Opera omnia

JOHANNES DUNS SCOTUS • OPERA OMNIA II

JOHANNES DUNS SCOTUS

OPERA
OMNIA

II

o

\

1968

GEORG OLMS VERLAGSBUCHHANDLUNG
HILDESHEIM

Dl
1639^

4<l

Reprografischer Nachdruck der Ausgabe Lyon 1639

Printed in Germany

Herstellung: fotokop W. Weihert, Darmstadt

Best.-Nr. 5101852

ioanniYdvns

SCOTL

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

In VIII. libros Phyficorum Ariftotelis

QJ^JE s Tl 0 N E s,

CVM ANNOTATIONIBVS R. P. F. FRANCISCI

PiTiGiANi Arredni.

Itm tiuflm lio3oris fiAtilu in lAros iAriBotelif de Anitm (puliiones,

Cum Supplcmcmo,Scholiis,& Notis R.P.F.Hvgonis Cavilli Hibcrni

hmiimeru , quluu tntttfcMelMt, mendu exfurgite,1>»ll(>rumq»e ceUhriomm Mte qiumUhet

^uaSiienem citdtiomhiu exomat£.

TOMVS SECVNDVS.

LVGDVNI.
SumptibusLAVRENTII DVR A N D.

ac. 2>c. XXXIX.

CVM PRIVILEGIO REGIS,.

^-

>^o

CENS VR A

R. P. R LVC^

WADDINGI

H I B E R N I

de fequenti opere.

C o T V M in libros Phyficorum fcripfifTejteftes-
funt Henricus VVillottus, loanncs Pitfeus , An-
tonius Poffcuinus , & ipfc Scotus lib. 5. Meta-
phyf quaeft.^. & lib.9. quseft.14. Prodierunt nu-
per fub eius nomine hacc Commentaria a Fran-
cifco Pitigianio Arretino caftigata , notis illu-
ftrata. Suppofititia tamen effe multa perfua
dentjfi non conuincunt. Nequc tempus, neque ]ocus,quibus fcripta
cffc dicuntur, nequc dodrina ipfa cohasrent. In calce operis figna-
tur annus M. C C C. &inepiftola praehminari fufpicatur Arreti-
nus Scotum adhuc adolefcentcm haec fcripfiffc in fasculo. Sub
fincm cxpofitionis tcxtus , & vltimas quaeftionis bis dicitur ea leda
fuiffe Parifiis. Quomodo ergo Scoti efTc pofTunt, qui fub illum an-
num adhuc haerebat Oxonij , & non nifi tcrtio poft anno peruenit
Lutetiara,quod ahas ex ipfius fcriptis monftrauimus ^. Antc illud * i„ ^«.
tempus legerat Oxonij abfolutiffimum , &; notiffimum Commcn- "^^^^^^
tarium in quatuor Ubros Scntentiarum , indc y?r/pf«w Oxonienfcj \iQ^.n.is.
nuncupatum •, qui fieri potuit vt antcquam Minoribus nomen da-
ret , Lutetiae has fcripfcrit Quacftioncs ? odauo pbft anno mortuus
eft Coloniac : non crgo in faeculo cxiftens iftos potuit legerc Com-
mentarios.

Practcr ftyium faciliorem , 8c mcthodum clariorcm , quam quac
Scotifoleatcffe,dodrinaipfadifcordat,&; diffcrcndi modus lon-
ge infcrior eft ncruofo acuminc Dodoris fubtilis. Libro i. quacft.9.
affcrit totum Thyficum non dtHwgui reaUter a fuu partthus fmul fum-
ftis ^ vmtis. quaeft. il. Jmpoftbile ejfe dari motum coeli ^veloctorem,
Scotioper.Tom.il. ^ l quam

quam qui nunc efl : ctfi lib. t. quxfl. 4. fui immcmor dicat : Jntelli-
gentiam mouere orhes ^oluntnrte , ea qua 'uult velocttate , DeumquLJ
pojfemouere ccelos njelocius ^ tardtus, c\\ix^,i6, dicit tranjmutatto-
nem ejfe ipjam matertam , quA tranfmutatur •, ^ prtuattonem nthtl
aliud effe yquam ipfam materiam priuatam. quaeft. 2.0. Jmpltcare con-
tradtHionem, materiam feparari aforma, 'vel e contra. Li^r. quacft.^.
Ccelum non componi ex materta ^ forma. Libro 5. quaeft. 8. aA^tio^
nem ^ paponem non diHtngui interfe , neque a re produ^, quacft. 15.
*Tempt4S ejfe ipfum mobile , quod mouetur, Libro 4. quacft. i. ImpoJ^i-
htle ejfe plura corpora ejfe ftmul in eodem loco, quasft. 9. Non pojfcj
feri motum JucceJ^tuum leuium ^grauium in 'vacuo. Libro 6. quacft.t.
DefaBo dari maximam magnitudtnem , qu& poftt ejfe. quaeft. 3. Tun^
^um matertA prima pojfe diuidi tn duo pun^ , vel ettam in duas
portiones dtuijthtles, quaeft. 6. Quatuor reuolutiones coeli pojfe fieri in
eodem inftanti , ita vt nuUa aliam prxcedat, Libro 7. quxft. 1. Nul-
lam InteUigentiam moueri , nifeajfumpto aliquo corpore , ita vt fit in to-
to,^ inqualthetparteipfitii, quxft. $. Nondari a^ionem in dtBans,
Et alia plura huiufmodi, Scoti dodrinx, communiter reccptx, om-
nino contraria^ 6d Nominalibus , a quibus Scotus diffidebat , valdc
confentatiea.

Adde alia Scoto magis aduerfa , vtpotc fidci principiis pa-
riim confona. Ex libro i. quxft.7. 'vbi impophtle ejfe , imb 6c
implicare contradt6iionem afTerit , vt accidens Jeparetur a Jito Juh-
iedo j ef propterea infert accidentia in Euchartftia iam non ejfe ac^
ctdentta ,Jed mutari in naturam Juhftanti& , ac fi mutaretur ( inquit
minus rcligiosc ) natura humana in naturam afintnam *, ^ conje-
quenter in his mutari nomen , ^ definitionem acctdentium. Deindc
textu 39. eiuldcm libri confcqucnter , ait : Impofithtle effe vt fit
alhedo , ^ nonfit alhum. Libro 4. textu 60. Jmpofithtie ejfe vt acci^
dens fit feparatum a fuhie^to. quxft. 15. §. Tertib fequeretur : apud
cognojcentem effe acctdentis impltcare contradi£tionem acctdens ejfe fine
fuhiedto.

Demum , quod omnium potifTimum cft , libro 8. quxft.i. §, Ideo
aliter refpondetur, iip{cScoimcitzi\ii\\is\cthis, Vtde Scotum in l.
difttn£t, I. quAJt. 3. ad x. principale. Ex quo fequitur , nequc Scotum
iuniori xtate in fxculo hxc fcripfifTc ( quippc iam prxcefTerat fcri-
ptum Oxonienfe in quatuor Hbros Sentcntiarum, quod hic citatur)
nequc omnino fcripfiffe.

Circahxc hxrentcm, & dubia ifta cxpHcantcm monuerunt qui-
dam viri dodti opus hoc Scoti noftri non cfTe , fed loannis Scoti co-
gnomcnto Maioris, & indc deceptum P. Arretinum qubd fortaffis
in ilhs duobus excmplaribus M S S. qux fc inueniffe prxnarrauit,
buius loannis Scoti nomcn fecerit prxfixum. Sed his obftat

Primb

Primb , qubd fub nominc lomnii Maioris iTionJoamu Scoti hic
author femper audieric.

1 Secundb, qubd nullus recenfeat iflum in hbros Phyficorum
fcripfKTe, neque Gefnerus, neque PolTeuinus, neque Thomas Dem-
fterus , neque in^purus ille Balacus ( qui circa fcriptores Britanni-
cos reUquis facem practuUt ) neque aUus quifpiam , quem ego
viderim.

Tertib , qubd in Commentariis , quos fcripfit Sententiarum, illc
fupra narratis aduerfetur dodrinis , vltimae pracfertim circa meta-
morphodm accidentium facramentalium in Euchariftia j vti vide-
re eft Iib.4. diftind.iL. quacft.i. vbi latiffime docet poiTe accidentia
cxiftere fine fubiedo.

Non hunc itaque , neque noftrum loannem Scotum cognomen-
to Subtilem , huius operis putem efTe authorem , fed alium loannc
Maiore vetuftiorem , & Do6tori fubtili coasuum. Praeterquam^
cnim , qubd veterum Scholafticorum hic prasferat ftylum , & an-
tiquorum Nominalium do6trinam , duos inuenio , vti alias mo-
nui ^ , loannes Scotos , qui Parifiis arti paruz Raymundi LuIIi, * /« -*».
menfibus aliquot poft Dodoris fubtilis deccfTum , fubfcripfcrunt, "^'J'^'^^^
ynws itz ^\ih^cn^£\i' loannes Scottis in Artibtis Magtfter , anno 1509. »«w.j3«
die tMartis pofi o[lamm felli Ptinficationis, Confentiunt itaquo
tcmpus , & locus , & nomen , iis , quas haberi in finc huius opcris
tcftatur Arretinus : Explicitint quAHiones Itbri Fhyficorum , le£tA a
Retierendo t^agiHro loanne Scoto Ordtnis Minorum Parifiis , anno
mtHeftmo trecentefimo, Huic ergo probabiliter vidctur hoc opus effe
adfcribcndum.

Bartholomazus Amicus , tradatu quinto in Phyfica,quacftione
quarta , dub. 3. articulo fecundo , monet fc in vetufto codicc Bi-
bliothccx fan(5ti Laurentij Ordinis Minorum Conuent. in v-rbo
Neapolitana lcgifTe opus hoc adfcribi Marfilio Ingen. quem PofTc-
uinus vixifTcrefertanno 1494. & vltra Dialedicam , plurcs fcri-
pfiffc in Ariftotelis opera Commcntarios. Ego curaui Iibrum^
hunc pcrquiri in pracdida Bibliotheca , nec potuit inueniri. Ei-
dem Marfilio opus iftud tribuit etiam, in pracfatione ad libros
Antonius Roccus dc furcula Marforum , Scotica: difciplinac tcnax
fedator.

Erit tamcn fortaffis , qui proteruirc velit , & Dodorem fubti-
lcm authorem effc contendat. Id per mc liceat , dummodb ab his
fe expcdiat difficultatibus. Effugium illud fortaffis obtcndcr, qubd
ad modum aliorum , etiam clafficorum Do(florum , Scotus mu-
taritaliquandoopiniones-.qubdcrror fitin notis,fiue calculis an-
norum ad fincm fubfcriptis •, qubd iuniori fcripfit actate , quac fe-
niori correxit : qubd citatio illa libri fecundi Sententiarum irre-

^ } pfcric

pferit cx margine in tcxtum. Ifthacc mihi planae euafiones funt,
quibus tamcn placuerint, opus pcrmitto , quod multis Scotiftis ar-
rififte vidco, & paftim citari, atque obindc inter reliqua opera Scoti

nde Ca- edcndum curaui. Spurium puto •, gcnuinum ipfum opus , fi ali-

Metaphj: quando occurrcrit , hoc amoto fubftituetur.

/iholio 4.

INDEX

INDEX QViESTIONVM.

L I B R I I.

Trum dc rebus naturalibus fit
fcicntia tanquara de fubieiflo.
pa-7. 1

z. Vtrum cognitio vnius rei dcpcndeat cx
cognitionealterius. 4

3. Vtrumperfe^ta cognitio caufati depen-

deat ex cognitionc «mnium fuarum
caufarum. 8

4. Vtrum cadem fintnotiora nobis, Sc no-

tiora naturae. 1 1

j . Vci-um magis vniuerfalia fint notoria mi-

nus vniucrfalibus. i y

6. Vtrum naturalis polfi: d^montlrare fua

principia. zz

7. Vtrum ens dicatur vniuocc dcfubflantia,

&accid2nte. 14

8. Vcrum quancitas fit rcs dillindi a fub-

ftancia, 8c qualitatc. t9

9. Vtrumtorum fic fur parccs. 3 5
i o. Vtrum amota aliqua partc ab aliquo to-

to, vel fibi addita , raaneat idem quod

prius. 37

1 1 . Vtrum notitia totius dependeat cx noti-

tiis fuarum partium. 44

II. Vtrum entia naturalia fi«t detcrrainata

in magiitudine. 47

1 3 . Vtrum in qualibet fpecie fit darc raini-

mum naturale. y 3

1 4. Vtrum potentia aftiua tcrrainctur per

raixiraum, in quod potcft. y 7

ly.Vtrum potentia a£tiua terminctur per

raaximam cffedum , qacm poteft pro-

duccrc. ^o

i^. Vtrumfitdare rainimum agens,a quo

potentia pafiiua poceft pati. 6 1

1 7- Vtrum aliquid poilit fi ^ri ex nihilo. 6 y
18. Vtrum cuiudibet tranfmutationis natu-

ralis principia fint contraria. 70

19' Vtrumfinttriaprincipia rerum natura-

lium, & non plura, nec pauciora. 7 y
zo.Vtrum matcria prima fic cognofcibilis.8 5
X I . Vtrum cuiufiibct tranfmatationis natu-

ralis priuatio fic principium. 89

zi.Vtrum quodlibet cns naturale appetat

fui permanentiam. 91

z 3 . Vtrum virtus vnita fit fortior feipfa du-

fperfa. 94

14- Vtrum cuiuflibc: tranf nucationis natu-

ralis forraa fit principium. 97

L 1 B RI //.

r. \ TTrum res artificlalcs diftinguantur a

V rebus naturalibus. 103

z. Vtrum cns naturalc habcat in fe princi-

pium fuimotus, &quictis. lo^

3 . Vtrum dcfinitio natura: in tcxtu fit bona.

109

4. Vtrum raocus coeli fit a natura. 113
y. Vtrum natura fufficientcr diuidatur in

raiteriam, &: forraara. 118

6. Vtrum fciencia naturalis difFcrat a Ma-

themacica. iij

7. Vtrum cuiudibet rei naturalis fint qua-

tuor caufsB. 131

8. Vtrum fic aliqua caufa efficicns. 135

9. Vtrum finisfit caufa. 139
I o. Vtrum aliquid fiat a cafu , vel a fortuna,

1 1 . Vtrum dcfinitio fortunx fit bona. 1 4^
I z. Vtrum in contingenci ad vtrumlibct pof-

fit reperiri cafus, & fortuna. 1 49

i^.Vtrum omnia cueniant de nccefiicace.

I T i
1 4. Vtrum monftrii intendatur a narura. 1 59
ly.Vtrum necefficas in rcbus naturahbus'

proueniat ex materia,vel cx fine. 1 6 j

L I B R I 1 11,

I . X TTrum ignorato motu acccfTe fit

V ignorare naturam. 169

1. Vtrum motuspo(fitpcrcipi a fcnfu vifus.

175

3. Vcrumin alccracione qualitas requiratur

fubit6 tota fimul, vcl pars poft partcm.

4. Vtrum in intenfione formx pars prius ac-

quifita remaneat cum parte fecundo
acqiifica. 178

j . Vtrum form c contrarice poffint cfTc fimul.
183

6. Vtrumifta fitconcedenda , motus localis

eft. lU

7. Vtrum motus localis fit res diftinfta a

mobili. 188

8. Vtrum omnis aftio fit in agcntc. 1 94

9. Vtrum poffiSilc fit cffe aliquara raagnitu-

dinem a£I:u infinitam. loo

lo.VtrumdifaLlo fitaliquod corpus natu-

ralc a6tu infinitura, 104

LIBRI

Index Quceftionum.

L I B R I y r.

I . T 7 Trum locus fit. 1 1 5

V t. Vtrum locus fit fpatium fepara-

tum, fiue fpatium contentum inter la-

tcra continentis. zij

j . Vtrum loeus fit vltima fupcrficies cor-
poris continentis. zz8

4. Vtrum locus fit scqualis locato. 137

y . Vtrum aqua fit locus naturalis tcrrac. ^40

6. Vtrum ignis fit in concauo orbis Lunas

tanquam in loco fuo naturali. ^43

7. Vtrum omne ens fit in ioco. 146

8. Vtrum graue fimplex habeat refiftcntiam

intrinfecam , per quam pofiit fieri fuc-
ceffio in cius motu circumfcripta, refi-
ftentia extrinfeca. i j 6

9. Vtrum. in motibus grauium , & leuium

fimplicium, neceilario requiratur me-
dium extrinfecum. 2 j 8

I o. Vtr^m in motibus grauium , & leuium

fimplicium talis fit proportio motus ad
motumin velocitatc,&: tarditate, qua-
lis eft proportio medij ad medium , in
rarirate & denfitate. z y 9

I I .Vtrum velocitas motus fequatur propor-

tionem potcntia: motoris ad rcfiften-
tiam motus,ita yt ad augmentationem
proportionis augmentetur proportio-
nabiliter velocitas motus , ad diminu-
tionem diminuatur. i6i

I z. Vtrum in vacuo, fi eflet , pofifet fieri mo-
tus. 1^4

1 3 . Vtrum poflibile fit efle vacuum. 169

1 4. Vtrum poflibile fit aliquid farcfieri , vel

condcnfari. Z74

ly. Vtrumtempusfitmotus. 179

1 6. Vtrum tempus fit motus coeli. iSz

i^.Vtrum tempus fit numerus motus fe-

cundum prius &: pofterius. 191

1 8, Vtrum omne cns fit in tempore. 199

L I B R l V,

I . "T TTrum ad fubftantiam fit motus. 3 1 a

V z. Vtrum omnis mutatio ad fubftan-

tiam fit fuccefliua. 3 1 4

5 . Vtrum in quantitatc fit motus. 321

4. Vtrum omnis motus fit de contrario in
contrarium. 3 j, y

y . Vtrum in tribus prxdicamentis fit motus,
&: non in aliis , fcilicet in quantitate,
qualitatc, & vbi. 328

€. Vtrumadvnitatcmnaturalcmmotus re-
quiratur vnitas mobilis, vnitas tempo-
ris, & vnitas termini ad quem. 35^

7. Vtrum quies conttarictur motui. 3 44

L i B R i y i.

I . "1 7 Trum continuum fit compofitum ex

V indiuifibilibus. 3^1
i. Vtrum continuum fit diuifibilc in femper

diuifibilia. 3 y j

3. Vtrum in continuo fint aliqux res indiui-

fibiles, vt partes. 359

4. Vtrum dcfinitiones velocioris quas ponit

Ariftot. in ifto fcxto fint bonse. 364

y .Vtrum velocitas fit attendenda pencs fpa-

tium in tanto tcpore pertranfitum. 3 6 y

6. Vtruni in inrtanti poflit fieri morus. 371

7. Vtrum indiuifibile moueri poflit. 373

8. Vtrum in motu fit dare primum mutatum

ejfe a parte principij. 381

9. Vtrum omne,quod mouetur, poflit velo-

cius, & tardius moueri. 386

I o.Vtrum in tempore finito poflit fieri mo-

tusinfinitus. 390

L I B R I i^ U.

I. T 7Trum omne quod mouetur ab alio

V moueatur. 398
z. Vtrum in mouentibus & motis fit procef-

fus in infinitum. 40 1

3 . Vtrum omne quod mouetur,moueatur ab

alio fimul exiftentc , ita quod mouens
& motum fint fimul. 406

4. Vtrum folum fecundum qualitatem dc

tertia fpecie qualitatis fit motus. 41 z

j. Vtrumquxlibetrescuilibet rei fit com-

parabilis. 416

6. Vtrum quilibct motus cuilibet motui fit

comparabilis in velocitate. 413

7. Vtrum regulx fint veras , quas ponit Ari-

ftot. in ifto feptimo , de comparationc
motuum & mobilium in fine. 417

-v

L l B R l VI 11,

Trum ab aitcrno fuit mundus &: mo-

X. Vtrum mundus fit acternus,& aliquis mo-
tus, vt motus coeli. 439

3 . Vtrum a motore aeterno , & immutabili

poflit prouenire adig noua. 441

4. Vtrum femper moueamur. 443
y. Vtruminomnimotu mouens & motum

ab inuicem diftinguantur. 449

6.Vtrum grauia,& leuia moueatur cx fe.^y o

7. Vtrum in ordinc entium fit dcuenire ad

motorem immobilcm. 458

8. Vtrumncceflario inter quofcunque mo-

tus reflexos fit quies media. 46 j

9. Vtrum plurcs fint primi motores. 473

R. P. F.

mu

t

ioanniYdvns

s c o T I,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM.
"DILVCID ISSIMA E X PO S ITIO,

E T ^y ^ STIO N E S

In 06to Libros Phyficorum Ariftotelis.

L I B E R P R l M y S.

Q^ iE S T I O I.

ytrum de rebuj naturalihus fit Jcientia
tanquam de fithietio f

Arift.J. Phyfieeaf,^. text.14. i. de P»rtibm Animml c»p.\.

t. Met»f>h. cMf.i.ttxt.^. M.4. e«p.^.text.i^. D.Thom.

leH.T. inlib.\.Phyf. ^ epmfe.yo. AlbettMign. t.Phyf.
j rr4(3.i eap.r. Mayron ju.t.in Ub. Phyf. Coniinbr. f «.*.

prtaem. in Phyfic. Cotnplur.i///?. I .prnmm. jM.t .Rnuius in

froaem.num.i.Taemiiinproaem.Jifficult.i.AueiUttm.i.
' Philofqutft. I. feH.^

!• ^^^M^i/^^^iJMiS R- G V I T V K. qu6d non,

quia quzlibe; concluno

fcicnriac nacuralis , falccm

pro maioci parce , eft cum

formidine ad oppofitum;

ergo nulla talis eft fcicn-

cia. Antccedcns pacct,quia

dc qualibet aliqui tenenc

vnam p.irtem, & aliqui aliam ; quod non cftet fi

aliqua circt pcrfcdle fcientia. Tcnct confequcn-

tia, quia fcientia cft babitusccrrus.

Sccund6,quia deillis non eft fcientia naturalis
tanquam de fubiedbo , fub quo non comprehcn-
duntur omnia,de quibus detcrminat fcieria natu-
ralis:fed fic eft dercbusnaturaIibus;crgo,&c.Pro-
batur maior, quia fubie£tum debet elfc comunc.
Minor patet,quia in fciecia naturali determinatur
de materia, de forma,de infinito , de loco, de va-
cuo,& primo Motore,quorii nullu eft res natura-
lis,quia no habet infe principiu motus,& quietis.
Tcrti6,quia de rebus naturalibiiscft fcientia li-
bri RJiyficorum;crgo non tota fcicntia naturalis.
Tcnct confcquentia , quia idcm non cft fubie-
dbum totius , & partis. Anteccdcns patctpcr to-
tiun proceirum huius libci.

Sceti oper. T9m.ll.

Quarto, Mctaphyfica determinat de rcbus na-
turalibuSjCrgo non fcientia naturaiis. Tcnet con-
fequentia, eo quod funt habitus diftinifti , vt pa-
tet 6.Mctaph. text.i.& anteccdcns apparct ; quia
Mctaphyfica confidcrat fubftantiam,& .iccidens;
vnum & multa ; idcm & diuerfum,qux dicuntur
de omnibus rcbus.

Qutnt6,vel fcicntia naturalis habetur pcr cau-
fam,vel pcr cfFedummo per caufam^quia cfFedns
funt notiorcs nobis in naturalibus fuis caufis;nec
per efFedus,quia in omni ordine dodrinx proce-
dendum eft ab vniuerfalioribiis ad minus vniucr-
falia , vr patct ptimo huius, & 6. Mctaph. text.z.
mod6 cau(jc funt vniucrfaliores fuis cfFedlibus.

Oppofitnm videtur per totum proceflum fcicn- i .
tis naturalis : nara ipfa confiderat pcopcietatcs,
& paflioncs cecum natucalium.

In qua^ftionc pcim6 dctcrminabitur j qualitcr Tiimp» jut'
de aliquo fit fcientia.SccHnd6,qui fit fcientia na- ftioitit.
turalis , & dc quibus fit. Tcrrio , dc ocdine ipfius
ad fcientias fpcculatiuas,& Quact6 de ocdine li-
bcorum natucalium ad inuiccm.

Quantum ad primum notandum, qu6d dc ali- seietis potefl
quo poteft etfe fcietia dupIicitcr.Vno modo tan- effe d» ali^ue
quam de iIlo,quo fcitur,& ficdc conclufioncde- duplitittr.
monftrata,vcl dc fignificito per terminos conclu-
fionis cft fcientia ; & fic intclligitur Arift.6.Mcr.
text. 4. qu6d de enteper accidem mn efifcieml* , id
cft,dc conclufionc,quseft pccaccidens,vcca non
cft fcicntia,fic fimilitcc intelligituc illud i.Phyf.
text.com. 5 j.quod de ca/it4dr,& fortuite noefijcien-
r»<i;fimilitcc illud i. Poftcciocum, tcxt.i i.fiiemia
dehetefeexperpetnUtxA eft,ex pcopofitionibus per-
petux vccitatis ciim pcoponiituc.Secundo modo
de aliquo cft fcientia tanqua de illo,de quo aliud
fdtur, & hoc triplicitcr. Primo modo tanquam

A de

Lib. I. Phyficorum

cebos Hgnificatis per caa&sronclunonis fcitx;8c
fic dicit Commeniator in i. dc Anima , quod de
rtbtu extra artimam, heni efi/cientia j fimiliter Ari-
(lotcles dicit, qu6d inpropofitione vniturfiali infini-
ta/ciHktur. Secundo modo tanquam de fubiedbo
conclufionis demonftrat2,& fic dicitur i.Phyfic.
tcxt.com.-7i.SiCi?o^.<^bApajfiofiiturdefiibie£lo.
Tertio modo taquam de fubiedo alicuius fcien-
tias totalis.vt fcicnti^ naturali$,vel Metaphyficar,
& talc vocat^rfubiedum in ordine ad pafliones.
j . Cuius fuijt aliqus conditiones. Prima , quod

SHhitaifeit- dcbet elTc enls.SecUnda.quod fit primo notum ad
tUdebet h*- iftum intelle&um, qtiod primo dcbet occurrerc
btre quatHor intellcdlui in confideratione illorum, de quibus
traccatur ni icietia:licut in colideratione lcientix
naturalis prim6 occurrit iftud comune ens mobi-
Ie,vel res naturalis. Tertia, quod fit adxquatuj&
Quarta,qu6d fubiiciatur refpedtu paflionu prin-
cipalium illius fcientix,nec oportet,qu6d in qua-
libet coclufione fubiiciatur refpe£fcu pa(Eonis,fed
fiifiicit,qu6d fit prxdicabile de fubiedbo illius c6-
clufionis in redo.vel in obIiquo,& h?c de primo.
Quantum ad fecundum,dico,qu6d aliqua con-
clufio poteft dici fcientia naturalis,vel de fcientia
naturali, altera quatuor caufarum. Primo modo.

ftuditionts.

4-

§iu»tmrme
dit »lijuiti

^*Jr, ■ qu6d eius termini fienificet aliquod eile motum,

ttfiieratttnt ^ , i .| • l j-^ c •■' • i-v»«

fcitntlA M-
tHrMiif.

vcl mobiIc,& hoc difFert fcietia naturalis a Meta-
phyfica,& Mathematicania termini Metaphyficas
fignificant re cftc fubftatiam,vel accidcns,ide vel
diuerfum,& ficdealiisifimiliter termini Mache-
maticac fignificant rem efle menfurabilem,& non
motam,vcI mobilem. Secund6,quia licct lermini
ponclufionis non exprimant aliquod efle motum,
vel mobiIe;attamen ipfa eft fcientia naturalis, eo
qu6d probatur pcr^rincipiu naturale,verbi gra-
tiajiftac^cIufio.TVrmr/^^Ajr/crf^cftnaturaliSjCum
ptobetur per hoc mediii, qu6d fcilicct hoc quod
^ratte defiettdit adan^ulos a^ales , quia defcendere
notat motii ; fed ciim pt obatur per hoc medium,
qu6d accedetihtti ad Septemtrionem accidit ijuajUam
fielUffikper Hori^ontemfierifimpitern* apparitioniif
(jMpriitsfiierunt occtdttytunc illa conclufio eft Ma-
themacica. Tcrti6 eo , qu6d vniuerfalis propofi-
tio,vel conclufio vcra eft per expcrientiam : nam
.experimentum fit pcr mutationem fenfus a fen-
fibili, quia mutatio eft quidam motusi& fic mul-
ta principia funt de fciencia naturali , licet non
cxprimac aliquod efle raocum,veI mobile. Quar-
t6 eo, qu6d in tali propofitione , vel conclufio-
ne ponuntur termini fignificantes a^iones pci-
piarum qualitatum , & fic conclufiones in qui-
bus ponunturifti termini edcr , Japor y &huiuf-
modi , funt de fcientia naturali.
f . Ex his ponuntur conclufiones.Prima cft,qu6d

Scienti* »«- fcientia naturalis eft de omnibus rebus. Proba-
tHr»li« efide tur.quia dc quolibct mobili,veLimmobili,diuifi-
t^_ " bili,velindiuifibili,eftfcientianaturalisifcdqna!-

Jibet res cft alterum iftorum;ergo, &c. Probatur
maior : quia aliquod eflc mobile , vel immobile,
oftenditur pcr fcientiam naturalem ; ergo, &c.
Seientia s«- Sccundaconclufiojdc renaturali,feu mobili cft
^'^— ^* fcicntianaturalistanquamdefubiedlo.Probatur,
f# itfobi I. ^^j jj^ jjj quxflionem quacretem de fubicdlo fcien-
ti^e naturalisjconuenienter refpondetur per alte-
.rum iftorum , ens mobile , vel rcs naturalis , &
hoc patet ex conditionibus fubiedi prius pofitis.
tf . Dubicacuf prim6de definitione fcientiz natu-

talis, quia Aiiftoteles in i.huius,text.i 5.& feqq.
probat iftam conclufienem ,plttrafiim evtia, qus
pft conclufio pure-Mctaphyficalis, nec concernit
aliqil4<Ti pr^di^Uruin quatuor<;aiifarum.Ad iftud

dicitur,qu6d in qualibet fcientia,exceptaMathe*
matica,qu; eft purc demonftratiua,propofitiones
vnius fcicntiz benepoflunt adduci in alia fcien-
tia ad declarationem alicuius principij, vel con-
clufionis in illa fcientia; & ita fecii Atiftotelcs.

Seciid6dubitatur,quare przcisc funt tres fcien-
tiae fpeculatiu3c,quod ta£tum fuit in nocabili.Re-
fpondecur ex prxdi6lis,qu6dnullares mundi po-
teft concipi,nifi altero trium modorii concipien-
di,fcilicet per modum fubftantix,vel accidentis,
vel alterius conditionis ad fuamquidicatemper-
tinentisjvel fub conceptu moci,vel mobilis affir-
maciuc, vel negatiuejaut fub concepru menfura-
bili$,vei numerabilis.Primo modo eft Metaphy-
fica. Secundo modo fcientia naturalis ; & Tertio
modo Mathematica ; & ideo nori funt plures.

Tcrci6 dubicacur de fecundaconclufione;quia
mobile dececminatur in ifta fcientia pcr modum
pafHonis,& per confequens non per modum fub-
iecfli.Antecedes patetprimo Coelijtext.j.vbidc-
claratur, qu6d omne ens naturale eft naturaliter
mobiIe.Rcfpondetur qu6d non obftat,qu6d fub-
ie(flum alicuius fcientiz demonftrctur de aliquo
per modum paffionis in eadem fcientia.licet tale
fubiedtum non poffic demonftrari elle , vi patet
primoPoft. vel diceretuf quod in i. Corii, fup.
cit.demonftraturiftapaffionaturabilitermobile.

Quarc6 dubicatur,quia omne mohilc cft quie-
fcibile, igitur qua ratione mobileeft fubicdum,
eadcm racione quiefcibile.Rcfpondetur negando
confequentiam,quia mobile fe habct per modum
habiciis, quies auce per modum priuacionis, mo-
do habicus nocior eft priuacione; quia priuatio
per habitum cognofcitur,& ide6 ciam fubiedum
debeat cfle prim6 notum, potius accipitur ab ha-
bitu , quam a priuatione , & hxc de f^cundo.

Quantum ad tertium,fcilicet de ordine fcien-
tix naturalis ad alias fciecias fpeculaciuas, & non
pradlicas, fic prima conclufio ifta , qn6d fcicncia
nacuralis przfupponit Metaphyficam,quatum ad
aliquam partem fui,tanquam priorem via do<5lri-
nx. Probatur, inquircndo enim de aliquo , an fic
a(5biuum,vel paffibile;motum,vel mobile,oportec
prxfupponcre, qu6d fit ens, fubftancia, vcl acci-
dens;& hoc inquiricur per Mecaphyficam.Sccun-
d6 pacec exemplaricer pcr Ariftocelem in ifto t',
tcxt.} j. & feqq. vbi pcr Metaphyficam , declarac
fua principia. Patct etiam in i. de Anima, text.j,
& feqq.vbi pcr quafdam conclufiones Metaphy-
ficales inquiritur quid fit anima.Dixi vero notan-
ter in conclufione , quantuin ad aliquain partem
Mctaphyficx^quia pars illa Metaphyficx.qux efl'
de fubftanciis feparacis , prxfupponit fcientiam
naturalem via dodbrina: , eo qu6d per principia
naturalia dcuenimus in cognitionem ipfarum.

Secunda conclufio eft, quod fcientia naturalis
quantum ad aliquam partem fui , prxfupponit
Machemacicam vii dodlrinac. Probatur de parce
Phyficar, qux eft de halo, de Iridc, dc velocitatc
motuum , de motibus Planecarum , dc propor-
tione eIementorum,& huiufmodi.

Tertia conclnfio eft , qu6d fcientia pure Ma-
thematica , fcilicet Geomctria , cft impcrtinens
quafi aliis partibus Philofophix naturalis , &
etiam Metaphyficas , paccc per proccfTum ifta-
rum fcienciarum.Sicigitur patet de ordine fcien-
tiae natutalis ad alias fcientias fpeculatiuas , &
hoc de tertio.

Quantum adquartii fciendum,qu6d totafcicn-
tia naturalis determinat dc cntc » mobili , cnius
funt oSto partes principalcs. Prima pars cft libri

Phyfi

7'

Omnii ret
tnundi nUtrt
trium mtit~
rU eoneifitur»

s.

SuiitSii «/;.
cHitt^fcietit,
fotrfl infcie-
ti» iimoflra-
ri fermodtm
fajffienit.

TO.
Stienti» na-
turalif' fr»-
fltfpenit Adt»
ffhyfieam.

II.

Stientis na*
tHralit qut
»d »liqHam
f»rtem fui
frt.fupfonit
Mathtm»ti'

12..

Qu^ftio I.

fMtfifkU
minirsiu.

'5-

Phyficorum ; cuiusexpofitio ad prarfcns intendi-
tur,in quo determinafur dc cntc raobili inquan-
OjmfitMiiu jgn, mobilc.vt ly in^uaniHm dcnotat rationem ^
gcncralcm confiderandi. Secunda pars eft libci
Cacli,& mundijin quo detcrminatur dc ente rao-
bilimagis fpccialiter , fcilicet de cnte mobiliad
Vbi.Tcrtia pars cftlibri dc Gcncrationc, quz de-
terminat de cnic mobili ad formam in gencrali.
Quarra pars cft libri Mctcororum, qux dctermi-
nat de cnte mobili ad formam mifti imperfcfti.
Quinta cftlibridcMineralibus , quasdcterminat
de cntc mobili ad forma mixti perfe<fti inanima-
ti. Scxta cft libri dc Aniraa , in quo dcterminatur
dc ente mobili ad formara mixti perfedi animati
in gencrali ,& quantum ad tcrtium ciuslibrum
fpecialiter de animato anima incclledliua. Scpti-
maeft libri dc Vegctabilibus , & plantis,in quo
determinatur de cntc mobili ad formara raixti
perfcfti animati anima vcgetatiua. Odlaua & vl-
tima eft libri dc Animalibus , in quo dctcrmina-
tur de ente raobili ad formam raixti pcrfcdli ani-
mati anima fcnfitiua ; & fic parui libri naturales
funt in fupplcmcntum aliorum librorum natu-
ralium,& haec de quarto.

Ad rationcs.Adprimam, Quiliberconclufio,
&c.dico quod in fcicntia naturali non oportet sc-
pcr habere tantara ccrtitudinem , quantam in
Machcraaticis :quia illam fcicntianaturalis non
corapatitur; fed fufficit quod przbeat airenfum
illi$,quae verifimilius,& immediatius deducuntur
cx efFedlibuSi& ita poteft negari antccedens.

Ad fccundum de materia,& forraa dico, quod
fubiedlura przdicatur de eis in obliquo,vt diccn-
do : matcri^ eft pars mobilis , & ita dc forma. Dc
infinito dico , quod illa conclufio probatur per
principia naturalia,& cx eo dicit Naturalis, nul-
lum mobile eflTe infinitum. Et de vacuo dico,
quod percandera conclufioncm intelligit iftam,
NuUm locHS eftfine mohili,8c ita de aliis.

Ad tcrtium dico,qu6d in tota fcientia naturali
confideraturdecntcmobili.tamfecundiimratio-
•ncs gcneralcs , quam etiam fccundiam fpecialcs;
fcd Jn libiis Phyficorum confiderarur de ipfo,
quantum ad rationes generales tantum. Per idem
refpondetur ad quartum dc Metaphyfica:quia li-
ect naturalis , & Mctaphyfica de cifdem rebus
confidcrcnt,hoc taracn cft fccundijm diucrfas ra-
tioncs confidcrandi.

Ad quintum dicitur.quod vtroque modo pro-
cedit ; fcd hoc eft diucrfimodc, quia proccdcndo
ab efFedu ad caufam,cft proccffus 6^»<i ; fcd pro-
ecdendo c contra,cft ptocclTus Propter quict.

M-

'f.

£nx natMr»U
qmidfit.

•3i

ANNOTATIONES.

Cientia nattiralis dettrminat de eme mebiU,Scc.

N,ota,qu6d Scotusin hacqu^ftionccijmdi-
cit , quod tota fcicntia naturalis tradat de ente
mobili,fequitur coraraurtcra opinioncra.Na ipfc-
mct 6.Metaphj<j.irteneicorpusnaturaleefrc to-
tius Philtjfophix naturalis fubicdum. Vndeob-
ferua^idii cft;qu6d cns naturalc eft corpus de pr^-
dicaracnto Subftantiz, & quicquid fub co cffcn-
tialiter cotinetundicitut enim cns naturalc, quia
habct raatcriam,& formam,qu? funt natar;;vnde
fequitur,qu6 J idem cft cns naturale,quod corpus
naturale:quia corpus de prxdicamento Subftatiao
eft illud cns.cui prim6 competit efrecompofitum
ex raateria & forma;materia autem & forraa func
principiamotus : vndc fit, quodomne corpusde
prxdicamcnto Subftantiz fic mobile, velpotens
Sctti oper. Tem. 1 1.

moueti , & qu6d mobilitas, (eu non tepugnantia
ad motum , cft paflio corporis de prxdicamcnto
Subftantiz.

^ f^tlyinqaintamdenotatrationemgenerdlitercon- x6.
federandi. Nota , quod mobilc funutur dupliciicr Mibilt bif^
refpedu corporis deprzdicamcnto Subffantiz, '■'*"»/*»"-
vnomodo vt cftdiffercntiacius , quo modo non ""^'
fignificatpotcntiam,fcu non rcpugnantia ad mo-
tura;fcd diffcrcntiara vltimam conftituiiuam cor-
poris, fic vt idem fitmobile, accorporcum. Alio
modo accipitur vt cft ipfa potcntia,fcu non repn-
gnantia ad motum.quz fluit , & cmanat a natura
corporis Nam ficut animali competit poffc fenti-
rc.fic omni corpori potfe moueri aliquo motu;cx
quo fcquitur,qu6d corpus mobile,fi mobilc acci-
piatur , vt cius diffcrcntia cft prxcisc corpus de
prxdicaraento Subftantix.quod vr fic dicit com-
pofitum cx matcria,& forma,qux funt natur^.at-
queide6 talecorpus dicitur cns naturalc; fi vcro
accipiatur,iFtmobiledicitpafIionem,tucdicitcns
per accidcns.compofitura videlicct ex fubit'6lo,&
paflionc , & (ic non fumitur mobile in liac quxft.

Ex hocfcquitur.quod licct fint diucrfxopinio- 17.
nes de fubied» Philofophiz naturalis ; funt po- c»nfHf»ti»
tius nomine , quam re ipfa diffcrentes. Nam di- 'ptnionumd»
centes corpus raobile cffe fubieaum,non fumunt J"''''^.' "*•
mobile, vt dicit paflioncm : quia tunc fubiecftura i"rlhu
tale cffct cns per accidcns;fcd fumunt mobilc pro
difFetcntiaconftitutiuacorporis , prout idcm cft
quod habcns principium raotus, ycl corporeum,
fiuc naturale;& cadem ratione idcm eft dicendum
de iis,qui ponunt ens mobile cffc fubicdtum.nam
pcf ens intcUigBnt fubffantiara , gcnus fciliccc
fumraum.quam teftringit difFerentia,fcilicet mo-
bile ad clFc corporis , quafi didum fit fubftantia
mobilis,hoc cft corpusmobilc , fumendo niobilc
pro difFcrentia , & non pro paflione , & idem cft
iudicium de iis, qui ponunt ens naturale cflc fub-
icdiura , quia per naturalc non intclligunt natu-
ras,qux funt principia cx quibus conftat cns na-
turalc:quia vr ficnon dicitur tantura fubiedum,
fcd etiam mcdium.pcr quod de fubicfto proprie-
tatcs dcraonftrantur, fcd pcr cns naturalc intclli-
gunt corpus naturale.

c Dico ^uod in totaflientia »4f«r<»//,&c.Nota,qu6d 1 8 .
fubiedum adxquatum alicuius fcicntix duplici- Si/bieaum
tcr fe habct ad fcicntiam, primo modo vt princi- »<i*i-»tsim

pium in tali fcientia, contincns adzquatc qux- J"'""*/,"'
t r- ' /-ix^. pliciler fi ha.

cumquc m talilcicntiatraduntur fccundumcius \et*ircit»-
rationcm.Sccundo modo vt cft vnum cx nuraero ti»m,
cognitorura in tali fcicntia per rationem propria,
quz fibi prim6 , & pcr fc compctit, & per ipfum
aliis ; prioti modo cft fubic<aum totius fcicniix:
fccundo raodo expofcit dc ipfo pcculiarem habe-
retradlatum , in quo de ipfo dcmonftrenturpcr
fua principia propriz paflioncs imracdiatc ipfum
confequentcs. Hoc notabilc dcfumptura eft ex
dodrina Aiberti i.Priorura,& Scoii ibidtm.Vbi
dicunt. Syllogifinum fimplicitcr clfc ("ubieftum
illorum librorura , ita vt Syllogifmus fumptus
non vniuerfalitcr.fcdfimplicitcr, id cft, ("olijm vt
Syllogifmus cft,iSi: fub ratione cQmmuni coiifide-
ratus fit fubieftum libri Priorum; taraen vniuctr
faliter furaptus.vt comprehcndir omnes fuas fpc-
cics,efttotius Logicz rubic6tum.Iiainpropofito
pofFumus diccre,qii6d fiue cns mobile.fiuc corpus
mobile fccundum alias opiniones,fiue corpus na-
turale, quodponimus totius Phyficz fubic(5tum
vniuerfaltter fumptum,idipfum pr^cisc furaptuni
fubillaratione comrauui canciim ponitur fubie-
€t\im horura librorum.

A z EXPOSI

Lib. I. Phyficorum

1.

TfXt. I .
Diutpo o/i«
librerS Phy-
ficoritm.

t.

s-

^onidim tft
fcire, fuod
inttlliger*.

Prineipium,

e*ufa,ir el*-
mentum dif-
ftrunt.

6.

EXPOSITIO TEXTVS.

QFoniam autem i. irttelligere ^ fcire contingitt
&c.Iftc libcr Phyficorum cft primus in oc-
dinc librorum naturalium , in quo dcterminatur
de proprietatibus,& paflionibus gcncralibus , &
proprictaribus paflionum entis mobilis ; & diui-
ditur in trcs partes. In pcima detcrminatur de
principiis generalibus cniis mobilis. In fccunda
de paflionibus ipfius , & in tertia dp proprictati-
bus paffionum. Sccunda pars incipit in principio
tcrtij libri.&tcrtia parsin principioquinti.

Vel fic diuiditur iftc libcr in odlo libros par-
tiales. In primo determinatur dc principiisin-
irinfecis rei naturalis. In fccundo dc principiis
cxtrinfecis , & intrinfccis fimul. In tcrtio dc paf-
fionibus intrinfccis rci naturalis.vt func motus &
infinitum. In quarto dcpaflionibuscxtrinfccis,
qu« func locus,vacuum,& tempus. In quinto de-
terminatur de motu quantum ad partes cius fub-
iedtiuas.In fexco de motu quantum ad partes cius
intcgralcs. In feptimo dc comparationc motuum
ad motorcs,& mocuum ad fcinuicem. In o<5tauo
deccrminatur de durationc motus.

Primus libcr continet quatuor tradatus.In pri-
mo ponit inccntionem fuam., & ordincm procc-
dendi.In fecunJo determinac de principiis rerum
nacuralium fccundumopinionesantiquorum-, &
in tcrcio deccrminac dc cifdem fecundum opinio-
nem propriam, & hoc in generali ; in quarco dc-
tcrminac de eifdem in fpccialiSccundus tra6i:atus
ibi : Necejfe ejl AHtem. Tcn'n\%\h\:Omrtesigitttrcon-
«r<ty/«,&c.QiiJiartus ibi : SuhieSa atitemnatur4,&cc.
In primo tra(5latu,qui continet vnicum capitulii,
primo proponit incentioncm.Secundo ponic duas
coclufiones de ordine proccdcndi.Prima ibi:/««<i-
taefi autetn. Secunda ihiiFhJe e.x vninerfalihtti,8cc.

Eftigitur prima condufio ifta , quod oportct
Philofophum nacuralcm cradere cognitionem
principiorum, caufarum, &elemcntorum rcrum
naturalium. Probaiur,quiaillorum habetcradere
Nacuralis cognicionem , finequorum cognitione
rcs naturalcs no poflunc cognofcijfcd finecogni-
tionepra:di(Sl;orum res naturales non poifunt co-
gnofcijcrgo.&c.Maior vcro probaturrquia omniii
habencium caufas, principia, & clementa.cogni-
tio dcpcndet ex illofum cognitionc:quia tunc ac-
bitramur vnnmquodquccognofcere, cum caufas
primas,& principia prima cognofcimus vfquc ad
elemenca : modo rcs nacuralcs habcnc pcincipia,
caufas,& clemcnca , ciim finc gcnerabilcs, corru-
ptibilcs,materiales,& tranfmucabiles.

Notandum qu6d Ariftoccles per inte/ligere y &
fcire non incendic idcm:quia per intelligere notat
habitum conclufionis. Vei aliter cxponitur,qu6d
intelltgere fc habct in pIus,quam/(<Vriide6 contra-
hitur per hoc ; vniuerfalitcry?«>f dicic fcientiam
propric didam.qua: fic pcr caufas i priori;& uon
pcr efFedus a pofteriori.

SecUnd6 fcicndum.quod per ptincipia,caufas,
& clcmenta Intelligit diuerfa : nam pcr principia
intelligitcaufascflicictes & mouetes, pcrcaufas
intelligiccaufas finalcs.per elcmcnta aute intelli-
gitcaufas intrinfecas,fcilicet niateriam,& forma.

Terti6 fciendum ,qu6d quando loquicur dc
caufis primis , & principiis primis , incclligic pct
caufas primas caufas priores , fiuc rcmociores , &
pec principia prima caufas propinquiorcs. Vndc
dicit Commentacor,qu6d ejUdcttmejtte funt interma-
teriam primamt& vltimamformam^funt rnateridcom-
pofitt,& fornucompofitii \ & intelligit per vltimam

formam , forraam completam , cuiufmodi eflec
forma fubftancialis hominis,auc animalis.Et non
debecincelligi focma compofita cx diucrfis for-
mis fubftancialibus ; fed per compoficioncmcx
difpoficionibus qaalicacis , quarum vna naca eft '

rcfiftere inclinationialcccius, vcrbi gracia, incli-
nationi anima:,qua pcc difpoficioncs fibi conuc-
nicnces inclinacur ad moucndum progrefliuc, rc-
fiftic inclinacio gcauis naturalis,quz inclinat cor-
pus ad mocum deorfum.

Quarto fciendum , quod Ariftotelcs nocantcr 7.
dixic,«y^«f <ii*/*wwM.Namdcbitusordo doftri- Ordo do^ri-
nat eftjVt fiat proccffus a principiis maximc gcnc- "* 'fi^ troeef-
ralibus , tradendo cognitionem eorum ad caulas *,-^^A„-_,
propinquiores , & tandcm ad propinquiflimas; eifint».
vcrbi gratia, infcicntia naturaliprim6 habcmus
cognitioncm dc matcria,& forma,quac funt pnn-
cipia gencralia rcrum naturalium ; dcinde habe-
mus notitiam elcmentorum , quae funt principia
magis propinqna;& tcrtio habemus cognitionem
catnis,& oflis, & huiufmodi ; qua: funt paites,&
principia immcdiata animalis,& haec ponitur fc-
cunda conclufio de ordine proccdcndi.

Q^ ^ S T I o II.

ytmm cognitio vniM rei defendeat ex

cognitione alteriuj .<?

Atid.i.Phyf.text. i.Thcmift.SimpIic.Auert i*«W. D.Thom.
leH.i.^ l.dteaufis e.i.tAiytoa.q.i. landun. ^.j.Durand.
in i,dift.}^.q.i.A.liicen.ibid. q.^. art.i. Ochamtn ^.dift.
I}. Cii^icolMsin Pr»l''g.\. fent.q.i. Conimb. Ai.i. ^.i.
Ruuius»i»i.Faber «^«««.iS.Anton.Rocc.i.fAy/j.i.

K R G V I T V R quod non,priin6,quia om- I»
nis cognitio depcndet a fuo obie6lo,igi-
tnr vna non dcpcndcc ab alia. Tcnec
confcqucncia,'quia in omnibus vidctur, quatcnus
vna cognitiocognofcitur,reflc6ki peraliam. An-
tccedcns patcc , quia ab obiedo eftcaufata noti-
tia,& per confequens ab co depcndct.

Sccund6,fi vna res ciret notitia alterius,vcl hoc
eft per fpeciem propriam , vel per fpeciem alie-
narp. Non per propriam,quia propria fpecies ali-
cuius rei eft adeo determinata fimilitudo eius
rci,vt non altcrius.Non pcr alienam,quia vna res
non caufat alcerius fpeciem , fed cantummod6
fuam propriam fimilitudincm.

Tcrti6, fi cognitio vnius rci dependeat ab alia,
quzro in quogenerccaufa:. Non in gcnerecaufa
cflicietis;quia intelledtns efficic cognitiones om-
nes. Non materialis,quia vna cognitio n6 rccipit
aliam.tijm aftui tcpugnct recipere, vt pater 3-dc
Animi. text.cornm.i^.yiAe Comm.ibidcm. Non
formalis.quianonhabetcaufam formalcm. Ncc
finalis,quia confcquitur eflcrei.

Quart6 , quiacifc vnius rei non confcquituc
cflc alicrius, igiturnec cognitio vnius rci cogiii-
tionem altcrius.Tcnct confequcntia,quia rcs caii-
fatfuas notitias,& fecundo Metaphyfic^ dicitux,
C[aoAfeutfe hahet res ad ejfeyita ad cognofli.

Oppofitumarguicurpcr Ariftotckm in iftopri-
mo,vbi dicit, qu6d cognitio cfleftuum dependct
cxcognitionccaufarum,ficuc cognitio materiar.
prims depcndec ex cognicione forma; , co quod
cognofcicur fecundum analogiam ad formam,
ficuc cognicioprimi mocoris depcndct ex cogni-
cionc mocus, & pcr confcquens ex veritace vnius
rei dependcc vcritasalcerius.

Inquzftione prim6 videbiturqualiter ad cfle
vnius rei,fcquitur clfe alrerius, quod tangic vlti- j?"''!/'* ?«**
mum argumcntum : fccundo vidcbitur,qualitec """"•

cognitio

t!»

£.

Qu^ftio IL

ft

cognitio ▼nius cei fequitur, vel depcndec ex co-
gnitione alterius.Quantumad primum,quiailU-
tio cfTe vnius rei,ex eife altecius per roodum con-
C»nf*qu*n- fcqucntia: fit. Ide6 » fcicndum quod quadruplex
*drHtUx '"* ^^ confcqueutia.quaedam formalis, quz tenct in
oninibus terminis,ftante confimili focma propo-
ntionis,& terminorum.ita vc quxlibet propofirio
raancac talis,& tanta cum cofimiliordine termi-
norum, & confimilibus fyncategocematibus. Se-
cunda eHconfequcntia nmplcx,qn^ tcnet virtute
inclufionis terminorum in Hgnificando , & ideo
ad hocqu6dnteuidcns, fulHcic dcclarare ngnifi-
cara rcrminorum.vt homo eft.ergo animal cft, Sc
itadc confimilibus. Terciaconfequentia vocatur
inatcrialjs,qua> non tenet formaliter , nec viriute
iBcluiionis tcrminorum in fignificando , fed vir-
tute alicuius propofitionis necciTaric) xnxeWtCtx,
ficut (c<\mt\xi,Eejuusefi,er^ohomoejit8c tenet vir-
tute iftius intelledla;, c^uoA Q>ecies funt tttern^, (tmi-
liter ifta confeqncntia e(i bona : Jmpojfihile eft tle-
menta ex inuicem gener*ri ; igitur impojfihile efi ipfk
alterari,&c tenet virtute ifimsiSifinuinnaturaUhM
efi impoj/ibilii , oriinata in finem funt impoffibilia,
Quartaeft confequentia,vt nunc,qux tenct vir-
tute medij contingcntis.verbi gratia, loannes/cri-
bit, ignurFrancifcHt fcribit : &c tenct virtute iftius
mcdij tloannes efi Francifcnt.
^. Sccund^ cft fciendum , quod efTe quandoque

I/Tc tft iu- dicitur def/?fecundo adiaccnce.&hoc vclrcfpe-
flexdtfnu- ^y termini abfoluti.vel refpcdlu ccrmini corrcla-
de, Crtertto tfi,i ^ g^ qujoJoque dcf/? ccrcio adiacence.

His fuppolicis fic prima conclufio ifta,quod ad
cfte vnius rei dc verbo efi fccundo adincence , re-
fpedtu terniini abfoluii.non fequitur e^ alterius.
Vcrbi gratia,non fcquitur,^ ffi,ergo B eft. Proba-
tur, quia femper oppontum confcqucntis talis
confequcntiz poccft ftarc cum anteccdence.

Sed concra prim6,quia fequitur ,/jf«*» eft,ergo
caliditasefitSc fcquitur tixzm, Homo efi,igitur etjuw
f/?;quia fpcciesfunc zcernx.Tcrtio.quia ifta,Df«*
f/?icftdemonftracaS.huius,& iz.Mccaph. vcligi-
tur eft dcmonftrata ex cfTe fui ipfius ; &c hoc non,
quia cffct peritio ptincipijjvcl cx eftcaltcrius.vel
aliorum , & habctur intcntum. Quart6,quia fe-
quitur,f/om<» efi,igitur caput eft,

Ad primum refpondctur , qu6d confcqueinia
illa non eft formaiis,ncceciam fimplex,nec etiarn
tenec virtute inclufionis t^rminorum in fignifi-
cando , fcd tcnet virtute propofitionisneceiraria;
cointellcdx , &conclufio inccUigiturdeduobus
primis modis confequencJx. Ad fecundum fimi-
litcr. Ad ccrcium negacur,qu6d illa fic dcmonftra-
t^infrain 8. Phyficorum. Nam ibi probatur fo-
lijm quod Deus eft motor immobilis,& in ii.
Mccaph. probacnr ifta, quodaliqua eftcaufa pri-
ma , vel conferuans primum. Ad quarcum concc-
dicur , qu6d illa confcquencia cft bona in cercio
niodo confequenciac.Secunda conclufio eft.quod
ab eftc vnius rei de eft fecundo adiacence refpeftu
terminicorreiatiuiadcftcalceriuscft.bonaconfe-
qucncia.Probatur,quia fequitur,^*r«-(r/?, igiturfi-
Uh/ eft,8c eft bona confequcntia fimplex,e6que te-
net viccuce inclufionis cerminorii in fignificando.
Tercia conclufio eft , quod ab eftc vnius rei de
verbo efi , de rcrcio adiacence ad eftc alterius, eft
bona confequentia. Probatur,quia ab cfte princi-
piorum,caufarum,& clcmentorum , fcquitut eirc
^, T*. . fuorumefFc£luum, fimilitcrexeftemocus, fequi-
dufiUx, fenfi- ^^'^ '^"^ Mocoris,& ica dc aliis;& hoc de primo.
tiMa,(^ in. Quancum ad fecnndum , notandum cft quod
tetteHiua. Sctti oper. Tem, II,

qua:dam cft notitia fenfitiua, quaedam intellcd^i-

ua,& difterunt : quia notitia fenficiua eft cxtcnfa

ad cxtenfionem organi fciifitiui , ita vt determi-

nata: parci organi lenficiui corrcfpondcac dccer-

minaca pars cognitionis ; fimiliccr qucmadmodu

totacognitio fenfitiua reprxfcncat totum obie-

£tum,ita pars cognitionis rcpr^fentat pariem ob-

iedi. Sed notitia intcllediua eftindiuifibilis , &

inexcenia;conueniunc camen iftx nocitix in hoc,

qu6d vtraque habet gradus cognicionisintenfi-

ue.Secundo conueniunt,quia tam fenfitiua,quam

intclle(5tiua poirunt cffe complexa, vel incomple-

xa : nam ex mulcis opecibus bcucocum appaccc,

qn6d aliquandocomponunc,& diuidunc.

Secunjo fcicndum,qu6ddus nociti7,vel plu- ^* .

rcs,quarum vtraquecft fcnfitiua , vcl vtraque in- Nc/»/»* aha

tcllcdiua.dicuntur notitia: eiufdcm ordinis ; fed 'v *!" ".'.*
• . CL c r ■ <, \ »lttnm ttdi'

duae notitix , quarum vna eit lcmitiua , & altera g^,

inrelle£liua,dicuntur nocicix alccrius ordinis.

Tcrri6 fcicndum eft, qn6d quxdam cft nocitia Kttitiatft

incomplexa primaria, verbi eraria,vc fimplex ap- *'' " ■'"/"

I f I, 1- ■ • T ° 1 • • 11 rt I ett tncempU'

prelicniio albcdinis in vilu, vel m incelicccu aclu ^^ ^ ^ fg^.
moueniis;qu.Tdam eft nocicia inconiplexa fecun- fltxa.
dacia;vc fiali«ts cognoui Soccaiem,& incerucniat
babicus,cunc per plures difcurfus, & cognitiones
multorum occurrit mihitandcm notiriaincora-
plcxa Socracis,quam aliis habui,vtpatctiu libro
deMcnioria,& rcminifcencia.

Ex his ponuncur conclufiQnes.Prima eft,qu6d 7*
nocicia incomplcxa vnius ordinis caufac nocitiam N««/»i» v-
incomplcxam alccrius. Probacur, quia dc albcdi *""'. ^*''?"*"

n \- •/• II ti^- tnedo IX »»-

ncactualitcrmoucncc vilum habco Muelieaio- titia »Ueritti
ncm fimpliccm,& incomplexam, & hoc non nifi ni d.-fcdeat.
pcr vifioncm eiufdem albedinis ,igitur vifio illa
eftcaufa illius intclIcdionis,mod6 vifio,& intcl-
lcdiio func notitix alteriusordinis.

Sccundaconclufio eft,qu6dnotitia incomple-'
xa vniusrci non dcpendet ex notitiis incomple-
xis altcrius,loqucndo de notitiisciufdcm ordinis.
Probatur,qoia notitia incomplexa vnius rci cft fi-
militudo dcccrminaca illius rci, ica vc no ahcrius,
falrcm di(nmi!is , igitur illa non caufar notitiam
alicuius alcerius,ncc dcpendec ab aliqua alia.

Et dixi nocantcr alicuiut diffimilts , quia fimili- 8.

rudo vnius rei benc cft rcprxfcncatrua rci fibi fi-
miIis,quod patec per quandam experientiam;
quia fi pon.itur vnum ouuin inaliquu foramine,
quod agat fimilittidinc fui in fenfum , & tunc ho-
nio diucrtat fc,ita vt ipfo ignorante ponatur aliud
oiium confimile, ficui eft poflibile, runc ita bcnc
fimilitudo prima caufaca ique rcprxfcntabit
iftud ouum fecundum, & primum \ qno caufaba-
tur.Secund6 patct concIufio,quia noiitia complc-
xa rei fc habet ficnt imago caufata in fpcculo ab
ipfo obiedko.fcd illa imago non repr^fcnrat aliam
rcm.quam proprium obiedlum a quo caufabatur,
igitur nec notitia incomplexa.

Terrio , quia illatio cognitionis. vnius rci ex 9*
cognicionc alcerius fir per modum confcquenri^:
mod6 fuperinconiplexum non potcft ficri confe-
quencia,& ficpacec, qu6dcxvnanociti.i incople-
xapec fcaccepca, non fcquicuc cognitio altcrius.

Scdobiicitur, quiacogniriominiis vniuerfalis
dependec ex cognicionc vniuerfaIioris,igtcur il!a
nocicia incomplcxa dcpcndec ex alia. Sccundo
nocicia incomplcxa fecundaria dependec explu-
ribus aliis cogniciouibus, igicur dcpendct ex voa
alia cocnicione. _ . .'

. , *. r t XI • . CefHitit pe-

Ad primum rclpondctur.quod vnam cognitio- ,,« g^ ^ittra

Dcro eire causi altcriuspoteil incelligi duplicicer. hifariam

A 5 vno caff^ti.

Lib. I. Phyficorum

Vno modo ptincipalitcr,ita vt Gt principalc cfFc-
dtuum aUeiius. Alio modo inlhunientaliter^ficut
intclledtus informatus taii cognitionepoteftcli-
ccrealiam cogniiionem mcdiantc tali cognitio-
ne.ranquam inftrumenioincut dicitur,qu6d cali-
di.tas eft inftrumentum producendi formamfub-
ftantialcm.Secundo fciendum,qu6d vna cognitio
potcft dependerc ab alia dupIicitcr,vno roodo vii
ordinis, Sc alio modo via caufalit&tis : tunc dico,
quod cognicio incomplcxa minus vniucrfalis,
prajfupponit cognitionem vniucrfalioris via or-
dinisjfcd non depcndet ab ca via caufalitatis.

I !• Ad fccundum conccditurc) dc notitia fccun-

daria ifto modo,qu6d ad hoc,qu6d memorix re-
dacatnr,prsfuppoait alias cognitioncs, attarocn
prxcise dcpcndebat a fuo obicdo in fua primaria
cognitione.

Contrk.fi fit aliquid album , quodproptcrfui
paruitatem fit inuifibile , tunc addatut ci vnum
aliud tanta quantitatis, ita vi totum fiat fcnfibi-
lcjtunc notitia incomplcxa vnius partis dcpcndct
cx incomplcxa altcrius,quia fine ipfa non fuiftct.
Ad hoc dico,qu6d illa duo quorum quodlibet cft
indiuifibilc , faciunt vnam cognitionem toialcm
incomplcxam , ncc numcrantur cognitioncs di-
ftindar.
It. Tcrtia Conclufio. Exnotitiacomplcxa vnius

rei benc fcqiiitur notitia complexa alia ciufdem
rei formaliter , & cognitio altcrins rei aliis qui-
bufdam modis. Prima pars probatur , quia ad co-
pulatiuam fcquitur fua pars formalitcr :fimilitcr
cx difiun£);iuacum oppofito vnius partisfequi-
turaltcra pars, patct ctiamdc conucrfionc, &
xqnipolIcntia.Sccunda pars probatur,quia intel-
lcdus cum multa intellcxit, poteft facilius intel-
ligcrc vnum,igitatcx cognitionccomplcxa vnius
potoft facilius infcrri cognitio complcxa altc-
rius, & hoc pcr iftum modum, quiacum intcllc-
€kas habncrit in fc intcllcdiones fimpliccs plu-
rium rcrum, potcft illas adinuiccm diyerfimodc
coniponcrc,& ita diucrfas cognitioncs addirccre,
8c patet in exemplo : nam habcns aliquas co-
gnitioncs dc triangulo , poteft ex illis alias co-
gnitioncs infcrre dc rriangulo , vt patct in Gco-
niectia , & iftam conclufioncm probant rationcs
in oppofitum.

I j Quarta Conclufio. Omnis cognitio , quz fe-

qviitur ex alia cognitione altcrius rei eiufdem or-
dinis,cft complcxa.Probatur,quia vcl fcquitur cx
noticia incomplexa,vcl compIexa,non cx incom-
plexa,pcr conclufioncm prasccdcntem , igitur cx
complexa: modo fi antccedcns cft complexum,
confequcns eft etiam complcxum,

Sed obiicitut : quia cx notitia incomplcxa ac-
cidcntis deucnitur in notitiam fubftantia: tam
Gomplcxam,quim incomplcxamjigitur ex incom-
plcxapotcftfcqui compIcxa.Antecedcns apparer,
quia cognitio fubftantiae omnino depcndct cx
cognitioncaccidcncis. Refpondetur .qnuod fub-
ftancia xquc incomplcxc cognofcitur a fenfu.vcl
ab intclledlu.ficut accidcns. Vndcquando vidco
albedinem, non folum mouet mc albcdo illa , fed
parics,& corpus mouet fenfura mcdiantc albcdi-
nc,& fic fubftantia primo concipitur a fcnfu con-
ccptu tamen accidentali,vcrum eft tamen , qu6d
non potcft pcrcipi conccptu quiditatiuo, nifipct
difcurfum,& habitispluribus cognitionibus.

1 4. Ad rationcs. Ad primam.omnis cognitio , &c.

Refpondetur : illa cognitio infenfibilium nullo
modo dcpcndet ab obic«^o, fcd ^ rcbus illis , pcr

quarum cognitioncm dcuenimus in notitfam
huiufraodi infcnfibilium. Scdcontra,quia cogni-
tio ipfius Dci dcpcndct ab ipfo Deo ; igitur cog-
nitio alicuius infenfibilisdcpendet afuoobiefto.
Antcccdcns patct,quia omnia k Deo dcpendcnt.
Rcfpondetur , quod cGgnitio,quam nabcode
Dco,non dcpendct ab ipfo pcrmodumobicdli
mouentis , licct dcpcndcat influcntia caufx vni-
ucrfalis.

Ad fecundam dico , quod & per fpcciem pro-
priara mediantibus aliis cognofcibilibus,& ctiam
pcr fpccicm alicnam fccundum conclufiones po-
fitas.

Ad tcrtiam dico,qu6d in gcnere caufa: efiicien-
tis inftrumentalis,vt patec in notabili.

Ad quartam. Ad elTe vnius,&c.ncgatur antece-
dcns , quia vifum eft qualitcr ab eftc dc vcrbo eji
fccundo adiaccntc , rcfpedu termini correlatiui
fcquicur cflc alterius,& ad eire dc vcrbo f/?tcrtio
adiaccnte fimilitcrj licet ad efe fecundo adiacen-
tc refpedtu tcrmini abfoluti non fequacut efte ali-
cuius altcrius.

AN NOTATIONES.

a (^Ciendumeft ,(jMd^u4idmplex efi cotifiijuentia,
»3&c. Noia,qu6d communitcrdiuidicurcon-
fequcntia in formaIcm,& matcrialcm.Materialis
illa eft.in qua confequcns cx antccedcnte colligi-
tur propter folam necciTariam connexionem tet-
minorum. Tcrmini autcm illi dicuntur habere
candcm connexionem, quiita fe habent, vt fi alij
fucrintgcnusj&fpecies.ijetiam fintgenus,& fpe-
cics,& fi alij fucrint dcfinitum , & definitio , fpe-
cics,& indiuiduum,proprium dcnique , & fubic-
ftum ; ij fimili modo fohabcant. vctbi gratia,
E^HM eftanimal, ergoe^uiu eft /ubftantia , ilki eft
confcqucntiamatcrialis ,quia confequens infct-
tur iex antccedenti proptet fokm connexionem,
qua; eft inter pricdicatum anteccdcntis,& pra:di-
catum confequentis,fciIicct animal,& fubdantia.
Qupd autem illud confequens fequatur ptoptcr
folam connexionem ncccflariam tcrminorum pa-
tct ; quia in ea difpofitionc , & modo colligcndi
dabitur confequentia viciofa , fi nempeponamus
tcrminos non habcntes huiufmodi conexionem,
vt fi dicas,Homo eft animal, ctgo homo currit.

Confequentia ver6 formalis eft illa , in qua
confcquens colligitur ex anteccdcntiproptcror-
dincm , & difpofitionem tcrminorum, fiuc tales
termini habcant conncxioncm,fiuc non. Vt fi di-
cas,Omnis homocft fiibftantia; omne rationalc
efthomo,crgoomncrationalceftfubfl5tia. Itcm,
Omne lignum eft homo,omnis lapis eft lignum,
crgo omnis lapis eft homo ; dicitur confequcncia
formalis.quia in omni materia propofitionum,fi-
uc neccflaria , fiuc poflibili , vcl contingcnci,fiuc
impodibili , & remota ; fumptis quibufcumquc
terrainis nequaquam dabitur antccedcns verum>
& confcquens falfum.

Ex hocfcquitur,qu6d omnis,& foUis fyllogif-
mus cft confcquencia formalis, mod6 fyllogifmi
nomcn tara latc accipiatur,vt fingularcs , & hy-
potheticos,& qui ad hos reuocantur comprehcn-
dat,vt patcc cx Ariftotclc i. Priorum ,vbi definic
fyllogifmum in hunc modum : SyUegifmm eftora-
tio in cjHa qHihuftdam pofitu , aliud (juippiam ab
his , (jua pofita funt , tiim hnc ipfa fint , necef-
fario euenit. Quafi dicat , quod conclufio cx prac-
miflis proptcr formani , modumque colligendi

infcratur.

Confeijuentia
duplex,male-
rialu,(irfcr-
tnalii.

1$.

17-

Qu^ftio II.

funt frtprie
fenfequtntia
ftrtn*Us.

infcratur. Qu.6d autero folus fyllogifmus fit con-

fequcntia formalis,cx copatct: quia nulla[alia

confequentia, qua: non habct formam fyllogi-

fticara, modum fcilicet , & figuram, neccdari^

in(>ert confcqucnS cx antecedenti , cd quod fcr-

uata tali forraa dabitur antecedcns vcrum , &

confcquens falfum , C\ loco illius tcrmini , qui

in antecedcnti ponitur , ponatur alius , quod in

fyllogifmo haud contingit. Nam quibufcumque

terrainis fumptis , dummodo eadcm feruetur

forma,quae infyllogifmo fcruari folet,nunquara

poted dari anteccdens verum , &c confequcns

Falfum.

I g. Scquitur fecundo, quod conuerfio propofitio-

Ctnuerfio.^ num , & locus dialcdicus non funt confcquen-

hcm diali- lije fornialcs , nifi latc accipicndo confcquen-

fficMs ntn jjji^ formalem : funt enim illaiiones , qu3c infe-

runt fuum confequsns ex fola difpofitionc tcr-

minorum : vt Ariftotelcs docct i . Priorura , cap.

2. & }. cztcrum non funt propric confcqucntia:

formalcs , cuiufmodi cft fyllogifraus , qui conti-

net mcdium , quod collocatur in antcccdenti, &

non in confcquenti ; conuerfio autem nullum

mcdiumihabet; loci autem Dialedici poftlmt

dici confequentiac formalcs virtualiter , hoc cft,

virtutc fyllogiftica : fempcr cnim habcnt ali-

quam tacitam pr^miftam , qua adiunda fiunt

fyllogifmi , vt fi dicas : Socratcs eft Komo , ergo

cft animal rationale , tacitc intclligitur maior,

fcilicet, Omnis homo eft animal rationale.

b NotitU iricemplexa rei/i babetJicHt iraago , &:c.

r»cireci- Nota quod \\x.c ixiz facere cognofcere , rcpr^t-

gntfcere, re- fentAre , & fignificare y (c habent ficut inferius,

frtfentate. g, fuppj juj ^ nimirum velut corpus , animal , &

homo. Nam ficut corpus cft fupcrius ad ani-

mal , & animal ad homincm, fic etiam facerc

cognofcerc cft fiipcrius ad rcprxfentarc , &

rcpra:fentarc ad fignificatc. Vnde ficut non va-

lcr confequentia ab aniplo ad non amplum affir-

matiuc, bcnc taraen c conucrfo , fic non valct

quicqnid facit cognofcerc repr.-cfentat,quicquid

rcprxfcntat fignificat , benc tamen valet e con-

uccfo : fignificat,ergo rcprasfeniat : reprxfentat,

crgo facit cognofccrc.

Vndc obfcruandum cft,qu6d faccrc cognofce-
re quadruplicitcr contingere potcft , fcilicet ob-
icftiuc,cffeAiuc,formaliter, &c inftruracntali-
tcr , qus orania manifeftiffirao excmplo patc-
fiunt. Visa cnim amc imaginc Saluatorisnoftri:
caimago eft obiedlum oblatum mez potcntiz
cognitiux,qua:imagofacit me veniic in cogni-
tioncm ipfiufmet imaginis. Potentia vero mea
cognitiua , a qua procedit notiiia , facit me co-
gnofcerc cfFedtiuc, fiue iraaginem, fiue rera ima-
ginatamjUamct notitiaa potcntiaprodudlafor-
nialiter facit me cognofcerc,eo quod cft forma-
lis ratio cognfocendi id, qnod cognolcitui. Illa-
mct autem imago , quia cftinftrumentum , quo
mediantc rccordor Chrifti Domini , cuius eft
imago , facit inftrumcntaliter mc cognofccrc
Chriftum , Saluatorcm noftrum.

Rcpraefentarc vcro tripliciter contingcre po-
tiebrtfentare ^^^ > obicdiuc , formalitcr , & inftrumcntaliter.
ttniiugittri- Id autcm quod facit cognofccrc obiediiue, re-
fUdtir. pratfcntat ctiam obiediuc, fcilicct imago itme
vifa , & quicquid facit cognofccrc form^Iiter,
repra:fentat formaliter , fcilicec notitia illa , qua
rcm cognofco , & illudquod facit cognofcere
efFediuc , non tcprafcntat efFcftiuc , quia de ra-
rionc reprzfentandi eft non facere cogno^cere

19-

^ (igKiHcare
fehabetficut
inferius , (y
fuferius.

10.
"Facere ct-
gntfcere
quadruplici
ter ctntin-
Xit.

%l.

pcr raodum efficientis , fcd tantum vel obiedli-
uc , vel formaliter , vcl inftrumentalircr. Vnde
intellcdus meus , qui cfFediue fccit mecogno-
fcerc rcm , non mihi illam cfFedliuc rcprafcnrat.

Significarcdemumduplicitercontingit,ncra- 11.
pc formalicer , & inftrumentalitcr : quo padlo significar»
notitia formalitcr Cgmficat , & imago fignifi- **/*7*« '••
cac inftrDmcnraliter rem , cuius eft imago, cfFc- ""■'''■
diuc autcm nihil fignificat, ncque obiediuc:po-
tentia enim raea cognixiua facit mc cognofccre
rcra efFc(9:iue , non tamen illam repra:fcntar, ne-
que fignificat cfFcdliue , & obicdum facit mc
cognofccrc fcipfum obic&iue , & fcipfum re^
prifentat obicdiuc , non tamcn fignificat fc ob-
iccriuc , fcquerctur cnim quod quzlibet res fi-
gnificaret fe , quia quxlibct rcs rcprxfentat fe,
quod eft contra rationcm figni traditam a D.
Auguft. lib. dc DodrinaChriftianacap.i.diccn-
te : Signumefl, (juod pnuer fpeciem, tjuamingeritfen-
fibm , aliquid alittdfacit in cegnitionern venire. Ex
qoa dcfinitione planc conftat fignum alterius
rci, &nonfui ipfius debcre cffe fignum. Viide
quando rcs , vcl vox pro fc accipiiur , improprii
fe fignificat,& dicitur fc fignarc naturalitcr com-
muniter.

Obfcruandum eft tamcn, qu6d fignificare in- 1 1 .
ftrumcntaliter duplicircrcontingir ,naturaliter, signifiear»
vel ad placitum : inftrumentaliter naturalitcr infirumtnta-
fignificat rcs, qua natura vtitur tanquam inftru- ''"*k^^'*'
mento ad aliquid aliud fignificandum , ficut fu- f^^. *"
mus fignificat ignem naturalitcr inftrumcntali-
ter. Inrtrnmcntaliter ad placitum , ficut homo
fignificat homincm. Significarcforraaliter con-
tingit vnomodo, fcilicet naturalitcr , ficut no-
ticia, quam habeo dc hominc naturaliter forma-
litcr mihi fignificat hominem.

c Adfecundumconceditur denotiiiafecundaritt.&CC. xd.
Nota quod quatuor funt qua: fc tcncnt ex parte eiuMtuersXt
adlus rccordandi. Primum cft quod adlus rccor- q—\f* **"**
dandi cftferaperpoft rcmpus.id eft, adlusrccor- '* f*^*' *-
dandi cft pcr aliquod tempus, poftquam adlus de jIIjI'"
quo rccordamur fuit ; eft cnim aftus rccordan-
di dc prartcrito adlu , fado ab illo , qui recorda-
tur , cx quo fcquicur quod non rccordamur dc
pra:fentibus , vcl futuris. Secundum, quod illc,
quirccordatur pcrcipiat, vcl in particulari , vcl
in vniuerfali tempus , quodfluxit inter at^um
prasteritum,&: adum recordandi.Tertium,qu6d
aclus dc qiio rccordamur non fit quando rccoi-
datnur,quia tunc non effct recordatio eius de
prxterito. Quartum quod licct adus illenon fit
in fc pracfens , fit tamcn pra:fcns in fpccic intcl-
ligibili,idcft, qu6d habcraus fpcciem intelligi-
bilein , de illo adu, quo recordamur.

Ex his fequitur,qu6d ad hoc, quod habeamus
adum meraorandi, qui cft complcxus, requi- ^*

runtur multz notitix fimpliccs. Primo rcquiri-
tur notitia fimplcx «ftus de quo recordamur.
Secundo obiedum fupcr quod cadit illc adtus,
dcindc requiritur notitia , vcrbi gratia, loannis,
&c temporis prarteriti , & mediantibus iftis noci-
ciishabemus apprchcnfiuam , qua apprehcndi-
raus cocam illud obiedum : notitiz omniura rc-
rum funt complexz , & abftradiuc , & illis mc-
diantibus habemus rccordationcm.

Ec fi quzras , cum notitiae abftradiuz non i.6.
habeantur , nifi mediantibus fpcciebus ; fpecics
iftz quomodo caufantur ? Dico qu6d caufantuc
a rebus intuitiuc vifis , verbi gratia, vidco Pe-
trum , hoc viderc cft pracfens. Sed quomodo
A 4 poffura

8

Lib.I. Phyficorum

poflTum ipHus videre recordari ? Dico qu^d po-
tencia, vc illius recordetur, oportet qu6d habeac
noticiam intuitiuatn illius. Vnde hota qudd du-
plex eft obieAum tnemoriae , fcilicet propin-
quum, & remotum : obieftum propinquum , eft
adlus humanus ; obie£tum remotum eft totum il-
oUtSum lud,fuper quod tranfit adlus humanus. Vt recor-
fntmtrU */? dof me vidiirc Pontificem facris Pontificalibus

dufUx.

*7-

I.

inducum veftibtfs. Primum obie6lum> eft hoc to-
tum , recarder me vidijfe , fecundum & remotum
eft , Pomifex in hahitH Pontificali.

Et nota quod primum obieAum eft feraper
prateriti , vt prxtcriti , fecundum vcro non. Vt
pofttim recordari me vidifte loannem. Primum
pbietflum , fcilicet me vidille , eft femper prarte-
rici. loannes ver6 poteft cire praefens, & adhuc
viuere. QuAd intelhgas de memoria intellcfti-
ua , de qua loquitur Ooftor in hac quzftione.
Quiadememoriafenfitiua eft fecus , ipfa enim,
vt docet Atiftoteles lib. de Memoria , & remin.
eft przteriti , vt prxteritumeft, & quoadpti-
}natiiim,& quo ad fecundarium obiedum.Cuius
ratio efte poteft , quia fenfus non cognofcit ob-
jedlum , niH fecundikm aliquam difpontionera,
quam habet,quando przcisc fencitur,atqne ade6
poft adum iam difpoHtio illaperiit ^ergoHde-
beat tecordati, oportet qu6d recordetur de adlu,
vt prsterituseft,& de illa difpofitione,vtpf«te-
ricaeft- AriftotcIcs,lib,7. Metaph.cap.^^.inquit,
abeuntibus fenfibilibus^ fenfu , non eft palam
vtrumnnt ,«nnon. Ideo non poteft habete re-
pordationem aftus fui vt prasceriti , quin etiam
habeat obiefli fenfati, vt prteteriii.

QjfiE S T I O III.

Vtrum ferfeSia cognitio caupiti depeft-

dent ex cognitione omniumjuar

rum caufarum ?

Vide auchoies cicacos in qutfi. prtttdenti.

R G V 1 T V R. quod non , quia tunc fc-
l^ queretur , qu6d nulla res poflet cogno-

_ ^ (ci , nifi Deus cognofccretur , confe-
qiKns cft falfum , quia multa: res funt faciles
ad cognofcendum. Deus auccm eft difficil^
cogtiofcibilis , vt patet i. Metaph. vbi dicitur,
quod ficut ociilus noiSbux non potcft videre cla-
ri4.itcm Solis dedie; ita ncc intcllcdus nofter
fubftantias feparatas; & patet confcquentia,quia
omnium rcrum Dcus cft caufa,

Sccjund6 fequeretur,qii6d nulla res poftet co-
grtofci,nifi infinita cognofccrcntur ; confequen»
eft impoffibile : quia cognofccreinfinitaquali-
bet cognitione diftinda , eft impoflibile; & pa-
tet confequentia , quia vnius rci funt infinitx
caufs, vt patet fecundo huius.

Tefti6,quia cognitio dcfinitiua,& demon-
^lrata, eft cognitio pcifc<fta ; fcd de aliqua re po-
teft haberi cognitio demonftrata , & etiam defi-
nitiaa per vnam folam caufam , igitur ad perfe-
ftam cognitioncm vnius rei nonrequiritur co-
gnitio omnium fuarum caufarum. Maiorpatct:
nam cognitio dcmonftrata eft peffe£tiflima , eo
qu6d dctcrminat incelle6lum ad aftentiendum:
& etiam minor , quiaper quodlibetgenuscaufae
poteftfieri demonftratio.vt patet 2. Poft.Simili-
icr definitio fit per vnam folam caufam , fcilicet
formalem ; crgo,&c.

Qaart6 fequeretur , qu6d ad cognitiohem
ignis oporteret cognofcere lumen, & rootura, &
alium ignein: conlcqucnseft falfum,vt patct per
experientiam. Patet confequentia, quia ignisna'-
tus eft produci ^ quolibet eot& tanquam ^ caufa.

Quint6 , quia fcientia Mathematica & Meta-
phyfica funt fciencia: perfcfla, & taroen non
dant cognitionem per omnes caufas , igitur non
cuiuflibet rei perfc(fta cognitio datur per omnes
caufas. Antecedens patet per Commentatorem
inifto I. vbi dicit qu6d Machemacicusdemon-
ftrat folum per caufam formalem , Meraphyficus
autem per tres caufas: fcilicec per cfiicientcm,
formam , & finem.

Sexto fequitur, qa6d in cognitionibus eflcc
circulatio, confcqucnseftfaIfum,&patet i.Poft.
Confcquentia pacet , quia perfedla cognitio cau-
fati depcndet ex cognicione caufat um, & c con-
tra cognitio caufarum dependct cx cognitione
cfFcdtuum ; eo qn6d dfFcdlus in naturalibus func
norioresfuiscaufis.

Septim6 fequetetur, qa6d Intelligentia? nullo
modo poflent cognofci, quod eft falfnm. Proba-
turconfequentia , quia fi fic , hoc eflet ex cogni-
tione fuaruin caufarum : mod6 IntelligentiaE non
habent caufam nifi Deum , igitur cum Deus fic
parum,vei difEcuIter notus,non poteft ducere in
notitiam Intelligentiatum.

Oppofitum arguicur per Ariftotelem in ifto
primo,text. i . vbi dicit, qii6d cuiuflibct habentis
caufas , principia , & elcmenca, cognicio depen-
det ex cognitione illorum , & hoc vfque ad ele-
nienta,& per hoc dcnotat cognitionem omniuni
caufarum.

In quatftione primo videndum eft , quid fit
notiiia pcrfcdla,& qualiter aliqnid perfcdlc fcia-
tur. Secund6 vidcbicur de quacfico.

Quantum ad primum , fupponenda eft diftin-
£lio pofita in prima quxftionc, videlicet , qu6d
aliquid fcirarduplicitur,vnomodo,vtconclufio,
& funt ifti ntodi^^itum,opittittnm,creditMr/i; & hu-
iufmodi funt detetminationcs propofitionis , vel
conclufionis. Et timc dico , quod conclufio per-
fed^c fcitur , quando dcterminatur intelle£t:us ad
aflentiendum conclufioni firniiter , & euidenter,
ita vt diflentire non pofBt. Alio modo aliquid
fcitur , vt res fignificata per teiminos conclufio-
nis , vt vcrbi gratia , habemus fcicntiam dcDeo,
de hominibus , & de elementis ; & tunc dico *
qu6d res naturalis perfede fcitnr , vel cognofci-
tur, fecundijm omnem modum confiderandi,
quo pofHbile eft rem illam confiderare, & fecun-
dum omnes proprierarcs , & conditioncsconue-
nicntes fibi,& pofnbilcsconucnire;fecundum
aliquem diftorum modorum confiderandi , &
cum hocfciatur,qu6dpIuribusmodisnonpotcft
haberi cunfideratio de illa re , nec qu6d plures
proprietates infuut fibi,nec polTunt ineffe aiiquo
diftorum modorum.

Ex hocponunturconclnfiones.Primaeft,qu6d
dc conclufione potefi haberi perfedla fcientia.
Probatur , quia de conclufione poteft haberi no-
titia detcHninans intelle£bum ad afTentiendum
firmiter , & euidenier illi conclufioni , fic vt dif-
fentire non poflli ,igitur deipfa habetur notitia
perfedia. Tenet coniequentia per definitionem
cognitionis perfe£lac : & antecedens apparet de
conclufione demonftrata. Vnde ade6 dcterroina-
tur inrellcdbus meusad afTenciendum ifti conclu-
fioni : Omnu avgMltu reiiitinfm eft dimfibilu per

*qH4lia,

X,

.?»

4-

De cend»-
fione pttefi
haheri ferft-^
ilafeitatis.

Qusftio III.

Z>« nulU rt

pgHtfictK»

f*r ttrmintt
foteft haberi
frfeHn co-
£nith.

Cegnitio ali-
qumfoteft^i-
fi f4rfeci»
dufUeiter,

6.

£^u4Ka, quod nulio modo,poteft didentire i im6
ncc poteft duci ad hrmiorem afrenfum.

Sed obiicitur : quia H non poceft haberi fit-
mior anTcnfus ,tunc fequitur , quod plura media
non deberent adduci ad probationem eiufdem
conclufionis. Pater confequentia , ex quo vnum
medium tantum determinat intelledlum ad af-
fentiendum , quemadmodum & omnia.

Refpondetur,qu6d media diuerfa, qua; addu-
cuntur ad probandam aliquam concluflonem,vel
funt determinata , vcl non : fi funt determinata,
tunc dico quod omnia non faciunt maioiem cui-
dentiam, quam vnum eorum , & tunc media ad-
ducuntur ad iftum finem , quod fi homo non po-
left faciliter duci in cognitionem conclufionis
per vnum eorum mediorum , quod tunc ducatur
per aliud ; fi autem media non funt determinata,
tunc dico , quod quodlibet illorum afHrmat fen-
fum;& ide6 in Mathematicis fufHcit vnicum me-
dium,in naturalibus autem requiruncur diuerfa.

Sccundaconclufio.quod denulla rc fignifica-
ta per terminos conclufionis poteft haberi noti-
lia perfeita per humanum imelleftum:& hoc di-
copropter Deum,quia cognofcit perfede omnes
res , quantum cognofcibilcs funt ; & intelligicur
conclufio , vbi peripfiusconclufionis fignificata
fuii aliqua conclufio demonftrabilis , de qua di-
6lum eft.Probaturconclufio,quia dato,qu6d co-
gnofcam aliquas proprietates de vna re; attamen
impoffibile eft cognofcere perfedc , an habeat
plures proprictates inexpertas,qus tamen requi-
runtut ad petfedtam cognitioncm ex defcriptio-
ne perfeftascognitionis.Vcibi gcatia,licet de ad-
amante cognoicam , qubd attrahit ferrum, non
polfmn fcire , quomodo infit fibi aliqua propric-
tas quam ignoraui.

Quantum ad fecundum notandum , quod ali-
quacognitio,vel fcientia poteft dici perfcdadu-
pliciter. Vno modo fimpliciter , & de tali iam
diftura eft, alio modo fccundum genus determi-
natum,vtputa fccundim confiderationemna-
turalem. Item quidam eft notitia complexa,
qusdem incomplexa. Item duplices funt caufae,
quaedam per fe , finequibus efFedlus non pofiunc
produci in elfe , aliae pcr accidens , qu« concur-
runt ad produdlionem efFcdus , fed fine illis po-
teft effcdtus produci > ficuc Socrates eft caufa
domiis.

Nunc eft prima conclufio , De aliqua re pof-
fum habcre cognitionera incomplexam perfe-
dlara fine cognitione omnium fnatum caufatum.
Probatur, quia vifio, qua video albedineni, fcili-
cet fimplex apprehenfio albedinis pcr vifura , eft
cognitio pcrfefta incomplexa, & per illam non
cognofco omnes caufas albedinis , crgo.&c.Ma-
iot patct , quia illa vifio albedinis cft adeo per-
fedla cognitio incomplexa , ficut poffibilc eft il-
lam elfe: & minor probatur ,quianonplusco-
gnofco modo per vifioncra illam , quara fi albe-
do illa fuiffct ab asterno : quia non plus depen-
det vifio mea ab ipfa nunc , quam dependeret fi
cfTet actcrna ; fcd fi albedo cflct stcrna, non co-
gnouifTem caufamefficientcm albedinis per iftam
vifionem.

Secunda conclufio , Ad petfcdlam cognitio-
nero caufati rcquiritur notitia confafaomnium
fuarum caufarura , & ideo dico notabiliter con-
fufara : quia ad hoc, quod cognofcam hominera,
non oportct cognofcere dcterminatc , quod ge-
nerabatur a Socrate , nec oportet cognofccre di-

ftindkc omnes partcs ciufdcm rationis , fed fufK-
cit cognofcere omnes partcs , & caufas fpecie
diftind:as fub nominc fpccifico. Probatur con-
clufio : quia dc caufato non habctur perfedlc
fcientia, doncc cefFetomnis quxftio dubitabilis,
qua: eft fcibilis de eodcm ; fed hoc non fit , nifi
pet cognitionera omnium caufarum.

Secundo, quia ad cognitionem iftius cfFcdus,
opoitct cognofccre caufam aliquam , & caufa il-
la cognofcitur per fuam caufara , & fic ciim cau-
fae fint fibi inuicem caufae, oportebit omnes cau-
fas cognofccrc. Exconclufionefequiturexcm-
plificando dc aliqua rcnaturali , ficut dc homi-
ne ; primo quoad perfeaam cognitionem ho-
minis , requiritur cognitio matcriz prima; , &
forma , fuarum proprictatum , & conditionum.
Sccundo oportet cognofcerc quaruor elcmenta,
opcrationcs , & modos agendi ipforura. Tertio
oportct cognofcere omnes partes hcterogencas,
vt carnem, oifa, venas , fanguinem, & huiufmo-
di , & conditioncs & proprietatcs ipfarum pat-
tium. Quarto oportet cognofcere quatuor hu-
mores in corpore,& conditiones ipforum.Quin-
to quod fic compoficns ex anima intellc6liua,cum
corpore , cognofcendo operationes , obicda, &
modura cognofcendi ipfius animae intellcdiuae,
& potcntiarura ipfins. Sexto quod genitus efl a
fibifimili fecundum fpcciem ,cijra adiutorioin-
fluentiarura, Dci, coeli, & Solis. Vndc Ariftote-
lcs in fecundo huius dicit, quod homo generat
hominera , & Sol. Septirao oportet cognofcerc,
qu6d horao generetur ad felicitatem tanquam
ad finem, qu2 felicitas vltiraatc confiftit in Deo.
Et dato , quod homo cognofcat omnia ifta , ta-
mcn illa cognitio non eft fimpliciter perfe^a,eo
quod dubium cft an fint plures proptietates , &
conditiones inexpcrtar.

Tertia conclufio. Ad perfcftam "^ cognitionem
Mathcmaticam,vel Metaphyficaro faltem defub-
ftantiis feparatis , non requiritur cognitio om-
nium caufarum. Probatur , quia Mathematicus
folijm demonftrat per dcfinitionem quid nomi-
nis, qua: a Commentatore vocatur caufa forma-
lisinifto primo. Similiter Metaphyficusfoliam
demonftrat pcr tres, fcilicet perclficientcm,for-
mam,& fincm,vt dicit Commentator.Ideo patet
fecundum , qualitcr in diuerfis fcicntiis diuerfi-
mode requititur cognitio caufatum: & hocde
fccundo.

Ad rationes.Adprimam concedo,quod nullus
habct pcrfe(5tam fcientiam naturalcm dc aliqtia
re , nifi habeat cognitionem de Dco, non fub ifto
conccptu DeiUfCed fub ifto , primMm agens, zut pri-
nmm mouens, quatcnus de ipfo determinatur in
fcientia naturali : de multis tamen habemus co-
gnitionem naturalem minijs perfefta fine cogni-
tione Dei, & ideo ficut cognitio de Deo cft diffi-
cilis , ita cognitio pcrfedla dc aliqua rc naturali>
eftvaldcdifficilis.

Ad fecundam negatur,qu6d oporteat infinita
cognofccrc : quia fufficit <• cognofcere caufas per
fe, & non caufas per accidcns. Vcl fic,& mclius,
quod fufficit cognofcete caufas fub conceptu
confufb fpecifico,& nonquamlibei diftindtcper
cognitioncra fibi propriam.

Ad tcrtiam dico , quod facit pro prima con-
clufione, in qua conceditur , quod conclufio po-
teftperfcdc fciri ex dcfinitionedata: quiadefi-
nitio naturalis non eft bona , nifi exprimac con-
fusc fakemomnes caufas rei.

Ad

8.

S)utt riqui-
rantur ad
ferfeliam rei
cegniiioKem.

10.

II.

lO

Lib. I. Phyficorum

Ad quartam, Sequeretur,&c. Concedo, qu6d
ail perFedam cognitionemdeigne oporcct co-
gnofceie confufo motio Hc, quod ignis produci-
bilis eit k qualibet iiiarum caufarum , fed non
oportec cognofcere in (peciaii an genitus fit k
lumine, vel i calore , Hcut de Piatone non opor-
ret cognofcere,an genitus (ic k Socrate» vd i
Ruberto.
XI. Ad quintam dico , quod in iilisfcientiis non

requiriiur cognitio omnium caufarum ad cogni-
tionera caufati , fcd aliquariim tantiitn , vt patct
ex conciu(ione tcrtia.

Ad fextam de * circulatione dico , qu^d non
eft inconueniens argiierecirculariterin diuertis
gencribus fciendi , iicat in propufito; nara ar-
gucndo acauHs ad efFe(5tam,eft procelTus propter
quid ; & c concra eft proceiTus ^uia,

Ad feptimam de Inteliigentiis.concedo, quod
ad perfeAam cognitioncm Inteliigentiae opor-
tec iiabere cognition^mDeiilicec pcriiiumnon
deueniamus in notitiam Inteliigentiz , fedper
eius opera ,& efFedus,qua: func nobis nociora.

ANNOTATIONES.

.** * TjTtnnc dicotjuod resnaturatuperfe^e/citur,

fe»J'efidu- -C^&c. Nota pcrfe£tamreicogni<ionemdu-
fUx. pijcem eiTe : qusdam namque eft limplictter pcr-

icdta. y qua fcilicet cognofcicur res , quantum ex
fe cognufcibilis eft , quoad omnia , qux ex ea
cognofci pofTunt , ita vt penetrecur edencia quo
ad omnes parces , iieasiiabeat; & infpiciantur
omnia , qux ab ea fluunt , & quae funt aiiquo
modo in pocenCia eius , tum etiam omnia Jlqui-
busdependec inquocunque gdnerecaufac, & de-
nique vc cognitio taiis rei adxquetur ipHus co-
gnofcibiiitati.Hacc cognijioappeliari foleteom-
prelieniiua, qua cognitipne DeusOpt. Max. ^
le folo cognofcibilis eft : quia cum Cn iniinice
cognofcibilis,foia infinita cognitione compre-
hendi poteft , quam fpfe foius tiabc ; homo au-
tcm in hac vica neqiie Deum, neqje aliquam
creaturam hac cognitionecognofcerevalet.
1 4. Aiia eft cognitio perfcdla non fimpiicicer, fcd

aliquo gcnere , quando res non cognofcitur fe-
cundum quod cognofcibiiis eft ^ fed quo ad ali-
qua foium , verbi gratia , in generc cognitionis,
quae habetur per caufas intnnfccas , illa dici-tur
cognitio perfeda , qiia rcs cognofcitur per om-
ncs caufas internas , & ita inteiligcndum eft in
omni gencre caufarum. Dicicuretiam cognicio
pcrfcdta fub aiiquo gencre fcientiac,fi cognofcan-
tuc omnes caufae , quae ftib tali fciencia cadunc.
Verbi gratia,cognitio, qnae habctur de rebus na-
turaiibus per caufas reruin naturalium , dicitur
perfedla cognicio , qua: in naturali Phiiofophia
haberi potcftjquamuisnoncognofcanturomnia,
qua: conueniunt rebus naturalibus.quatenus en-
cia func;quia caiis cognitio ad Metaphyficiim
potius quam ad Phyficum fpciSlat,& fimiliter co-
gnitio , quz habetur pcr principia Mathematica
derebus Mathematicis diciturperfcdain gene-
recognitionisMathematic^j&deniquecognitio
cuiufcumque fcientia: de fuis fubie<5tis dicitur
perfcda : quia eft cognitio per caufasad talcm
fcientiam pertinentes, licct non cognofcantur in
illis fcientiis omnes omnino caufz,&afFe<fliones
rerum confideratarum. Ariftoieles autem non
loquitur de cognitione perfeAa fimpliciter ; fed
de pcrfeda in vnoquoque gcnere fcientiarjquo4

patct ex eius inftituto , omnia enim qux hoc lo-
co docuit eo pertincnt , vc inceiiigamus quomo-
do cognitio iu vnaquaque fcientia , ptxferiim
in Phiiof. naturaii tradenda fit.
b Adperfeilam cognitionem cauftti,8cc. Nota
quod ad perfe<^am rei cognitionem,qux in qua-
uis fciencia cradi poteft, requiritur cognitio om-
nium caufarum per fe tam internatum , quam
externarum , quae fub taii fcicntia cadunt.
Nam muit6 perfcdius rem cognofcimus fiuc
definitiuc, fiuedemonftratiue, cognitis omni-
bus eius caufis , cam incernis , quam excernis:
quilm cognitis folis internis , vei foiis externis;
quare non erit huiuimodi cognitio vndequaque
perfeda , fine caufarum internarum, & cxterna-
rum cognitione. Adde quod alix caufs rcqui-
runturad Metaphyficam,ali; adMathematicam,
aiia: ad Phyficum , & aii£ ad moraiem Philofo-
phum. Metaphyfica enim probat de homine,
quod fic ens , fubftanciaj & ea quae ab his proce-
dunc. Mathematica quantitatera & dimenfio-
nem ; Phyficus nacurac parjcs , & ea qux ab eis
dimananc. Philofophus vero moraiis vircuces,&
ad!tus liumanos; acque ade6 horum quilibec ex-
pofcic cognicionem otpnium per fc caufarum
rci, de qua cra£lac.

' j^d perfeQam cegnitionem , &c. Noca quod
Machemaciws frequenter per forinam procedic,
probando videlicec paulones per ipfas formas
fubied:orum ; prscipue enim figuras confiderac,
& per ipfas probac : incerdum eciam pec niace-
riam fuam , 'i qua non abftrahic , fciiicec inceiii.
gibiiem, nempe quancicatem : confidetat enim
Machematicus figuras, & formas, non vt ab-
ftradas i quancicatc, fed vt in quantitatefiunt:
quamuis abftrahat i materia fenfibiii , qua: eft
fubftanciainduta quaiitacibus fenfibilibus ; agic
enim dc triangulo, fiue triangulus fic in iigno,
fiue in aercjfiue in ferro. MetaphyficHS vero pro-
bat per caufas formaies , finaies , & agentes, non
tamen per cfEcientes. Nam Metapiiyficus ab-
ftrahit ^ materia, atque adeo probatt percaufas,
quz a maceria abftrahunt , ralcs aucem func for-
males, finales, & agences. Quod autem non
per efficicntem , patec , quia caufa efSciens effi-
cit pcr motum. Mctapiiyficus vet6 abftrahit ^
motu ficuc k materia. Phyficus aucem \ coco ge-
nere vcicurquatuorgeneribus caufarum ,quam-
uis non finguias Phyficas conciufiones per om-
nia caufarum genpra probet. Primum patet, quia
Phyficaa nulla inateria nifi i finguiari abflra-
hit. Secundum probatur , quia non oportct,
quod femper pcr omnetri caufam probet. Sat eft
enim , vt^uafdam conciufiones per hanc , quaf-
d.-im vero per illam caufam dernonftret.
•* Sffficit cognofcert caufas per fe , «0« caufas per
accidens. Nota quod ad perfedlam rei cogni-
tionem fiue definitiuam , fiue demonftratiuam,
de qua loquitur Ariftoceles , non requiiitur co-
gnitio caufarum pcr accidens : quia ad defini-
tiones , & demonftraciones conficicndas non af-
fumuntur caufae per accidens; tum quia ad rei
perfcdara cognitionera expofcitur caufarum
cognicio, quia ab iiiis rcs dependec in fuo elle,
ac non dependec a caufis per accidcns , qua-
re , &c.

c Dico quod non efi iftcomuniens arguere circulari-
ter, &c. Notacirculum in demonftratione du-
plicem efle , videlicec perfedum , & imperfe-
£tata. Circulus pcrfedus cft,quitndo ab omnino

eodem

IJ-

Mathemtti'
eui prteedit
frequenter
ferfemam.

MetMfhyp-
eus ntn fro^
h»t fer e»a-

fam tfficifti'
tem.

»7-

In Jemm-
flrationt du-
flex eft tit'
CulHt.

Qusftio I V.

II

eodctn regredimiir ad omnino idcm , qiiod tunc
fieret in fyllogifrao, (i concluliones cognofcere-
mus per pra:mi(Ias,& non per aiiquod aliud,ipfa$
vcro per conclunonem cognefccremus , & non
per aliquid aliud. Circulus impcrfcftus cfl^quan-
do non cft ab omnino codcm ad idcm , qui fieri
poteft duobus modis.Primo modo quado in vno
progrcffu cft demonftratio ^uU , fcu ^id eft, m
alio vtrbproptertpud. Secundo modo fit imper-
fedhis circulus , quando fempcr proccdimus pcr
caufam non folum quoad cognofci , fcd etiam
quoad eflc, quamuis in alio gencrccaufa.

lg. Primomododcmonftratio circularis perfcAa

cftimpoffibiiis,vt dicit Ariftotcles i.Poft.text.zo.
quia fi cognofcimus conclufioncs per praEmiflas,
oportet quod prsmiffic fint nobis notiorcs fua
conclufione. Impoflibilc auccm cft,vtid quod cft
nobis notius,cognofcamus pcr id,quod cft i^no-
tius. In dcmonftrationc autem pnpter ^idtunc
fieret circulus pcrfcdlus, fi praEraiilac demonftra-
rent/>ro^f«'^'</conclufionem,& condufio qua-
tcnus cft demonftrata^/>f«* <pdd,\A cft,quatenus
cft cfFcdus prsraiflarum , dcmonftrarct/»r«i^«-
qmd ipfas prasmiflas , hoc autcm cft impoifibiie,
quiaficri nequit vl id,quod eft cffc<5tus,quatenus
cfFedhas eft, fit caufa fuae caufz,atquc adco circu-
ius perfeftus nulia rationc dari potcft.

19. Circulus autcm impcrfedus primo & fccun-

do modo cft dabilis , & quidcm primo modo pa-
tet : quia in iiuiufmodi circulo demonftritur cf-
fe(5kus per caufam dcmonftrationc propter qnid;
rurfus demonftratur caufa per cfFeftum , non vt
procedens ab efFc^flu , fcd vt ad quam rcducitur
efFe6kas,hoc autcm fieri potcft,& ab Ariftorclc &
cstcris Phiiofophis fadtum cft;quia ha:c fccunda
demonftratio non ed. propter ^Hidtfed fKM.Vtau-
tem pcrficiatur huiufinodi circulus hoc modo
procedendum cft , ncmpe ab effeftu cognito per
cxperientiam , aut pcr aliquid fimiic debemus
afccndcre, demonftrationc <jHia , feu quod eft ad
caulFam,&confirmatiincogmtionecaufac,&ccr-
tiores fadi de ea, potcrimusdefccndetc demon-
ftratione propter tjuid 4 caufta ad cfFeAum. Verbi
gratia, video Planetas non fcintillare,inde coiii-
go per demonftrationem fw<» illud,quod eft cau-
fa quare non fcintillcnt , ncmpe qu6d fint prope
nos. Deinde ex hoc quod Planctjc funt propc
nos, quod cognofco cfle caufam,quarc non f cin-
tillent , facio demonftrationem propter epiid ^ in
qua demonftro per caufam Pianetas non fcin-
tillare. Hoc raodo Philofophi naturales cx cfFe-
^ibus cognitis per cxpcrientiam , aut aiiquo fi-
mili modo, colligunt caufas, & confirmati aliis
argumentis in cognitionc iftarum caufarum dc-
fccndunt ad cfFeftus , demonftrando eos propter
qtdd , & in huiufmodi circulo imperfedlo , ef-
fedus nunquam fumitut pro caufa, & fic optimc
ficri poteft.

to. Sicut etiam ficti potcft citculus impcrfc<ftus

fecundo modoiquiacaufae funt fibi inuicem cau-
fx, fecundo huius , cap. ;. In huiufraodi autem
circulo,quamuis procedatur a caufa ad cfFcclum,
& rurfus ab illo efFcdhi ad caufam , vt a caufa ad
cfFc6fcum, tamcn taiis cfFcdus cft caufa fusc natu-
ra: in aiio gcnere caufx, /tque adeo in huiufmo-
di circulo fempcr proceditur \ nobis notioribus,
quamuis alia via, qdUn ante in primo difcurfu,
proccdamus , & etiam \ notiotibus fecundum
naturam, quia quaeiibct caufa , co quod talis eft,
notior eft fecundum fe > fuo cfFedu > vt iic cau-

fato. Quod didum eft , cxpHcatur cxcmplo. Dc-
ambulatio cft caufa fanitatis cfFccbiua , quatcnus
fanitas cft cfFcc^s cius , & dcambulatio eft cfFe-
^us fanitatis , quatcnus fanitas eft caufla finali«
deambulationis.

Fit autem huiufmodi circulus , vt non folum & I*
conclufioncm , fed ctiam przmiflas cognofca-
muspercaufam, hoc pado : Percaufam efficien-
tera dcmonftramus fuum cfFedtum , & per iftam
cfFcftum , non qutdem fumptum vt cfFedlus eft,
fed vt eft caufa finalis, dcmorrftramus iIIud,quo4
aritc furaebamus pro caufa cfficienti. Hoc ctiam
pa6bo pofTumus demonfttarc corpus illud , quod
fiibftantia proxime collocatur , haberc in fua ef^
feniia matcriam per cauflam forraalem , ncmpe
quia habct formam , & haberc formam per cau-
fam matcrialera , fcilicct quia habct matcriam,
pofliimus ctiam demonftrare tam matetialem,
quam formalem caufam cxtrinfecc pcr cfficicn-
tcm , & efficientem pcr finaicra , & tandcm vice
verfa illud, quod eft caufa finalis, poteft demon-
ftrari pcr caufam efficientcm. £tnoraqu6d Ca-
ictan. I. Poft.vocat hanccircularem dcraonftra-
tioncm proptfr^ptid , eo qu6d fcmper proceditur
a caufa. Cxterura non eft potiflima demonftra-
tio, qua: coramunitcr dicitur , ^ideft. Potiflima
cnim deraonftratio eft, quae procedit per caufam
formalcm metaphyficara ,id eft, per definitio-
nem conftantem cx gcncrc,& difFcrcntia.

EXPOSITIO TEXTVS.

INnata i autim efl , &c. Hic ponitur fecunda **-.
conclufio dc ordinc procedendi , fcilicct quod "^fxt.t.
in naturalibus proccdendum eft i caufatis cora- Text. j.
poficis ad caufas componcntes. Probatur , quia Text,^.
2 in omni ordinc doftrinac procedendum cft a
notioribus nobis ad ignotiota, fed compofita
funt notiora nobis fimplicibus componcntibusj
crgo, &c. Maior&minor apparent , quia tota
compofita funt 11 niora hobis, & niinus nota
naturx , fcd caufa: componentes c conuerfb ; Sc
patet, quia confufa funt magis manifcfta,& illud
totum eft nobis not:u$,& per notitiam ipfius de-
ueniraus in notitiam elemcntorum. Scd contra
obiicitur, ifta conclufio contradicit primx,crgo,
&c. RcfpOndctut', quod nori, quia ifta conclufio ^*''' «»/r«
ponitur de procefTujqui cft ab cfFeitu ad caufam, '^"""^ •2»-
(cd conclufio prima loquitur de iiotitia proptcr "'*''*•
ejuidy quac eft a caufa ad cfFedum , & hoc patebit
ih quaeflione.

Q^V iE S T I O IV.

Vtrum eademjint netiora nobu y O*
netiora natura?

Arlft. hte text.i. Auerroes etmm.t. Albcrt. i.PhjfjtroQ.i.
cMp.6. Mayron f«<iy7.i.Conifl:ibi.}«</f.i. Ruuios qu.^.

ROCCUS qudfi.i.

R G V I T V R quod fic , quia omnis
fcientia perfefta procedit pcr caufas, &
a priori ; fed fcientianaturalis cft fcicn-
tia perfcfta,igitur ipfa procedit pcr caufas,at ipfa
proccdit cx notioribus nobis , igitur caufa; funt
notiorcs nobis,fed caufac funt notiora naturac,vr
patet ptimo huius.igitur cadem funt notiora no-
bis, & notiora natur<e.

Sccundc,

u

Lib.I. Phyficorum

Secund^ , quia vel per naturam intelligitur
natura non cognofcens > & fic nihii eft fibi no-
tius>vel ignotius : vel inteiligitu^natura cogno-
fcens > & tunc vel intelligentia Teparata , &lioc
non j quia inteliigcnti* fcparatac nonfunt diucr-
fx notitix>quarum vna (it potior altera>cum ipfa
inteiligat per fuam nmpliciflimam cflentiam. Si
pet naturam intelligatur anima noftra ; tunc cum
eadem fint notioranobis , & animx noftrz > fe-
quitur > quod eadem erunt notiora nobis > &
naturz.

Terti6, vbi ita effct, hoc cflct pro tanto > quia
compofltum cft notius nobis , Sc fuae caufae funt
notiores naturz, ita vt vniuerfaliter effe<£lus fint
notiotes nobis fuis caufis > lioc cft faifum ; quia
adamas eft notior nobis > quam fit virtus ipfius,
mediante qua attrahit ferrum > & taracn virtus
iila eft cfFcdbus adamantis.
2" Quart6 > nifi cadem eflent notiora nobis > &

naturz > fcqueretur qu6d idem eflet notius > &
ignotius rcfpedu eiufdcm , quod eft impofEbile,
& probatur confequentia : quiaagens, &finis
funt fibi inuiccm caufx , igitur cum caufa fit no-
tior naturae,fequitur quod agens eft notius natu-
rae,quim finis,& quia (inis eft caufa agentis,tunc
fequitur quod finis cft notior agcntc, & fic agcns
^ft notius , 8c minus notu £ne , quod eft impof-
flbilc.

Quint6,quia anima noftra eft notior nobis>c6
qu6d cxperimur ipram,& cum hoc eft notior na-
turs, eo qu6d eft caufa compofiti, ig^t|iridem
eft notius nobis, & naturz.

Sezt6 , quia principia Mathcmaticae funt no-
tiora nobis , & etiam naturae , qdim fint conclu-
fiones inde fcquentes, igitur eadem funt notiora
nobis & natarz. Antecedens apparet, nam iftud
principium, Omne totumefimMmJuapanett^ no-
tius cuilibet cognofcenti , qukm fit aliqua con-
clufio fequens ex illo principio.

3 . Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in i .hu-
ius, tcxt.4.& 5.vbi per hoc probat,qu6d in fcien-
tii naturaii procedendum eft i totis compofitis
td pattcs componentes.

Pjtifi» jMi- In quzftione prim6 videbimus quz funt
^ioMu, notiora nobis. Secund6 quz funt notiora na-

turz.

Quantum ad primum,notanduro quod aliquid
poteft dici notius dupliciter t viiomodointcnfi-
ue, ficutillud quod habet piuresgradus cogni-
tionis. Alio modo dicitur notius, quia prius no-
tum , & hoc intcliigitur dupiiciter, vnomodo,
quia prius tempore , & fic maior priiis tempore
cognofcitur conclufione ; alio modo prius na-
tura , & fic rainor prius cognofcitur quam con-
clufio.

Secund6 notandum,qu6d omnis noti.tia intel-
lecfbiua originatur aitero duoium modorum , fci-
licet, aut cx fenfii,aut ex naturali ihclinatione in-
tcile(^us,& ideo dupiicia funt principia,quzdam
qu« habentur perfcnfum,& expcrietiam3& alia,
qu9 habcntur ex inciufionc terminorum in fi-
gnificando, vei ex non repugnantia , quibus in-
rellcdus atrentit ex fua inclinationc naturali,ha-
bita fignificatione terminorum,finealiquaratio-
ne determinante ipfum intciicdum ,tc talfafunt
principia Metaphyficae , vt tjHoeUibet efiyvelmnefi',
«mne tttnm efi matHsfita parte, & huiufmodi.

4. Tetti6 fcicnduin , cx quo omnis notitia in-
teile(5liua originatur ex principiis acceptis per
fenfum , aut per naturalera inclinatioucm intel-

ledus , qu6d iila condufio qux facilius & eui-
dcntius deducitur ex iftis principiis , eft notior
aliis,quz minuseuidenterdcducunturex illis,&
ideo fi de aliquibus duobus principiis , Vel con-
ciufionibus fcirc vciimus , qu6d fit noiius aiio,
debemus attendere , quod iftorum facilius dedu-
catur ex fenfatis, aut quod eft facilius reducibile
in primum principium acccptum ex inclinatione
inteiiedtus.

£x hoc fit prima conclufio ifta : Seraper prin- T*
cipium, per quod probatur aliqua conciufio,no«
tius eft ilia conclufione,& hoc intcnfiue. Proba-
tur, quia principium eft caufa efFcdiua faltem jg
inftrumentaiis notitiae conclufionis , igitur noti-
tia condufionis non eft tanta intenfiue , quanta
eft notitia principij. Tenet confequentia , quia
agcns aiiquem efFc£fcum fine adiutorio alterius,
non potcft producerc effcftum fibi xqualem , vt
corpus luminofum non potcft caufare rantum
lumcn in mcdio, quantum habet in fcipfo : fimi-
litcr caliditas non potefl producere in aliud fub-
icdtum caiiditatem fibi xquaiem fine adiutorio
calidiratis prod)idbe fibi coagente,&c.

Secund6, qdia illud eft notius intenfiue,quod l»»
propinquius, & euidentiius ircducicut ad primum
principium , fed principium , per quod proba-
tur ilia conciufio , propinquius & cuidentiiis re-
ducitm: ad primum principium , vel ad princi-.
pium cxpcrtum , quam illa conciufio ; ergo , &c.
Maior probatur pei prznotata , &minor appa-
ret , quia in otdinc reducendi ad primum princi-
pium, prius probatur principium, quam conclu-
fio per ipfum probata.

Terti6, quia difficiiius obliuifcitur notitia
principij, quam conciufionis depcndentisexillo
principio, igitur notitiaprincipij eft intenfior,&
noc eft verum , quando iila notitia Coliim cft per
iilud principium.

Contra conclufionem obiicitur , &probatur> /t
qu6d notitia principij & conc4ufionis parifor-
mitcr remittantuf , ftante euidcntia primi prin-
cipij ad conciufionem. Tunc fi ita eflct ,fcque-
retur qu6d aliquis haberet notitiam principij,&
non haberet notitiam condufionis , & cum boc
fciret confequentiam efle bonam , & quod cum
hoc fciat confequensj& patct confcquentia.quia
ex quo notitia conclufionis eft minor , tunc ipfa
effet tota remifla ad vnum gradum , quando ad-
huc ftabit aliquod dc principio , & tamen tcnet
confequentia , & eft euidens ; fequitur propo-
fitum.

Refpondctur qu6d impoflibiie eft , notitiam
conclufionis & principij zquaiiter remitti ad
vnum gradum , ficvt confequentiie remittantur
zqualiter de vtroque vcro , vnd*fenipcr opor-
tet plus remitti de notitia principij , quim coq-
duuonis.

Secunda condufio : vniuerfalitcr fenfibiliora 8.
funt notiota nobis minus fenfibiiibus. Proba- SmfibiUtra
tur, quia ex quo cognitio noftra originatur ex fi"'*'**^i*i-'
fenfu , oportet iila clle notiora , quae funt fenfi- "*'**
biliora. Exquo patet,C£teris paribus,qu6d iliud
quod fentitur piuribus fenfibus,notius eft,quam
illiidi quod fentitur vnotantum.

- Tertia conciufio : vt in piuribus cfFcdus funt nffeatu ftuit
nobis notiores , qiiam fuz caufae : probatur. ^fo^i* nctiont
Nam compofitum naturale cft notius ,' quam fit •^*' *■**)"•
eius materia , vel forma , & ita inducendo in
aliis,& dico notabiliter vt in piuribus , quia aii-
quando contingit oppofitum. Vnde ccelum eft

nobis

Quxdio I V.

9'

f^ii inteOi-
gatHrpern»-
tura^ qutin-
Jo dicitur,
Vonfunt e*-
dem notior*
ttobit, ^ M-
turt.

10.

II.

Compoftum
foteft liici no-
ttfn duplici-
ter.

nobis notius , quam /it influentia caufata k mo-
tu,& lumine , pcr quam agit in iftis inferioribus,
nmiliter dc adamante,vt fuprk didum fuit.Patet
igitur quz funt notiora nobis , quia principium
fuis conclufionibus &c fenfibiliora minus lcnfi-
bilibus, & hsc de primo.

Quo ad fecundum,notandum, quod qtlantum
ad notitiam naturs , poteft intelligi dupliciter,
▼no modo de fubftantia feparata , quac eft Dcus,
vel Intelligentia,&: talis cognofcit vnica intelle-
Aionc £terna,qu£ eft fua ellcntia, & hoc eft fim-
plicitcr verum de Dco,tamen Thcologi non con-
ccdunt fimpliciter de Intelligentiis. Vnde proba-
tur, quod Intelligcntia poilit habere cognitio-
ncm nouam fimpliciter ; quia Intclligentia non
habet cognitionem de quolibct futuro contin-
genti , quia fi illam haberet , cognofceret aquc
perfe^ftc omnia ficut Deus , & tunc arguitur fic,
capiendo vnum futurum contingcns , quod co-
gnofcat Intelligentia,poftea illud futurum pona-
turineftc,& fit Antichriftus,tuncarguitur:Intel-
ligcntia nunc cognofcit Antichriftum , & prius
non cognouit ipfum , quia prius erat futurum
contingens , igitur Intelligentia mutata eft per
nouam cognitionem > veruni eft tamen , quod ^
Intclligcntia habet aliquam cognitionem aster-
nam,& hoc differt ab intellediu noftro,cuius om-
nis cognitio cft noua. Alio modo intelligitur de
natura particulari , vt dc ifto igne , vel aqua non
catcgorematice,qu6d aliquid fit fibi notum , fed
hypotheticc fi cognofceret , qux eircnt fibi no-
tiora.

Tunc fit ifta conclufio , quod naturs notio-
res funt caufac fuis cfFedibus. Probatur , quia
ficut eft in artificialibus , ita'in iiaturalibus, cum
natura fit artifcx rerum naturalium , fed in arti-
ficialibus caufz opcris funt noriores artificio , vt
patct , quia faftor domus prius cognofcit lapi-
des , & ligna , quam domum , igitur ita eft in na-
turalibus.

Secundo , quia caula: funt priorcs fuis cftc-
ftibus , igitur & prius notz a natura , tenet
confequentia , quia natura cognofcit res ficuti
funt.

Conrraconclufionem arguitur, quiaillud eft
notius natury,quod eft magis perfe<ium, & ma-
ioris entitatis, quia de perfedtioribus natura ma-
gis eft foUicitajmodo totum compofitum pcrfe-
(fbius eft fuis partibus,cum includat perfedionem
fuarum partium ; ergo,&c.

Secundo, illud eft notius naturac , quodmagis
intenditur a natura, & cuius fimilitudo eftet for-
tius impreflanaturcEjfi natura cognofceret:mod6
fimilitudo totius com{V)fiti ellet fortius imprella
naturxjfi nacura cognofcercr, eo q«6d compofi-
tum magis intcnditur a natura ; ergo,&c.

Refpondetur , qu6dcompofitum ^ potcft dici
notius dupliciter, vno modo ; quia eft pcrfedius
cognofcibilc fccundura naturam,& fic dicit Ari-
ftotclcs qu6d Dcuscft in natuta noti{Iinius,vnde
2. Metaph. dicit, qu6d ficut oculus noftua; fe ha-
bet ad lumen Solis in mcridie, ita intcUedius no-
fter ad manifeftifllma in natura. Alio uiodo ali-
quid dicitur notius naturj:,eo quod magis inten-
ditur a narura, & fpccics eius cllet magis imprcf-
fa natura:,fi natura cognofccret. Alio modo non,
quia fpccics fua cftct fortius imprclfa , fcd quia
cHct prior in motu illo , quo producitur res ficn-
da.Verbi gratia fcribens litteram habct intentio-
ncm totius iitters fortitis imprcflam mcmi fux,
Scoti oper. Tom.ll.

13

quam habcat intentidnem partis littcrx,attamen
intentio partis littcrz naturaliter procedit in
motu protraftionis littcrs.Tunc dico,qu6d caii-
fs non funt notiores naturx,co qu6d fint pcrfe-
diiora cognofcibilia fccundum naturam : & per
hoc foiuitur prima obicftio , nec caufa dicitur
notior ex co , quod eius fimiHtudo clTct fortiijs
imprefta naturx : nam fic totum compofitum eft
notiusnaturx partibus componentibus : fed illo
modo caufa eft notior naturar, id eft, prius natu-
ra in motu facicndi rem ex fuis caufis , prius oc-
currir intentio caufx , qukm caufati , vt declara-
tuni fuit in excmplo de littcra. Patct igiturqux
funt notiora naturx."

De tcrtiofit primaconclufio : vt in pluribus
non funteadcmnotioranobisj&notioranaturx.
Probacur,quia vt in pluribiis cfFcdus funt notio-
res nobis , & femper caufx funt notiores na-
turx, &c.

Secunda conclufio,aliquando eadcm funt no-
tiora nobis,& notiora naturx.Probatur,quia ali-
quandocaufx funt notiorcs nobis ; igiturali-
quando eadcm funt notiora nobis,& naturx.Tc-
net confequcntia,quia femper caufx lunt notio-
res naturx. Antecedens apparct , quia ccElum eft
notius fua influcnti.i;fimiliter homoquam adus
fuus intelligendi, & hoctotum quod didum eft,
eft vcrum in fcientia naturalt , & ide6 de a!iis
fcientiisfit iftaconclufio : In aliisfcientiis vni-
ucrfaliter eadem funt notiora nobis , & notiora
naturx ; excepta parte Metaphyficx, qux dctcr-
minat dc fubftantiis fcparatis : n.im illa proccdit
ab cffedibus ad caufas. Probatur conclufio : nam
principia Mathcmaticx funt fimplicitcr notiora
& naturcT , & nobis : fimiliter in Metaphyfica
notiora lunt principia conclufionibns. Itcni in
Gramniaricalittcrx,& fyllabx fuuc notiorcs no-
bi$, qux funtcaufx orationum , & pcr confc-
quens funt notiorcs naturx. Siiniliccr in Logica
termini funt notiorcs nobis , quam argumcnta-
tiones compofitxextcrminis.Similicer in mora-
libus .idtus humani , funcnotiorcs nobis,quam
virtutcsgeneratx ex illis adtibus.Patet igitur in-
dudiuc,qualiter in aliis fcicntiis a fcieniia natu-
rali idem cft notius nobis, & naturx.

Et fi obiiciatur,cx quo cffectus funt nobis fim-
pliciter notiorcs, fequitur quod nunquam poteft
fieri rcgieirus a cognitionc caufarum ad cogni-
tioncm cfFc6tuum;& fic in fcicntia naturali nun-
quam habcremus notnxxm propter qnid. Probatur
confcquentia, quia propter qModvr?umqHod^tte\ii-
lc, & ipfum magis;igitur cum c^ufx cognofcan-
tur per cffcdum , fcquitur quod cftcdlus fcmpcr
funt nociores , & per confcquens rcgrclliis ille
ad caufas petit principium. Refpondetur ncgan-
do confequcntiam Ad propofitioncm , Propter
tjuod vnumquodejue y &c. intelligitur de caufa fuf-
ficicnti. Mod6 dico , qu6d cognitio efleduum
non cft fufficicns ad cognicionem caufarum , &
ide6intclledusciun habucrit aliquas notitias de
caufis pcr cfFcftusmcdiantcdifcurfu & inclina-
tione imellcdus , inquirit vlteriorem cognitio-
ncm de caufis , qua habita fit regrelFus ad cogni-
tionem effeduum per fuas caufas , & talis eft
fcicntia ^ro^f^r ^uid.

Ad fecundam dico , qu6d intelligitur de vtra-
quc , dc natura non cognofcentc conditionali-
tcr fic , vt fi cognofceret prius cognofccrct cau-
fasfimilitcrintelligiturdenaturacognofccntcvc
Incelligctia,& non obftantc,qu6d in Intelligetia

B non

Cauf* jiu-
modo dicm-

I£.

Interdum ea-
dem funt no-
bii notiora (y
naturt.

'3-

14-

ir-

Prtmijfi quO'
tn^do prilts
(onclufiuiu
fognafiJltur.

x6.

Conelufiodi-
mon!ir»tionii
hifarietm po-
(*fi co^nofci.

14

non fint diuerfx cognitiones, attamen potcft co-
gnofcerc voam rem prius alterajfaltem naturali-
tcr.licet non tcmporc , cum omnia cognofcat ab
ztcrno. Et cum arguitur de anima noftra. Dico,
quod in effcdibus, qui funt a nobis, anima priiis
cognofcit caufaSjVt patet in artificialibus.

Ad tcrtiam concefTum cft dc aliquibus caufis,
quod funt notiores nobis,quam cfFedtus.

Ad quartam ncgatur confequcntia ; quia iftud
jntelligitur de caufis , ex quibus aliqua res fit;
quod illae cognofcuntur per prius a natura,quam
res illa:fa£bEexeis,& c contra de nobis.

AdquJntam dico,qu6d anima eft notior natu-
rac,& non nobis. Et cum dicitur , nos experimur
animam, vcrum eft per cius efFe<9:us , & opera, &
ideo illi cfFedus funt notiorcs.

Ad fcxtam concefTum eftin vltima conclufio-
ne,qu6d in aliis fcientiis a.naturali,idem cft no-
tius nobist&naturs.

ANNOTATIONES.

* "^JNo modo cjuia priiu tempore , &c. Nota
V quod Arifl.i.Poft.t.j.docct quoordine
intelligancur pracmiflae ante conclufioncni , &
quomodo conclufio intelligatur poft praemitras,
diciccjue quod maior propofitio vniuerfalis po-
teft prius temporecognofci,quamconclufio,mi-
nor vero cognita maiori non poteft cognofci
pritis tempore, fed folum prius natura, quam
conclufio,verbi gratia, Omne finfilfile hahet finfHm
taEiu4 y omne animal eft fienfibile ^ ergo omne animal
hribet finfUm taclM. Maior huius demonftrationis
potcft cognofci pcr tcmpus abfquc conclufione,
fitamencognofciturminor , fimul tempore co-
gnofcitUT & coclufio. Vult ergo Arift.qu6d priiis
natura vtraquc-prxmifra cognofcitur conclufio-
ne : quoniam cognitio vtriufque pracmilla; cft
caufa cognitionis conclufionis,fi ver6 loquamur
de prioritate temporis,tunc cognitio maioris eft
priortemporccognitioncconclufionis;quoniam
cognira maiori adhuc fupereft cognofcenda alia
propofitio, nempc niinor , antequam conclufio
cognofcatur formaliter , & proprio conceptu, at
vero fi cognita maiori cognofcas etiam mino-
rem , tunc fimul cum minori fjmultatc tempo-
ris cognofces formaliter , & proprio cpnceptu
conclufioncm.

Dixi nqx.Ahi\\teT formaUter y & proprie conceptu^
quia dcmonftrationis conclufio bifariam intelli-
gi poteft, prim6 formaliter, & conceptu proprio
ipfius conclufionis,qui terminaturadipfamcon-
cliifionem. Secund6 virtualitcr, & in vniuerfali,
vt quando non formamus conccptum ipfiuscon-
clufionis, fcd folum forraamus conceptum deca
re,ex qua conclufjo poteft colligi,vel in qua con-
clufio continetur , quafi in quodam vniuprfali.
Cognitio primo modo eft fimpliciter cognitio;
fed cognitio fecundo modo eft cognitio fecun-
dum quid , nempe virtualitcr, & in alio. De hac
fccunda cognitione loquens Ariftoteles vbi fup.
tcxt. 4. dicit conclufionem cognofci fimul cum
prsmiflis , & quod maius eft , fimul cum ipfa
niaiori : nam cognita maiori fimpliciter , flmul
cognitionc fccundum quid , & virtualiter co-
gnofco conclufioncm ; non quod tunc tcmporis
producam diuerfos a£tus cognofcendi : folum
enim produco cognitionem maioris : fcd quo-
niain concluflo continetur virtualiter fub ma-
iori , quafl fub quodam vniuerfali , & cognita

Lib. I. Phyficorum

?7-

.ot

maiori pofTumus ex ea deuenire in cognitioncm
conclufionis ; tunc enim dicimur cognofcere
aliquam rcm virtualitcr , & in vniucrfali , quan-
do cognofcimus formaliter illud fub quo res il-
la continetur, & cx quo polFumus deucnircia
cognitionemillius rci.Verbi gratia, cognita hac
maiori cognitione proptia , & formali , Omnc
animal rationale eflrtfibile , cognofcimus virtuali-
ter , & in vniuerfali hanc conclufioncm , Omnis
homo eft rifibilU , quoniam haec conclufio conti-
nctur fub illa maiori tanquam fub" fuo vniuer-
fali : maior enim fignificat rcm omnem , quac eft
animal rationale , circ rifibilcm , & fub ifta quo-
dammodo continetur ha:c alia , Omnii homo eft
rifihilts.

^ Verum eft tamen , ijuod JntelHgemia haliet ali-
ijuam cognitionem aternam , &c. Nota quod hoc
verum eft iuxta principia Ariftotelis. Caeterum
fecundum Theologos & veritatem , cijm Intclli-
gentia fit creata in iempore,nullam habet cogni-
tioncm aeternam,atque ade6 fumitut hic aternurrf
pro cosuo , ita vt fit fenfus , qu6d Intclligcntia
habct aliquam cognitioneip cozuam.
«= Compofitum poteft elici notius dupliciter,8cc.l^0'
ta qu6d notius natura eft idem quod notius fe-
cundum fe , id eft, qu6d fpedata rei cntitate , eft
magis cognofcibile,& ciimcognofcibilitas rei fit
rationcentitatis,id erit magis cognofcibile fe-
cundum fe , quod magis habet de entitate ; qua-
proptcrhoc quod miniis habet dc entitate, efl
minus cognofcibilc incipientibus difcere , co
qu6d cognitio addifccntium eft imperfedta , at-
que ita priiis cognofcunt id , quod impcrfe<5bius,
& quod fecundum fe eft miniis cognofcibile.
Quod comprobat Ariftoteles y.Mctaphyf.tcxt.^.
dicens , Gluafingults notay& priorafunt,ftpenumer9
parum notafunt, & parum,aut nihil hahent veritatisy
^ui illorum cognitione funt prttditi. Sccus eftdedo-
dis viris : his enim quae naturafunt notiora , id
cft , qua: fecundum fc cognofcibilia funt , etiam
funt magis nota, veluti principia , & caufie. Vn-
de fic habet Ariftotelcs. Principia vero , & caufas
rerum cogmfiere paucis contingit, atcjue illis doSlis.

Scnfus crgo vcrborum Ariftotelis , Non funt
eadem nobis nota , & naturs eft , quod illa qujE 'Exphcantur
funt pcrfedtiora non fuht nobis prim6 diftinde a'',*^ ^*'
cognita, fcdpotiiis imperfeftiora. Namcogni- Nonjfuntca-
tioncm noftramdiftindiam fpeciei, prarcedit di- dcm nobis
ftinda cognitio fuperiorum hxc autcm fuperio- "°" » & "*'
ra funt minus perfcAa , quam fpecies , quar na- "^"'
tura , id eft , fecundum fe eft magis nota , id eft,
magis perfedta; atque ade6 cognitione diftinfta,
& fcientifica impcffcftiora funt magis nota no-
bis , naturae ver6 magis perfeifla , & per confe-
quens non cadem funt nobis nota, & natura:.
Et huncordinemfcrnauit Ariftotcles indocen-
do hanc fcientiam , quia prius traiffat de matc-
ria , & forma , & rurfus de caufis entis mobilis,
& dcinccps profequitur alia de entc mobili. In-
fupcr in confideratione principiorum prius in-
quirit in vniuerfali quot fint , & poftea de quo-
libct illorum. Ex hocfcquitur, fcnfum Arifto-
tclis illis verbis ab vniuerfalioribus,& nobis no-
tioribus , naturaeque miniis notis, adnatura: no-
tiota nobifque miniis nota eire progrcdiendum,
elTc tradere modum noftrae cognitionis in qua-
libet fcientia , ita vt fcmpcr quaelibct cognitio
fcientiae in addifcentibus incipiat ab vniucr-
falioribus conccptibus praefupponcndis in illa
fcientia.

Secunda

18.

Qu^ftio V.

15

to.

It.

Tcxt. j.

Secundo fequitur. In fcientia phyfica oon om
nes conccprus vniuerfaliorcs clle comprchen-
dendos aj (iibiefti f jfficientem ccgnicionem , Ced
ca tantum communia , 8» vniucrfaha , qnac fa-
tis rnnc ad Phyficam notitiam habendam : quaUa
funt , quae Ariftoteles inquirit , videh'cct an fint
plura princ ipia, vd vnum ; an fint contraria, &c.
Ita fentit Scocusin j.diftinftionc 14. vbi ficait.
Scientia natttralii prevt pnicetiit Afetaphyjicam
hahet fUos termims confnse notos , fed Metafhyfi-
ca rnediante difinitione exprimit difiinEli notitiam
illornm , (fr tunc eft perfeSiior , quando efl cum Meta-
fhyfica.

Tertio fequitur,qu6d quado Ariftoreles exera-
pUficat in toto , loquens de nobis notioribus,lo-
quitur demagis notonobis co^nitionc confufa;
Nam totum quia eft magis pcrfedum, eft cogni-
tione diftindla naturs magis notum. Csterum
cognitione confufa eftnobismagis notumquam
nacura:,eique nos prius tale perfedum, & rotum
confusccognofcimus:natura vero ipfum prius di-
ftinA^ cognofcit-

Er fi dicas : Ariftoteles docet incipiendum ef-
fe a notioribus nobis , & naturae minus notis , &
in prima couclufione dixit , Incipiendum eftc i
principiis , & caufis , quare principia , & caufa;
erunt nobis magis nota. Dico , quod Ariftoteles
loquendo deordine exparte rerUm dixit inpri-
ma conclufionc eflc incipiendum ^ principiis,
quiaprincipiata nequeunt diftinfbe cognofci finc
ptincipiis ; quando vero dixit in fecunda con-
clufionea notioribus nobis cfle incipicndum , &
non eadem efle nota nobis , & natun i voluit
dicere ,qu6d in cognitionc talium principiorum
abillis vniuerfah'oribns rationibusincipiendum
eft, qu2 nobis notiores fimt, quam natura: : quia
hic magis notum natura intelligit magis inten-
tam , quales non funt illae yniuerfales rationes ^
quibus incipiendum eft»

EXPOSITIO TEXTVS.

VNde ex I vnttierfalidribus , &c. Hic ponit
tertiam conclufioncm , fcilicet , quod ad
cognitionem principiorum j caufanim, & cle-
mcntorum proccdendum eft ex vniucrfalibus ad
finguhiria,id cft,minus vniuerfalia. Probatur pri-
m6 , quia ficut fe habet totum integrale ad fen-
fum,ita totum vniuerfalc ad intellctiium ; fed to-
tum intcgrale notius cft fecundiim fenfum , igi-
tar & totum vniuerlale notius eft fecundum in-
telleaum. Maior patet per conueriientiam ifto-
rum ad inuicem : quia ficuttotum integrale con-
tinct multas partes fcnfibiles ; ita totum vniuer-
falc continec multas partes fubiediuas. Secundo
probatur idcm,quia ab illis eft procedendum,qus
lunt magis confufa; ad illa, quac funt minus con-
fufa & dctcrminata;fed vniuerfaic eft confufum,
& indcterminatum,& minijs vniuerfale eft migis
determinatum.ergOj&c.Maior patct,quia cohfu-
fa funt nobis notiora, vt patct in excmplo : q«ia
definitum fignificat confusc illud idcm.quod de-
finitio fignificat detcrminatc,& diftfndc ; mod6
res notior eft fub conccptu definiti , quam fub
conceptu definitionis , vt fi dicatur iuueni , affcr
circulura , benc intelligct quod dicitur , fed fi
dicaiur,affcr figuramplanam , cuius circumfc-
rcntia , &c. non intclhget. Terti6 probatur per
fignum, quia pueri in principio appellant omnes
homines patres , & omnes mulieres matrcs ,fcd
Scttieper. Tem, II,

pofterius in procc.Tu temporls dcrerminant fibi
patrem,& matrem. Et ifta conchifiocft ficintcl-
Iigcnda,qu6d facilius eft rem cognofccre , hib
conceptu vniuerfaliori , quam fub conceptu mi-
nus vniuctfali , licet in illis , qux confueta funt,
nobis finediffcrcntia fenfibili tcmporis , occur-
rant nobis rcs fub vtroque conccpru.

Q^ .i£ S T I O V.

ytmm magts "vniuerfalia jint notiora
mims vniuer/alilpMj .<*

Ariftot.i.PJ!y/!//jrf.4.D.Thom.^i!?.i.Themift.$impl.Anerr.
ibid. Albett.l.Phyf.-rAit.i.c.g.Miyton.^ i. Caaonic.j.i.
Conymb.jMf/7.} Ruuius ju*ft.}.KoccMS qutft.i..

Se@S S t I V s quacftionis multiplex eft /eh-
^~'- fus, &ne * procedam inacquiuo. o,Pri-
mus fenfus eft , Vtrttm vniuerfalia , id
cft , caufe vniucrfales fint notiorcs minus vni-
ttcrfalibus. Et de ifto ccrtum eft,qu6d non : quia
tales caufz vniuerfales , fcilicct fubftantiac fcpa-
irata: funt valdc difficuhei cognofcibiles , vtpa-
tet fccundo Metaphyf text. 1. Sccundus ^ ien-
fus poteft eirc. Vtrum vniuerfalia fecundum cxi-
ftcnri.im fint notiora fingidaribus ; & ccrtum cft
qu6d non. Tertius fcnfus , Virum terminus vni-
uerfalis fit notior termino minus vniuerfah' , &
hocnoneft adpropofitum , quiatalestermini c
non cognofcuntur nifi rcflexe. Quartus fenfus:
Vtrum propofitio vniuerfalis fit nocior propofi-
tione minus vniuerfah'. Et tunc de hoc cll diftin-
guendum, quia quacdam funt principia , acquifi-
ta in nobis per experientiam , & in lalibus opor-
tet cognofcere aliquas fingulares , priufquam
cognolcatur propoficio vniucrfalis;fed non opor-
ret omncs pr2cognofcerc,quia prius cognofco
qu6d omnis ignis eft cahdus , quam cognofcara
de ifto igne,qu6d cft cahdus.

Aha funt principia accjuifita innobis ex nata-
raU inclinatione intelIe£Vus ad vcrum. Et in il-
lis praccognofcitur vniucrfalis. Vnde prius cog-
nofco, qu6d omriis Hnea cft diuifibilis per jequa-
lia , quam cognofcam de ifta linca, qu6d fitdi-
uifibilis per acqualia ; & codem modo eft dc qui-
bufdam fequcntibus cx principiis, quod prius
cognofcitur conclufio vniucrfalis,quam parti-
cularis : verbi gratia, ex ifto principio , Omnisla-
Ifuca fanat febrem calidam , cum vno alio fibi ad-
iundio, fcilicet qu6d contraria contrariis cnrari'-
tftr, infertur ifta, qu6d omnis U^inca eft frigi'
da , quac prius cognofcitur , quam aliqua fua
fingularis. Quintus fenfus , Vtrum propofitid
fafta de tcrminis cimmunioribus , cactctis pa-
ribus fit notior pro^>ofitionc fadla dc terminis
miniis communibus. Et Commentator vidctut
diccrc , qu6d fic , fuper ifto primo ; & idc6 di-
cit , quod liber Phyficorum prxccdit alios li-
bros naturales , eo qu6d propofitioncs illius li-
bri funt notiorcs , eo qu6d funt fada: de termi-
nis communioribus, verbi gr.itia,notinseft,qu6a
omnis motus cft de contrario in contrariura,
quam qu6d omnis alteratio cft de vna qualitate
contraria in aliam contrariam. Sed iftud non eft
vniuerfaliter vcrum : quia de tetminis valdc no-
tis pofTunt formari propofitioncs multum dubiz,
& incuidcntes.

Scxtus fenfuseft, Vtrum resprius cognofca-

tor fub coceptu vniUcrfaliori,quam fub conceptd

B i tninus

i6

Lib.I. Phyficorum

miniis vniuerfali ; & in ifto fenfu intelligit Ari-
ftotcleJ. Et idco arguitur qu6d non. Quiaomne
agens naturale non impeditum in pallum fum-
cientcr difpofitum producit prius fuum cffedum
perfcdbiflimum , quia non apparct , quare irape-
diatur.Sed obiedum extra cil agcns naturale non
impeditum , & eius effedus perfediflimus cft
conceptus fpecici , vel conceptus fingularis , 8c
palfum , fcilicet fenfus , vcl intellc^tus, eft fuffi-
cienter difpofitum ad recipiendum ; igitur primo
producit conccptum fpccici , vcl conceptum fin-
gularis , qui eft pcrfeftior, eo qu6d continet om»
nes alios conceptus.

Secundo fequitur,qu6d quando prim6 videbi-
mus Socratem , vel alind obiedum , quod mag-
num tempus efret , priufquam conciperem ip-
fum fubconceptufpeciei fpccialiflimae ,vcl fub
conceptu fingularis , ex quo oporteret procc-
dcre per omnes conceptus, a generaliflimo vfquc
ad fingularcm,fecundum proprietatcm temporis;
fcd confequens eft falfum. Probo , quia non ex-
pcrimur. Similiter non apparet , quod inuentus
fit talis ordo conceptuum.Similiter de viiibilibus
confuetis iftud non eft vcrumj imo apparct nobis
oppofitum.
4. Tertio , quia rcs percipitur i fenfu , pri^s fub

conceptu fingulari , quam vniuerfali ; igitur non
prii»s concipitur fub vniucrfali. Tcnet confc-
quentia , quia conceptus vniuerfalis non caufa-
tur in intelledlu, nifi prjehabita cognitipne,quam
liabuit fcnfus : quia foliim intcU git vniueriale
abftrahendo conceptura vniucrfalera ^ circun-
ftantiis fingularibus : & anteccdcns apparet,quia
fcnfus folum cognofcit fingularc, vt patct i.Poft.
text. 49.& i.de Anima,text.^o.

Quart^ fequitur, quod Metaphyfica eflct prior
aliis fcientiis viadodrinac^confequcns cft falfum,
perAuicennam in 1. fuae MctaphyCcaE. Probatur
confequentia , quia Mctaphyuca detcrminat de
rcbus fub conceptibus vniucrfaliflimis , igitur
cum illi fint notiores,fequitur quod Metaphyfica
cft fcientia notifliraa,& pcr confequensprioraliis
via doftrina:.

Quint6 , quia res eft notior fub conceptu de-

finiti,quam fub conceptu minus vniucrfali.Tcnet

confequcntia, quia definitio, vcl faltcm pars de^

finitionis,eft vniuerfalior,quara fit dcfinitum:im6

dicit Linconienfis i. Poftetior. quod aliqua eft

definitio , cuius quxlibctpars fchabet in pjus,

quam deiinitura , fed tota deiinitio fe habet

xqualiter.

t Sexto. Ponaturqu6dSocraicsfitproperae,fta

Vtcognofcam ipfum fub conceptu fingulari, cor-

refpondentc ifti termino Spcrates, deinde elonge-

tur Socrates continue, donec proptcr diftantiam

non appareat benc,an fit homo,vel brutura,& ita

continuc! elongetur vfque quo non appareat.

Tunciniftocamaccidit totum contrariumcon-

clufioni:namSocraces prius concipitur concc-

pcu fingulati ,deinde conccptu fpecifico, & ita

confequenter vfquc ad conceptum fubftanlis,vel

adconceptum tranfccndentis dcuenitur.

^^ Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto

Conctptus V- primo,text.4. N(>tandum,qu6d duplex ^ eft con-

niuerfalif tft ccptus vniuerfalis,quidam cumcircunftantia par-

dufUx. ticulari fibi appropriata,vt hoc ens,hoccorpus,&

huiufmodi Alius eftfinetalicircunftantia,vt ho-

mo,animal,& huiufmodi;& differunt ifticonce-

ptus ab inuicem , prim6 quo ad hoc « qu6d in-

tcUcdus habet adualitcr conceptura vniueifa-

liura cum circunftantia particulari , aut cum plu-
ribus circunftantiis particularibus, oportet, qu6cl
a<aualiter refpiciat , & intendat ad phantafmata
caufata ab illo cuius eft ille conceptus : fcd ad
hoc , qu6d habcat conceptum vniuerfalem fine
huiufmodi circunftantia ,non requiritur,qu6d
aftu intendat ad phantafmata, fed requiritur,
qu6d aliks refpexcrit ad illa,& intenderit.

Secund6 diffcrunt ficut caufa , & caufatum. y.

Nam conceptus vniuerfalis cum circunftantia
particulari eft caufa effcftiua inftrumentalis con-
ceptus vniuerfalis fine tali circunftantia. Vn-
dc cum fenfus , vel intelle6lus percipit obieftum
prius fubhocconceptu,/!wcfw/,dcindefub ifto,
hoc cerfusy&c fic confcqucnter vfque ad conce-
ptum indiuidui. Vetbi gratia,Socratis,tuncin-
telleaus habitohoc conceptu , hecens , de Socra-
te, abftrahit circunftantias particulares eliciendo
fimplicem conceptum , fcilicet cns , & ficut di-
6tum eft deifto conceptu , iia proportionabiliter
de aliis fuo modo.

Tcrtio differunt , quia brutis , & pueris non
vtcntibus ratione , bene infunt conceptus cum
circumftantiis particularibus : fedalij conceptus
nequaquara , quia tales habentur pcr rationcm,
& difcurfura intclleftus.

Secund6 fciendura , quod ifti conceptus con- 8.

ueniunt ad inuiceni. Primp, quianeuterillorum
poteft caufari ab aliqua re futura,fed quilibct
rcquirit in fua gcneratione obiedum a^u mo-
ucns fenfum , vel intellcdum ; tamen illi con-
ccptus licct non caufeniur a rcbus futuris , ta-
men funt fignificatiui rerum futurarum. Secun-^
d6 conueniunt ; quia ficut in ordineconccptuum
fimplicium fine circunftantiis particularibus ,
vnus conccptus eft vniucrfalior alio , vt puta ani*
mal,qu^m homo ; ita in orduie conceptuum cum
illis circunftantiis eft vnus vniuerfalior alio , vt
puta hoc ens , quam hoc corpHs , & ita confequen*
ter, & huiufmodi circunftantiz particularcs fo-
lc^ant vocari ab antiquis conditiones indiuidua-
les, Tcrti6 conueniunt,quia inneutro illorum
ordinum poteft eflc aliquis conceptus fimplicitcr
fimplex:im6 quilibet ad miniiscflct rcprsfentans
diuerforam firailiura,ficut dcclaratum fuit dc
duobus ouis in quxftionc alia.

Tuncponunturconclufioncs. Primacft,qn6d 9.
in ordine copceptuum vniucrfalium cum circun- CenceftMHm
ftantiis fingularibus,fempcrpriusconcipiturres '^^''
fub conccptu vniuerfaliori, quam fub minus vni-
uerfali. Probatur , quia quando aliqua duo , pb-
ta A , & B , fic fe habcnt , vt quaclibet caufa fuf-
ficiens producere alterum illorum, vt puta B,fuf-
ficiat etiam producere reliquum , & non e con-
tra,priijs dicitur producere ipfum A,qukT)ip-
fura B : fed fic fe habcnt conccptus vniuerfalior,
& conceptus minus vniuerfalis , qu6d k quocum-
jue poteft produci conceptus minias vniuer-
alis , ab codera poteft produci conccptus vni-
uerfalior , & non h contra ; igitur femper quod-
libet obicdum fufficiens eft produccre vtrum-
quc- Prius producit conccptum vniucrfaliorem,
quammin^s vmuerfalem.

Exiftofequicur,qu6daIicuicommunitatipo-
tcft cflc notus conccptus vniuerfalis , & tamen
nullis duobus illius communitatis nota eflent ali-
qua fingularia illius : patet,fi quilibet illorum de
coramunitate deueniat innotitiara illius vniucr-
falis per aliud, & aliud fingulare, v. g. fi vnus de-
ueniac in notitiam arumalis fub ifto conceptu

l

IO<

Qu^eftio V.

II.

11.

X)

animalis cauratb k leonei & alius fub eodcm cau-
fato a boue , & tertius fub eodem caUlato ab ho-
niinc, &fic de alii», tunc toti comni\initaTi notus
cftille conceptus , & tamen nuliumfingulareip-
fius notum cilet pluribus.

Sccundo probatur conclufio,quiafemper coii-
fufafunt notiora nobis,quam magis diftinda:
modo vniucrfaliora funt magis confufa,& minus
vniuerfaliamagis diftinda ; igitut res priiis coh-
cipitur fub conccptu vniucrfalforijquim fub cen-
ccptu magis diftinfto ; & hoc patct cxcmplariter
de pueris , qui in "principio appcllant omncs ho-
mincs patres,& omncs muliercs matres, fed poft-
ca babita cognitioncpcrfccliorijdetcrminant fibi
patrem & matrcm.

Secundaconclufio.In ordinc conccptuum vhi-
ucrfalium fimplicium fine circurhftantiis parti-
cularibus,fempcr res cft notior fub conceptu vni-
ucrfaliori , quam fub minus vniuerfali. Probatur,
quia intcllcdtus clicit huiufmodi conceptus vni-
uerfalcs fimpliccs abftrahcndocircuhftantiaspar-
ticularcs , mcdiantibus qaibus rccipicbantut in
fcnfu , & in phantafia, igitur primo ordine , quo
conceptus illi cum circunftantiis rccipicbantur
in fcnlu a phantafia , Codem ordinc & intcUedus
abftrahit huiufinodi circunftantias ; fed prius
temporc rcs concipitur fub conccptu vniuer-
faliori cum tali circundantia ; igitur prius tcm-
pore intclledus abftrahit circunftantiam parti-
cularcm a conccptu vhiucrfaliori , quam mi-
uus vniuerfali, & pecconfequcnsrespriliiscog-
nofcitur fub tali conctfptu , qukm fub miniis vni-
ucrfali.

Tertia conclufio. Tempus perccptionis hii-
iufmodi conccptuum ludicacur per aflucfadlio-
ncm cognicionis cognofcibilium. Patet , quia ^
vifibilibus confuetis videtur tempus illud ellc
adco modicum , vt non cxperiatur , fcd in illis
<|uae non funt confucta vidcri benc apparct fuc-
celfio ; vt fialiquij vidcar valdc k remotis , priiis
percipitur quod fit corpus , deinde cum fue-
rit aliqualitcr magis propinquUm , vt poflit pci:-
cipi motus , vcl ngUra , aut huiufmodi difpofi-
tio, percipitur quod fit animal; dcindc magia
appropinquando cum percipitur reditudo ftatu-
XX , & huiufmodi , concipitur qu6d fit homo , &
ita tandem qu6d fit Socrates^

Ex qoo fcquitur , quod rts percipitiir fub hu-
iufmodi conoeptu vniuerfaliori , vel minus vni-
uerfali pcr comparationem ad alias res aliils cog-
Jiiras. Exquo patetiquod fi nunquaih vidifrem
nifi vnicam rcm , dc illa folum haberem vnum
conceptum quiditatiuum,&G cognouiirehi fo-
lum duasrcsjtuncdequalibet illarum haberera
duas cognitiones -, fciiicet vnam communem , &
aliam fpecialemv

Ex quo fcquitur fccundo j qu6d de qiialibct
re habct tot conceptus quiditatiuos diuerfos,
quot difFercniias eflentiales pcrcipit illius ad ali-
quam aliam rcm.

Patct igitur qualitcr in duobus ordinibus
prxdi(%is conctfptuum , femper conceptus dc
primo ordine, eft prior conceptu fibi corre-
fpondente in alio ordine. Secund6 patct , qua-
liter in vtroqueordineres prius concipitur fub
conccptu vniuerfaliori , qu<im fub minus vni-
uerfali.

Ad rationcs. Ad primam negatur maior : nam
ignis eft effeftus perfcdiflimus producibilis ab
ignc,& tamen ignis applicatus adftupam fuf-
Scettoj?er.Tom.lI,

jtee!f!tur%ii
intelticiuipT»
Anim» inttt-

14.

«^

17

ficientcr difpofitam ad fufccptionem fu« adlio-
nis non agit primo ignem in illamftupam , fcd
prius agit calorcm : quia pcr illum producitur
ignis in ftupa. Similittr effedus perfediflimus
producibilis a Solc , eft verniis in iftis infcriori-
bus'; & tamen in materia difpofita , non prim6
producit animam, fed primo producit lumcn, in-
fltfcntiam & calorcm,a quibus pfoducitut verlnis.
Similiter volitio cfl adUs pctfedliflimus intelle-
ftus , & tarticn non primo producitur ab incellc-
clu ; quia intelledus primo producit cogniiio-
hem , medianre qua elicit vblitiohcrh.

Ad fecundam , lequirur , quod magnum tem-
J>us , &c. conccdo , quod in vifibilibus incon-
fuetis videtur tempus ctfc fatis rcagnum , & fcn-
fibile ; fcd in aliis, qUae confueta fUnt vidcti, fuc-
ccfliocft infenfibilis. Et cumdicitur de brucis,di-
co,quod brutis infimt conceptus vniuerlales cuin
cirfUnflahtiis fingUlaribus , & co ordine , quo
hobis.

Ad terciam , Qiliafenfus ferttit fingulare. Di-
co ,qu6d fehfus fencit rcm fub concepcu vniuer-
fali cuni ciicunftantia particulari , & prius per-
cipitur rcs, fub hoc conceptu , hoc ens , hec corptUy
hocfinitumtvel in ^oc &ce , qaam fub ifto concc-
ptu,^oc 4nitnal;ic ideofchfus folum fcntit fin-
gularCjCoquod folum (ehcit fub concepcibus me-
diantibusiftis circunftantiis,qui omncs dicuntur
cohceptus fingulares refpedlu conceptuum vni-
Uerfalium fimplicium eis corrcfpohdentium , &
intclleclus non folum fcntit fingulare fub huiuf^
modi coiiceptibus , fed ctiam vniuerfaliccr fub
conccptibus vniucrfalibus fimplicibus.

Ad quartam ncgatur confcqucntia : qhia ficut
didum Fuit , cx tct minis valdc notis poflunt ficri
propofitiones incercz ,& mulcum incuidentes,
vt ifti termini funt noti, Af{rum,S<. Par ; & tamcn
de ipfis formatur propofitio dubia valdc, vt Mflra
/knt pttria.

Ad quihtaih conccdo , qu6d rcs eft hotior fub
cohceptu definiti , quam fub conceptu definitio-
nis;& cohcedo vltcriiis , qu6d poflibile eft, quod
quslibetpars definitiohisfit vniucrfaliordcfini-
to, & ide6 rcs illa eflct notior , fub qualibet parte
definitionis , quam fub conccptu defiuiti;non ta-
rtien itaeft dc dcfinicionc:quiacomplexio illa tei;-
lTiinorum,vel oirdo ille eft mihus notus.

Ad fextam dico,qu6d adhuc in illo cafu Socr4-
tes priiisconcipitur cohceptuvniucrfaliori,quani
fiib cohccptu minus vniuerfali , attamen priiiS
obliuifcitur Cohceptus fpecic , quam conceptus
gehcris>vtprobat argumentum.

ANNOTAT iONES.

» T? T he procedam in atjuiuoco , &c. Nota qu6d 1 6.

XZ«omneacquiuocum eft rece(Tari6 diftinguen- VmuerfaU
dum. Vniuerlaleautemmultiplexeft. Vnoenira fnUiflei.
modo fumitur complexc ; cuiufmodi "cft propo-
fitio , cuius veritas cx fingularium multorum pcr
fe vcritate dependetivt hacc ipropofiuo ,omnu
homo eft albtu , huius vniuerfalis meminit Arifto-
telcs i.PofteriOr. czf.y.dicens,Vniuer/5leefiprin~
cipium fiientiit , qUia notitia fcicntifica eft habiti
cxpraemiflls.

Sccundo modo fumitiir vhiucrfale ihcom-
plcxc; & fic eft aliquod vnum ens fimplex ad plu-
ra habensordinem,& fccundiim multiplicem otr
dincm, qucm habcrcporeft , multiplcx eft huiuf^
iuodi vniuerfalc. Si enim habct ordinem caufie
^ i ciB,

i8

Lib.I. Phyficorum

efficicntis ad plufcs cfFedus produccndos , dici-
tiir caufn vniucrfalis cfFedliua •, qutmadmodum
ca;li dicunturaPhiJ[ofophis caufac vniucrfales ; &
Dcus Optimus Maximus cft omnium vniuerfa-
liHima caufa. Si tamen habct ordincm ad cfFe-
dhts,vt finispropter qucmfunr produ(Cti , dici-
tur etiara caula vniucrfalis finalis , quo pafto ip-
(um bonum dicitur caufa vniucrfalis : quia effe-
itus propter bonumopcrari funt , & Dcusfimi-
liter hoc modo eft caufa omnium effcduum , a
fc produdorum : qaia. vniHer/a propter /ej»etip~
fum aperaiiu efi Dem , Prouerb. 1 6. Matcria et-
iam prima in gcnere caufae materialis cft cau-
fa vniuerflilis omnium corporalium , quia cft
primum fubicdum ex quo omniafiunt.huiufmo-
di vniuerfaliadicuntur vniucrfaliaincaufando.

17, Tcrtio modo dicitur yniuerfale illud,quod
ciim iit vnum oriftens , multorum eft fubftanria;
quo padbo maledidtus Auerrocs fvalso putabat
vnum clTc intellcftum omnibus hominibus. Et
diuinus Plato non benc dixit, ideas ede fcparatas
quarumlibcr naturarum , i quibus particularcs
natura; accipiebant c(rc, fcilicct quod erat huma-
nitas vniuerfalis, & cquinitas, & fic de cartcris
naruris , qua: crant indcpendenicsktcmpore , &
loco rcalitcr exiftcntcs ,a quibus plures homi-
nes, Sc equi accipicbant efle hominis, 6c^cqui;
ficut iili imponit Ariftotclcs. Huiufmodi vniucr-
falc dicirur vniuerfalc incflendo, cajtcrijm tale
vniuerfalc eft quid ficSlitium , & fabulofum ; ne-
que intclligi poteft , vt late probat Arillotelcs
iii librisPolicriorum , & Mctaphyfics, hancPla-
lonis fcnrcnriam improbans.

Quarto modo dicitur vniucrfalc in repracfen-
tando.cuiufmodi cft fpccicsintelligibilis,& a£tus
intelligcndi ; fpccics fiquidcm intclligibiles re-
pnfcnt.nnr rem in communi iiiquancum habet
ede intclligibile; adus vcr6 imclligendi reprae-
fentat fem in effc cognito.

18. Quinto modo dicitur vniucrfalcin cognofcen-
do,quopa6boanimaab Ariftotclc ^.de Anima,tcx.
}7. dicitur cfTe orania,& pofTe cognofcere : cuius
verba funt ifta : amnla ^ua Junt tjHodamtnodo efi ani-
n»<i.ratio cft,quia pcr fenfum,& intelleftum cog-
nofcuntur fcnfibilia ,'& inrelligibiliaifed in ani-
ma eft fcnfus , & intclledus , crgo anima cogno-
fcere potcftomniafcnfibilia,& intelligibilia:crgo
anima in cognofcendo cft omnia.

Scxtomodo dicitur vniucrfalcinfignificando

quopadlo vna vox vniuoca multa fignificat , vt

horao , vcl animal. Tandem feptimo eft vniuer-

file in praedicando , id fcilicet quod dicitur de

niultis diuifim,& verc,dc quo cft hic fcrmo.

15. ** Vtrum vnluer/alia Jecttndum exiSlentiam , &c.

rtiiuerfaU in Nota quod vniucrfalc in prafdicando quadrupli-

frf.4ir»nJo citcr potcft accipi.Primo modo pro natura comu-

^uiUrupltci. „ j jpj,^ fecnndum fe pluribus comunicari , & hoc

"' *"^* appclIantvniuerfaleMctaphyficum,&fundamen-

tum remotum vniucrfalitatis,quod in ipfis fingu-

latibus realiter cxiftit:nam vniucrfalia, vt probat

Ariftotcles 7. Metaphyficae,text.J7.contra Plato-

ncm^non funt a rebus fingularibus feparara.Nul-

lum enim vniuerfalium, vt ibidicit Ariftotcles,

cxiftit prajtcr fingularia fcparatim,& lo.Mctaph.

tcxt. 6. dicit vniucrfaledebci cffe in ipfis fingula-

ribus,de quibus prsdicatur.

Sccundo modo vt talis natura habet eflc cog-
nitum aftuale , quod cft cfle obied^iu^ in intelle-
dku.quando fcilicctiniellc<^us camimclligit, fc-
cundum quod talis eft.

Tcrtio modo in quantum accipitur, vt ftat fub
fecunda intentione , a qua dicitur vniuerfale in.
aftu, coquod tunc compctit ei definitio vniuer-
falis in adu, & cft in potentia propinqua,vt prz-
dicccur de quolibet infcriori.

Quarto modo accipitur pro ipfafccunda in-
tentionc, qua: dicitur vniuerfalitas,fcu ratio vni-
uerfalitatis,quia cft qua: dcnomin.it nacuram vni-
uerlalem. Patet igitur, quod vniuerfalia non func
notiora fccundum cxiftentiam, cum non cxittanc
nifi in fingularibus.

* Giuia tales termini nen co^ofiunturnifi reflexe.
Nota quod tcrminus fignificatiuus tam primar,
quam fccundae nocionis , cum aliquid vltra fc-
ipfum rcprajfcntct , non potcft adu rcdo in-
tclligi , quia tunc primo fcipfum rcpraefcnta-
rcc , & non aliud , tantum crgo reflcxe incelligi-
tur , qucm.idmodum ctiam fccundae notioncs rc-
flexe intclliguntur.Vidc Mauritium qusft./.Vni-
uerfalium.

<* Dupiex efi conceptm v/iiuerfalis ,S>cc. Nota quod
vniuerfalia, provt docet Scotusin^.diftinftione
8. quajftionc 1. conclufionc 9. prius dcfccndunc
ad fua particulariaindiuidua , quam ad fpccies, &
per confcquens a calibus indiuiduis prior crit ab-
ftradbio fpccificiconccptus; qui conccptus fpeci-
fici, cijm quidam fint vniuerfaliorcs , quidam mi-
nijs vniuerfalcs , quidam fpecialiffimi , vt quan-
do indiuidua formantur fub rationc cntis , vcl
corporis , vcl viucntis , vcl animalis , vcl homi-
nis ; vt hoc cns , hoc corpus , hoc viuens , hoc
animal , hic homo ; dubium cft qui hominis fpc-
cifici conceptus fint primo cogniti , an commu-
niorcs,an minus communcs,& modo in hac qus-
flionc dicit Scotus , qu6d conccptus communior.
Verba Scoti in^. loco fupra rclato funtifta:/»
JingularihHS efi ordo ,fecunditm ordinem vniuerfiilium:
prius enim vnumquodque vniuer/ale potefi intelUgi de-
fcendere inpropriumfingulare ,quamcontrahatur per
di/ferentiam alitjuam ad ali^ued inferius tanqua^ 4id
Ipeciem , vt fic habeamtu ordinem ifforum finguld-
rium , hoc ens 1 htc fithHantia , hoc corptu , &fic de~
inceps vfijue ad Socratem. Hoc j>atet per Auicen~
nam i. PhyficAfua ; t^Hod prius videmtu a remotit
corptu , quam animal, & animal , ijuam hominem;
^Hod non efi inte/ligendum de vniuer/ali : cjuia viftu
non videt vniturfale , fid fingulare vniuerfalioris.
Haec Scocus ibi : huiufmodi autem fingulare
hic Scotus appcllat vniuerfalc cura circumftan-
tia fingulari.

• Ad hoc , ejHod intelleSitu habeat aElttaliter conce-
ftum , &c. Noca, quodquaelibccpotcncia cogno-
fcitiua,fiue fenfitiua , fiue intellediua percipit
fuum obiedlum rcccpta prius fimilitudine cius,
quaefimilitudo vocatnrfpccics. Hxcfpecics fo-
lum repraefcnrat potcntiae , quod ab ipfapcrcipi-
tur ; vt fpccics pomi , quam vifus rccipit , rcprae-
fentat vifni colorcm pomi ; fpccies pomi , quain
vifus rccipit , repraefcncat vifui colorcm pomij
Ajccics aucem , quam rccipit guftus , repracfentac
/aporcm, & non colorcm. Huiufmodi fpccies in
fcnfu exteriori producitur ab obiedo cxtcriori;
in oculo fcilicct,a rc colorata, in olfaftuirc odo-
rifcra. Infcnfuautem inccriori producicur fpe-
cics , non immediacc ab obiedo cxteriori , fed ab
illa fpecic fcnfibili , quam produxic cbicAum ex-
terius,talis fpccics cum fir fimilis priori,idcm
obicdum rcpraefcntat , & dicitur phantafma ; ex
ifto phantannate virtutc intcllcdtus agentis pro-
ducitut alia fpecies , quc tccipitur in intellcda

poffi

zo.

.11

II.

11.

Pttentia r#f-

noftitiuafer-
cifit fuU oh'
iectum reet-
pt» frius eim
JimilitHdine.

Qu^ftio V.

poiTibili ; qui intclledus pcr talcm fpcciem intcl-
ligic rcm rcprasfentatam.
X5. £x diucrfitatc iftarum fpccicrum dignofcinir

diuerfa abflraclio , fpccics cnim qujc in fenfu ex-
teriori recipiuntur , quia rcprsfcniant rem prx-
/cnrem rationc alicuius qualitatis feniibilis , fo-
lumabftrahuntab aliquaqualitate, non tamen k
prafcntia rei;{ic vifus cognofcit colorcm finc fa-

Eore , non tamen colotem non exiftentcm ; fed
unc,& in hoc loco,& temporc ; &c idem de aliis
fenfibus extcrioribus. Spccics tamcnfcnfus ime-
riorisabftrahit a prsfcntia rci : quia non reprz-
fentat rem a.£ta cxiftentem. Vnde imaeinamur Sc
pra:fentia,& abfentia fenfu intcriori, fcilicet iraa-
ginatiua. At fpecies intellcdus reprafcntat rem
abfquc fingularitate cum qua etat : vcrbi gratii,
fpccies hominis reprzfcntat hominem,non hunc
particularem , fed abftrahcndo ab hoc , & k loco,
& temporc, & omnibus rationibus fingularibus;
& intelledus confiderans naturam vt fic, dicitur
inrelligcrc vniucrfale fimplicitcr , id cft, fine cir-
cunftantia fingulari , & talis natura eft vniuerfa-
Ic , quod folct dici vniucrfalc Mctaphyficum , &
abftradum a phantafmatibus, co qu6d abftrahit k
fpccie illa exiftcnte in fenfu interiori, qua: fpc-
cies dicitur phantafma. Cxterum intcUedlus,
quando intclligit vniucrfalc cum circumftan-
tia fingulari fibi appropriata , neccflc eft qu6d
adbualiter refpiciat , & intendat phantafma,
quod naturam cum conditionibus fingulari-
bus reprzfcntat , id quod non facit fpecies in-
telligibilis.
XA, ^ In «rJine concepttmm vniuerptlhtm , &c. Pro in-
tcUigentia priraarum duarum conclufionum quas
ponitDo(5kor in hac qusft. nota primo ex Scoto
in i.diftindb. j.quacft. i.quod triplexeftotdoin*
telligibilium , alter eft ordo originis , alter vero
ordo perfedlionisjtertius autem cft ordo ada>qua-
tionis , qui cxpofcit quodnam fit obie<^um ad-
squatum noftri intelle&us, quod quidem eftens,
in quantum cns. Ordo pcrfedlionis poftuIat,qu6d
fit obieAu perfcftiori modo cognitum,veI quod
/Itobiedbumpcrfedius ex his,qua: cognofcun-
tur , dc hoc (ecundo dicit , quod Deus Opt. Max.
eft perfedkifllmum obiedbum ex his , quac intelle-
ftus poteft cognofccre , & poftipfum fpecies fpe-
cialiflimas, deindegcnus proximum abftra<!lum
«k fpecialiflima , & fic deinceps per genera abftra-
da a perfedtioribus fpeciebus. De obiedo perfe-
O:\oti modo cognitodicit, quod perfedtiora fen-
nbilia,&fenfasefficacius raouentiafunt pcrfc-
^ius cognofcibilia , quia magis de illis cognofci-
mus. De hi- autem duobus ordinibus intelligi-
bilium non loquitur Scotus in hac quxftione, lcd
de tertio ordine, qui eft originis, & quzrit, quod-
nam fit i!hid,quod ptimo noftr« cognitioni fe of-
fert cognofcendum.

Partitur autem hic otdo tripliciter.eft enim or-
do originis cognitionis ad:ualis,habitualis, &
virtualis. Eft autem habitualis notitia , quando
obicAum ficcft prifens intelledlui in fpeciein-
telligibili , vt intelledtus poflit ftatim habere
adum clicitum circa illud obieftum. Notitia vc-
ro virtualis cft,quandoaliquidintelligiturvtpars
intellecfki primi,nam vt primum intellcdum,fiue
vt totaletcrminansintelledtionem , verbi gratia,
cum intelligo hominem,ilIa cognitio confufa
virtualiter continct notiriam animalis , atque
ita dicitur formalis homims,& vircualis ani-
mali«.

Cogniti»
Aufltx.

19

In his duobus otdinibuS originis habitualis, 8c xS»
virtualis cognitionis dicit Scocus , quod commu-
niora funt priiiscognita via generationis , qui*
ficutdiuerfac forms perficientes idemperfedibi-
le mediatius , & immcdiatius natx funt perficere
illud : vt fi forma fubft.intia: , corpori» animati*
& animalis c(rentdiucrfac,priusinformaretur ho-
mo forma fubftantis , dcinde corporis , & vlti-
mo fornia hominis , ita fimiliter Ci vna forma in-
cludar vircualirer perfcdbioncm illarum, priiis in-
format fub ratione fubftantis , quam coiporis, Sc
prius fub ratione corporis , quam animalis , quia
in viagenerationis eft proccllus abimperfcdlo ad
perfedum » crgo ficut plures conceptus commu-
niorcs , & minus communes habituales , & vir-
tuales nati funt perficcrc intellcdlum via genera-»
tionis , ita, vtimperfedior fempcr fit prior , fic
vnus conccptus cohtinens omnes , fiuc habituali'
ter,fiue virtualiter, per prius informat fub ratio-
ne communioris,quam particulatis.& hucviden-
tur tendcre conclufiones, & rationes Scoti in hac
quaeftione.

Cartcriin» loquendo de ordinc originis cogni-
tionis adualis ; Nota fecund6 > quod cum duplcx
fit cognitio, confufa,&diftin6ta,potcft ordo
originis intelligi comparando totam cognitio-
nem confufam ad totam diftindlam , vcl talcm
confufam ad talcm diftinftam , vel diftindas in-
tcr fc, vclconfufas intcr fe. Et vt certa ab inccrtis
fcparemus.

Primo ccrtum cfl , quod fi comparcmus totum
ordinem confuscconcipiendi ad totumordinem
diftindte concipiendi , totus ordo confusc concS-
piendi eft priorvia originis, iraScotus vbi fupra:
quia proceirusnacuralis eft ab Nnpcrfcifbo ad per-
fedum per medium , fed confuse cognofccrc eft
quafimediuminter ignorare, & diftindccogno-
fcere,atque adco confusc cognofcerc , eft antc
quodcumque diftindle cognofccre.

Sccundo certumcft , quod comparando ordi-
nem , confuse cognofccndialiquod totum a^ua-
le,adordinem diftinftc concipicndi ipfum to-
tum , ordo confus^ concipiendi eft prior via ori-
ginis ordinc diftinde concipicndi ipfum totum
adlualc , & fimiliter comparando ordinem confu-
sc concipiendi totum potentiale cumordinecon-
cipiendidiftinde ipfum totum potentiale , prior
cft ordo concipiendi totum poientiale confusc,
qu<tm diftiniflc.

Tertio ccrtum eft,qu6d comparando cognitio-
nes diftiniStas inter fe, prior cft cognitiodiftindta
adlualis , quam diftinda potentialis : quia cum
diftin(^a potentiali non poteft ftarc confiiia
adtualis : nam quando deuenitur ad diftindlam
potentialem , iam eft diftindla adualis, atq"ue ad-
c6 ipfam diftin(^am potcntialem prxcedit di-
ftin(5iio adualis. Cum diftin(5la tamcn aduali be-
ncpoteftftare confufa potentialis. Simul cnim
ignorarc pollum animal in fuis fpeciebiis , &
cognofccrc quid fit animal in co quod totum de-
finibile.

Quart6 certum eft , quod cognitio confuia ^9»
ac^iualis eft prior confufa potcntiali. Ex his cettis
fequitur prim6,ordo harum cognitionum. Pri-
ma cft cognitio a(£lualis confufa, fecunda po-
tentialis confufa , tertia a^ualis diftindba , 8c
quarta potcntialis diftin(5ta. Secundo fcquitur,
qu6d id,quod eft prim6 cognitum cognicione
confufa a<fluali,eftfimpliciter primo cognitum
viiotigiois.

B 4 Nou

i8.

Lib. I. Phyficorum

Tntumtfldu-

f/ex, »HuaIe,
^^ (■etittttU.

30.

3»-

TnteBilins nc-

firi duf:Ux t(l

finttu.

Ji.

g«/i ittteUi-
gutScotiufer
fonceptii ^e-
tifitm*.

20

Nota tertio , qo&d duplex eft totutrt, riimitum
aftuale, feu definibile , 5c totum potentiale. To-
tum .-hfluale eft rcfpedu partium eifentialium,
matciia: fcilicet ,&: forma: : vel generis & diffe-
rentia:,qua." dicuntur partcs adtuales. Totum po-
icnti.ilc cft fuperius refpedu inferiorum, cjuae di-
cunrur partcs potcntiales,& fubieftiuar.

Nota (juarto, C]u6d huiulmodi totum iicut ha-
bet diipliccm totalitatem,itah.-ibctduph'cemcog-
nitioncm,confufam fcihcet,& diftinctam;& quae-
libct harum duplcxcft.Confufa enimfi eft totius
potcntiahs^dicitur confufa potentialis, ii vero eft
totius aftualis , dicitur confufaadlualis. Simili
niodo dicatur de notitiadiftini^a, verbi gratia,
quando cognolcitur homo fecundum quod eft
totum .aduale, feu definibile, poteft cognofci
confusc ,& diftindejconfusc, fi non cognofcan-
tur cius partes aduales, diftindc vero,quando
cognofcitur cognitiscius partibus cirentiahbus,
fciiicct genere , & difFcrcntia , & dicitur cogni-
tio diftinda adtualis , ficut altcra dicitur adualis
confufa. Similiter quando cognofcitur animal
non fccnndum quod eft totumacStuale &defini-
bile , fcd fccundum quod eft totum potentiale
f ontincns fub fc fpecics , cognofci potcft confu-
sc , & diftindtc : cognofcitur diftindc, fi cogno-
fcantur omnes cius partes fubicdiux , dicitiirquc
cognitio diftin6ba potentiaIis:cognofcitur autem
confuse non cognitis eius partibus fubie6l;iuis,&
dicitur cognitio confufa potcntialis.

Ex hoc infert Scotus,vbi fupra, aliud eftc con-
fuse cognofcere, aliud confufum cognofcerc , &
fimiliter aliud clfe diftindc.aliud vcro diftinftum
cognofcere. Cognofccreconfufum,fiue indiftin-
ftum eft cognofcere totum, fiue aduale, fiue po-
tentiale, vt totum quoddam eft. Cognofcere ve-
r6 diftindc , eft cognolcercaliquid horum toto-
rum rcfoluendo ipfum in luas partes- Cognofcerc
autem confuse , cft cognofcere aliquod illorum
fine partibus, cognofcere tandem djftindum , eft
cognofcere aliquam partem totius.

Ex his inquit Scotus vbi fupra , quod cogni-
tione confufa a*5luali primum cognitum eft fipe-
cies fpecialifHma. Pro cuius intelligentia oblcr-
uandum cft, duplicerii efteftatum noftri intelle-
Aus , alter eft naturalis , cum priuatus eft omni
fcientia , &pct fenfum incipit intelligere. Alter
cft ftatus perfcdlus quando iam fcicntiam acquifi-
uit.Scotus loquitur de primo ftatu.

Secundo obferuandum cft , quod c6m intcllc-
ftus lion intelligat , nifi miniftrante phantafma-
tc fcnfibili , illud crit prim6 cognitum , cuius
phantafitiata magis fenlata funt , cuius videlicet
accidentiamagis fcnfum mouent, vndc totadiffi-
cultas eo proucnit , vt inueniatur , qua: accidcn-
tia magis fint fenfum moucntia,vt fic etiam inda-
garepofCmus , quid fit primo cognitum, vtrum
Icilicet magis moueant accidcntia gcneris,vt ani-
malis,aut fpecieijvt hominis.

Tcrtio obferuandum cft , quod per concel-
ptum fpecificum non debet intelligi conceptus
fpecici fpecialifllmae , fed quicumquc abftradus
ab indiuiduis immediate, fiue fit fpecies, fiuc gc-
ini^: nam vt fupraex Scoto annotauimus , vni-
«erfalia pritis defcendunt adfua particularia in-
<Iiaidua, quam .id fpecies ; & pcr confequcns i
lalibus indiuiduis prius erit abftradio fpecifici
conccptus, &iIIeconccptus fpecificus crit pri-
rrvA cognitum , cuius fingulare fortius mouet
fcndim. Non eoira dixit Scotus abroluci con-

ceptum fpecici fpccialiinma: efle prltnlim eftg-
nitum, fed dixit, ni fi fit impcdimentum , hoc eft,
finondefit debita fcnfibilium applicatio. Tunc
autem erit dcbita fenfibilium applicatio , quan-
do omnia accidentia talium fcofibiliura fentiti
podunt.

Quarto obfcruandum eft , quod talis eft or-
do inter potentiam fupcriorem & inferiorem,
quod quando inferior efficaciiis mouttur ab ali-
quo obicdo , fupcrior etiam cfficacius mouetur
propter ordincm potentiarum : fi enim aliqua al-
bcdo efficacitermouet potentiamvifiuam ,caa-
fando fpeciem fenfibilem , efficaciter mouetur
virtusphantaftica recipiendo phantafma albedi-
nis: & illud phantafma efficaciter mouet intellc-
^um caufando fpeciemintclligibilem albedinis,
& ftantecfficaci motionc alicuius fingularis re-
^cdu potcntiac fenfitius, communiter ftaht ali«
fuperiores motioncs.

Quinto obferuandum cft , quod debita diftan-
tia non eft idem, quod a:qualis, quoniam vna di-
ftantia fufficit refpedu vnius agentis , qua: non
fufficit refpedu alterius. Ignis cnim minorcm
diftantiam requirit , vt debeat ignircquam vc
debeat calefaccre : fi tamen fint agens , & pa-
tiens debitc approximata , & difpofita , femper
perfedius agensagct prius fuum cffe(ftum,quani
imperfcdius , in tantum , qu6d fi ignis cfTet fuf-
ficientcr approximatus alicui combuftibili fum-
mc difpofito, non habcnti contrarium form«
ignis , prius faltcm naturiignirct , quim calcfa-
ceret ; & quod nunc prius calefaciat , eft pro-
pter formam contrariam in pairo,refiftentem for-
ma: introduccndac. Et ex hoc intclligitur , qua-
re "k rcmotis caufatur conceptus imperfediior:
quia ad conccptum perfediorem requiritut ma-
iorapproximatio, atqucidconil mirum,fi fpc-
cics illa eadcm prius caufat notitiam fuperioris,
quam inferioris ,fi nonfit debita fubftantia. Sin-
gulare enim fpeciei fpccialifHmx mouct ad con*
ceptum entis , fubftantiae , corporis , viuentis,
animalis , & hominis, fecundum proportionem,
& dcbitam diftantiam , iia videlicet , vt dcbita
diftantia , vt moueat ad ens , eft remoiior , quam
poteft haberi , & quanto perfedior debct pro*
duci conccptus , tanto maiorem approximatio-
nem requirit,& illa erit debita diftantia.

Ex hoc fcquitur , quod fi fit imperfeda appli*
catio , primo occurrit conccptus fpecificus uipc-
rior , &qu6 magis impcrfedla applicatio , magis
fupcrior conceptus ; quia indiuidua diuerfarum
fpecicrum miniis tunc diftinguuntur, &: vnius
apparcnt raticnis. Caetcrum incipiendo "i. pcr-
fedifEma applicationc , primum vniucrfalc cog-
jiitum cft fpccics fpccialifllma , & iuxta hunc
fenfum loquutus eft Scotus in diftindlione j.
quxftione j. incipiendo vero \ minuS perfcdla,
cft genus proximum ; poftca in minus perfeAa
applicationc crit fupetior conceptus , atquc ita
vfquc ad fupremum. Incipicndo autcm ab im*-
perfediffimaapplicationc , primusconeeptus cft
fpccificus fupremus , & fk defcendcndo vfque ad
fpecicm:quia ordo horum conceptuutn adua-
lium confuforum fumitur cx pacte applicatio-
nis indiuiduorum ad fenfum. Vcrum quia vr-
plutimum funt imperfe^ae applicationes , ac tni-
nus difcernuntur inier fe indiuidua via originis,
fcquitur quod conccptus vniucrfalifliEnus prt-
mus,cftprimum cognitum ».& hecvoluit Scotus
in faac quaeftiouc.

Vadt

35-

§iualit fit »tf-
d« intir fo-^
tenti»mfitf**
riorem.O' 11»-
ferierim.

"Difianti» </*•
bita ^nidfitm

6^*r» Jf»-
motii cnufi-'
tur eonttftll4
imffftaiir»

n-

StfiJJif pri-
*>""" etgni'
tum.

I.

Text. 6.

1.

Text. 7.

Vnde rerolucori^ et diftis proc&icndo , dico
qu6d vii originis in cognitione confufa adua-
li , fi obiedum fit in debita applicationeiprimus
conceptus eft fpeciei fpeciaiiflimar,fin minus erit
conceptus fpecificus, cuius fingnlare fortius mo-
uet fcnfum fecundum dcbitam applicationetn.
In cGgnitione vero di.ftinfb aduali,quaE in fcien-
tiis vtilis eft , ab vniuerfalioribus ad minias vni-
uerfalia procedendum eft , fcilicet ab ente vfque
ad infimam fpeciem : quoniam nuUa res a6tua-
liter diftinde cognofcitur , nifi quando cogno-
fcuntur omnia , quae includuntur in ratione eiu^
ciTentiali : ens autem quiditatiue includitur in
omnibus conceptibus quiditatiuis inferioribus,
igitur nullus conceptus inferior diftindc cog-
nofcitur, nifi concepto entc diilindlc, atquc
adeo ens eft primus conceptus diftind-^ concc-
ptibilis , & poft cns qux funt illi propinquiora
vfque ad conceptum fpeciei. In cognitione in-
fuper confufapotcntiali ab vniuerfalioribus inci-
pitur ad minus vniuerialc : quia in cognitione
confufa alicuius totius,prior eft cognitio talis
totius , qu^m cognitio iuarum partium , fed ip-
fum totum eft vniuerfalius fuis partibus , qua-
re in cognitione confufa potentiali ab vniuer-
fali ad particulare cft progreifus. Tandem in cog-
nitione diStindia. potentiali, a mini^s vniuerfali-
bus ad vniuerfaliora progrcdicndum cft. Nam
nullum totum potcft diftindie cognofci , fccun-
dum quod totum eft , nifi eius , vt fic , partcs
cognofcantur , at in cognitione diftindba potcn-
tiali , cognofcitur totum potentialc ; igitur non
poteftcognofcinificognitis fuis partibus. Tunc
vltra fua: partes funt eius inferiora ; ergo in cog-
nitione diftinfta potentiali , ab inferiori ad fupe-
tius incipiendum eft.

EXPOSITIO TEXTVS.

NEceJjfe I 4utm,8cc.lQ:c eft fecundus traftatus
huius primi , in quo Philofophus determi-
nat de principiis intrinfecis rerum naturalium fe-
cundum opiniones antiquorum : & continet duo
capitula : Primum eft fecundum opiniones non
naturaliter loquentium.Secundum eft de opinio-
nibus illorum , qui loquebantur. Secundum ibi:
Sicut aittem Phyftci. Primura capitulum diuiditur,
quia primo enumcrat opiniones antiquorum non
naturaliter loquentium per modum diuifionis.
Sccundojoftendit quod ipfas improbare non per-
tinet ad Philofophum naruralcm ; & tcrtio im-
probat ipfas pcr Metaphyficam. Secundum ibi:
Id ^Htdem iritur. Tertium ibi ; Et quoniam de na^
tura. Primo dicic * quod necefte eft principium
elTc vnum , vel plura. Si vnum , aut eft immobi-
lc,ficut Jixit Parmenidcs , & MelifTus ; aut mo-
bilc moturn,ficut dixerunt Philofophi naturales.
Si vero ponatur principium efle vnum : tunc
quidam dixeruiit efte acrcBi, aut aquam ; aut ali-
quod aliorum corporum. Si vero 2 plura , aut
funt finita , vcl infinita fi finita , aut funt duo,
Ycl tria;vel in aliquo certo numero:fi funt infinita,
vel igicurficucdixitDemocritus , quidixic, quod
eftent infinitacorpora atoma,quorum quodlibet
haberet diuerfam figuramab alio; quonim aliqua
eflcnt calida,& aliqua frigTda,& ideiS difFcrebanc
fpccic , & codcm modo ficut qusrunt de princi-
pits , itaquaerunt de entibus, aut funt vnum ens,
vel plura , vcl finita , aut infinita , & fic vtuntur
quan pro eodcm iftis tetminis principium,Sc cm.

Qu^ftio V.

21

A N NO TATIO.

Nidejfi eft- principium ejje vnum , velplttra , 5Jc.
Nota quod Philofophi antiqui , qui pone-
bant vnum principium , partiti erant in fcptem
opiniones. Prima fuit Mclifli , ponentis vnum
principium immobile , & infinitum , neque quod
eile explicauit. Secunda fuit Parmcnidis, ponen-
tis vnum principium immobile , & finitum,ac
quod eftet etiam nonexplicauit. Tertia fententia
fuitThaletis ponentis aquam elic omnium prin-
cipium : quia humido vidcbat maxirae viucntia
confiftcre. Quarta fuit Diogcnis,& Anaxiraenis*
hi pofuerunt acrcm omniiim cire principium.
Quintafuit Heracliti ,quipofuit ignem. Sexta
Hcfiodi , qui fecit terram omnium principium.
Septiraa fuit quorundam, quimcdium interac-
tcm , ic aquam , & vaporem principium pofue-i.
runt , hanc fentcntiam tribuit Simpiicius Ana-
ximandrot

EXt^OSITIO TEXTVS.

ID quidem i igitnr. Oftendit quod ad Philofo-
phum naturalem hon pertinct iftas opiniones
improbare, & ponitduas concIufiones.Prima efl,
Ad Philofophum naturalem non fpeftat impro»
bare iftas opiniones : quia ad naturalcm non fpe-
CkiX. improbare iIlos,qui negant principia natura-
Iia,fed ifti negam,ergo,&c. Maior patct per fimi-
le : nam Geomcter non habec amplius rationeia
contra negantem fua principia; fed hoc potius efl
alterius fcientijc communis , vt Dialcdicat , vcl
Metaphyficae : & minor apparet , quia ifti ncgant
principia efle, quia ponunc vnum lolum effc, & fi
ficcum ad principium fequatur principiatum, fe-
quitur qu6d vnum eft principiatum -, & firailitcc
ponunt illud vnum imnlobilc, qu£ tamen non eft
pofitio natutalis : cum appareat indudlione multa
eflc mobilia. Secundo i quia fimile eft intenderc
ad impugnandum iftam opinionem , ficut & illam
Heracliti , qui pofuit, quod omnia funt vnus ho-
tno : nam fatuum eft improbare iftam , igitur &
illam

•At vero 3 ne^ue. Htc portitUr fecunda con-
clufio , quod ad naturalcm non pcrtinct ; foluc-
tc racioncs Parmenidis, & Meliffi. Probatur,
quia nullam racionem peccancem in materia , &
forma, pertinec ad Naturalcm foluerc, fed ratio-
nes ipforum funt huiufmodi,ergo, &c. Maior pa-
tet ,quia hoc porii\s eft de confidetacione Diale-
^ici , quam Nacuralis : & minor apparcbic poft-
ea. Ec fubdic Ariftoccles , qu6d rario Melifli eft
magisonerofa,attamcn nuUa earum valet , fed
vno inconuenientidaco,muIca concirigunc,&hoc
non eft difficile. Secundo 4 quia Naturalis non
dcbct foluerealiquam racionem , nifi per quam
aliquis conuincerecur fuppoficis principiis nacu-
ralibus : modo ifti neganc principia naturalia, er-
go, &c. Miaior probarur per fimile, quia Geoftie*
ccr habet folucreracionem probanrem quadratu-
ram circuli per fcftionem , eo quod procedebat
per principia Geometriae , fed non habet foluc-
re rationcm Antiphontis , eo quod non arguc-
bat Geometucc ; 6c minor patet , quia oporteCi
qu6d fupponamus , quod naturalircr omnia , auc
quxdam mou-^ntur, vc pacec indudbione , quod
tamen ipfi negabant , & dicit Philofophus f mc-
dam forte propter cotam terram , qux eft immo-
bilist

StptupUxalu
tiqucii tptM
nh dtfrinci'
fiis rtrum »«■
turnliims

4'

Text. «.

Text.>.'

Tczt. lai

tOw iHetrHtt'
nienti tlati
multa/iquS'
tur.
Text. ir.

22

Lib.I. Phyricorum

T>iu$Jio IJU4,-
fiitmt.

Trineifm
funt in du-
flicidiffertn-
ti».

Trindpi*
cei;n<ifc*ndi
fnHt tri».

Qjr iE S T I o VI.

Zltrum Haturaltj fojjit demoniirare
Jiia principia .<*

AtidMe fw/.g.Simplicius rjww.S.Auerrocs «ww.j.The-
mUUxii n.i.Alheitas trtiii.x.e»p.i.D.Thom.ltcl.t.iihet.
tfjeorem.xo.fiuetd q. t.feli.^.CoTttflM.di^.i-Preaem.j.t.
Kuutus in Proaetn.tu&n.^.

^S^?^ R G V I T V R quod fic , quia plara entia
S^^^w cflc , motumerte, primum motoremef-
^^!^§ i'c, & materiam primam cnc, funt prin-
cipia iciencix nacuralis : (ed ifta dcmonilrantur
perNaturaleinjigitur Naturalis poteft demon-
ftrare fua principia.Maior patet quantumad duas
primas partcs in primo huius , text. 13. & aliae
dux patcnt in recundo huius , vbi dicitur , qu6d
matcria , & cflSciens funt caufae & principia re-
tum naturalium ; & minor apparccquia in primo
huius, text. 28. & 19. demonftratur , quod plura
funt cntia , Sc quod motus eft , & qu>-d materia
prima eft ; & in 8. huius , text. $\.&c indc > dc-
Hionftrarur primum raotorem cfle.

Sccundo , quia vcl principia naturah'a habent
probari per fcientiam naturalem, & habetur pro-
poficum ; vel pcr aliam fcicntiam communem, vc
puta per Mcraphyiicam , & hoc non , quia fierct
dcfcenfus de gcncrc in genus , quem prohibct
Artftotcles i.Pofter.text.56.

Tertio , quia confimilitcr fc habet Mctaphyfi-
Cus ad fua principia, ficut Naturalis ad eius prin-
cipia : fed McraphyficuS potcft probare principia
Metaphyfics ; igitur Naturalis poteft probare
principia fcicntia: naturalis. Maior patct , quia
ficut naturalis fcientianon habet aliquid notius
fuis principiis , per quod poflint probari,ita ncc
Metaphyficus habct aliquod notius fuisprinci-
piis , ciim fua principia fint notifllma ; & minor
apparct, quia hoc cft dcratione fcientia: commu-
nis,qu6d poflit probarc fua principia,fi ncgcntur.

Qu.art6, quia principia fcientiz naturalis func
ineuidcntia , igitur polfunt dcmonftrari. Tcnct
confequentia,quia alitcr conclufiones fcquentes
ex cis non elTent euidentes ; & antcccdcns appa-
ret ; quia multi Authorcs negaucrunt principia
fcicntiae naruraIis,quod non euet,nifi proptcr co-
rum ineuidentiam.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelcm tradatu
i.cap. I. text. S.In quaeftioneprim^ videbitur in
generali fi Naturalis poteft demonftrare fua prin-
cipia , {ecund6 vidcbitur fpecialiter de illis duo-
bus principiis , fcilicet motu, & pluralitatc en-
tium.quae tangit Ariftoccles cap.prasnominato.

Quantum ad primum, quzftio fic intclligitur,
vtrum Naturalis per fcicntiam naturalcm poflic
probarc principia illius fcicntiae. Vbi notandum
eft , quod quxdani funt principia ciTendi , vt ma-
tcria , & forma, & primus Motor , & huiufmodi,
&C dc iftis non qu.xrit quzftio , quia de illis dc-
monftrancnr multx paflioncs. Aut funt princi-
pia * cognofccndi ; qux funt in triplici difFeren-
tia , quxdam cnim funt definitioncs ; vt matcria
prima eft primum fubieftum vniufcuiufquc,ex
quo fit aliudcijm infit ; & in quod firefoluatur
habebit vltimum ; auc funt pecicioncs, vt in Ma-
thematica peticur, quod acjHoUhet punllo adcjuetili-
bu punSiutn poflit protrahl linea reila, & in fcientia
naturali pecicur , quod vnum^Hod^ue arbitramur
cofftofiere , cum caHpu ciw cognofdmm , & princi'

fiavfipie adelementa. Aut funt communes ahimi
conccpciones , vt in Mathematica , ornne totum efi »

rnaitufuaparte , & in fciencia naturali , quod na~ "

turafimper agit de pojfibilibiu , ^uod melius efi , 6c
quod natura mhilfacit fritfira.

Sccund6 fcicndum , quod propofitio demon- .

ftrabilis eft propofitio b neccllaria dubitabilis p,epe%,d».
nata ficri euidcns per prxmilfas in forma fyllogi- monfir*biIk
ftica adinuicemapplicatas. Vndc perhocquod juiiljit.
dicitur nece/ptria,diffcn a propoficionibus contin-
gcntibus, qux func euidentcs , vt euidens cft mi-
hi , qu6d tu fcdes. Pcr hoc quod dicicut dubitabi-
^Af , cxcluditur principium pet fe nocum , de quo
non poceft dubitari ; pcr hoc qu6d dicitur nata
fieri euidens , excladnm propofitio ncccllario du-
bia,qux nulla via potcft dcclararijverbi gratiS,
certum eft,qu6d altcra iftarum duarum eft neccf-
faria ; yifirafitnt paria , AHrafiint imparia ; & ta-
men quxcunque illarum per nullam viam potcrit
declarari. Pcr hoc quod dickut per prtmijfas infyl-
logifmo applicatas , excluditur principium accc-
ptum per cxpcrientiam , & de quo aliquando eft
dubitabilc ; vcrbi gratia,dubium cft incxperto,
an omnis ignis fit calidus , & tamcn illud cft nc-
ccHarium natum ficri euidens, & eft dubitabile,5c
tamen non cft demonftrabilc, quia non cft natum
fieri cuidcns pcrprxmilfasapplicatas in fyllogif-
inojfcd pcr expcricntiam tantum.

Tunc ponuntur conclufioncs. Prima eft : PIu- J^

ra entia cifc , & motum eiTe , funt principia fcicn-
tix naturalis. Probatur , quia illa funt principia
fcicntix nacuralis , qux funr accepta per fenfum*
& cxpcricnciam : fcd pluraentia cifc , & moium
efle.notimieft per expericntiam, ergo, &c. Maior
patet, quia omnis nocitia noftra in fcicntia natu-
rali fundatur fuper experientiam:im6 ctiam fcie-
tia Mathcmatica. Vndc nunquam cognofcere-
mus , quod omne totum elfet maius fua parte,nifi
priiis icnfiifcm tocum , & parcem. Et idco dicic
Conimentator in 8. huius , qu6d quxrere ratio-
ncm,vbi habctur aiiquod dignius ratione,fciIicet
experimcntum,infirmitas quxdam intcllcdus cft:
& minorapparcr, quilibct enim cxperitur, qu6d
plura funt entia,&; qu6d aliquod mouetur.

Sccunda conclufio :NaturaIis non potcftde- ^^
monftrare fuaprincipia,&:Ioquor de principiis
cognofcendi, Probatur, quia illa propofitio non
eft dcmonftrabilis pcr fcientiam naturalcm , qua
non eft aliqua notior in fcientia naturali,pcr qua
poflit probari ; fed principiis fcicntix naturalis
non cft aliqua propofitio notior in fcientia natu-
rali : ergo,&c. Maiorparct pcr definitionem pro-
pofitionis demonftrabilis , & minor apparer,
quia in qualibct fcientia principia funr notio-
ra , quam quxcumque alia detetminata in illa
fcientia.

Tertia conclufio. Scientia communis, vt Me-
taphyfica , vel Dialct^ica poteft probare princi-
pia altcrius fcicntix , & etiam fui ipfius. Proba*
iur,quia adc6 gcncralitcr fcicntia communis
confidcrat dc omnibus,qu6d poteft probarc prin-
cipia aliarum fcientiarum , & etiam fui ipfius , fi
ncgcntur. Si quxiatur , qux fit caufa diucrfitatis
iftarum duarum conclufionum ? Dicatur, qu6d {1%
ifta , quianegans principia alicuius fcientix non
fpcciaIis,non poteft illud ncgarc,nifi dido,vcl fa-
fto, & cx illodidlo, vcl fa6ko,fcientia communis
probabitillud principiii:fed fcientia fpccialis noa
/jcpotcft. Vndc nifi aliqua fucrint prxconcefla,
vcl prxnegau a refpondeme neganteprincipiuin

alicuius

QujEftio V I.

^l

«licuius fcietltiae fpecialis , perillatn rcientiam,
nunquam potcft probarc aliquod illorum princi-
piorum,nifi tantum ex illis przconceflis,vel pra-
negatis, & hsc de primo.
o. Quantum ad fecundum notandum, quod Ari-

ftoteies in ifto primo , text. 1 3 . negat iftam , tMtt-
Bu diai» tum vmtm </?, quam Parmenides nitebatur pro-

3S! ^"^* ^ \^^^ '^"*^* '^"'' notandum, qu6d ifta di-

(k\o tmtum^ quae eft excluno,fiue exqluiiuai facit
propofitionem , in qua ponitur zquipoUere vni
hypotheticx copulatiua:,vt i{iz,TantimianiitMleJl
^0mtf,zquipollet ifti ; Miimal eji homo,& nihil aliud
db tmimali eft homo. Vndc quinque cafibus reddi-
tur propofitioimpoflibilis, ih qua ponitur ifta
didio tantum. Primus cafus eft , quando additur
termino diftributiuo mediante figno vniuerfali,
vt dicendo , TantimomnU homo eji, quia fequitur,
f^itur omnis hemo eft , dr nibil aliud m omni homine
f/?, quod eft impoinbile , quia fi omnis homo
eft,aliquis homo eft, & aliquis homo eft alius ab
omni homine,igitur aliud abomni homine eft.
P' Secundus cafus eft > quando didio exclufiua

additur alicui toti integrali refpedu prsdicati
conueniencis tam toti , quam parti , vt dicendo,
Tantim Petr$u eji , vel tamtim Petrtts eft hic mecurn,
quia fi If^etrus cft hic mecum , pars Pctri eft hic
mecum,qua: eft aliud a Petro.

Tertius cafus eft , quando didio exclufiuaad-
ditur termino numerali, vt diceiido , Tofitum tres
funt in demo, quia fi tres funt in domo,vnus cft in
domo,& vnus eft aliud <l tribus.

Quartus cafus eft,quando diftio exclufiua ad-
ditur cermino relatiuo, & fic intelligit Ariftote-
les in ifto primo, qu6d ifta eft fzlCA,Tantitm prin-
cipium r/?,quia fi principium eft,principiatum eft,
&c principiatum eft aliud a principio , cum idem
non fit principiumfui ipfiusjcrgo, &c.

Quintus cafus,quando alicui termino,qui non
cft tranfccndens , addicur ifta di6tio tantitm refpe-
£kw huius verbi eft,8cCic dicic Ariftoteles in ifto
primo.text. i y.qu6d ifta eft fzlCz,Tanti4mJitl>ftan-
ti-t eft, Sc fimiliter ifta, Tantiim accidenseft; imm6
de quacunque re mundi demonftrata falfum eft,
quod ipfa tantum fit.

Ex ifto patct , quod ifta propofitio , <= Tantiim

vnum eft , cft vcra , quia amba: exponentes funt

vera:, & vniuerfalis fibi correfpondcns de cermi-

nis tranfpofitis eft vera ; fed ipfa non eft vera ad

intentioncmParmcnidis,quivoluit,qu6dtantum

vnum eftet per plurium entium exclufionem , &

hoc de i fto principio , Tantitm vnum eft,

I o, Nunc de motu probacur,qu6d mocum eflc pof-

■Uttum effi fic dcmonftrari ; quia mocum inefte mobili po-

JemonRrart tgfl. dcmonftrari ; igicur mocum ctre poceft de-

fiteft. monftrari. Tenec confequencia , quia accidencis

cfle eft alceri ineiTcvc pacec ^.Metaphyf & ante-

ccdens pacec,quia mocus eft paflio mobilis,& ha-

bec caufam in mobili , mod6 cffci^us poccft de-

monftrari per fuam caufara.Refpondecur negan-

, do ancecedens.Ad probacione qu6d eftcdtus po-

teft demonftrari per caufam,dico, quod hoc non

fufficic.fed oportct,qu6d cffcdus clTc fit dubita-

bile, vt patet per dcfinitionem propofitionis de-

monftrabilis:mod6 motu cfTcnon eft dubitabile.

Aliter dicitur,qu6d non eft inconueniens,qu6d

propofitio*aliquafiipponaiur in aliqua fcientia

tariquam prindpium »& poftca dcmonftretur in

eadem fcientia,licct diuerfimodc:verbi gratii,in-

ueftigantes naturam , & modum eclipfis , prim6

cxperti fuerunt cclipfim cfle , & tunc fuppofite-

runt eclipfim efle tat^quam principium,& poftea
habita cognitione caufarum eclipfis,demonftra-
runt eclipfim efte per caufas a prioxi , quod pri^s
fuppofuerunt tanquam principium.

Nunc ad rationes. Ad primam dc iftis princi- 1 1 .
piis,plura funt, & motus eft ; dico qu6d non dc-
monftrantur per fcietiam naturalcm,fed perMe-
taphyficam. De aliis duobus, fcilicet de materia
prima , & Motore primo , dico , qu6d ifta func
principia eirendi , de quibus poflunt fieri multx
demonftrationes , vt concefliim fuit fupri.

Ad fecundam dico , qu6d per aliam lcientiam
communem : & eft fenfus , qu6d dc vno genere
fcicntix ad aliud genus,quod cft fcicntia contra-
ria, non eftdefcenfus.

Ad tcrtiam dico , quod non;quia Metaphyfica
proptcr fui communiracem , poccft probare fua
principia,fi negSs ipfafaceret aliquid, vel loque-
retur ; fedfcientianaturalis non polTet nifi in ca-
fu, in quo refpondens przconceffiiret aliqua , ex
quibus fequitur principium negatum.

Ad quartam.Negatur anteccdcns,ad probatio-
nem;quia multi negauerunt,&c, Dico,qu6d hoc
vel fuit propter curiofitatem causa difputatio»
nis, vcl propter ineptitudinem ipforum.

ANNOTATIONES.

* 1) Rincipia cegnofiendifunt in triplici dijferentia, 1 1 ,

J. &c. Nota primo caufam conclufionis tri- C»ufacllclu-
pliciter accipi poire.Pcim6 pro caufaeflendi tan- fionittrifUei.
tum. Secund6 pro caufa cognofcendi rantum. '"'/*"'""'*"■•
Terti6 pro caufa eflendi , & cognofcendi fimul.
Prima cft quae caufat efi^cdum, nontamen per il-
lam cognofcimus efFedum^eo qu6d ipfam igno-
ramus : quo pafto caufa , quare magncs attrahac
ad fc ferrum , eft caufa eflendi tantum : quoniam
ica caufac accra<5lionem ferri , vt per iftam cau-
fam,quianobisignotaeft:,attra(5lionem ferri non
cognofcamus.Ea vocatur caufa cognofcendi tan-
tum, per quam deuenimus in cognitioncm alte-
rius,cum tamcn rcuera non caufet ipfum;quopa-
&o eclipfis Solis erit caufa cognofcendi intcr-
poficionem Lunae.fi percclipfim Solis cognofcas
Lunam interponi inter5oIem,& nos, ea tandem
vocatur caufii cflendi, & cognofcendi fimul, qu«
rcuera caufat aliquem efFe6kum,& mediante cau-
fa cognofcimus illum efFe6tum,quo pa(^o animal
rationale eft caufa difcurfiui in demonftratione
concludente hominem efle difcurfiuum,per hoc,
quod eft animal rationale * nam animal rationa-
le eftcaufa difcurfiui,& per animal rationaleco-
gnyfcimus ipfum difcurfiuum competere homi-
ni. Cumereoomnisdemonftratioprocedat fo-
liim percauTam fecundo, aut tertio modp fum-
ptam,ita fcilicet,vt fiprocedat per caufamfecun-
do modo fumptam , conftecqut ex propofitioni-
bus neceflariis , eric demonftracio ^uia : fi veri
procedac per caufam tertio modo iumptam , ef-
fendi fcilicet,& cognofcendi , habeatque alia re-
quifita^ft^it dcmonftratio propter quid; non negac
Scotus in hac qua:ftione principia cognofcendi
non efTc interdum etiam principia eflcndi.

Nota fecund6,qu6d Ariftotcles i .Poft.tcxt.i6. ' 5 •
diuidit principium in pofitionetn,& dignitatem,
feu roaximam ; & dicit qn6d pofitio eft propofi- Priueifkrmtt
tio indemonftrabilis , quam non eft neceflc , vt *»'!/^»'
pratcognofcat is , qui ad aliquam fcientiam ac-
cedit , vt homo eft animal rationale. Dignitas ver6,
feu maxima eftpcopofitioindemonftrabilis, qua

nccefle

24

neccflc cft > vt pt^cognofeat is , qui accedit ad

aiiquam fcientiam perdifccndam, vt Omne totum

ejt maiui fita parte. Nihil potefi Jimul ejje , vel tion

ejfi. Ratio vcro quare pofitioncs non funt necef-

lario prscognofccndie eft , quoniam pofitiones

conftant ex terminis propriis,& pcculiaribus aii-

cuius fcicntiae,atque adco indigent declaratione,

vnde in principio cuiufcunque fcicntis ^xplicari

folcnt huiufmodi principia, vt in Mathematicis.

14- Caitcrum etfi non oporceat, vt iftx pofitiones

prxcognofcantur ab eo , qui accedit ad difcen-

damfcientiam totalem, aut integram , oportet

tamen , vt praccognofcantur antcquam acquirat

fcienciam particulare alicuius conclufionis,prin-

cipia enim praecognofcenda funt antc conclufio-

Scientim te- ncm. Scicntiam autem totalem appello aggrega-

ulit quAjit. (arn ex principiis & conclufionibus , qua: in ali-

qua fcientiacxplicantur. Dignitates vero idcirco

funt praecognofccndx , antequam accedamus ad

iftas fcientias fpecialcs , quoniam conftant ter-

minis communt/nmis, notiflimirque, atqueita

opus eft , vt pr^cognofcantur ab vnoquoque fi-

ne magiftro : funt cnim tales , qu6d folo iumi-

ne intelledbus cognofcuntur clle vcra fine arte,

& idco dicuntur dignittaes^ vcl maxim£, fiue com-

Pcfirio,^di- miines animt conccptiones. Differunt etiam^o-

gnitM dijfe- fitiones , & dignitates ^c^mx dignitates nunquam dc-

"""• monftrari poftunt ; pofitiones ver6 , etfi non de-

monftrentur in illa fcientia , cuius funtpofitio-

ncs , tamen aliquz illarum poftimt demonftra-

ri in alia fcientia fupcriori. Terti^ difFcrunr,

quod dignitates funt communes pluribus artibus,

pofitiones vcr6 funt cx matctia peculiari illius

artis.

Dcindcdiuidlt Ariftoteles pofitionem in fup-
pofitionem , & definitioncm. $uppofitio eft pro-
pofitio , qua: fignificat rcm effe, aut non eG^t\de-
finltio antem eft qua: non fignificat rem cfle , aut
non cl&, & hoc accipicndo dcfinitionem feiun-
£lam adcfinito.

^ Propofitio detnonfirabilfs, &c. Nx)ta inter harc
tria, fcilicct, emmciationem , propofitionem , & ^ua-
fiionem eife aliquod difcrimen; enunciatio cnim
dicitur oratio» vcrum vel falfum fignificansj/^r*-
pcfitio dicitnr , vt eft pracmilfa, feu principium,
ex quo aliquid probatur. Gluaftio verocftcnun-
ciatio per niodum interrogationis propofita,&
harc probata dicirut conclufio. Quarc cum quac-
ftio fit dubitabilis propofitio , fcquitur propofi-
lionem detnonftrabilera neccfrario efle dubita-
bilem,
DiSiltnUex- ^ /fia propofitio,Tantum vnumefi,8cc Ji^ota,qi\6d
clupua. cj^- didtio exclufiua affirmatiua pofita a partc fub-
'""''' ie(fbi excludit praedicatum ab omni eo,quod non

eft fubieftum , vel de quo non formaliter prx-
dicarur fubicAum , vt Tanttm homo currit , cx-
cludit omne id , quod non eft homo , vt fir fen-
fus, quod non cft homo non currit. Didlio vcr6
exciufiua afHrmatiua pofita a patte praedicati,ex-
cludit k fubied:o quicquid non pracdicatur de
• pra?dicato formalitcr. Verbi gTmii,Petriu efi tan-
tumhomo, excludit a Petro quicquid formaliter
non pracdicatur de homine. Vndc ad propofi-
tum dico , quod aliud eft dicerc Tantum vnum efi
ens-,&c diceie,E nsefiwium tantum ; prima enim fa-
cit hunc fenfum , crrs eft vnum , & quod non eft
cns,non cft vnnm i fccunda vei6 facir hunc fcn-
fum, cns eft vnum numcro, & nuilum numerum
habet practer vnitatem.
16. Nota fccund6 , ;qu6d cxponcntcs huius pro-

Lib. I. Phyficorum

tnuncialfo,
propcfitio , ^
^Htftio diffe-
rMitt.

poRtioms,tantitmvnumefi,Cunt ifta!,ens eft vnom,
& quod non cft vnum , non eft ens , & vtraquc
cft vcra; vniuerfalis autem fibi correfpondcns de
terminis ttanfpofitis , ( dicuntur autem termini
tranfponi , quando fit de fubiedo pracdicatum,&
c contra ) eft ifta , Otrme ensefivnum, quas ctiam
eft vcra ; quarc & hacc propofitio tantitm vnum
'fi , crit vera. Scd non ad fcnfum Parmcnidis,vt
dicit hic Scotus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ETtjiuoniamden4turaquidem,Scc. Hicimpro- I7.
rbat opiniones Parmenidis, & Mclifli, & pri- Ttxt.it,
mo contradicitconclufionibus corum. Secundd,
^uibufdam fequacibus eorum , & terti6 contra-
dicit corum rationibus.Secundum ibi ; Centttrba'
ti. Tertium ibi , Et ex «juibus. Primo probat,qu6(i
non tantum vnum cft , dicitque primo , Princi-
pium maximum omnium proprium , fupplc dif-
putandi contra Parmenidem , & Meliflum cfle,
quoniam multiplicitcr dicitur id quod cft.Dein-
de probat,qu6d non tantum vnum cft per exclu-
fionem pluralitatis entimTi,per duas rationcs.Pri-
ma eft , quia vcl illud vnum cft fi:bft-intia , vcl vide zimarl
quantiras,vel qualitas, aut aliquod aliorum:fi di- "? tMb. lit. c.
catut quod fit quantitas , vel quaHtas,hoc eft fm- /•^•»»>''»/'4»
poflibile ; quia nullum aliorum Pfaedicamento-
rum feparabilc eft ^ fubftantia : nam omnia adlu
infunt fubflantiac.Sidicaiur , qu6d fit fubftantia,
hoc eft impofllbile ; quia Meliffiis dicit illud ens
cllc infinitum : modo fubftantia fcipfa ncc cft fi-
nita , nec infinita , quia infiniti ratio quantitati
congruit , & non fubftantiz , nec qualitati , igi-
lur fi fit fubftantia,habet quantitatcm, & fic plu-
ra erunt , videlicet fubftantia , & quantitas. Ex
ifta litteta capttur,qu6d quantitas fit res diftin-
6ba a fubftantia, fed quid de hoc debcat dici,vide-
bitut in quacftionc.

Q^V ^ S T I o VII.

Vtmm ens dicatur nuniuoce de fuhfiantia,
f£ accidente^

Aiifl.^(ff«j(M 9. Simplicius^«mOT.i3.TheiniA!us »««.!}.
D.Thom. leB.i. Albert.mff 1. caf.t, text, ij. Scotus
in t.dift.i,qU4ft.i.^ini.dift.i.qud/l,}.^in i.dift.%.
qutft, I. Capteoliis in i. di(l.t. qutft. i. Suarez tom.i.
Metsfh. dijp.i. Fonfeea ^.Met»fh. c»f.i.qMtft.i,\i\if^\\.
ihid, ^utft.i, Socus infrtdic, cmf.^.qutft.i.

\i R G V 1 T V R quod ficquiaaliter fcquoc
retur,qu6d primum ptincipium non ef-
i^et pcr fe notum, & immediatum ; con-
fequcns eft falfum,vt patet ^.Met. tcxt.8. Confe-
qucntia tcnct, quia primum principium eflct di-
ftinguendum, cum in co ponatur hoc nomen ens,
quod pet fcnon eft vniuocmn.

Secundo. Quiaantiqui dubitaueruntdclucc,
vtrum cflet fubftantia , vel accidens , & tamen
non dubitaucrunt vttum eflet cns;igitur hoc no-
men ens eft vniuocum ad fubftitiam, & accidcns.
Tcrti6. Quia quibus cft vnus tnodus cflcndi,
poteft efle vnumnomecommunevniuocum im-
pofitum fecundum illum modum €flendi;fed fub-
ftantiae , & accidenti eft idem modus eflendi ; er-
go, &c. Maior patct , quia fcientiac, albedini , &
figurs cft vnum nome commune vniuocum,puta
qualitat eo qu6d eis eft vnus modus eflendi , puta

alterl

Qu^eftio V 1 1. "^

alteci inhaerere qualificanclo : & minoc apparec,
quia fubdantise & accidenti conuenit eile for-
nialicer. Vnde licet accidens Cit fubiediue per
fubftantiam, tamen formaliter eft ex feipfo.

Quarto. Qupniam H fubftantia: , & accidenci
non elTec vnus conceptus communis , hoc e0et
pro canto , quia accidens inhzcec fubftanciac , &
dependec a fubftantia , fed iftud non impedic.
Probo , quia forma inhsrec maceriz : & tamen
tam formaE , qu<tm materiae eft vnus comniunis
conceptus, puta fubftantia.

Quint6.Homo dependet k Deo infcparabilius,
quam accidens ^ fubiec^o ,quia Deus non poteft
facere hominem non dependcre a fe , & tamen
poteft facere accidens non dcpcndcre i fubicfto,
mod6, hoc nonobftante,Deo,& homini eft vnus
conceptus communis, fcilicet ifte conceptus/«^-
ftantia.

Sexto. Quia ifta eft vera , Subftantia eft prius
ens accidente. Tunc igitur , vel ifti termino ens
corrcfpondet conceptus communis fubftanti<T,
8c accidenci ; Sc habecur propoHcumi vcl cor-
refpondcc fibi concepcus fubftancia^ tancum , &
tunc nihil eft dicere , ni(i qu6d fubftanria eft
prius fubftantia, quam accidens,qnod eft falfum:
quia. accidens non cft fubftancia; vel correfpon-
det fibi concepcus accidencis, &: tunceiFet.di-
mkam quod fubftantia cft prius accidens , quam
accidens ; quod eft impoffibile , igitur oportec,
qu6d intelligatur primo modo.

Septim6 fequeretur, quod altera iftarum dua-
rum ciTet concedenda.nullum cns eft fubftantia,
puUum ens eft accidcns , confequens eftfalfum,
vt noium eft. Probatur confcquentia.quia vel ifti
cermino em correfpondec conceptus proprius
fubftanti^ tantum;& tunc fecundapropoficio eft
vera, vel correfponderet conceptus propriiis ac-
cidentis; & cunc prima eft vera,vel correfponder
concepcuscommunis vtriquc , & habcturinten-
tum.

Odauo , Subftantiac , & accidenti funt aliqui
coiiccptus communes , igicur 8c conceptus entis
efteis communis. Tcnet eonfcquentia.quia con-
ceptu$ eniiseft comrnunior aliis.Antecedens pa-
iet,quia fubftantiaf, & accidenti funtifti termini
communesjfcilicet, fignificabile, incomplexum,
applicabile,intclligibile,quia fecundum eamdem
rationem dicuntiir de fubftantia, & accidente,
fcilicct fecundum iftam, qas eft mouere intelle-
ftum.Secundo patet anteceden$,deiftis cerminis
extenfum, hinarittf, ternarim, & huiufmodi.

Nono , quia vnitati fcientiae, & etiam poten-
lia; cognofcitiusB correfponde vnitas obicdi: fed
Metaphyfica eft vnica fcicntia , & intelledlus eft
vna potentia cognofcitiua, quarnm obie£tum cft
ens in fua tota communitate , igitur ens in fua
communitate eft vniuocum : & per confcquens
fibi correfpondebic conceptus communis , fub-
ftantia , & accidenti.

Oppofitum arguitiit per Ariftotelem in ifto
primo text.19.vbi dicit, quodprincipiummaxi-
mum , ex quo antiqui polTunc impugnari , eft,
quodmuitipliciterdicitur ^«o«/(r/?,id eft , quod
ens dicatur multiplicitcr : modo tcrminusmul-
tiplex eft asquiuocu';.

Secundoper Ariftotelem 4. Mecaph ccx.i.vbi
dicic.qnod fimile eft deence,ficuc de fano, quod
dicicurde animali ,& vrina : modo certutn eft,
quod ifte cerminus fanum dicitur aequiuoce dc
animali, & vrina, igitnr & ifte terminus em dici-
Smi optr. Tom. 1 1.

25

tur aEquiuoce de fubftantia , & accidente ; & hoc
idem patet perPorphyrium cap. de Specie.

In qua:ftione primo videbitur qualirertermi-
nus dicatur xquiuocus , & de effc accidentium.
Sccundo refpondebitur ad quxfitutn.

Quo ad primum ; notandum,qu6d res illx di-
cuntur aequiuoce fignificari , quarum eft vnum
nomen,& fecundiim illud nomen correfpondent
fibi conceptus in mence diuerfi ; & cunc illi con-
cepcus vel habenc aliquem ordinem inccr fe, vel
non ; (\ non, cunc dicitur acquiuocum \ cafu ; vel
habent aliquem ordinem,& hoc duplicitcr. Vno
modo,qu6d ordoilleproueuiatex media fimili-
tudine;& tuncordo illeconceptuum correfpon-
dec termino,qui vocacur acquiuocum «iconlilio,
&terti6conceptus illipoiruut habere dcpcndcn-
tiam,attributionem,&otdincm inter fc : & tunc
cecminusdicituranaIogus,cui correfpondent illi
conceptus. Vndeanalogiaeft ordo conccptuum
correfpondentium vni terminoh.nbeiitiuiTi intcr
fe depcndcntiam, & attribucioncm,caufatas non
exvoluntaria impofitionc, fcd exnuturarerum
obic(a:arum;& fic ifte termiiius/Stwwj dicitur ana-
logicc de animali , & de vrina. Vnde prim6 , &
principaliterdicitur dcanimaIi,&confequentec
dicicut de vrina , non per iinpofitionem nouani,
fed quia fequicur quafi naturaliter ex prima ira-
pofitione.

Secundo notandum, ficutdicic Commentatot
in 1. de Anima, com. 3. qu^d folum compofitutn
propric eft fitbftantia,& ide6 formaeftadus, vel
difpofitio matefiac,fecundum quatn compofitum
dicitur fubftantia,& hoc aliquid. Ita fimiliicr di-
citur dc accidcntibus,qu6d accidetia funi difpo-
fitiones,feu modi fe habedi,quibus res talicer,vcl
alitcrfehabenc.vt albedo.qu^fecundii Ariftotcle
idem eft, quod eife album , cft difpofiiio,feu mo-
dus fe habendi, fecundutn quem rcs dicitur alba.

Nunc ponitur ifta conclufio , quod * impoffi-
bile cft accidens feparari a fuo fitbiedo.Probatur,
quia illud eft impoffibile , quod implicat contra-
didionem ; fcd accidens feparari a fuo fubiedo
implicat contradidionem , quia impoffibile eft
elfe album, & quod non fit album,at feparata nl-
bcdinc non eft album , & fi albedo eft,album eft:
quia impoffibile eft,qu6d fit albedo,& quod non
fit albutn , ergo feparaca albedineerir album , &
non eric albura, & ficuc arguitur de allbedine, ita
poccft argui de quolibec alio accidence.

Sccund6. Quia itnpoffibile eft imaginaci , vel
cognofcere accidens feparatum a fuo obiedo,
igitur hoc eft impoffibile. Tenet confcquentia,
quiaquibufcunque conuenit efrc,conuenit eti.nni
cognofci,& imaginari ; & anceccdcns patet,quia
in conceptu accidencis includitur conceptus l"ub-
ftantiac ; igitur impoffibile eft cognofcere acci-
dens,nifi fimul cognofcendo fubftantiam. Ante-
cedens patet per Ariftoteletn ^.Metaph tex.i.vbi
dicit.quod accidentis efTe eft alteri ineftejfcilicet
fubftantias. Similiterdicit in ifto primo, tcxt.ifi.
qtiod in definitione accidentis dcbet poni fubic-
tlum , ficut in dcfinitione fitni debet poni nafus;
igitur impoffibileeft cognofcerc accidens ,nifi
cognofcedo illud alterum,cni ineft,ficut impoffi-
bile cft cognofccre fimii i.on cognofcedo nafum.

Ex conclufione fequitur, qu6domnisconce-
ptus eff complexus, per quem concipitur acci-
dens ; patet , quia in omni taU iucluditur con-
ceptus fubftantiac.

Concra corollarium obiicitur: quiatunc fe-
C qucre

I)iuiji$ jut'
fiionit.

4.
§lu*,funt rts
qug tquiutce
Jignificuntur.

^naltgia
juid/it.

6.

ImfflfthiU

eft acciJeni i
fubieHo fefa-
rari.

Cauti tegi.

8.

26

Lib.I. Phyficorum

Ctmfle^cum

#/? duflex.

10.

queretur, quod nullus cpnceptus accidentis cflet
iiicomplcxus.conrcqitcns e(l contra Atiftotelem
in Przdicamencis in illa partetextus , Secundnm
nuUam complexionem,8cc. .Refpondetur,concedcn-
do confequcnsiad Aridotelem dico,qu6d aliquid
diciturcomplexum dupliciter: vnomodo,quia
fibi correfpondet oratio perfe<fla,& fic intelligi-
turilla diuifio Ariftorclisi Aliomodo ,deora-
tione imperfedla, & fic funt termini incomplexi
de Priedicamentis accidentium , ficut alhum , ni-
grum , funt complexi , eo quod eis correfpondet
conccptus complexus.

Secundo. Quia accidcns eft fcnfibile per fe, vt
patet fccundo de Anima,text. 6j. igiturpoteft
folitarie concipi fineconceptufubftantia:, &pa-
tet hoc ; quia fubftantia poteft percipi concepcu
incomplexo ; aliter nullus cflTet conccptus in-
complexus j igitur mulro fortius & accidcns,
cum fubftantia fit fcnfibilis per accidens. Re-
fpondecur,quedaccidensnoneft fenfibilcper fe,
fic vt folitariepercipir.iur, imdfubftaniiaeftfcn-
fibilis pet fc , fub conceptu tamen accidentali,
Vnde video parietem , licct non videam ipfum
cfle parietem, fcd eire album.

Tertio fequitur , qudd non eflet difFercntia
inter concretum , & abftradum , ex quo abftra-
ftum fignificat fubieftum , ficut & concretum.
Refpondetur negando confequentiam:quia con-
cretum importat fubiedbum in redlo , & qualita-
tem in obliquo , vt album dicit habens albedi-
nem ; fed abftradbum importat qualitatem in re-
6to, & fubiedium in obliquo, vt albedoalicuius
cntisalbedo, & iftud habeturex quartoMeta-
phyficz, text, 2.

Quarto fequitur, quod fnbftantia,& accidens
dicuntur ad inuiccm rclatiue , & fic fequitut,
quod nuUum accidens clFet abfolutum. Refpon-
detur ncgando confcquentiam : quia termini re-
laciui,fic fc debent haberc , quod ficijt vnum co-
rum includit alium,feu conceptum alterius,ita &
c couuerfo ; fed (\z non eft hic : quia licct conce-
ptas accidencisincludac conceptum fubftantia-,
non tamen e conuerfo conccptus quiditatiuus
fubftantia; includit conceptum accidentis.

Quinto , quia Mathematicus confidcrat acci-
dens finecoqnicione fubftanciac : nam in dcfini-
tionibus acciientium non ponil fua fubie6la,igi-
tur pofTumus cognofcerc accidens fine cogni-
tionc fubftantiar. Refpondctur , quod Mache-
maticus non habet verum conceptum dcacci-
dence:quia imaginacur dc iis, ac fi cftent res
pcr feexiftcntes : modo hoceft falfum,&ide6
dicit Commentator qu6d propoficioncs Mathe-
maticz , funt incapitulo propoficionum imagi-
nabilium.

Sext6 , quia in Sacramento altaris funtacci-
dcncia a6tualicer cxiftcntia fine fubiecflo , & co-
gnofcuntur finc cognitionc fubftantias; igitur
Cauti Itg*. totum , quod dicitur cft falfum. Refpondetur,
quod •' per tale mir.iculum mutacur nacura acci-
dcncis.igitur mutacur nomcn,& definicio ipfius:
nam .iccidcnti iic fcparato compccunt conditio-
ncs fubftantitc,vt quod poteft nucrirc,augmenta-
re , cx ipfo poccft cftici aliud,& ita de aliis, & ita
mutatur natura accidcntis , ac fi natura humana
mutarctur in nacuram afininam.

Sccunda conclufio. Tcrminus communis ad
aliqua duo , quorum vnum cft magis pcrfedlum,
& aliud minus , non dicicur analogicc dc iftis
duobus propter hoc,qu6d altcrum cll pcrfedius:

M.

ir.

ica vt de pcrfcdiori non dicatur per prius , & de
miniis pcrfedo pcr poftcrius.Probacur,quia tunc
Deo , & homini , & afino nuUus cftct conccptus
communis vniuocus.

Quantum ad fecundurnnotandum,qu6d pra;»
dicano quiditatiua dicitur ab cfle: vt ifta cft qui>
ditatiua Homo ejl animal: quia cftc hominem , eft
cfte animal,fimiliter ifta, alhedo eft coior: quia clTe
albam eft eflc coloratum:fed ifta non ; homo efi al-
btu; quia efte hominem noaeft elTc coloracum.

Nunc ponuncur conclufibnes. prima eft.Ifte'
terminus r»j non dicicur vniuocc dc fubftancia,
& accidence. Probacur,quia fi diceretur vniuoc^>
tunc aequaliter dicereturde fubftantia, & acci-
dentc:mod6 confequens eft falfum : quiadc fub-
ftantia dicitur.fimplicitcr loqucndo,qu6d fit ens,
fcd dc accidente dicitur non vcrc,fcd quafi,vt di-
cit Atiftotcles 4. & 7. Mctaph. text.z. & i j. Ac-
cidensnon dicitur ens,nifi quiaentis.

Sccund6,fi ita eflct, fequeretur, qu6d hoc no-
mcn ens cffet genus ad deccm Pr^dicamcnta,con-
fequcns eftcontraAriftotelcm 7.Metaph.tex. ly.
& contra Porphyrium, capit.de Specic.Probatut
confcquentia pet definitionem Generis. Et fi di-
catur,adhuc aliud obftaret , quia non cflet gcnus,
eo qu6d accidens inhzrct fubftantiq,& dependec
<ifubftantia.Iftud nonvalet,quiahomo dependec
h Dco , & tamcn Deo , & homipi cft conceptus
communis vniuocus.Similiter materi5,& forma:,
quarum vnainha:retaltcri,vt patuit arguendo.

Terti6 , quia cjis non praidicatur quiditaciue
arqualitcr dc iftis:Nam efle albii.non eft cflc ens,
vcl aliud.fed eft eflealiquale, vel eflc difpofitum.

Ex quo patet,qu6d hoc nomen ens dicitur ana-
logicc de fubftantia, & accidencc : quia per prius
dicicur dc fubftancia,& fecundari6 dicicur de ac-
cidence , in accributioae ad fubftantiam.

Secund6 fequitur , qu6d hoc nomen ens cft
aequiuocum ad diuerfa Prasdicamenta acciden-
tium ; patet , quia ficut dicitur de fubftantia , &
accidcnte fccundum conccptus diucrfos , ita
etiam dc Przdicamentis accidentium.

Secunda conclufio. Subftancia, & accidcns
poflimt concipi vno conCeptu vniuoco denomi-
natiuc. Probatur, quia iftud nomen extenfum di-
citur de fubftantia , & accidente fccundum eam-
dcm rarionem , igirureft vniuocum adilla. Te-
netconfequcntia, per definitionem vniuoci: &
ancecedens apparet , quia dicitur dc vtrifque
fecundum rationcm , qu£E eft habere partcm ex-
tra partem.

Sccundo patet de iftis terminis fignificabile,
intelligibile , duo, tria, & huiufmodi, dequibus
argutum fuit antc oppofitum; & caufa huius
conclufionis eft , quia conccptus dcnominans
futnitura proportione, vel habitudine alicuius
modi fe habendi, & ideo in quibufcimique rcpc-
ritur confimilis proportio , & modus habcndi
omnibus illis conuenit nomen fumptum abilla
proportione, fub habitudinc : vcrbi gratia, iftud
nomen idem , fumitur ab habitudinc , quam rcs
habct ad fe ipfam , fccundum cjuam bxccft ve-
ra, Tu es «/,& quia confimilis habitudo repcritur
inquajibet remundi.igitur deqiialibetrc niun-
di dicitur hoc nomcnidem. Patet igiturqualiter
ho^nomen ens, autm, & huiuliiiodi nomina
tranfcendcntia naturam connor3ntia,dicuntur
analogicc de fubftantia, & accidentc.

Ad rationcs.ad primam. Sequeretur quod pri-
mum principium, &c. negatut confequcntia,

quia

PrtJiealii
qtuditatiu»
dieitur 4^

effe.

»3-

M-

»y-

Quxftio VII.

^7

•7-

ViJe Scttum
vbi fnfr. ad
14.

18.

Attidens bi-
fariam futni
fotift.

19-

Aliud iH
«fft de fjfen-
tia : aliud efl
tjfe idem tf-
fentitUiter.

quia poteft determinate concipt in altero illo-
rum principium , & in quocunque illorum acci-
piatar fcmpcr eft Tcrum.

Ad fecundam dico,qn6d antiqui habuerunt
conceptum diHundum dclumine,vt puta qu6d
edetfubftantiajvel accidens, determinate tamen
inueftigauerunt aneiTet fubflamiajvelaccidens.

Ad tertiam negatur minor,quia modus efTendi
accidentis eft alteri inefre,& fubftantiz non.

Ad quartam dico, quod hoc eft,quia accidcn-
tis eflc cft inefle alteri,fcilicct rubftantia,& quan-
do dicitur de forma, & matcria , poteft conccdi,
quod forma ( flmpliciter loquendo ) non eft fub-
ftantia,fed fecund6m quid,fcilicet quia eft adius,
quo compofitum eft fubftantia.

Ad quintam. De dependentia hominis ^ Deo,
dicoquod non eft flmilisdcpendentiaacciden-
tis ^ fubftantia.

Ad fextam.Quia fubftamia.&c.concedo iftam,
quod fubftantia eft prior accidente: quia ifteter-
minus^r(0r, eft terminus connocatiuus ; modo
▼erum eft quod pofllibile eft terminum conno-
tatiuumcfle vniuocum ad fubftamiam,&acci-
dens.

Ad feptimam dico fecundum Ariftotelem,
qu6d qu^libet illarum eflet diftinguenda fecun-
dum modum fallaciz a;quiuocationis : quiavcl
eapituribi ens pro fuoprincipali fignificato,&
primo, & tunc concedcndum eft.quod omnc cns
cft fubftantia , vel capitur pro fuo flgnificato fc-
cundario, & tunc concedendum cft , quod omne
ens eftaccidens.

Ad otftauam de tcrminis connotatiuis, feu dc-
nominatiuis eftconceirum.

Ad nonam concedo , quod obieSum tale ha-
beat vnam rationem, vel faltcm fi habeat plures,
qu6d omnes habent attributionem ad primam
rationem ipfius , & idco liccr ens habeat ratio-
nem fubftantia: , & accident:s , tamen ratio ac-
cidentis habet ordincm, dependentiam , & at-
tributionem ad tationem fubftantix , qus cft
prioc ratio cntis.

ANNOTATIONES.

* TMpoffihile efl accidens feparari a fuo fithie&o,
l&c Nota, ex Scoto in 4. fent. d. i i.quzft. i .
quod accidens poteft fumi dupliciter , vno modo
pro per fe fignificato,id cft, pro illo,qu6d in pri-
mointeIled^uhuiusnominis4c»^«mintelligitur,
pro eo videlicet,quod cft cfTe alteri inhsrcns.Se-
cundo modo pro denotninato , hoc eft, pro illo,
quod ab inhazrentiadenominatur inhzrens, ver-
bi gratia, pro quantitate , vcl qnalitate, accidens
cnim ciim fit nomen concretum , fignificat ali-
quam formam , puta accidentiam , feu inhxren-
tiam,ficut fuum principalc fignificatum.

Nota fccund6,qu6d talc accidens pro denomi-
nato eft duplex.fcilicet abfolutum , ficut quanti-
tas, & qualitas; & refpccliuum , ficut fimilitudo,
paternitas, filiatio,& zq«alitas,& fimilia.

Nota tcrti6 , quod aliud eft efTc de efTcfltia
alicuius, aliud cft cffc illi idem eflcntiaiitcr , pri-
mo modo illud eft de eflentia alicuius , quod cft
idem illi quiditatiuc , & in primo modo diccn-
di per fe. Effc idem efrentialiter cft conuenire in
eadem naturacxiftentc & fingulari , & hocmo-
do paflio eft idcm eircntialiter cum fuo fubic-
(So. Ifta: du£ idcntitates fic fe habcnt ad inui-
cem , quod quicquid eft de effentia alicuius , cft
Sceti eper. Tom. J /.

illi idcm eflcniialiter , fcd non c contierfo : nanj
fubie&um & propria pafliofunt idem eflcntiali-
ter,quia habent vnam naturam contrad^amad
cxiftcntiam, & fingularitatcm , pcnes quam ncu-
ttum iftorum cft ab alio fcparabile , & tamen
neutrum eft de cfTentia alterius.

Nota quati6,qu6d inhajrcntia eft duplex,qu«-
dam adfcualis , quz eft ipfa vnio a<flualis acciden-
tis, exiftentis in fubiedo cxiftente.vt adus qui-
dam , & perfedio cum potentiali perfedibili.
Quxdam vero eft inhsrcntia aptitudinalis , qux
cft depcndentia, feu cflentialis ordo accidcntis
fecundum quiditatem fuam ad fubicftum. Et in-
tcr has inhzrcntias differentia extatnon parua;
ca namque qua: adualis eft , circumfcribitui k
dcmonftratione , cum demonflratio abftrahat ab
cxiftcntia, & k conditionibus cxiftcntix. Sccun-
da ver6 inhzrentia, fcilicet aptitudinalis,quz ell
paflio , demonftratur. Prima inhzrcntiaeft con-
ditio cxiftentiz, nec femper accidenti ineft. Se-
cunda vcc6 femperincft, fubiedo cxiftcnte, fiuc
non.

Nota quint6,qu6d ficut noninhircre, & non
poffc inhzrere itton cft ratio fubftantiz , vt fub-
ftantia eft genus , ita inhzrere non eft ratio acci-
dentis , vel alicuiusgeneris accidcntis , vt docec
Auicenna 2. fuz Metaph. & Scotus in Quodlib.
fcd fubftantia eft illud fubftratum , cui conucnic
non inhzrcre,vel cui repugnat inhzrcre,& acci-
dcns vt quantitas , vel qualitas,cft natura cui
conuenit inhzrere , vt etiam docct D. Thom.
Quodlib.S.qusft.j. & i.p.q.j.art.j.ad i.Vbiaic,
qu6d fiibftantia non figmficat hoc, quod cft cffe
pcr fc, fed fignificat taiem naturam , cui compe-
tit hoc, quod cft elfc pcr fe , quod tamcn cffc pet
fe non cfl ipfa cius cflcntia, Quarc idcm pofTu-
mus diccre de accidcntc , quod fignificat talcm
naturam, cui competit hoc, quod tft eflc in alio,
quod tamen eflc in alio non cft cius cflcntia , at-
que adeo cum dicitur fubflantia eft , quz pcr fc
eft ; vc! accidcns eft , quod eft in alio.non cft de-
finitio,fed circumlocutio verz dcfcriptionis,quae
ira intclligitur; fubftantia cft rcs,cuius naturz
debetur non efTc in alio,&accidens cftres.cuius
naturz dcbctur cffein alio. Vndepatct,qu6d etfi
miraculosc accidcns fic fiuefubicdio,nonegredi-
tur tamen definitioncm accidcnris , quia cire in
fubicdlo naturz eius debetiT , & adhuc manec
eiusnauirn,cui debcturcflc inalio.

Ex his dico prinio, quod ir.hzrcntia aptitudi-
nalis , aut adualis non cft de efll ntia alicuius ac-
cidentis,fiucabfoluti,fiucrcfpe£liui.Dico fccun-
d6 , qu6d accidcns abfolutum eft idem effentia-
liter cum inhzrencia apticudinali , non tamcn
cum adluali. Dico terti6,qu6d accidens rcfpefti-
uum eft idem realitcr cum vtraque inhirentia,
fcilicet aptitudinali, & aduali.Hzcaflerta fufti-
cienter probata , videre potcs in Commciitariis
noftris fupcr 4. fcnt.Scoti Tomo i .dilt. 1 1 .quzft.
i.art. I. z. & j.

Ex quibus fequiturprim6, quod accidcns pro
pcr fe fignificato.feu pro formali fcparari nequic
i fuo fubicfto , ita vt contradidioncm inuoluac
accidentiam,fcuinh^rentiacircfinefuofubic6bo.

Sccund6 fcquitur ,qu6d feparatioaccidcntis
refpcftiui a fubiedo cxtendendo nomen fubic£ti
ad fundamentum implicat contradiilioncm.

Terti6 fcquitur quod omne accidensabfolu-
tum , quodcumque fit illud, potcft fcparari k fuo
fubicdto , & cfle Cne illo , & hoc fiue fubicftum

C 2 ma

zo.

InhdrenliM
tft di^Ux.

ZI.

11.

Inhfentia
non eft de if-
fetttim acti-
dentis.

23.

28

Lib. I. Phyficorum

*4-

^rt »eciiUas
fifar4ium
fnuterurpofi-
fiu) recipien-
4» moJum
fubfiantit.

tf.

%6.

Ci>:i eptui tfi
dupltx.

mane^t , (lue non maneat in re , & in ciFedlu ; £c
hoc loqucncloabrolute,& virtute diuina,& hzc
ttia coruUaria fufficienter probata rcperies , vbi
fupri,art. 4. & j.

Ex quibus fcquitur quart6 , quod Scotiis in
hac quxAione loquitur vt merus,& Hmplex Phi-
lofophus naturalis : nam Philofophus naturalis
exiftimatfeparationemaccidentis^fubiedocum
conflantia iplius elfc impofllbilem , non quia in
conceptu accidentis includatur quiditatiuc con-
ceptus fubilantix , vt videtur dicere hic Do(Stor
fiibcilis, fcd quia Philofophus ponit ordinem
cnularum iimpliciter neceflarinm, vtdocet Sco-
tus in 4. loco fupr^tclato , & nos ibi explicaui-
musart.5.

^ RejpondetHr y ^uad per tale miraculum mutatHr
natura accidemit. Nota quod accidens fcparatum
in Sacramento altatis priuatur poiitiuo reali , &
incrinfeco modo,quemin fubiedo habet,qui
appellatur adtualis inhxrentia. Secundo tale ac-
cidens priuatut fpeciali conferuatione , qua in
cfle conferuabatur i fubie£l:o. Patet, quiacum
iam fubiedum dcftrudtum Ht , non poteft am-
plius accidens conferuare , & in hoc conueniunt
omnes Theologi. Sed dubium eft an accidens
feparatum mutetur pofitiue recipiendo modum
e(reiidi a6luali jnhzrenciz repugnancem. De qua
re fuit quorundam opinio , qu6d quando Deus
feparat accidens a fubiedo , tribuit accidenti
nouum ede exiftentix , eo qu6d accidens in fub-
iedlo exiftens non hahet proprium cflc exiften-
tia:, atque adeo quando feparatur a fubie(9:o , de-
bet illi tribui nouum efle, per quod exiftat.Hanc
fcntentiam aliqui tribuunt D. Thomx j . par. q.
77. art. I. inrefponnonead 4. quam videturfe-
qui Scotushic : im6 latius loquitur cum dicir,
quod per tale miraculum mutatur nacuraacci-
dentis , ac H nacura humana mucaretur in natu-
ram afininam, ex quo videtur feqpi quod poft:
tranrubftantiationem panis , accidens non re-
nianeat accidens , fed verfum Gt in fubftan-
tiam , quod eft falfum , & contta fidem , quas
determinat vcrc accidentia poft confecratio-
nem fine fubiedlo remancre , at fj mutacencur
iri tiaturam fubflancix »iam non remanerent ac-
cidcncia. Ideo hanc fencenciam fubciliccr im-
ptignac Scotusin quarto,loco fupracitato,& nos
ibidem atcic. 7.

Caietanus ver6,}.par.qua:fL77.3rr.i.&Su3rez
Tomo }. quxft. 77. difp. $G. fedione 8. etfi non
codcm modo id explicent, dicunt , quod quanti-
tas ^ fubie^o feparata, licet non acquirat no-
num effe cxiftentix , acquirit tamen nouum effe
fiibfiftencix, quale habcbac fubftancia ; quam
fentcntiam nos impugnauimus, &reiecimus vbi
fiipra,art.8.&cum Dodorefubtili diximus nihil
noui addi accidentibus, vt exiftant finc fubicfto,
fcd ea racione cantum finefubiedo exifteretqua-
tenus Deus qui conferuabatinaccidentibus duo,
fcilicet exiftere in fubiedlo , ( licct enim ifta duo,
faiteni ratione dillingucre) iam conferuat, prius
fine pofteriori, qu« opinio veriflima eft. Non lo-
quitur ergo hic Scotus fecundum propriam fcn-
tentiam.

c Ifte termima ens non dicitur vniuoce , &c. No-
ta, qu6dScocus i.fent. d. j.qu«ft.i.& 2.& d.8.
qiizft.}.& in 4.Metaph.tcnet ens effe vniuocum
Deo, & crcatura: , fubftantix , & accidenti , hic
autem dicit cns iquiuocum cfTc ad fubftantiam,
& accidens. Vnde obfcruandum cfl primo du-

plicem cfTeconceptum, formalem qui attendi-
tur ex parce intelledus , & eft ipfa notitia : & ob-
icdiuum , qui fe tenet ex parte obiedli , & eft
ipfum obiedlura conceptum. Huiufmodi conce-
ptus obie^tiuus duplex eft, vniuocus , qui habec
nominis, & rationis : & aequiuocus , qui habec
vnitatein nominis, & non rationis.

Secund6 obferuandum eft,qu6d conceptus ob-
iediiuus dicitur vniuocus tribus modis , fcilicec
Phyficc,Metaphyficc,&Logicc. Primomodo di-
cit vnitatem nomiuis , cui cotrefpondet vnitas
rei , quz non eft diuifibilis in plnta alterius , &
alterius ratiouis , cuiufmodi eft natura fpeciiica,
& in ipfa re fic vniuoca non latent xquiuocatio-
nes,qu« latent ingcnere.vt ait Ariftoteies 7.hu-
ius. Secundo modo eft aliqna vnitas realis alicu-
ius primae intentionis abftrahibilis a pluribus,
qux ipfam participant feclufa quacunque intcn-
tione Logica.Tertio modo eft realitasprimse in-
tentionis fub aliqua fecunda intentionegeneciSi
aut fpeciei, vel alcerius przdicabilis.

Tertio obferuandum eft, qu6d quadruplex eft
gradus vniuocationis. Primushabet vnitatem ra-
tionis,communis modi efTendi , ordinis efTentia-
|is, & gtadus petfe&ionis:hoc pado fola fpecies
infima eft vniuoca, quia habec vnicam rationem
fuis inferioribus communem : habet etiam in
ipfis eurodem efTendi modum, defcenditqueiij
ea inferiora,fecundijm eumdem OTdinem,& non
fecundiim prius & pofterius efrentialiter \ qui;^
indiuiduapiufdem fpecieinon ordinantur effen-
tialitet,id eft,non habent inter fe ordinem effen-
tialem,eftquenacura fpecifica in omnibus infc-
rioribus fecundiim eundem perfedionis effentia-
lis gtadum ; non eft effentialiter perfe<Stior in
vno indiuiduo, qukm in alio.

Secundus gradus vniuocationis habetvnica-
tero tationis , communis modi efrendi,& ocdinis
efTcntialis; deficit tamen in vltima vnitate,vidc-
licet in gt adu pet feftionis , quia res , quz fic eft
vniuoca, eft effentialiter perfedlior in vno,quim
in alio , quod prouenit ex re fibi adiunda : hu-
iufmodi funt genera , quz ex differcntiis fibi ad-
iundlis funt efrentialiter perfediora in vna fpe-
cicqukminalia, ficutanimal petfedius eft in
homine , qu^m in equo , quia in bomine adiun-
gitur difFerentiz efTenti^li perfedioti , quim iti
equo.

Tertius gradus habet vnitatcm racionis com-
munis multis , & etiam vnitatem modi effcndi,
quia fecundum eumdem effendi modum eft in
fuis inferioribus , cztertim non habet vnitatent
ordinis elfencialis , ficut cns , quud pet prius de-
fcendit in fubftantiam ,quam in accidens,& nii-
merus defcendit prius in binarium, quam in ter-
nacium fecundum realemcxiftentiam.neque ha-
bet vnitatem gtadus petfcdtionjs cirentialis.ficuc
accidit in omnibus generibus.

Quartusgraduscft, qui folum habct vnita-
tera rationis communis multis , non tameii ha-
bet vnitatem modi effendi , neque ordinis clfcn-
tialis, nequc gradus pcrfedionis; fic fc habec
ens refpe<au Dei , & creaturz. Nam licct dicac
vnitatem rationis communis Deo, & creaturz;
non tamen habet eundem effendi moduro in
Deo, & creatura ; quia in Deo eft indcpendcns,
in creatura ver6 dependens : neqne vnitatem
ordinis effentialis : quia ratio entis priiis eft \n
Deo effcntialicer , quam in creacura ; neque ha-
bct vnicatem gradus perfc6kionis : quia in Dco

cft

17.

Ctnctptm
thitHiuus
tribus m»du
dicitur vni-
Momt.

18.

Vniuteatit-
ni* quttiru-
fUx ifigroi^
iHS,

ZJ.

30.

Qu^ftio VIII.

3«-

ji.

JJ'

34-

3J-

eft pcrfcftiffimum ens , in creatura vcrd impcr-
fedtam.

£x his dico prim6.Ens non eft vniaocum fub-
ftantiz , & accidenri vniuocatione Phyfica, tum
quia vniuocatio Phyfica in fola fpecie vlrima
reperitur, quz in pluraaherius rationis diuidi
non poted i tum ctiam quia nulium genus, etiam
vltimis fpccicbus ptoximumcftifta vniuocatio-
ne vniuocum,ex Ariftotcle y.Phyficorun» tex. ji.
dicente, qu6d ingenere Ituent 4quiuocationei, quare
multo minus erit tali vniuocatione cns vniuo-
cum, cum fit remotiflSmum a fpecie infima.

Dico fecundo. Ens non eft vniuocum fubftan-
tiz, & accidenti vniuocaiione Logica , quia ens
cum fittranfcendens,non poteft concipi fub ali-
qua intcntioncLogica generis.vclfpccici ,ciira
huiufmodi intentiones folum appticentur limi-
tatis,vt docet Scotusin Vniuerfalibus.

Dico tcrtio , quod ens non eft vniuocum fub-
ftantiz,5>: accidcnti in prirao,necin fccundo
gradu vniuocationis ex quatuor , quos notabili
tertio pofuiraus, patet quia non in primo grada ,
eo quod talis eft vniuocationis Phyficse , quam
non conuenireenti iam diximus : nec infccun-
do , tum quia ratio cntis in fubftantia , & acci-
dcntc non habet vnitatem ordinis eftcntialis,
quia per prius defcendit in fubftantiam cftentia-
litcr , quam in accidens , tum etiam quia ifta eft
vniuocatio Logica, quam ab ente negauimus, &
in hunc fenfum ioquiturScoius in hac quzftio-
ne, quando negat ens cfTe vniuocnm fubftantiz,
&accidcnii.

Dico quarto, quod cns eft vniuocum fubftan-
tix,&accidenti,inrertio,& quartogradibusvni-
uocationis,qa£ cft vniuocatio Mcraphyfica , pa-
tet ; quia ad talem vniuocationcm fufticit vnitas
conceptus obie(f!liui, communis fuis inferiori-
bus, in quarto gradu,& tertins vltra hanc vnita-
tcm requirit vnitatem modi cftcndi , etfi vnitas
ordinis cftentialis, atquegradus pcifcdlionis de-
ficiat ; fed ens refpc6iu fubftantiz, & accidentis
habct has duas vnitate$,quare eft cis vniuocum,
& in hunc fenfum locutus eft Scotus in primo
Scntcntjarum locis citatis.

Ncque contra hanc vniuocationem obftant
authoritates Ariftotelis , & Porphyrij : nam
quando Ariftoteles dixit, i. Phyf. text. 1 1. quod
principium maximiim,&c. loqnitur de multipii-
citate fuppohioium , & non conceptuum , &
quando ^.Metaph. tcxt. z. dixit quod ens fignifi-
cat accidcntia per attributionem ad fubftantiam,
ficut fanum fignificat vrinam , &c. Dico quod
ficut fanum diciturde fanis fecundum maiorcm,
& minorcm pcrfedionem j ita ens dicicur de en-
libus , non tamen purc analogicc,ciim non dctur
analogia finc vniuocatione, vel aquiuocatione,
& Ariftotelcs ibidem negat cns dici iquiuocc,&
quando i i.Mciaphcap.j.dixit ,ucqiie zquiuoc^
diciturensde fubftantia,& accidentc,neque vni-
uocc,fcd mcdio niodo.dcbct intclligi , quod non
dicituv vniuocc de fubftantia,& accidente ca vni-
uocatione perfcda , qua fpecics dicitur de fuis
indiuiduis,nequc a:quiuocc;fcdnicdio modo,ea
fcilicet vniuocatione, quac maiorem,& minotem
pc! fectioncm in fibi vniuocatis admittit.

Et quando y.Mctaph.iext.i.dicit.quod quan-
rit.is , & qualitas non funt cntia , fed cntis entia,
intflligendus eft, ac fi diceret, non funt entia per
fefubl'; ^entia, benc tamen in aliis inhzrentia.
£t ad illud quud aftcrir, qu6d ens fimplicitet di-
Scoti oper. Tom. / /.

29

citut de fubftantia, de czteris autem prardica-
mentis fecundijm quid,text. . 5. Dico quod intel-
ligit , quod ens dicitur de fubftantia fecunduin
diuerfum modum eifendi \ modo , fccundijm
quem dicitur de accidente : cft enim fubftamia
ens pcr fc, accidens ver6 ens in alio, & ideo fub-
ftantia dicitur fimpliciter ens, & accidens fecun-
dum qnid,non quod accidens non fit vere,& for-
maliter cns , fed quod non fimplicitcr ficut fub-
ftantia. Demum ad Porphyrium. Si (j»u emia vo-
cet,8cc. Dico quod nullibi dixit Ariftotcles ens
dici «quiuocc. Vel dicas,qu6d Porphyrius negat
ens vniuocum Logica vniuocationc, ciim non
poffit eftcgcnus.

Qjf^ s T 1 o VIII.

Vtrum quAntitas fit res diJiinSia a fub-
Jlitntia 3 (^ qualitate ?

Ariftor. 7. diuin«rtim. Scotxisim.Ji/l.ti. qutfl.t. ^ in^.
di/l.it.qti*fl.t,D. Thom. i.par.<]utf.-j-j.Mt.t. Duraod.
in t.dtft.^^.qutfi.i. Ocham trad.ie Euchar. (Mp.tf.. ^
in ^.iift.it.quift.j. Rubion «» 4.<///?.li. jtt//?.} 4. ^^ 5.
Maior ibid. qutft. t. Gabricl ibld.quift. i .arr. i.(^in t»-
non.US. 44. Suarez tcm.t.Metafh.diJj/.^o./eff.t,

^^i^^ R G V I T V R qu6d non : quia fubftantia
J^3^j cft diuifibilis in ea,quz infunt, quorum
^^1^2 quodlibet natum eft cftc vnum aliquod,
& hoc aliquid, igitur fubftantiacft quantitas.
Tenet confcquentia pcr definitioncm quantita-
tis datam,! i .Mctaph.cap.de infinito : & antecc-
densapparetdeligno, quodcft diuifibile induas
mcdictatcs, quatum quzlibetcft aliquid, & hoc
aliquid.

Secundo , quia quantitas per fui mutationem
eft fufceptibilis contrariorum, vt patet de fuper-
ficie , qux primo eft alba , & poftea nigra, igitut
quantitas eft fubftatia per proprietatc fubftantiz.

Tertio , fi quantitasdiftinguatur ^fubftantia,
fequitur quod duo corpora eircnr fimul : confe-
quens eft impoffibilc , vt patet 4. huius, text.76.
Confequentia patet : quia corpus de gencrefub-
ftatiq,& corpus dc gcnere quatitatis ellent finiul.

Quarto , quia per Coinmentatorem in lib. de
fubrtantia Orbis,duplices funt dimenfiones,quq-
dam terminatac,& qui-dam interminarac,dimen-
fiones interminata: funt coitcrnjr;fed dimenfio-
nes rerminata: gcnerantur,&corrumpuntur:mo-
d6 fi per dimenfionem intcrivinatam inrelligaiuc
aliud qua materia,fequitur quod aliqua difpofitio
fuerat perperuo in materia.quodcftimpoffibile.

Quinto , fi fubft.inti.-i non eirct quantiias, fe-
queretur, quod diuifibile recipcreturin indiuifi-
bili : confcqucns cft falfum , quia omne quod
recipitur, rccipitur ad modum i«ipientis , &
non ad modura reccpti, & idco li rccipicns fit in-
diuifibile , reccptum eft indiuifibile. Piobaiuc
confequcntia, quia quantitas, quat eft diuifibilis,
reciperetuf in fubftantiam, quz de fui natura eft
indiuifibilis.

Sexto, fi quantitas noneflct fubftantia,fcque-
tetur , quod fi aliquod contiuuc rarcficrer , quod
infinitz quantitates gcncrarcntur , & infinirx
quantitates coirumpeienrur ; ^onfequcns appa-
ret impoffibile,fcilicet quod res pcrmancntes ve-
rc durenr per folum iniians.quod tamen oporte-
rct fieri in ratefaftione continua, ex quo conti-
nuc eifet alia, & alia quantitas.

C 5 Scpti

5°

Septim^. lilud , quod eft ptzfens quandtati
fecundunn fc ; & quodlibet fui , ita vt lotum cft
przfens toti , Sc pars parci, illud de fui natura
eftquantum , fcd fubftancia eft taliterprzfens
quantitati , igituc fubftantia de fui nactfra eft
quanta , & per confequens fruftr^ poncrctur
quantitas diftinda.

0<5lau6 : Quia fi quantitas fii res diftinfta;
tunc fi per imaginationem , vel per poccntiam
diuinam qnantitas fepararecur k fubftantia; quae-
lo tunc , vtrum adhuc fubftantia habcret pattem
extra partem , vel non : fi fic , fruftrk poncbacuc
quaiititas ad extenfionem fubftantiz; fi non,cum
pofltbile fit quantitatcm illam , aut imaginabile
fubito feparari , fequitur quod poflibilceft,vel
imaginabile , fubftantiam illam fubit6 moueri
localicer; quod eft impoflibile.

Nono , omncm rem abfolutam pofteriorcm
alia re,poteft Dcus deftrucrc priore re non muta-
ta, fcd quantitas eft res abfoluca pofterior fubv
ftancia ; igitur Deus poteft quantitatem deftruc-
re fubftantia non mutata,quofa(5l:o,qu^to vtrum
fubftantia habeac pattem excra partem, fic igicur
fubftancia fe ipfa eft quanta , & per confequens
fruftrk fuperadditur quantitas ; fi non , tunc fe-
quicur, quod eft mutata localitcr , quod eft con-
tra poficum, ponebatur enim ,qu6d Deus ferua-
rcc fubftanciam non mucacam.

Decimo , fequicur, quod accidcnsnon eftet
fine fubicfto in Sacraipcnto alcaris,quiahaberet
quantitatem pro fubiedo.

Vndecin)6, Quia fi omnia poflunt atquc benc
faluati non poncndo quantitatcm efte cemdi-
ftindam» ficut ponendo, mclius eft \. oncre quan-
titatem cflcrcmindiftinAam.fedomniapoflunt,
&c. crgo, &c. Maior, & minor patcnt, quia fru-
ftri fit per plura , quod potcft fieri perpauciora,
ex primo huius, text.40.

Oppoficum arguicur per Atiftotclem in primo
huius , text. 14. vbi dicit , qu6d fi fubftantiaSc
quantitasfunt, duo-funt, quarfunt,& non vnum,
& fubdit, quod fi fola fubftantia fit ,ipfa non cft
infinita , nec habebit magnitudincm : cx quo pa-
tet,qu6d fubftantia pcr fe non habetmagnitu-
dinem,fed perquancitacem addicam. Similicer
dicit Ariftotcles, qu6d ratio infiniti congruit
quanticaci, & non fubftancic, nec qualicati.

Secundo , nifi fic, fcqucretur , qu6d illa nega-
tiua non eflccimmediaca vcta; videlicct/«^«n-
tia tun efitfuantitM , confequens eft falfum,vt pa-
tet I. Poft.text.t6.confequentia probatur : quia
ncgaciua immcdiata eft vera, per fe nota , & ma-
liifefta, modo illa eflTec falfaex quo fabftantia
eflet quantitas.

Tertio fequeretur, qu6d fubftantia eflct fenfi-
bile commune. Confequentiapatet, quiafub-
ftantia cft quantitas, qu« cft fcnfibile communc:
fimiliter fcqueretur, qu6dquantitaseflctfenfi-
bilcper accidcns, & qu6d quantitasefletfcnfi-
bile per fe , & fcqueretut , quod quantitas habc-
ret contrarium,& quod quantitas fufciperet ma-
gis , & tninus. Confcquencia pacct , quia per tc
quanticas eft qualicas, quae habet contrarium, 8c
fufcipit magis, & minus.

Item fequctetuc , qu6d non ciTct proprium
quantitati, vt pcr ipfam aliquod diceretur acqua-
le , vel inxquale. Confequens eft falfum , & pa-
tct confequcntia : quia fpbftantia fibi ipfi eflec
acqualis , & inzqualis alteri , & fic fimiliter qua-
litas.

Lib. I. Phyficorum

Notandum , qu6d de ifta quxftione funt duae r.
opiniones contraria:. Vna * probatquodquan-
titas non eft rcs diftin£ba k fubftantia , & quali-
tate; im6 tam fubftancia,qu^mqiialicas habec
partem extra parccm , & racioncs huius opinio-
nis zddaikx fuerunt ante oppoficum. Secunda
opinio probat , qu6d fubftantia cft res diftinda
a quantitacc,& qualicace,& ifta eft bipartita,quia
quidam ponunt, qu6d fupcrficies , linca, & pun-
Aum non funt aliqux rcs indiuifibiles inquan-
titare , qucmadmodum imaginamut Mathema-
tici , & fecund6 ponunt , qu6d quantitas corpo-
rca cft res diftinfta a fubftantia , & qualitatc,
Alij ^ ver6 de tcrtia opinionc probanr , qu6d
quanticas fit res diftintfla ^ fubftantia, & qualita-
te; & cum hocqu6dlinea,fupef ficies,& pundtum
funt res indiuifibilcs in continuo adualiter exi-
ftences. De iftis indifibilibus nihil ad pra:fens:
quia de cis diceretur in fcxco. Scd de quantitate
fit conclufio ifta.

Quantitas cft res diftin£la \ fubftantia,& qua- €.

litate. Probacur , quia nifi itacflec , fequcrctur, SuMtitat
qu6d homopoflet aerem qucmlibetcondcnfarc ^*""^^'*"
comprimendo. Confequenseftcontraexpcrien- tia^^MU-
tiam : quia veficaplcnaacrenullo modo potcft t^te,
comprimr, vel faltem non quslibct. Probntur
confequentia, quiaifticompreflioni acris,vel re-
fiftit materia acris ; & hoc non:qiiia matcria eius
nata eft eflleindifterenter in quolibetloco qnan-
tumcunque modico,nec forma refiftir : quia non
repugnat formae acris ftarc fub minori loco , nec
qualicates rcpugnant codem modo : igitur tota
rcpugnantiaproucnit cx paftequantiiatis,&ha-
betur propoficum. Si dicatur, qu6d repugnantia
proucnit ex parte totius compofiti , contra , pti-
m6, quia compofitum non agit , ncc rcfiftit , nifi
per detcrminatam difpofitionem,vt puta per for-
mam, vel qualitatem, vcl pcr aliquam parrem
eius ; vr patct de homine , qui non videt nifi pcr
oculum ; de igne qui non agit nifi pcr calorcm,&
ica induccndo in aliis.

Secundoconcraidcm : quia totum compofi- 7.
tum poteftefte fub minori quanticate,igicur non
rcpugnat fibi ratione compofiti , quod pofllt po-
nifub minoti quantitatc. Tenet confequentia,
& anteccdcns patet perexperientiam : quia fi airr
idemivel aequalis ponatur inphiala vicrea aequa-
li pixdiikx vcfica: , & ponacur collum phialx in
aqua comprimcndo deorfum , immediace pate-
bit pet inttoitum aqua: , quod acr ille inclufis
condenfabitur.Et fi compofitum non poflct con-
dcnfati , vlrerius ex ipfo non poiret generari
aqua, vel terra, quod eft falfum.

SecDnd6arguitur ad quxftioncm,quia fi qna-
litas cflec quantitas, fcquerctur ,qu6d alicuius
quantitatis remouercturmcdictas , & tamen to-
tum manerct tantum , quancum crat prius ; con-
fequens eft impoflibilc ,& probacurconfcqucn-
tia dc ifto lumine cxtcnfo pcr acrcm,quod pcr re
cft quantitas , volo qu6d remoucatur medictas
inccnfiue, & fequicUr propoficum.

Terti6 fcquicur, qu6d rarcfadio non cflct no- 8.

biliorcondenfationcconfequenscft falfiim:quia
eft mutatio ad nobiliora clcmcnta , fcilict-r nd
igncm,&acrem : & patet confcqucntia, qui.i
pcr rarefadionem non acquircrctur aliquid,ncc
depcrdcrcrnr; & fimiliccr pcr condenfacioncm;
igitur fi eft verum , qu6d illa mutatio reddirur
nobilior , vere dicitur qu6d pcr rarcfaftioncm
acquiritur quantitas , & pcr condcnfationcm

dcpcr

Qusftio VIII.

?i

depetdicur, & tunc Kabetur propontum.

Secundo , quia iUud , quod *^ rarcfit , mutacur
mutacionc pricer Iioc quod mucacur localiccr,
tunc igicur vclilla mutatio eftacquifitiua,vcl dc-
perditiua , & quodcumquc dctur , non cft nifi
quancitas; igicuc quancicas eft rcs diftinda : quia
in rarefadione non eft neccftc, quod acquiratur,
vcl depcrdatur fubftancia^vel qualicas.

Dico igitur ex prxdidis ,qu6d quancicaseft
difpofitio inha>rens fubftantia; , fecundum quam
parccs fubftanciz ab inuiccm diftanc , & func cx-
tra fe inuicem : quam ^ difpofitionem efte fepa-
ratam a fubftancia implicac concradidioncm , vc
dcdudlum cft in quxftione pra:cedenci. Nam
quancicacis e(re,eft fubftantix inc(Ie,igitur fequi-
tur, quantitas eft, igitur fubftantia: incft, & fi fic
reparata,nonineft,quod eft contradidio.
^. Tunc ad rationes ad oppoficum , ad primam

dico,qu6d illa definitio datur de quanto , & non
dc quantitatc. Vnde Ariftotelcs dicit,6^»r«»w
z/ero dicitur,qu9de(i diuifibiU,Scc.Et ideo quantitas
dcfiniturfic, Quantitas eft fecundura quam ali-
quod eft diuifibile in ca, quac infunc , &c. modo
concedendum cftqu6d fubftantia fitquanca,liccc
non fit quancicas.

Ad fecundam nego ancecedens. Vndc dico
quod fuperficies non dicicur primo alba,& poftca
nigra per mucacionem fuperficiei, qua: cft quan-
ticas,fcd pcr mucationem fubftantia:.

Ad tertiam dico , quod non cft inconueniens,
qu6d duo corporafint fimul , quorum vnum in-
formct reiiquum,ficuc eft de fubftantia, & quan-
iicate.

Ad quartam dico, quod Commentator per di-
menfiuncm inccrminacam incelligit,qu6d fcmpcr
materia pra:dccerminat fibi aliquam difpofitio-
ncm.indcterminata tamen non fempcr dctermi-
nat fibi hanc,vel illam,& dimenfio terminata vo-
catur illa , quamdcterminac fibi forma alicuius
rci cxi ftens in matcria.
Hj_ Ad quintam ncgacur confcquencia : quia fub-

ftancia non eft indiuifibilis, imo diuifibilis , liccc
non fe ipfa,fed quancitate fuperaddita.

Ad fextam dico , qu6d non cft inconuenicns,
qu6d C\ aliquid fecundum fe cotum rarefiat, quod
continuc fir alia,& alia quancicas , nec eft incon-
ucniens , quod tes permanentes vere durcntpcc
folum inftans , vt paret in excmplo : nam lumen
caufatiiaSolepropterdiucrfitatcm afpcftus So-
Iis,eft continuc aliud,& aliud in medio, & tamen
illud dcfui naturacftetnacum pcrmancre, fiSol
quiefccrct. Alitcr poreft dici quod ficut in mcdio
cft vnum lumcn continuum lucccfliuum , ita il-
lud,quod fccundum fc totum continuc rarcfir,
cft vna quancitas continuafucccfllua,

Ad feptimam negatur maior:quia fic fcquerc-
tur, quod albcdo cflct fubftantia , quia albcdo fc-
cundiim fe , & quodlibet fui eft prxfens fubftan-
tix.ita vt tocum cft prxfens toti,& pars parti.
II. Ad o6kauam dico , quod impoffibilceft, imo

implicat contradiiaioncm, quod quantitas fit fe-
parata )l fubftantia , vr patet ex pracccdcnti qui-
ftionc.fcd fi per ^ iniaginationem,vcl potentiam
diuinam, quantitascorrumpcretur manentefub-
icdlo ; tunc dico.quod Ci quantitas fucceffiuc cor-
tumperetur,qu6d ctiam fubftantiafucceffiuc mi-
nuerctur vfque ad indiuifibile , & fi fubito cor-
rumpcrccur quancicas.fubico fubftancia minuere-
cur vfquc ad indiuifibilc,& idc6 quia hoc cft im-
poffibilcjideo impoffibiie cft quantitaccm cor-
1

rumpi manence fubftancia,& quod nonfitalia
quancicas generaia.

Ad nonam negacur maior , imo Deus non po-
teft aliquo modo fepararc quancicaccm ipsa rc-
raanencc : quia hoc implicac concradi6tioncm,vt
di6bum cft, nec poccft quancicacem dcftruerc fine
mucacionc fubftanciz.

Ad decimam conceditur,qu6d ille eft vnus mo- j ^,,

dus poffibilis,quibus non rcpugnat fieri, at multa
funt quibus non rcpugnat fieti , qua: tamen funt
impoffibilia fieri ; vt linca: rcdiac cuilibec non rc-
pngnac , quod fuper ipfam poffic confticui crian-
gulus aequilarcrus,arcamcnaliquacft,fuper quam
impoffibilceft huiufmodi rriangulum efte con-
ftirutum,vc pacec de linea.qua; eft diamcccr mun-
di.Sccund6dico,qu6d quaniitaci repugnac.quod
fcparecur , nam cfle quancitat is cft fubftancix in-
eirc,ncc ifta confcquencia valct , hoc non eft cf-
fentia cius.ncc pats,fcd pofterius co, igit ur ab co
poteft feparari,vci potcft corrumpi alio non cor-
rupro.

Ad vndecimam dico, quod non omnia poffinic
acquc benc faluari , quia in aliquibus inucnirur
rcfiftcnria proucnicns ex parre qu.inticatis,& non
cx partcalicuiusaltcrius , vt declaratum fuit ar-
gucndo ad qua;ftioncm.& hoc de quxftionc.

ANNOTATIONES.

* T TNaprobat tjuod tjuantitas non ejl diftinSia k 1 1 .

V /uifffantia. Hanc fententiam dcfendunc
Norainalcs,& nominatim Ocham in irad. de Sa-
cramcntoEuchariftia:>cap.zS.&in4.qu.xft.7.Ru-
bion in4. dift.ii.quarft.^.^.j. &6. Cibriclin^.
dift. i2.qua:ft.i.art.i.&in Canonclcdl.44.& Ma-
ior in ^.d.ii.q.i.

° yiltf vero de tertia opinione probant.cjuod ejtianti-
toifit res difiin£la. Hxc fenrcntia eit D.Thoma: i.
parc.qusft.77.arr.i.Durandi i.fcnc.d.3}.qu.-cft. i.
&Scotihic,&in i. fenc.d.ii.quacft.i. & in i.d.z.
qua:ft.2.& cft cciain Ariftocciis 7. diuinorum.vbi
h.ibec hi'C vcrba : Longitudo, latitudo , &profundi-
ta,s,(juantitates tfuadam,fed non/ithftanti*funt : ijuan-
tit.u tnirn non eft p»bftnntia. Ec poceft racionc pro-
bari,ad fubftantiam &quancicatcm,funcvaria',&
diftinda; mutationcs , crgo func naturx intcr fc
diftindla:. Confcqueiitia p.itct, quia diucrfx mu-
tationcs,diuerfos habcnt terminos , & fccundum
rcm diftinftos, Antcccdcns probatur , quia fub-
ftantia acquiritur gencratione,quac fit in inftanti
tcmporis,quancicas vcro pcr mocum fucccffiuum,
qui fic in ccmpore.

c /liud^Hodrarefitmutatitr ,Scc. Noca quod dc 14*
mocu rarcfa(flionis,& condcnfationis , funr plu- 0;««»» qua-
rcs fcnccncix,prima afteric qu6d rarcfaflio fit per ''"^ %

r ■ r I -1- -1 1- fnoturarept-

luxca policioncm corporum lubtilium,ua vidcli- <:?,•,„„ <y d-
ccc,vc rarcfacicn$,vcrbi gratia, ignis gcncrcc ali- dtnf»tienis.
qua corpora fubcilia de aliquibus partibus fub-
flancix raref^i(5I:ibilis , & illx parces fic fc habcnr,
qu6d non poiTunr clTe omnino cum aliis parti-
bus , qua dc caufa ill.r pattes cxpcllunt alias dc
fuo loco , & fic fecundum quod funt pauca , vcl
plura corpora fubtilia , maiorcm , vcl minorcm
occupanclocum,& ex hoc G:quicur,qu6d in mo-
tu rarcfaftionis corrumpuncur aliqux partcs fub-
ftancfS: rci.qu^ rarcfic,& gcncrancur corporafub-
riliora , partcsautem qux corrumpuntur , illx
funt.qux funtpropinquiores agcnti , &prius rc-
fpiciunt ad:ionem fuam. Hanc fententiam fe-
quuntur aliqui Scociftx putantes eam cfrcScoti,
C 4 ouia

3i

Lib. I. Phyficorum

qaiaillam Scotus refert in 4. dift.iz. quzft.^.eft
t.imen , vt ait Tartaretus , falfa , & improbata ab
Arift.4.Phyf cap.p.

Ij, SecunJa fententia efl: Marfilij , & Henrici

Cindaucnns , quam fequicur Veracrux. Iftiafle-
runt.quod in rarcfadione acqniritur vna totalis
qu.intitas, & corrumpicurtotaprzcedens. Quae
fcntentia dupliciter explicatur , primo modo fic,
quod eadem quanticas ptiiis cft minor , Sc poftea
m.\ior in i.irefa(5tione ; & ccontra incondenfa-
tione ,ita (cilicet quod eademmctquantitascft,
qiiz rarelit , & per rarefadioncm acquiritur ma-
ioricas quantiiatis. Vnde tcrmini rarefadionis
funt minoritas, & maioritas quantitatis , & vltra
cum niaius, & minus de materiali fignificcnt
qiiantitatcm,&de fotmali rcfpcdlum, fcilicet ta-
lcm otdinem ad parces loci.fequicur.quod refpe-
ftiis ille acquiricur in|rarefa6lione,itavidelicct,
quod quantitas,qua; dcnominatur cubitalis,verbi
gratia, propter talem ordinem partium ad partes
Ioci,in rarefaiflione vocaturbicubitalis, proptec
alium ordinem partium ad partes ioci.

Sccundo modo fenfum huius opinionis ita
explicat Veracrux,dicens,qu6d dimenfio non eft
les , quz extendicur , quafi dicat qu6d quan-
titas non eft quanta , neque extenfio eft exten<
fa ; fcd cft ratio extenfionis in corporc. Cor-
pus autem eft quod extenditur per quantitatera,
Sc ciim in rarcfa(5kione magisextendaturcorpus,
acquirttur noua quancitas , & cum dcnfatur de-
pcrditur.

1 6. Tertia fententia eft' Buridani , Sc quam aliqui

dicunt eftc Scoti, & certc Scotus eam fcqui vidc-
tur in hac qu.-eftionc, eftque huiufntodifentcn-
tia talis , qu6d in rarefadtione acquititur noua
pars quantitatis fine corruptione przccdentis,in-
telligitur autem hxc fententia fic : in totamate-
ria ada:quate augetur quanticas antiqua, ita vt
non fignetur pars,quz non fit au6la,& neque fiat
in partedeterminata,ita vt nonin cxteris,fercad
eundem modum , quo augetur quantiras inaug-
mentatione viuentis , quamuis fit difcrimen quo-
ad hoc , quod in viucnte augmentatiofitfecun-
dum illas partes, quas dicimus formales , non ta-
mcn fccundum illas,quas matcriales appellamus:
at in rarefaifliouc ica omnes particulx augentur,
vc nulla quanrumuis paruadetur Sc fit, quxnOn
augcaturaduentu noua: quantiratis.

^7' Quarta fcnrcntia tenet.quod per condenfatio-

nem,& rarcfadlionem , non acquiriturnifi alius,
& alius ordo partium ad partes loci : nam per
condcnfarioncm partes non cfliciunturfibi pro-
pinquiorcs qu^m antea in ordme ad fe inuicem,
quia femper funt continua: , fcd in ordine ad lo-
cum, &fimiliter per rarcfadionern partcs effi-
ciunrur diftantiores in ordine ad locum , & non
in ordinead fe. H.ec fentcntia cft caeteris proba-
bilior.quam eftc dcnicnteScoti lateoftendimus
fuper^.Scoti Tomo i.dift. iz.quxft.^.art.^. aliis
opinionibus reprobatis. Nam in illaquasftione
loqucns Scocusdc fic;uracorporis Chrifti in Eu-
chariftia,inquit. Po/JihiU eflquod maneat idein erde
fenit:K partiHm ad fi inHicem , & qttodfit alim ordo
partium ad partes loci. Quoniam nctum efi,<jHodfi ego
faciam digitum rneum curuum^tunc idem efiordo par-
tium digiti curui, eir re3i in ordine adfi Inuicem ,fed
aon in ordine adpartes loci. Si ergo qusratur,an in
condenfacione parccs efficiantur propinquiorcs,
qu.im prius,refpondendum eft.quod in ordincad
fe inuiccm non funt ptopinquiorcs, quitm ante,

bene tamen in ordine ad partes loci , & idem de
rarefa6bione , quod partes rarcfafti funt diftan-
tiores in ordine ad pai tes loci , & non in ordine
ad fe. hxc ctiam opinio \:dctjrcfle S. Thomac
2.2.qua:ft.i4.arr.5.ad i.& i.i.quift.ji.diccntis,
quod in rarefa6lione non acquiritur noua quan-
titas.neque in condenfationedcperdirui' , fed ac-
quiritur nouus modus quantitatis,ficut ex eadem
linea mod6 facimus circulum , modo angulum,
qui quidcm modus ille ordo partium ad partes
loci vidcturertc : & confirman poteftex Arift.4.
Phyf text.94, dirente, qu6d ex raro fit denfum fi-
ne augmentatione , & cx hoc habes, quid de hoc
fcntiendum fit iuxta intentionem Scoti.
d Giitam diJfofitionem iffe fiparatttm afiibftantia jg^
implicat comradi£lienem. Hic Scotus loquitur na-
turaliter, & vt fimplex Philofophus. Cijm enim
Ariftotelis Phyficam expIicet,vtPhyficus loqui-
tur,atqueita ad8. &9.argumentum refpondec
eo modo , quo fimplex naturalis Philofophus re-
fponderet. Natii alio modo theologice loqucns
refpondec in 4.dift.i2,.quzft.j[. & 2. vt annotaui-
musinprzcedenti quzftione.
e Si ptr imMginatienem , vel potentiam diuinam
^uantitoi corrumptretur manentefitbieflo,8cc. Nora
qu6d circa hunc cafum varie fcntiunt Dodores.
Nam Paulus Venetus dicit , quod feparata quan-
titateii fubftantia, emnes partes fubAania: con-
flncrent ad punAum , quamfenrentiam videtur
hic docere Dodor fubtilis. Alij rf:"cnt,quod ab-
lataquantitate fubftantianon poteftconferuati.
Alij tandem dicunt,qu6d per diuinam poicntiam
potcft conferuari fubllanria corporeafincquan-
titate,& tuncmanebir fubftantianon quanta,ncc
cxtcnfa,nec diuifibilis extenfione,& diuifibilitate
quantitatiua , fed quodammod^ haben.« partes
diftantes entitatiuc, ficut eflet in partes entitati-
uas diuifibilis.& fi dicatur , ficut non eftfadlibi-
le , quod fubftantia fit alba fine albedine , ita ne-
que poteft haberepartes, neque diuidi fine quan-
titate.Refpondetur,qu6d ablataquantitate , non
manet inUibftantia effedlus formalis quantitatis,
qui eft rcddere fubftantiam habentem partesex-
tenfas,& diuifibile&quantitatiuc,& aptam reple-
re locum. Sed habcret fubftantia partem extra
partem entitatiue , id eft , haberet vnam partem
extra entitatcm alterius partis , & in cas eflet di-
uifione eruitatiua diuifibilis. Czterura fi Deus
fepararet ^ fubftantia quantitatem , nullum lo-
cum occuparet fubftantia , effetque in loco tan-
tijm definitiue , atque ade6 non damus , quod
Deus fuppleat vicem caufz formalis. Hancfcn»
tentiam docct Tataretus , in primo Phyficorum,
eftquecommunis Scotiftarum fententia.

EXPOSITIO TEXTVS.

AAfpliut X fuoniam tfr ipfium vnum multipUci- ^9-
terdicitur,Scc. Hic ponitur fecunda ratio: ^"'' '*■
quial vel illud vnum cft vnum continuum ; vel
vnum indiuifibile , aut vnum fecundum ratio-
nem ; fi vnum 2 continuum , tunc cuin in infini-
tum diuifibilefit continuum,fequiturqu6d mul-
taerunt, fcilicecmultz paitescontinui. Et tunc
interferit Ariftoreles quandam dubitationem de
toto,& partibus.Virijm totumidem fit quodfuz
partes, vel non ; & videtur qu6d non : quia tunc
partes effent ezdcm inter fe. Vndecommen.17.
dicit Comment. qu6d de toto & partibus eft fo-
phifma compofiticnis, & diuifionis : quia eius

partes

Texc.il.

Ta%^f.

I.

X.

pmes fimul fampt*,funt ipfum totum, quclibcc
tamcn per fc accepta eft «lia i toto. £t tunc pro-
fequitur illam rationcmjSi 3 illudvnam fitindi-
uifibiIe,tucfequicur,quod non eric quantum,nec
quale;necinfinitii, Hcutdixic MelifTus^aut finitii,
Cicm dixit Parraenidcs.quod patetiquia terminus
indiuifibilis.nec eft finitus,nec infinitus. Si 4 di-
catur quod fit vnum fecundu racionemituncnon
eft aliud nifi, ficuc dixic Heraclicus , qu6d omnia
func vnura vel definitione,vel ratione,ficut indu-
tnentum & cunica. Idcm eric de bono,&maIo,&
non bono efle & bono. Quarc idem crit bonum,
& non bonum r & homo,& equus,& huiufmodi.

Qjf iE S T I O IX.

Vtrum totimjitftafartes.

AziRot.l.Phy/.ttxt.ig.^in Met»ph. tttf.i^.^lih.j.e.ff.
& t.d*Anim».Aaicea.i.Met»l>h.eap.^Scotai i.Metaph.
^u*fl.^.(j^in i.ds/Hn{l.^.^utJli..D.Thom.iHi.Jiftina.x.
yM*ft,i.Mrt.i.jm/iJHintcMU y»J j. &ia ^.dift.ii.qutft.i.
Mtt.t .quift. i.adi. Hetaxas qutdLx. qutfl. i ^ . Capreol.
iniJiftiait.i.»rt.i^Caiet.i.p»rt.qutft.<S.art.y.ad i. Fer-
tar.^.eon.Gent.cMp.ii.lAiyiOD. diftinif.i.qutft.io. An-
ton.Andt.7.Metaph.qutft.it. CoByinbric. 1 . Phyf.eap.x.
fiufl.i. Ruuius Hid. eaf.i . qutft.i. Fucntcs ibid.jutft.6.
iiffie. I . Faber Thetrem, 1 1 .

Rgvitvr qu6dnon, pcr Ariftote-
lcm in i.de Anima , texr.i. vbi diuidic
compofitum in matcriam & formam,
qua: diuifio non valcrct fi totumcnet matcria,&
forma.

Secundiper Ariftocelcm 5. Mctaph.tcxt.f9.
vbi dicit quod bis ttia non funt fex,fed fcmel fex
funt fex.

Terti6 per Ariftotclem 6.Metaph.text.<»o. vbi
dicicquid compofitum non cft clcmenta,cx
quibus componitur , cxcmplificat dc fyllaba ha.
quae non eft b. & a. Nam dirfbluantur b. & 4,tunc
crunc du« Iittcra:,fed non erit fyllaba A4.

Quarto per Ariftotelcm S.Mctaph.text.i^.vbi
dicit quod omniura habcntium diuecfaspartes,
& non ficuc aceruus,id eft, cumulus , oportec po-
ncre aliam caufam ; & non videtur alia, nifi quod
totum diftinguitur i fuis pattibus,crgo,&c.

Quint6,Illa non funt idem , de quibus verifi-
cantur contradidoria.fcd fic eftde toto,& parti-
bus , ergo,&c. Maior patet per primum princi-
pium ; & minor apparct : quia totum componi-
curexpartibus,& partcs,verbi gratia, materia, &
forma.funt partcs totius;& tamcn corum non cft
parstotius. Secundo.quia partes func priorcs ro-
to,& tamen totum non cft prius toio.Tert j6,iquia
cotum eft notius fecundum fcnfum,quam partes,
vt patet primo huius,rcxt.}.& tamen totum non
eft notius loto. Quarto totum mouctur per fe,&
tamen partes non mouentur pcr fc. Quint6,quia
partes funt minores toto,& tamen totum noncft
minus toto. Sexto, quia totum non cft caufa to-
cius, & tamen pattes funt caufae cotius. Septim6,
quia totum eft prius in intcntionc , fed poftcrius
vii gencrationis -, fed partcs pcr oppofitumfunc
prima; via gencrationis ; igitur partes non func
cocum.

Oppoficum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo cexc.17.vbi dicic qu6d vnum eftmulca,
quod non eflec,nifi cotum eflcc multx partes.

Secund6pcrAriftotelcm4.Phyfic.text.1j.vbi
numerat modos eflcndi f>,]dicit,non cnim eft to-
tum praeter partcs.

Qu^^ftio IX.

33

Terti6 per Ariftotelera in eodem 4. vbi dicic
qu6d plurcs menfurxfunt vnum menfucatum,&
excmplificac Commencatoc vc plurcs numeri
func vnus numccus.

Quart6 pcr Commencacocem in i.huius,com-
menc. 1 7. vbi dicic qu6d de coco & partibus cft
fyllogifmus compofitionis , & diuifionis : nam
omnes partcs fimul fumptac funt ipfum totum,
fed quaclibet pars per fe fumptaeft alia k toco.

Notandumcft, qu6dhoc nomen ^ totum 3.\i-
quando fumitur categorematicc , & tuuc fignifi-
catidem ,quod habens partes;quemadmodum
album fignificat habensalbedinem:& fic accipi-
cur in titulo quaiftionis. Alio modo fumitur fyn-
categorcmatice , & tunc additum alicui tcrmino
fignificanti totum integrale, diftribuit pro quali-
bet parte illius rotius integralis , qucmadmodum
iftud Cignam emnu diftribuic pro omnibus parti-
bus fubied^iuis totius vniuerfalis, cui additur.
Verbi gratii ifta, Totm Socrates efi.Ggnificit quod
quxlibec pars Socratis eft , & in ifto fenfu folcC
concedi,qu6d tocus Socrateseft minor Socratc.

Secundo notandum eft , qu6d iftud fignum
epinu fumptum in numero plurali , quandoquc
fumitur diftributiu^ , vt dicendo , cmnes homints
f«rr«fff,ideft,ifti homines currunc,& illi,& fic dc
fingulis. Quandoquc fumitur colleftiuc , vc di-
cendo,«mff«i yipoftoli/mt duodecim, & tanc eft di-
Gtam , qu6d omnes Apoftoli fimul fumpti func
duodecim , & ifto modo accipftur ciim dicitur,
qu6d cotum eft omnesfuac patcs.

Terti6 notandum,qu6d ccrminus pluralis nu-
mcri.vt partes,8c etiam tcrminus dc copulato cx-
cremo, vel ctiam dc difiundlo extrcmo,poteft ca-
pi dupliciter,vel infciifu compofito , vcl in diui-
fo,vetbi gTiui.,PartesJu»ttotum,Ci capiatur in fcn-
fu diuifo,fcnfus eft , qu6d pars eft totum , & alia
pars eft totum , & hoc eft impoflibile ; fi autem
capiatur in fenfu compofito,tunc fenfus eft,qu6d
parccs fimul fumpca: func totum , & iftud innue-
bat Commcntator fubifto primo.

Nunc ponitur ifta conclufio : Totum cft •» fuas
partcs, ita qu6d omncs partcs fimul futnptae funr
ipfum totura.Probatur;quiafi ^ totumfitaliud^
fuisparcibus fimul fumpcis finc A&cB. Awx me-
dietaccs alicuius totius,&C illud totum,quod tu
dicisdiftinftumjtunc quzro, vtrum compofitum
cx ^ & C.fit vnum totum,vcl non ; fi non , cunc
fcquicur,qu6d Socratcs non cfTcc vna rcs,im6 nec
aliqua res raundi,quod eft falfumifi dicacucqu6d
fic, cunc vcl func vnum totum , fc ipfis , vcl per
aliud cocum diftindlum : fi feipfis , igicuc eadem
raciono^ & B crant vnum cocum diftin£kum , fic
illud.5, & quaeracur de compofito exillisqua-
cuor ficut prius,& fiet proceffus in infinitum.

Secund6 fequcrctur,qu6d ab aliquo totopon-
deranre vnam libram praccisc remouetctur pon-
dus vnius Iibrar,& tamen adhuc ponderaret tan-
tum,quantum ance.Confequcns cft falfum , quia
ex quo poftea ponderac vnam libram , & ablata
eft vnaIibra,oportct qu6d priusponderafTet duas
libras , quod eft contra cafum. Probatur confe-
quencia, quia fi illudeft pondcrans vnam libram,
tunc cercum eft, qu6d quaElibet fuarum medieta-
tum ponderabat dimidiam libram. Dcindediui-
datur illud totum,tunc per tc totum corrumpitur,
igitur pondus torius corrumpicur , & tamen illsc
mediccates tantum ponderanc , quancum prius,
ergo,&c.

Tecti6 fcquicur,quod ^ pec folam diuifionem

fubftantia

Tttumfumi-
tur dufUd-
ter.

Signum om-
ne in numero
flurali bifa-
riamfumi-
tur.

Terminut
flurali* du-
flicittrfti-
trutur.

4-

Teium tft
fnapartet.

34

Lib. I. Phyficorum

fubftantia corrumpetur ; confcqucns cft falfum,
quia tunc fi diuidcrctur vna portio matcrizpri-
mx, corrumpcretur materia prima ; quod cft fal-
fum , cum fit pcrpetua. Confcquentia patct,
quia per folam diuifionem corrucnpitur illud to-
tum,quod tuponis elfe diftiniSbum , quod totum
cft fubftancia.
^. Quarto fequerctur , ^ qu6d nuUa gcncratio

fimplex cftet motaiio vna. confequcns cft fal-
fum.vt patct in 5. huius. Probatur confequentia,
quia ad vnitatem motus requiritur vnitas termi-
ni ad quemimodo nuUa generatio fimplex habe-
tct vnum terminum,quia habet formani fubftan-
tialem pro vno termino,& etiam totumiquod tu
ponis diftiniSbum a pattibus.

Quint6. Si totum eftet alia res prxtcr partes,
fequeretur qu6d ita in numeris eftet quemadmo-
dum in magnitudinibus : confcquens eftjfalfum,
quia in numeris non apparet,quae res , vei qualis
eftet illud totum diftindlumk pariibus.

Sexto fcqueretur, qu6d remota aliqu^ parte ^
toto , non remaneret idem totum , quod ptiusi
confcquens eft falfum , quia nuUus noftrum efret
idcm qui fuerat prius. Confequentia ptobatui)
quia ad ablationem cuiufcumque partis diuidc-
retur iilud totum , 8c ad diuifionem totius cot-
rumpitur illud totum, quod cu ponis diftin<5bum.
y. Contra conclufionem arguitur : quia fi con-

clufiocftet vera , fequcretur qu6d infinitaeftent
finita : cot^fcquens eii falfum , vt cft notum, quia
vnum oppofitorum non prxHicatur de reliquo.
Probatut confequentia \ iquia totum eft infinitae
partes , & totum eft du« medietates , igitur duac
iTscdietatcs funt infinit? pattcs,& per confequcns
finita fijnt infinita,& c contra.

Secundo fcquerctur,qu6d pariacfTentimpariat
confequenscft falfum,quia fcquitur, imparia,igi-
turnon paria:mod6 impofllbilc eft quod paria fint
non paria ; & probatur confcquentia.quia totum
eft du£ medietates,quz funt paria,& eft tres,qu^
funt imparia,igitur paria funt imparia.

Terti6. Si totum fit fuac partes , fiuc idem fuis
partibus,fequitur quod partes erunr czdcm inter
le : confequens eft falfum , quia vna pars non eft
aliai& probatur confequentia: quia quscunque
vni,& eidem funt eadem,illa inter fe funt eadem,
igitur fi partes funr idetp toti , fequitur, quod
erunt caedem inter fe.
9 . Quarto fequeretur, quod partes elTentiales ef-

fent ezdem cum pariibus quantitatiuis , & inte-
gralibus. Confequens eft falftun : quia parces
quantitatiuae , & integrales funt compofitae ex
mateiia , & forma , (cd partes eftentiaies funt
/impliccs per priuationcm huiufmodi compofi-
tionis.

Quint6 fequitar, quod propofitio vera efTec
propofitio falfa , quod eft impoflibile. Probatur
confequencia capiendo iftam propofitionem,
Deiu efi , & homo efi afintu j vel homo efi animal:
nam ifti termini funt difiunAa vera , & illiiidem
termini funt copulatiua falfa; igiturijdemtet-
mini funt propofitio vera , & funt pt opofitio fal-
fa,& confirmatur capicndo iftam propofitionem
mentalem , omnit homo efi animal : quia ifti lermi-
ni funt propofitio vera, & ifti termini funt pro-
pofitio falfa , (cilicet ifta , animal efi omnuhomo,
igitur propofitio vera eft propofitio falfa. Nec
valec d dicatur , quod hocnon eft inconucnicns:
quia aliqui termini vno modo ordinati funtpro-
pofitio vera , & alio modo ordinati funt pro-

pofitio falfa : quia in intcUedlu non eft fitus,
vel ordo , cijm fit omnino indiuifibilis.

Sexto fequitur , quod aliqua duo funt quadra-
ta , & neucrum eftquadratum : confequens vide-
tur falfum. Probatut confequcntia , vt , fit vnus
quadrangulusdiuifus ex tranfuerfo per duoqna-
drata squalia, quoriun vnum fir /?,& rcliquum b.
deinde diuidatur ide
quadranguius per dia-
mecrum fub vno an-

gulo adangulumfibi
oppoficupi per duos
rriangulos , quorum
vnus fit c. & reliquus
i:/.tunc probatur confcquentia : quia c. & d. func
ifte quadrangulus , & ifte quadrangulus , func
«.& ^.igitur c. d, funt a.l>. quac funt duo quadra-
ta , & tamen nec c. nec d. eft quadratum , im6
vterque eotum eft triangulus , crgo,&c.

Septimo fequitur,qu6d animal eftet aninia-
tum , & inanimatum : confequcns eft falfum ; &
confcquentia ptobatur , quia animalis vna pars
cft animata,& aliainanimata , tunc figno partem
inanimatam,& totum refiduum fir pars animata,
Tunc fic.atiimaleft du« partes,& iftae dux partes
funt animatum,& inanipnatum ,■ igicur ^nimal
ft animacum , & inanimatum.

Ad ifta refpondctur. Ad primum concedo,
qu6d infinita diuifim fumpta, lunt finita eoniun'>-
dim fumpta.

Ad fecundum,concedo,qu6d paria funtimpa,-
ria;& quando dicirur ; ergo paria funt non paria,
negatur confequentia ; quia fieut iftc tcrminu)
par eft vere affirmatiuus fumptus ab acqualicatc
partium , ica iftc terminus i»j/><ir potcft dici vcri
affirmaciuus fumptus ab inzqualitate partium.
Vel'poteft dici concedendo, quod paria funt im^.
paria coniuntftim fumpta,fed nondiuifim.

Ad tertium ncgatur confequcntia.Nam illare-
gula intclligitur fic, quod quoticfcumquc aliqua
duo diuifim dicuntur dc eodem determinato, illa
dicuniur de fe inuicem ; modo partes diuifim
fumpta; non dicuntur de toto , fed coniun£tim,
& glofta przdi(5tae rcgulae eft vera in omnibus.ex-
ceptis in diuinis,in quibus vna res eft eadcm cui-
libet diuerfarum rerum.fcilicet vna cfTentia cuili-
bet diuerfarum pcrfonarum.

Ad quartum concedo confequens,coniun£lim
rumendo.diuifimnego: quia ifta fcmpcreftfal-
fa,pars eftentialisicft pars quantitatiua.

Ad quintum ncgatur confequentia. Ad proba-
tioncm dc vocalibus dico , quod non (ant verac,
vcl falfa: nifi rationd mentalmm, quie correfpon-
dcnr cis ; & idco fol6m dicendum eft de mentali-
bus , qu6d praster illos terminos ex quibus com-
ponitur propofitio,requiritur alius ailus intelle-
dus, componcns, & ordinans, & idco fecundura
diuerfam compofitionem,& otdinem, alia & alia
propofitio,& ide6 praetcrterminos illos.adus il-
le debet connumerari tanquam pars.Et ciim dici-
tur , quod in intelledu non eft ordo : dico quod
im6, quia licct ibi non fit otdo fitus , fcilicet per
partera extra partcm ; tamen eft ibi ordo fubic-
^ionis,& pra:dicationis, & idcoficut aliud dici-
turprius fecundum naturam alio; itaaliudpo-
teftdici ibi prius fccund6m ordinem,licct nonfic
ibi diuerfitas fitus.

Ad fcxtum concedo, quod aliqua duo coniun-
ftim fumptafunt quadrata , quorum tamenneu-
ttum diuifim fumptum cft quadratum.

Ad

10.

II.

IX.

Qu:$fl:io IX.

35

13-

}^

Tttum c»tt-
gorematici
jfiimptum tft
duflex.

Ad fcptimum. Concedo,qu6d animal cft ani-
niacum , & inaminacum fumendo coniun(^im
prardicacum.Vel poceft negaci confequenciarquia
fi capiacurpacs inanimata, impoflibile eft qu6d
cocum cefiduum iic pars animaca , quod ptobo:
quia eft aliqua pats animz informans patcem in-
animatam acceptam,qu; pats anims non eft ani-
mata : nam ptzter iUam partem qus accipitur
quaH ellet inanimata,& reiiduam partem anima-
tam.oporcec connuraecareillam paccem animz.

Adraciones.Ad primam dico,qu6dAriftoceles
in i.de Anima diuidic compoiicum in macetiam
& foirmam diuinmfumpcasjfed maceria,5c fotma
coniun6kim fumptafunt compofitum.

Ad fecundamdico, quod im6bis tria funt fex.
Sed Ariftoteles vult,qu6d fecundum aliam ratio-
nem dicatur bis tria,& fecundum aliam fcx.

Ad tetciam dico , qu6d Atiftoteles intelligit,
quod compofitum noneft elementa, feupattcs
materiales , ex quibas componitur ; fed oportet
conn uraerare omnes partes compofiti fimul fum-
ptas ; & exemplura quod Atiftoteles ponit non
cfl vctum : nam exemplorum non quzricur veri-
ficaciOjVt pacet fecundo Priorum.

Ad quartam dico,qu6d intelligitur,qu6d ptz-
ter partes materiales requiritur fotma , vel ali-
quid aliud vniens illas pattes ad inuicem.

Ad quintamconcedo maiorcm,& nego mino-
rem ; Ad ptobationera , Tutum componicur,&c.
Dico , quod totum componitur ex parcibus diui-
/im furaptis , fed totum non eft pattes diuifim
rumptz,fed coniundim fumptz.

Ad illam.Partes funt priores toto, concedo,&
ita pocefl: conccdi qu6d partes funt priores toto,
licct totura non fit prius toto: vel dico,qu6d
partes diuifira fumptz funt priores , ic caufz to-
tius; fed coniun6lim non : im6 funt ipfum totum.
£t cum dicitur patces funt minores , concedo,
quodpartes diuifim fumptz funt minores, fed
coniun£):im fumptz funt idem quod totum.

Adaliam. Totum eft notius. Concedoqu6d
totum e(l notius (ccundum fenfum , qukm fuz
partes diuifim furaptz,fed fuz partes coniundlim
fumpts funt zquc notz ficut & totum. Ad illam,
totum pe; fe mouetur , concedo , & ita fcquituc
qu6d pactes cpniun(5lira fumptzpetfe mouen-
tut , fed diuifim fumpcz non:im6 moucntur ad
motum totius.Ad aliam,partes funt pciores.Dico
qu6d verum e(l de parcibus diuifim lumpcisrquia
func priores via gencracionis , fed parces coniun-
€t\m fumptz non. Et confimiliter poteft tefpon-
deri ad alias.

ANNOTATIONES.

* 'T^OfKOT ali/juando /kmtur c4tegoret?talice,Sc%i
X Nota quod iti hac quzftionc quzrit Sco-
tus , an in quolibet toto corapofito fubftantiali,
przccr omnes partcs fimuL fumptas,fit aliqua alia
entitas,quz dicatur totura , tealitcr a partibus fic
fimul fumptis diftin(%a , ii qualibet enim feorfum
fumpta certum eft diftingui : huiufmodi autem
totum categorematicc fumptum eft duplex, fcili-
. cet per Cc,6c peraccidens.Totum peraccidcnseft
illud, quodcomponiturex rebus diuerforum ge-
nerum:vt homo albus,& de hoc non eft quzftio.
Toium per fe eft corapofitum cx parcibus eiuf-
dcm generis,& eft triplex,fcilicct tocum vniuer-
falc, quod habec pacces fubie(5tiuas , dc quibus
przdicacur,& de hoc non eft quzftio : certuro eft

enim non diftingui re.-iliter k fuis partibus. Aliud

eft totura integrale conftans ex parcibus quanti-

tatiuis integrancibus ; quod duplcx cft, homoge-

neum,cuius pattes funt eiufdem racionis cum to-

to,vtaqua,& lapisi& hetetogeneum,cuius partcs

funt diuerfz,& alterius rationis a toto,vt in ani-

mali caput, pcdcs , & cztera. Tcttium totum eft

eftcntialc,& eft duplex, Phyficum , quod maceria

formaqueconftatj& Metaphyficum,quod gcnerc

&difrcrentiaconfIatur , & de hoc etiam noneft

quzftio. Venitergo hzcexaminanda tantumde

toto Phyfico, & de toto intcgrali , tam homogc-

nco,quam heterogcneo.

•• Totnm eftfuapartes , ita (juoi omnes partes fimul I f «

fumptafunt iti/um totum. Nota, qu6d (iiftin(Sbio vt Diftii^it eft

ad przfcns fpcdlat, eft triplcx, rcalis,formalis,& "'r'-^-

adformam rei : diftin(5tio realis (quia fundatuc

fuper aliam & aliam rem,in quantum illz res exi-

ftunt , ica vc immediacura fundamentum diftin-

dtionis realisfit tcs cxiftens}efti!la quadiuerfz

res exiftentes diftinguuntur , & pcr oppofitum

lealis identitas diftindioni reali oppoiita , fun-

datuf fuper idencitatcm exiftentiz,ua vt exiften-

tia fit immediatum fundamentum realisidenti-

tatis : atque adc6 illafunt idcm realitcr, quotum

exiftentiaeft vna.

Diftinftio formalis eft inter duas fotmalita-
tes, quarum vna non includit aliam quiditaiiuc,
vt fubie6tum,& propria paflio : & hzc diftin(Slio
formalisdupIexeft,mutua fcilicct,& non niutua.
Mutua eft , illa, quando fic diftindla neutrum al-
terum includit in fua ratione, & definitione : vc
inteIIc(Stus , & voluntas. Non mutua cft,quando
conccptus vnius includit conceptum altetius , &
non e contra , vt inter hominem & animal con-
tingic. Homo enim non diftinguicur ab animali,
quia homo includit animal in fua ratione forma-
li , & quiditatiua : tamen animal ab hominedi-
ftinguitur : quia animal nonincluHit hominem
in fua definitione,e contra idcntitas formalis op-
pofita diftindioni fotraali eft eorum , quorum
vnum includit aliud quiditatiuc,& fotmaliter,vc
cxeius definitione tradita ab Scotoin i.dift.z,
q.7. colIigitar,quz talis eft :

Foco OHtem identitatemformalem , vbi illttd , ^uod 1 6.
ftc efl idem,fncludit illud, cuific eft idem in fua ratione »

f9rmali,& per confiejuens perfi primo modo, & dift.8.
quzft.^.dicit. Inclndere formaliter eft includere ali-
<juid infita ratione efftntiali, ita ^uod fi definitio incltt-
dentis daretur^nclufitm ejfet definitio eitu, velpars de-
finitienu. Hzc autem identitas duplcxcfi ,adz-
quata,& inadzquata: prima eftquando illa, quz
^c funt idem , vnum includit aliud adzquatc , &
conucrtibilitcr ; vt dcfinitum, & dcBnitio func
idem formaIiter,& adzquatc,quianihil includtc
homo quiditatiuc,quod non includat animal ra-
tionale,& e conuetfo.

Secundaeftquandoinadzquatc vnum inclu-
dit aliud,fcilicct non conucrtibilitcr,vt homo,&
animal funt idem formalicer inadzquatc : quia
quamuis homo includat animal quiditatiuc, ani-
mal tamen non includit formaliter homincm, &
vniuerfalitct infetius rcfpedtu fuperioris cft idcra
formaliter fuperiori.fuperius tamen non cft idcm
illi fotmalitcr.

Diftin(ftio exnatura rci , quz cft minor intet 17.
omncs diftin(5kioncs prztct opus intellc(5luscft, Di/ttn(fi»
quzcadit intet rem,&modumrei, & hac diftin txnntKrHrei
^ionediftinguitureciamhomoabanimali. Qua- ^*' '"'
do enim aliqua fic fe habent; qu6d aliquid ex

natuta

36

Lib. I. Phyficorum

i8.

tealU eft du-
fltx.

Tolurn Phy-
JicHm qi40-
tnodo liftin-
gltittHr reali-
terapani-

.natiua rci competit alicui. quod alteri rcpugnat,
& ip(a intcr fe funi idcm rciilitcr , formalitcr , &
cfrcntialitcr.talta diftinguuntur ex natura rci,ho-
mo cntm & animal iunt idcm realitet formaliter,
& eirentialitcr ; &c tamcn abfquc opere intcUe-
dhiscompetit iiomini, qu6d iit totum quiditati-
uuin, vcl aduale j quod repugnat animali. Ideo
diftinguuntur ex natura rci. £ contra identitas
ex narura rci talis etl,qu6d iis , qua; fic funt idem,
repugnat , quod aliquid cx natura rei competat
vni,quod repugnecaltcri.

Nota fecund6 , quod diftindio realis duplex
eft , fciliccc mutua, Sc non mutua. Na^m cum di-
ftindtio (it rciatid qu^dam inter aliqua,qua vnum
dicitur diftin6buinabalio,cq quod habec aliquid,
quod non habet aliud , Sc illud eft fundamcntum
talisdiftindionis,& telatio duplexfir,mutuavi-
dciicet,& non niutua. Mutua cft,quando hoc rc-
fcrtur ad illud, quod etiam rcfcrtur ad ipfum , vt
pater rcfertur ad filium rclatione rcali , qui filius
rcfcrrur ad patrem etiam relatione rcali. Non
mutuaeft, quando vnum referturad aliudrela-
tione reali , & non c conucrfo ; vt crcatura refer-
tur ad Creatorcm relatione reali; Creatorver6
rolumrelatibncrationis refertiu ad creaturam.
Ita diftindio eft duplex , mutua , & Jion mutua.
Mutua quando vnura asquc diftinguitui: ab alio,
& aliud ab illo,~vt Petrus«& loannes quiintcr
fc xque diftinguuntur. Nonmutuadiciturilla,
quando vnum extremum diftinguicuc ab alio
diftindtione maiori,aliud vero extrcmum diftin-
guitur diftihdionc minori. Vndc diftindio rca-
Its mutua cft^.cJYiandoaliqua Hc inter fc reali-
ter diftinguuntut, quod vnum realitcr diftingui-
tur ab alio, & e contra ; diftindio vero rcalis
jion muma eft.,quando ^liquid realiterdiftin-
guitur ab alio,&illud non diftinguiturabcorea-
liter , nili tcrminatiuc , & extrinfeca denomina-
tionc , quia fcilicet tetminac diftmdioncro alte-
riusad ipfum.

Nota terti6 , quod totum Phyficum diftingui-
tqr realiter a partibus diftindione reaH non
mutua : quia licct parccs realicer diftinguan-
ciu a coco , cocum tamen non diftinguitut rea-
licec a pucibiis, fed rantijm ex natura rei:di-
citur tiimen realiter diftingui extrinfcca dcno-
niinatione ex co , quod diftindio cft fubicdiuc
in parcibus , & tcrminatiu ad totum , arque
adco pro canto dicitur cotum diftingui realiccr
a parcibus : quia parces rcalicer d>ftinguuncur h
toco , ita ex mentc Scoti decent prxclariflimi
Scotiftz Mauritius in imaginibus formalita-
tuin. Anconius Tromb£tta,articul,dcdiftin(St.
& identitate reali. loan. Cano i. Phyiic. quxft.
3. & Leuchcrus , in fecundo Scntent. diftint^. i.
quzftiune j. & Bargius , & ferc omnes pcritio-
rcs Scotifta;. Et cx his patet , quod Scotus in
hacquzftione non contradicit his ,quz fcribic
in 3.Scntenc. diftindione i.quzftione z.vbido-
cec , quod rotum diftinguitur realiterafuis par-
cibus fimul fumpcis : non enim eft fenfus , quod
totum intrinfccc , & formaliter , hoceft, intrin-
fcca & formali dcnominatione a partibus fimul
fumpcis realiter diftinguatur , hoc enimcftfal-
fun> , cum totum fic idem formaliter parti-
bus , cum cas quiditatiuc includat ; & hoc eft
quod negat Scotus in hac quzftione , fcd fcn-
fuscft, qu6d totum diftinguitur realitcr^ par-
tibus , quia tcnr.iiiac diftin£tionem , qua par-
ics ciiam fimul fumpta: a toto rcaiicer diftin-

guuntuc , & hoc eftt quod Scotus affirmat in j.
loco fup.rclato.

Scd quid diccndom eft de toto intcgrali? 2,0.
Dico , qu6d totum integrale hetcrogencum, Tttum intt-
& homogeneum , non eft fuz partes , fcd gr»hqucmt-
aliquid ab eis diftindlum. Ita docet Scqtusin 3. doiiiftingHM-
diftintaionc 12. vbi dicit ; fi homo cflct fuz par- j*' «t*^*''
tcs , lunc clTct vnum aggregatione : ficut ne-
que quinarius numerus cft luz vnitates , fed
totum quod refultat ex vnitatibus , aliter eftet
foli!im vnum iicut aceruus lapidum , quod eft
falfum.

Czterijm : quia aliquz authoritates , & ra-
tiones,quas hic adducic Scocus, vidcntur de-
ftrucre pofitionem eiusin 3. Senccnc. Idc6cx-
plicandz , & folucndz func. Ad primam aucho-
ritaccmex i. huius texc.17. \hi d^cit , ^uod cett-
tinuum eftmulta. Dico qu6d Ariftocclcs vult,qu6d
totum continuifm cft mulca in poccncia,id eft,
qu6d poccft diuidi in mulcas parces,non camcn
indefequicur ipfum vc totum , non efTe ab illis
tealitcrdiftindlum.

Ad illud dc 4. Phyfic. cap.3. vbi dicit , qu6d * '•
totum non eft przter parccs. Dico quod po-
tius eft pto nobis. Ibi enim enumcrat Ariftoce-
les modos , quibus aliquid eft in aliquo , & vnus
modus dicicur efTe , vcluti partcs funt in toto,
lc rocum in parcibus ; eo qu6d non eft cocuni
przcer parces , id eft , nunquam inuenitur co-
tum fineparcibus. Infr^aucemimoucns dubium,
an aliquid poffic cire in feipfo , rcfpondet in
tcxr.14. quod duphcicer aliquid poceft cfTc in
feipfo , vno tnodo prim6 & per fc ; alccro mo-
dp fccundum alcerum ., & dicic quod cotum
non eftprimo modo in fe, quia cijm cocum fit
idcm fibi , quicquid' efret in coto , efTec ipfum
tocum , & quzlibct pars efTcc totum , & pactes
clTent totum , infuper fcqueretur , qu6d idcm
refpcAu eiufdcm efrct id, qued cft , & id in
quo eft : fcd huiufmodi rationes , quod eft , &
in quo eft,funt diucrfz : fic cnim dicit Ariftote-
les : Altera Jpecie hdc funt , & alteram naturarn
habet vnHm<juodque, Ergo totum non eft in fcip-
io , fed dicitur efle in partibus, crgo partes ai-
teram rationem habenc ^ coco ; & cumcocum
poffic ab vna parte denominari , dicccu«ocum
eirein fe , quia vna pars eft in coco : atque ira
non eft cocum in ipfo primo , & per fe; fed
fecundum alcerum : quia fecundum vnam par-
tcm dicitur efle in alia , eo quod talis pars eft in
toto.

Ad aliud ,qu6d pluresnumcri funtvnusnu- !%•
mcrus , dico quod verum eft conftitutiuc , fed
non formaliter. Et hoc etiam niodo intelligi-
tur , quod dicit Ariftotele^ i.dc Anima , text. 1 o.
nimirum , quod ficut pupilla & vift»s funtocu-
lus, fic anima , & corpus funt animal , &5.
Mctaph. tcxt. 30. ncmpc , quod totuin conti-
nens cft contcnta , & vnum quod illa funr,
Nam ficut pupilla , & vifiis funt oculus cau-
faliter , ita corpus & anima func animal , &
parccs func aliquid vnum , id eft, vniuntur in
toto , & cx illis perfedio totins refultat , & fic
efficiuntcotum. Itaetiam poffct exponiautho-
ritas Commentatoris, quod omnes partcsfimul
funiptz func ipfum cocum conftitutiuc. Scd
quid dc hac re fcntiat Commcniator, diffusc ex-
plicauimus in formalicatibus artic.4. Comm. 1 1.
vide ibi.'

c Si tottimfit aliHdafiiii partibm firmlfitmptiifiScc. 1 1 .

Dico

QujEftio X.

37

Dico , quod argumentum. concluderet fi illa cn-
titas totius a partibus didinda cdet in partibus
per inforraationcm. Citcrum entitas totius non
informat partes , neqae ab ipfis informatur, fed
cft cffcdlus rcfultans ex illarum compoficione,
& terroinus talis compofitionis : & per idem pa-
tct refponfio ad fequens argumentum. Nam illa
entitas prxcise fumpta , non dicit partes , fed
eft efFe(^us partium , sicque illas includit , quod
cx illis refultat , & ab illis dependet , atque adeo
illa entitas praecisc fumpta non ponderat , fed
cum partibus fumpra duntaxat , prsterquam
quod entitas illa totius non poteft a parcibus
fcparari , cum fit idem realiter, & formaliter
cum partibus,cuius oppofitum argumentum fup-
ponif.

* 4* •* Secjuitur <piod per foLtm diuifionem /uhHantia

corrumperetur, Dico quodentitas totius ellindi-
uifibilis, vt numerus quinarius : nam forma qui-
narij non diuiditur , fed totum acceptum cum
fiiis partibus , diuiditur in partes , at ipfum to-
tum quod dicitur forma totius , non quod in-
formct partes , fed quiadicit quiditatem ex par-
tibiis conflatam , eft indiuifibilc. Nec inconue-
nicns aliquod video , quod pcr diuifionemcor-
rumpatur llibftantia , certum eft enim , quod
per lolam feparationem aniraac a corpore cor-
rumpitur homo,qui eft fubftantia, &ad id,quod
dicitur de matcria. Dico primo , quodcafus eft
impoflibilis , quia matcria nec pcr potcntiam
jiaturalem , nec etiam per diuinam porenciam
( fecundum aliquos ) poteft \ forma fcparari ; &
efto quod per potentiara diuinam fepararctur a
forma. Dico , quod fi diuidcrctur in partes , de-
ftrucretur prasciseilla tcrtia cnticas cx partibus
refultans :&cumdicis , materiacft ingcnerabi-
lis , & incorruptibilis. Dico quod verum eft ter-
minatiuc , id eft, non poceft elfc rerminus genc-
rationis , neque corruptionis : ciim fit vtriufque
rubicdtum. &confirmatur refponfio ; quia cum
aliquod totum homogeneum , vt puta hoc li-
gnum , vel hic lapis , diuiditur in duas mcdieta-
tes ; certum eft quod ante diuifionem habebat li-
gnum , vel lapis propriam materiam vnam nu-
mero, poft autem diuifioncm qusclibet pars dt-
uifi habet propriara matcriam vnam numcrodi-
ftin<5lam a materia alterius partis , quod nor»
contingeret , nifi materia ligni,vcl lapidis fuiflec
diuifa.

a j . « Setjueretur tjuod nulU generatio ejfet Jimplexy

&c. Dico, quod fi argumentum vclit infcrre, in

gencrationc efleduos terminos, alterum vt quo,

nempe formam; alterum vt quod,vt totum com-

pofitum , concedatur ; & hoc nullum cft incon-

ueniens , imo eft neceflarium. Sicut enim in ge-

ncratione ignis , quando in aliquo ligno gene-

ratur , dantur duo agentia, verbi gratia , forma

fubftantialis ignis,tanquam principium (juo ignis

agit ; & ipfe ignis vt tjuody&c tamcn non funt duo

comburentia.ita dicendum de generatione,

quoad tcrminos, vidclicct dari duos,

vnum vr ^«o,& alterum.vr ^uod,

hoc tamen non eft dari duos

terminos totales ; qui

cxpofcant duas gc-

nfcrntiones.

Scotioper. Tom.II.

Q_y A s T I o X.

ytmm amota, aliqua, parte ab aliqm toto,

yeljihi addita , maneat idem

totum qmdpriiM.

Arirt'. hictext. 19. D.Thoin. i. fl/yfie.Ult. j. Simplicius
ibiii. c»mm.\^.Themm.num.i9.Scot\is in x.dift i.qu 4.
dift. 44. qai.ft. \, Conimbi. i . dt Gtnerat. «/i. 5. •Ruuius
ibid. Comv\\ii.diJp.6.de eompo/itOyHHm.^. ^qutft.^.de
augmentatione. Aueifa qut^.^o, de Anima.

& R G V I T V R quod non,quia amota ali-
qua partc , vel addita , non mancrcnt
j^if^^l^ cacdem partes, igitur nonmancrct idem
totum. Tenet confequentia , quia totum noncft
aliud.quam fux partes.

Secund6,fequeretur,qu6d aliquod rotum eflet
idcm,terti£e parti ilIius,confequens eft falfum,&
probatur confequctia;quia iIlud,quod eft in prin-
cipio dc animali , vt puta dc afino , vix eft tertia
pars ilIius,quod eft in medio,aut in fine;& tamen
per totum tempus vJtx cft idem animal;crgo,&c.

Tcrtio fcqueretur,qu6daIiquod corrupribile,
quod de nouo incipit , polTet perpetuari , confc-
quens cft falfum,vt patct i.CaIi,text. i iS.Proba-
tur confequentia.Pofito,qu6d ab aliquo toto au-
fcratur vna pars modica , & addatur vna alia illi
confiraiIis,& adhuc remoueatur vna fecunda , &
addatur altera fimilis , & fic femper ; tunc par tc
non obftante illa additione,vcl fubtraftione ma-
net idem totum,quod prius erar,igitur cum per-
petuo pollit fieri huiuimodi additio , vel fubtra-
i^io , vt patec in fluuiis , & in plantis , fcquitur,
qu6d illud totuniperpctu6 mancbit.

Quart6 fequerctur , quod aliquod totum eflet
idem toti,& tamennullo modoaliquapars vnius
coramunicaretcum aliqua partealterius.Confe-
quens eft falfum , quia non videtur vnde proue-
niat diuerfitas totius, nifi ex diuerfitate partium.
Probatur confcquentia cafu pracfuppolito , vel
confimili : verbi gratia, fit vnum dohum plenum
aqua, qux exeat guttatim in partc inferiori, & in
partc fupcriori , tantum mittatur continue dc
aqua , quantum exit per inferiorem. Tunc pcr te
amoravnaparte, &addita fibiconfimili, adhuc
manet idem totum.igitur pari rationc amota vna
alia, & per confequens idem totum eirecquando
cftufa fuit quxlibet pars aqux przexiftentis , &
habetur confcquens.

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in ifto
primo , tcxt. 19. qui rcprehendit Hcraclitum in
hoc,qu6d pofuit entia cire continuc alia,& alia.

Secund6 fequitur , quod ifti termini Socrates,
PlatOfSc homo, non eflcnt termini diftindi;confe-
quens eft falfum,& probatur confequentia, quia
fupponunt pro diuerfis non fada aliqua noua
impofitione.

Tertio fequitur,qu6d in motu augmcntationis
non eflet idcm,quod prius erat paruum,&poftca
inagnum,quod eft faifum,vt patct i. dc Genera-
tione. Probatur confcquentia,quiain augracnta-
tioiie aduenitaliquapars , & per confcqucns to-
rum non cft idem, quod erat antc.

Quart6 fcquitur,qu6dnullus noftrum habuif'
fct patrem , nec matrem , nec quod aliquis no-
ftrum cllet baptizatus , aut Chriftianus , confe-
qucns cft falfnm,& probatuf confequcntia ; quia
quilibet noftrura eft a!itcr,quam fucrat hcri pro-
ptcr partcs rclolutas a calorc.

D Notan

t.

^8

Lib.I. Phyficorum

4.

T>iuiJio qu*-
Jiionu.

Totum du-
pl*x,homo^e-
num,(^ htti-
rtiituum.

Totum homo'
geneum efl
dHplex.

Totum hete-
regeneum efi
duflex.

Rei natum-
les funt in
triflici difff^
renti».

Aliqita res
poteft dici
m>mere iri-
fliciter.

Nbtahdum , qu6cl in propofito accipitur iftc
tenninus totmn categorcmaticc , prout ngnificat
idem t|u6d h^bens partes.Hoc pra:mi(ro,praEmit-
tehdae funt quacdam diftinAiones. Secundo con-
clufioncs. Tertio obiedtiones , & hoc loqucndo
gcneralitcr de toto, & partibus ; quia de anima-
tis elfct fpecialis confidcritio , pcrtincns ad li-
brum dc Gencratione.

Qu^ntum ad primum , notandum quod du-
plex cfl; totum , quoddam cft totum homoge-
neum,& aliud cft totum hcterogcneum. Totum
homogeneum cft , cuius qua:Iibet pars cft eiuf-
dcm r.-itionis cum fuo toto , & habct denomina-
lionem fui totius , ficut quilibct pars aquae de-
nominat^r aqua, & cft eiufdem rationis cum to-
ta aqua.Sed totum heterogcneum cft iilud,cuius
non quaciibet pars habet denominationem to-
tius, nec eft eiufdcm rationis cum toto, ficut ho-
mo. Totum homogencum eft duplcx , quoddam
habens partcs extenfionis tantum.vt ignis,aqua;
quoddam eft habens partcs intcnfionis,& extcn-
uonis, ficut caliditas,aIbedo,&: huiufmodi.Item,
totum heterogencum cft duplcx, quoddam cuius
partibus eft vna forma communis ipfa^ infor-
mans, vt homo,cuius omnes partcs informantur
anima intelled:iua , & talc vocatur vnum per fc;
aliud cft cuius partibus non cft forma communis
ipfas informansjficut domus,& talc dicitur vnum
pcr accidcns.

Sccundo notandum, qu6d rcs naturalcs inuc-
niuntur in triplici differcntia , aliquac enim funt
res naturalcs,qua: manent femper fecundum per-
manentiafti omnium fuarum partium fimul,nulla
fa(^a additione, vel fubtradionc ; ficut Sol , coc-
jum,& partes cceli. Sed alia funt entia , quorum
partes nullomodomancnt fimul , fed confiftunt
in conrinua fuccefllone fuarum partium ad inui-
cem , ficut tempus , motus , &huiufmodi , cuius
nulla pars manct fimul cum alia. Scd tcrtii, funt
entiamediainter iftaduo, quas fcilicct mancnt
pcr pcrmanentiam aliquarum partium , & aliae
partes fibi iiiuiccm fuccedunt, autpcr gcneratio-
ncm,& corruptionem,aut per additioncm,& fub-
tradtionem , vt, verbi gratia , animalia , planta:,
mixta.&elcmenta.

Tcrtio fcicndum,qu6d aliquod poteft dicima-
nere tripliciter, iuxta tripliccm modum entium:
prim6 , qiiia manfet idcm fecundum permanen-
tiam omnium fuarum p.irtium fimul ; & ficdico,
quod So! eft idcm hodic, qui fuit heri. Secundo
modo dicitur idem, cuius non omncs partcs ma-
ncnt fimnl , fcd aliquac, & aliquat non,vt patct dc
afino , cuius aliquae partes refoluuntur, & aliquae
nianent,& fi pars maior,aut principalior maneat
eadem,tiicmaximc proprie dicitur mancrc idem.
Tcrtio modo dicitur manere idem, non quia ali-
qus partes cius maneant, fed quia partes fibi in-
uicem fuccedunt continuc per gcnerationem,veI
pcr appofitionem : & licct ifte modus indcntita-
tis fit valdc impropiius, & impcrfcdlus, attamen
eft valdc vfitatns , & per iftum modum funt im-
pofita quajdam nomina propria , vtputa fluuio-
rum, ciuitatum, & vjllarum.

Quoad fccundam ponuntur aliquz conclufio-
ncs.prima cft,qu6d amota aliqua parte ab aliquo
toto , non manet idem totum, quod prius totali-
tcr,& primo modo. Probatur pcr defcriptioncm
illius, quod cft manere idcm totaliter.

Sccundaconclufio. In totis homogeneis ma-
:iet idcm totum , quod priiis ablata aliqua partc.

vel addiia , quac non cft maior pars illius totius.
Probatur, quia fi proptcr ablatiOnem partis mi-
noris totum no eflct idcm,fequcrctur,qu6d ignij
agcns in aquam continue gcneraret aquam.Con-
fcquens cft falfum,quia nullaenet aqua,in quam
agitignis, nifi prius fuiflet ante applicationcm
ignis, & per confequcns nulla eft de nouo gcnita
per ignem:&patct confcquentia,quia igniscon-
tinuc aufcxt aliquam partem aqua rcfolucndo,
proptcr quam ablationem diciiur totum cflc
aliud.quam fuitante.

Sed obiicitur. Ponatur quod fit aliqga albedo, 8.
qua fit modicum intenfior,qu^m intcnfiflima al-
bcdo , quae non fufficit dcnominarc aliquod fub-
icdtum album, &runcpcr agcns applicatum re-
moucatur illc excciTus , qua cft pars minor illius
albcdinis,tunc pcr te albcdo eft cadem qusc fucrat
prius,non obftanteabftra«aioneiIIiuspartis. Scd
contri ; quia illud fubic<Stura priias erar album,&
nunc non cft album;igitur non eft cadem albcdo,
quae priiis fucrar. Rcfpondctur conccdcndo ca-
fum,& ncgando vltimam confcquentiam. Vndc
non fequitur:Ifta albcdo-non fumcit nunc dcno-
minare fubicdtum , quod prius fufficiebat deno-
minarc;igitur non cft cademalbedo.Vndc ad hoc
quod ifta confcqucntia tcncat , h«c albcdo priiis
lufficicbat dcnominarc , igitur adhuc fufficit,
oportct addcrc anteccdcnti,qu6d ifla albedo non
fit au6ka,vel diminuta , ncc fubicftum fit aliunde
mutatum.

Tcrtia conclufio. Amota aliqna parte \ roro $•
hcterogenco , vcl fibi addita, adhuc manct idem
totum,quod erat antc;dum ramcn rcfiduo prstcr
illam partcm conueniant nomcn, & dcfinitio il-
lius totius, Probatur, quianifi ita cflret,fcquere-
rur, qu6d quodlibct polfct indifFcrcntcr gencrari
a quoIibcr,quod eft falfum,vt patct in ifto primo,
tcxt.jy. Probarurconfcquetia;quiacu'iuflibctto.
tius hctcrogenci aliqua pars potcft remoueri 3i
toto indifFcrcnrcr a quolibctagete,igitur-fi cx il-
la remotione toiii fit aliud,fcquitur propofitum.

Quarta conclufio. Amota aliqua partc ab ali-
quo toto, & addita vna confimili,vel jcquali, ad-
hucmanet idetotum,quod prius fecundum idcn-
titatcm continuationis partium in fucccfllonc.
Patct , quia ifto modo Sequana , vel altcr fiuuius
mancridem,qui fuerat a cetum annis,cxco,qu6d
continuc fucccdit pars.Similitcr ifto modo plan-
tae continuantur per longifl^ima tepora;im6 fortc
poflent perpetuarijVt quod de radicc antiqux ar-
boris pullulct nouus ramus, & ita confcqucnter.

Ex ifto * fequitur, qu6dopinio poncns au- lo.
gmcntationem in viucntibus ficri pcr cxtcnfio-
ncm forma: in particulari matcria falfa. Verbi
gratia, quidam ponunt,qu6d in augment.itionc
plantx anima vegctatiua , qua: pr.Texiftcbat, in-
formet marcriam nutrimenti,fupcruenicntcni fi-
ne gencrationc alicuius partis nouae , & idc6
quado diniinuitur animal,vcl planta,animacon-
fimilitcr fc retrahit ad minorcm matcriam,qu.nra
priiis inforinabat. Qui.T fi ita cflct , fequcretur,
qu6d vna & eadcm anima vcgctatiua numero ge-
iierataapartc antc,non augmentata,nec dirainu-
ta durarct in aetcrnum a partc p6ft , quod cft im-
poffibilc.&contra Ariftotclem uCcrIi,text.i2o.
Probatur confequentia , quia plantac pcr conti-
nuam fucccfllonfi poflunt perpctuari,ficut didum
cft , igirur & forma illa perpetuabitur , curn non
oporteat formam corrumpi , cx quo in augmcn-
tatioeic dilatatur,& in diminutionc contrahitur.

Secund6

Quaeftio X.

39

1 1, Secundo ^ fequitur , quodanimal non manec

idcm a principio vita: vfque ad finem,ex eo,qii6d
humidum radicale non manet idem, quemadmo-
dum dicunr Medici. Probatur ,quiatale hiuni-
dum radicale eft refolubileacaiore, cum fit com-
pofitum ex contrariis. Secundo , quia humidum
cibalcnon manet idema principio vits vfque ad
fincm , vt Medici concedunt , igitur nec humi-
dum radicale. Tenet confequentia, quiahumi-
dum radicale , vel cft ex humido cibali , vel eft
idcm quod humidum cibale , cum fit fuperfluum
tcrtiz digeftionis.Tcrti6,non apparec verifimile,
qu6d humidum radicale,cum fic tenue, & parum
compadum, &ade6 extense expofitum fuo con-
trario.fcilicec calori, quod durctper totum tem-
pus vita: non refolutum.

Ideo dico , quod animai manet idcm propccf
continuam lucccflionem partium fibi inuicem fc-
cundum gencrationem & corruptionem ; & hoc
cft verum dc brutis, fed non de hominc, eo qu6d
forma hominis manct eadem -, non augmentaca,
nec diminuta ; & ide6 homo pcrfedtiori modo
manet idem,qu^m aliquod aliud viucns.
Ij,. Contri conclufionem obiicitur prim6fic:fit'

^ particuia conueniens pcr augmentationcm, Sc
B rcfiduum , tunc C\c»A 8c B non fiierunt hcri:
ui 8c B funt Socratcs , igitur Socratcs non fuic
heri , vel fic : Socrates fuit heri , Socratcs cft A,
& B , ergo A,ScB fuerunt heri. Sccund6 , fitA
particula rcfoluta in diminutionc,&£ rcfiduum,
tunc fic : Socratcs erit cras , Socrates eft A, & B,
igitur ^, & B erunt cras , quod eft faifum : quia
ui non crit cras. Terti6 , fit B refidinim Socratis
prxccr parccm,quc refoiuetur per diminutionem,
tunc arguicur fic : 5 eft Socratcs , & B tunc non
erac Socraces;igicur 5 aiiquando incepic cfle So-
crates , & cx ifto fequitur , qu6d B aliquando in-
cepit cflc, quod eft falfum, quia B priiis fuit.Item
requicur,qu6d^ generacur fubftanciaiicer,cx quo
nunc cft Socrates,& pri Wnon fuit Socraces.Item
fequicur , qu6d ifte ccrmmus Socraccscftccno-
men connocaciuum : quia aliquod nunc eft So-
craccs , quod prius non fuit Socrates , quod eft
falfum.
1 5 . RefpoftdctUr vno modo ad duo prima argu-

t* prAmiJfts mcnca , qu6d ex praemiflis in fingulari numcro,
M fingM»n jjQjj fcquitur conciufio pluralis numeri, nec d
ftmmturcon- concra,co qu6d extfcma codem mododebent
elu^plur»lu coniungiin conclufione, quo coniungebantur ad
numtri. inuicem in przmiflis;& idc6 quando arguitur, A

& B,non fucrunt heri :A8cB funt Socrates;non
dcbet infetri , igicur Socraccs non fuit heri ; fed,
igicuraliquaqua: func Socraccs,non fucrunt heri,
& ita ad alias duas fcquentes.

Aiicerdicicurnegando iftam, A^Sc B non fue-
runc heri:im6 A.&cB fuerunc heri ; fed fucrtuit
praecisc A. eodem modo dicitur de diminutione.
14* Ad tertiam concedo, qu6d B aliquando ince-

pic efteSocraces : quianunc cft Socraccs,& pirius
non fnit Socratcs ; & neg.itur confequentia, igi-
tur B incepit efte.Quia pofito,qu6d alicuius fcu-
ti vna mcdietas fit alba,& aiia nigra;& tunca par-
te nigra abfcondatur vna particuia , tunc hacc eft
vcra ; ScutMm inciptt ejfe alhum , & tamcn nulla ai-
bcdo incipic elfe , ncc aliquod albam , nec aliqua
res:& ad illud,tuncmucaretur fubftantialitcr,ne-
garur confequcntia ; im6 B poteft efte Socrates,
& priiis non fuit Socrates, nulla mutatione fadla
alia,a motu iocaii.

Sctttoper. Tum. II,

\6.

Ttrmt^ecifi-
CA viueiium,
qmfmmani-
trtt fitnt mmt-
tifiitct.

Ad aiiam dico,qu6d ifte tcmiinus Socrates non l y.
cft ita puri^ quiditatiuus , fi res fignificata per ip-
fum ellct permanens verc fecunduni omncs fuas
parces fiinul ; ncc eft ica pure connotatiuus ficuc
terminus accidcntalis , eo quod eft prima fub-
ftantia degcnere fubftantia:, id eft , terminus fig-
nificans fimplicitcr indiuiduum fubftantiz , & de
quo pndicatur hoc gcims /htftMitia in eo qu6d
quid. TuncaUraciones, qux foluuntur per con-
clufioncs.

ANNOTATIONES.

* T7 X iflo ficjUitur, (fuod opinlo ponens yScc. Nota
JZ<qu6d formas fpccificx viuencium, quz func
animx,funcinmuicipiici difFerenHa:aIi2 namque
funt indiuifibiics , alia: ver6 diuifibilcs fecundum
ahquos. Primi modi cft anima rationaiis, de qua
non eft dubium, quod fit omnino indiuifibilis, &
indepcndens a materia : quarc quando homo au-
getur , non acquiricur noua pars animx , fed oa-
dcmmcc denouo informac nouas partcs matcriat
cx nuccimcnco acquifitas , & fimilitcr in diminu-
tione non dcperdicur pars anima: cum parte ma-
terias. Alia: func anim;c,qux caiicer informant ma-
tcriam,qu6d depcndcnt ab ea in ficri & conlcrua-
ri , vtanima: fenfitiux & vegetatius,& deiftis
fintnediuifibiles an non , difputatio eft ad z.Ii-
brumde Anima pcriincns. Mod6opinio eft fan-
<5li Thomac i.p.q.y^.art.S.qu^danimalium perfe-
<Storum, quales funt equi, leoncs , & huiufmodi,
anims funt indiuifibi!es,imperfcdorum vero, vc
anguium,& Iacertorum,& plantarumfuntdiuifi-
biles. Quare iuxta hanc do<5lrinam diccre lice-
bit, qu6d in augmcntationc in animaiibns pcrfc-
&iseadcm mancns forma extenditur ad infor-
mandas nouas partcs raatcrix, & hanc fentenciam
rcprobac hic Scocus. In animaiibus ver6 impcrfc-
&h fimul cum maceria acquiricur noua pars for-
ma:,dicicurque in iftis etiam ficri augmentatio fe-
cundum formam manentem , quia manct idcra
modus , & figuta ipfarum formarum , & ifta per-
mancntia fuflicit ad affirmandum,quod fecundum
talcs formas fiat augmentatio.

Caefctiim Scotus, qui ponit formam corpotei- '7
tatis,aii4 incedic via, & prim6 dicic,qu6d omnes
anima: viucncium funt indiuifibiies , vt fupponi-
tur ex fccundo de Anima:forma autem corporei-
tatis,quz & mixtionis cft5& extcnfa,& quanta,&
fecundiim ipfam fiunt organa : quare in augmen-
tatione acquiriiur noua pars formz corporeita-
tis cum noua partc matcriz:quia huiufmodi for-
niacorporeitatiseft diuifibilis,& extenfa. Sccun-
d6 diccndum , qu6d quando augentiir viucnti*
fenfibilia,& vcgecabiiia pcrfeda,fiue impcrfedia,
non acquiricur noua pars aninia: cum noua parctf
maceriz,& hoc fcft quod Ariftocclcs dicic i .dc Gc-
nerarione , quod augmencatio fit fccundiimfot*
mam,qux fempcr manet cadcm.

Vc aucem incelligacur quomodo augmentatio 1 8i
fiat fccundiim formam , & non fecundtim mate-
riam, obfcruandum eft cx Scoco in 4.diftin(^. 44.
quxft. I . qu6d forma daccllc & agcre : pars crgo
fccundum formam dici poceft , quamdiu habec
clle fecundum formam , vcl quamdiu habet
agere fecundum formam : rurfus non potcft cllc
pars fecundum formam fecundo modo , finc hoc
qu6d fit primo modo, benc tamen c contra, quia
aliquando dcficic agere propter imperfcdiionem»
D 1 fine

40

Lib. I. Phyficorum

i^-

fine hoc qu6c! dcficiat clTe , fi autem deficit efle,

Pars ftcuniiu deficit ctiam agete. QusEcumquccrgo pars,qua:

ferrf.£ ^ ft. compofita cft cx matcna & forma, cum manct in

'ttridliilr ^°^°' '^'"^"'^ F^"^* fecundiim formam prinio mo-

' do , quia fcilicet habet elfe. Sccundo vero modo

non quxcumque pars dicitur pars fccundum for-

niam,fed illa tantum , qux poteftagerc , quac fci-

licet habet virtutcm ita cfKcacem , vt poffit fibi

competere actio fecundijm formam , adtio in-

quam propria, quam vt ibi exiftens potcfthabe-

rc. Vt autcrn haec pars hanc virtutis cfKcaciam

liabeat ad ficagcndum , requiritur dcterminata

virtus intenfiuaski: cxtenfiua.Non enim qu^cum-

que modica pars in toto poifet illo modo habcrc

huiufmodi adionem propriam,fcd tantummodo

concurt^ere ad adionem totius.

Requiritur crgo aliqua determinata quantitas
cxtenfiua ad illam eflScaciam agendi in toto. R"e-
quiritur etiam quantitas intcnfiua virtutis , quia
fi virtus fucrit rcmifi"a,ita vt potius ccdat contra-
rip,quam vincat, non poteft agcre propriaadio-
ne. Hoc crgo fccundo modo pars fccundum for-
mam , eft par? tants quantitatis naturalis, & tan-
taj virtutisadiux , quod fibi poflit compctere
propriaaftio, &hocmodoin viucntc polTunt
dari p.irtcs fccundura matcriam , & fccundum
formam. Nam illa modica pars , cui non potcit
compcterc propriaaftio propter defcdum quan-
titatis cxtcnfiuae , & fimihtcr illa, quacnonha-
bct cfficiciam virtutis , quantumcunquc quanti-
tatem extcnfiuam habcat,eft pars fecundum ma-
tetiam. Pars autem quantitatis fufficicntisada-
gendum , eft pars fccundum formam , fi habeat
virtutcm ad agcndum, quac rcquirk quantitatem
virtualcm,& de parte fecundum materiam modo
cxplicatointelligitAriftotelesqu6dfluit,&quod
non augetur , & qu6d folum pars fccundum for-
mam cft , quae augctur. Augmcntatio ergo in vi-
uentibus fit fccudiim formam, & non fccundim
materiam in hunc modum, ncmpc per aduenien-
tcm nouam matcrijc partcm cum noua partc for-
ma: corporeitatis manente cadcm forma viuen-
tis, & hoc fecundum illas partcs quae habcnt vir-
tutem & cfficaciam , & debitam quamijfatem ad
propriam adionem , ad conuertcndumTcilicct
infubftantiamalimcntum , non vcro fit fecun-
dum materiam , id eft , fecundum illas partes,
qua- propter fui defc(!ium huiufmodi aclioncm
nequcunt haberc.
Fit autcm augmcntatio fccundiim has partcs
Ausmerttath formalcs ( vt docct Scotus vbi fupra) in hunc mo-
quotinde fint. dum,qu6dpars fecundiim formam cxiftcns in
toto , habcns vittutcm ad conuertcndum cibum
in fui fubftanriam , poftquam nutrimcntum fue-
rit dcdudtum per quafcumque depurationcs , ita
vt fit iam fub forma proxima formac nutriertdac:
tunc iftud talc nutrimentum fub illa forma, vcr-
bi gtatia , fanguinis , approximatum parti nu-
triendac , & reccptum in quibufdam porisdimif-
fisexfluxuquarundam partium fecundiim ma-
tcriam ,qua:pra:fucrunt ibi , & nunc cx fluxu
fuo rcliqueruht poros rcpletos aliquo humore
fubtiliori, cx quoipfum totum caruit denfitate
in partibus rcquifita ad benc cffi; cius ibi exi-
ftens. Tuncinquam alimentum conuertitur in
ipfum nurriendum , vt fcilicet rcparcturilla dcn-
fitas in toto rcquifita ad benc efle eius ibi exi-
ftens: itavtinporis partis nutricnda: rccipian-
tur partcs alimcnti > & ibi cxiftentcs aggcne-

lo.

rantur partibus illius partis nutricndac. Vndc
recepto nutrimento in poris , virtus viucntis al-
terat , & rcfoluit vaporcm , qui rcfultat ex
concodlionc , & illc vapor facicns nouum po-
rumpropcUit partes viuentis, quaeextcnduntur
&dilatantur vcrsiis cxteriorcm locum,&tunc
cibus conucrtitur , & alimentum fit pars vi-
uentis , &tunc viucns fit maius , & augetur , &
hoc eft augmcntum , & noui loci occupatio :
quia vbi crat nutrimentum cft iam viuens.

Etcx hoc apparct quomodo fit vcrum didtum
Ariftot.qu6d in augmcntationc idcm manct fub-
iedum. Quamuisenira in viucnte omnes partcs
materiales fuccciru tcmporis fluant,& varientur,
vndc idcm fubiedtura non potcft dici manerc
omnino inuariabilc; tamen dicitur manerc idem:
quia manet eadem forma fpecifica inuariata k
qua fumitur identitas. Et infuper , quia quamuis
partes raateriales fluant , & refluant , fluunt ta-
men imperccptibiliter, quafi eo modo, quo vnu».
populus dicitur idcm femper raanere, aliis, aliif-
que hominibus fucccdentibus , & fimilitcr vnus
fluuius, alia,& aliadccurrente aqua.

Sectmdo fequitttr , (^Hod anlmal non manet idem,
&c. Nota ex Ariftotelc in libro de Longitudi-
ne , & brcuitate vitac, & in libr o de Partibus ani-
malium , quod vita omnium viuentium confi-
ftit in quadam continua , & pcrpctua adtionc,
qua calor naturalis agit in humidura radicale,
qua adlione deficientc , & aniraal deficit. Acci-
pitur autera calor naturalis,& humidum radi-
cale non pro duabus cxprimisqualitatibus^fed
pro duabus fubftantiis fubtilibus habcntibos
tales proprictates , vt fint calidz , & huraid»,
fic enim loquuntur Medici dc humido , & calo*
renaturali. Etideodicit hicScotus,qu6dhumi-
dum radicalc , vel eft humidum cibale , vel cx co
conftat,&c.

Vnde nota fecund6 , quod duplex «ft hu-
midum, radicale , fciKcet & cibale. Radica-
le non cft in aliqua parte corporis determina-
ta., fcd cft fparfum pcr totum corpus , cftquc to-
ta illa materia corporca, in qua introducitur
animann initio generationis, in qua anima foue-
tur , & radicatur , cuius virtute poftca rcliqua
cflSciuntur in corpore'; & hoc humido duran-
te , durat vita , & confurapto confumitur , &
recedit aniraa. Humidum cibale,6;unutrimen-
tale eft , qtiod fit cx cibo per conuerfionem cius
in fubftantiam aliti , ad reparandura quod dc-
pcrditur cx huraido radicali pcr adionera calo-
ris naturalis. Nam licct calor naturalis prxci-
pue refidcat incorde,quod cft oroniura racrabro-
rum calidiffiraum , ab co tamcn dcriuatur in cs-
teras partcs corporis , eftquc fparfus pcr totum
corpus , & immerfus humido radicali , in qui-
bus fua adtionc confumitur ,atque adco necon-
furaatur , neccflc eftqu6d continuc reparetur pcr
intus fufccptionem cxtrinfcci alimenti ;*quod
quidem naturaliter dccoquit, ^ difponit , vt fiac
humidura nutrimentalc, & pabulum caloris na-
turalis.

Et propter huiufmodi adionem naturatri-
buit viuentibus quatuor facultates ad difponen-
dum aliraentum. Prima cft attradiua, fccun-
da retcntiua , tenia altcratiua ^ fcu affimila-
tiua , quarta eft cxpulfiua. Et quamuis ora-
ncs vitae virtutes inueniantur in oranibus par-
tibus animalium , praecipuc tamen rcfident in

quatuoc

11.

augmenttui»^
ne tnantMt /-
demfubitSS*

X2.

JiumiJut»
raiicmle , ^
talor natttr»'
lit quid put.

XJ.

Humidum e^
duflex,fcili~
eet r*die»U
^tibnle.

14.
Viuent fus^
tuor htibtt
faeultmtts aJk
difponendum
jtlimemum.

Qusftio X.

41

quatuor locis k natara cleputatis , in quibus dif-
ponantur , &c decoquantur cibi. Ptima deco-
dio , &c omnium imperfedliinma fit in ore , non
folum quia ibi cibi conteruntur , fed quia ibi
viget virtus faliuatum , quac adeo mirabilis eil,
vt ferc ttanfmutet cibum fecundum plura ac-
cidentia. Fa6la bac cibi tranfmutatione , de-
fertur alimeucum ad ventriculum , feu Aoma-
chum virtute quadam attradtiua , vbi cum fit
magna virtus caloris naturalis , decoquitur Sc
mutatur alimentum in aliam nacuram , fepa-
rantilrque partcs fubtiliorcs , & puricres ali-
menti , ex quibus fit quxdara malta fluida, &
alba,qux dicitur chylus; virtutc veroexpulfi-
ua deiicit ftomachus fxces alimenti in vcn-
trem , &inte(lina, vt inde abeant in ieccUlim;
illa vcro maiTa depurata , quae fimilis eft pi-
tuita; , fcu phlegmati , eft quidara fuccus , ex
quo fiunt omnes quatuor humorcs. Sequiwr
hzc mafla naturam cibi , cx quo fadla eft , vnde
fi cibus eft frigidus , dchuraidus , fimiliter hxc
mada.

t y. Rurfus ha:c fubftantia fic pura , & a ftomacho

digefta defertur ad iecur , per qiiafdam venas,
quas Medici vocant melfataicas , &c ibi tertio
decoquicur alimentum; ficut vinum prius expri-
mitur in torculari cx vuis (vt Galeni excmplo
vcamur) &c exinde fcrtur in dolium , in quo vir-
tute quadam decoquitur ,& dcpuratur,calicer
vt fxces crafHores refideant in infima partedo-
lij , fubtiliores vero furfum elcuentut : ita fimi-
iiter contingit in hac tettia decodione , nam
iccur depurat puriores partcs illius ma(Tx , & fit
qusdam mafta rubca , qux dicitur chymus , fiue
fanguinaria ; partes vero terreftriorcs deiicit ad
infimam fui parcero , fcilicet ad licnem , in quo
recipiuntur excrementa qu.-Edam limofa , & tcr-
icftria , qus funt humores melancholici ; alia
vero fubtiliora alimcnra cranfmictit ad alium lo-
cum fupeiiorem.fcilicct ad veficam fcllis.inqua
recipiuncur humores cholerici,qui veluti fuper-
natanc ab illa dccodione.

l^^ In illa ergo malFa rubea fanguinaria ab hc-

patc dccotfla : quia ( vt dicic Galcnus lib. 4. dc
vfu partium cap. 3.) ofticium iecoris cft nucri-
raentum , quod accipit peificcre ad fanguinis
gcnerationem , in confufo omnes quatuor con-
tinentur humores , fcilicet flauabilis, qui eft
humor cholericus , & atra bilis , qui cft melan-
cholicus humor ; & pituita , quas eft phlcgma,
& fanguis , fcparanturque ^ natura prouida ad
nutricndumanimal. Atrabilis in licne , &flaua
bilis iii vefica fellis , mancntque fanguis , &
phlegma , quod eft fanguis imperfc£te dccodlus.
Et hi fimul humorcs , quifunt apti ad nutrien-
dum , dimittuntur per venam quandam mag-
nam , qux nafcitur a parte conuexa hepatis,
qus eft veluti quidam fanguinis duclus , per
qucm deriuantur aliqui riuuli , fiue fanguinis
vena: pcr tocum corpus difperfx , pcr quas di-
ftribuitur fanguis ad omnes partes anima-
lis:habct autcm huiufmodi fanguis admixtos
quofdam humores vcluti aqueos , qui virtute
renum attrahuntur , & pcr vrinam deiiciun-
tur , vnde vrina fuperfluum eft ex digcftione
hepatis.

^7' Quarta decofbio fic in vnoquoquc membro

ipfius coporis , quodlibct enim conucrtit in

fuam natiiram tantam alimcnti partcra , quan-

ta fibi fufficit cetta quadam xquitatc : nobilio-

Scttioper.Tom, IJ.

les enim partes animalis , tt cor , caput , nobi-
lioribus , &purioribus fanguinibus nutriuntur:
ignobiliores ver6 partes impuriore, & deteiiore
fanguine nutriuntur; quod autem impurius cft
mittiturad cxtrcmas partcs nutriendas , fcilicet
ad vngues , pilos , & capillos. Ex hoc fequitur,
quod docet Ariftoteles lib. de Partibus anima-
lium , nempe qu6d omncs partes animalis nu-
triuntur fanguine : nuUus enim ex aliis humori-
bus aptus eft ad nutriendura nifi fanguis , &
phlegma, quod, vt diximus, eft fanguis malc co-
dus , quod quidcm decoftura, & infanguincm
conuerfum nutrit , & huius ratio cft , qiiia cibus
dcbcc cfTe dulcis,8»fuauis , quod maximc conuc-
nit fanguini , CTCcri aucem humorcs non fic.FJa-
ua enim biliscftamara , mclancholia cft acida;
ac ctiam phlej^ma , vc fic, eft infipidum , quare
eciam a quibufdam reiicicur a nucritionc , fcd id
quod diximus veriuseft. Non cft auccm imagi-
nandura illos huraorcs fic feparatos cde a fan-
guine.quod nihil illorum infanguineremnncat:
aliquid cnim ipfi fanguini admixtum rcmanct.

Secundo fequitur, innucritione animalis om- ^*^'
nia harc fieri excrcmenta, primum fit .\ftomacho
pcr ventrem ; fecundum ab hepate in liencm , &
in veficam fellis,&in vrinam; tcrtium a cordcin
vngues,& pilos.

Tcrtio fequicur , quatuor fieri dccodiones
alimenti priufquara in viuentis fubftantiam con-
uertatur; prima eft in ftomqcho , fecunda in he-
patc , tertia in corde , quarra in vnoquoque pc-
culiari mcrabro ,incnius fubftanciam conuerti-
turalimentum ab eodcm decodlum , fibiqucad-
aptatum.

Quarco fcquirur, quod Ci calor naturalis plus
conuertat de alimenco in fubftamiam alici,quam
confumpfit , tunc fit augmentatio ; fi vcro tan-
tum conuertatde alimento, quantum confum-
pfitde carnc animalis» tunc fit fola nutritio fi-
ne augmentatione , & fi minus conuertat , fit di-
minucio.

Noca poftrcmo , quod augmcntatio proprif ^9.
difta , qua: videlicet fit pci intus fufceptioncm ■f,'*S'"">"i-
alimcnti , non nt fine nututionc, & alicnius nt nuttitio'
gencratione : nam ciam nutritio ii( rcparatio nt.
liumidi radicalis confumpti a calore naturali
per humidum cibale conucrfum in fubftantiam
viuentis , & augmcncacio addat ad hoc plus re-
parari , quara fucrat depcrditum, fcquiturquod
fine nutritionc non fit augmcntatio , & cum
corrupcio vnius fit alterius gcncratio : cibus au-
tem cum corrumpitur in ftomacho , & eius for-
ma fubftantialis deperdicur , & miiltiplicitcr
tranfmutaturmatcria,fcquiturqu6d in aiigmcn-
tatione fit gencratio. Vide Scotum in 4.^1^.44.
quasftione i.vbi multa de nutritionc,& augmcn-
tatione fcicu digniflima docet , quae nos hic con-
fulto onu'ttimus , nc terminum annocacionis
tranfgrediaraur.

EXPOSITIO TEXTVS.

COntHrhati i autem & pofleriares (jnemaclmodtnn jo.
& a»ti^ui,Sic. In ifta parte contradicir pofi- Text. 10.
tionibus Parmenidi$,& Melifli,& prim6 rccicat.
Sccundo inciepat, ihi:Sed tmltafhnt. Vnde quid£
fequaces Parmcnidis , & Melifli voluerum virare
pluralitatc entiu, & quia viderijt,qu6d htjc copu-
la <r/?,copulat inter diucrfa,ide6 nolebant ifta c6-
ccdeiCihofo ffi dhM,kd ifta homoalhtu.Ali) auteia
D 3 vidcntes.

4Z

Lib.l. Phyficorum

Tcxt. it.

Ji-

Tidcntes , qu^d ifta oratio non fignificabat ve-
rimi,ncc failum , mutabant orationes , itavt
ncgabant iftam , Ao»»o*/?<»/^»«,conccdentcsiftam,
homo alhatur; nmilitcc negabant iAzm, homoefi
amlmlans , conccdcnces tamcn iftam , hemo ambH-
lat. Ad cuitandum ne multa fint vnum , aut
vnum multa , aut e conuerfo, quafi ens cftet fim-
plicitcr didtum.quod cft falfum. Tunc improbat,

Tcxt. II. &:probat iftatnconclufioncm,qu6d i multafiinc
vnum,& c conuerfo. Prim6,quia albam, & mufi-
cum funt vnum & idcm ; differunt tamen fccun-
dum rationcm:fccund6,quia iiludquod eft vnum
fecundum continaitatem , cft multa fccundum
diuifionem , vt patct de toto & partibus : tertio,
quia iiiud , quod cft vnum in adu , eft multa in
potcntia ; igicut non cft impoflibile vnum cfte
multa.

Et ex quibut ; ofiendunt, &c. In ifta parte
Ariftotelcs contradicit rationibus Parmenidis,
ScMeliSiy Sc diuiditur,quia primo conttadicit
rationi Melifli. Secund6 Parmcdinis , & tcrtio
ambabus fimul.Secundiim ibi : Et ad Parmenidem
^iwm.Tcrtium ibi -.NeceJJe efi igitur.

Prim6 dicit , quod rationcs Parmenidis , &
Melifli de facili funt folubiles :quiapeccant in
materia , & in forma. Scd ratio Melifli eft magis
onerofa, id eft, minijs valct ; non habcns dubita-
tioncm, id eft, maximum habens defedum , quia
nullam inducit dubitationcm , quod vno ineon-
uenienti dato mulca alia fcquuntur. Tunc ibi:

Text. tj. Ciuod 4 tjtiidem. Rccita: & improbat opinionem
Melifli. Vndc Meliirus ponebat, quod cftet vnum
ens ingcnitnm,immobile,& infir.itum : argiiebat
ftnim fic : Omnc quod eft fadiim habct princi-
pium ; igitur quod non eft fadlum non habec
principium ; fcd cns non cft fadum , igitur non
nabet principium; 8ci\ non habet principium,
non habet finem,igicureft infinitum , & fi eftin-
fini[um,fequitur quod eft immobile : quia infint-
tum totum occupat , fimiliter fequitur fi fit infi-
tum ,qu6d fit vnum folum , quiainfinitumnon
patitnr fccum aliquid aIiud:quod autemens non
fii fdftum.probatur : quiafieiret faftum.vel efTet
gcner.atum ex ente , vel ex non cnte ; fi ex ente,
lunc ens eft ante fui gcncrationem ; fi cx non en-
ie,hoceftimpof]iibile>quiacxnihilonihil fit.Ari-
itoteles contradicit ifti rationi. Primo quia pec-
cat in forma , arguit enim a dcflruftione antccc-
d#ntis ad dcftni<ftionem confcqucntis, verbi gra-
tia , Quodeft fadum habct principium. Fadlum
elTe eft antccedens.ad habtte principium, deinde
infert ncgando anteccdens , igitur quod non eft
fa£tum, non habct principium, a pofitionecon-
fequeniis ad pofitionern antecedentis:mod6 talis
confcquentia non valcc.
1 1" Similirerifta ratio falfum afTumicquia aliud

cft principium tcmporis , & aliud prijicipinm
magnitudinis : modo fi ifta, Quod fadtum cft ha-
bct principium,intclligatur de ptincipio tempo-
ris , ipfa eft vera ; & fimilitcrifta . quod non cft
faftum non habct principium : fcd de principio
magnitudinis ifla fccunda eft falfa : quia Sol non
cft fa(ftus,& tamen habetprincipium magnitudi-
nis.Mod6 ex hoc, quod aliquod non habetprin-
cipium tcmporis , non fequitur , quod ipfum cft
infinitum : quia Sol non eft infinitus , licct non
habeat principium temporis.Secundo ctiam non

Teit. i4. 4 fequitiir,cft infinitum,igirurcft immobiIe:qnia
licct non elTet mobile fecondum fc totum:tanicn
poflct moueri fccundum aliquam fui. Similiter

34-

Tcxt. Kf,

dato , quod non moueretfkr localiter ; attamen
poflet rooueri motu alcerationis , &adhucefrcc
mobile. Et fubdit Ariftotelcs qu6d non cftpofli-
bile , quod omnia cfTent vnum fpccie ; quia ifto
modo homo non diffcrrct fpecie ab equo , ncc
conccaria^ fc inuiccm.

Et ad 6 Parmenidem. Hic ponit rationcm Par- J j.
mcnidis. Vnderatio Parmenidis erat ifta , omne Tcxt. ij.
quod eft prajter ens, cft non cns, fed ens & vnum
conuertuntur,igitur omne quod cfl pczccr vnum,
eft non ens ; igirur ens cft tantum vnum. Vnde
conclufio iftius rationis eft vera,fcilicet, qu6d
tancum vnum eft ens, fequicur , qu6d tantum ens
eft vnum,quia fequitur omne ens eft vnum , igi-
tur tantijm vnum eft ens , per illam regulam ab
exclafiua ad vniuerfalem de terminis tranfpofi-
tis.Sed ifta conclufio non fequitur ad inccllcdum
Parmenidis , qui voluit infcrrc , <juod tantijm
vnum eft cns per exclufioncm pluritatis entium;
&ide6 ad iftum fenfum Ariftotcles reprobatra-
tionem pra;didam,dicens , qu6d dida ratio acci-
pic falfum : quia fi omnia de mundo effcnt alba,
tunc argucretur confimiliter,Quod cft prztcr cns
cft non ens : fed omnc ens eft album, igitur quod
eft prarter album , eft non ens , igitur tantum al-
bum eft , ita vt non plura alba : manifeftum efl
quod conclufio eft falfa : quia poficum eft, quod
multa funr alba.Similiter fi vnum fit aIbum,opor-
tet qu6d illud fit continuum.igitur habcbit mul-
tas parces,& cum quxlibcc illarum fit alba,fequi-
tur,qu6d multa alba crunt.

Necejfe y igitur efi. In iftaparte contradicit
conclufioni Parmcnidis;& probat, qu6d cns non
cft tantum vnum,quafi fic vcl effct fubftanti»,vcl
accidens:non accidcns.quiadcnaturaaccidentis
cft inelfc fubftantiar ; i^itur fiillud ens fitacci-
denSjOporter,qu6d fir fubftantia, cui incxiftac:&
por confequcns duo erunt, fcilicec fubftantia , &
accidcns.Si dicitur qu6d fit fubftantia , & cijm 8 -p^j
fubftantiae infit accidens , fequitur adhuc quod
pluracrunt,fubftantia,&acddens. Netjue ^ igitur Tcxt. i8.
magnitudinem. Hic contradicit ambabus fimul,&
fecundo ponit quamdam aliam rationem Par-
menidis ihi :Sed ejuodvere ali^uid. Primo igitur
probat quod non fit tantiim vnum , fic vt non
fint plura. Probarur.quia illud vnum eflet conti-
nuum,vcl indiuifibile, f\ continuum,ig<tur habec
plurcs partes.igitur plura crunr.

Si dicatur i o qu6d fit indiuifibile,adhuc illud 3 f-
effet definibilc , igitur haberct partes definitio- T"^' **•
nis,fedpartcsdcfinitionis funt fubftantiar,igitur
ad huc pIuTcs fiibftantix cffent. Probar minorem
dcdifferentiaeflentiali , accipicndo iftum tcrmi-
num bipes loco diffcrentix cffentialis. Tunc vcl
bipes efl fubftantia , & habetur propofitum , vcl
cft accidcns ; & tunc vcl eft accidcns homini , vcl
alicui altcrijiion homini ; quia femper ineft fibi,
fiec alicuialteri.quianullialtcri conuenit.Sccun-
do probatur idem , videlicec , quod diffcrcntia
cffentialis fit nibftantia,& fupponit duo.Primum
cfl, quod in dcfinitione accidenris iufeparabilis,
ponitur definitio t^ui fubiccbi, ficut in dcfinitione
fimi ponirur nafus. Secundo fupponit, quod illa,
qua: ponuntur in ratione dvfinitiua alicuius,
illud non ponirur e conucrfo in definitione
altcrius corum : & Ci obiiciatur , qu6d termini
relati dcfiniuntur pcr fe inuicem. Refpondetur
negando , quiarclaciua bene cognofcuncur pcr
fciiiuicem,fcd non definiuncur, & ideo fidefini-
rcmus pacrcm , diccrcmus patet eft qui genuic

alium

QujEftio X.

43

alium fibi fimilem naturl Iftis fuppofitis argui-
tur fic : Si bipcs non fit fubftantia , vel igitur cft
accidens fcparabile , vcl infeplrabile. Non fe-
parabile : quia (emper ineft fuo fubicfto ; ncc in-
leparabiie, quiain definitione accidentis infe-
parabilis ponitur fuum fubiei^um per primam
fuppofitioncm , igitur accidens infeparabile , feu
difFerentia eftentialis , vt bipes , non ponitut in
definitione fubic6li , cuius oppofitum eft ac-
ccptum.
5 6. Sed (jMod 1 1 vei^e alfijHid efl. In ifta parte ponit

Text. 30. aliam rationem Parmcnidis , vndc volebatpro-
barc quod ens efTet indiuifibile , quia fi ellct di-
uifibile , tunc eadctn ratione medietas medieta-
tis efiet diuifibilis , & tuncvcl efter proceftus in
rnfiniium , vel efiet deuenirc ad aliqua indiuifi-
bilia , quorum vtrumque rcputabat impoflibile.
& fubdit Ariftoteles,qu6d quidam acquieuerunt
fuis rationibus. Quidamenim dicebantconce-
dendo primam rationem,qu6d non nifi ens cflet
vnum , quod tunc fequeretur , qu6d idem eflet
cns, & non ens. Secund6 concedebant, quod per
diuifionem continui eftet deucnire ad magnitu-
dines indiuifibiles, & iiVam fecundam opinio-
ncra non improbat hic, fed dimittit eam impu-
gnandam in i. de Generatione , & nunc impro-
bat primam. Vndc dato, quod cns fignificet plu-
ra, ficut de fado fignificat , puta fubftantiam , &
accident , nun fequitur , qu6d idem fit ens , &c
non ens , ficut ifti ponebant , fed bencfequitur,
quod aliud fit ens fimpliciter , & aliud non ens
fimplicitcr, vt puta accidens , & hoc non cft in-
conueniens.
27. SicM I z autem Phyfici dicHHt. Hoc eft fecundum

Tczt. ji* caputhuius tradlatus, inquoPhilofophumreci-
tat opinioncs antiquorum naturaliter loquen-
tium, Et non dicuntur natutalicer loquentcs , eo
qu6d vcra dicant dc naturalibus, fed ex eo quod
conceirerunt principia naturalia,fcilicet motum,
& pluralitatem entium. Et diuiditur,quia primo
recitat opiaiiones antiquorum in generali. Se-
cund6 fpecialiterrecitatopinionem ,& ratioiies
Anaxagori ,& tertio impugnat illum. Sccundum
ibi : fideturaMtem. Tcrtium ibi \fiigitur infinitum.
Prim6 dicir, quod Philofophorum naturalitcr
luquentium funt duo modi. Primus modus eft,
quod quidam dicunt principium tnaterialc re-
tum naturalium elle vnum corpus adlu exiftens,
quod eftaltcrum trium eIemcntorum,vel niediii
inter ignem , & acrem , quod fcilicet eft denfius
igne , Sc rarius acrc , & modusgenerationis en-
tium ex ifto principio eft fecundum diuerfitatem
in raritate, & denfitate , ita vt illud quod eft ma-
gis denfuivi cft terra,& quod aliqualitcreftfubti-
lius eft aqtia, & ita de aliis.
j g Alij dicunt,qu6d modus gencrationis entium

cx ifto principio cft fccnndum magnitudinem,&
paruitatem ; ita vr quando aliquod efficitur ma-
gnum generatur, & quandoparuum corrumpi-
tur. Et ifta pofitio fimilis cft pofitioni Platonis
ponentis magnum , & paruum eire principia na-
tur»Iia, fed vnum aliud ponebat tanqnam for-
male , fcilicct ideam feparatam ; fcd iili alij po-
nebant magnum & paruum eire principia forma-
lia, &corpus adluexiftcns cfTcprincipiumma-
terialc.

Quidam autem alius modus antiquorum fuit,
qui poncbant quoddam chaos confufun», inquo
omnia entia erant congregata, & immixta , ficut
poncbat Anaximandcr,Ernpedoclcs & Anaxajo-

ras:difFcrunt tamcn,quia Empedocles poruit om-
niaentiamundiinfinitics congrcgari ad inuicem
per amicitiam ; & per litcm , & difcordiam infi-
nities fegrcgari , & fic poncbat mundum infini-
ties gencrari , & corrumpi ; fed Anaxagoras po-
nebat omnia efle in chaos confufum pcr tcmpus
infinitum , fed poltea fuperuenit intellcdbus di-
uinus fcgregans ifta ab inuicem.

yidetur 1 3 autem Anaxagoras. Hic recitat opi- J 9.
nionem Anaxagors, fccundo ponit refponfioncs Text. 33.
ipfius ad quafdam obicftioncs fibi fadas ibi •ffed
propter paruitatem. Dicit igitur prim6, quod Ana-
xagoras ponebat quodiibct cfTc in quolibct ; fup-
poncndo qu6d ex nihilo nihil fit,fecundum com-
munem opinionem Philofophorum:citmigitur
ignis generatur, non gencratur cx non ignc.quia
gcnerarcturcxnon entc,quodcftcontra fuppo-
fitum , fed ignis gencratur cx acfre , vt patet ad
experientiam , igitur in illo acre erat ignis,& fic
arguitur de quolibct alio , qu6d quodlibct aliud
eft in rcliquum tranfmutabile faltem mcdiate,
vcl immediatc. Sccund6 quia vnum contrarium
cft in aiio ; igitur quodlibct eft in quolibet. Te-
nct confequentia,quiaroinus videtut de con-
trariis,qu^m de aliquibusaliis; & antecedens
patet, quia vnum contrarium fit cx reliquo ,quia
non fit dcnihilo : namin hac opinionc conuc-
ncrunt omncs, qui de natura iocuti funt,fcilicec
qu6d ex nihilo nihil fiat.

Scd propter paruitatem magmtudinum. Hic re- 40.
fpondet ad qusdam obiedla fibi , fcilicet quod fi
quodlibet eft in quolibet , qux cft ratio , quarc
non appatct nobis, quod in acre fit caro,fan-
guis,&huiufmodi?Secund6 , quia fi quodlibcc
cft in acre, quarc magis dcnominatur acr , quam
aliqnodaliorum? Ad primum rcfpondct Anaxa-
goras, quod proptcr paruitatcm partium , qus
funr coniunfta: in acrc, non pofTumus illa per-
ciperc. Ad fecundum dicit , quod licct acir fit
commixtus ex valdc multis ; attamen femper de-
bet denominari ab illo , quodmagis fupcrabun-
dat , & ide6 licct infinita fint fimul , vt puta ca-
ro, os, fanguis , & huiufmodi, tamcn res illa* de-
nominabuntur fecundum naturam illius rei , de
qua plus habent in ipfis.

A NNOTATIO N E S.

a TWT Ota ejuod ponentei plura principia erant di- a j ^

1.^ uifi in dMOi fedas. Nam quidam pone- Sent*tit!*
bant plura principia numero tamcn finita , qui- ant$qucrum
dam vcr6 plura,fcd infinita aflignabant. Intcr '"uLtiplex d*
poncntcsplura.finitaque principia quinquefuc- ^ '■'^* J-m g
runt fcntentiac.Prima poiiebat ignem, & tcrram,
hanc fcntentiam tcnuit Parmcnidcs , qui tenui c
cflevnum. Dicit tamen Philoponus duos com-
pofuiirc libros , vulgares videlicet, & accuratio-
reSjin his dixit vnum cfTcprincipium , in illis
vcro duo illa. Alij dicunt pofuifle duo ha:c prin-
cipia fccuiidum apparentiam ,qux tamcn fecun-
dum exiffentiam dicebat cfre vnum. Sccunda
fcntentia pofuit tria eltmenta pra:tcr terram. Alij
terti6,ficut Empedoclcs,omnia quatoor clcmcn-
ta.Quarta fententiafuit Platonis ponentis idcam
& materiam,intelligens pcr paruum,& magnum
materiam. Quinta fuit Pythagors ponentis par,
& impar , per par mareriam intelligcns , per im-
par formam fignificans , co qu6d materia ficuc
par diuifibilis cft, forma vero vtimpar indiui-
fibilis.

D 4 Alij

Lib.I. Phyficorum

44

4t. Alij qui infinita ptincipia pofuciunt in trcs

funt partiti opthioncs. Anaxagoras tcnuit rerum
ptincipia infinitas particulas indiuifibilcs cffr.
non quia ctfent , Tt punda > fed quia iam vltta
a(iuali diuifione diuidi non poflcnt, quas parti-
culas vocabat acomos , cx quibu^ res naturalcs
componebantur, diuidcbat autcm cas per fingu-
las fpecies , vnicuique fpecici infinitas tribuens,
vt infinitas particulas carnis, oflis, ignis, & alia-
rum rcrum , cx quo huiufmodi particulz fpccie
difFcrcbant , & fecundum accidcntia crant con-
traria : quzdam cnim cali4ie , quzdam frigida?
crant. Ancequam haec diuifio pc^r fingulas fieret
fpccies , omncs ( diccbat ) in vnum congregata:
cxiftcbant , quod vocabat chaos, a quo talem di-
uifionem fecit Deus. Dicebat ctiam in fingulis
compoficis infinitas atomos omnium fpccierum
contiueri, vnius autem folura (peciei apparcrc,
sicque fieri gcnerationcm, cum fcilicct , occult*
atomi apparent, ic manifeftz occultantur.

Secunda fcntcntia fuit Anaximandri , qui in
hoc folum difFcrt ab Anaxagora , quod Anaxa-
goxas chaos ex atomis diccbat fadum , Anaxi-
mander vcr6 i concra cx chao faAas atomos af-
firraabat.

Tcrtia denique fuit Dcmocriti , qui ctiam
chaos ponebat , ^ quo pcr litem, & amicitiam
coniungcbancur fimilia , & fcparabantuc con-
traria.

EXPOSITIO TEXTVS.

S/ »f «V«r I infimtHmficttndum cjuod infimtum,8cc.
Hic improbat Anaxagoram , & ponit quin-
quc conchifiones. Secunda ibi : Amplius autetn
Infinitum ''e- finectjfeefl. Tcrtia ibi : Adhacautem. Quartaibi:
eundumquod i^g„ yeiU autem. Qujnta ibi : Melit* autem eff,
tnfimtum rjt p ^j^^ couclufio cfl ifta, PrJncipia rerum natura-
lium non funt infinita. Probacur,quia fequere-
rur , quod rcs naturales non poffcmus cognofce-
re : confequens eft falfum , quia de illis habcmus
fcientiam naturalem : confequencia probacur,
quia tunc arbitramur vnumquodquecognofce-
re,cum cogjiofcimus cx quibus partibus,&ex
quot ipfum fit : igitur fi principia funt infinita,
oportet illa cognofccre ad cognicioncmrerum
nacuralium : modo hoc eft impoflibile, quia im-
poflibile eft infinita cognofccrc qualibct cogni-
tipnediftinda.

Amplius 1 autem fi necejfeeft. Probat fecundo
quod totumcompofitumnaturaIe,& eiuspartes
fe inuicem confequuntur,quantum ad magnitu-
dinem , & paruitatcro , & quantum ad cermina-
tionem , & interminationem , & quantum ad fi-
nitatem , &infinitatem : fed totum compofitum
naturalc cft finitum, & limitatum fecundiim ma-
gnitudincm , igitur fimiliter & partcs infinitx
ipfius diucrfatum racionum,neccciam ciufdem
racionis , quarum quajlibct poflic per fe a<Stu exi-
ftere: quiaex cahbusrefuUac &compoficnmin-
finicum. Maior patec, quia non concingir , quod
tptum augmcncccur fine augmencacionc pa-
rtis , pec diminuatur, vt pacct dc viucntibus:
& minor probatur , quia non contingit animal,
apt plantam cflc , quantumcunque fecundum
magnitudrnem , vcl paruicacem , hoc cnim idcm
apparcc dc partibus animalium ; quianon con-
tingit carnem vel os , vel aliquod huiufmodi
cfTc quantumcunquc in maius , aut in minus ,id
eft, fccundum magnicudincm , & paruitatcm.

4V

T«t. 55

f^nctum.

44-
Tc»t. ii.

tJ/itM de m«-
ximo,^ mi'
ninti.

£t ex ifta littcra habetuc qu^d entia natacalia»
funt terminaca ad maximum , & ad minimum.

Qjr iE s T I O XI.

Vtrum notitia totiu4 defendeat ex noti'
titjjuamm partium.

Arlftot. hiettxt. 3$. Auicen. i. Met»ph. Simplicius i.
thyf. €«m,i\. Thcihiftius iiid.num. 4. Scotus i. dift. 3.
ju/ift. t. (^ I. MetAfh. qu*(l. 10. D. Thom. in freeem.
thyf. df I, fhyf. leH. 97^ i. f*r. qutfl.l^.urt. 5. fut»
/«M. Ruuius i.Phyf. qutji, 3. Conimbtic. iUi. Auerfa
qutft. 3 o. Le^ietfiff, 3 . d" 4.

R G V I T V R quod non : quia fequerc- I.
cur, qu6d ad notitiam totius oportcrcc
[ cognofcere infinita , cum cuiuflibet to-
tius fint infinitae partcs.

Sccund^ fcqueretur, quod in cognitione eflec
proccffus in infinitum , confequens cft falfuml
Probacur confcquentia , quia cx quo ad cogni-
th>nem tptius reqoiritur cognixio fuarum par-
tium,& cum quzlibct illarum partium fit vnum
totum, fequitur, quod adcuiuflibet illarumpar-
tium cognitioncm oportcbit cognofccrc omncs
partes illius pattis,& fic in infinicum.

Te(ti6.Partesfuntminusnot2,quam fit fuum
totum, igitur ad cognitionem totius non requi-
titur cognitio partium. Tcnet confequcntia,
quianotitiacuidcntior non praefupponit miniis
euidentem ; & anteccdcns apparet pcr Ariftote-
lcm in I . huius,text. 4. vbi dicic,qu6d totiun cfl
nocius fccundijm fcnfum.quamfinc fuaEpartes.

Quart6. Totnmeft fugt partes, & vt patuit fu-
pra; igitur ad cognitioncm totius non requiritur
cognicio pattium: quiaidcm non requiritut ad
fc ipfum.

Qumto. Quia vifibilc, quod a£ku videtur,no-
tius eft apud fcnfum, qukm aliqua pars eius ; igi-
tur ad vifionem huius totius non rcquiritur vifio
parris. Antccedcns notum cft : im6 in toco vifi-
bili funt mult£ partes, quarum quaelibet proptec
pacuicacem cft inuifibilis.

Oppofitum arguicur pcr Ariftocclem in ifto t»
primojcrad. z.cap. i.ccxc. 36.vbidicic, quodad
cognofcendum aliquod cocum oportct cogno-
fcere ex quibus,& quot fic, & dicic cx quibus , ad
denocandum partes efrcncialcs,& quot , ad deno-
tandumparccs incegrales.

In quacftionc primo^idcbitur,qHaliter fenfacio ^'."'r* 5"*"
parcis requuitur ad fcnfationcm tocius,& quali-
ter non. Sccundo videbicur, qualiter nocitia
fcicntifica cocius depcndeat cx cogrutionc fua-
rum partium.

Quantum ad primum funt dubia duo:primum
eftdc parcibus fcpararis a coto , vcru™ fic darc
minimum vifibile,quod propccr fuam paruicaccm
poflic percipi k fcnfu vifus. Arguicur quod lic,
quiaaliquod eftquodpropcer fui paruicaccmno
poceft videri, igitur veUft darcmaximaquan-
ricaccm.quac non poceft vidcri,vcl rainimam.qu^
poreft: non maximam quar non potcft:quia fi fic,
ficilla>4,tuncy^non poccft videri. Tunc fit^
vnum , qood cxcedat A infenfibilicer ,cunc5.
propccr paruitaccm non percipitiir a fcnfu vifus:
quia quoad iudicium fcnfus,.ff non eft maius A»
igicur A non crat maximum , quod non poccft
pcrcipi k fcnfu vifus. Tcnet confcqucncia, quia
S, quod non potcftpercipicft maius A.Sccum
non fit darcmaximum, quod nonpotcllpcrcipi,

fcqut

Quxftio X I.

45

4.

fartrtfcjfnnt
tjtuli» vni
ttrtio , qiu
t*menni»p'
f»reiunt *-
qiulin inttr

Nttiti» *fi
dmflex.

fequitiir qu^d eft dare minimum , quod poteft
percipi.

Sed contrll fic > illud A , tunc A videtur , igi-
tur medietas «/i vidctur , & per confequens non
crat minimum,quod videbatur. Item, &ylCit mi-
nimum, quod poteft rideri , igitUr aliquo excef-
fu fuffipit agerc fpeciem fuam in vifu,igitur vnum
aliud minus ^ fufficeret agere in vifum cum mi-
nori exceflu.

Notandum , qu6d omnis ' vifio fit per pyra-
midem,cuius bafis eft res vifa,& conuscft in
oculo,qui conus debet efle dctermlnatasquan-
citatis ; ita quod non fub quacumque modica
quantitate fufficit immutare vifum. Ex quo pa-
tet, quod multa funt infenfibilia propter paruita-
tem , eo quod non poflunt caufarc angulum fcn-
fibilem in oculo. Sccundo patet , qu6d proptef
diftantfam diuerfam , a qua res videtur , cft dif-
fcrentia quoad fenfibilitatem,& infenfibilitatem;
nam qua: funt remotiora, videntur fub angulo
minori , & per confequens videntur minora , nifi
prohibeatur diftantia.

Tunc ponitur ifta conclufio , quod lic^r fint
muha talia , quorum quodlibet propter paruita-
tem fit infenfibile ; tamen fi fiat vna multitudo
iftorum ad inuicem , multitudo illa videbitur,
dato qu6d non^ontinuentur illa infenfibilia.PrO'
batur per cxpcrientiam de guttulis aqu^V qua:
funt in nube rorida , quarum quslibct fi per fc ef-
fet,cflet infenfibilis i tanta diftantia, tamen mul-
tx fimiil exiftentes in multicudine videntur, licct
confuse.

Ex ifto patecquod poffibile eft apparerc arqua-
lia aliqua duo vni, & eidcm, & camen non appa-
rebunc squaliainter fe. Probacurrpofito qu6d A
excedat B infcnfibiliter , & B excedat C infenfi-
bilitcr ; fed exceflus'^^ fuper C fit fcnfibilis, fcili-
cet compofitus ex duobus infcnfibilibus. Tunc
patct coroIlarium,qu6d AScC apparcnt «qualia
intcr fc inuiccm.

Secundo fcquitiir, quod per iftum modum po-
teft intelleftus mediante vifu apprchcndcrcin-
fenfibilem exceflum. Tunc dico , qu6d in huiuf-
modi infcnfibilibus fcparatis a toto , eft darc ma-
ximum infenfibile,quod no9.poteftpercipi ^ fcn-
fu vifus proptcr paruitatem ; & quando arguitur,
qu6d non, quia^ & C. Dico , quod im6, quia li-
<^t exccflus infcnfibilis fe folo dcprehcndi non
poffit,attamen exceflus infenfibilis quantum-
cunque fit paruus additus ipfi -^ reddit aggrega-
tum fcnfibile.

Secunda dubicatio eft de partibus coniundlis in
toto, fcilicet, vttiim vifibilis, quod adlu videtur,
quaelibct pars z€t\i videatur. Arguitur, qu6d non;
quia tunc fequcrctur, qu6d quodlibet agcns qua-
tumcunquc paruum agcret ad tantam diftantiam,
ad quancam agercc magnumjconfcqucns eft con-
rra expcrientiam ; & pacec confcquentia ; & ca-
piacur vnum paruum album ; quod fufficic agere
ad vnam paruam diftanciam,&: coniungatur alicui
albo m.igno ; tunc vel iftud paruum agct ad tan-
cim diftantiam,ad quantam totum, vel non,fific
habetur confequcns ; fi non ,igitur confcquen-
tcr vnaalia pnrs illi arqualis non aget ad tan-
tara diftanciatn , & fic dc tcrtia , quarta , quin-
"ta , & fexca, d< perconfequens cocum agec ad ali-
quam diftanciam, ad quam nulla pars eius poceft
agere.

Refpondetur. Pro quo notandum , qu6d du-
plex cft notitia, quxdam confufa,vt illa,qna per-

cipio Socratem efle aftimal, aliadetefminata, vt
illa qua percipio Socratem eirc Socraiem.

Sccund6fcicndum,qu6d vifibilis duplices funt
partes,qusdam in latitudine ad yifum,& atiz in
profundo. Tunc de patcibus in profundo dico,
quod ad hoc , qu6d aliquod vifibile adhi videa-
tur , non oporcec videre omnes parces eius fe-
cundum profundum, vcpacec ad experienciam:
tamen de quolibet vifibili , quod adu vidctur»
aliqux partes videntut fecundum pcofundumj
cuius fignum cft , qu6d nullum corpus potcft ef-
ft ita dcnfum , ncc compaftum , quin aliqua pars
eius poflct fieri ita tenuis , quod per ipfam beni
potcftfieri vifio , tanquam per medium , vt patet
dcauro, ferro,& huiufmodi. Sed de parribus»
quat obiiciuntur ad vifum in latitudinc fic pri-
ma conclufio ifta: Mulce func partcs vifibilcs,
qua; adtu vidcntur , quarum nulla dccerminacc
videcur, ica vc de nulla earum habcat vifus dcter-
minatam cognitioncm. Probatur, quia de illo
non habet vifus determinatam,& diftinClam cog-
^itioncm, quod fi mutaretur de albo in nigrum,
vel c contra, vifus non pcrciperet:fed multit funt
talcspartcsjficutpatct dcpactibus infenfibilibus
propterparuitatem , vndc fi vnapars infenfibilis
mutaretur dc albo in nigrum , vifus non perci-
peret.

Secunda conclufio ; Nulla eft pars alicuius vi-
fibilis adtu nifi dire6lc obiefta vifui, qux non vi-
dcatur c6fusc,& indiftinde. Probatur,quia a qua-
libet patte quantumcunquc modica difFunditur
fpccies in organum vifus , tunc fi nulla illarum
videtur,fequiturqu6dtotum vifibile vidctur, Sc
tamcn nuUapars eius cflct vifa. Dcmum compa-
rando partes eiufdem vifibilis adtu vifi ad inuice,
dicoqu6dintct partcs propinquiores, illa ad qui
figiturafpcdtus vifus,miniasconfus^ vidcretur,&
magis diftindle quim alix remotiotes. Patet per
cxpcrientiam,&etiam quia per panem illam vifi-
bilis,ad qua figitur afpc6tus, maximc certificatuc
vifus dc re vifibili. Secund6 dico qu6d proptcr
clongatioric diftantis pattes coniundx videntut
minus diftindx. Terti6 dico, qu6d vifibilc poifer
in tantum eIongari,vt partes,quac eflent in medio,
vbi figitut afpedtus , videtcntur , & tamen partes
cxttemalcs non vidcientur, im6 cflcnt inuifibilcs
k tanta diftantia cum talibus citcumftantiis , &
iftud maximc apparet in cotporibus vifibilibu»
acutar figurz,quorum acuties non percipitui a
rcmotis.

Ex quofcquitur,qu6dvniim vifibile meliis
videtui cx hoc , qu6d coniungitui altcii vifibi-
li. Quait6 dico, qf{6d caeteris paribus illud quod
cft magis lucidum , aut magis album , videcur
magis album,videtur magis diftinde. Probatur,
quia lux , & albedo habent difgregate vifum,
propter fortem immHt.itionem corum , & ide6
faciunt rem aliquam apparere maiorem vifui,
quam (i eadem , & tanta prarfcntaretut vifui fub
nigredine, & caufaeft, quia Iux,& albedo, prop-
ter fortcm immucacioncm , quain faciunc in or-»
gano, moucnc fpecicsvifibiles quodammodo fc-
gregando , & propcer illam fegcegacioncm ani-
ma iudicac rcm matotcm.

Ex ifto leddicur caufa quare in pcima lunado-
ne arcus illuroinacus appatet portio magnz
fphacrz, quam reliqua pars Lunae non illumina-
t.i. Quint6 dico , qu6d fi duo contiaiia iuxta po-
nantui ad inuicem , vt puta album iuxtaponatur
nigro : quodlibet illorum magis diftindte perci-

pitur»

yifihilii </«•

pUcit /uHt

t»ritt.

9.

Magit iMcitlu
(y magis »1-
bum fnagit
vidtntmr.

9'

tn prim» lu-
riAtitmi qnd-
n arttu tUu"
tniuntiH ap-
pnrrat firtit
magnA j3>ib«-
r«.

46

Lib.I.Phyficorum

lO.

Partes f»nt
tluplices , ff-
fentialrs , &
intejrraleS'

KedtU rt-
tiif^ dul>lici-
ter dtfendere
potefl h noti-
tiafarlium.

T I.

SuBi4m totH
potefl perfe.

(t* co^nofci.

Tl.

Quid reijuf-
rutur ad per-
Je£le cogno-
fcenlum al%-
quod totnm
infcietinn»-
turAli.

'3

pirur,quam finon effct iuxrapofitum alteri,&
piopicr hoc tvahiturpanusnigerad.-iltarcvtdi-
ib'n<ftius vidcaturcorpusChriili. Caufa cft non
<ju6d propter iuxtapofitionem illam aliquod il-
lorum intcnfius raoucat vifum.quam ante mouif-
fcf,fi?d quia anima apprchendcns ifta.fimul com-
p.ir.at ifta ad inuicem in intenfionc , & propter
magnam diflimilitudinem , & rcpugnantiam,
quam inucnit in eis .iudicat quodlibct cfic in-
tcnfius , quam fi eftet fijlitaric pofitum fine alio.
Patet crgo qualitcr per cognitioncm diftindam
totius , &r qualiter vifibilium quxdam magis di-
ftindlc percipiuntur, & quacdcm miniis, & hoc de
primo.

Quantum ad fccundum.Notandumjquod par-
tium quacdam funt elTcntialcs , vt materia & for-'
ma;aliar quantit.ntiua:,& tales funt duplices, quae-
dam homogenea:,quae fcilicct habent candem de*
nominationem,& funt eiufdem rationis cum fuo
toto. Aliac funt beterogenes , qua: non habent
candcm dcnominationem cum fuo toto vt ma-
nus,pcs,caput,& huiufmodi.

Secundo notandum,notitiam totius depende-
re ex notitia partium , poteft intelligi dupliciter,
vno modo in gencre caufa: efficientis inftrumcn-
talis ifto modo,qu6d intellcdlus informatus no-
titiis pariium , potcft mcdiantibus illis dcuenire
in noritiam totius , & iftud eft verum.Alio modo
inrelligitur , quod ficut totum continct in fc di-
uerfiis perfedas partes;ita pcrfefta notitia dc to-
to habcat multas partes,feunotitiaspartiales,quaE
funt notitia: partium.

Nunc fupponuntur aliqua,prim6 qu6d nulldm
totum poteil perfedle cognofci , vr de honiine:
quantum ad omnia dicibilia de co, ficut patuit in
vna quarftioneprius. Secund6 fupponitur , qu6d
ad petfedc cognofccndum aliquam rem fccun-
dum aliquam kientiam,fufficit illam cognofcerc
fccundum terminosillius fcientia:.Probatur,quia
adcognofcendumaliquidinfcientianaturali,fuf-
ficit illud cognofccre per terminos fcientiae na-
turalis,nec habctcurarc dc fciendo rcm illam per
terminos mathcmaticos.

Tuncponunturconclufiones.PrimaeftrAdcog-
nofcendum aliquod totum perfcdbc in fcientia
«aturali non oportet cognofcere omncs partes
ipfius qualibctcognitione diftind-a. Probaturjna
fequerctur , qu6d oporteret infinitacognofccre
quodlibet, fciJicet cognitione propria, & diftin-
fta , quod cft impoffibile ; & patet confequentia,
quia cuiuflibet totius funt infinitae partcs.Ei dico
notabilitcr,quodlibet cognitionediftindla ; quia
infinit* partcs bene cognofcuntur cognitione
confufa,&indiftin6ta,vt,vcrbi gratia,in ifta, Ti-
tumhahet infinitMpartes,

Sccunda conclufio.Ad cognofcendum aliquod
totum perfccte in fcientia naturali,oportetcog-
nofcere omnes partes eius eirentiales , & hetcto-
geneas qualibct cognitionc fibi propria,& diftin-
ika. \n procelfu fcientiz naturalismam .id perfcdc
cognofcendum hominem , vt fad:um fuit , priiis
oportet cognofcere manns,caput,pedes,& hniuf-
modi, & quod ifta cognofcantur ex carnc,oflc, &
huiufmodi,poftea quod cognofcanturexquatuor
hurfioribus,quatuor bumores ex elcmetis,& ele-
menta ex matcria & forma,pec iftud fufficit, fed
oportet quod cognofcantur complexiones,quali-
tatcs,& conditioncs fcqucntcsex iftis.

Ex ifto fequitur, quod ad perfcdte cognofccn-
dum aliquod difcrctura , vt numerum , oportct

cognofccrc qaamlibet eiiispartem jConditiofteSj
& proprietates fibi conuenicntes , & cum hoc
h.ibitudines omnium fuaram partium ad in-
uicem.

Secund6 fequitur,qu6d ad perfeftc cognofcen-
dum corpus cceleftc , oportet cognofcere omncs
fpha:ras,fcilicet quot fint, & quot fint motus di-
uerfi ipfarum,ftellas,& alias conditioneseis con-
ucnientcs.

Tertia conclufio. Si principia rcrum natura-
lium eilent infinita in multitudine , difFcrentia
fccundumfpeciem^ficut ponit Anaxagoras , re$
naruralcs non eflent cognofcibilcs.Probatur,quia
tunc oporterer infinita cognofcere , quodlibec
cognitionc diftinda , & iftam conclufioncm in-
tcndit Ariftotelcs in ifto capitulo allegato poft
oppofitum.

Ad ratioftcs. Prima: duae funt foluta: pcr pri- ^4-
mam conclufioncm fecundae parris. Ad tertiam
dico,qu6d Ariftoteles intelligit,qu6d totum ma-
gis diftindccognofcitur^quamfuac partes,& cum
hoc, vt in pluribus totum cft notius communita-
ti,qu?m aliqua pars eius:quia vt in pluribus mul-
ti deucncrunt in notitiam totius per diucrfas par-
tcs , vr quilibet noftrum per aliam, & aliam par-
tcmdcuenit in notitiam columnx.Dico vlteriuSk
quod licet aliquae partes fint min^s nots ; atta-
men pcrfcda notitia tatius componitur cx noti-
tiis fuarum partium>tanquam cx fuispartibus.Ad
aliam didtum fuit in prima parte quaellionis.

ANNOTATIONES.

OMnis vifio fit ftr fjrtimldtm. Nota quod '^*
ad vifioncm funt hzc omnia heceflaria or- -r '**"*
ganum potentia: vifiuae, qui oculus dicitur,& qui tiSni».
mira compofitiont k natura confcdus cft , vt
capax fit recipiendi fpccies , vt in ipfo fiat vi-
iio. Conftat autcm oculus ex multis humori-
bus , & pelliculis : & in prima illa vbi humot •'^

cryftallinus eft , fit vifio. Sunt cnim duo nerui,
qui optici dicuntur , fiuc vifiui : hi egrediuntur
\ parteanteriori cercbri versijs oculos tendcntes.
Quidam tamcn dicunt , qu6d egreditur vnus , &
circa oculos diuiditur in duos,& vnus tendic
ad vnum oculum , & alter ad alterum , fcd alij
dicunt,qu6d ab ipfo ccrcbro egrediuntur duo,
versiis oculos tendentes , & in media via fic
vnus neruusintcger,& poft illam coniunftio-
ncih iterum efficiuntur duo nerui , quorum vnus
tendit in dexterum,& alter in fuiiftrumoeu-
lum , qui in fummitatc oculorum propc oculos
funt nimis ampli , vt faciliiis recipiatK fpecies
vifibiles , & prope cerebrum fimt valdc angufti,
vtfpecies vifibiles magis coIIc£bts tribuant fen-
fui communi,& habctfe admodum liftulaeor-
gani mufici. Infuper color propter matcrialita-
tem fuam vi fui non poteft fe ingcrcrc : idc6
producit fui fpeciem in acre , vel in aqua. Quan-
do igirur obiedum eft in debita diftantia , vide-
tur rcs fecundum propriam quantitatcm , fi au-
tem multum diftet , debiliratur fpccics , & appa-
rct res minor , quara eft,vtpatet deftcllis,qua:
ciim fint maiorcs, quam tcrra,apparent minores,
quam rota plauftri.

Fit ergo fic vifio. Radius vifualis.feu fpe- itf.
cies rei vifibilis eft cxtenfa ad modum pyrami- vifio f«««i»-
dis cuiusbafis eftinjre vifa , & angulus in ocu- ^»)^*'«
lo , qui quidem angulus tcrminat pyramidcm lu-
ininis rei luminoue , feu fpeciei vifibilis rci co-

loratx

QusEftio XII.

47

loratz in quoHbet pundo nnedi; ; quaproptcr in
quaciinque partc iticdij oculus exiftac vidct rcm,
&cum obicdum eft propinquius oculo, pyramis
cft brcuior,& angulus maior, & ficagit fortius,
& rem fccundum (iiam quantitatcm rcpraefentat:
ii vero rcs fit procul , pyramis cft longior , & rcs
minor rcpratfencatur , vt diximus de ftellis. Rc-
cepta ergo illafpecie in figura illa pyramidali ad-
uenicnte in pupilla oculi vbi humor cryftallinus
eft , fit vifio , & non in coniundtione neruorum,
vt alij fcntiunt , quia neruus illc terrcus eft , or-
g.inum vero vifus aqucum debet cfte , qualis eft
pupilla. Eft tamen illa coniundtio neruorum nc-
ceiraria quxdam difpofitio ad efficiendam vifio-
iiem, & quamuis res duobus oculis vidcatur, ap-
paret nihilominus vna , quia vnitas cognitio-
nis vifiuae pendet ab illa coniundione neruo-
rum, vifio tamen ipfa fit in dclicatifllmo organo,
fcilicet oculi pupilla & non in craJlifllmo , qua-
liseft ncruus.
17. Nota fecundo , quod vifio debet fieri in per-

fc£ta reditudine oculi , & pupillx ad rem vifam,
ita y t a fitu , in quo res , qux videtur, cft, ad pu-
pilla: centrum duci pofllt linca re(5ba,& radius di-
redtiflimus , fpccies autera rci villbihs non ob-
feruat tantam rcdlitudinem ab obiedlo vfquead
potentiam : cum enim extcnfiE fintpermedium,
aliquando in oculo imprimuntur ab obicdlo non
omnino oppofito pupillae. Ex hoc nafcitHr,qu6d
quando obie(ftum mittit fpecics in vifum , vi-
fus tamen non habet redum fuum axem ad il-
lum fitum , tunc apparet res extra locum : vt fi
comprimamus oculum digito extra propriura
locum elcuantes , tunc alibi apparet obiedum,
quam fit , quod obicAum fi alius oculus afpi-
ccrct te£to axc.videret illud in proprio fitu. Ideo
homo habcns duos oculos , quorum vnum di-
gito comprimit , & alium non , contingit, quod
vidcat idem obicftum & in proprio fitu , & ali-
bi , & fic vnum obicdtum apparet duo. Simili-
ter , quando obiedum eft in aqua per mcdicta-
tcm , tunc fpecies mittuntur ab illamedietatc in
aquam , & ab aqua proucniunt , videturque res
fra6ta , eo qaod in fupcrficic contigua acris re-
fringuntur : & quia acr eft medium magis difpo-
fitum ab ipfo, veniunt fpecies magis redia;,& fic
videtur res frafta. Hinc etiam apparet,quare res
magna vt turris , fi aliquantum a longe profpi-
ciatur tota videtur ; fi vero propc , non nifi cx
partc ; quia videlicet quando a longc rcs eft , fi
non fit extra debitam diftantiam , opponitur per
rcdtam lineam pupillae , & videtur pcr omnes
partes : cum vero propc cft,non opponitur rc6tc,
nifi fccundum partes. Ideo cti.im rcm,quamma-
nu tcncmus , vt ipfam rcdlc infpiciamus , ali-
quantulum a vifu feparamus,quia tunc magis rc-
&c opponitur pupillac.
1 o. Sed quare homines habentes oculos cauos &

§uare haif- profundos acutius vident , quam habentcs ocu-
tis ocu osea. jp^ prominentcs, & magnos ? Fortc, quod in ta-

MOS mCUttUS ,., ' ... n ° ■ r> \\ n-\

vident qukm "Dus vHtus viliua cit magis vnua , & collcctius

habenfts ocu- rccipiuntur fpccics in oculis profundis, quam

los frominen- in prominentibus , in quibus virtus vifiua, atque

'"• fpecies difperguntur ad latera oculoium , & hac

dc caufa homines conftituti in fouca profunda,

vcl in puteo profundo die fcrena,confpiccre pof-

funt ftellas.

Giutrenaut- Quarc nawieantibus , & equitantibus viden-

g»ntibu4 vi- ^~-' . ^ 1-1

elentMrmoue- tur moucn rcs immoDiles , vt montcs, & turrcs?

«i res imma- Fortc quod tales homincs rccipiunt fpccies cum

hiles.

motn , & nunquam in eodcm fitu , & ideo cum
mouetuc oculus illas res .ifpicens , ipCx res mo-
ucri vidcntur , & fimilitcr , qui in gyrum mo-
uentur , vidcntur fibi omnia circulariter mo-
ucri.

Scd quarc fcbricitantibiis , & cbriis res gcmi- ' 9»
nac videntur ? Fortc quia fpiritus vifiui , qui de- ^ii"" fehri-
fccndunt a cercbro in oculum funt puriores , & '''"'"'*'*"■ C^
nitidiores omnibus aliis fpiritibus aliorum fcn- ^,„^ viden-
fuum : idco quaecunque conturbatio fa6ta in tali- tur.
bus fpiritibus vifiuis , efficit atquc producit va-
rias , & admirandAs vifiones : & hac de caufa ho-
mo phrcncticus , vel qui tcnetur maxima febri,
videtur ilbi videre varia phantafmata, propter
conturbacionem iftorum fpirituumfadtam a fc-
bri maxima,& maximo calorc,& fimiliter cbrius
videtur fibi videre multas candclas , quraa fto-
macho afcendunt fumi in cercbrum , in quo in-
craflantur ratione frigiditatis ccrebri, & dcfcen-
dunt inocuIos,& conturbant fpiritus vifiuos,
& claros , & tunc quodam fpiritu vifiuo afccn-
dcnte , & altero dcfccndente , fit vt vna res dua:
vidcantur.

Quarcaliqui homineshabentesclaros oculos §u*r* hs-
nihil vidcnt, aut parumrFortc huius ratio cft ob- *'"'" ''"''"

ftrL• o •! • J OCUlos ndl'$-

ructio, & opiiatio neruorum opticorum , quod ,

impcdimcntum efficit , vt fpiritus vifiui tranfire

non poflint k cercbro in oculos.

Q^ iE S T I O XII.

ZJtmm entia naturalia fint determinafa.
inmagmtudine,

Arift. i.Phyfic.text.^6.^x. de Anim», tixt.\\. 6" t. '•
Generat. »nim»l.c»f. II. fiuetr.6. Phyfic.comrn ji.^^g.
rhyf. comm. 6i Mayron in text. Ariflot. hic D. Thom.
l.pmrt. juaft.j.art.i Caiet. ibtd. Scotus in v.dift.x.qu.9.
Occ\\»mdift.%. Durand. dift. iZ.qutft. 1. Caprcol.&
Hifpalcn.<6y? ij y«4/?.i.Aucrray«.}8./e.S.i.Coniinbr.
l . Phyfic.cap. 4. qutLft. ■vnic. Tolctus ibid. qutft. 9. Ru-
uiu$ ibid.qutft. x.

^ R G V 1 T V R quod non, quia inxquali- I.
ras,diflimilitudo, acutics, & proportio,
funt entia naturalia, vel faltcm difpofi-
tiones , quibus res difponuntur i natura , & ifta;
non tcrminantur in magnitudine ; ergo,&c. Ma-
ior probatur , quia quodlibet , quod eft inzqua-
le alicui , cft multo magis inxquale mcdieiati, &
multo magis inxquale medictati medietatis , &
fic in infinitum. Similiter acuties eft augmenta-
bilis ad diminutioncm fupcrficiei in infinitum,
eodem modo diflllmilitudo , & proportio funt
augmentabilcs per diuifionem numerorum etiam
in infinitum.

Sccundo, quia raritas, & denfitas,motus velo-
citas , & tarditas funt entia naturalia ; quia a na-
tura rcs fic difponuntur,& tamen non terminan-
tur in magnitudinc : nam raritas,& dcnfitas pro-
cedimt in infinitum ; vt patet primo huius , tcxt .
55. & vclocitas, & tarditas motus, vt patet in 6.
text.ij.

Tertio , magnitudo , & numerus funt res na- !•
turalcs , & ramen non terminantur in magnitu-
dinc : nani numcrus cxcrcfcit in infinitum,vt pa-
tet }. huius, text. 6 1 . & omni magnitudine data
contingit dari maiorem , imo eft aliqua dc fafto
infinita, vt lincagyratiua partium proportiona-
lium continui.

Quarto , quia fonus eft quacdam rcs naturalis, in Aiufie».

&

48

Lib.l. Phyficorum

Ens HAtur»-
It cafiturdu-
pltciter.

4.
l^Hti» natu-
rMli» tirmi-
MAri in m»-
initudint
qi^idfif.

I.ntium gr»-
du^funt 'jua-
tuer.

& tamen non tcrminatur in magnitudinc , quia
(ecundum Boctium in Muflca quantum chorda
eft breuior , tantum fonus cft acutior,fed chorda
cft in infinitum abbrcuiabilis , Sc per conrcqucns
fonus eftacutior in infinitum.

Quint6,quia ignis eftquoddam cns naturale,
& tamen non terminatur in magnitudine per
Ariftotclem in i. dc Anima , text. 41. vbi dicit,
quod ignis recipit augmentum in infinitum,
quoufquc fuerit combuftibile.

Sext6,quia animalia funt cntia naturalia,& ta-
men non tcrminantur in magnitudine;quia fi ef-
fet aliquod animal terminatum in magnitudinc,
fcqueretur qu6d non poflct pcrcuti , ncc impin-
guari,quiatuncefficercturmaius,& ciim nullum
fit animal quod non poflit percuti , fequitur
qu6d nullum fit, quod fit terminatum in inagni-
tudine.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotclcm in ifto
primo , traa. z. cap. i. text. j6. vbi dicit , qu6d
impoflibile eft animal , aut plantam , quanta-
cunque eflc fccundiim paruitatem i aut magiii-
rudinem, & fubdit paucis iotcrpofitis, qu6d im-
poffibile eft carnem , aut aliquid aliud,quantum-
cunque cfle aut maius, ant minus. Itcm, per Ari-
ftotclem i.de Anima, text.41. vbidicit ; Natura
autem conftantium omnium terminuseft, & ra-
tio eft magnitudinis, & augmenti.

Notandum , qu6d ens naturale accipitur du-
pliciter , vno modo pro compofito naturafi cx
matcria,& forma. Sccundomodoproomnico,
de quo vcrificatur hoc vcrbum eft amrmatiUc , &
jfto modo capitur in propofito.

Sccundo notandum,qu6d cntianaturalia ter-
minari in magnitudine non eft idcra , qu6d ipfa
non poile eflc quantacunquc fecundum magni-
tudincm & paruitatcm. Ide6 » imaginandi funt
duo termini, vnus a parte augmenti, feu magni-
tudinis;& alter a parte paruitatis,& tunc res na-
turalis , vel tcrminatur ad illum tcrminum cx
partc magnitudinis inclufiuc, & tunc illc tcrmi-
nus cft maximum, fub quo poteft cffe res natura-
lis ; quia fub illo poteft, & fub nullo maiorj , fed
fub quolibet minori vfque ad illum.fub quo non
poteft eiVe proptcr paruitatem. Si ver6 rcs natu-
lalis terminetur exclufiuc ad illum terminum,
tunc terminus ille vocatur tnaximum , fub quo
non poteft eflc ; quia fub illo non poteft efle,nec
fub aliquo nutbri , fed fub quolibet minori , vf-
que ad illum , fub quo non poteft elle propter
paruicatem. Eodcm modo terminus , ad quem
res n.aturalis terminatur a partc magnitudinis
pioprer paruitatcm,vcl cft terminus,ad quem ter-
minatur inclufiuc, & tunc cft minimum fub qno
poteft cllc, & fub nullo minori, fcd fub quolibet
niaiori vfque ad illum , fub quo non potcft elfe
proptermagnitudinem ; vcl adillum terminum
terminaturexclufiuc, & tunc eft maximum fub
quo non potcft cfle propter paruitatem ; quia
fub illo non poteft efle , ncc fub aliquo minori,
fcd fub quolihct maiorc vfque ad illum, fubquo
non pottft eflc propter magnitudinem.

Tcrtio notandum,qu6d quatuor poflimt diftin-
gui modijfcugraduscntiumiuxtaargumcnta an-
te oppofitum.In primo gradu funt accidcntia im-
pcrfedta ; quas non funt nifi quacdam relationcs
entium , qaac fiuc fint diftindaj , fiue indiftinfta»
non eft cura ad propofitum,vt inzqualitas,diffi-
milirudo, acuties,proportio, & huiufmodi , qua:
coufcquuntuc proportioncm,& «qualitatem.

In fcctmdo gradu funt accidentia perfc^ , vt
caliditas, frigiditas, albedo, (apor, & huiufmodi.
In tertio gradu funt cicmcnta fimplicia, & mixta
impcrfefta homogcnca , vt pluuia, vapor, & hu-
iufmodi. Scd in tcnio gradu fum mixuperfe-
£ba,planta:,& animalia.

Quantum ad primiun gradum , fn prima con- ^-
clufio : Inacqualitas eft augmcntabilis in infini- ^"*l>*»litM
tum. Probatur , & fit -^ inasquale B , fecundum I-/.*"'^*'
proportionem duplam, igitur ipiius A ad medic- tutn.
tatem B, cft inacqualitas in duplo maior, & fic in fropmio, ^
infinitum. Ex qup fcquitur prim6,qu6d propor- ^'/P»>flituda
tio eft augmentabilis In infinitum.Probatur,quia f^L-f"^'^.'*'
/iipfius.^ad5,fitaliquantaproportio,eiufdem fi„itum,
AiA cius medietatcm, eft proportio in duplo
major, & ad cius quartam in quadruplo , & ficin
infinitum per diminutionem minoris termini.
Sccund6 (cquitur , qu6d diffimilitudo eft au-
gmentabilis in infinitum. Probatur , quia fit^i
qualitas diffimilis B , fecundum intcntioncm, &
refecetur medietas qualitatis B. non fecundiam
cxtenfionem , tunc ipfius A ad mcdictatem B,
cft duplo maior diffimilitudo quam ad 5 , & fic
ininfinitum.

Secunda conclufio : Nulium iftorum eft au- 7,
gmcntabile in infinitum per augmentum maioris
tcrmini. Probatur , quia impoffibilc eft , qu6d
maior terminus crefcat in infinitum fecundum
magnitudinem , vel fecuudum proportioncni,
exquo fequitur primo, on6d inxquaiitas , pro-
portio , & diffimilitudo fi funt augmentabilcs in
infinitum , hoc folum eft per diminutionem tcr-
mini minoris.

Secundo fequitur,qu6d licct iftafintaugmen-
tabilia per augmentumtermini maioris, attamen
hoc folum eft finite , vt videtur , quia proportio
quantitatis bipedalis ad pcdalem poteft augcri
pcraugmcntum quancitatis bipcdalis,hoctamen
folum eft finite,quia quantitas bipedalis non po-
reft augmcntari in infinitum.

Tertia conciulio : Acuties eft augmcntabilis "•
in infinitum : quia acutics cft augmentabilis fe- ■^'^«'»« tfi
cundum diminutioncm fupcrficiei : mod6 fuper- '"i*""^'**'-

cies eft diminuibihs in innnitum,igitur & acu- f^„
ties eft augmcntabilis in infinitum. Vnde acuties
fequitur fcmperdiminutionem anguli quantum
ad augmentum , & obrufitas fequitur augmenta-
tioncm anguli,ide6 ctim.angulus non fit augmen-
tabilis in infiiiitum,obtufitas non poteft crcfcere
in infinitum.

Quarta conclufio , tarditas eft augmentabilis Tarditat tft
in infinituni , imo de fado quacumque tarditatc 'ff""!'**'.*
data , eft darc niaiorcm , fecundum quamlibet ^^'^ "^'"'
proportionem. Probatur demotu circulariali-
cuius fphasrac , vidclicct corpoi is corleftis mota»
fuperpolos immobilcs, qui.i quacumquctardita»
te data , qua aliqua pars affignata miiior in illo
corporc , eft darc partcra propinquiorcm polo,
qua: in duplo tardius mouetur,& vnam aliam
propinquiorcm , qua: in quadruplo tardiu$,& fic
ininfinitum.

Quinta conclufio : Velocitas motus lecalis 9.
non eft augmcntabilis in infinitum. Probatur, VeUcittum»-
quia motus coeli eft ita velox , quod impoffibile '** ^"^*^'* "'^
eft circ velociorem , cum fit motus velociffimus, '^i.-M^f ""^'
crgo,&c.Secundo quiainomni motulocali alio fi„itum.
a motu cceli eft refiftentia proucnicns, f. cx partc
mcdij,per quod fit motus,quod quidem mc-
dium femper dctcrminat fibi certam rarita-
tcm , & dcnfitatem , & pcr confcquens femper

motus

Quxftio XII.

motus faftus per iprum cft cflm rcfiftentia. Et
dico notabiliter velocitas motus localis , quia
vclocitas altcrationis eft augmcntabilis in infini-
tum j eo <ju6d in motu alterationis poteft deftrui
totalis refiftentia, ficut in vifione , quae fit per li-
neam longitudinis dcilluminationc.intclledio-
nc,& volitione. Patet igitur, qualiter in his.qux
confequuntur magnitudinem inaequalitatem , &
proportionem,fit terminus augmenei,& qualitet
non.Et fi dicatur quod ifta non funt entia diftin-
<51:a a compofitis naturalibus , vel ^ qualitatibus,
fed folum funt termini connotatiui ; adhuc illa
conclufioncs non funt minus vcra? , quia adhuc
termini illi poiTunt denominarc fubieftum fe-
cundum magis, & minus in infinitum, vel finiti
folum fecundum exigcntiam praedidarum con-
clufionum, & hoc dc primo.
lo. Quantum ad fccundum gradum fitconclufio

iJuBaquaU- ifta; NuIIa c qualitas prima.aut confequens qua-
mujnln^bi- ^'^•'''^^■" primam eft augmcntabilis in infinitum.
/« in infini- ^"^obatutjquia fi fic, maximc cflctcaliditas ; fed
tum, probo quod non : quia ignis <* dc fafto habet ca-

liditatem fumnyam,qu^ eft,aut quam poflibile eft
eftc, igitur caliditas ignis non cft augmentabilis
in infinitum. Tenet confcquentia , & probatur
anffccedens, quia ignis in fua fphaera eft , in loco
fuo naturali non impcditusab agente extrinfe-
co , igitur de fado reducit fe ad difpofitionem
■conuenientem fibi fecundum naturam, & illaeft
caliditas fumma ; ergo , &c. Sccund6 ; quia cali-
4itas ignis,& frigiditas funt contraria.vt patet z.
de Gcnerat.text. 8. & piimo huius, igiturab in-
uicem maxime diftant, per definitionem contra-
riorum datam y. Metaph. Icd fi caliditas ignis
eftet augmcntabilis , non diftarent ab inuicem,
niaximc , cum adhuc poftet magis diftare ; ergo,
&c, Tertio patct indudione: nam quodlibetens
naturalc deterrainat fibi ccrtura gradum huiuf-
modi qualitatum tam primarum , quilm fecun-
darum, vt homo determinat fibi ccrtum gradum
caliditatis, ignis maiorem , fcilicct fummum , &
ita de aliis.
j j^ Contraconclufionemargultur ; quiaqualitas

fecuncja , vt fapor , vel huiufmodi confequitur
proportionem primarum qualitatum : fed pro-
portio eft in infinitum augmentabilis per pri-
raam partem quaeftionis ; igitur huiufmodi qua-
litates fecundx crunt augmentabiles in infini-
wm. Secundo, quia fi in fphzra ignisponeretur
vnum, vel plura fpecula concaua cx oppofito So-
lij dire£le , tunc per congrcgationem radiorum
SoIisinfpccnIoconcauogcnerareturcahdiras,vt
patetad experientiam; igitur fequiturquod ca-
liditas ignis intcnderetur ; & cum per variatio-
ncm fpeculorum in infinitum poflent congrega-
ri plures, vel pauciores radij in infinitum, fequi-
tur quod caliditas eft angmentabilis in infini-
tum. Tertio, raritas, & denfitas funt augmenta-
biles in infinitum ; crgo, &c.
12,. Ad ifta refpondetur. Ad primum concedo,

quod qualirates fccunda: confequuntur propor-
tioncm ; fed nego confcquentiam , qu6d G pro-
portio eft augmentabilis in infinitum, ergo qua-
litates confcquentcr cflent augmcntabiles in in-
finitnra : quia per augmenium proportionis»
quSdoque corrurapitur qualitas confequens pro-
portioncra.vt patet de fanitate.quac corrumpitur
per diminurioncm alterius qualitatum , quarum
cft proportio ad inuicem.

Ad fecundum dico, quod caliditas ignis in fua
Scoti oper. Tom. 1 1.

49

fphxra non poreft intendi per quantamcunquc
congrcgationem radiorum , quod probo , quia
concurlus radiorum reuerberatorum a fpeculo
concauo non cft potentior ad producendura
ignem ; vel calorcm , qu^m fit vnus ahus ignis;
cum igni maxime competat caliditas , & tamcn
certum eft , quod caliditas fphxra ignis non in-
tenditur per alium igncm ; igitur nec poteft in-
tendi per huiufmodi concurfum radiorum.

Ad tertium de raritate,& dcnfitate dico,quc)d
non repugnat qnantum cft cx ratione genetali
corporum mobilium, quod dcnfitas ,& raritas
fint augmentabiles ih infinitum , (i cflet agens,
quod polfet intendcre,& pafl^um quod pati : mo-
do CHilibct rci naturali repugnat , vt ftet fub
quantacumquc denfitate, vel raritatc : fcd cu-
iuflibet rei forma determinat fibi certum gra-
dum, vel latitudinem , fub qua poteft ftare natu-
raliter , vcl violenter.

Secunda concIufio.Qujclibct res naturalis de-
tcrminat fibicertum gradum ralitcr,& cuiuflibet
alterius qualiter, fub quopotcft ftarc in fuaper-
feftiflima difjjofirione; & ille gradus eftmaxi-
mus,& minimus,fub quo potcft elTe in tali difpo-
fitione. Probatur , quia fi imaginaretur tota lati-
tudo qualitatis fub qua tes naiuralis porcft cfle,
fiue naturaliter, fiuc violcnter, igitur tcrminabi-
tur duobus tcrminis , vno a parte intenfionis , &
alioa parte remiflionis , & tunc giadus mcdius
inter iftos duos terminos eft fi>b quo poteft ftarc
infuaperfcdiflima difpofitione, & fi ftet fub in-
tcnfiori.vcl remifllori.ftabit minus pcrfe<5lc.

Tertia conclufio. Qu^aclibet res naturalis po-
teft vel naruraliter,vel violentcr, diftiahi ab illo
gradu. Probatur , nam aer poteft caleficii , & fri-
geficri, & firailiter hoino,& ita dealiis.

Quarta conclufio. Non potcft diftrahi res na-
turalis quaniumlibet ab illo gradu fine corrn-
ptionc, & ideo a partc rcmiflionis t{\ imaginan-
dus terminus , fub quo non poreft ftarc propter
remiflioncm,& illc cft gradus maximus, fub quo
non potcft ftare, quiallibillo non potcft ftarc,
nec fub aliquo minori ; fed fub quolibet maiori
vfque ad illum, fub quo non potcft ftare proprer
nimiam intenfionem. Et per iftud foluitnr ratio
Comm5tatoris fuper tertio Coeli, pcr quara pro-
bat , quod formae clementoruni non fufcipiunt
magis, & minuS. Similiter dico,iparteintenfio-
nis eft imaginandus vnus terrainus, & tunc pr«-
terquam in elementis terminus intenfionis eft
rainimus gradns,fubquo non poteft ftarcrcs na-
turalis,vt verbi gratia.cftdarcminimum gradum
caloris.fubquonon potcft ftare formahominis
fine corruptione ; quia fub illo non poteft , nec
fubaliqudmaiorc, fcd fubquolibct minorevf-
que ad illum , fub quo non poteft eire propter ni-
miam remiflionem.Et dixi notabiIitcr^mfr^«<iwi
in elementu : c^aia. elementa determinant fibi ali-
quas qualitates in fummo , & idco quantum ad
qualitates illas non eft darc fub quo non polfunt
cflcfecundum maximum.fed fub quo poflunt^rcd
^parteremiflionis ,in elcmentiscft darc niaxi-
nium gradum,fub quo non pofluntcflc.qucmad-
modum & in mixtis,& ha;c dc fecundo.

Quantum ad tertium gradum.Notandum quod
elementa tcrminari in magnitudinc poteft intel-
ligi dupliciter. Vno modo quod clcmcntis non
repugnat de narura fui, quin fint augmentabilia
in infinitura, Ci non eflct aliud impedimentum.
Alio modo qnod de fadlo non poftunt augmen-

£ t^i

»3«

R« n*tura-
lit determi-
natfibi eer-
ium gTMiufn
fub tjuopolefi;
ftnre.

14.
Res nuturS'
lit quomtd»
pojlit diftrnhi
»b illo gradu,
quem jibidt-
terminat.

EltmentM
ttrminari 11»
magnitudin*
foteft bifa-
riam inttOi-
V-

EUmentmm
de fiti natur»
*ft *i'gmen-
taHle $n tnfi'
niium.

i6.

"Elementum
de faHo ntn
fetefi augeri
in iffinkmn.

»7-

Xlementum
determinatur
fecUihm e*r-
fm m»gni-
tudintm.

»«.

5°

tari in iiiiinitum^red decerntinata funt inmagni-
tudine, vel poteft intelligi detot.amairaelemen-
torum, vel de qaolibet clemento pcr fe.

Tunc ponuntur conclufiones.Primaeft.Quod-
libet efementum * de foi natuta cft augmcntabi-
le in infinitum,n noneftet impedimentumaliuil-
de. Probaiur, nam ignis li.haberet locum,in quo
pofTet extendi, & combuftibiiia apponcrentut in
infinitum ,1gnisininfinitumaugmentaretut,vt
patet fecundo de Animatext.41. & ficntargui-
tur de igne , ita poteft argui de quoljbct alio ele<-
mento.

Secundaconclufio. Nullumelementumdefa-
^oeft augmcntabilein infinitum. Ptobatur,quia
tota mafla elemcntorum inclufa eft concauo or-
bis Luna: tanquam in loco detcrminato,ita vt in
maiori cxtendi non poffit , nec inminori , quia
iam relinqucretur vacuUm. Igitur impoflibile
eft , quod aliquod elementum augmentetur vl-
tra quantitatem illius loci.

Sccund6, fi aliquod elementum cftet augmen-
tabil^ in infinitum , tunc fequeretur,qudd opor-
teret ponere materiam infinitam fix qua poftec
augmentari, quod eft impb{fibile. Ex quibus pa-
tct , qu6d licet nullum elementum per formam
fuam determinet fibi certam magnitudinem,im6
quantum eft de fe,eftaugmentabi!e in infinitum»
tamen quodlibec elementum determinatur ad
magnitudinem ptopter defeftum loci« aut mate-
tiz, aut vtriufque.

Tertia conclufio. Qupdlibet elementum de-
terminatur fecundum certam magnitudinem,fiib
qua fi eflet , vel poflet cfTe, ipfum effct fub perfe-
^iflima difpofitione , fub qua poffet eilc fecun-
dum magnitudinem.Probatur,quia fi omnia,qu;
funt infraconcauumorbis Lunz,eflent fine vio-
lenria,tuncquodlibct clementum effctfubquan-
titate, quz conueniret fibi per naturam.

Quarra conclnfio. Ab illa magnitudine fub
quaclementum eft in fua pcrfe&i(fima difpofi*
tione , poccft quodlibct elcmentum diftrahi vio-
lenter , fcilicec ad magnitudinem maiorem , vel
minorem.Probatur,qaia quandoque rcgnat con-
ftellatiovaldecalida,quandoque frigida, quod
non cfTct, nifi quia tunc aqua diftrahcretur^ ma-
gnitudine perfeda , fub qua effct.fi omnia eflent
fine violencia , quz eflenc incraconcauum orbis
Lunx. Secund6 pacec per fignum : quia propcer
hoc quod clemenca quandoque func maiora,
quandoque minora, nacura ordinauic impreflio-
nes racccorologicas , elcmentorum obferuan-
tiam in debita proportione,fcilicctimpre{fiones
aqucas ; ne elcmenta calida nimis augmenten-
^ur j & impreffiones ignitas , & ventum,& terrae
motum, ne clementa frigidaaugmementur vhra
debitam proportionem.

Tunc dubitarur,ex quo quodlibet elementum
fecund^m fuam totam fubflantiam poteft diftta-
hi violemer k quantitate, quae fibi conueniret, fi
fine violentia eflet quandoque ad maius , quan-
doque ad minus.Vtrum fit dare maximam quan-
titatem , vel minimam k qua poteft diftrahi vio-
lenter ?

Secunda dubitatio eft» non de tota fphacra ali-
cuius ciementi , fed de parte , vtriim fit dare mi-
nimam partem fub qua forma eleinenti poffit
exiftere.

Tertia dubitacio, Vcriim fic dare roinimam
denficacem , vcl raricatem ,fub quapoflit ftate
forma ignis, auc alterius elementi.

Lib. I. Phyficorum

Ad primam refpondetur prim^ de fph^ra ignis,
qu6d in fphzra ignis imaginandi funt duo cec-
mini magnitudinis,vnus a parteconucxa,&tunc
dico qu6d eft darc maximam ciccumferenciam,
fub qua poceft ftare forma ignis : quia poceft fta-
re fub circumferencia orbis Lunz , & fubnulla
mai£>re. Scd alcer cerminus imaginandus eft \
pane concaua , & inferiori. Ec cunc dico , qu^d
noneftdare minimam quancicacem, fiuemini-
roam fnpcrficiem concauam , fub qua poflic ftare
Iph^ra ignis ^ parte inferiori.Probatur,quia cunc
{equcrccur.quod ignis exiftcns fub cali quancica-
ce non polTec comburere ftupam fibi approxima-
tam, confequens eft falfum : quia ibi non deficic
materia, cum ftupa fit materia fufficicntcr difpo-
fita, nec dcficitlibi locus,cum fpharra acris fix ibi
continua, vel concigua. Ideo dico, quod eft dare
maximam quancitaccm, fub qua nOn poceft ftare
fphaera ignis ^ parce inferiori. Probatur, quia ex
quo non poceft elTe fub quancacunique modica
quanticace; & non eft dare minimam , fub qua
poceft efle, igicur fequicur , qu6d eft dare maxi-
mara , fub qua non poceft effe , & cenec confe-
quenciaimaginando totaro quanticaccm,fubqua
poceftcfle fphzra ignis nacnralicer, vel violcnccr
feparacam i quancicace , fub qua non poceft efle
pcopcer paruicacem. Ec force fphsra ignis num-
quam fuicica magna vcrsus deorfum, qu6d con-
cinuabacur vcrsus illam diftanriam exclufiuc, fub
qua non poceft efte propcer paruicacera, qu£ par-
uicas prouenir non ex cepugnamia ignis , (ed
aliorum elementorum , quaeexigunt locum pro-
portionatum, & debicum.

Secund^ dicendum eft de acre.Vnde dico ima-
ginandi funt termini fphaerx acris , vnus fcilicec
a parte magnitudinis vcrsus fphsram ignis , ad
quam non potcft attingcrc nacuralitcr , vel vio-
lencer propter magnitudinem , & alter ab alia
parte vetsiis fphasram aqux , fub quo nonpoteft
ftare acr naturaliter , vel violenter. Propter par-
uicacem. Ec confimilicer drcendum eft dc aqua,
qu6d ccrminacur k parce acris minima , fub qua
non poteft efTc j & ^ pacce ccrrae maxima fub qua
non. Ncc eft difFcrcntia quo ad hoc,fiuccoca
aqua ponacur inccrcludi infra parces cccrae , can-
quam infra vafa : fiue dicacur,qu6d aqua circun^
dac cocam ceccam,excepca vna parce,quae vocacur
facies cerrae , quam inhabicamus, & qua fuper-
fcrimur aquae , eo qaod non eft purc grauis , fed'
leuis propcermixca , qux fibi immifcencur.

De cerra dico , quod ccrra \ parte aquae , &
acris rerminacuc ad minimum fub quo non po-
ceft efTc proprer roagnicudincm , fed i parce in»
fra nullo modo cerminacuc, quia quancacum-
que magnicudine daca , concingic daremaiorem,
& fic in infinicum versiis cencrum. Item nocan-
dum qu6d ficuc elemcncum poffcc diftrahi ma-
gnicudine fub qua efTcc fine violencia, augmen-
cando , ita etiam diminoendo^ Vecbi gracia,
ficuc fphaera ignis diftrahacur per aiigrocncum
ignis in deorfum, ita poceft diftrahi pcr augraen-
cum aeris in furfum , & tunc ille idem cermi-
nus , fub quo non poceft cfTe acr propcer mt-
gnicudinem , eft terminus ad quem ignis poteft
comptimi in furfum , & fic quantitas incer me-
dia ab vno termino vfque ad concauum orbis
Lunz, eft vna quafi diaroecer, fub qua poceft efle
fphaera ignis.

Ad (ecundam dubicacionem dico , quod non
eft dare minimam partero ignis ; quae poific per

fe

«^

2.0*

XI.

%X*

Quxdio XII.

51

Jfnitptr fe-
lam eompref-
fitrum ptteft
ecrrumpi.

15.

jjJuOummix-
tum perfeSK
efi Mgmen-
ttbile in infi-
nitum.

X» emni^e-
eie eji dare
trtaximum
indimduHm.

14.

Chriflus h»-
huit perfe-
Bilftmam
fiiituiam.

fe reorfutn exiftere , fed maximam, qua non po-
teft , vc videbitur in alia quarftione.

Ad tectiam dico,qu6d eft dare maximam denH-
tatem, fub qua no potefl: ftare focma ignis.verbi
gratia , (1 ignis comprimacur continuc conden-
fando, dato quod non e(l dace minimam denfica-
tem, fub qua poteft ftare : quia tunc fi applicare-
tur condenfans eiTet dare vltimfi inftans tci per-
manentisin e(k. Ideo dico , quod eft dare maxi-
raam,fub quanon poteil ftare; & (icut dicitur de
igne.ita poteft proportionaliter dici de quodlibcc
aliorum elementorum,confiderando prsdida.

Ex ifto fequitur , quod pcr folam comprefllo-
nem ignis poteft corrumpi , & hoc iiabet videri
in lib.de Longicud.& bceuicace vitae, de fufFoca-
tionecalocis. Secundo feqnitur,qu6d H per ima-
ginacionem ignis includccecur in vna fphxra la-
pidea in vnaparce,& eftec vna ftupa ex alia pacce,
qu6d ignis non combuceccc ftupam , nifi frange-
rccur illa fphaca. Tcrcio fequitur,qu6d fi omnia,
qux func infra concauum fphzcz Lanx per ima-
ginacionem remouerencuc, & cocum eflcc ceple-
tumigne, pofllbile eflct,qu6d ignis non com-
bucecec ftupam.fi efiec fibi applicaca,& hoc quia
ignis dececminac fibi certam raricaccm, & denfi-
tatem, & ideo requirit locum in quo poffic ex-
tendi, & hoc de tertio.

Quantum ad quartum gradum cft prima con-
clufio. Nullum f mixtum perfeflum , vtanima-
tum eft augmentabile in infinitum. Probatur,
quia quodlibet detetminat fibi ccrtam figuram,
ic certam quantitatem fecundum fuam formam
propriam , vt dicit Commentator 3. Coeli , qui
per hoc ponit diffccentiam inter clementa fira-
plicia, & mixta.

Secunda conclufio.ln qualibet fpecie,eft dare
maximum indiuiduum , quod de fa<3:o eft in illa
fpecic.Probatur, quia aliccr eftet procciTus in in-
finicum in indiuiduis illius fpeciei.

Tertia conclufio eft de poffibili : In nuUa fpe-
cieeft dare aliquod indiuiduum, ita magnum,
quin poflHc daci aliud maius, imoquin ipfuramct
poffic eftc maius. Probatuc exemplaricer de ani-
mali , nam animal poceft eflici maius per melio-
racionem ciccumftantiacum, qua: ccquiruncuc ad
vicam, &c augmencum, vc pucaaecis,nuccimenti,
6c huiufmodi.

Quarca conclufio. In qualibet fpecie imagi-
nandi funt duo tecmini,vnus aparce magnicudi-
nis,& altcr ex parce pacuicacis exclufiu^fub quo-
rum neucco poccft cfiealiquod indiuiduum illius
fpecici , fcd fub qualibcc magnitudinemediain-
cer illos cccminos poceft efle aliquod indiuiduum
illius fpccici : vecbi gratia , in fpccie humana eft
dace aliquam quantitacem , fub qua non poceft
eire pcopcer pacuicatem, huiufroodi eft quanticas
pedalis, qux fic y^, cunc func mulca: quancitates
lub quacum nulla poccft cfle homo pcopcer par-
uiracem, vc fcmipcdalis, quacta pcdalis, & ica de
aliis.quacum omniura maxima eft ^.Sub A,fzt-
tc magnicndinis func multx qaancicaccs,fub qua-
rum nulla poccft efle homo propccr magnicudi-
nem, vt fub quantitatc iz.vel jo. vcl ^o.pedum,
quarum omnium fortc minima eft decem pe-
dum , qus fit B. Tunc dico , quod inter>4 & B
eft mcdium fecundum proportionem Arithme-
ticam ,.vcl Geometricam , fub quo rnedio fi ali-
quis humo cflct, ipfe haberet pcrfeiliffimam fta-
turam,conuenientem natnrx humanae.quam ( vt
verifiroilceft) habuit Chriftus > & qui excedic
Sc9ti optr. Tom. II.

iftud medium extenfiuc eft gigas: & qui deficit ab
ifto rocdio cft nimis paruus,& fi notabiliter dcfi-
ciat eft nanus. £t nota , quod iftud medium eft
diuerfura fecund^m diuerfitaccm pacriarum.

Quinca conclufio. Non folum res nacnrales t^.
terminantuf przdidlismodis,im6 etiam rcs arti- Res»rtifici4-
ficiales,vc domus,pons,vicus,ciuicas,excccitus,& ^" "T'"^-
huiufmodi. Vnde recolligendo patet,qu6d ora- matniiu4i~
nia entia , vel funt compofita ficut mixta perfe- ntm.
Oii. , & animata , & talia fecundum formas pro-
prias dececminanc fibi ceccas magnitudines , &
tcrminantur minimo , fub quo non poflunt eflc
proptcr magnicudinem, & maximo fub quo non,
pcoprer paruicacemi vel funt fimplicia elementa,
& talia non detcrrainant fibi cectam magnitu-
dincra fccundum formas proprias , fcd dctcrrni-
nancurklocis , vel propter dcfedum materix*
vel funtaccidentia, vt caliditas , & huiufmodi,
& talia accidentia terminantur ad maximura
gradura poffibilem efle ; fed raritas , & dcnfitas
quantum de ratione fui funt augmentabiles in
infinitum ; fcd ratione corpocum , qu* funt ra-
ra , vel denfa , func augmencabilia tolum finitc.
Scd inzqualicas , diffimilicudo , & huiufmodi
func augmencabiles in infinitum pec diminucio-
ncm cccmini minoris. De numero & magnicu-
dinedicetuc in 5. qualicer tecminantur , & qua-
liccr non.

ANNOTATIO N E S.

* "JDeo imaginandi/Mnt duo termini , Scc, Nota
Iduosefle terminos magnicudinis , & alios
duos pacuicatis : primi duo funt maximum quod
Jic,8c minimum ejuodnon ,quocum pcimus eft in-
tcinfecus ; fecundus vero exccinfecus..^/<«XM»«»i
quodjtc y qui eft inccinfecus , cft tecminus quanci-
catis fub quaforma nacuralis efle poceft , & fub
nulla maiori. Aiinimum quodnon , eft illa quanci-
tas , fub qua focma nacucalis cfle non poteft , &
fub quacunque minori, qu2 non fic roinor mihi-
ma,poceft. Exemplum pcimi homo poceftefle
fub quancicace quatuor cubitocum , & fub nuUa
maiori poceft elfe. Exemplum fecundi , vc fi di-
camus homincm non polfe cfle fub magnitudine
fex cubicocum , & pofle efle fub quauis minori,
nifi fic minor minima. Tcrroini paruiratis func
minimum (juod/ic , maxiMum tjuod non. Quprum
fimiliccr primus eft cerminus inccinfecus, fecun-
dus vcc6 exccinfecus. Minimum tjuodfic eft ter-
minusquantitatis, fubqua forma naturalis cfle
poteft, & fub nuUaminori, vt fi dicamus,ho-
minis formam efTe pofTe fub quantitace vnius
cubiti , & fub minoci cfTe nbn pofTc. Maximum
ijuod non eft quancicas , fub qua focma natucalis
effe non poccft, & fub quacnnquc maioci poccft,
dummod6 noh fic maior maxima : vcfi dicamus
hominem non pofTe efTc fub quancitace vnius
palmi , pofle tamcn fub maioci , qua; non exce-
dac cerminum magnicudinis ex his cerminis duo
afficmaciui funt intcinfeci , negatiui vec6 extrin-
feci.

Noca fecund6 , terminum inceptionis. retvm
effe dupliccm , intrinfecum fcilicet , & extrinfe-
cum.Primus vocziat primumfiii ejfe,c[ai eft quod-
dam inftans rei , in quo verum eft dicere , In hoc
inftanti reseft.&immcdiate ante hoc nonfuit.
Altcr terminus, nempc extrinfecus , diciturt^-
timumfiti non ejfe, quod eft inftans, in quo verum
eft dicere , Nunc ccs non cft , & immediate poft

E 1 hoc

16.

Magnitudi-
ni«,(yf»rui~
tMtis dutfunt
ttrmini.

17.
Terminus in'
teptienit re-
rum ifi du-
flex.

5i

Lib.I. Phyficorum

hoc inftanscrjt.quopafto incipiunt tes fuccefli-

u«, vt inotus i res vct6 permapcntes fubftantia-

TermitMsJt- les incipiunt pct ptimum fui cfrc. Dupiexfimi-

faioHtt rerS ijt^r cft tctminus defitionis rctum , altet inttin-

tfi duflfn. ^gj.yj ^ ^ appellatut vltimum fiii tfe , qui eft in-

ftans , in quo vetum eft dicete , nunc rcs cft , &

immcdiate pcft hoc non erii , quo pado defi-

nunt cfte,qua; no per motum corrumpuntur. Al-

ter eft tcrminus cxttinfccus , qui dicitur^n*»i«»»

/ki mn ep,S£e& inftans, in quo vcrum eft dicere,

nunc rcs non eft , & iminediate antc hoc fuit;

quo pa£bo definunt res , quz non in inftanti cor-

rumpuntur , quales funt rcs fucccfllua;. Ex hoc

fcquicur , qu6d tcrminus intrinfecus , tam ince-

ptionis ,quim dcfitionis yocztaiprimumfuiejfe,

terminus ver6 extrinfecus tam inccptionis.quani

defitionis vocatur vltimumfm mn ejfe. Tcrminum

intrinfccum vocat hic Scotus tetminum inclu-

fiiie , extiinfecum vei6 terminum exclufiueap-

pellat. Rcs igitur permanentes incipiunt per ter-

tninum intrinfecum, & definunt pcr tetminum

intrinfccum ; fucccffiux ver6 incipiunt per tet-

minum extrinfccom , atque etiam per tctminuni

"ExplicMtio cxtrinfccum dcfinunt.Et ex his patet fcnfusquz-

tituh q$u- ftionis. Quacrit cnim Scotus , vtrum rcs natuta-

/ loms. j^j ^ q^^ pg|. pjj„^„^ fj,i gflfg incipiunt, poffint

cfte tanta: quantitaiis , qu6d vitibus natntz ad-
huc maiores, & maiores efte poflInt,quod eft ca-
rcte tcrmino raagnitudinis , & qu6d non tam
parus poflint efte , quin poflint viribus naturas
minores , & minores eflc , quod cft carere termi-
no paruitatis ; an potius poflint eftc tam magns,
vcl tam patuz , qu6d ctiam per vires naturac ma-
iotcs, vel minorcs effe nequcant , quod eft habe-
reterminos magnitudinis,& paruitatis.Primum
examinatur in hac quxftione. Secundum in fc-
quenci quxftione cxplicabitur.
b Gjitiifiuejint diftinSlttfiue indiiiinB^ , &c. No-
ra qu6d Henricus de Gand.Quodl. 9. quzft.^. &
Quodl. j.qua:ft.6.& 7.& Quodl.^.quaeft.i.afle-
rit , quod omnis relatio cft cadem realitcr cam
fundamento. Hanc fcntentiam feqjiitut Ocham
in Qu.o'11. & toia fchola Nominalium, quam dc-
fendit Sotus in Pixdicamentiscap. deRcIation.
quacft. 1. affirmans infuper rclationemdiftingui
formaliter a fnndamcnto joppofitam tamenfen-
tentiam tenet Scocus in z.Sententiarum ,d.i.q.
j. vbi prob.nt rclationes, quarum fundamcntum
poteft cffc fine tetmino talium relationum , at-
qoe eciam fine rclacione realiter diftingui a fuis
fundamcntis, vt funt omnes rclationcsdcPra:-
dicamento<t<^ ali(juid\ relationes vero quarum
fundamenta non poffunc effe finetermino, & re-
latione , e(Te idcm tealicer cum fundamcntis,
quam fcncentiam quoad primam parcem defen-
dic Caietanus i . par. qua^ft. 18. art. 1. & eandem
aftiimat eflc fcnccntiam D.Thom. ibidem ad fe-
cundum,dicenti$ , Id quod inuenicur in crcatu-
ra ptaetct id , quod continccur fub fignificationc
nominis telatiui eft alia rcs. InDeoautcranon
eft alia res , &c.

c NuJla cjualitoi prima, aut confiqHens,8cc. Nota
^»lit»tes qu6d qualitates terminantur ad maximum quod
terminantur fic , fecundum intcnfioncm , non autcm quoad
sdmaximum niinimum fccundum rcmifHoncm. Prima pars
tunditm' in- P**'^ » S"'* intcnfiocft intima qualitatis petfe-
tenfionem,fed St\Q, omnis autcm pctfcdlio intima eft intt infc-
nenadmini- cc lirtutata , atquc ade6 qualitates in intenfione
mum fecun- ^j maximum Jterminantut. Sccunda patscxco
fionem!" appatct, quia qualitatcs habcnt effe , &produ-

%9-

jo.

cuntut pcr raotum , cuius non datur primum
cfre,& per confcqucns neque m qualitatibus da-
tut minimum : cum itaquc non detur inimmum
inqualitatibus fccundum extenfionem,ica neque
fcciidum intenfionem. Iccm agens naturalc pnus
agit in pattes propinquas, quam in remotas.ver-
bi gratia, ignis quando calefacit aifrem , quanto
partes aeris funt rcmotiores , tanco crunc roinus
calid£:mod6 in partibus acris non poteftdati
pais tam minima, quin poflit dari minor,ita non
poceft dari minor calor, quin minor. Hoc taracti
intcUigas confidcrando qualitates fccundum fc,
& latione fui , non autem fecundura inftanta-
ncam produ(£kionera, qua producunrunnam hqc
modo in illis datur minimum quod fic,quia for-
ma fubfbntialis non gcneratur fub rainori qu^-
litace,vel difpofitione.

d Jgnia de faHo habet caliditatemfitmmam.Koti
quod vatiae funt fcntentiac , quoraodo vnum
quodlibet cleraentum habeat vnam qualitatem
infumrao,& quxnam fit illa. Niphus,&qui-
dam alij affiiraant clementa vtramqucqualita-
tcm in fummo habere : quia fi aliqua cflet re-
mifTa , cflet raixia cura fua conttatia,& fic nifi
ignis efret furamc ficcuSjefTct ctiam humidus,at-
que ita de aliis.

Secunda fentcntia cft dicentium vnam qua-
litatem inelcmentis cfTe fummara, aiiara non
furamara , fed reniifTara , mixtatn tamcn fua
conttaria , ita vt tantum habeat de contraria,
quantum dcficiat de ptopria vfque ad fummam
gt^dum. Nos autem'dicimus vnumquodque
elcmentum habeie vnara qualitatera in fum-
mo , & aliam propc fumraura finc admixtio-
ne contiaria: qualitatis , quia aliter non pofTec
cflc mixtio : nam fi omnes qualitates eflcnt in
fummo , squc agetent conttaria , nulliquc ibi
cffet a^io,vbi ncque minimus datur cxceflus:
addas qu6d Ci acr effet fummc calidus , non eflcc
ex fc temperamcntum mcdium in animalibus,
ncque efTct aptus rcfpirationi , quod diccndum
non eft.

Sed qusnam eft illa qualicas , quam in fummo
clementum quodlibet fibi dcterminat? Quidam
dicunt acrem cfTc fummc frigidum , & nullo
modocalidum, quiainmcdia regione aeris ob
niraiam frigidicatem congclantur nubcs ,& gc-
neratur nix , & grando. Valcfius j . Controuer-
fiarura cap.j.afTcrit aerem efrcfummchumidum,
non tamcncalidum.neque frigidum, fedmedis,
& temperatx nacura: : & racio eft , quia facile
tranfmucatuf ad vcrumquecxtremum, fcilicct k
frigidoin calidum , & e contra. Quidam Tho-
miftarum fequentium Auicennam dicunt tcr-
ram elfe fumme frigidam , quia ignis eft ca-
lidiflimus ,qui cft piopinquior calo, crgo tcr-
ra , qua; eft h coelo reniotiflima , frigidifHma
erit.Galenus (vt iionnulli dicunt)aflfirniat aquam
efTe fummc humidam , & frigidam prope funi-
mum : quia quando congclatur lecipit maio-
rcm frigiditatcm , quam habebat , atquc adeo
non crar fummc frigida : quia fummo non fit
additio. Etqu6d fit fummc humida patet ; quia
magis humetSlat , quam acr , & quia aqua poteft
non fiigefaccre, fic cft minus frigida, non potcft
autcm non hume(5kare. Nos vcr6 dicimus, quod
ignis eft fumme calidus , & propc furomum fic-
cus : aer fummc humidus,& propc fummura ca-
lidus , aqua fumm^ frigida, &prope furamum
humida. Tcrra autcm cft fumme ficca, & propc

fum

ih

Elemtntum
habet vnam
qHaltiatem
infummo, ct

aliam profi ■
fummu»}.

3*1

Isniiefifum'
mi calidus,
Cr profi
fmmum
fittut.

QuxftioXIII.

Sl

/m dutbm
pttdU pttefi
h*bere ter-
minHtn.

34-

3r

Viuentihus
iMplicittr
qumntitM
eonuenire fe-
tefi.

%6.

Vluetia que-

mtde h»be£t

terminum

tn»gniiudi-

nis.^faTUi-

t0tit.

futnmum fcigida. Hzc omnia probata atque im-
pcobara cepecies in fcriptis nottris fuper i. lib.de
Gcnecatione cap. j .quxft. i .
c Qwdlihet elementum de /iti nMtur/t eft Mtgmema-
hile in infinitum. Noia quod dupliciter aliquid
poteft habere tecminum , vel ex pacte formae , &
iic habent tecminum jriuentia , quia pacces vi-
uentis funt otganicz ,& ocganum ocdinatucad
cectum, & determinatum opus,eft autem contca
rationem ocgani, quod ncinfinitae quantitati$,&
hoc modo non habenc tecminum non viuentia,
quia non habent ocgana (icut ignis, quapropter
npn repugAat quod ignis ex partc forms crefcat
in infinitum. Sccundo modo terminus eft ex
partematecis , ita vt tota matecia illius ,quod
faciendum eft.confumatuc in illo ; Hcut in ccelis,
toca roatccia cceleftis confumpta eft in illis, &
fic habent terminum expattc matecis: itavtd
modo deberenc crefcere, necefle eftct creare no*
uam mateciam ccelcftem. In cebus autem infe-
riotibus roateria eft Anita, & C\t quantumuis ali-
qua res ccefcat , ecit augmentum dctecminaturo.
Eft tamen difccimen intcc hanc determma-
tionem ex parte maceriz, & illam qus eft ex par-
te focms , quod indetecminatis ex pacte focms
non cepugnac crefcere, quia non habent organa;
& C\ pec impoflibiie datctur illis materia infiniia,
crefcerent ininfinitum,& hoceft quod Ariftotc-
les fatetur de igne i. de Anima , text. 41. quod
fcilicet ctefceret in infinitum , fi combuftibilia
illi applicarcnturininfinitum ,augmentumqui-
demhuiufmodi in infinitumex parteformzeft.
Illa aurem quibus ex parte formas , quia funt or-
ganica, repugnac huiufmodi augmentum in infi-
uitum , eftetiam repugnantia ex parte materiz:
quia non quaehbet, & quantalibetk quolibet for-
ma informari potcft. Vnde in his , & ex parte
materis.&ex parte forma: dandus eft terminus.
Quod intendit Ariftoteics 1. dc Aniraa.text.^i.
quando dicit,qu6d omnium natura conftantium
datuf terrainus raagnitudini$,& augraenti,id eft,
quod viuentia vtraque ex parteterminantur ,ex
parte fcilicet materia: , & ex parte forma:. Ignis
vero non ex parte forms , fed matetiaB, ae etiam
loci, vt docet hic Scotus.
f NuUhm- mixtum perfeElum vt animMum efi
Mugmentahile in infutitum. Nota prim6, quod du-
plicitcr poteft conuenire ahcui viuenti magni»
tudo , aut patuitas , primo tamquam a principio
naturali intrinfeco , &. harcappellatur magnitu-
do, & paruiras viagcnerationis , & confecuatio-
nis. Sccundo poteft conuenice ab extt infcco,fiuc
ab aliquo accidente coccuptiuo,vt fi aliquis ho-
mo tumefcecet per hydcopcm , vcl morfum afpi-
dis.vel maccefcat , & fiat gracilis aliquainficroi-
tate,& ha:c appellatur magnitudo,& paruitas vi»
corruptionis.

Nota fecundo , qu6d corpora viuentia via gc-
nerationis terminantur intrinfecc per maximum
quod iic^quoad magnitudincra , & per mini-
mum , quod fic quoad paruitatem , ita vt ad ge-
ncrationem , verbi gratia, hominis datuc.detec-
minata quantitas in magniiudinc, vltca quam
focma hominis, quando generatur ,neqyeat in-
formare , & etiatn fit dabilis minima-, qiiae fuf>
ficiat ad gcnerationem , vltra quam alia minor
ryon fufficiat. Primam probatur , quia fi non
terminarentur per raaximum quod fic, fed pec
minim^m quod non , fequeretur , qu6d fubftan-
tia viMcns inciperct pec vltimum fui nonefre,
Scetiofer. Tom.lL

quod eft abfurdum. Probatur fequela , Si cer-
roinaretur pcr minimum quod non , daretur
quantitas , quam non pofTet hominis forma in-
formare in generatione, id eft, in qua non poflec
horao generari proptcr fuam magnitudinem , &_
inquacunque minori poffet, fit ergo illaqaanti-
tas , in qua non , vnius cubiti , incipiitquc roi-
nui , cikm motus ille diroinutionis incipiat pec
vltimum non efle; quia omnis motus hocmodo
incipit , dabitur inftans in quo fit vetum dicete,
nunc non eft motus diminutionis , & immedia-
tc poft hoc erit , ergo etiam nunc nihil eft dimi-
nutum huius quantitatis, & immediate poft hoc
inftans aliquid erit diminutum , & proinde
quantitas ecit rainoc , fed in quacunque mino-
ri quantitate homo poteft genecaci , quia nihil
deerat genccationi ; ecgo ver um ecit dicece in iU
lo eodem inftanti , nuncnon eft homo,& iraroe-
diatc poft hoc et it , quod eft incipece pec vlti-
mum non efTc.

Secundum pcobatuc , fcilicei quod tecminen-
Cur quoad pacuitatem. Pacifocmitec non in
quantacumque pauca quantitatepotcft geneta-
ri,ergo danda eft aliqua dctcrminata inpatui-
tate, in qua pofEt. Sit verbigratia, quantitas
vnius digiti , quam propter paruitatem forma
non poffic infocraarc , tunc augeatuc illa quan-
titas continue , donec veniat ad quantitatcm ce-
quifitam pco intcodu^ione forms viucntis,
Tunc fic, vel dabituc primum inftans talis ani-
ms in materia illa fic quanta, vel non. Secun-
dum nonpoteftdari,quia incipiunt huiufmodi
rcspcr primum fui efIc,ergo eft dandum pri-
mum , ergo in tali inftanti datur miniraa quanti-
tas,inqua poteft generari lale viuens',& intro-
duci talis anima,quia in nulla minoii.

(^V iE S T I O XIII.

Vtrum in qudibet Jpecie fit dare mini'
mHm natttrale.

Vide aurbores citacos futfi. frtcedtnti, Scotas S. Pl^.
qutft.io^^^.Uetaphyf. qutft.9.

RoviTvR quod non: quia quodli-'
bet ens naturale cft indiuifibileininfi-
nitum , igitur quocumquedato eft da-
re miuus , & per confequetisnon eft date mi-
nimum.

Secund6 , per Ariftotelem in 4. Coeli.tcxi.iy.
vbi dicit , qu6d omni graui eft grauius; modo fi
effec dare minimum graue,tunc non effetgta-
uius aliquoalio.

Tertio , per Ariftotclem in ifto primo,cext.j9.
vbidicic , quod Anaxagoras pofuit qu6d non
omnia poffunt effe fcgrcgata ab inuicem , & in
hoc dicit Ariftoteles , qu6d verum dixit pro-i
prer duo , primo ,' quia paffiones funt infcpara-
biles i-fuis fubiedis. Sccund6 , qnia non eft
niinima magnitudo , &.c^m quodlibec ens
naturale fit roagnitudo , vel raagnura , fe-
quitar , qu6d nullum ens naturale fit mini-
tnum.

Quart6,quia vel efTctdareminimum ingene-
ratione,vel in permanentia ; non ingeneratione,
quia quantacunque materia data adhac minor
illa, fi ponerecur in igne, corrumperetnr , &
confequenter conuercerccur ia maceciam ignis.
£ } Non

37-

t.

J)Mi(i» qut,-
fiionU.

I» eotptribiM
fimplicihus
tUre mimmU
ctntingit du-
fUfiter.

Eltmentum
potejl bifs-
riam ferm»-

IMH.

54

Non in pertnanentisiquia quocunque paruo da-
to, quod pot^ft duiace per tempus in aliquo me-
dio , adhuc minus illo poceft durare per minus
tempus, & inmedio meli^s dirpoHto.

Quinte , quia vel eiTet dare minimum inexi-
ftens , & hoc non , cum quodlibet ens naturale
£c diuiHbile in infinitum; vel minimum feorfum
exiftens,& fepacatam, & hoc non:quia illud fuc-
ceflluc generabatar, igituc non eft minimu,quod
feparatum poffit per (e exiftcre. Antecedens pa-
tet , quia agens naturale prius difponit partem
propinquam materiz,quam remotam. Confe-
quencia probatur, quia C\ gcnerabacuc fuccefl;ue,
tunc in prima parte fucccffionis caufat aliquod
quantum,quod tunc feparatum cxiftebat.

Sexco , (i edet dare minimum naturale , (it ille
ignis, tunc fcquitur, quod eftec aliquis ignis , ex
quo nonpoftet genetari aUqUod aliudelemen-
tum,confequens eft falfum,quia quilibet ignis ad
quodlibet aliud elementum habct contrarieta-
tem , & communicat in materia. Confequentia
patet , quia Ci ex illo igne minimo 'gcneraretuc
aliud elemencum fit iile acc , vel ergo ifte aer eft
minimus,& cuncper Atift.text.zj.in i.de Gene-
ratione, ex ifto potecunt genecaci decem minima
ignis,& tamen ponebatuc aec genecari ex vno fo-
lojvel acr ille eft maioc minimo,& hoc eft impof-
fibile,vel minoc minimo,& hoc eft impoffibile.

Sepcimo.Si cali minimo applicacetur deftcuens,
▼el tpanecet pet tempus.vel coccumpecetut fubi-
th : non fubit^, quia tunc fieret coccuptio , nulli
aheracione przuia prxcedcnte , fi manerec per
tempus, tunc fcqueceiuc , quod efTct date minus
minimo, quod eft impofllbile.

Odau6 , quia C\ eftct minimum , fequecetuc
qu6d efTet aliquod animal , ^ quo nuUa eius pars
poftet aufetri fine corcupcione, confequenicft
falfum per experienciam,vndeanimal non moci-
tut proptetmodicamablationem cacnis, vel cu-
tis , & patct confequcntia , ii darctuc roinimum
animal.

Oppofitum arguituc pec Axiftotelem in ifto
pcimo,cexc. ^ 8 .vbi arguendo concra Anaxagorani
fupponic cfte minimam carnem , & per hocpro-
bac,qu6d non quodiibet eft in quolibet.

SecundJ) per Ariftotelem S.huius, vbi dicit,
quod argucncia nacuralia non poftunc agere fub
quacunque modica magnitudine,ficuc millefima
pars grani milij.non poceft caufare fonum, quod
non ellec nifi calia encia terminarentur ad mini-
mum in paruitate.

Tercio per Ariftocelem in lib.de Senfu, & fen-
faco, vbi vulc, quod fenfibilia non poftunt fenciti
fub quacumque parua magnicudine , quodnon
elTcc nifi cerminarencuc ad minimum ex parce
paruicacis.

In quasftione primo videbicur de corporibus
fimplicibus homogeneis , & demixcishomoge-
neis. Secundo videbicurde hecerogcneis.

Quancuin ad pcimum,fanc dux diftinc^iones,
prima eft , quod in corporibus fimplicibus dare
minimum incelligiturduplicicet, vnoniodoin
generatione ^ , & tunc fenfus quxftionis eft,
vtriim fit date minimam materiam , fub qua po-
teft aliquod cleroentum permanere. Secunda di-
ftin^lio , qu6d elemencura poteft permancre du-
pliciter , vnomodotendendoad corruptionem,
& hoc eftquaodo concinens elemencorum do-
miiiacur fuper ipfum.Alio modo n6 cendendo ad
corrupcionein^ putaquando elemencum pei fuas

Lib. I. Phyficorum

qualitates dominatur fuper difpofitiones conti-
nencis. Tunc ponuntuc conclufiones.

Prima eft. Non cft dare minimam materiam
fiue magnitudinem, fubquapoffit elementum,
auc aliquod homogeneum generari. Pcobatur,
quia quodlibet ^ elementum.vel homogenenm
mixtum generatur fucccfliue per parcem ance
parcem ,igitut anteomnem parcemmaieriz da-
tam, vel dabilem,fub qua generaca eftforma cle-
menci, adhuc prius fub parce minoriiIIa,genera-
bacar elemencum , & fub minori illa,& fic in in-
finicuro. Tenec confequencia, quia nullius gene-
raci fucccffiuc eft dare primam parcem ; imo cu-
iufiibec parcis prius fua roediecas generabacur.Et
ancecedens apparecqnia huiufmodi elemenca,&
homogenea mixca generancur ab excrinfeco,cum
non habeant in fe ipfis principium fux genera-
tionis , vt patet per Commentacorem fecundo
huius , comm. 5. mod6 agens cxcrinfecum prius
difponic parcem maceriz propinquam fibi,quim
remocam» & per confequens in illam priusintro-
ducir formam, qu^m in remotam.

Secunda conclufio. Cum certis crrcumftanciis
eft dare minimum elementum , quodpoceft per-
manere non tendendo ad corruptionem , verbi
gratia , qu6d fit in tali medio tantx virtucis , &
cum tanta applicatione : quia non eft dubium,
quod tcAzSto rnedio ad meliorcmdifpofitionem
minus illo pofTct permanere. Probatur conclu-
fio, quiaaliquando medium exceditelemencum,
quod continetur,& aliquando contrk eleroen-
tum habet dominium fuper continens ipfum,
tunc capiatur mcnfura materix , in qua vircus
continencis eft zqualis vircuci concenci , fcilicet
elemenci. Tunc arguicur fic : Iftud elemencum
cum canca vircutc,& cali applicatione poccft per-
manere in ifto roedio non cendendo ad corru-
pcionem, necaliudminus ifto poceft perroanere
cum tanta vircuce medij non cendendo ad cor-
ruptioncm,igicur iftud eft minimum elcmentum,
quod poceft permanere in cali medio cum cali-
bus circumftanciis. Et fi dicatur, ifta rario non
probac,nifiquodeft dareminimam vircutem,fub
qua poteft ftare elemcncum non cendendo ad
cocrupcionem , & non probac de magnicudine.
Dico quod im^ , quia in cafu przdi(llo , vbi ele-
mencum concinens,& concencum effenc zqualia
in vircuce.fi contencum diroinuacur in magnicu-
dine,continens habebic dominium : quia magni-
tudo multum confett ad vircucem,& adadio-
nes,& paffiones rerum nacuralium.

Tertia conclufio. Non eft dare c minimum
elemencum perroanens cendendo ad corruptio-
nem : quia quodlibec elemencum corrumpitur
fucceffiuc; igitur quancacumqae parce perma-
nente dara, adhuc minor illa permanebit , & mi-
nor illa. Tenet confcquenti3,quia cuiuflibet psr-
tis corrupta medietaie manec alia mcdietas , &
corruptamediecaceilla,manec fua mediecas, qua:
eft minot,& ficin infinitum.Et fic patet quaiicer
in elemencis fimplicibus eft dare minimum , &
qualicer non,& hoc de primo.

Quancum ad fecundum de hecerogeneis ani-
macis, cuiufroodi funt aninialia,& plata;,ponitur
ifta fuppofitio, quod non ex ^liqua qujitacutique
modica matetia , poteft aliquod iftorum genera-
ci.Patet indudiione:quia videmus femen in plan-
tis determinatz magnitudinis , etiam non eft ve-
rifimile, qu6d afinus poffit generari ex tanta rna-
teiia,quanta eftgranum milij. Hccfuppofiro,

poni

«.

No» efi ditr»

minimum

elementum

permnnens,

tendend» »d

icrruftitnt.

Minim* iHM-
teria d»rifo-
tefi fuh qu»
geturari p»-
tefi mixtum
kettreiineS,

Qu^ftio XIII.

5S

ponicar ifta cenclufiotqued eft ^ dare minimaro
ffiateriam fub qua mixcum hecerogeneum gene-
rari poceft. Probacur , quia eft aliqua maceria fub
qua non poteft generari per rupponcionem,& eft
aiiqua matecia lub qua poceft.Tunc igicur vel eft
darc minimam materiam fub qua poceft genera-
ri.vei maximam , a fuificienci diuiiione ; fi mini-
mam, habecur propoficum^. Si maximam fub qua
non ; concra duplicicec , primo quia fub ifta ma-
tecia non poceft intcoduci forma afini , fcd fub
qualibec maiori , igicur ifta maceria nunc eft in-
difpoHck , & pono quod maceria concinue aug-
meacecur,igicur ipfa eft prius , qu^m ifta materia
fuericdifponca:igicur non fub qualibec maiori
maceria poceft incroduci ferma alini , quod eft
concca poiitum. Secundd , /i eftec daremaximam
fubqua non.fequerecur , quod nullius rei perma-
nencis mixca: poftec dari primum inftans fui elle.
Nec eft cura ad propoiicum , Hue inftans C\t ali-
quid,(iue nihihnec ideo habet maiorem eificacia,
vcl minorem , vt paccbit fuper 6.q.} . Modo con-
fequens eft falfum , quia per hoc differc res per-
manens a fucceffiua : nam in rebus fucceifiuis eft
dare vlcimum inftans non e(Ie,& in rebus perma-
nencibus primum inftans fui efte : & probacur
confequencia , quia fub ifta macccia non poceft
produci afinus, & immediace poft hoc fub roaiori
producicur , igicuc hoc eft vlcimum inftans non
efte aiini ; modo impoflSbiie eft , quod eiufdem
rei iic dare vlcimum inftans non efte , & primum
inftans eire,quia illa inftancia eifent iromediaca.
S. Secunda concluiio ; Noneft dare miniroam

jjon efidan maccriara,nec edam difpoiicionem minimamfub
tninimam qua mixcum heccrogencuni poffit permanerc.
fnMeriAm,^ _ Probacur , fi in pcimo inftanci efTc mixci alicuius
tunt hetero- heccrogcnci appiicetur fibi aiiquod diminuens,
geneumpcffit & cunc vcl cocrumpcrecur fubico , & hoc non,
fermmere. quianon prxcederec alceratio przuia ad corru-
piioncm.Vel perraaneret pcr cempus, & cunc fe-
quicur.quod poflet ftare fub minori difpoficione,
feu fub minori quancicate,quim generabatur ; & '
tunch in illis quantitatibus minoribus Hc dare
minimam.fubquapoceft eiTe^fequiturquodfubi-
l6 corrumpetur fi applicecurdiminuenSjiimilicer
quod eft dare vicimum inftans rei petmanencis
efie^quae funt iropofilbilia.

Tertia conciufio , Qusclibet res hecerogetiea,
im6 eciam homogenca , & fimplex poteft Itare
fub minoci quantitate, quilm generabatur,& fub
minori difpoHtione fibi conuenienci , quam ge-
nerabacur. Probacuc ex praedidtis conclufioni-
bus, quia per primam conclufionem eft dare mi-
nimam maceriam , fub qua corpus heteroge-
neum poceft generari , & per fecundamnoneft
dace miniraam fub qua poific permanere,igicur C\
in primo inftanci eftc illius rei fic applicacum
contrarium corrumpens,veldiroinuens,cum non
fic darc vltimum inftans ciTe eius , & cum non
poffit manereper folum inftans , fequicur , quod
manebic fub minori difpoficioue , quim genera-
batur.
^. Sccundo patec per experienciam, quia aer non

poceft generari.nifi mediance moderato caiore,
& camen poceft permanece fub vaide intenfafri-
gidicate,& eciam fub valde incenfacalidicace. Si-
milicer vicrum,ad cuius genecacionem requiritur
incenfa frigidicas vaide, poceft ftare fub frigi-
dicace cem}fta,im6 eciam iub caliditace valde in-
tenfa.

Contra primam conciufionem argoituc : quia

forma, afini gencrirtir fuceefllu^ , igitur non eft
dare minimam materiam, fuh qua poteft incroda-
ci. Ancecedcns pacec ,quia maceria priusdifpo-
nicur per vnam parcem , quam per alceram,& per
confequens forroa prius iutroducitur in vnam
parcem,quitro in aiiam,vei maceria ftabic difpofi-
ca fufficiencer non incrodudta forma,quodeft
falfura. Confequencia probacur , quia quanca-
cumque macecia dacainqua introduda eftfor-
ma afini , adhuc in medietace illius incrodu^a
eft forma; & fic in infinicum , igicuc nuila eft mi-
nima.

Secund6, quia C\ raateria fitdifpofica perqna-
iicaces ftacim per ceropus forroa non incroduAa,
fequicur quod nunquam incroducerecur:quiailia
calidicas eft approximaca maceriae difpoficae ad
rccepcionem formse , igicur concinuc indifponic
iilam maceriam:mod6 in maceriam indifpoficam
non poceft incroduci.

Tcrci6 , quia vci refpedlu cuiuflibec indiuidui ' ®*
alcecius fpecieieflec alia,& alia matcriaminiroa,
fub qua huiufmodi forma poteft introduci , vcl
refpedu omnium indiuiduorum eiufdem fpeciei
eflec eadem roaceriaminima.

Quact6 , per pncedencero quzftioncm appa-
rec,qu6dcuiuflibec fpecici magnicudo cerminata
eft duobus terminis exciufiue , fcilicet maximo
fub quo non , ^ parte paruitatis , & miniroo fub
quo non , ^ parce magnicudinis ; modo fi fic dare
minimammaceriam, tuncnon terminaturexclu-
fiae ^ parte paruicacis,fed inclufiue.

Quinc6,concra cerriam conclufionem. Si mix-
tum hccerogencum poceft ftare fub minori quan-
cicace , quam generabacur , fcquitur , quod fencx
poteft naturalicec efle fub minori quantitate,
qu^meflcc tempore fui exicus de vcero matris,
quodeft fa{fum,vt apparet. Confequcntia proba-
cuc,quia illa cft quantitas fub qua generab<kCurj&
cum poificftarefub minori, fequicurquod poceft
reuerci ad illam minorem.

Sexc6fcquicur , qa6d infans poflcc eflc omni-
no calicer difpoficus ficuc embryo ance generacio-
nem,confequens eft faifum, quiadifFerunc ab in-
uicemfecund6mfpeciem ; modo res diuerfas fe-
cundum fpeciem confequuncuc difpoficiones fe-
cundum fpcciem : & pacec confequencia,pofico
qu6d ftaciro poft fuam gencracioncm appiicecur
agens reducensipfum.

Ad ifta. Ad primum concedicur ancecedens,& 1 1*
negatur confequencia. Vnde ^ concedo , qu6d
forma afini generacuc fucccfliu^ per parccm ancc
parcem,&idc6 dico,qu6d non eft dareminimam
maceriam,nec maximam.fub qua non incroduca-
curaliquapars formae afini : imo quancacunque
parccdaca.fubqaaincroducitur parsformsafini,
fub minori in infinicum introducitur pars forms
afini.Sed forma afini non producicur nifi maccria
fit compietc difpofica qualicacc , & quantitate fi-
mul , & cunc eft minima materia , fub qua poteft
incroduci.

Adfecundum dico,qu6d materiaftat pertem-
pus difpofica per quaiicaces , quo non inrroduci-
cur forma afini ; eo qa6d deficic difpoficio fecun-
dum quancicacem : fed hoc eflec impofllbile , nifi
concinue ficuc parces maccriz difponuncuc , par-
ces formz afini introducerentur , & ideo caloc
non indifponit , propcer parces ioivax incrodu-
cendas.

Ad icrcium poceft dici* qu6d Tcrifiroile eft,

qu6d noa eft eadem vna macecia cefpe6la omniu

£ 4 indiuiduo

56

Lib.l. Phyficorum

indjuidaoram eiurdetn rpecM-quia non apparet
verum,qu6(l maceria ex qua geheratur vnus ma-
gnus gigas, iitaequalis maceriae, ex quageneratuc
nanu$.
. I ^, Ad quartum dico , qu6d in alia quzftiene di-

&nm fuit , qu6d cuiuflibet fpeciei latitudo mag-
nitudiniS) fub qua poteft ftare aliquod indiui-
-duum alicuius fpeciei terminata eft excIuHu^, ta-
men latitudo magnitudinisifub qua potuit gene-
rari,terminaca eft incluiiue , & ide6 in hoc difFe-
rentia eft de generatione,& permanencia.

Adquincum nego confequenciam , qiiia pro-
pter magnas alceraciones , & longas in qualitati-
bus primis non poceft reduci ad illam magnicu-
dinem.

Ad fexcum dico , qu6d duplices funt qualita-
tes,quaedam ptimc ,& confequentes primas;alias
fecundx & confequentes formas fubftantiales, vt
virtus, qua adamas attrahitferrum , eft qualitas
confequens formam fubftancialem adamancis.
Tunc dico, qu6d infans poteft habere coniimiles
qualitates ptimas, & confequentes primas quali-
rates embryonis , fed non poteft habcrequalita-
tes coniimiles,qua: confequuntur formam fpeci»
ficam,
I }. Nunc ad rationes. Ad primam concedendum

eft,qu6d non eft dare f minimam partem inexi-
ftentem.Ec connmiliter ad fecundam , qu6d non
eftdare minimum graue,fed aliudgraueinexi-
ftens minus,fcilicec pars fna.

Ad tertiam concedo , qu6d eft minima magni-
tudo inexiftens,fed bene eft minima feparata,ali-
ter in magnitudinibu.s fepaiatis eftct procelTus in
inBnitnm.

Ad quattam dico , qu6d in homogeneis non
eft dare minimum in generatione ; fed in hctero-
geneis cantum. Depermanenciadico,qu9d non
eftdare minimum in permanencia; fedinhece-
rogcneif bene eft dare minimum permanens,
quod non tendat ad cotruptionem cum aliqui-
bus circumftantiis, fcilicet non eftdatemini-
mumtendens ad corrupcionem.
I ^. Ad quincam dico,qu6d non eft dare minimum

inexiftens ; fed de miniraofeparato dico,qu6d in
itmplicibus non eft dare fimplicicer minimum
potens manere , niii cum cercis circumftanciis.
Sed in hecerogeneis eft dare minimum,quod po-
teft generari , fed non minimum , poteii petm;^-
nere.

Ad fcxtam.SiappIicetutdiminuens,&c. Dico
qu6d coirumpitur fuccefliuc, ide6 poteft manere
fub minori quantitate, & piiori difpo/itione,
quim erat quanticas & difponcio fub quibus gcr
nerabacuc.

Ad fepciroam dico , quod non eft dace mini-
mum ignem inexiftencem, nec minimum fepara-
tumpocencem manere tendendoad corrupcio-
nem ; fed eft dare minimum ignem pocencem
pecmanerein talimedio cum tanta c6rrarietatc,
Sc tant-a appIicationc,& cum aliiscircumftantiis.
Ec cum hocpoceft concedi , qu6d non ex quoli-
bet feocfum accepco & feparaturo poceft generari
aliud elementumi fed opoctecec ,qu6d eifec con-
tinuatum cum alio igne.

Ad odauam , negatuc coniequentia ; qutali-
cct Cit dare minimam materiam , fub qua poteft
permanece,& ide6 dato , qu6d coccumpatuc vna
pacs , notY coccnmpituc fubi(6 i fed poftca ma-
^cbit.

ANNOTATIONES.

• T TN0 modo4»generatiaHe,8cc. Nota qu6d hic
V deficit ptimum membrum diftin&ionis;
diftinftio enimvt ex coclufionibus appatet,debec
ciTc talis,fcilicet. Incorporibusfimplicibusdare
minimum intelligitur dupliciter. Vno modo in
generacione , & cunc eft fenfus: vttum fit dare
minimaR) maceriam , quse fufficiac ad generatio-
nem , fub qua fcilicct poflit elementum , aut ali-
quod homogeneum gencrari. Alio modo in per-
manencia , & runc eft fenfus,vtrum fit dare mini-
mam matcriam , fub qua poceft aliquod elemen-
tum permanere,

^ itj^dUbet elenuntum , vtl homogeneHm nuxtnm
generatnr/HcceJfMt. Nora,qu6d Ludouicus Lemo-
fius fupec primum librum de morbis medendis
Galeni qusft.y.cenet hanc conclufionem : Gene-
ratio fit in tempote, Sc non in inftanti , & fenfus
eft qu6d foima fubftantialis acquiiitur , auc de-
perditur fucceflu temporis , hab^cque quofdam
gtadus , qui fucceflHu^ acquiruncur,ficut qualita-
ti$,quc per mocum acquiruntur. Sc probai fuam
fententiam nonnuUis authoritatibus Ariftotclis,
ex quibus infert,qu6d mutaciones quibus difpo-
nicqr materia ad formam fubftantialem.eft gene-
ratio fimplicitec, habeiis pco per fe rermino for-
main fubftanrialem. Secund6 infert mutationem
illaminftantaneam (qua forma fubftantialis in
matetiam introducitur ) fiue introdudionem ip-
fius forma: dici potius vlcimum generatum efre,
qu^m generationem , ficut in fine mocus dicicuc
mutacum eire. Caeterijm oppofita fentenciaeft
do(5lfina Peripatecica , & communis in oinni
fchola dodlifltmorum virorum, fcilicer quod gc-
nerario fic mutatioinftantanfa , & non fuccefli-
ua.Quomodo aucetn poffu dici fucceflina, vc vi-
dctur fupponete Scotus in hac quzftionefubti-
liflim^ explicat ipf^met Do6t. i .& ^..quzft. huius
quinti.Suftine ergovfqueibi.
c Non efi dare minimum elementum pemumenSfSce.
Senfus eft qu6dcorporan6 viucntia via genera-
tionis,& conferuationis non terminancur intrin-
fecc,neque cxtrinfece pcr minimum quod fic.ne-
que per maxiraum quod non,fe(| quouis minimo
daco.poteft dari minor. Hzc conclufio cft contra
Scorum t. Phyfic.eft tamenScoti hic , & in z.
d.i.quasft.p.quaeficpoteftconfirmari : Huiufmo-
di corpora non habent terminum roagnitudinisj
vt probatum eft in praecedenti quxftione, ergo
neque habent terminum paruicacis. Pcobacur fe-
quela.ex eo non habenr cerminum in magnicudi-
ne : quia cum parce materiae crefcic pars formaej
fed in maceria quanca noh datur minimom ; ergo
neque in forma. Minor probatur pet Ariftot.j.
Mecaph. cap. i ). diccnte : Concinuum eft diuifi-
bile in parres, quarum vnaquxquppoceft efte hoc
aliquid : fed corpora non viuentia funt quaedam
cominua ; ergo quzcunque eorum pars poteft
exifteie fepaiata , atque ita non dabitur tam pac-
ua quantiras,in qua pofl[Itgenerari,aut conferua-
ri forma ignis , quod in minori non poflic , & iu
minori vfque in infinicum. Praecerea non eft in-
telligibile aliquod elTe quantum, quin fit ex par-
tibus,neque quod fic ex patcibus.quin pars fit mi-
noc toto ; & ica non eft^ incelligibile , qu6d-ali—
quidficquancuin,& nondiuifibile,itavt nonfic
•liquidin eo minus eo modocxiftens :heque et-
iam poteft poni aliqua caro fimplicicer indiuifi-
bilis in <ota cacne : qoia ficut punAus fepaFatus

oon

"J.

16.

>7-

Qu^flio XIV.

i8.

19.

CtnerMtit
non etdtm
tnedt fit in
btmogeneii,
^in hetert'
^eoeit.

Minimum
natural* bi-
fitti»m confi-
der»ri fotefi^

non faceret quantum fcparacum :itanequeca-'
ro pundualis . fi eflct cum alia facercc aliquid
maius.

^ Eft eUre rmmmam materiam , fuh ^ua mixtum
heterogeneum generari potefi. Verbi gracia,hominis
datur minimamateria, quz fufficit ad generatio-
nem,vltra quam alia minor non fufficeret.Proba-
tur , quia non in quacumque parua poceft gene-
rari ; ergo danda eft aiiqua decerminata in parui-
race in qua poflit.Sit verbigratiaquancicasvnius
fabjcquam propter paruitatem forma non poflic
informarc : augeatnr tunc illa quantitas conti-
nue donec veniat adquanticatem requiiitam pro
introdudbione formx.Tunc fic , vel dabiturpri-
mum inftans talis forma: in materia illa (ic quan-
ta,vel non. Secundum non poteft dari , quia in-
cipiunt huiufmodi res per primum fui eife , ergo
eft dandum priroum; atque adeo in tali inftanti
datur minima quaiititas , in qua poteft generart
tale viuens, Sc introduci talis anima.quia injnulla
minori ; aliis nulla quiditas eft primum efte il-
lius formz.

e Concedo, ^uodforma afini generatur futctffiHe
perpartem antepartem. Nora , quod alia cft con-
fideracio generacionis fubftanciae in homoge-
neis; & alia inhecerogeneis. In illisid, quod
generatur , temporc quo forma extenditur per
niateriam fccundum eandem rationem , gencra-
tum eft fecundum partem , Sc fic quando forma
ignis extenditur per maicriam antequemlibet
ignem genitum generabatur ignis , & ante quod-
libet generare crat ignis genitus:& hoc eft , quod
dicit' Arrftot.6. Phyfic. cap.6. vbi inquit , necejjfe
ejl id, ^uodftffaSium ejfe , & id tjuodfa^btm efl , ne-
tejfe eftjieri priut : & {uhdit, Jemper enim eftspji
corrumpi comtptumejfe pritu, ipfo autem corruptum
ejfe corrumpi. In hecerogencis aucem fecus : quia
lecundum parces gcncrancur. Prius enim grtie-
raturcor , quam cxcerz partes : atqueitainiftis
parnbiiscum non (int inHnitz aliquapri^sgene-
racur, antequam nuUa generabatur. Sed nihilo-
minusdicendum eft,qu6d femper przcedital-
teratio quamlibet etiam particularcm generatio*
nem ; ac proinde accipiendo generationem pro
prsuia dirpontioneeftdiuifibilis, nonautem ac-
cepta pro ipfa formx introduAione. Quamuis
enim intrinfecc alceratio non terminecur ad fub-
ftanciam , fed ad qualitatem , fatis eft exttinfcc^
terminetur ad illam , vt nomine generationis
potiatur. Accipit ergo hic Scotus gcnerationcm
pro przuiis mutationibus , & alterationibus,
quae continuantnr cum generatione ; vel di-
cit generationem eflc fuccefliuam , proptcr pat-
tcs quancitatiuas fubie^fli , fiue illius quod gcne-
ratur , & non propter gradus formz fubftantia-
lis : nam cum omnis generatio (it ^ principio
extrinfeco , & etiam omnis corruptio ^ubftan-
tiae , fequitur quod omnis mutatio ad fubftan-
tiam fit fucctfliuc : quia agcns exttinfccum prius
difponit partem pafll fibi ptopinquam,quam re-
motam ; & pci confcqucns prius introducit for-
roam in partem propinquam , quam remoram,
quianunquam inttoducitur formanifiinfubie-
6to difpofito.

f Non efi dare minimam partem inexiftentem.tio-
tf qu6d minimum naturale poteft confiderari
dupticiter; primo vt inexiftens , &efretillud,
quod non poceft feparatim exiftere extra totum.
Secundo vt per fe cxiftens,'& eft illud quod fi fe-
pararecnr \ toco tadhuc poftct eonfcruariin cfle.

57

Secundo nota , qu6d minimum poteft adhuc bi-
fariam confidcrari , vno modo , vt eft quoddam
ens naturale : alio modo .quacenus eft quoddam
quantum. Minimum inexittens tam in homqge-
neis , quim in heterogencis non cft dabilc : quia
quacumqueparte carnis data , illa eft corpus , &
per coafequens haber partes , & cum pars fit roi-
nor toto , fequitur quod nulla caro,auc pars car-
his poceft eiTe minima. In hececogeneis aucem
minimum per fe exiftens neccflc eft dare : quia
in illis forma fubftancialis deccrminac fibi cer-
tam, & decerminacam quancicacem , ficuc &cer-
tasdifpoficionesin maceria : fecus eft inhomo-
geneis , in quibus roinimum per fe exiftcns,
quacenus eft quoddam quancum , dari non po-
ceft , fed quacenus eft ens- naturale minimum
per fe exiftens , neccfle eft dari , & ideo dicit hic,
Scotus in refponfione ad tertium , quod non
eft minima magnitudo incxiftens.fcd bcnc!eft mi-
nima magnitudo inexiftens, fed benc eft minima
reparaca,quatcnus fupplc eft conianda curn cntc
naturali.Videtamen Scotumin z.d.z.qusft.p.ad
fecundum fub litera D. vbi fuftinct jion dari mi-
nimum nacurale.

i Nonefidareminimumgraue, Scc Noca, qu6d
omne graue fubfiftens fcorfim , & diuifim , eft
grauius aliquograui in coco inexiftence , & con-
iundo alceri graui,fcd non vult dicere Ariftoceles
quodomne grauefeorfim exiftens fitgrauiusali-
quo gtaui feorfim exiftenti.

Qj^iESTIO XIV.

ytrumfotentia affiua termineturferma-
ximum in quodfeteji.

kMot.htctext.i^. ^ i.deCtUtext.wg.ir H7- Aaerroei
(i<V.Simplic.famm.}{. Alber. Nyphus, Thcnen. in i.d*
C*lo. Coaimbticcti. ibidem qtttfi.i.Mrt.x. AntoniasRoc-
cus ^utft.i^.Kmius i.Phyf.tMp.^.qMtfi.n.iS.MeaAoTA itt
Thyf.di^.t.CX i.fea.y.

Rgvitvr quod fic : quia quzlibct
potentia adiua naturalis agit fecun-

dum vltimum fui conatus , igitur eft

daic maximum in quod agit.Tcnet confequen-
tia , quia fi poftet agerein maius, tunc agciet fe-
cundum minorem conacum , & per confequcns
prius nonegic fccundum corumconacum. Ance-
cedens apparec:quia per hoc difFert potentia a£li-
uanacuralisalibera.

Secundo , quia InccIIigencia mouens orbem
terminacur per maximum in quod poceft agcie,
igicur & quslibec alia pocencia a6liua.Tenec con-
fcquencia, quia Incclligenciaeftregulaomnium
aliarum pocentiarum , & per confequens cermi-
nacio ipfius infcrc cerminacionem in aliis : & an-
cecedens apparec per Commencaiorem i. Coeli,
vbi dicic, quod mobile eft ade6 proporcionacum
InccUigencia:, vc fi adderecuralia vniusmufcs,
non poiTcc moucri.

Tercio , accepto vno pondere , quod Socraces
poceft porcare , vel illo pondere maius Socraics
poteft portare,& iIlomaius,& iIloroaius,&ficin
infinitum,vel aliquando eft ftatus. Si ad aliqnod
pondus fit ftatus , tunc illud cft maximum,quod
poteft poitare , & habetur intentum. Si pro-
cedatur in infinitum , & cilm per talem pro-
cefTum quodlibec pondus finitum potcft refe-
cari f fcquitur qa6d quodlibet pondus fini-

turo

58

Lib.l. Phyficorum

PolitU *Bi-
ua poteft ci-
pttrari adfex
circumfian-
tiiu.

Potetia aBi-
u» quiiifit.

tum Sorrates poteft portare , quod eft falfum.

Quaico.pet Ariliot.i.Coeli.texc.i 16. & ii7-vfe
Cominencacorem,quJ volunt,qu6d potentia adi-
ua terminetur per maximum in quopoteft, vt fi
Socratcs potcrtportarccentura libras,& nonplu-
res; tunc cenium liBrae erit maximum pondus,
quod Socratcs potcft pottarc.

Oppofitumarguitur. Qiiia fi potentia aftiua
agit inaliquod,igiiur excedit illud,& ciJm exccf-
fns illc fit diiuribilis.fequiturquodminoriexccf-
fu poflit in vnum magis rcfiftens agere , & per
conrequeiis illud dacum non ctat maximum , Sc
ita arguetetur de quolibet.

Notaiidum , quod potentia aiSbiua potcft cora-

parari ad fcx citcumftantias , fcilicct ad tefiften-

tiam in quaagir, ad cfFedum.quem producit , ad

motum,vel vclocitatcm.qua producitjad tempus

in quo producit,ad diftantiam, ^ qua agit , vt in

motu altetationis , ad fpatium per quodfufficic

moucre,vt in motu locali.

}• In qua:ftione primg videbitur gencralitcr de

TDtttifi» qut- ^f^i^ nominis quasftionis, fcilicct de potemia, maxi-

' Mo , & minimo. Sccundo videbitut fpecialitcr dc

/ eomparatione potentix adiua: ad refiftentiam,in

quam agit , Hc tertio de comparatione ipfias ad

alias circumftantias.

Quantum ad primum notandum , quod po-
tentta aiSliua eft principium tranfmutandi altc-
rum inquantum altetum ; fed potentia pafliua
cft principium tranfmutandi ab altero , in quan-
tum ab altero,vt patet ^.Mctaph.De pafliua nihil
ad prasfens. Scd potcntia aftiua eft dnplex , qus-
dani motiua localitct , vtgrauitas , & alia adiua
alterius rci. Et tunc vel eft aftiua fibi fimilis , vc
(calor producit calorem,& ignis ignem;alia difli-
tnilis,vt lumcn producit calorem.

Itcm qua^dam eft potcntia aftiua cuius cfFe-

ftus produiftus coagit fibi, vt caliditas produiS^a

ab igne iuuat igncm ad vltetius producendum:

Alia eft cuius eftl-dus non iuuar , vt patet de lu-

mine.

A Secundo notandum , qu6d maxtmum in quod

M.ixirnum potetl aliqua potenria cft illud.Sin quod poteft &

inqnodpite^ \\\ nulluin maius.fcd iu quodiibet minus ; & ide6

petenti» qu;.i fecundum iftam dcfinitionem non tcrminatur

'"* diftantia , a qua aliquod villbile videtui aliquo

niodo ; igituroportccdefiniri maximum difiun-

dtiac fic:Maximum in quod aliqua potentiaadki-

ua potcft ert illud ,jin quod potcft , & in nullum

rnaius ; fed in quodlibet minus , vel in quodlibec

minus vfque ad illud in quod non poteft propter

paruiratem.

Et conformiter quod adhocdefiniaturmini-

mum in quod non,& raaximum in quod npn , &

minimum inquod fic.

iMirpoten-^ Tcttio notandum, quod in propofito vna dif-

tiam aaiua, fci.entia cft intcr porcntiam aiftiuam , & potcn-

Cr P^mitarn. . _. I. • n- /- /1. •

efldifferiti- tiam pafliuam : quia potcntta acliua u potert in
tia. aliqnod.poteft in quodlibct minus illo,& non in

quodlibet maius^fcd ccontracft deporentia paf-
fiua fi patitur ab aliquo , poteft pati <t quolibet
maiofi.fed nonaquolibet minori.
c. Niinc funt aliqux fuppofitiones. Ptima eft,

quod refpe(5lu ciufdem femper minimum in quod
aliqua porentia non potcft, cft maius maximo in
quod potcft. Probatur , quia minimum, in quod
non potcft,ertade6 magnum,qu6d propterillius
magnitudincm non poteft in ipfum ; fed maxi-
nium.in quod potcft,eft proportionatum fux po-
tentix , fcilicct quod non cxccdit , igitur mini-

mum in quod nonexcedirpotentiam adiaam, Sc
maximum m quod fic cxceduur ab eadcni.

Sccunda fuppofitio , qu6d cmnis cxccflus cft
diuifibilis. Tertia,qu6d quilibet cxcclfus fufficit
ad motum.Probatur,quiaactio,vclmoru$ proue-
niti fecundiim proportioncm potentix motoris
ad refiftentiatnmoti : & ide6 quando agcns plus
poteft in agcndo, vcl mouendo , quam pafTum in
refiftcndo, fequitur , qu6d ab agcntcpotcft pro-
duci motus , vcl adio.

Ad iftud dicunt aliqui conccdcndo,qu6d qui-
libet cxceffus fufficit ad continuandum motum;
fed non quilibct fufficit ad inchoandum.Scd con-
tra , fuppofito , quod non fit in infinitum diffici-
lius inchoare motum , quam continuare. Tunc
probo.quod fi quilibct fufficir ad continuandum,
qu6d ctiam quilibet fuificit ad inchoandum : &c
fit .A vnus cxcefrus , qui non fufficit inchoare,
fed fufficit continuate , & fit in ccntuplum diffi-
ciliiis inchoatemotum , quam continaarc ; tunc
capiatut cxcefTus minor ^,fcilicet B, ad quem fe
habeat in centupla proportione : tunc fi B fuflfi-
ciat continuarc motum: quia quilibet cxccfTus
fufficit continuare , igirur A fufficir inchoarc
motum ; cuiustamen oppofitum ponebatur. Ec
probarurconfequcntia, quiaprxcisein ccntuplo
difficiliijs eft inchoare morumquim continuare,
&cACe haberin ccnruplaproporrione ad B, igi-
tur ciW.ff fufficitcontinuate, fequicur qu6d ^
fufficir inchoarc,& ita ficut at guitur dc A,iu po-
eft argui de quolibtt excefTu.

Nunc ponuntur conclufioncs. Priraa eft,qu6d
rcfpcdlu ciufdem porentix , & eiufdcm circum-
ftanriie,ad quam compatatur, vt puta refiftcntix,
impofnbileeft fimuldareminimuro in quod non
potcft, & maximum in quod non potcft. Pioba-
tur,quia perprimam fuppofitionem ,minimum
in quod non potcft , cft maius maximo in quod
potcft ; & pcr fecundara exccirus illc elt diuifi-
bilis. Tunc fi capiatut aliquoH , qiiod excedat
maxirautt) in quod fic, & cxccdaiut ^ minimo in
quod non , tunc vel potentia aftiua poteft in il-
lud.vel non; fi fic,tunc illud priiis datum non
crat maximum in quod potcft ; fi non , fcquitur
quodillud datum non ctat minimum in quod
non poteft:quia iftud miniraum in quod non po-
teft,cft raaius illo.

Secunda condufio , Quxlibet potentia adi-
ua terminatut aliquo diftorura quatuormodo-
rum pcr maximum,vcl minimum affirmatiu^,vcl
negatiuc,& hoc eft vctum de potenria finita,
qux poteft in aliquod agete,& non in quodlibct.
Probatur, exquofufficitinaliquodagefc,& non
fufficit in quodlibet , oportct dare vel maximum
in quod potcft , vel in quod non potcft , vel mi-
nimum inquod poteft,vel in quod non poteft,vc
patct indudlione.

Tertiaconclnfio,NulIa potcntia aftiua tcr-
minatur per maximum in quod non potcft ; nec
per minimum in quod poteft ; imo vttumque
iftorura cftimpoflibile rcfpcdupotcntixacfliux.
Probarur , quia quxliber potcntia adiua fi po-
teft in aliquod , potcft in'quodlibct minus illo,
igitur impoffibile eft , qu6d terminctut per ma-
xitnum ncgatiue , aut per rainimum affirmatiuc,
Tenet confequentiaex dcfinitionibusmaximi in
quodnon, & minimi inquodfic: in quibus in-
ciuditur, quod porcft in maius, & non in miiius.
Anteccdens patet, quia motus , & adio ptoue-
niunt feciidum ptoportionem potcntix tnotoris,

ad

Omnii ixeif-
fmiftdimjii-
bilif.

e^ilibet IX-
cejjm fufficit
itd mttum.

6.

8.

SluAlibtt ft'
tenti» aHiuM
termin»tur
per maximit,
vel mini-

Nulla poten-
tia «Siiu»
terminalur
per maxitnii
in qnod noH
potefi, velfer
minimum in
quedpotejf.

Qu^ftio XIV.

59

9-

^lMAUhlt pO-

tentU aSliu»
finit» , h»bet
mttximHm in
guod potefi,
<J» minimMm
fH quoi nm
fottfi.

lO.

fttinti»
mBiuM non
Urminatur
fermsximS
in quodpotefi
ti£tr*.

I I.

Tttetia »^i-
H» ttrmina-
tur pir mini-
tnum in quod
mn pfttfi
(titH.

It.

ad refidendara moti;mo(i6 eadcm potentia com-
parata ad duas rehdentias inxquales ip(tus > ad
maiotem e(l ptoporcio minor , & ad minorem
maior, &pet confcquenspotiusagetinminus,
quilin in maius.

Quarta concIu(io,rerpe6tu cuiuflibet potentiz
adbiuz £nicz eft daremaximum in quod poccft,
vel minimum in quod non poceft. Probacur,quia
quzlibct icalis potemia , ex quo cft adiua, poteit
in aliquod , & ex quo eft finita non poceftin
quodlibet,igitur«ias potencia imaginanda eft
iicuc quancitas concinua terminaca. £t tuncilla
vel poccft in ccrminum cenftcnciz imaginacz per
modum tccminacz quancicacis , vcl non : H Cic,
tuncillacefiftencia eft maxima in quam potc(l:fi
non,tunc eft minima in quam non poteni& ficut
dicicur de ledilencia , ica dicicuc de aliis ciccum-
flanciis.

Secundo pacec conclufio , deducendoex prz-
tnKEs concIu(ionibus:& quia per fccundam qu^-
4ibec pocencia cerminacur aliquo przdidlorum
niodorum,& pcr cerciam pocencia a^iua non ccr-
minacur pcr duo vlcima, nec per aliquodillo-
ram, & pcr primam non cerminacur per ambo ii-
mul , igitur terminaCQr per alcerum illotam , &
habecur intenrum.

Qu/'nta condufio, Potcntia a^iua non tetmi-
natut pcr maximum in quod poteft agcre.Proba-
batur , & fit illud maximum jd. Tunc potentia
adliua fufficit agere in ^i, igitor potemia excedit
refiftemiam ipfius ^ , quia adlio piouenit ^ pro-
portione maioris inzqualitatis potcntiz moto-
ris ad refiftentiam mobilis , jgitar per fecundam
fnppofitionem exccflus illc eft diuifibilis , & pcr
confequcns illa potenria z£t\ui poted excedcre
vnum maius W.igitur per tertiam fuppofitionem,
potefl aget e in maius , igitur ^ datum , non ecac
nraxinium,in quod poterat agere.

Ex quibus(equicur conciufio fexta.quod quz-
libet potencia adliua cetminatur per minimum in
quod non potcft agere. Probatur : quia per quai-
tam concIufionem,vcI terminatur per maximum,
in quod poteft , vel per minimum , in quo<l non
poteft i & pcr quintam non teiminaturper ma-
ximum in quod fic , igicur terminabitur per mi-
nimum in quod non poreft , & habetut inten-
tum. Et notandum eft , ficut dicitur in fecunda
conclufione dcpotcntia adiua , poteft dicide
quolibet , de quo veriticantur duz menfurz pcr-
tinentesad iftam diuifionemquadrimembrem:vc
vcrbi gratia , ficut dico , quod potentia a6tiua
terminatuc ex eo , quod in aliquod potcft,& non
in<juodIibet,ita verifimnitcr dico, qu6d fi huius
tocius pacs vna fic calida,& alia non : vel eft darc
maximam parcem calidam,vel minimam affirma-
ciue,vclncgacine.

Concra przdi£ba obiicitur :quia vel eft dare
maximum , quod Socrates poteft fuftentarc, vcl
rainimum,quod non potcft : quiaalia duo mem-
bra funt impollibilia : fi maximum. Contr<i, quia
tunc potcntia fuftentatiua Socracis cxccderct
pondus illius, quod fuftcntatur in minoti ex-
ceiru, poteft vnum maius excedcre , & per confe-
fequcns fuftentate maius. Si minimum quod
non,tunc ponatur fuper caput Socratis.Tunc vcl
fubito eft Socrates depreflus in terram , vel ip-
fum , & piiufquam Socrates eftct depteftijs , non
fubito : quia impollibile cft , quod motus localis
fit fubito j fi fuccefliuc , tunc fequitur , quod per
illad tempus niinimura Socraces fuftentabac il-

»5«

14.

/ud pondus , & pcr confequens non erac mini-
mum quod Socratcs non potctat fuftentare.

Secundo, Quia per aliquod tcmpus Antichri-
ftuspoteftefTcfuturus^&pcraliquodnon : tunc
vel cft dare maximum tempus , pcr quod poteft
cfte futurusjvcl minimutTi,pro quo non,& poteft
facilitcr deduci , quod nullo modo rerminacur:
quia nullum eft teropus pcr quod poccft dura-
rciquinpcrmaius poffic durare , & ctiara per
rainus.

Tertio. Sic ^ vnum corpns,cuius vname-
dietas fit alba, & alia nigra , & fupponatur,qu6d
vniuerfaliccr illud eft album , cuius maior pars
cft alba ; tunc huiufmodi corporis vna pars eft
alba , & alia non , fed nigra. Tunc, vcl eft darc
maximam partem , quz cft alba, vel minimam,
qux non eft alba : quia dc aliis duobus eft impof-
fibile. Vnde nuUa pars eftalba , quin minor illa
fic alba : fi maximum, contr^ , quia nulla pars eft
alba.quin fit maior pars alba,cuius mcdietas plus
eric alba ; igicur nulla pars eft alba , quin maior
pars fic aIba.Confequencia pcobacur,quia non eft
dare minimam,quz non eft alba.

Ad ifta refpondecur. Ad primum dicicur,qu6d
potcntia , fciliccc fuftcntatiua dicitur propric,
quam non cxcedit pondus deprimens : vt quod
potentia Socratis iit maior ad fuftenrandum,
quam grauiras ponderis ad deprimendum:& tunc
dato , qH6d cflTct dare minimum , quod Socrates
non poteft portare , & eftcr iIIud,quod noH fufli-
ceret portare {inc dctra(flione , vel depreflione.
Tuncdico,qu6d fi accipiaturfuftcntatc large pto
quacunque fucceffiua portatione,fiuefit cum de-
preflione,fiuc non.Dico,qu6d non cft dare maxi-
mumin quod fic.ncc minimum in quod non,nifi
illud cifet iufinitum.

Ad fecundum dico , quod eft darc minimum
tempus per quod Antichriftus non poteft efle fu-
turus : quiaperinfinitum tempusnonpoteft cfle
futurus,necper aliquod raaius , fed per quodlibec
rainus.

Ad tertium.Vel cft daremaximam partem.&c.
Dico quod nec eft dare maximam partcm albam,
fcilicct dati, nec minimam, non albani , fcd illud
totum eft minimum, quod non eft album. Patcc
igitur in generali qualitec terminatur potentia
adiua pencs minimum , in quod non poceft agc-
rc,& hocdcprimo.

Quantum ad fccnndum , fciliccc comparando l f .

pocentiam aAiuam ad rcfiftentiam,in quam agit, I>»l>ilit eft

ponitur ifta conclufio , quod eft dare minimam *^'"""* ^'fi-

rn. • • ■ n.- r cc ■ fi">ttd,$n

reultentiam in quam potentia acciua non (uincit auam poten-

agere.Probatur,quiarefiftentiazquaIis poccntiz tiam aHiu»

adliuz cft illa, in quam non potcft agere , nec in »»'» potifi.

in aliquam maiorcm: fcd inquamlibec minorcm

fufficic agere, igicuc refiftencia zqualis potentiz

z.€ti\ix eft minima,in quam non fufficit agere pec

definicionem minimi in quo non.

Ec ad folucndam iftam quzftionem oporcec

bene cauerc,qu6d aliquando fe habet per modum

pocentiz adiuz,& aliquando pet modum poten-

tiz paflSuz } vt vetbi gtatia,fi vnus lapis ponatuc

fuper baculum,& augraentctur continue, quouf-

que baculus non fufficiat porrare, fcd frangatur,

tunc gtauitaslapidis fe habet pcrmodum poten-

tiz aaiuz;& baculus habebit fe pet modum po-

tentiz pafCuz , & refiftcntiz , & tunc in illo in-

ftanti, in quo virtus grauitatis eft zqualis in de-

primendo potentiz baculi in refiftendo. Tunc

gcauicas lapidis eft roaxima» quz non fufficic

frangcrc

Ntt»,

6o

Lib. I. Phyficorum

i6.

Stntentis
Ctmment/t-
ttrii rtfrUi-
tur.

1.

frangere bacolum , & re(iftentia baculieftmini-
ma ,quaB non poceft frangi ab illa grauirate ,&
hsc de fecundo. De tercio Yidebicur in alia qux-
ftione.

Ad rationes. Ad primam conrequentiara,quia
agehs naturale eodem cona{u,quo agit inminus,
fufficit agere in maius, fi eflct applicatum.

Ad fecundam negatur antecedens, ncc cft cre-
dendum Commentatori , quia de fa<5^o Intelli-
gentia mouet fphzcamignis , qus de fa<Stoeft
maior mille millibus alis mufcarum.

Ad terriam cancedo,qu6d Quantocunqucpon-
dere accepto,quod Socrates potcft portare,adhuc
maius illo poteft portare,& maius i!lo,& iterum
maius illo ; attamen per huiufmodi proceffum
iion deuenitur ad pondus infinitum , imo fortc
non deueniretur ad pondus vnius mihj , eo vt
non fit additio pcr partes asqualis , fed cominue
per partes minores.

Ad quartam dico, quod Ariftotclcs intelligit,
quod eft dare maximutq numerum menfurarum,
Vt puta librarum, quas atiquis poteft portare , &
ea non commenfurauit fecund6m adiiones , nec
forte diftinguebat inter maximum , quod poteft
portare, &c minimum quod non poteft.

Qjr iE S T I O XV.

ytmm potentia aSHma terminetur per ma-

ximumeffeSium quemfotefi

producere .<?

ViJe auchorcs citatos quoEll. pizccdenti,&cic4ndos ^azd.
fequcDti.

R G V I T y R qu&d non , quia ignis afli-
milat fibi partem pafli approximati,igi-

i tur illa aOimilata cft a:quc potcns ad af-

fimilandum aliam partem,ficut ignis caufa ad af-
fimiJ.indum ipfam. Tcnct confequentia , cum fit
tanta: vJrtatis , & fic arguitur de tcitia qu6d afli-
milat quartam,& fic confequcnter,quamdiu fue-
rit marcria: & cum omncs iftx adiones fiant vir-
tutc primi ignis agentis , igitur fequitur, qaod
non eft dare niixiinum cfFcdlum , qucm primus
ignis agens poflit producerc.

Secund6 , quia non eft dare maximum Kimen
producibile i corpore luminofo , igiturnon eft
dare maximum effeftum , queni potentia adiua
potcft producere. Tenet confcqucntia, quialu-
men cft efFedus corporis himinofi. Antccedens
probatur , quia fi fic , igitur aliquod maximum
lumen pofTet intendi per vnum parupm himino-
fum : vt puta per candojam, igitur poteft intcndi
pcr Solein. Antecedens patct,ad experientiam,&
tenet confequentia, quia illud, quod poteft facc-
re agens minus intenfum , potcft eciam facerc
agens magis intenfum.

Tertio.quia principium eft potentia afbiua re-
fpei3:u noritix conclufionis, & tamen non eft da-
re maximamnotitiam ,vel maximum numerura
notifiarum , producibilium ex illo principio, vc
patet de priucipiis Geometriz , quae poftunt ad
multas propofiiiones sondii inuentas apphcari.

Oppofitum arguitur , quia quatlibet potentia
aftiua naturalis agic per vlcimum fui conacusi
igicur producic maximum eife£bum,quem poceft
producercquiafi potcft producereniaiorem,non
e^ec maiori copacii.

Secundo , quia eft daremaximum lumen pro-
ducibile a Sole j ergo,&c. Probatur antccedens,
quia in fphzra Solis corpus folarccaufat inten-
fiOimum lumen producibile ^ Solc : quia fi inten-
fius producerecur , vel hoc cfter per applicatio-
nem medij diaphani maiorcm : & hoc non , quia
illudmedium, vel fufceptiuum eft immediatum
corporis Solis j vcl fiet ex melioci difpoficione
medi) , & hoc non , c^ra corpus illud fic fumme
perfpicuum.

Inifta quarftione videndum eft de quinquedr-
cumftaciisomiflis in quzft. pr«cedenci,& primo
de cempore , fecund6 de velocicace; certi6 de di-
ftantia, quart6 de efFedu , & quinto de fpatio.

Quantum ad ptimum, notandum, quod aliud
eft poccntiam terminari, & aliud ipfam determi-
nari : nam potentiam terminari , eft ipfam finiri
maxjmo in quo fic, vel minimo in quo non , fed
ipfam determinari cft cognofcere potentiam,
quanta eft perejus vclocitatem, vel pcrciusef-
fedum , aut per aliquam diftarum circumftan-*
tiarum.

Secund6 notanduro, qu6d potentia a£liua,
quamdiu eft , poteft agerc , & ideo qu«rere quo-
modo cerminacur teropore, per quod potencia
aAiua poteft agcre, oon eft aliud quam quatrere,
quomodo rerminatur tempus fuat durarionis,
ideo folum dicendum eft de duratione.

Terti6 notandum , quod potentia alicuius rei
ad durandum non eft aliud quam nifus , ve! vir-
tus , qua refiftit fuocontrarioapplicato corrum-
pentij^idco coelumnon fiabet propric poten-
tiam ad dur^ndum ; ncc clcnitntum fimplex exi-
ftcns in fua naturaii difpofitione ; cui non c(l ap-
plicabiie contratium, ftd ftatim quando contra-
rium applicatur, habet potcntii»m ad durandum,
& rcfiftit cum conatu , fed mixium cx clementis
femper refiftit com conatu , eo quod habet in fe
principium fuatcorruprionis.

Tunc ponunrur conclufiones. Priraa eft, Nul-
lum corrupiibile in iftis infcrioribus, vt » ele-
mcntura , vel mixtum poteft dutarc pcr infini-
tum tempus. Probatur,prim6 de mixto notum
eft , cijni habeat in fe ptincipium fuat corruptio-
niSjfcd dc elemcntis probatur, quia alitcr fcquc-
retut , quod elementum peitorum tempus artcr-
num fruftraretura fuo fine.ad quem ordinatur k
natura, confequens cft falfum : quia finis narura-
lis non potcft cfTe fruftraneus, & inanis, vc pacet
1. Ethic. Probatur ponfequcncia , quia elcmenta
ordinantur finaliter, vt ex ipfis fiant mixta. Idco
fi cfTei aliqna materia alicuius partis elementi,
quaj per tempus infinitum ftaret fub forma ele-
menti,& nunquam fub forma mixti , fcqucrctur
quod illa pars cffet fruftranea.

Sccund6,quia quod!il)er clemcnturo habet ma-
teriam, igitur quodlibe: eft corruptibilc , confc-
quenciatcnec per Ariftorelem inifto primo.

Terci6, fi aliqiiodclcmcntum manercc perpe-
tii6,maximc cfTct ignis in fua fphaera; fed hoc cft
fslfura , quia ignis generatur per conftellationes
fapetiores,& expcllitur ad locainferiora.

Secunda conclufio. Non eft dare maximum
tempus, pcr quod aliqua rcs natuialis poteft du-
rare. Probacur,quia quodlibcc quod potcft dura-
rcperaliquod cempus potcft durarecum melio-
ribus circiiftanciis pcr aliud ccmpus,vc puca qu6d
contiHcns fit melius difpofitum , & contrarium
tardius applicetur, & itade fimilibus.Sccund6,
quia tunc effet dare vltimum inftans illius rei.

Tcrtia

Diuifi» ^«4>

ftioni*.

5-

Totentiam
termiaan,^
determin»ri
differum.

Votelia atH.
u» poteft
agere qUMta^

dtu tft.

Potenti» lUi-
cuius rti »4
uurandum
quidftt.

4-

KuUum cer^'
ruptibile fQ'
teft durnrt
per infinitnm
tempus.

f.

Uen dettnr
rriaxtjntpn
tempus per
qued res n*-
turmlit potifi
durm*.

Qu^ftioXV.

6i

TttftiM *5i-
«« tuufettjl
dtttrminari
p*r ttmfus
fuA durtui»-
uit.

6.

I

f$tftt» »B{-
mm ftr vtU-
eitMe j>K4»-
t»fit eogn»fci
00» fettfl.

N«» dtitMr
difiiti» m»'
xim»qM»fo-
ttati» *8iu»
pottfi»^trt.

8.

Tertia conclufio , Eft dare minimum tcmpus,
per quod rcs naturalis non potcft durarc. Proba-
tur , quiaex quonon poteftdurare pcrtempus
infinitum, ncc tcrminatur pct maximum , igitur
oportct,qu6d icrminetur per minimum,quo non
poflit durare.

Quarta conclufio , Potentia a(ftiua non poteft
dctcrminari per tempus fuz durationis. Proba-
tur , quia fcnfibiliter videmus illa qua: funt mi-
noris virtutis plus durare illis, quae funt maioris
virtutis , quod non ellet fi per durationem tem-
poris poflet eognofci quantitas potentiz a6Hua:,
& hoc dc primo.

De fccundo fit prima conclufio, Potentia z6ti-
ua non tenninatur propter vclocitatcm, qua po-
teft agerc. Probatur,quia velocitas fcquitur pro-
portioncm potentis fuper tefiftcntiam ; fed illa
proportio eft in infinitum augmentabilis pcr di-
minutioncm termini minoris.vt patuit prius,ma-
xime de motu alterationis : idc6 fcquitur , quod
proportionalitcr vclocitas eft augmcntabilis iu
infinitum, & per confcquens nullo modo tcrmi-
natur.

Secunda conclufio, rcrpc<Stualicuius potentia
SiOAaz dctcrminatac cft darc maximam vclocita-
tem , qua poteft agerc cum tanta refiftcntia , &
ad tantam refiftentiam. Probatur,quJailliuspo-
tentix adtiuae ad illam refiftentiam cft determi-
nata proportio , qua; non poteft elle maior , vcl
minor fine augroentationc, vcl diminutione po-
ienti«,velrcfiftentiat,igitutvclocitasconfcqacns
illam proportionem erit maxima,qua potcft mo-
uere cum illis circunftantiis.

Tcrria conclufio , Per vclocitatcm non potcft
dcterminari , id cft,cognofci , quanta cft potcn-
tia afliua. Probatur, quia fi ab agcntc fub odo,in
tefiftentiam fub quatuot proucniat aliquavclo-
citas,/igitur eritaequalis vclocitati,quaE proucnit
al» agcnte fub quatuor rcfpeftu refiftentia: vt
duo ; quia ambic proucniunt ab aequalibus pro-
portionibus , & tamcn agcntia non funt xqua-
lia, imo vnom eft duplum ad re]iquum,& harc de
fecundo.

Quantum ad tertium notandum , quod quan-
tum ad diftantiam cft diftercntia intcr potentiam
adliuam, & potcntiam pafliuam, Nara fi potcn-
tia adiua poteft agere ad aliquam diftantiam,
poteft etiam agere ad quamlibet minorem , ita
vt fi ifta<:andelailliuninet de hinc ad parietem,
illuminabit quodlibet intermedium , fed poten-
tia palCua fi patiatur ab aliqua diftantia , non
oportet , quod patiatur a qualibct minori : nam
vifusdato quod vidcat vifibilc aremotius, ta-
men non oportet quod videat a qualibetdiftan-
tia minori : nam vifibilc poteft tantum applicari
vifui, quod non vidcatur.

Nunc fit prima conclufio, Non eft dare maxi-
mam diftantiam, a qua potentia adiua poteft
agere. Prbbatur , quia virtus agentis difFunditur
\ fe continue vfque ad non gradum , igitur ac-
cepta aliqua diftantia in qua eft virrus 'agcntis,
illa eft alicuius intcnfionis,igitur in diftantia vl-
teriori cft virtus agentis rcmiffior ; & per confe-
quens diftantia data non erat maxima.

Sccunda conclufio , Eft darc minimam diftan-
tiam , in quara non potcft agere, & ifta fcquitur
ex pncedenti.

Tertia conclufio , Eft dare maximam diftan-
tiam, in quam potentia a6tiua non iufficit agere.
Probatur, & fignctur minima diftantia , in quam
Scoti oper, Tom. J I.

non fuflScit. Tunc Cic : in iftam diftantiam non
fufficit agcre, & in nullam maiorem,&: in quam-
libet maiorem , igitur iftacft maxima , in quam
non fufficit agere , & ita dico dc diftantia a qua
vifibile non poteft videri , quod illa eadem di-
ftantia, quac eft minima, a qna non potcft videri,
eft maxima in qua non fufficit videre.

Quarta conclufio , Diftantia a qua potentia
pafEua, vt vifus , poteft p.ui, terminatur duobus
terminis exclufiuc ; vno fcilicet a parte clonga-
tionis , & alio a parte appropinquitatis ; elonga-
tionis inquam \ vifu , a quo non poteft videri
propter nimiam elongationem , & appropinqui-
tatis.a quo non potcft videri proptcr nimiam ap-
propinquitaiem,fcd a quolibct intermcdio inter
iftos duos terminos potcft fieri vifio.

Quintaconclufio , Per diftantiam non poteft
deterniinari potentia a^iua. Probatur , pofito,
quod aliquod corpus luminofum fcruato aequali
gradu luminis fine intenfione, & rcmiffione lu-
miuis augeaturad maiorem quantitatcm , tunc
iftud luminofum aget ad maiorcm diftantiam,
quam antc , & tamen non eft m.iioris virtutis,
quam antc,im6 minoris : quia cadem qualitas re-
niiffior eft in fubftantia magis extenf3,quam mi-
niis extenfa, & hoc de tcrtio.

Quantum ad quartum rccolligenda eft diftin-
(f>io facia in alia quxft. fcilicct, quod agcntium
quoddam iuuatur ab efFcdtu prodinflo ad aflimi-
landum pafliim, vtignis. Aliud eft.quod non in-
uatur, vt corpus luminofum , vel laltem fi iuuc-
tur, hoc non eft ad affimilandum paflum.Et ideo
quando matctia,in quam agit ignis, cft valdc in-
difpofita , aut proptcf nimiam frigiditatem , aut
humiditatem , tunc caliditas « manet in paflo
continue , vniformiter difformis ad vnum gra-
dum, ficut lumen caufatum in luminofo.

Nunc eft prima conclufio , Agens quod iuu.i-
tur ab cfFeftu ad affimilandum pailum , non ter-
minatur ad maximum cftcdhim,qucm poteft pro-
duccre. Probatur perprimam rationem ante op
pofitum , & hoc eft verum , fuppofito quod pri-
mum agens concurrat ad produiftioncm cfTc-
<2:uum fcqucntium, quia fi non , difficilc cft affi-
gnare vfque ad qucm cfFcdum primii .ngcns .igit.

Secunda conclufio , Agens quod non iuuatur
abefFedu, vtputa luminofum producit maxi-
mum cfFcctum , quem poteft proditcere, ficut ar-
gumcntatum fuit poft oppofitum dc Solc , quia
tale agit fecundum totum conatum fuum , ideo
non variatararitate medij , tantum producit in
primo inftanti,quatum vnquam poftca producit.

Scd contraobiicitur,quia proportio potcntia:
agcntis ad refiftentia poteft augeri in infinitum,
igitur fimiliter& cfFeitus.Rcfpondctur ncgando
confequentiam, quia licct vclocitasconfequatur
proportionem , t.imen efFc6tus productus non
confequitur, imo confcquitur agcns.

Ex ifto potcft dari caufa cuiufdam pulchra: du-
bitationiSjfcilicet.Quareignis in aliquod paflum
agens, quod afl[imilat fibi timc, fi poftca approxi-
metur illi paflb vnusalter ignismaior,vcl«qua-
lis, ille non intcndct caliditatem paffi , & tamen
fi corpus luminofum agat quantum potcft in me-
dium , & appropinquctur vnum aliud lumino-
fum minus, velaequale , intendit lumcncaufa-
tum ab alio luminofo. Quae ergo cft caufadiucr-
fitatis ? Dico quod caufa eft , qu6d ignis agit ad
aflimilationem p.ifl[i , & ideo altcr ignis appro-
ximatus nonimcndit ipfum ,quia non agit vltra
F gradum

^geni ^od
iuu.it Hr »h
ejfeciu non
ti.rminntttr
ndtniximum
effcdHm^

Jgent qued
ncn iuuntur
»btffecfufro-
ducit maxi-
mu efftSum,

lO.

Soltttio fut-
ehr» dubtt»-

ftrit »0 poiefi
(tgnofci fir
qu»rult»um
f^^tij.

61

gta(Juttt proprium : fed luminofum non aflimilat
Cbi pafTam , idco aliud luminofum fuperuenicns
intendit ipfum , eo qu6d npn agit vhra gradum
proprium, quia inuchit gradum minorem caufa-
lum , quam fit gradus lumjnis fui : & hoc de
quarto.
II. De quinto Atpriraaconclufio , non eftdare

maximum fpatium,per quod aliquod mobllc po-
teft mpucrij quantum ex rationembtus, vel gra-
uitatis , vcl leuitatis. Prpbatur per Ariftotelem.
^lam (\ graue per infinituni fpatium diftaret "i.
centro, moue^ctur ad centrum. Et dicp notabi-
liter,quantum efl de ratione grauitatp,&c. Nan>
diAantia ^ concauo orbis Lunz vfque ad cen-
trum terr^ e(ib raaxima,per quam aliquod mobi-
Je poteft moueri,nin fortc moucatur per aliquam
linedm tranfucrfaliter interfecantem illam.

^ecunda conclufio^per quantitatem fpatij non
ppteft cognofci quantitas potentix mptoris.Pro-
Datur,quiaidemmobildtnioueturquandoqueper
tnaiu$ fpatium , quandoqueperminus, & tamen
exhoc npn eft fortius,vel debilius. £x his con-
ciufionibus patet qualiteir quantitas potentiz
adriuz determinatur,& cognofcitur perrefiftcn-
ciam.in quam fiifficit agere,vt di(Stum fuit in ali^
qusftione. Rationes funt folutz.

ANNGTATIONES.

* yr^ Lemntitmmnftetffteltfitreperinfinhum tem-
JOjpui. Nota, qu6d natura totius homogencj
& fuarum partium eadem eft,& elemetum quod-
uis hompgencum eft , quare & elementum , &
quxlibet eius pars corruptibilis cft * nunquam
tanien naturaliter propter vniuerfi ordinemali-
quod elemcntutp fecundum fe totum corrumpe-
tur , imo ncque alicuius naturalis agentis tant»
crit vis , vt totum elementum corrumpere pof^
/it -y fi enim ignis mutaretur in aercm , daretu|:
yacuum : aer enim eft magis deufus , & tunc oc-
cupaffet ignis minorem Ipcum , & daretur va-
cuura, & c contra fi acr mutaretur in igneni, de-
6cerec fpatium & locus. Intelligit ergo Scotuis
hic non de tpto elementp , fed d.e eius partibus
diuifiro.

i> DiflAntia a fin petentia pajfiua , &c. Nota,
quod omne agetis habct fphsram fua: adtiuitatis^
qua; eft fpatium dctcrminatum a natura , inrra
quod fua extenditur virtus adiua , & vltra quod
piinimc accedit : irao in hoc fpatio prius & for-
tius agit in fibi propinquiores partes , qu^m in
rcmotiores. Qijando ergo pafliim non eft intra
huiufmodi fphzram agcntis , minimeadlio fieri
potcft ; quia agcns naturale agit , per contadlum
faltem virtutis , cum tamen non omnia agcntia
arqualem habeant fphxram fuae a6tiuitatis ; quia
non habcnt aequalem virtutem adiuam -, hinc eft
qu6d contingit aliquando , hpc paffum effe in-
^ra fphzram adliuitatis huius agcntis , non ta-
picn c cqntra. Et quando hoc contingit , inter
agens , & paftiim nulU eft repafliio, nec readlio:
y^rbi grati^ , fit ignis potens ad diftantia.n duo-
ffim padiium agere , sitqueaquaqua: tantum ad
fliftantiam vnius poflit frigefacere , tunc qui-
«Jcra poterit ignjs calefacere aquam , & non re-
patietur ab ea, fi (it extra illum pafTum. £t idc6
dicit h><^ Scotus , qu6d diftantia , ^ qua poten-
l^ia pailiua poteft pati , terminarur duobus termi-
nis , &c:^
14* * THHCcalitUtaimanetinpaJJqcfntinHe vntftrm-

Lib.I. Phyficorum

Mai* i^n»-
fur» totiift
htmogtnii,^
fMrum fdr-
fdttm.

H-

terdiffirmu. Nota,qu6d duplex eft agens,feu pa- Agntifiiu*
tiens,vnum vniforme,alterum difForme,primum pitx.vnifir-
eft quod fecundjum omnes fuas p.artes «qualem '"'•^ d*S*r-

fiarticipat formx gradum, y t fi eirct bipedale ca-
idum f vt quatuor , ita vt fecundum omncs fuas
partes, quibus agit, aut patitur , habet calorem
vt quatuor,agcns, feu patiens difTorme eft, quod
fecundum aliquas partes habet quatuor gradus,
fecundum alias duos. Caliditas ergo agens in
aquam indifpofitam , manet in pallb continuc
vniformiter , quia continue manet intenfa vt
quatuor , fed manet difformiter quantum eft ex
parte paili , quod non habet quatuoc gradus {jer
cundum omnes partes.

C^V iE S T I O XVI.

Vtrum fit dare minimum agens a quo
fotentia foffiuafotejifati^

Auerrocs i.diCailt .tomrn.if. D.Thom.i/#<Tra«r. e»p.y^
liB.xi. Cooimbr. ibid.cMf.f.qM.i.dy i .di Cctlt, tMf.i i .
qHd/l I. art.t.Toln.i.di Gtmr.qutfi.i^. Ruuius c»f.g.
diGtnir. jutft.^. Bannes ibid.qutft.x. Roccus i.diCotlo
qutft.i.^. Mandoja»» Phyfic.diA.f.fia.io. CDmplut.i.
di Gintr. di^.%. J^S.iHd. qM»fi.\<f.

, R G V I T V R qu6d non , quia vel illud l,
\ agens cfret diuifibile , vel indiuifibile;
I non indiuifibile, quia entia natuialia in
fuis a£tionibus requirunt determinatam magtijr
tudinem , vt patet 8. huius : nam millefima pars
grani mi{ij non faceret fenfum. Si fit diuiHbi-
le , tunc ipfum non poteft agerc nifi partes fuas
aganc , fequitur qu6d aliqua pars agit , & ciim
pars fit minor toto , fequitur qu6d agens datuni
non erat minimum.

Secund6 fequererur, qu6d efTet dare aftionetq
tardiflimam , & remiiliflimam ; confequens eft
falfum , quia quzlibec adio eft ficuc quantic&s
continua diuifibilis in infinitum; & patet confe-
quentia, quia adtio fa£fca ^ minimo agente eft re-
mifnflima, quia fi poflet efte a&io minor , vel illa
proueniret ab agcnte maiori , vel xquali ; & hoc
non, quia ab agente maiori proucniret adtio mar
ior, & ab zquali squalis ; fi a minori, tunc agens
datum non erat minimum.

.Tcrti6 , quia potentia a6kiua non tecminacur
pcc maximum in quod poceft agere , igitur ncc
pocencia pafliua per minimum a quo poteft pati>
quia conformitcr vidcntur fe haberc.

Quan6 fequeretur, quod huiufmodi a£kio fu-
bit6 corrumperetur ; quia fi nunc aliquod dimi-
nuens eftapplicatum agcnti, tunc z6t\o nunc eft,
& immediaic poft non crit, nec aliquid fui;qu6d
(\ aliquid , illud ptpueniret ab agente minori;
& pcr confequens agens datum non erat mi-
niraum.

Oppofitum arguitur per Commentatorem in 1.
i.Coeli. vbi dicit qu6d potentia pafEua termina-
cur per minimum,^ quo poceft paci. *

Secund6 pec Ariftptelem qui ponic , qu6d eft
dace minimum fenfibile. Tccti6,quiafub angulo
contingentiz poteft fieri vifio,& non fub angulo
minori,quia eft omnium angulorum acuciflimus,
vcpatecj.EucIidis.

Notandum , qu6d quzdam eft potentia pafH- ^ttettitfaf^
uamacecixcecepcina,&nuIIomodoquancumeft ^l* *^^
« parcc fui cefifHtiua ; ficut materia prima , alia *
9 eft paffiua refifticiua, & non receptiua ficut ca-
liditas, qux pacitur a frigiditate, & ifta eft etiam

adiu^

Quxftio X V r.

63

fttentUpaf'-
fiu» dicitur
fntlior ifut
fotefi a mi-
neri »gent*
f»ti.

Tetentiapaf-
fiu» juomod»
terminetur
fer maximii,
aHf minimS.

Rtfiflentia
in aSionibtu
naturalikuf
»fi triflex.

adiua in illud, \ quo pat/tur. Sed alia eft poten-
tia cognofcitiua pafliua , vt vifus , qui patitur ab
obiedo recipiendo fpeciem eius,licct aiStiuecon-
ciurrat ad vifionem , quam coniequitur illa fpe-
cies.

Secundo notandum, quod ficut potentia afti-
ua dicitur melior , qus poteft maius paftum al-
terare , fiue in maiorem refiftentiim agere. Ita
per oppofitum potentia psffiua dicitur melior,
qua: poteft a minori agente pati ; vt vifus dicitur
raelior , & acutior , qui poteft pati a minori vifi-
bili j fimiliter ^ caliditas dicitur pafHbilior fic-
citate, vel humiditate , quia a minori agcnte-po-
teft pati, quam aliquod eorum.

Tertio notandum , qnod potentia pafliiia vel
poteft comparari ad agens,, vel ad effc(5tum pro-
duAum in ipfo paClo, vel ad velocitatem , vel ad
tempus,& itade aliis circumftantiis.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft ; po-
tentia padiua nullo modo refiftitiua non tetmi-
natur pcr maximum agens,a quo poteft pati, nec
per minimum,a quo non potcft pati ; nec aliquo
modo. Probatur, quiatale paflum nulli refiftit,
igitur quodlibet agens habet dominium fuper il-
lud,& per confequens,cum quiliber exceffus fuf-
ficiat ad motura; fequitur quod quodlibet agens
poteft agcre in ipfura.

Ex quo fequitur , quod fi aggrcgatum ex po-
tentia paffiua,& refiftentia squaliter dicatur po-
tcntiapaffiua , quod illud poteft pati k quolibec
agcntc: probatur , quia quilibet exceflus fufficit
ad raotum , mod6 quodlibct agcns quantumcun-
que paruum , vna cum virtutc a6liua illius paffi
habci dominium fuper ipfum,

Secund6 fequitur, qu6d fi fint aliqua duo,pu-
tzA S>cB ySc acque facile cft moucre vnum ficut
reliquum, immo quaelibet potentia mundi potcft
mouere vtrunque, & tamen impoffibileeft,qu6d
aliquapotentiamundi moueat vtrunque aequc
velociter. Probatur, & fit >4 aggregatum ex refi-
ftentia ficut 8. & potentia adkiua ficut 8. & 6. ag-
gregauim ex potcntiaa6tiua ficut 4.& ex refiften-
tiaficui; ^.Tunc per praecedens corollarium jeqne
facile eft mouerc A ficut J?,quia quodlibct agens
poteft moucre vtrunque squaliter.Nam fi appli-
ceturagensvt vnumvtriquc, timc ad agendum
inytf eft proportio 9. ad8. & ad agendum in B,
eft proporticf fexquiquarta , quje eft maior pro-
portione 9. ad 8. quae eft fcxquio£taua , igitur
vclocitates prouenientes crunt inaequales.

Gontra conclufionem obiicitur,quia medium
refpedlu luminis eft purc receptiuum, nec refiftit
iliiAminationi, quia quantum eftex partc fui, il-
lum^natio fit fubit6 , & tamen medium non po-
teft pati ji quocunque Uiminofo paruo,quia vide-
mus, qu6d minus lumcn agit in aquam, quam in
acrem, igitur luininofum pofret eflc ita paruum,
quod aget luminc in acrem,& non fufficeret age-
re in aquam , quod non efler, nifi dcnfitas aqux
refifteret.

Refpondetur, propter quod fciendum , qu6d
triplex reperitur refiftcntia in a<Stionibus natura-
libus ; quardam quac intcrmittit vclocitatcm mo-
tus, vel adtionis , & cum hoc gradum formae in-
duccndz per adioncm : vetbi gratia, in frigcfii-
dtionjp caliditas remittit vclocitatem frigcfaftio-
nis ,quia fubicdum vclocius frigcfieret ti non
eflct calidum, &:confequcnter remitti.t gradum
forma; induccndz. Confimiliter in motu locali,
quando denfitas eft adeo intcnfa , quod mobile
Scotioper. Tom,lI.

non fufficit ad tantum fpatium moneri,ad quan-
tum moueretur Ci non e/Tct illa denfit.is,vt vapor
ad niaiorcra diftarKiam mouctur per acrem cla-
ruir.',quam per nubem,& fic dcnfiras remitrit gra-
dum velocitatis,& cum hoc minuit de pertranfi-
to fpatio.

Secund6 rcpcritur rcfiftentia,qux diminuit ve-
locitatem , fc<^ non diminuit acquirendum pcr
vclociratcm,verbi graria,dcnfitas mcdij fuper to-
tura ambitum motiis, impedit mobile ne mouea-
tur velocius.Nam denfitas ifta impedit,ne mobi-
le moueatur ita velociter , ficut W mcdiurri eiret
rarius ; fed non minuit dc pertranfeundo fpatio;
quia tantum pertranfitur , ficut fi mcdium eflet
in ccntuplo rarius.

Demum inuenitur terti6 rcfiftcntia,quae dimi-
nuit gradum forma: , fcd non diminuit velocita-
tem ad:ionis,ficut denfitas medi j refpedtu illurai-
nationis , impedit gradum lurainis ; qnia rainus
lumen producitur initiedio denfo, quam inraro,
fcd non irapcditur veIocitas,quia a:qualiter pro-
duciturlumen in medio denfiori,ficut in rariori,
quandb luminofura obiicitur fuper ipfura.

Nuncpatet ad inftantiam;quia medium refpe-
<3:u illuminationis non eft potentia mere rcce-
ptiua, fedctiara rcfiftitiua;quia faltem refiftit di-
minuendo gradum luminis, licct non diminuen-
do velocitatcra fuac gcncrationis.

Sedobiicitur. Nifi velocitas generationis lu-
minis diminuerctur pcr dcnfitatem medij,fcque-
retur , qu6d lumen produccrctur fubit6 , confe-
quens eft falfum , quia lumen Splis in iftis infe^
rioribus multiplicatur fucccffiue confcqucndo
motum vrabrjE terrae:& patet confequentia,quia
non apparet , vnde poffit pro(!renire fucceffio
aliundc, nifi ex parte denfitatis.

Rcfpondetur,qu6d im6,quia fucccffio in illu-
minatione potcft prouenire altero trium modo-
rum, fcilicct ex fucceffiua generatione lurainofi,
vt quando acccnditur candela , vcl ex fucceffiua
applicatione lurainofi , quemadmodura Sol fuc-
ceffiucapplicatur ad illurainandum diuerfas par-
tes terrae , quod patet cx motu vrabrae terrjE , &
tcrtio propter fucceffiuam remotioncm obftacu-
li, vt quandoaperiturfeneftra.

Sccunda conclufio cft, de aliis potcntiis paffi-
uis , quae pofUmt pati ab aliquo , & non a quoli-
bet propter paruitatcm,quodnon eft darc mini-
mum j^gens , a quo talis potentia paffiua poteft
pati. Probatur, quiafi potcntia paffiua patiatur a
minirao agente , igitur illad agens excedit po-
tcntiain paffiuam , & cum cxceirus ille fit diuifi-
bilis , fcquitur , qu6d vnum agens minus per mi-
norera exceirum potcft cxcedcrc potentiam paffi-
uam ; illa igitur poteft pati <i minori agente, ciim
quilibet excefliis fufficiat ad motum.

Tertia conclufio cft , qu6d eft dare maximum
agens,a quo potentia paffiua non poteft pati.Pro-
batur,& fit vnura ages taritura potcns agcre prae-
cisc,quantura potcntia paffiuapotcft refiftere,ita
vt fint aequalcs, vna fcilicct in refiftendo, & reli-
quum in agendo. Tunciftud paffiminon potcft
pati ab ifto agen^e, quia non cxcedit ipfum ; ncc
ab aliquo minori , quia iftud paffiim excedic
quodlibet mifius, & potcft pati <i quolibet maio-
ri , quia a quolibet maiori cxceditur ; igitur per
dcfinitionem prius datam fequitur, qu6diftud
agcns cft maxiraura , a quo non potcft pati.

Sccunda conclufip, patet ex praemifla conclu-

fioncquia fi imaginccur omnia agentia,^ quibus

F 1 potencia

6.

Sueeeffte in
illumtnatione
ex tribMfro-
uenire fotefi.

8.

^gens tMxi-
mumdatura
quo fotenti»
fajfiuanof»-
tefifati.

64

Lib. I. Phyficorum

PttentU co-
gnitiua ter-
min»tHr ^er
minimtm di-
ftantitim.

lO.

I (.

II.

Altio froue-
nit ex vicle-
ri* virtutit
itiiiut, fufrr
refifttntiitm.

potcntia pafllua non potcft pati propter parui-
tatem fcparari ab illis, a quibus potcft pati.Tunc
agciitia a quibus potcft pati,vel terminantur in^
ciufiue , ita vt a termino ipforum illa potentia
non poteftpaci ; vel exclufiuc , itavt a termino
ipforum potcft pati,hoc eft falfum pcr fecundam
conclufionem.

Quarta conclufio cft de diftantia,qu6d poten-
tia cognitiua , ficut vifus, terminatur pcr mini-
niam diftaiitiam, a qua non poteft pati,non fim-
pliciier;fed propter magnitudinem, vt dicebatur
in prascedenti quacftione.

Et ideo de aliis potcntiis pafliuis dico , quod
nuUa carum tcrminatur penes diftantiam,aut pc-
nes effediim , a qiia , & quem polfunt recipcrc.
Probatur, quia quxlibct potentia paffiua, eft re-
ceptiuatantiefFedtusi&a tantadiftantia,quanta
ellet , & quantum agens poflet agere. Et ideoii
cllec agens,quod ab infinita diftantia poiret age-
re cfFcdum infinitum , potentia paffiuapoflet ii-
lum recipere. Eodcm modo dicitur de fpatio,
quod potentia paffiua poteft moueri pcr infini-
tum fpatium fi eirct,& fi efTet agens,quod poflct
ipfum pcr tantum fpatium mouere.

Ad rationes poft oppofituro,quia iliac ante op-
pofitum probant conclufiones.Ad primam dico,
quod Commencator intelligit dc numcris inte-
gralibus, quod cft dare maximum numerum li-
Drarum,quas Socrates poteft portare,vtputa cen-
tum librx poirunt portari a Socrate, &non plu-
res,quoniam tamen Socrates poteft portare cen-
tum cum vna quarta non meminit Commen-
tator.

Ad fecundam dico,qu6d non cft dare minimum
fenfibile , fed cft dare maximum fenfibile , quod
non porcft fenriri pcr fe adu cxiftcns , qaod ta-
men fentirctur, fi eiret continuum cum alio.

Ad tcrtiam,puto,qu6dfub angulocontingcn-
tia; non poteft fieri viflo, imo etiam nec fub quo-
libet angulo rcdilinco , quorum ramcn quilibct
cft ma.ior angulo contingentiac.Vndeangulus re-
dlilincus poteft eflc ita paruus in organo fenfus,
quod nullo modo moucret vifum.

Ex quibus omnibus patet , quod vifus eft vir-
tus paffiua , quia non terminauirfcgundum ter-
minationem potcntiic adiux , fed fecundum ter-
minationem potcntia: paffiu£E,tamen rationeor-
gani vifus tcrminatur pcncs minimum angu-
lum , fub quo non potcft fieri vifio , & ille for-
tc eft angulus reibusjquia fub illo non potcft fic-
ri vilio proptcr nimiam magnitudinem , fcd fub
quolibet minori vfque ad i!lum,fub quo non po-
;cft ficri vifio propter paruitatcm.

ANNOTATIONES.

^ A Lia efl pajftua rejtflittua , & mn receptiua
jL\./!cut caliditas , &c. Nota qu6d aftio pro-
uenit fcmper cx victoria virtutis aiftiua: fupcr al-
terius rcfifteiuiam j co enim calidum agitin fri-
gidum ; quia fupcrar cinsrefiftdntiam :fit cnim
adio a proportionc maioris inarqualit.itis. Sed
diibium cft ciim omne agens in agendo repatia-
tur ( & loquor de ageiue , quod cum pafTo com-
municac in materia ) an readio fiat fccundum
candcm qualitarem , fecundum quam agit in
pafltim , vt liic Scotus prxfupponerc vidctur,vel
recundum alteram. CalcuKntordicit, quod agens
vniforinc, quod nimirnm fecundum omnes fuas
partcs xqualcm participat formx graduni , nul-

lo modo repatitur. Agens ver6 difForme : quod
fcilicct fecundtim aliquas partes habet quatuor
gradus , & fccunditm alias duos , repatitur fc-
cundijm eandem contrarietatem , fcd non fc-
cundum eandem partcm , fcd fecundum aliam
agit , & fecundiim aliam patitur : agit nam-
que fccundum partcs fortiorcs , & rcpatitur fc-
cundiim debiliorcs. Sueflanus Niphus fere idem
fcntit , videlicet non dari aftionem , & repaf-
fioncm fecundum eandem contrarietatcm , (cd
/ccundum diuerfam : verbi gratia , quando ignis
agjt inaquam calore., non repatitur abipfa in
calore , fed in ficcitatc ab humiditatc aqua: , &
non a frigiditate in quam egit , contingit autem
ctiam tunc calorem remitti, hoc t.imen pcr acci-
dens eft,ex dcftrudione flccitatis.

Ca^teriim ftandum eft in fencentia Scoti.Nam
contra has duas opinioncs idem videtur fcqui
inconueniens , fcilicet , quod non fit vernm di-.
<5tum Ariftorelis , quod agcns in agendo repati-
tur ; quia ifti ponunr diuerfas aftiones , & paf-
fiones,& diuerfa principia adiua & paffiua,a6l:io
ver6 & rcadio in cadem contrarictate intelli-
gcnda cft, & fecundum idem.
° Similiter caliditai dicitur fafftbilior ficcitatey
&c. Nota quod qualitates primac non vnifor-
miter agunt , & refiftunt , im6 fic fe habent,
qu6d magis adiuas minus refiftunt , & c contra,
verbi gratia, caIor,qui cft omnium maximc adi-
uus., miniis omnibus rcfiftit , atquc ita vt hic
dicit Scotus eft paffibilior. Poft calorem frigi-
ditas elt maxime aftiua , & quamuis refiftat ma-
gis quam calor , minus tamen quam aliz dua:
qualitaccs. Tertio ioco fequitur humiditas in
adiuitate , qux tamen magis refiftit quam calor,
& frigiditas , & quiafuperatficcitatem in agen-
do , fiipcracur ab ca in refiftendo , arque ita fic-
citas eft vltima in agendo , cft tamen, qux ma-
gis refiftit.

Sed difficultas eft , an ficut communitcr di-
citur , quod a proportionc maioris inxquali-
tacis proccdit a6tio , id eft , aftio prouenit cx
vidoria virtutis adtiuae alicuius fuper alterius
icfiftcnciam ; itactiam in rcaftione debeat ea-
dcm proportio inellc paflb rcfpedlu agentis. To'
Iccuslib. i.de Gcncratione^quxft.i^. tcnctpar-
tem ncgatiuam , nimirum qu6d ad readionem
non rcquititur in paflb proportio maioris inx-
qualitatis , fed fatis eft, quod fi calor cft vt 8.
agit in frigiditatcm , vt vnum , c contra frigi-
ditas vt vnum rcaget in calorem vt 8. Contra-
riam fcntentiam tenent Matfilius libro primo
dc Generatione, quaEft.19. Albertus de Saxonia,
& Paulus Venctns.Et mihi quidem videtur pro-
babilius , qu6d a proportione maioris ina:qua-
litatis , & non a minori , ncque abxqu.ili , vt
etiam hic docct Scotus : atque adeo fi palfum cft
xqualis , aut minoris virtutis, non rcaget. Ad-
das , qu6d fi agcns repateretur a quocunquc paf-
fo, nullum partum corrumpcretur ; hoc autcm
eft falfum. Probatur fcquela.quando palfum cor-
rumpitur , aut tunc reagit , aut non : fi primum,
ergo cft in adu , quia nihil agit nifi quatenns
cft in adlu , ergo tunc non corrumpitur. Nani
quod corrumpitur non eft , quod reagit cft, ergo
vel quod rcagit non corrumpicnr , vel quod cor-
rumpitur.non reagit,vel fimul cft, & non eft. Di-
cendum eft ergo, quod quando corrumpitur non
reagit , fed vincitur. Victotia autem nifi \ ma-
iori virtutc in agendo , quam fit rcfiftcntia paffi

in

>5-

StuaUtatet
frime, noagtit
vniformiter,
^ refifiunt.

14.

..-y.l l^»

QuxftioXVII.

65

ly-

in renftendo , hon poteft ptouenire , atque ade6
quando paflum fuerit minoris virturis in agen-
do , quim agentis in ceHftendo , non fit reai^io:
hzc enim fola fuit caufa , quare agens poteft ali-
quod paflum corrumpere.

Ex hoc fequitur , qu6d fi fit calidum, vt 4. &
£4gidum,vt 4. tunccalidum agit in frigidum:
qul calidi adiuitas , qus maxima eft, vincit fri<
siditenftentiam ; repatitur tuma frigido : quia
rrigidi adiaitas vincit refiftentiam calidi, qux
minima eft> Sed dices , au|C agens, & patiens Uint
cqualis , aut inaequalis virrutis; (I zqualis, neu-
crum aget in alterum, quia a proportione zqua->^
litatis nt a€Ho ; fi inzqualis , maius aget in alte-
rum , & non repatietur ; ergo non cft repaflSoi
quia k proportione minoris xqualitatis non fic
adlio. Rerpondeo , qu6d fl agens, &patiens flnc
zqUalis virtutis vnum in agendo , & alterum lA
renftendo ; no9 erit a£tio, quamuis in agendo flc
alterum eorum fortius,fl tanien funt a>qualis vir-
tutis in hoc renfu , qu6d agens flt maioris virtu-
cis in agendo , quim paflum in refiftendo , tunc
eric i€tio , & fl rurfus ipfum paflum Cit maioris
virtutis in agendo , qukm eius agens in reflften»
do,reagec in fuum agens,fln auremiminimc.Hoc
autem mulcoties flc eft , eo qu6d agens, quod cft
aAiuius ad aAionem > eft mini^s forte , & magis
debilead refiftcBdum.Quarc fere firmpcr contin-
gic rcpafllo, nunquam camcn nifi k propoccione
maiorisinxqualicacis fic adio.

CtViESTIO XVII.

Zftrum aliquld fojft fietl ex
mhllo ^

Atift. I .Pi^/rtM . ) 4.S im^lic. «>Mm. } i .Thetnift Jk j ^ . Aierii
x,f»r.f.6.»rt.6.D.TYiom.i.Fhyf,Ua.9& in x difi.\.q.i.
«rM.Scot.i» I ,dift.%.(j.i.^ dt rtrum friHe.q.^.BijrolJm
tMlt.x,q.\.Mrt.i. Gabiid.i» t.ii/f.i.f .i.^it.^.Roccus i.
'*r/f •>-Mendoia in fhyf.di^, i t.ftfl.-i,

I Rg V I T V A. qu^d fid : quia aliquid fici
vcpacecadexpericnciam : cunc igitur,

vcl fit cx aliquo, vel ex nihilo;fi ex ali-

quo, tunc cns cfleCj ancequam fierct , fi ex nullo
habccur propoficura.

Sccund6 , quia ficuc fe habec gehcracio qua>
aam ad non ens quoddam ;.ica & gcnccacio fim-
pliciccr ad nonens fimplicicec ; fed generacio
qusdam ficexnon cnce quodam ; fic generacio
hominis cx non homine»ergo,&c.

Terci6 , quia maccria cft illud, quod in rei ve-
Vidtiffum 8. ricace gcncracur > vc dicic Commencacor in ifto
thyf,tim. jx. primo,comni.& camen non generatur ex aliquo:
quia cunc illa,cx°qua generarecur,eflcc pcion

Qu.art6,quia cx priuacionc fic aliquia,vt patcc
pec Ariftocelcm in ifto i . cexc.58. vbi dicic,qu6d
ex non mufico fic muficus, & camen ptiuacio non
ft,ergo,&c.

Quinc6, quiaforma fic,& noh ex aliquo;quia

nihii ipfius przfuic,igicur fic ex nihilo. Similicer

forma corrumpitur,& camen in nihil corrupitur,

igicur nihil ipfius permanec poft corruptionem.

Sext6 per Ariftotelem in libco dcPomo; qui

ponit crcationem cx nihilo.

Tert. J4. Oppofitii arguitur pcr Ariftotclcm in ifto pri-

mo craftatu i.c.i.tcxt.j^.vbi i\c\\.:Exhisiputn6n

fimt, dujHidfieri impojJihiU e/?jde hac aute opinio*

ueconueniunt omnes,qui de nacura locuti ninc.

Scttioper. Tem. 1 1,

In qnaeftionc prim6 ridebicur, quid fcnferunc
antiqui de ifta matecia. Secundo trat^abitur opi-
nio Ariftotclis, & quomodo potcft ftare cum vc-
citate fidei.

Quantum ad primum , fuit vna opinio anti-
quorum , & forte Parmenidis , & Meliflli , qux
potcft rcferri in hunc modum. Supponitur pri-
m6,qu6d impoffibile eft aliqiiid fieri ex nihi-
lo. Secund6 lupponitur , qu6d fieri ex maceria»
non eft firaplicitcr fieri, fed cft fieri taliter fe ha-
bens.vt quando tccra tranfportatur dc vna figura
in aham. Tertio fupponitur,'qu6d illud calirer fe
habere,non eft aliquod diftindium i macccia»
ficuc figuca non cft res diftinda ^ re figurata.

His fuppofitis funt dux conclufiones. Prima
conclufio : NuUa res fit dc nouov Probatur, quia
vcl ficret cx fubiedo ptcfuppofito , & hoc non;
quia ficficri,non eft fimpliciter fieri pcr fuppofi-
cionem fcctindam^ vel cx nihilo, & hoc non pcc
pcimam.

Sccunda conclufio '. Macecia fic alicec difpofi-
Ca,quim ancc.Probatur perexpcricntiam,quia dc
aere fit aqna, dc albp nigrum,& fic de fimilibus.

Exiftis (equitur prim6,qu6d tota natura rc-
rura naturalium cft materia ; quemadmoduni
matcria eft tota natura rcrum artificialium. Sc-
cund6 (cquitur, quodomniacntia funt eiufdem
/pcciei fpecialiflima; , fed tamen denominan-
tuc diucrfis nominibus fumpcis i diuecfis difpo-
ficionibus, vcpuca^ canta racicace matcciz deno-
thinattiraer,^ maiori denficacc aqua,^ cali difpo-
fitionc denominatur homo > & ita dc aliis , quae
difpofitiones non funtresalia: ab ipfa raateria.
Tcrti6 fequitur , qu6d omnia entia funt Vnuni
continuum : quia partibus cius non interponi-
nitur aliquid altcrius rationis. Quart6 fequitur^

J|u6d nullum cft compofitum cx partibus diucr-
arum rationum ; fed przcise cx partibus inte-
gralibus eiufikm rationis.Quint6 fcquitur,qu6<l
oraniafunt vnum,& p^xtcr illud cns nullum
ens eft fenfibilc , & prztcr partes eius , & id-^
e6ipfum eft immobilefecundum fctotum , li-
c^t bene moueatur fecundum partes cius : idcA
etiam ipfum eft infinitum in ducatione , non iA
niagnitudine.

Iftam opinionemimprobat Ariftotdes perali-
quas/ationesi in cap.t. huius primi quarum ali-
qux funt prscise contra verba ; vc fi cocum fic,
plurcs parccs func , & pcr confcquens plura funt
encia : fcdaliz func concca intentionem, yt qu6d
accidcntia diftinguuntur \ fubie&o,& qu6d con-
traria cflenteiufdem rationis,& huiufmodi.

Secunda opinio ponit quafi totum oppoutum,
fcilicet quando aliqUa res generatur , ipfa per fe
rotaproduciturineflc,ita Vt nullaciu$ pars prx-
fuit,nec materia , ncc forma, & idei impoffibile
eft,qa6d aliquid fiat ex nihilo, provt ifta przpo-
fitio ex dicit ciccunftanciam ocdinfsj fcd non vc
notat ciccunftanciam rci matcrialis , ide6 ex cot;-<
rupto fit genituth,ficut ex noAc fit dies.

Sed contr^ obiicitur : quia fi nullum euet ob-
ic6lum commune generanti, & genito , tuhc ad
corruptionem vhius non oportctet altcrum ge-
uerari, cx quo nihil efleteis commune. kcfpoh-
decuc negando confequenciam;im6 vc replcacuc
locus corrupci , oporcebit alterum generari dc
neccflfltate , & idc6 fic ponentes dixernnt locum
elTe matcriam;vt patec 4.huius,cexc.i j.

Scd obiicicur , quia non oporcerec aliqai4

cocruropi, vc geh^cacuni occuparec locumfuum:

F 3 quia

1.

Diuifio qinh>
fiitmt.

PMrmtnidit ,
& Mtlifff-
fimi*.

UuBm res fit
dtntu».

Mtttri» fit,
mlttir di^fi'
« qui Mttti.

t

3-

Mtatri» tfi
ttt» H»tur»
rtrum n»ttt-
t»liitiK,

Oftniit^fi.
t» tfinitni
Tarmtmdit^
&M*lijft.

6.

Ei prt,p'fiti»
^idruplici-
ter/nmitw.

X>'iBi» nihil
duplicittrfit'
mitMr,

7-

Aliquid fub'
fiantialittr
fit dt a»M».

8.

Ni/ fiftie ns-
UO fubieHo ni
frtfuffejito.

66

quia potcft ccclcrc tibi pcr condcnrationetn > i&
percorifcquens non oportet corrumpi. Refpoh-
<letur negando confequentiam , quia ficrct tanta
condcnfatio pet pluraiitatcm genetatorum,qu6d
rcs naturales non poflcnt ftarc fub tania dcnfita-
te. Et ideo fic ponentes diccbant , qu6d in mu-
tationc accidentali , benc pracfupponitur f ubie-
d:um,fed in fubftantiali non ; quia in illa totum
fict : ifta opinio improbatur pcr rationcs , qui-
bus probabuntur concluliones Ariflotclis , &
hoc dc primo.

Quantmn ad fccundum notandum , quod
( ficut tadum fuit ) ifta praepofitio ex poteft di-
ccrc arcunftantiam/rdinis , vt ex noile jit dies;
vcl circunftantiam partis intcgralis, vidomnsfit
exUueribm ; vciciicunftantiam partium cfrcntia-
lium , vt elementum componitnr exmateria drforma;
vel circunftantiam fubicai, rtfiatHafa extrt j &
fic capitur in propofito,vtrura aliquid fiat cxni»'
hjio nuUo fubicdo pratfyppofito.

Secundo notandiim dcifta propofitionc ex nl-
hilv nihil fa , proptcr Logicam , quod ifta didio
nihil quandoque eft fyncategof ema , & tunc va-
Ict idcm quod non cft , & tunc fi ifta diftio »«A/7
capiatur vtrobique fyncategorematice , tunc
propofitio cft falfa:quia fenfus cft, quod cx
quolibet fit aliquid , quod cft falfum : quia ex
Dco nihil fit ; fi capiatur vttobiquc catcgorcma-
ticc , adhuc cft falfa : quia fenfus eft, quod ex co
quod non eft , fit illud quod non cft : vcl prim6
accipitur fyncategorematicc, & fccundo catcgo-
rcmatice. Tunc fi conccdatur , quod illud quod
fit non eft,tunc illa eft falfa ; imo ex aUqua rc fit
illud quod non eft. Sed fi concedatur,qu6d illud
quod fit eft, tunc illa eft vera ; vcl capitur prim6
categorematice , & fecundo fyncatcgorematice,
& func fcnfus cft, quod cx eoquodnon cft,nulla
rcs fit , & hoc cft verum, ytljex denotat circuor'
{(antiam fubicdti.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima cft,qu6d
dc nouo aliquid fit fubftantialiter.Probatur,quia
vidcmus , qviod dc codem demonftrato non mu-
tato Iocaliter,variatur rcfponfio ad quid cft hoc,
igiturillud mutatur fubftantiaUtcr. Tenct con-
fequentia , quia quaiftio propter tfuid , quaerit de
fubftantia rci , & anteccdens patet ad expcrien-
tiam : quiadc hoc demonftraro rcfpondeturpri-
mo qu6d fit afinus, & pofteaqu6d fit cadauer, &
dico notabilitcr non mntato localiter, propter opi-
nioncm Dcmocriti , qui pofuit huiufmodi gcnc-
r.ationcm , & corruptioncm fieripermotum lo-
calem corporum atomorum ad inuicem.

Secundo fequcretur , qu6d nunquam mutare-
tur definitio compofiti,veI alicuius rei naturalis,
quod eft falfum , quia aliter dcfinitur afinus , &
alitercadauer ; & patet confequcntia, quia defi-
nitio indicat fuhftantiam rci : igitur fi non ertet
mutatioin fubftantia,fequerctur,qu6d nonmu-
tarctur ctiam definitio.

Sccunda conclufio ; Nihil fit de nouo , nifi
pra:fupponatut fubic£tum. Probarur, quia vide-
mus, qiiiKl il!aqa;rnnncfiunt,fiunt prajfuppofi-
to aliqao fubiedto , igicur impoflibile eft aliquid
ficri fine fubiedo.Patet confequentia, quia fi ef-
fct poflibilcquandoque contingeret.

Et illa indudio confirmatur , quia illa qnae
fiunt.aut fiunt transfignratione,aut fubtradione,
aut compofitionc .autalterationc, fcdquidlibct
pr.Tdi(5l:orum modorum prxfupponit fubic<^um,
ergo,&c.

Lib. I. Phyficorum

Tcrtia , quia in artifidalibns fcmper prasfup-
poniturfubic<aum,vtpatet ad cxpericntiam,igi*
tur & in naturalibus.Quart6 ratione Comcnta-
loris.Quia nifi ita ciOret, fcquctctur qu6d impof-
fibileficri fiercr ; confequens implicat contradi-
dlionem. Probatur confequentia , quia fi iftud
nunc fiat , quzro in quo fundabatur eius pottn-
tiapriiis,fciHcctpotentia ad ciuscfTe, non in
agentc, quia agcns non eft potcns fieri illud, fcd
facerc:ncc in paticntc, quia rcs illa no fuit prius,
igitur oportct diccre,qu6d fundabatur in fubic-
<ao,vcI da,qu6d non,& tunc erat impofllbilc fic-
ri,& nunc fit,igitur fequitur confequcns.Qiiint6
fequcretur,qu6d iliqua cflet tranfmutatio,& ni-
hil tranfmutaretur , confcquens implicat , quia
tranfmutatio cft aAus tranfmutabilis ; & paiet
confequentia de tranfmuiatione illa , quae fietct
finc fubiefto.

Contra conclufione Arguitur rationibus, qui-
bus probatur creaio poflJbilis. Prim6 quicquid
poteft caufa prima mcdiante feciida,potcft cau(a
prima fc fola ; fcd caufa prima mediantc fccunda
poteft aliquid produfcrc, vt putamcdiantc fub-
ie<ao,igitur ipfafine fubiedo poteft aliquid pro-
duccre. Maior patct pcr Authorcra de Caufis, dc
minor ad cxperientiam.

Sccund6 , caufa infinita poteft aliquid faccre
cx nihilo ; fcd Dcus cft caul^ , vel agens infini-.
tum ; igiturDcusjpotcftagercaliquidcxnihilo.
Maior parct,quia licut in infinitum difficiUuscft
produccrc rem finc fubicdo,quam ipfam produ-
ccre cum fubic<5to,ita virtus infinita eft in infini-
tumpotentior virtute finiia ; & minor probatur
prim6,quia Ariftoteles 8.huius,tcxt.8o. probans
qu6^ primus Motor non cft virtus in mSgnitu-
dine , arguit fic ; quia vcl eflet in magnitudinc
infinita, & hocnon ; quiannlla talis eft, vtpatcc
in }.text.35.& inde,vclinraagnitudinefinita,&
hoc non ; quia inmagnitudinc finita nonpoteft
cflc virtus infinita,quaE rationo valcrct nifi Dcus
cflet viftutisinfinitx. Secand6 probatur minor,
quia modus agendi quo Dcus agit , vcl eft fini-
tus,vel infinitus : fi infinitus fequitur,qu6d Deus
fit virtus infinita ; fi finitus fequitur , quod tot
a<Stioncs agentium inferiorum circa Deum pof-
funt multiplicari,qu6d polfentzquari aftioni di-
uinae,quodeftimpoflibile. Tcrti6 probaturmi-
nor,quia ex eo, quod Deus vult aliquid cfle, vcl
fieri,ex eo illud cft,vel fit,igitur Dcus cft virtutis
infinitas. Antecedens patet, ii.Mctaph. tcxt.jj;.
vbi dicit Ariftoteles,qu6d Deus agit pcr intellc-
£lum,& v6luntatcm.Confequetia probatur,quia
non apparct poflSbilc , quod cx eo quod agens
finitum velit aliquid , qu6d illud fit. Sicut licct
ego vellemRomam cfle hic,tamcn non fcquitur,
Roma eft hic,quae tamen confcquentia benc va-
leret refpedu voluntatis diuinae, qood non cfler,
nifi Deus eflet virtus infinita.

Tcrti6 arguiturfic : Agens fimplicitcr perfc-
<ftum , & in nullo climinutum producerc poteft
aliquid Cne fubicdo;fcdDeus eft huiufmodi,er-
go,&c.Maior patet;quiaquanto agcns eft perfc-
ctius , tanto paucioribusinftrumcntis indigct ad
complementum fui operis:vtartifexmcliof pau-
cioribusinftrumentis poteft complerc opus fuij,
quam vnus malus , & pcr confcquens , quod cft
fimpliciter pcrfcftum nullo inftrumento indige-
bit:& minor patet per Ariftotelem in j.Mctaph.
cap.dc Perfcfto, text.ii.vbidicit,qu6d Dcusin
iiuilo dcficit , ncc aliquid accipit extra ipfum,

vode

A.i'*

10.

Qu^ftioXVII.

67

vnde pofllt perfici. Quarto, quiaDcus cftomni-
potcns,crgo,&c.

Ad iftas rationes potcft rcfpondcri fccundum
Commcntatorem.
1 1» Ad primam ncfgatur maior , nec Author de

caufis vulr aliud, nifi quod caufa prima plus in-
fluit in caufatum,quam (ecunda ; & quod fit fal-
fum patct, quia Deus mediantc rocpotcft faccrc
mc moucre, mc pcccarc, qu« tamcn non faccrct
fine me.

Ad fecundam negatur minor,& Ariftotelcs in-
telligit de infinitatc durationis,& qualiterhoc
fit vidcbitur in 8. Ad fecundam probationcm
dico , quod ilic modus agcndi cft finitus , petfe-
tiior tamen quocunque modo agendi huius cau-
f« fecunda;. Nec confcquentia valet , quia non
fcquitur , perfedio fpecifica hominis eft finita,
igitur tot poflunt multiplicari afini,qu6d perfc-
«io afinina eftet squalis perfeftioni humanaf.
De tertia probatione dicetur in 8. Vnde dico,
qu6d volunras diuina eft adeo immutabilis,qu6d
non poteft vellealiud extra fc.nifi vt ad eius fie-
rijvel efle requiratur concurfus caufae fecundx,
& hoc diccrct Commcntator.
IX, Ad tertiam negatur maior ; nec Valet confe-

quentia,agens perfeftius poteft curti paucioribus
inftrumentis } igitur fimpliciter perfeAum cum
nullo , negatur confcquentia , fad fufficit,qu6d
habeat aliquam opcrationem,vt puta intellcftio-
nem ; vel volitioncm fui, quia operatio fua non
requirit aliquod inftrumentum.

Ad quartam dico, quodDcus eft omnipotens
tefpc6tu poflibilium 5 modo impoflibile eft ali-
quid fieri fine fubiedto. Secundiim praedidam
conclufionemeft veritas Fidei,qua ponimus om-
nia creata cflc cx nihiIo,vt patet Gcnef. i .Idc6 ad
rationes Atiftotclis. Ad primam indudio illa eft
infufficiens, quia foliim inducit in iis,q«as vidit.
Vnde non petcepit creationem , qua a principio
omnia crcata funt. Confimiliter ad fccundam.

Ad tertiam dico,qu6d non cft fimilcjfed poft-
X\azm cntia creata fimta principiojbene cft fimi-
le,nifi quandoquc Deus opcrctur miraculosc.

Ad quartam negatur confcquentia,neceft ima-
ginandum , qu6d potentia ad formam fit res di-
ftinfta k matcria pracccdens formam aetcrnalitcr,
vt probabitur poftea.
f j, Ad quintam negatur confequentia, quia crea-

tio proprie non eft tranfmutatio , quia tranfmu-
tatio connotat fubieftum ; fcd crcatio connotat
oppofitum, quia connotat efle poft non cflc fine
fubicdbo prxfuppofito. Et fic iuxta iftam folutio-
ncm poflunt concordari vcritas Fidci , & opinio
Ariftotelis, concedendo quod nihil potcft fieri
non pracfuppofito fubiedo , & hoc intendebac
Ariftotelcsjied aliquid potcft creari nonpra:fup-
pofito fubicftojlicctnon poflJt fieri.

Nuncad rationes. Ad prima,VcI cx cnte,&c.
Illac duac primz rationes fuerunt folutae in textu.

Adtertiam,dcmateria dico,qu6d materia non
fit terminatiuc, fed compofitum dc quo loqtiitur
hic Ariftotelcs, fedfit fubiectiue, idcft, fubiici-
lurfadioni.

Ad quartam,Ex priuatione,&c.concedo,qu6d
cx priuatione fit aliquid^vt ly f;t denotat cir-
cunftantiam ordinis , non tamen vt denotat cir-
cimftantiam fubiedi.

Ad qnintam, de forma dico,qu6d im6 forma
fit ex fubiedo pracfuppofito.ncc obftar.quod nul-
la pars cius prxfuit. Ad vltioiam de libio dc po-

mo dicitut.quod Ariftoteles in fcientia naturatf,
determinauit de naturalibus eo iiiodo , quo po-
teft apprehendercpcrcxpericntias naturalcs; SC
fic loquitur ia ifto libro;fed in libro dc pomo lo-
qucbaturficut credcbat, dimittcndo confidcra-
tionem natutalcm.

EXPOSITIO TEXTVS.

AMpUtu I fiomnUinfunt tjMidtm , &c. Ponit
fecundam conclufionem,qu6d non quodli-
bet eft in qaolibet.Probatur,quiafi quodlibet cft
in quolibct , fequitur quod aliquod finitum non
poflet confumi, per relecationem infinitorum
corporum acqualium ab illo finito , confequens
eft faIfum,quiaomne finitum pcrablationcm
finiti tandem confumitur. Probatur confequen-
tia,& capiatur aliqua aqua , a qua rcfccctur vna
portio carnis,deindcalia,& fic fempcr, runc pet
talem rcfecationem aliquando dcucnietur, qu6d
tota caro cx illa aqua eft refccata ; & tunc fequi-
tur , qu6dnon quodlibct cft in aqua, vel in taH
refccatione procedetur in infinitum , & habetur
propofitum , qu6d infinita acqualia crunt in ma-
gnitudincfinita,quodeftimpoflIbile.

Ad htc 2 MUemfiomne cpiidem corpus , &c. Po-
nitur tertia conclufio , qu6d nOn quodlibetpo-
teft feparari a quolibct. Probatur, quia tunc fc-
querctur,qu6d cfletdareminus minimo ; confe-
quens eft falfum , & implicans. Confequcntia
prpbatur, quia neceflarium eft, qu6d entium na-
turalium , vt puta carnis , & offis fit dcterminata
quantitas in magnitudine,& paruitatc. Capiatur
igiturvnacaro minima; tunc vel ab ifta poteft
feparari alia caro,vcI non;fi non,habetur propo-
fitum,qu6d non quodllbct potcft fcparari a quo-
libct; Ci fic, fequiturconfequcns, videlicet qu6d
eft dareminus minimo,fciliccccarnem minorem
carne mim"ma.

AmpliUs autem irt infinitii corporihus , &c. Pro-
batur fecund6,quia fequcretur, qu6d in corpori-
bus infinitis elTent infinitics , caro infinita , fan-
guis infinitus , &ccrebrum infinitum , feparata
tamen ab inuicem , quod eft impoIEbilc : quia
tunc pars non cflct minor fuo toto , & valdc in-
conueniens cft , quod cetebrum fit feparatum ab
animali:& patet confcqucntia, cx quo quodlibct
eft in quolibet.

NunquamMitem 3 figregatwn ir/, &g. Scquf-
tur qu6d qualitates ,& paffioncs crunt feparabi-
les a fuis fubieftis. Antccedchscft falfum ; nam
impoffibile eft * , qu6d fit albedo , & non fit al-
bum ; fanitas , & non fit fanum : & patet confe-
quentia ex quo quodlibet cft fcparabile a quo-
libet.

Gt^' inconueniens efi , &c. Quart6 , fequcrc-
tur,qu6d intclle(3:us illc fcgregans cntia ab inui-
ccm toto tcmporcacterno fruftraretur a fuo fine,
confequens cft falfum : quia tunc cflet ens vilif-
fimum:& patet confcquentia,quia intelledus il-
le femper intcndit , & non poceft. Et fi obiicia-
tur,qu6d fic argucretnr delntelligcntia,qn2 nii-
quamattingit finem fuuui , quia nunquam com-
pletmotumcocli. Refpondetur negando finiili-
tudincm , quia Intelligentia non intendit com-
pleremotum coeli , fed intendit moucrc conti-
nu^ , igitur non fruftratur a fuo fine, fed intelle-
6bus ille , de quo loq-.-itur Anaxagoras , inrcn Jic
complere fegregationcm-,vt ipfe pofuit, quod cft
fimplicitcr impoflibile.

F 4 No»

I.

Text. jf.

1.

TCM.J»,

1.

Text.

i9'

* Videccn-
fuia in prin-
cipio haiiiS
libii.

68

Lib. I. Phyficorum

A Nen rtEli autem 4 ntcjHe generationem acci^

Tcxc. 40. p't y &c. Ponitur quarta conclufio ; quod non
omne quod gtnerarur , gcneratur cx fibi fimi-
lifccundum (pecicm. Probatur , quialatercsge-
ntrantur cx luio,& domus ex latcribus, & aqua,
& acr generantur ex altcrutris,& tamcn manife-
ftnmeft.quod ifta non funt eiufdem fpcciei, igi-
tur non omnis generatio fit cx fibi fimili fccun-
dum fpeciem.

Melius autemefi, Scc. Ponitur quinta conclu-
fio , qucfd dignius , & mtlius eft ponerc princi-
pia finita,qukm infinita. Probator,quia illud
eftdfgnius , & melias ponere , pcr quod meliiis
polfunt aflignari caufac rcrum naturalium , & res
naturalcs mcliiis cognofci, Ctd hocpoteft mcliils
fieri per principia finita. Nam Empedoclcs me-
iiusfaluauitcaufasrer unaturalium per principia
finita, quam Anaxagpras pcr principia infinita.
y. Omnes i^itur contraria principia fnciHnt , &c.

Tcxc. 41. Iftc eft tertius tradatus huius primi } in quo Phi-
lofophus detcrminaiin ecncrali de principiis re-
rum naturalium, cuius lunttria capita. In primo
oftcndiciir qualia funt principia.In fecundo ofte-
ditur quot furit principia »& intertio quomodo
funt principia. Secundum ibi : Conjhjnens autem
eritdicere. Tcti\Mmih\:Sicigititrno'sdicamHi. In
primo cap. probat iftam conclufioncm , quod
principia funt contraria : quod probar primo tc-
ftimonio antiquorum. Sccund6 ratione. Terti6
oftendit quomodo in hoc conucnerunt omnes
antiqui.Sccundum ibi : Ethtcrationalriliter. Tcr-
tium ibi : Huc v/cjue igitur,

Probat igitur diftam conclufionem tcftimo-
nio antiquorum. Primo > quia Parmcnides , &
Meliftus dc quibus minus vidctur,eo quod pone-
bant tantiim vnum cns, & immobilc , pofucrunt.
principia rcrum naturaliuiti cfte contraria, fcili-
cet calidum & frigidum,quorum vnum appella-
g. bant igncm,& aliud terram.Sed dubitatur,quali-
tcr Parmcnidcs , & Mcliflus potuerutit ponerc
principia reram naturalium cflc contraria,ex quo
ponebant tantum vnum ens,&immobiIc. Ad
hoc rcfpondet Cotnmcntator quod Parmenides,
&-MeIiflus ponebant diucrfa gcnera entiumj
qua;dam ponebant vera entia fecundum cxiften-
tiam , & dc illis diccbant qu6d non cflct nifi
vnum cns,& immobile. Alia ponebantcntiafe-
cundum aeftimationem , & illorum entium asfti-
mabilium ponebant principia efle contraria,fci-
licct calidum & frigidum»

Secundo probat Ariftotelcs per illos , qui po-
fiterunt rarum , & denfum efle principia re-
rum naturalium ; raodo rarum , & denfum funt
contraria.

Tcrtio perDcmocritum , qui ponebatprinci-
pia rerum naturalium eflc plenum , & vacuum,
jqux funtcontraria,fcilicctcns, & nonens,&
in hoc lococapitur contrarictas largc pro re-
pugnanaia , qux eft inter habitum , & priua-
tioncm.

Quaico patet pcrillos.qui pofuerunt pofi-
tioncm , ordincm ,& figuram principia rcrum
natiiraliiiin qu.v fiint gcneracontrariorum.Nam
pofitio diiiidiuir iii fuifiim , dcorfum ,ante,&
rctio. Figura diiiiilitur in figinam circularcm, &
redUincam:ex quibus patct,qu6d omnes faciunt
contraria principia.
7. Ethoc 1 rational/iliter. Hlc probat diftam con-

Text. 41. clufionem ratione ; & hoc fic : Illa =» funi prima
principia ; qux non fium cxaliis , nec cx alteru-

tris, & omnia fiunt ex ipfis ; fed prima contraria

funt huiufmodi ; ergo , &c. Maior patet , quia

ex quo funt principia,non fiunt ex aliis : nam il-

la alia potius diccrcntur prima principia, nec

fiunt ex alterutris ; nam ilhid principium , quod ^idt itMtra-

fierct ex alio , non eflct principium maxime pri- '''**«^"» ^»*

mum, fcd iam efl*et principiatum ; fcd qu6d om- '^*'

nia fiant ex ipfis patet : quia aliter non eflcnt pri-

ma principia,& communia omnium. Probat mi-

norem,& primo quantum ad duas primas partes,

fecundo quantum ad tertiam ibi : Sed oportet hoc.

Prim6 oftcndit , qu6d prima contraria non S.

fiunt ex aliis , & per confeqaens non fiunt ex
alterutris. Quod non fiant cx aliis patet , quia eo
ipfo , qu6d funt ptima , non fiunt ex aliis , & co
ipfo,qu6d funt contraria vnum non fit cx alio,&
per confequens non fiunt ex alterutris.

Notandum, qu6d aliquid poteft fieri ex altero Mi^ fi*H
tripliciter , vno raodotanquam ex fubicdto, & ix »lhp»ttft
fic dicimus, qu6d forma fit cx materia. Alio mo- trif»rtMaim^
do tanquam ex termino a quo , & fic dicimus, *'^'^'
quod ex nofte fit dies. Tertio modo tanquam
cx partc integrante , & fic dicimm , qu6d ho-
mo fit cx capitc , & manibus , & pedibus , & do-
mus ex latcribus , & lignis. Tune dico , qu6d
prima principia, fiue prima contrarianon fiunt
cx aliis tanquam ex partibus integrantibus, hec
etiam ex alterutris : quia vnum principiamnon
intcgrat rcliquum , nec vnum contrarium cadit
in compofitionem altcrius, fed omnia quae fiunt^
fiunt 'cx primis principiis , tanquam ex partibus
integrantibus,& omncquodfit, fit kfuo contra-
rio tanquam ex termino ^ quo.

Sed oportet 3 hoc. Hic probat j qu6d omne ^'
quod fit > ex fuo contrario fit, & prim6 demon- T"'" f ** -
ftrat hoc in fimplicibus. Secund6 in compofi- ^"1'f'/^
tis ibi : SwuUter autem. Pnm6 igitur probat, /»/.1^3.«;.,»
qu6d omne quod fit , fit ex fuo contrario ; quia Ni <ptodlibH
agentium naturalium nullum cft natumindif- /' ««.i««/»t
ferenter agere in quodlibet , vel pati k quoli-
bct , aut fieri ex quolibet , fed fcmpcr determi-
natum ex determinato , fcilicet vnum contra-
rium cx reliquo , ficut patct exemplaritcr. Nam
album non eft natum fieri ex mufico , nam *> al-
bum non fit cx mufico nifi pcr accidens , vt pu-
ta*. fi accidat nigro , vel medic colorato , quod
fit muficus , fed album fir ex non albo , & non
cx quolibet non albo , fed cx nigro , aut cxco-
loratomcdiocolore,fimiIiter muficum non fit
nifi ex non mufico : & non ex quolibetindiffe-
renter , fed ex non mufico , aut cx mcdio fi fit»
aliqudd medium. Secund6 4 dcclararur idemi ' ^*'
quia non quodlibet corrumpitur indifi^erentcr
in quodlibet , fed contrarium in contrarium , vt
album in nigrum, vel medium , & eodem modo
dc mufico.

Similiter 5 MHtem Dcmonftrat idem in coro- ^O»
pofitis ,& dicit qu6d iftud magis latet in com- '^"*' M*
pofitis , quiadifpofitiones oppofitx complexio-
nibus compofitorum non lunt nominatas, &
idc6 imponitur hoc nomen confematis , ad fig-
nificandum difpofitionem conuenientcm com-
pofuo , & hoc nomen inconferuans ad fignifican-
dumoppofitum.Tunc manifeftumel^qu6dcon- '^'"' 4'«
feruans nonfitimmediatccxquolibct,reddetet-
minate ex inconfcruantcfcilicet oppofito,& quo
ad hoc nihil difFert,fiuciIlud compofitum fit cd-
pofitum fecundiNm ordinem.vt excrcitus; vel fir-
cundum compofitionem,vt domus;vel fecundum
figuram,vc ftatua:quiain omnibusiftis vnu con-

trarium

QusffioXVII.

69

II.

it.

VUe ZimMtX
in fb.lit. C,

Vnmtrfale
eft lUtiu* fe-
cundkm in-
teUelhtm , (V
JinguUre fe-
tunikm f«n-
fnm.

15-

Definititpri-
mtmm prin-
eifiirum.

Centraria
qutdam funt
frim*ri» ,
quddmm fe-
tundari».

trarium fit ex reliquo , & etiam quod fcmper
vnum contrariura corrumpitur in reliquutn. Ex
quo b patetjquodomnia,qna: funtin natura,aut
funt contraria,aut compofira ex contrariis.

Hmc vfejHe 7 igUHrfere JicHtiJkntt^c. Hic often-
dit qualiter in praidiAa conclufione antiqui con-
uenerunt, & primo ponit conuenientiam, fccun-
d6 difFerentiam ibi : Dlfferunt autem.

Primo dicit , quod omnes antiqui fecuti font
iftam conclufionem, fiue illi, qui pofuerunt cle-
menta eire principia , fiue aliqua alia fine ratio-
ne moti,ponunt principia cllc contraria,ac fi ef-
fent coaifti a veritate.

DlfferunttMnen. Ponit difFerentias ipforum ,&
ponit duas. Secundam ibi , 6^'"' 'ft etiamdicere.
Dicit ergo quod antiqui difFerunt ab inuic^em:
nam quidam ponunt priora efle principia , vt
calidum frigidum ; alij pofteriora,vt rarum den-
fum;alij notiora fecundum fenfum, vidclicctca-
lidum, frigidum,humidum, ficcum ; alij notiora
fccundiam intelle<flum, vt par,& impar ; concor-
diam,& difcGrdiam,& huiulqiodi.

§luare 8 efieademdicere. Ponit fecundam difFc-
rentiam , fecund6 iuxta hoc infert quoddam di-
«5lum ibi, Vninerfde cjuidem.

Dicit igitur primo , quod quomodocunque
ifti ponebant principia diuerfa ; attamen omnes
ifti ponebant fccundum qnandam Analogiam,
id eft , quod omnes conformitcr , & vno modo
poncbant conditioncs-principiorum, vt quiddm
pofuerunt vnum principium cllc continens , &
aliud contentum. Alij ponebant vnum cflcpcius,
& aliud mclius. Alij ponebant principia cfle no-
tiora fecundum intclle(^um , & «ilij fecundum
fenfum,

Fniufrfkle quidem.Hic infcrtquoddain dit^um,
)d eft , quod vniucrfale notius eft fccundiim in-
tellcdum ; fingularc autcra fecundum fenfum,&
af5gnat caufam;quia ratio,id eft, intelledus vni-
uerfalis , tanquam obiciSki, fenfus autem eft par-
ticularium , tanquamtbiecli , & qualitcr hoc fit
jntclligendum didum fuit in quzftione mota
fuperprocemium.

ANNOT ATI ONES.

* T LUfunt pritna principia,qMtt nonfwnt ex aliis,
I.&C. Nota primo , quod intentio Atiftotelis
cft probare , quod aliqua prima principia fnnt
contraria , quod in hunc modum probat : Qua-
cunque nequc cx aliis , ncque ex fcfc , fed ex ipfis
omnia fi\mt, funt ptincipia j fed prima contraria
neque fiunt ex aliis,nequc cx fcfe.fcd ex ipfis om-
nia fiunt ; ergo prima conttaria funt prima prin-
cipia, & per conucrfioncm, prima principia funt
cotraria. Ex hac rationepofTumns aflignare prin-
cipiorum definicioncm: Principia func , quac nc-
que ex aiiis, neque ex fcfe,fcd ex rpfis omnia fiut.
Nota fccundo, quod intcr contraria, quxdam
funt primaria,q8idam fccundaria.Hsc funt,quc
ex primis refultant,'vt albedo,& nigredo.fanitas,
& aegritudo, hxcenim ex quatuor primis quali-
tatibus refultant. Primaria concraria funt frigi-
ditas, caliditas, ficcitas , & humiditas. Et priraa
contraria adhuc funt in duplici differentia , pfi-
ma funt.prcedidla: quatuor illx primx qualitates,
quzdam vcro phyficc, vt homo, & non homo,
ignis, & non ignis.Non homo, inquam,fumptus
non contradidorie, quafi non dctcrminat fubie-
£tum certum, fed priuaciuc, vt dicit aliquod ens.

& hoc fecundo modo accipitur hic ; homo enim
fit ex non hominc.id cl^.detcrminate ex fubiefto
hominis forma priuato.

Nota certio , quod hacc A\&.\o,ex, quae terpo-
nitur in hac definitionc , fecundum atiquos du-
pliciter accipitur : vno modo in primo,& lecun-
do loco , altero modo in tcrcio , ica vt in primo,
& fectindo loco dicat habitudinem principij cf-
fentialis componentis , vt fit fcnfus : Principia
non fiunt cx aliis,neque cx (dc inuicem tanquam
ex principio intrinfeco componentc: vnum enim
principium ex alio principio cffentialiter non
componitur , neque minus contrarium cx con-
trario:potcft tamen (inquiunt)vnum principium
cx alio fieri tamquam ex tcrmino a quo. In tcr-
tio loco dicit habitudincm candcm principij,
fcilicet componencis , & infupcr habirudincm
rermini a quo , ficuc quando dicimus ex no6tc
fic dics , & qua parce dicit primum habitudi-
nem comprchendit materiam ,&forniam, qua
vcro parce dicic cerminumaquo , dicic priua-
rionem. Itaquodhxc expoficio accipiraequiuocc
illam particulam ex m definitionc principioruni.

Alij alium fcnfum admittunt dicentcs,hoc no-
men contraria dupliciter accipi ab Ariftoccle.
Cum enim dixit contraria nonfiunt ex aliis , netjue
ex fe /e , {•am^(\i contraria in abftradto , vr funt
albedo , & nigredo : quia abftrada ex eodcm
Ariftotelc non propric fiunt : quod cnim fit aut
eft compofitum , aut concretum : & cum dicic
omnia fieri e:^ contrariit , accipit contraria in con-
creto,vcl contraria compofita , non autem fim-
plicia , vcl in abftrado , quo pafto verum eft
dicerc,album fieri cx non albo , & hominem
ex non homine. Wxc expofitio vniuooc acci-
pit vcrobique parciculam ^a:, ica vc dicaccom-
poficionis habicudinem , & cermini a quo , sic-
que fcnfus dcfinitionis : Principia funt qui nc-
que cx aliis, neque ex fc fe fiunt compofitiuc,aut
tanquam cx termino a quo.ex ipfis tamcn omnia
fiunt : vel compofitiue , vcl tanquam cx tcrmi-
no a quo , & hxc cxpofitio cft Scoti hic in no-
tabili.

b Nam album nonfit ex mufico nifiper accidcns.
Nota , quod triplex eft termiuus a quo, per acci-
dens vidclicct, & eft id quod cum termino per fe
coniungitur,& de hoc non agitur : quia non pcr-
tinetad gcnerationem, vt cx mufico fieri album.
Alccr cft terminus per fe,non tamen primus ; &
ifteeft contrarius, vel incompoflibilis , vt aqua
refpcdu ignis , quando ex aqua fit ignis , & al-
bum rcfpcdtu nigri , quando cx albo nt nigrum;
Et huiufmodi terminus cft illc , in qucra agcns
agit , vt ex ipfo educat formam , idco oportet
quodfit oppofitum , & difllmilc. Tertius termi-
nus cft pcr fe , & priraus , qui eft priuacio for-
mx produccndac : vc quando dicimus ignem fie-
ri ex non igne , ly non ignit dicit priuationem
ignis ; & huiufmodi terminus debet nccefTarii!)
antecedcrc : quia pcr gencrationera ,quod non
crat acquiritur , & fic ex priuatione perueni-
turad formam talis priuationis. Non autcra di-
cit hsc priuatio folara formae carcnriam , fcd
ctiam pocenciam proximara ad calem formam,
& fic opponuncur priuatiuc talcs cermini , fci-
licet a quo , & ad quem. Ideo quicquid fit , rx
contrario fit , his duobus modis , praccipuc ex
vltimo. Quare quando Ariftoteles dicit prin-
cipia ctre contraria , non omnia intcUigere
dcbcraus ; quia non materiam , & formara,

fcd

14.

'DiSia cz iu-
flicitcr fu»
mitur.

Cotr»rin fu-
muntur du-
fliciter.

16.

Tr:f/ex efi
ttrmintu i

JM0.

17-

|.

70

fcd aliqua ptincipia, vidclicet formara, & ptiua-
tioncm, qus priuatio non ^antum dicit ncgatio-
nem formx , fed etiam potentiam proximam in
fubicde apto nato rccipcre formam , & pratter
hoc potlit aliquam formam po^tiuam, aut con-
trariam , aut incompoffibilem formz producen-
dx , vt ignis fitex non igne. lllad aon igru ^-
cit priuationera ignis proximam ad ipfam for-
mam ignis , & infuper dicit formam oppofi-
tam in fubiedo , fcilicet in aqu^ , vel aliquid
fimile.

Nota fecund6 , quod vt Ariftotelcs declaret
yltimam particulam definitionis , fcilicet,y?</ 0»»-
majwntexfpJis,(\ipponit tria.Primum non quod-
libet agere in quodlibet.Secundum non quodli-
bet pati a quolibet. Tcrtium non quodlibet ficri
ex quolibct.Primii dicit qu6d non quodiibct paf-
fnm eft aptum,vt recipiat adtioncm.vel efFe(5lum
agentis, quo pado igiis non poteft agere in coe-
lum,autquando pamim non eft diflimile agenti,
fed jam omnino affimilatum,quo pado ignis non
potcft agerc in ignem. cx quo fequitur , qu6d
agit in aliud aliquo modo contrarium , faltem
priuatiuc ; ita fcilicet , vt careat ea forma , quam
dcbct recipere ab agente,& fic ex hoc primo fup-

fiofito colligitur veritas fecundi , & tcrtij : vide-
icct,qu6d id quod patitur, patitur a fuo diffimi-
li, vcl concrario,& vt quodlibet-fiat ex eo, k quo
aptum cft fieri ; vnde id quod fit, fit ex cotitrario
phyfico , Sc pcr fc.

CtViESTIO XVIII.

ytrum cuiujlihet tranfmutAtionis natu-
raluprincipiafat contraria.

Arift. hie t*xt.^\. ^ fequttit. Simplicius i.Phj/Petmm.^t.
fjr 1. Phyf.chea fMrMf .Phijoponus i.Phyfie. eiren text.
4).Albeit. tr»B.i.e»p.^. f.i]>ut\. lih.i.de rn»teTi»,eap.j .
D.Thoin. i.Phyf.leB.\o.^ i.pM.qtufl.^e. art.i.ad j.
Canonic. ^M4/7.). srt.i. Conioibr. i. Phyjtc. cap.^.qu.x,
Complut. di^ut.x. quffl.j. Ruuius I. Phyf eap.^. ^utfi-
"vnica.Koccasqiufi.ii.

Lib.I. Phyficorum

R G V I T V R quod non , quia principia
fubftantix funt fubftantiac , modo fub-
ftanciae nihil eft contrarium;ergo, &c.
Secundo, quia omnia contraria func in fubie-
<3:o,vc patcc in ifto primo,quia vnum concrarium
non fubiicituralteri : moa6 principia non funt
in fubiedto ; quia iam cftenc principiaca , & illa
fubieda eftent principia ; igicur principia non
funt contraria.
jtide zimarX Tcrtio , quia principia oportct fempcr manc-
in fh.lit. P. re,vt patet per Ariftotelehi in ifto primojtcxc.jo.
/}j. !.«*■». fedcontraria non fcmpcr raanent ; ergo, &c.

Quarto arguitur per condiciones principio-
rum, quia principia non fiunc cx aliis , nec cx al-
temtris ; /ed concraria fiunt ex aliis , fcilicet cx
fuis fubicdlis ; & fiunt ex alterutris , quia non
quodlibet fit indifferenccr cx quolibet , fed de-
terminatc cx fuo contrario , vt patet in ifto
primo,text.4;.
1. Demum arguitur per inftantias; quia compo-

fitio domus cft quaedam tranfmutatio , & tamen
non fit dc contrario in contrarium;quia nuJla eft
difpofitio lignorum,vel lapidum,quaE fitcontra-
riadifppfitioni domus, cum difpoutiones eorum
maneant fa6la domo.

Secundo, quia generatio, corrupcio, cognitip,
illuminatio , & huiufmodi funt qusdam cranf-

mutationes , & tamen non funt de contrario in
cohtrarium ; imo de priuatione in habitum , vcl
c contra.

Terti6 , quia motus augmcncacionis eft quae-
dam tranfmutatio , & tamen eft de contrario in
contrarium , im6 dc vno rclatiuo oppofitorum
adaliud.

Quart6 , quia motus localis alicuius mobilis
ab Oricntc ad Auftrum fupcr lineam reftarn , eft
quxdam tranfmucatio, & lamen non eft de con--
trario in contrarium ; quia Aufter non contra-
tiatur Orienti : imo magis Occidens contraria-
tur Oricnti,

Quinto , quia motus circularis eft quzd^m
tranfmutatio , &tamcn noneft de contrario in
Contrarium,imQ de eodemin idcm.

Sexto , quia vcl refpe<flu omnium forraarum,
quibus eadem raatcria cft , vnicapriuatio , vcl
plurcs, |ion plurcs ; quia priuatio non cft aliud,
quam materia priuata ; fi vna tantum , tunc cum
tamum vni vnura fit contrarium,vt patet Jo.Met,
texc. 1 4.iequitur quod illa priuatio non cotraria-
tur nifi vnica; formic,& per cohfequens tranfmu-
(ationes ad alias formas non erunt de contiario
incontrariura,

Oppofitura arguitur pcr Ariftotelcm in ifto
prirao,tradb. j .c. i .tcxt.4i.Notandum,qu6d ^ qua-
tuor raodis inuenitur contrarietas in rebus , qua
non funt cermini, vel propoficiones, Primo mo-
do oppofitio intcr priuationem & habitum voca-
tur contrarictas , large.accipiendo contrarieta-
tem,& fic dicimus, quqd fonus,& filcmium funt
contraria. Secundo accipitur contrarietas pro
pppofitione iurer relatinc oppofita : maximc in-
ter illa , qua: dkuncur de quancitace , & fic dici-
mus , qu6d magnura , & paruum funt contraria,
& improprie dicicur de intcnfionc, quia intenfio
imaginanda eft per modum qualitatis , & ide6
intenfum,& remiflum vocantur concraria.Tertio
modo accipitur contrarietas pro oppofirione,
qua* cft intcr terminos raotus localis,qiiaE figni-
ficacur per rerminos abfolucos de genere Vhii cu-
iufmodi eft oppofitio imttOriens,S)i OccidenSyVtX
inter Oriens, & Aufter. Quart6 accipuur contra-
rietas,pro repugnantia duarum formarumintcn-
fibilium , & remiffibiliura , quarura vnanata cft
altcri inelle, vt in fubiefto, necTimul pc.^iuit in-
efleeidem fubied:o,& fic opponuncuradinuiccm
caliditas,& frigiditas,albcdo,& nigredo.Et qui-
libct iftorum modorura poteft fubdiuidi,vt verbf
gratia, de prirao modo ; quia niatcria priuata.vcl
habet forraam eiufdem generis cum ca , quapri-
uata eft, vel alterius ; vt acr priuatus Inminc non
habct aliquam formameiurdem generis cuni lu-
mine, exemplum de quarto modo ; quia vd ills
forma: incenfibiles, naca: funr fe muiccm expcl-
lcrc j)er adiones proprias , vc qualitatcs pri-
mx\ vel confequuntur fe inuicem in fubicf^o,
non per adiones proprias , fed confccutiuc pcr
adtioncs aliarura qualitatum ; ficut qualiratcs fe-
cundx.

Secund6notandum, quod non folum difpofi-
lioncs , vcl formz accidentalesdicuncur concra-
ri*, imo cciara *" fubftancia dicicur contr.iria ra-
tionc fuarura difpofitionum ; fic dicimus cju6d
ignis & aqua contrariancur , non qu6d forma
fubftancialis ignis fitconcraria formae aquar , fed
qualiraces vnius^qualicacibus alterius , & fecun-
dum hocfubftantia dicicur contraria. Et non (o-
lura dicitur contrarieta$ de huiufmodi nualira-

tibus.

CotttrMrittM

quatuor tno'
Ait inuenitiat
in rebiet.

4-

SabjlMnttM
quemedo di-
CMtur contr*-
riafttbJiJitiM,

Qusftio XVIII.

ffimifU

fumoilofitnt
tntrMns»

6.

InnmitrXf'
tttutatittu
frnfufpomtHr
fubiiSutn.

7'

OtmM tranf-
tnHtstio *ft
d* tontrsrit
fncitritriMm.

tibus, vel de rubftantiis ratione qualitatutn, itah
ctiam de terminis ngnificaribus huiufmodi qua-
litates : tamen hoc eft a voluntate ; quia per
prius dicitur contrarietas de rebus , & ex confe-
quenti per attributionem dicitur de terminis, vc
verbi gratii. Sicut vna vrina dicitur contraria
alteri , eo qu6d yna eft fignificatiua fanitatis , &
alia cgritudinis , ita flmiliter cermini dicuntur
contrarij , quia tignificant res contrarias aliquo
didorum modorum cOntrarietatum.

Iftis praemiins,runt duo modi refpondendi ad
quxftionem. Primus modus fupponit qu6d pri-
uatio non fic res diftin^a ik materia , im6 mate-
riapriuata eft priuatio ; & tunc ponitur vna con-
clufio, qu6d Nulla principia funt contraria.Pro-
batur , quia nulla funt principia nifi matecia , &
forma ; qux non contrariantur ad inuicem , cum
fint Hmul , & vnum informet reliquum.

Secunda concluiio. Quando Ariftoteles dicit
principia efte concraria, incelligic , qu6d de ma-
teria cum cranfmucatur prius dicacur vnus cec-
roinus, & fa6^a cranfmucacione dicacur alcer, qui
func ad inuicem concrari) , vc ance ccanfmucatio-
nemdicitur materia eft non informata, & poftea
dicitur, qu6d fit infor mata : mod6 inforraatum,
& non informatumfunt contraria.

Sed c contra iftud obiicitur primd , quia po-
fito , qu6d nullus eftet terminus mundi , adhuc
fierec cranfmucacionacuralis de vno contrarioin
contrarium , igitur nen fufficit illa verificatio
terminorum, quia fiue finr illi termini, fiue non;
non minus eft tranfmutatio naturalis. Secund6,
quia femper contrariecas cerminorum prxfup-
ponic concrariecacem rerum fignificacarum , vc
patec ex nocabili. Ide6 nifi cranfmutacio eflec de
concrario in contrarium , termini verificati de
niateria ante tranfmutationem, & poftea non ef-
fent contrarij. Hoc confirmatur ; quia contra-
rietas terminorum fit przcis^ ratione rerum fi-
gnificatarum contrariarum ; quia terminis non
competum conditiones contrariorum , vr puta,
quod agant ad inuicem , & patiantur , & quod
vnus refiftat alteri, & quod fuxta fe inuicem po-
fita magis elucefcant.

Ifti igitur vii dimifsi,fequitur aIia,fupponen-
do primo , qu6d in omni tranfmutatione prae-
fupponitur fubiedum,fiue materia;patet ex prx-
cedenti quaeftione. Secund6 fupponitur, quod in
propofiro capitur contrarietas communitet ad
quatuor modos contrarictatum prznotatos.

Nunc ponitur iftaconclufio : O^nistranfrnu-
tatio eft de contrario in contrarium. £t poffunt
concraria in propofico fic definiri ; contraria
func , quorum alcerum , vel medium incft fub-
ieSto apco naco , & impoffibile eft ambo inefle
fimul. Probacur concluno , quia in omni cranf-
mucacione ccanfmucacur aliquod fubiedum pef
primam fuppofitioncm ; & cunc vel fubiedkum
nabcc difpoficionem, ad quam cranfraucacur, vel
non : fi fic , hoc eft falfum propcer duo. Prim6,
quia fruftrk cranfmutaretur ad id , quod habet.
Secund6 , quia recipiens debet effe denudatum a
naturarecepri, vt patet j. de Anima, text.com.4.
fi non habet illam difpofirionem , & natum eft
jpfam habere , igitur eft priuatum illa difpoficio-
ne , per definitionem priuationis , & fadka tranf-
mutatione habebit illam difpofitionem , igitur
materia tFanfmutata eft de cohtrario in contra-
rium ; quia materia priuata eft cohtraria fibi ipfi
infoctnats. Nam per notabile idcm poceft efTe

71

contrarium fibi ipfi ratione diuerfarum difpofi-
cionum.

Secundo pacec conclufio indudlione in quacuor 8.
generibus mucacionum , fcilicec in generatione,
& corrupcione in alceracione,in augmencatione,
& mocu locali.

Concra conclufioneth arguicucquia ^ idem
cranfmucac fe ipfum , igicuc non omnis cranfmu-
cacio eft de concrario in concrarium. Tenec con-
fequencia, quia fi idem efTec concratium fibi ipfi,
iam appeceret fui corrupcionem ; & antecedens
apparec, nam intelledhis agic in fcipfiim cogni-
cionem. Similicec aquacalefadaagicin feipfara
frigidicatem:& vnum fpeculum agit in aliud om-
nino confimile fibi, inquo rcpraelcntatur, igitur
cadera ratione potcft agere in feipfum.

Refpondetur negando con(equentiam,nec eft
inconueniens , qu6d idem fit contrarium fibi»
non per fuam fubftantiam , fed per diueVfas dif-
pofitiones fui ; nec fequitur , quod appetat fui
corruptionem, quando contrarietas ilfa eft inter
priuationem , & habitum , vcl inter rclatiuc op-
pofira : modo dico , qu6d inreiledus agcns in fe*
ipfum debet reputari pro patiente reipedu co-
gnicionis , quara agic : fed>incelie6lus ttiedianci-
bus fpecicbus intelligibilibus debec repucaripro
agence , & fic aliud eft ibi agens , & paflum,
quod pafliimpacicur cognirione,quamagic.Con-
fimilirer dicicur de aqua calefa€ta : nam aqua ca-
lefada mediance frigidicace vircualicer repurarur
pro agenre ; fed aqua fola circumfcripr& frigidi-
cace cali , repucacur pro parienre. De fpeculo Aig^
co,qu6d vnum fpeculum omnino conHmile alrc-
ri nunquam repraefencarecur in alcerum , nifi fe-
cundum lacera eius,quz futic diffimilia fpcculo.

Secund6,quia cranfmucacio,veI eft maceria,vei a.
forma,veI aliquod accidens diftin&um.Si mare-
ria, runc marerianon effec pcincipium cranfmu-
cacionis, cum idem non fic principium fui ipfius;
& pcT idem probacur,qu6d non fic forma.Nec eft
accidens ; quia maceria , & forma non func prin-
cipia alicuius accidencis , eci^am tunc pcincipia
non eflenc contraria.

Refpondecur quod « ccanfmacacio eft ipfa ma-
cefia,qu« cranfmurarur , & fecundum quod carec
difpoficione , adquam eft cranfmucacio, eft con-
craria fibi ipfi , fecundum quod habcc illam for-
mam poft cranfmucacionem. Ec quando dicicur,
igicur mareria eft principium fui ipfius , conce-
dendum eft non nmplicirer , fed cum addico,
fcilicec quod maceria eft principiuro fui , vc fic
cranfmncacio,

Tcrci6, quia priuacio & focma func concraria,
igicur priuario & forma funr. Confequcns eft
impoffibile , quia quando-eft vnum , cunc non
eft reliquum ; igicur ancecedens eft impoffibile.
Refpondecuc vno modo concedendo confeques,
fuppofico qu6d omnis cranfmucacio fit fucceffi^
ua;quia cunc fubiedbum eft parcira priuacum for-
ma, & pacciin formacum. Alicer dicicur negando
confequenciam,ficuc non f fequicur priusySc po-
fterius func relariua , vel func conctaria ; igicur
.func;quiaiftud nomen contraria eft cerminus am-
pliaciuus, & eciam retatiua,c[ux non determinanc
fibi conucrtentiam , fed effi fumitur pro intelligi,
vt de iftis relatiuis pritu , Scpofteritti.

Qunrr6 dubitatur , quae albedo fit contraria i q.
huic nigredini , & fic de aliis qualiratibus ; quia
vel conttariatur albedo, quz eft,& hoc non,quia
albedo qux cft, non eft nata confequi in fubie£ko

nigrc

II.

II.

C*ntr»netiu
sccipitur pro
apptfitiom,

Oppofitio in
etmmunt <;//
qftid tquiuo-
mm.

Ofpofitio in
€ommuni in
qut diutd»'
Jur.

71

nigrcdiiictn exiftchrem , quia tunc migraret de
fubicdbo in fubic£kum. Refpondetur > quod albe-
do qu£ eft , eft contraria nigredini , quae eft , nec
oportct, quod ipfa podit Hbi fuccedcre,fed fufli-
cit, quod ipfa , vcl vna coniimilis Abi , pofllt ei
fuccurrere.

Quint6,quia vel rcfpcdtu cuiuflibet formae eft
vna priuacio tantuni,vel refpe^bualicuius eftalia
priuatio. Refpondctur fecundum aliquos , quod
tefpedu omnium formarum eiufdcm fpccici,qui-
bus priuatur materia , eft vnica priuatio , fed
refpeclu formarum diucrfarum fpccicrum funt
diucrfa: priuationes g,tamen non credo(cum pri-
uatio non fit aiiud, qukm matcria priuata, ) quod
oporteat poncrc talem pluralitatem priuatio-
num, & idco folum eft vna priuatio,qui materia
cft priuatarcfpedtu omnium formarum , vel dif-
po(itionum,quibus ipfa caret.

Nunc ad rationes. Principia fubftantia: , &c.
conccdo : mod6 fubftantiz ^ non eft contrariumj
vcrum eft fecundum fuam propriam ellcntiam}
fed fecundum fuas difpofitioncs priuariuas , vcl
poHtiuas bcnc eft aliquod contrarium.

Ad fecundam : oportct principia femper ma-
nere , &c. Hoc intclligitur de forma,&materia,
non fccundum rationem,qua eft priuatio, fcd fe-
cundum rationem ,qua manet fub vtroquc tcr-
mino tranfmutationis, fcilicet quod oportet ma-
teriam , & formam manerc poft tranfmutatio-
nem j fed priuadio non manct,id eft,tunc matcria
non eft priuata , &c ideo ante tranfmutationem
poteft concedi Logicc , quod priuatio mancbit,
quando non manebit priuatio.

Ad tertium omnia contraria funt in fubiedto,
vcrum eft de contrariis quarto modo , & non de
aliis modis contrarietatum.

Ad quartum, quia principia non fiunt ex aliis.
Dico, quod idx conditiones debcnt intelligi de
principiis diuiHm : veibi gratia , materia non fit
Gx aliis, vel ex alterutris tanquam cx fubie6to,vel
tanquam ex partc integrali : fed forma non fit ex
^liisjncc ex alterutris , tanquam ex parte integra-
li, licet bene tanquam ex fubiedo. Sic fimiliter
contrarianon fiunt ex aiterutris.tanquam expar-
te intcgrali , nec ctiam tanquam ex fubiedko , fed
fiunt ex alterutris , vt ly ex denotat circunftan-
tiam ordinis. Similiter etiam bene fiunt cx aliis,
tanquam ex fubicdis. Alis inftantia: funt foluts
in qua;ftione.

ANNOTATIONES.

* /"^ Vatuor mociis intunitur contrarietM in rebui,
V,^&c. Nota quod accipitur hlc contrarie-
tas pro oppofitione , eft autem oppofitio relatio
inter duo oppofita:nam totum eile oppofitorum
cft .idaliud. Quemadmodum enim pater dicitur
filij patcr, ficoppofirumdicitur oppofito oppo-
fitum , cftque oppofitio in communi quid aequi-
uocum ad omnes oppofitiones , nam intcr oppo-
/iti<jncs afliguatas ab Ariftotele in libro Prardi-
camentorum cap. dc Oppofitione , dua» illarum
funt cntia rationis , fciiicet contradidoria , &
priuatiua oppofitio ; duac vero entia rcilia , fcili-
cet conrraria , & rclatiua oppofitio : modo nihil
cft vniiiocum ad ens realc,& rationis. Poteft au-
tem oppofitio communiter accepta diuidi in op-
pofita, difparata, &oppofitapropric. Difparara
funt.qux funt quidem repugnantia , non tamcn
funt oppofita , vt i>omo , & Lco, Oppofita pro-

Lib. I. Phyficorum

pric funt.quae maxime repugnant , aut fimplici-
ter,aut in codcm fubicdto.Dicitur fimpiicitcr, vt
comprehendantur contradiiloria , quac maxima
cft intcr oppofitiones,eo quod mintis conuenien-
tiac compatitur cum altero , & quanto minijs
vnum extrcmum compatitur aliquid aiterius,ta]}-
to magis perfedius fecundijm illud eft.

Dixi in eodem fubiedo, vt comprehendantur I J»
reiatiuc,contraric,& priuatiue oppofita.Iila enim
dicuntur maxime pugnare in codem fubieito,
qua: ciim inhaereant fubi'e6ko,vei habeant fe quaii
formae compctcntcs fubiedo , talia funt, vt neu-
trum repugner magis alicui, quam fuo oppofito.
Verbi gratia, pater, & filius fubicdlantur in ani-
mali , & patcr ita repugnat fiiio , vt nuiii altcri
rei magis rcpugnet : nequc enim pofliint inueni-
ri fimul in eodcm fubiccSko refpcdu ciufdem , &
vnum habet repugnantiam pecuHarcm cum aiio.
Idcm diccndum cft deaibedine,& nigrcdincqua:
funt contrat ie & de vifu , & cajcitatc , qua: funt
priuatiuc oppofita.

^ Suhfiamia dicitur contrariMy dcc. Nota, quod 14-
contrarietas accipitur dupliciter, vnomodo fuse Contrsrirtat
pro quacunque oppofitione , & fic omnia oppo- *"'?''"'' «••-
fita , & quomodocunque incompofllbilia funt
contraria : & in hoc fcnfu dixit Ariftotcles 1. de
Gencratione, tcxt.24. quod aqua igni conrraria-
tuf,& acf tcrrac. & lo.Mctaph.tcxt.i j.quod Jif-
fercntia: diuifiuae generum funt contrarix , & in
hoc primo,text.4i.&inde,qu6d priuatiocontra-
ri.-itut formx fubftantiali. Alio modo fumitur
contrarictas prcfsc, & fic eft oppofitio, qua ver-
fatur inter ilia , qux fub eodem genere funt , &
habent fiet i circa idem fubicdum, a quo propria
adione mutuo fc cxpcilunt, vt caliditas,& frigi-
ditas : & in hac fignificatione fubftantia non eft
altcri fubftantiac contraria , nifi ratipne fuarum
quaiicatum, vt hic dicitScotus.

c Contra iHud ehiicitur. Nota, quod Scotus non ' J*
impugnat hanc fententiam in co , quod aflerac
priuationem nonerte rema materia diftindam.
Nam candem fententiam tcnet ipfemct Scotus
in hac quzft. & quacft.ii. huius primi : fedili.am
reiicit in eo qu6d dicit in fecunda conciufione,
nempe quod de materia ciim tranfmutatur, prius
dicitur vnus terminus , & fada tranfmutatione
dicitur aitcr , qui funt ad inuiccm contrarij , ita
vt totam rationcm contrarictatis ponat in tcr-
minis , & non in rebus , & hoc eft quod repro-
bat hicScotus.

d JdemtranfinHtat fiip/itm. Nota, quodScotus ^gens nMtu-^
m refponfionc ad hanc inftantiam coccdit, quod ^*''*/" "»
idcmagit in feipfum Procuiusclarioriiuccob- ?, ^^ ,^'"
fcruandum cft prim6 , qu6d agens nacuralc agit plieiter inttl'
in quantum cft in aftu , quod triplicitcr intclli- lisitur,
gi poteft. Prim6 in aftu foimali j vt quando id,
quod formaliter eft calidurn ,,caicfacit. Sccundo
modo viftualitcr, vt quando aiiquid habet vir-
tiitcm ad producendum id , quod formalitcr non
habet, vtSol virtualitcr cft calidus, quia po-
tcft producerc calorem , quo formaliter caret.
Tertio modo dicitur aiiquid in adu emincntcr;
quo pado Dcus continct omnia , nuiliquc eft
perfedio in creaturis , qus eminentiiis non fit
in Deo.

Secundo obferuandum eft , qu6d multis mo- 1 6.
discontingit agere. Primo modo id dicitur age- ■^i're eStin^^
re,quod mouet localitci.Secundo quod generat, ^'^^^**'*
& corrnmpit.Tertio quod aiterat fccundum qua-
litatcs fenfibilcsjfiue priraas,fmc fcciidas.Quarto

quod

Quxftio XVIII.

75

Ufi triplUi-
ttr tntutrt,
vtlimittri.

Kihit ft gt-
n*r»t ficun-
dumft totum
ficits ftcurt-
ium p*rtti.

18.

Jdimptteflft
iffum ptr »f-
eidins »lt*'
r»re,

Jdtm fecun-
ilitm ft totum
ft iffum non
fote/l ther»-
r*.

Jdtm MUfet
fe fecundiim
ptirtem.

Tranfmut» ■
ti» bif»ri»m
fumi ptttfi.

quod aiiget , fcu mouet motu augmentationis.
Vltimo , quod fecundum animam opeiatur fen-
tiendo, & intclligcndo.

Tertio obferuandum eft,aliquid pofle triplici-
ter moueri,& qiouere , fcilicet per accidcns, per
partem, & fecundum fe totum,qu2 diuifio expli-
cabitur magisiny.huius quzft.i.& in 8.q.7.Ex
his dico primo, quod in motu locali aliquid po-
tcft mouere fe per accidens. Anima enim in ani-
malibus mouet fe per accidens , dum mouet pcr
fe corpus , ad cuius motum per accidens & ipfa
mouetur.

Secundo dico , quod aliquid dicitur moucre
fc per partem motu locali , vt animalia dicuntur
moucre fe ipfa fecundum animam pet partem,
quia mouent corpus.

Dico tercio, quod aliquid moitct fe fccundum
fc totumlocaliter. Hoc allertum eft Scoci i.Scn-
tent. d.2. q. I o. i multis tamen negatur , eam ta-
mcn Toletus dicit elTc ptobabilem,dicitque quod
fatetur, & profert fuam ignorinciam : quia non
videt, quomodo hoc non fit fadibile.Sicut enim
intelledio adio cft, quac proccdit ab co,qu6d eft
i&a , & rccipitur ab co, quod eft in potcntia , &
tamen vnum , & idem fe intelligit , quare vnum
& idcm non fe mouebit in corporibus ? Nihil
cnim prohibet,qu(!>d fit in adbu & in potcntia fe-
cundum motumlocalem,nam vtmouet dcbetef-
fe in adu faltem vircualiccr,& vt mouctur debct
cfle in potcntia formali , & capax motus.

Dico quart6,in gcneratione nihil per fe acci-
dcns , aut fecundumfc rocum gencrac , quamuis
per partes fe generet. Prima pars patet ; quia in
gencrationc acquiritur fimplicitcr efle, & <}uod
generar debet habere cfTe fimplicicer : nihil au-
tcm poceft elle, & non efle fimplicicer ; crgo,&c.
Secunda pars eciara patet in mnritione , qu^ di-
citur parcialis gencratio , atque idcm dc corru-
ptione cft dicendum.

Dico quinto , idem porcft fe ipfum per acci-
dens alterare, videlicec quia alcerar per fe id, ad
cuius alceiationem alceracur:hoc pacccin anima,
qua» dum corpus alcerat calefacicndo , infrigi-
dando, pcr accidens ipfa alteratur.

Dico fcxto , idcm fccundum fc totum non al-
tcrat fe ipfum; idem enim pioifus noncalcfacit,
& calefit ; quia quod altctat, dcbet habcrc for-
mam adu ; & quod alteiatur , debet carere illa:
mod6 impofllbile eft , quod idem fic habear , &
non habeat eandcm formam. Oppofitum tamen
huius conclufionisprobabiliffimumvidcturTo-
Jcto^, motus cadem lacionc , qua hoc ipfum afle-
runc in motu locali ,quia fat eft, inquit , habeie
calotem , vetbi giatia virtualiter , caieieque illo
foimalicei,& fic ipfum cocum calefieiia fe toto:
hoc idem affirmat hic Scotus , dum dicit qu6d
aqua calefatSta mediante frigiditate vircuali agit
in feipfara frigidicaccm.

Dico fepcimo , in augmcncationc idera fe au-
gcrfecundum partem ; quia animaauget, & vir-
tus augmcntatiua .^ corpus augecur.Poccft ctiam
dici , quod idem fecundum fe totumaugetur , id
eft, fecundum omncs fuas partcs formales , quia
fcilicct in omnibus cft vircus augmencandi,& re-
ccptiua augmenti.

c Tran/htutatio efl ip/a materi<i,^Ha tran/mtttatttr.
Nota , qu6d tranfmutatio bifariam fumi poceft.
Vno modo pro formaIi,& fic eft relatio cranfmu-
tati ad tranfmutans, & c concra , & eft quid rea-
litcr diftindura a mareria, & forma. Alio modo
Scoti oper. Tom. 1 1.

19.

2.0.

Agere con-

fumirur tranfrautatio pro connotato , atque ita
eft ipfa matcria, qus iranfmutatur , & in hac fc-
cunda fignificarione debct inrelligi Scotus.
^ Nonfecjuitttr , priiu , & pofteriiu Jitnt reUtiHa,
igitHrJknt. Nota,qu6d in obicdkione, & refpon-
fionc fuppomr Doikor ,relatiuadici ad conuer-
tentiam , & elTc fimul natura , quac propriccas
non conuenit nifi relatiuis fccundum cfle, fiuc
illis relatiuis , qux mutu6 fe includunt in fuis
fignificationibus , id cft , quz mutu6 pci fe re-
feiuntui , ita vt cire vnius fit ad aliud fe habcic,
& c conueifo ; quia pofico vno , pohicui& ic-
liquum , & vno deftiudo , deftiuitui altcrum:
illa vcr6 relatiua, quz fccundum fuas formas
non dicuntur ad inuiccm , & mutu6 ab inuicem
non dependent , non funt fimul nacura,vt fcicn-
tia, & fcibilc. Nam adelfe finiul natura,vt docet
Ariftoceles in Poftprxdicamencis cap. de modis
Simnl, duo func ncccflaria. Primum quod ab vno
ad alrerum fitrnurua confcquencia. Secundum
qu6d neuciura fit caufa altciius. Addcinfupci,
qu6d hxc propriecas non conucnit rclatiuis , fi
matcrialirer , & fccundum fubicdum lumantur:
quia hoc modo pacer cft prior fiIio;fed conuenit
fotmalitci fccundum foimam iclatiuam , quam
impofcant. Ncc fequitui , dicit Scotus , Piius
& poftciius funt foimalitci tclatiua ; cigo
funt , fed bcnc fcquitui , Sunt , vcl fueiunt, vel
eiunt , quia huiufmodi tetmini priw , 8c pofle-
riM , funt termini ampliatiui , & maxime in re-
latiuis,qax non dctcrminant fibiconucrtentiam,
qucmadmodum func qusdam relaciua fccunduni
dici.

g Non credo citm.priuatio non fit aliud , guam
materia priuata , &c. Nota , qu6d maceiia du-
pliciter poccft confidcrari , vno modo vr nuda ^'^ *"" "*
omni forma , & fic vnicam tantum habet pri-
uacionem in gencre adomnes formas.'Secun-
d6 confiderari potcft cum difpofitionibus ad ca-
lcm , vcl calem foimam ; & fic dicitui matciia
pioxima : quo modo tot funt matciiz pioxi-
mx , qiiot difpofitioncs diueifac : funt autem tot
difpoficiones , quoc funt fotmac numcio, quia
vnaqujequefuam difpofitionem requirit , & per
coniequcns hoc padko tot erunt numero ptiua-
tioncs, quot forma:.

Stthftantianon eft contrariumfecHndMm fiuimpro-
priam ejjentiam , &c. Poflet cciam dici, qu6d ilib-
ftancia: nihil propri^ &poficiue eft concrarium,
Phyficc ramen & priuaciuc aliquid cft contra-
iium,& fic accipic Aiiftocelcs.

EXPOSITIO TEXTVS.

COnfecfHtns I OHtem erit dicere vtritm dtto , aut I.
tria , aut plnra , &c. Iftud eft fecundum ca- Tat. jo.
put tcftij tiaftacus , in quo Philofophus detei-
niinat de numeio piincipioium , & diuidicut
in quinque paices , fecundum quinque conclu-
fioncs , quas ponic. Secundam ibi : Infinita au-
tem non. Terciam ibi : Qupniam autent finita.
Quaicam ibi : Tria iritur dicere elemema ejfe.
Quintam ibi iplura autemtrihuf, ntnampliw.Pii-
mo dicit , qu6d poftquam didum efl , qu6d ''"»"/«* »"'-
piincipia funt conttatia. Nunc videndun>. cft ^!"" "*"''''■■
vtrum fmt duo , vel tria , aur plura tnbus ; & f„ig y„um.
tunc ponituf prima conclufio , qu6d Principia
rcrumnaturalium non funttancum vnum. Pro-
bacur , quia illa , qux func concraria , non
func cantum vnu.m : fcd principia funt contrari.i;

G ergo;

Prmcipi* r*'

rum MturM'
lium Ho funt

1.

Vide e»ntr»T
iliBitniZi-

C»ntr»rt»
fitnt dnpli'
fi».

4'

TcKt.JI.

74

ergo ; &c. Maior patetiquia vna rcs non cft con-
traria (Ibi ipii > & minor eft nota cx praecedciiti
caprtulou

Infinit* MXem non, Hic ponitur fecuncia con^
cluiio , qu6cl Principia rerum naturalium non
Aint inBnita : & ifta fuit priraa concluiio i,cap.2.
traft. Probatur quatuor rationibus.Prima,quiafi
principia rerum naturalium etTent infinita,{eque-
retur , quod res natiirales non cflent cognofcibi-
les.coiafcquens eft falfum, quia de ipHs habemus
fcientiam naturalem. Probatur confequentia,
quia ad cognofcendum res naturales oportet co-
gnofccrc omnes caufas carum, & principia ; fno-
do infinita funt incognita,quodlibet fcilicetcon-
ceptu diftin£to, & proprio.

Et vrtdi contrarietM, &c. Ponitur fccunda ratio,
qaia in vnoqupque gcncrc eft vna priraa contra-
fictas : fed gcncra funt finita , crgo contraricta-
tes funt finita: ; fed Vnius contrarictatis foJum
funt duo cxtrema , igitur cxtretpa contraria funt
finira:& ciim principiacontraria fintprimacon-
traria ; fequitur quod principia contraria funt fi-
nita : & quia duobus contrariis cft vnum fubic-
Ctam fuppofitum , fcquitur quod omnia princi-
pia funt finita. Vcl fic formctur ratio iuxta tcx-
tum : In vnoquoque gcncrc eft vna primacon-
trarietas ; fed fubftantia cft quoddam gcnusjigi-
tur in genere fubftantix cft vna prima contraric-
tas ; fedcuiuflibct contrarictatis funt duo cxtrc»
ma, & non plura, igitur prima contraria in gene-
rc fubftantiae funt duo , & non plura : fedprima
principia contraria funt prima contraria in gc-
ncrc fubftantia:, igitur prima prindpia contraria
funt duo, & non plura, & cura duobus principiis
contrariis fufficiat vnum fubicdtum , fequitur,
qu6d omnia principia funt finita.

Et ^Hta comingit exfinitu , &c. Ponitur tcrtia
ratio,quia fi natura potcft faccrc omnia cx prin-
cipjis finitis , quae poteft facere ex infinitis , mc-
lius cft ponere principia finita , quam infinira:
fcd omnia poftunt faluari ; crgo , &c. Maiorpa-
tct, quia in artibus,qui poteft complerc opus,in-
tentum modico conatu,& labore,& adhibetraa-
gnum kborem , & poenam , fruftri , & ojtiosc
agit,& ita fimilitcr in naruralibus. Minor appa-
rct,nam Empedocles opinabatur affignare caufas
rerum naruralium pcr principia finita , qucmad-
modum Anaxagoras pet principia infinita.

Anipliksfunt alia aliif priora,Scc. Ponitur quar-
taratio. Prima contraria funt finita, fedprima
principia funt folijm prirha contraria per exclu-
fionemaliorum contrariorum,qu2 non funt pri-
ma, igitut prima princtpia funt finita. M^or pa-
tuit prius, quia in vnoquoque gcnere,&c,& mi-
norapparct : nam qua-dam fnnt contraria'pri-
ma vt album , & nigrum , dulce &amarum ; &
alia fecunda,vt fufcum,palIidum,ponticum,acu-
tum. Nunc principia non funt contrari^ fccun-
da , qtiia prima principia non fiunt cx aliis;& ta-
incn ifta contraria fcconda fiunt cx aliis , fcilicct
ex primis contrariis : ctiam oportet principia
femper manere, fed qua|jter hoc fit intclligfdum
vidcbitur in quxftionc , & tamen fecunda con-
f ratia non fcmper manent,ex quibus patet,qu6d
principia contraria ncc funt vnum,ncc infinira.

^upniam i autem finita mn facere duo tantum,
&c. Hicponit fccundam conclufioncm , dicens
prim6 ,qu6d cx quo principia funt finita, adhuc
hibci quandam rationcm , id cft , dubitationem
facetc, id cft, ponctc duo principia tantum, vel

Lib. I. Phyficorum

non poncreduo tantum,& tuncponitur iftacon-
clufio : Principia rcrum naturalium funr plura
duobus. Probatur, quiain omni tranfmutatione,
oportet quod fit aliquod quod mancat fub vtro-
quc termino tranfmutationis , icd vnum contra-
rium no manct fub rcliquo,nGC recipit rcliquum,
igitur prxtcr illa contrariaoportet poncre aliud
fubic<5):um , & iftius rationis Ariftotclcs foliim
ponit minorcm, & conclufionem in fine. Maior
patet-, quiaquod tranfmutatur , altcratur,idc6
oportet,qu6d fit aliquod fubie6l;um,quod alitcr,
& alitcr fe habeat : & minor parct, quia dcnfitas
non cft nata faccrc raritatcm, ncc raritas cft apta
nata recipcrc denfitatcm, fiuc caufatam ^ fc ipfij,
fiuc caufatam ab aliquo alio , & ita dc omnibus
aliis contrariis : vt vcrbi.gratiS , concordia non
conducit , id cft, non rccipit difcordiam caufa-
tam h. fe , vcl ctiam ab alio, fcdptaetcr ifta opotr
tet cffe alterum tertium.

^mdam autem &flftra reclpiunty &c. Ponit (e-
cundam rationcm , quod cft teftimonium anii-
quorum : nam quidam, vt Plato, & Anaxagorai,
pofucruntprincipiap]uraduobus,exquibuscon-
nciunt, id cft, componunt naturam eorum > qua;
funt,id cft, rcs naturalcs.

Adhttc } autem atthfu,&cc. Ponirur tertia ratioi
quia nificontrariis cftet fubicdaalianatura; fe-
qucrctuf qu6d fubftantia componcrctur cx non
fubftatiis : confcqu6tia patet,quiayidemus,qu6d
nihil quod cft dc fubftatia alicuius rci,conttaria-
rur alicui, quod eft de fubftantiaeiufdcm:& cum
principia fint dc fubftantia c6pofiti,habetur con-
fcquens. Vel aliter fcqucrctur,qo6d pratcr prin-
cipia c6traria habcbimus alia principia non con-
traria,& per confcquens pluraduobus.Et fi dics-
tur contra , qu6d priuatio & forma contrarian-
tur , dicoi qu6d priuario non cft dc fubftantia
compofiti , & ide6 praeter priuationcm habere
oporret duo alia principia ad minus , qus fint dc
fubftantia compofiti , alitcr enim omnia eflenc
fimplicia. Falfitatem confcquenter probat Ari-
ftorcles dupliciter.Prim6,quia proprium cft fub-
ftantis non clTe in fubie£to,ncc dicidc (\ihii6to\
fed prima principia , nec funt in fubic£l:o , ncc
dicuntur de fubicfto , quia tunc illud fubicdlum
potius diceretur principium ; ergo, &c.

Sed obiicitur,quia forma eft fubftanria, & ta-
mcn cft in fubicdio. Rcfpondetui; qu6d forma
non eft in fubiefto per modum accidentis. Nam
accidcns dat fubiedo, in quo eft,folum cflc acci-
dentalc, fed pcr formam fubftantialem datur eflc
fubftantiale,&ide6 diuerfimodc.Secund6 proba-
tur falfiras confequentis, quia fi fubftantia com-

f>onercturex principiis, qujc funr non fubftatiar,
equerctut , qu6d non fubftantia cirer prior fub-
ftantia,quod cft falfum.Ex 4 quo patet qu6d con-
fiderans rationcs praedifbas habct ncccftario po-
ncrc tertium fubiedum , fi debct faluare naturas
vtrafquc contrarias.

GjiuemadmtdHm dicunt, &c. Ponitur quarta ra-
tio,& cft teftimonium antiquurum , vnde omnes
antiqui praetcrduo principia contraria poncbant
tertium principium fubicdbum ; quorum aliqui
poDcbant igncm , aquam, tcrram , aliqui acrcm,
& aliqui aquam , & aliqui medium intcr ifta : &
comparando ifta ad inuiccm , dicit Ariftotclcs
qu6d poncntcs^^mediumintcrelcmetacflcpfin-,
cipium matcrialc mcliuspofucrunt : quiadcra»
tione principij materialis eft.quod fit excmptum
a contrariis:mod6 mcdium eft magis cxcmptum

quam

Trintipia r»-
rum rutmr»-
liS fuMtplu^
radmim.

Tcxt.jt,

€.

Tcxt.j,.

QusftioXIX.

7S

Text. u.

Ttrr» quemo-
iUjir^tpdier

Ten. jy.
Vid* etntr*-
iiSimtmZi-

Vid* ZimMrM
imtsi.Btt.A.

fil.XiMi.}.

Triiuipis rt-
rtm n^tmrM-
ii-f^MnfMtu
fiwM , nte
fMtuitrM tri-

8.

9.

Sftcits nSht^
htnt tquMlim
ftrftQitntm,

Mtdium tft
trifltx.

flu^m extrema, & ita f melius dixerimt, qui po-
luerunt acrem,aut aquam eife principia materia-
lia , quam ponentes ignem, vel tcirram , eo quod
ignis , & terra , maximc abinuicem contrarian-
tur, & ex ifto loco folet allegari , quod terra eft
magis frigida , quam aqua. Ad quod poteft re-
fponderi , qu6d terra apparet frigidior aqua ad
renfum ; non quia flt inteniior in gradu frigidi-
tatisjfed propter opacitatem materiae.

Sed fubdit Ariftoteles , §litpd 6 omnes Mttiiptl
jf!gHrt6it,id eft,difponunt iftud principium mate-
riale aliquibuscontrariis,quidam raritate,&den-
fitate ; quidam magno & paruo.Et iftaopinio de
magno, & paruo fuit valdc antiquamam quidam
affignantesdiuerfi.tates rerum proucnire ex parte
formx,poncbant magnum & paruum principia
formalia rerum naturalium : icd Plato confide-
rans diuerfitatem rcrum fub eadem fpecieproue*
nire ex parte materis, ide6 ponebat magnum, &
paruum principia materialia.

Tria iptttr 7 dicere y &c. Hkponitur, quarta
conclufio , quod oportet ad minus rerum natu-
ralium efle tria principia.Probatur ex przceden^
tibus,quia principiarerum naturalium funt con-
traria , & funt plura duobus per prxcedcntem
conclufionem> igitur oportet quod ad minus
fint tria.

Phtra Mtttem tribte ,mn amftUus,Scc. Ponitur
quinta conclufio ,qu6d principia rerum natura-
lium nonfunt piuratribus. Probatur>quiaduo
contraria>&ccv vnum fubiedkum fu£ciunt:nam fi
eftent plura fubiefla , oporteret etiam efie plures
contrarietates ; mod6 confequens eft falfum,
quia fubftantia eft vnum genus , igitur in ipfo
eft vna prima contrarietas , & extrema , fcili-
cet prima eontraria dc genere fubftantiae erunt
prindpia,& nulla alia : quia omnes alix con"
crarietatcs videntur reduci in vnam primam con*
trarietatem, videlicet fubftantiae. Similiter quod
£nt plura fubie«Sta cft imp^oflibile : nam omnia
entia naturalia ad inuicem tranfmutantur , & ta-
men fi ciTent plura fubie<f^a foli^m illa tranf-
mutarentur in inuicem , qus conuenirent in
fubiedo»

ANNOTATIOKES.

* T2V vno<ptoque genere efi zma prima cofitra-
1 rieta/. Nota , nuUas fpecies habere inter fe
zqualem perfedionem , fedalide fuperantur ab
aliis , cx quo fit , vt alie includant imperfe-
dionem j hoc eft » ptiuitionem quandam perfc-
&ioni!saliarum,&ex confcquemi ha:c contra-
rietas lit in omnibus communis , quam voca-
mus nomine habitus , & priuationis. Nihil eft
aliud igitur in vnoquoque gencrc clle vnam pri-
mam contrarictatem , quam in vnoquoquc Prac-
dicamento omnes contrarietates reuocari ad pcr-
fe<5lum, & impcrfedum, feu ad habitum» & pri-^
uationem.

^ Penentei metiium inter elementa,8cc.^otaiqi\6d
Ariftoteles vocat fubie<!ium generationis natu-
ram niediam. Medium autem cft triplex , fci-'
licet quod ex vtriufque extremi mixtione con-
ficitur , vt rubrum , vel vifide ex albo , & nigro,
allud pcr negationcm extrcmorum , vt lapis eft
medium fani,&sgri:quianequeeft fanus, neque
sger,aliud veropcr potentiam ad vtrumque ex-
trcraum recipiendum , & hoc tertio modo fubie-
^um , & materia dicitur hic natura mcdia > quia
Scttiopcr. Tom. II,

eft in pptentia receptiua Ttriufque extremi.
c Dtto contraria & fuhit^nm JitfficiHnt. Nota,
quod quando dicit Ariftotcles quamlibet contra-
rietaiem fuum habcre fubicdlum, intclligit de
contrarictaie in gcnere , & in communi , qus eft
prima, & radix contrarictatis, fcilicet de habitu>
& priuatione, non autem loquitur de contrarie-
tate particulari : quia de hoc contingit in vno
fubiedo plures e(Te contrarietates , fecundiim
quod etunt mult^c forms , & earum priuationes.

cty^sTio XIX.

Vtmm fint tria frimipU rerum natu^

ralittm , ^ non plura , nec

paitciora.

AtiH.t.Phyf,e.6.(^y.hmc.lit.i.fffficitn.e.i.Simf\.t.Phjf.
eem.^).'thcmiH.n.^6.D.thom.leil.ii.C3noD.qt.Mrt.i,
Maycon.f.5. Conimb.i.Phyfe.y.q.vnie.Comflat.tli^.x.
q.t Kxiaius ijhjf.e.-j .qH*p.vnitM.

Rg V t T V R qu6d nt>n:quia tunc eilen(
' materia,forma,&priuatio;fed priuatio
cft materia,igitur lunt tantum duo.

Secund6, per Ariftotelem infine 5. tradatus>
rext. 6%. vbi dicit, qu6d vnura contrariorum cft
per fe fufficiens faccre cranfmutationctn , igitur
prztcr illud non requiruntur alia principia.

Terti6,quia ptincipia debent femper manere,
Vt dicit Ariftoteles i.huius, text.jo. fed priuatio
non femper manet,im6 dcfiit eile in aduentu for-
mx , igitur priuatio non eft principium ; & pec
confequcns non funt nifi duo.

Quart6,quia numerando principia, vel nume*
rantur res, quzfuntprincipia, & tunc noti func
nifi du£ rcsjfcilicct matcria,& forma;vcl tcrmini
fupponentes pro rebus, & tunc funt plutes>fcili-
cet elementumcum matcria.

Qu.int6 , vel numerantur principiaintrinfeca
folijm,& tunc non funt nifi duo,vt patet i.huius»
ccx.iS.fcilicet materia, & forma;vcl numerantuc
extrinfecacum ititcinfecis,& tuncfutit quataor,
Vt patet ibidem.

Sext6 , quia difpofitiones , & qualitates, me^
diantibus quibus fiunt tranftnutationes , func
principia rerum naturalium : quia agunt ad ge-
nerationcs ipfarum , & ills difpofitioncs func
plurcs tribus;igitur principia funt plura tribus.

Scptimo, tot funt principia.quot principiata^
fcd principiata funt plura tribus,crgo,&c. Maior
patct, quiaprincipiura, & principiatii opponun-
turrelatiuc;& quotmodis dicitur vnum oppofi-
toi'um,& rcliquum ; vtpatet 3.Topicorum,c.2 2.

Odtauo, quia cuiuflibet rei naturalis fynt tria
principia:fed quodlibet principiu eft res natura-
lis, igitur cuiuilibet principij lunt ttia principia,
& ita de principiis illorum,& fic in infinitum.

Non6 , quia quzlibet pars materiz cft princi*
piura,c{!km fitmatcria; led infinitx funtpartcs
matcrisejigitur infinita funt principia.

Decim6 , hacc cft falfa , tantim triafitnt frinci'
fia rerum natMrdium j igitur & ifta eft fz\ii,princi-
pia rerum naturaliiim/imt m4.Confequentia tenet;
quiaidem fignificar. Antecedens probatur, quia
fequitur tant^m, tria funt principia rerum naru-
ralium ; igitur tria funt principia rerum natura-
lium : & nuUa alia , quam tria , quod eft falfum:
quia fi tria funt principia rerura naturaliDm,duo
G 1 func

10.

76

Lib, I. Phyficorum

Trincifium

tnultit medii
^mitur.

Ali^uii pe-
tt^dieinatu-
*•«/« triflici-

'fimt principia rcnim fiaturaliutntqus func alia a
tiibus.

Oppofitutn arguitur per Ariftoteletti cap. x.
traftat.teftij, text.jfj. In qusftione ftiouebuntuc
duo dubia.Primum eft vtrum cuiuflibet rei natu-
ralis funt triaprincipia ? & fecundum,vtriimcu-
iufl,ibec tranfmutationis naturalis Hnt tria prin-
cipia.

Quanrum ad primum notandum,qu6d in pro-
poiito non intendimus pcr principium , princi-
pium magnitudinis temporis,& motus,cuiufmo-
di funt tempus inftans, & mutatum e^e ; nec in-
teiligiraus principium dodlrina^quemadmodum
dicimusjquod iftud eft principium:«ww tottrni eft
lnaitu Jita parte-yncc principium,quod cft pars in-
tegralis, quemadmodum dicimus , qu6d funda-
inentum eft principium domus ; fed per princi-
pium intelligimus partcm eiIentialem,cuiufmodi
cft mareria,& for ma.

Secund6,notandum>qu6daliquid ' potcft dici
cns naturale tripliciter.Vno modo largc, vt acci-
dcns,& difpoficiodiciturens naturale : & fic di-
cimxis,qu6d motus coeli eftnaturalis, &hocvo-
catur fecundo huius,text.io.fccundum naturam.
Secundo modo dicitur cns narurale,vt materia &
forma;& hoc impropric;quia tam materia,qu^m
forma dicitur nacura , Vt patct in fecundo. Sed
tertio modo,& propric dicitur ens naturale com-
pofitum ex materia & forma.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima cft:Nul-
lum ens naturalc , vt accidens , & difpofitiones,
habet aliquod principium eflentiale aliud , fcili-
cet a fuis partibus integralibus , & a partibus in-
tenfionis.Patet pcr Ariftotclem4.Metaph.tcx.1j.
& 14. vbi dicit,qu6daccidentia non habent ma-
tcriam ex qua funt,fed in qua funt,& ly ^Ar,deno-
tat ibi circunftantiam partis cfTentialis , vel inte-
graliSk

Sccunda eoilclufio : NuUum ens Daturale di->-
dlum fecundomodo,fcilicet vt matctia, vcl for-
»na,habetprinciplumintrinfccum.Probatur,quia
fcqucrctur , qti6d inptincipiis ciret proceftus in
infinitum:quia ex quo matcria haberct partes cf-
fentiales , eadcm ratione quaelibet illaruhi pat-
tium haberet alias partes eiTcntiales > & fic in in^
finicum.Sccund6 patet,quia pars cllentialis dici-
tur , quia eft fimplex pcr priuationem compofi-
tionis ex naturis diuerfis.

Contra conclufionem obiicitur , quia illud eft
principium intriniecum, & [eftentiale materia:,
quod eft caufa formalis matcris ; fcd forma eft
caufaformalis materise , igitur formaeft princi-
piumintrinfecum,&eflcntialcmatcci2. Confi-
militer probarctur, qu6dmateria eflet principiii
intrinfecu form^.Patetmaior i.huius trad.^.tex.
} i.quia per hocdifFei^ formaab agcntc, & fine.

Secund6, quia quzlibct pars materiz eft prin-
cipium intrinfecum maceriac, igitur cns naturale
vt materia, habet principium intrinfecum,& cf-
fentialciquia quslibet pars matcria; cft eflentia-
lis pars.

Ad primum negatur maior. Ad pirobationcttl
dico.quod raateria,& forma funt cauiac intrinfc-
caj compofiti , refpedu cuius agcns , & finis funt
caufa: extrinfcca;,tamen materia eftcaufa cxtriii-
fcca forma:.

Ad fecundum , concedo , qu^d qua-Iibet pars
materi» eft priucipium intrinfecum refpedu ma-
tcriaijco modo,quo pars integralis eft principium
intrinfccum totius. £c dua dicicur,qu£libec pars

matcria: eft efreniialis;verljm eftrcfpeftucompo^
'fltiifed non rcfpedtu matcriae , cuius ipfa cftpars.

Tertia conclufio. Cuiuflibct rei naturalis,quae
cft compofita ex materia,& forma,funt duo prin-
cipia,& non plura,neque pauciora ; & loqaor de
compofitis generalibus,& corruptibilibus. Pro-
batur,quia quodlibet tale generabilc produceb^-
tur dcnon ciTe adefte^igitur cius produ6lioni
flibfterncbatur aliquod fubied:um , vt patet ex
pra:cedeniibus,igitur illud fubiedtum mutabatur
ad aliquam difpofitionem, vel uon : fi non, tunc
nihil fuilfet gencratum , quod eft contra pofi-
Cum ; fijfic , & illa difpoficio crac fetma , & pcc
cohfcquens in produftionc calis compofici efl:
fubiedum , & difpofitio acquifita , & non plu-
ra:ergo,&c.

Secund6 patet induccndo,quia homo compo'
nitur ex materia & focma,& non ex pluribus par-
cibus eflentialibus,& ita de aliis compofitis. Nec
valet dicerc , qu6d ibi requiritur priuatio , quia
produdo compofito definit effe priuatio.

Contra conclufionemobiicitur,& prim6coh-
tra probationcm,quiafequcretur,qu6d fialiquid
cffet dc nouo ctcatum , qu6d dc ipfo non ppfTe-
mus cognofcere an haberet matcriam ; ex quo
eius pcodu^iioni non fubiiciebatiu: matcriai Sc-
cund6 , quia cuiuflibcc mixci , praeccr maccriam
& formam , elementa fimplicia funt principia
intrinfeca,& eflencialia; igiturnon foliam matc^^
ria,&forma; & tenec confequencia > & ance-
cedcns pacec , cum mixcum moueacur fecundum
nacuram clemcnti przdominancis. Tecci6, quia
per iftas conclufionesnon rcfpohdecur ad quaefi-
cum:quiaquaerebacur an cfTcnc cria principia rc-
rum nacuralium,& non plura,necpauciora;& rc-».
fpondccur qu6djcuiuflibec rei func duo principia*
Mod6 hon fequitur,cuiuflibcc compofici hacura-
lis func duo principia,& non plura,igicur omniu
rtrum nacuralium func dUo principia , quia illa
vcl cflenc duo fecuhdum numerum ; & hoc non,
quiaquilibec noftrum habecduo diuerfa fecun-
dum numerum j auc fccundiim fpcciem , & hoc
non,quia diuerfaE func formae fccundum fpeciemt
vc forma afini , & forma equi , igicur plura func
principiadiucffa fccundum fpccicm , quam duo.

Ad ifta. Ad primum negacur confcqucnria,
quia liccc hon cognofcacur haberc maceriam,
cx co , qu6d fuae produftioni fubiicicbacur ma^^
ccria , camcn ex hoc , quod iam fubiicicur diucr-
fis mutacionibus, cognofcimus , qu6d habec ma-
ccriam.

Ad fecundum ncgarur antccedens : quia Ari-
ftocclcs loquitur hic dc prihcipiis, quat non funt
amplitis refolubilia in alia prihcipia : mod6 clc-
menca fimplicia refoluuncur vlccriijs ih mare-
riam,& formam ; vcl diccrccur qu6d eletaenca •»
non mancnc in mixco.

Ad terrium poteft diei , qtiod omnium com-'
pofitorum naturalium principia funtduo fccun-
dura fpeciemiAd probatione,qu6dnon,quiafor-
ma hominis , & forma afini difFcrunt fecundiim
fpecicm. Nota,qu6d aliqua dicuntur idem fpccie
duplicif er,vno modo, qu6d dc cis praedicatur ide
conccptus quiditatiuus, vt Socrates, & Plato di-
cuntur eiufde fpeciei.Sccundo modo;quia dc cis
vcrificatur terminus connotatiuus fecundum ca-
dem ratione;& fic hGmo,& afinus diguntur ciuf^
dem fpeciei,eo qu6d vterque eft'c6pofitus.Tunc
dico , qu6d omnium compofitorum naturalium
funt duo principia eiufdc fpccici, fccundo modo:

quia

Sm HatutMlit
copcfitA fitnt
t»ntkm dni
frincifis.

jiltqua Jict-i
turidtm ^t'
ciedufUdtet

QuxftioXIX.

8.

Trituipiiat-
trinfttump»-
ttft mliquid
diti biifimX,

ihtnfiimtMtit
fmJfitficm-
dkmniil»

9.

it*ttri» {3*
firmMnSfiif,
fitimnt tul

trwtfmmn.

fttttttH,

i'rafmut»ti»'
nii n^tnr^lit
nen funt nifi
dutfrineifitt.

10;

quia ottiniura forrtiJc cenueniunt in hoc nonii-
ticforma^ & deomnium materiis dicitur hoc no-
mea materia, qui funt tcrmini relatiui, vt patet 2.
huiusjtcxt. 16. Patet igitur qualiter Cuiuflibet
compoiiti naturalis funt duo principia,'& non
phira , & omnium compofitorum naturalium
funt duo principia fcCnndum fpecicm, & hoc dc
primo.

Quantum ad fccundum,notandum,qu6d ati-
quidpoteft dici dupliciter prrncrpium intrinfe-
cum.Vno modo quiaeft pars integralis,velefleft-
tialis ipfius. Alio modo quia eft necelfario :re-
quifitum ad cognitionem ipfiusjita vtillud aliud
non poflit cog'nofci,definiri, imaginari fine ipfo'>
& fic dicimus, quod rootus eft principinnn natu-
rx , quia fine motu non pcftcft cognofci natura',
faltcm definitiue.

Secund6 notandurn', qti6d alij i^onunt tranf-
mutationem eflc materiam, aiij formam, alij ac-
cidens fdcceffittum diftindbum k materia, & for-
ma, & /iue fir materia, fiue forMa, fiue accidens,
non eft cura ad propofitum.

Nunc poniturprima conclufio, quodcapien-
do principium primo modo , nullum )eft princi-
pium intrinfecum, & eflentiale tranfmutationisi
liue tranfrautatio ponatur matcria , fiue forma*
vel accidens. Patet, quia nuUum tale habet par-
tem eflentialem, licet bcnc intcgralem , vtpatet
ex priraa parte quaeftionis; ex quo fequitur qu6d
niii tranmiutatio capiatur pro compofito ,'qu6d
materia,& forraa noh funt principia tranfrauta-
tionis}nifi dicatar qu6d funt principia extrinfe-
ca,& non intrinfeca.

.Secunda conclufio>Materia qualitercumque fc
habens, vnk cum forraa non fuiHciunt ad tranf-
mutationem.Probatur,quiatunc femper compo^
£tum tranfmutaretur ad fdam formam. Exquo
fequitur , qu6d ad tranfrautationem natutalem
oportet matcriam priiis eflc priuatara fortBa, ad
quam eft tranfmutatio. £t aiiqui ponunt, qu6d
materiam fic efle priuatam , eft quoddam acci-
dens exiftens in materia , acternaliter prxcedens
forraara; ranicH dico qu6d non : im6 eft ipfama-
tcria priuata. Exquo fcquitur , qi>6d tranfmu-
Cationis naturalis funt duo principia rcaliter di-
ftiniaa , & non plura , fcilicet materia & forma}
fed alterum iftorum qualitercumque fe habens
non fufiicit ad tranfmutationera j fcilicet mate-
riam, quara opottct efle priuatara, &e. Secund6
ii:quiturjqu6d in definitione tranfmutationis na-
turalis non fufficit cxpfimete forraaro, &roatc-
iciam qualitercuraque fe habentia:im6 in defini-
tione tranfmutationis debent poni tres terrainii
quorura vno defigneturraatcria,vt raanet fub
vtroquc terraino tranfrautiortis,& per'.alium de-
fignetur materiaivt eft priuata forraa ante tranf-
mutationem;& fic patet quod corapofiti hatura-
lis, vel etiara tranfmutationis, non funt nifi du6
ptincipia rcaliter diftindla. Tameh ad rranfmu-
tationera opbrtet aliquod iftorura aliqualirer fe
habere,& eftfimile : nara adadionera fuffidunc
agens,& pafliira;tamen agehs qualitercumque fe
habens non fufficit;im6 requititur.vt fit applica-
tum paflb, quz applicatio non eft aliud ab agen-
te. Sic fimiliter ad tranfrautationera fufficiunt
materia,& forraa,licet non fufficiat raateriaqua-
litercumque fe habens ; im6 requiritur ,qu6d fic
priuata,quod efle priuatara non eft aliud ^ raate-
tia,& hoc de fecundo.

Ad rationes. Ad primam,Tunceflenc roatctia>
Scttioftr. Tnm, II.

77

&c.Concedo,qu6d matcria,& forma funt princi-
piacompofiti;ledmateria,f®rma,&priuatiofunc
principia tranfrautationis, capiendo principium
fccundo modo, pro eo, fine quo aliquid non po-
tcftcognofci,& defihiri : quia tranfmutatio dcfi-
nitur per fotmam,materiam,& priuationcm.

Ad lccundam,QuiaaItcrumcontrariorum,&c,
Dico,qu6d ficintclligitur,qu6d altcrum contra-
riorum Cum fubiefto pcr eius pTacfcntiam , fcili-
cet poft tranfmutationcm,& eius abfentiam,fci-
licct ante tranfmutationcm,fufficiens eft ad traf-
hiutationem , etfi aliquando inueniantur ambo
contraria , vt quando de calido fit frigidum , ta-
mcn hoc noneft neceflarium, vt patet in illumi-
natione. Sirailiter fi ' Corapofiium habcat plu-
res formas fubftantiales,ficut quidam dicunt,vna
poteft corrumpi nuUa alia gcncrata , & per con-
fequens non requiruntur ambo tontraria ad
tranfmntatit>nera, fed fufficit vnafocma cura fua
priuatione.

. Ad tertiam, Principia dcbent, &c. Dico qu6d
fic intclligitiir , qu6d principia dcbent ferapec
manere per priuationera in alia confimilis natu-
ra; , vt materia nunquam corrutnpitur in mate-
riam,nec vna forraa in aliam, tanquam in fubie-*
<Stura,Iicet benc tanquam in oppofitnro.

Ad quartam, Vel numerantur tcrraini,vel res.
Dico,qu6d vtroquC raodo:nam corapofiti natu-
ralis,& etiam tranfrautationis ,func duo princi-
p a,qux fuht rcs;fed loquendo de cerminis, tunc
erunt tres termini pofiti in dcfinitione ttanf-
mutationis , quibu^ terminis principia dcfig-
nantur.

Ad quihtam dico,qu6d loquimur dc principiis
inttinlecis folum,& idc6 con^cdo,qu6d cuiufli-
bet corapofiti haturalis funt duo principiain-
trinfeca<& non plura;{araenad tranlrautationeni
non fufficiunt illa duo,qualitercuraqucfc haben-
tia;fed requiritur alterura illorura,fciliccc mate-
riam efle priuatam,vt di£);uth cft.

Ad fextara negatur , qu6d ills difppfitiones
iiint principia inrrinfecaj& eflentialia, de quibus
loquimur in piropofito.

Ad feptiraaro, Tot funt principia,&c. Conce-
do,qu6dfuntplurapnncipia fecunduro numcT
rum,quara principiata ; ira6 in duplo plura ; fed
non depluralitatefecundura fpeCiem, vtdidjtum
fuit in quaeftione,& tunc ad illara regulara,Qjioc
modis dicitur, &c. Dico, quod ilia regula debec
inteiligi quantiim ad fignificata , & non quan-
cura ad fuppofita : vc verbi gratii ,fi vnura oppo-
fitorura fignificat vhum, vcl duo cquiuoce, reli-
quiira habebit tot fignificata acquiuocata ; vc
quia iflud noraen nUfMm fignificat albura in vo-
ce, &,album in coioife ; ita fimiliter iftud no-
raen ttigmm , quod fibi opponitur , fignificat ni-
gtum in voce,& nigrura in coIore;fed non opor-
tet,qu6d quot fuppofita habet ifte terminus idl-
bHfn, quantura ad fignificatura coloris , qu6d toc
habeat ifte terrainus nigritm.

Ad o6bauara,Quia cuiuflibetrei naturalis,&c.
Dico, quod prinCipia non dint res natutal^s pro-
pric,fed funt naturae , ex quibus compofit^ dici-
tur res naturalis , & ide6 principiorum noh funt
alia principia.

Ad nonara, Quxlibet pat s raateriac,&c. Dico,
qu6d non loquimur de principiis, quz funt par-
ces integrales, fed de principiis, quz func parces
eirentiales.

Ad deciraara dico>qu6ft i^A^TMtHm ^ triAfian
G j frirwipitii

li.

1&.

»!'

78

Lib. I. Phyficorum

p/W/>»rf,poteft^upliciter cxponi;vnomodo pcr
cxclufionem niimeri maioris, vt tria funt princi-
pia fccundum fpcciera, & non funt plura, & hoc
eft concedcndum rcfcrcndo ad ttanfroutatio-
ncm,quomodO didum eft. Alio modo per exclu-
fioncm omnium illorum , de quibus non dicitur
fubicdum , vt tria funt principia , & nulla alia,

3uim tria funt principia , tunc cft falfum : quia
uo funt principia.quac funt alia^ tribui.
Tunc adauthoriiatem po(l oppofuum dico,
quod Ariftoteles intelligit , quod ad tranfmuta-
tionem naturalcm requiruntur duo principia,fci-
licct materia , & forma , & tcrtium principium,
id cft , quod altctum iftorum qualitercumquc fe
habens non fufficit ; fed oportet ipfum aliquali-
ter fe habcrc , vt putaoportet materiam efle pri-
uatam ; ratione cuius in dcfinitione tranfmuta-
tionis naturahs oportct ponere trcs terminos,ad
defignandum materiam , formam , & priuatio-
ncm,id eft,materiam elfc priuatam ante tranfmu-
tationem,fcilicet quando mutatur in acquifitiua>
& per oppofitum in deperditiua.

ANNOTATIONES.

14. * A LtfjMidpoteftdiciensnaturaletripliciterticc.
Katur» , tns ZX Nota difcrimcn cire inter natura , ens na-
mrur.,'.t,iy turalc , & cns fecundum natutam. Naturanam-
'^t'ir!!m d'f- 1"^ ^^ principium motus , & quietis illi in quo
f*runt. ' ell; quod principium , vt dicitur .Phyfic. eft
matcria , & fonna fubftantialis , quia ipfa funt
principia motus. Ens naturale cft corpus de prar-
licamento Subftantia:,&:quicquid fubeo elfen-
tialiter continetur , & dicuntur entia naturalia,
qiiia hahent materiam, & formam, quac funt na-
turaj.Ens fecundum naturam cft proprietas quae-
Jibet , aut affectio entis naturalis , vidclicct mo-
tu$,& huiufmodi.
I J. b Element* non manent itt mixto. Nota, quod
Auicennac fcntentia fuit elcmcnta formalitcr re-
mancre in mixto , quamuis diuifa in minutiflE-
mas partes ; qualitatcs tamen elcmentorum dicit
effe remifras,& tempcratas. Hanc fcntentiam fe-
cutus eft Albertus Magnus lib. i .de Gener. trad.
6. cap.4. landunus 4. Phyficac, cap. 4. & alij, qui
diuctfimodc eam cxplicant , vt vidcrc cft apud
Toletumlib. i.dcGcnerat. Eandcm fentcntiam
defendit Auerroes, qui ab Auicenna differt in
hoc , quod putart formas clcmentorum fubftan-
tiales remitti , & intendi pofte , ficut & qualita-
tcs , quare confitctur clementa in mixto forma-
liter manere , eorum tamcn forma: funt remiIl£E.
Scotus in i.diftinft. i ^.quacft. i . fic cxplicat mix-
tionem , & modum quo elcmenta funt in mixto;
dicitque quod in omni g*nere eft inuenire me-
dium.quod cura cxtrcmis communicat, vt in co-
loribus rubor inter albcdinem ,& nigrcdincm;
non quidem taliter.quod albcdo.&nigrcdo, fint
partcs adualcs ruboris ; quia rubor eft fimplcx
qualitas, (icutalbedo ; & ficillacompofitionon
crtnifi conuenientia naturalis medij cumextre-
mis, non cxtrcmi ad cxtremum. Ita fimilitcr for-
ma mixti dicitur continerc elementorum for-
m;is,non quod illas contincata6tu,fcdquianaiu-
ralircr habct conuciiicntiam cum illis.
16. Secundoetiam liocipkimcxplicat fic: Arifto-

tclcsdicit formammixti cife perfediorcm fot-
mis cleraentorum ;'omne autem impcrfcAum
continctur virtualiter in fuo pcrfedioii , forms
ergo elementorum continentur virtualitet in

forma mixti. Sicut enim forma animsc vegcta-
tiu«,& fcnfitiuae emincuter, & virtualitcr conti-
ncntur in intcllc<aiua , caliter quod intcUcdliua
cxcrceat operationes aliarum , ita ctiam forma»
clcmentorum funt virtiuliter in forma mixti:
quia habet operationcs confimiles operationi-
bus elcmcntorum. Ideo poftquam Ariftotclcs di-
xit, quod clcmenta mancnc in mixto , fubiunxit,
faluatui cnim virtus eorum : quia virtuics clc- g .
mentorum funt virtualiter \n forma mixti. Scn- ,• ,,^<wt
tcntia crgo Scoti cft , quod clementa non ma-
ncnt formaUtcr in mixto, ncc fccundum formas
fubftantialcs rcmiflas , vt diccbat Commcntator
3.Coeli, comiVi. 70. quia formafubftantialis non
fufcipit raagis,& minus,nCquc in eflc pcrfc6lo(vt
dicebat Auicenna)qaia in vno mixto eflcnt plu-
ra fuppofita,forma enim elemcntaris poteft cum
matcriaconftituerc fuppofitum pcr fc fubfiftcns
in genere fubftantiac, fed tantum virtualitcr,quae
fuit ctiam fententia Diui Thoraas i . de Gcncrat.
tcxt.94. & I .p. q.76.art.4.i£gidij, Marfilij,& Ai-
bcrti dc Saxonia,& cft communis.

£t ciim dicitur,qu6d mixcum mouctur ad mo- I 7.
tum clcmcnti pracdominantis i.Cocli,tcx.i7.Rc-
fpondctur,qu6d pracdominium clemeti in mixto
attenditut fecundum conuenicntiam in qualita-
tenaturali,qux qualitas cft principium motus,vC
grauitas moucndi deorfum,non quodelemcn-
tum fit fecundum fubftantiara. Vndc fccundijm
diuerfam mixtionem clemcntorum concurren-
tium in generatione illa, aliquando mixtum ma-
gis conuenit in forma cum vno elemento , quam
cum alio, & fic in qualitatc fimili, quae cft quali-
tas mixti , & non elcmenti , & ide6 habcnt fimi-
lem modum confcqucntcm,& fimilem adbioncra.
c Sicompofitum habeat plMves formas Jnbflanti*''
let, &c. Nota, quod de hac rc varia: funt fcntcn-
tiac. Prima cft Pauli Vcneti i.Mctaphyfic*, aflc-
rcntidin compofito tot cflc formas fubftantiales
Phyficas , quot pracdicata quiditatiua , & vniuo-
ca , ita vt in Petro , vcrbi gratia , fit vna forma
Phyfica , pcr quam fit homo,& alia per quam fit
animal, & fic dc aliis prxdicatis. Sccunda opinio
fuit Ocham Qupdl.}. cxiftimantis, quod faltcm
in hominc dcbent dari duae formac fubftafitialcs>
altera fenfitiua,altcra inteilcdiua.

Tertia opinio eft Diui Thoma: in quacft. difp.
& Gregorij de Arimino in i. dift. 27. quacft.2 . Sc
Soncin. S.Mctaph.quacft.i i.aflercntium in qua-
cumque rc dari vnam formam fubftantiaiem
tantura.

Quatta opinio eftScoti in ^.diftindione 1 1. 18.
quxftionc 3.quibreuitcr dicit quatuor. Prim6
dicit quod raultz forma: fubftantiales non pof*
funt incfle cidem fccundiim idcm , & acque pri-
m6 : quia alias fequcrctur , qu6d vnum numcro
adfcu eifet plura nuraero a6l:u , vt fi vnica matctia
fubftantialis haberet duas formas fubftantiales,
acquc prim6-eft vnum : quia vna matcria cflct
ctiam duo : quia haberct duas diftindas formas
fpecie , & numcro. Secundo dicit , qu6d in non
viucntibus non polfunt cife plures forma: fub-
ftantialcsjfed vna forma fpecifica tantiim. Tertio
dicir,qu6d in viucntihiis poflunt elfc plurcs for-
mae fubftantiales , fccundiim idem , non tamcn
asquc primo, verbigratia,in homine pra:ter ani-
mam rationalera datur formacorporis , fiue ifta
fit vnaomniura partium hetcrogcnearum , fiuc
fit intcgratacxomnibus illis ,fiuefitaliadiftin-
£ta. ab omnibus iiiis. Quarto dicic, qu6d in quo-

iibct

Qu^ftioXIX.

79

libet viuo pt«ter formam animati , & prster a-
liam formam communem corporis , Sc mixii,
qu« funtcommunes viuenti,funt etiam alia par-
tialcs fpecificediftindlx tot , quot organa diftirt-
^a. Hanc Scoti fentcntiam difFusc explicatam
vidc in i.tomo hoftrorum Commcntariorum
fupcr 4. Scoti, diftindlione 1 1 . quxftione 3 . Cjc-
terum contrafcntentiamOcham nota,qu6deius
{ententia vidctur cfle crror condemnatus in 8.
Synodo generali Conftantinopolitana celcbrata
fub AdrianoII.annoDomini 875.361.1 i.can.i 1.
vbi ita legitur, Apfnret ejHofdam id temperis in tan-
tHmimpittatid vtnijfe.,vt hominem duai animat habere
impudenter dogmati^nt.Tales igiturimpietatu inuen-
tereSi &fimiUafentientes cttm vetus , &neuum tefta-
mentum, omnefijue Ecclefia patres vnam animam ra-
tionalem hahere homine ajpruerinttpinEla, & vniuer-
Jalia Synodm anathemati^zAt. Aduertere tamen licct
aliud efle ponere plures formas,aliud vero plures
animas. Vndc nos quidem cum Scoto verd & ca-
tholicc ponimus plures formas , ncmpe formam
corporis & animam , non tamen plures animas,
quia hoc effct errare.
ip« 0 Tantumtriafitnt principia, Scc.Nota. , quod
primo modo exponitur propofitio gratii plura-
litatis; fed fccundo modo gratia alietatis : quan-
doautem didio exclufiua additur tcrminonu-
merali , fempcr propofitio exponi debct grati^
pluralitatis ,id cft, & non funt plura,verbi gra-
tii,tantum ttia funt ptincipia,quz cft fua przia-
cens, 8c non funt plura tribus , ergo tantum tria
funt princtpia. Qaando vcro exponitur gratii
alietatis,propofitio, in qua ponitur tcrminus nu-
meralis, redditur falfa. Quia exponitut , & non
funt aliaa tribus , verbi gratia, tantiim tria funt
ptincipia. Tria funt ptincipia , & non funt alia
a tribus, qus exponens eft falfa , quia duo funt
alia^ tribus,& tamen funt principia. Obfcrua
tamen, quod hsc propofitio, Tantkm principia
/unt tria , de rigore logico eft falfa , quia in illa
propofitione excluditur numcrus ternarius ab
omnibus quae non funt principiamam di<51:io ex-
clufiua affirmatiua pofita h. parte fubie<fti exclu-
dit praedicatum ab omni eo, quod non eft fubie-
ftura,vel de quo non formaliter pracdicatur fub-
icdlum , quod tamcn eft falfum : quia Perfonae
diuinae funt trcs , & alia quamplurima funt in
numero ternario, quae tamen non funt principia
rerum naturalium. Ha:c vcro, Principia rerum na-
turdiumfunt tantum tria , eft vera : quiaprincipia
terum naturalium non funt plura,neque paucio-
ra,quam tria, & illa propofitionc dicitur nullum
alium nuraerum principiis rerum naturalium
conuenire , quam ternarium , quod vtiquc vc-
rum cft:vide fupra in alia annotatione.

EXPOSITIO TEXTVS.

Teit. 5

I . O /c igitur I non dicamtu ^rimum , &c. Iftud eft

Kt. 58. Otertium capitulura huius ttaftatus in quo
Ariftotcles oftendit, quz funt principia , & quo-
modo funt principia,& diuiditur: quia primo
praemittit intcntionem. Secund6 profequitur,
ibi : Dicimus enim fieri. Primo dicit , quod nunc
primo dicendum eft de omni gencratione, id eft,
de orani tranfmutatione , & per iftum ordincm:
quia prirao determinabitur de tranfrautatione
fecundum rationes comunes conucnicntestranf-
mutationi,& fecundo fccundura rationcs fpccia-
les. Et caufa ordinis fecundum Commentato-

rcm eft triplex. Prima,qniares funt nobis notio-
res in rationibus comraunioribus , quara fub ra-
tionibus rainu^ comraunibus , vtpatci i. huius
text.4.

Sccundaj quiarationes communes includun-
tur in rationibus fpccialibus , & rdco (\ prius dc-
terminaretur de tranfmutatione fccandam ratio^
ncsfpcciaIioreS,iamidem bis repeteretur.Tcrtia
c.iufa,quia rationcs communes non funt dcnion-
ftrabiles de primo,nifi de fubiedtis communibusj
& ideo de primo determinabitur dc fubie^tis
comraunibus fecundum rationcs communes.

Dicimus emmfieriex alio aliudi &c. In ifta parte l.

f)rincipaliter, & primo prxraittrt tria prarambu-
a. Sccundo profequitur fuam intentioncm. Se-
cundum ibi : Determinatis auiem his, &c. Primum
prjcarabulum cft , quod ficiit * fieri attribuitur
fimplicibus^ita ctiara attribuiturcompofitis.Vbi
fcicndum , quod fieri attribuitur aliquibus fe-
cundum duplicem modum loquendi , verbi gra- Aliqaidiici-
tia,dicimus aliquod fieri aliud,vt puta hominera turfieri dut~
fieri rauficura , & tunc iftc modus loqucndi ar- *** '"♦^*
tribuitur illi, quod praeccdit tranfmutationem;
fcd aliomodo attribuitur fieri ,diccndo cx non
muficofit homo muficus,& fecundum iftum mo-
dura loquendi ficriattribuitur illi , quod fequi-
tur tranfrautationem. Tunc dicit Ariftoteles,
quod ficut vtroque iftorura modorum loquendi
neri attribuitur fimplicibus, vt puta , horao fit
muficusjita potcft attribui corapofitis,id cft,ter-
minis complcxisi vr homo muficus fit non mufi-
cus,vel cx liomine albo fit non album, .

Horum autemhoc tjiuidempramittit. Secundum 3*
prsambulum, & eft iftud , quod non folum fub-
iedlum dicitur fieri aliud , vcl quia ex ipfo fiac
aliud ; fed hoc idem dicitur de priuatione, verbi
gratii ^non foliira dicimus , qu6d homo fitmu-
ficus •, fed etiam diciraus , quod non muficum fic
muficum,& quod ex non mufico fit muficusidif-
fcrunt tamen,vt dicit AriftoteIes,quia non dici-
tur de fubie<fto,quod cx ipfo fiat, vt non dicimus
«X hominc faClus cft muficus, fed dicimus, quod
homo faftus eft muficus; fcd dc priuatione dici-
mus vtroque modo,tamen ifta differentia modi-
cum apparct in lingua noftrajfed forte magis ap-
paret in lingua Gracca.

Eorumautem t (jutvt fimplicia , ^c.Vixmiitit Text. j>.
tertium pra:ambulum videliccr, qu6d in iis,qui-
busattribuiiur ficri, quac funt firaplicia,aliud eft
perraanens ante tranfrautationem , & poftca, vt
pucamateria;aliud ver6 non eft permanens,fcili-
cet priuatio oppofita difpofitioni acquifitjc per
mutationem,ficut ciim nonmuficus fadtus fuerit
rauficus,non pcrmauet non muficus,nec eciam
fton muficus.

Determinatts } autemhis, Hicprofcquiturin- 4*

tentum ,&diuiditur ,quia prirao oftchdit qua: Text. «•,
funt principia. Sccundo oftcndit quoraodo func
principia, ibi : MatiifeFium igitur efi. Primum
diuiditur, quia prim6 dctcrminat de raateria. Sc-
cund6 de priuatione.Terti6 rej^rcditur ad mate-
riam , & Quart6 regreditur ad formam. Sccun-
dum ibi:£f hoc etfinumero eft vnum. Tertium ibi:
Atuliipliciter autem cum dicatur. Quartum ibi:
Cjiuaremanifeflumefiex diSHs. Prim6ponit iftam
concIufionem,qu6d in omni eo , quod fit, id eft^
qu6d in omni tranfmutatione & faftione «por-
tet cfle aliquod , quod fe habeat pt iijs,& pofte-
rius ; fed illud quodalicer fehaber,cft fubie-
dum : ergo , &c. Maior patet, quia illud , quod
G 4 tranib

8o

Lib. I. Phyficorum

iT?.nfiTiutatut,aheramr,&pcc confequcns ali-
rcr fe h.-vbct ; & minor apparct : quia non eft ali-
^uid aliud : vt puta nullus tcrminus tranfmuta-
iionis alitcr fe habei ance,& polt : & ifta concla-
Mo fcquinir ex yltimo pr«ambulo.
- Et hoc & fi nnmero eft vmm. Hic Airiftotelcs

'^idtZimarM ponit fecandamconclulionem,fcilicetqu6d in
intab.litt.s. omni tranfmutationc naturali , requiritur ali-
■f-iiy- ''"''•'• qiiod , quod eft vnum numero,& non vnum fpc-
cic,id cll,ratione. Probatur, quia in omni tranf-
Biutationc rcqafritiK materia , & priuatio j fed
iii.iteria , Sc priuatio funt vnum nnmero, & non
fimt vnwmfccundumrationcm : crgo,&c. Maior
patet de matcria, pcrpra:ccdentcm coiiclufio-
ncm ; fcd dc priuationc ^robatur , quia oportct
fubiccaum tranfmutationis priuari dilfolitionck
akl qua tranfmutatur;& minor apparct pro prira»
parte : nam idcm efthomo,& nonmuhcum cile»
quod cft priHatio.Secunda pars apparct.quia ma-
teria , & priuatio diiFerunt fecundum rationcm,
quod patct cx duobus : prim6 quia matcria ma-
net , priuatio autcm non , fada tranfmutationc}
fccundo quiafubicdo non attribuitur ficri nili
fccundum vnii modum loquendi j fcd priuationi
attribuitur fccundum duos , vt patct cx ptaeam-
tett» 6u bulis. Dicit 4 tamcn Ariftotcles, qaod vcrum cft
in aliquibus , ficut in artificialibus , qu6d fubie-
do attribuitut fieri fecundijm ytturaquc mo-
ilum; vt dicimus qu6d cx aerc fit ftatua; hmiliter
idepriuationcdicimus vtroqucmodo,vtqu6dcx
hoc fiat hoc , & ctiam quod hoc fit hoc. Notan-
dum quod cx ifta partc Ariftotelcs no vult aUud,
nili qu6d in omni tranfmutationc naturali rc-
quiruntur duo principia, fcilicet matecia, & fot-
ma, & qu6d vnum iftorum,jfcilicetmatcriaqua-
licunque fc habens non fufficit ad tranfrautatio-
ncm,fcd rcquiritur,qu6d fit pciuata difpolitione,
ad quam eft tranfmutatio.
(j, ^Mltiplidter j MMtem eim Jk4tUr fieri. Hic re»

f «t. 6t>, grcditur ad matcriam , pcobando , qu6d in omni
tranfmutationc neccirarium cft eirc materiara
formatam. Probatur , quia omnis tranfnuuatio
eft natutalis» vcl artificialis , fcd in omni ttanf-
mutationc naturali , & ctiara artificiali ptxlup-
ponituc fubicAum; igitur in omni tranfmutatio-
^iii etntra- ncpraefupponitur fubicftum. Maiocnotaeft,£c
idiOitiuth zi- minoc pcobatur primo dc tranfmutationc natu-
*"*"• rali,quia tranfrautatio naturalis, vel eft ad quali-

tatem, vel ad quantitatem, vcl ad vbi : & in om-
nibus iftis manifeftum cft aliquod fubicdbii trant-
mut3ri:nam omnia ifta infunt fubftantia:. Vcl eft
tranfmutatio fimpliciter ad fubftantiam, ficut in
gcnerationc animalis, vcl plantae , & tunc mani-
feftum eft,qu6d omnia ifta fiunt ex quudam fub-
iedtojVf puta ex lcmine.Sequitur:
fexr. '3. fiiitf 6 auteM ^Mtt ftunt i Scc. Probatidemin

ArfificiJi» artificialibus.quia in artificialibus illa,qua; fiunt,
i^«r/7f mo- aliafianttransfigurationcvt puta, quandoma-
^"'^' tcriatranfponiturdevnafigurainaliamfigurara.
Alia appofitione, vt patics : alia fubtradione , vt
imago Mercurij ex lapide; alia corapofitione, vt
donuis ; alia alteratione,vt ea quae conuertuntur
fccundum materiam , vt puta quorura materia
vnius eft tranfmutabilis in matcriam alterius ; &
c contfa,vt metalla ; & in omnibus iftis manifc-
ftum eft,qu6d cft materia fubicda.
7 ^)»<ir* mahffeftMm 7 eftex diSis.Xn ifta parte Ari-

Tft«. <4. ftoteles inquirit formam , & ponit iftam conclu-
lionera , qu6d in omni tranfmufatione naturali
cequiricur forma. Pcobatur : quia in icanfrauc^-

tionefabicdumtranfmntatuc derna dilpofitio^
neadaliara difpofitionem : modo per illam dif-
poficionem , ad quam fubie6i;um tranfroutatur,
intelligo formam , quae ell tccrainus ad quem crt
ttanfmutatio. Tamenpropter rextum exponituT
fic , qu6d ex didis oftenfum cft , qu6d omne,
quod fit pet mutationem. eft compofitum, cuius
cftaliud.fcilicet aliqua pars, quae fit fcilicet fim-
plicitcr,& illaf ars cft forma.lcd aliapars cft,qusc
non fit fimpliciter ; fcd de ipfadicitur, qu6d hoc
fit,& iftud cftfubieftum ,quia poteft eonfiderari
dupliciter , vno modo fecundtjm rationem ^ qui
pcrmanct fub vtroque termino tranlnmtationisj
& ficde ipfo dicitur, qu6d fubiedura fit muficii;
aut confideratut fecundiim rationem, qua priua-
ta fmt difpofitionc , ai qbam fuit motus , & ifto
modo vocatur priuatio, fub quacbtatiiactur infi-
guratio,im)rdinatio,infotmitas ,qu* non cft
aliud,quam matcria infbrmi«.

ManifeHum 8 ^itur qwd fi quidem fitttt , Scc. S.
Hic oftendit quoraodo ifta fint ptincipia3& diui- Tcxc. 6^.
ditur, quia prim6 oftendit quomodo matcria, & ^ *•' "•^*
forma funt principia. Secund6, quomodo priua- ^**"*"" V*'^
tio cft principium ; & tcrtio quomodo pimcipia fitumrefotM»-
£nt duo, & quomodo tria,& quomodo non. Sc- tur infit» cS»
cundum ibi:£/? Mttem.fid;ie£him, &c. Tcrtium ibi: fonenti»,
VnMm HHtem Jpeciet , & ordo. Eft igilut condufio ***""*• <^
ifta,qu6d materia, & forma funt principia per fe l^^hj^ft^
rei naturalis. Probatur , quia illafunt principia ftreiiMtw»z
perfc rerumnacuraiium, cx quibus tanquam ex itf»
caufis primis funt , & fiunt rcs naturalcs ; fed ex
materia,& forma funt,& fiunt res naturalesttan-
quam ex caufis primis : ergo, &c. Maior patet ex
quid norainis huius,quod eft cjfeperfi cttHfitm^Sc
minor apparet , quia cbmpofitum naturale com-
ponitur ex iftis,& hoc perfe : quia relbluens ra-
tionem totius ccfoiucc m rationera eorum, fciJi-
cet matetis & form£,ex quibus coponitur:ficut,
v.g.Ariftoteles cxemplificat de hominc,tanquam
de raateria,& de mufico,tanquamde forma. Vht
de ratio hominis eft ifta, anitndl rationale mortaUi
ratio ver6 mufici eft iHtAjjahens mMfitam. Idco ra-
tio corapofiti ctit ifta,Aniraal cationale moctale
habens muficam^

Eftamem ^fidfieSittmnHmero^ttidetnvmtmiicc. ^.

Ponit iftam coclufioncm, qu6d pciuacio eft prin- Text. iS.

eipium pec accidcns.Probatucjquia illud non cft Priuatio #/l

principium per fe, quod non cft numcrabilc in- ^^*"/*'**»
* '. r j v • n. Li- • Pf itttident.

tcr cntia : fed pnUationon elt numerabihs intcr '

entia : crgo,&c.Maior patct,quia illud quod non

cft, non eft principium per fc : & minor apparet,

quia priuatio nihil eft quatenus diftinguitur a

materia.

Fmtmeft 10 OMtem Jpecies vt ordo,8cc. Hic Text. 67.

oftcndit quomodo principia funt dicendaduo, Prineifindi-

vel tria ; aut contraria , vcl non contraria. Vndc "/!"' '" ^*^'

notandum,qu6dprincipiumdiciturin rdatione ''**' ''^

adprincipiatum,&cum principiatum naturalc,

Vel ponitur compofitum,vel ipfa tranfinutatio:fi

compofitum, tiic folum funt duo principia, fcili-

cet materia,& forma. Si autem ttanfinutatio po-

nitur principiatum,tunc principia naturalia func

tria:quia ad ttanfmutationcm naturalem, requi-

runtur raat eria, & forma, & non fufEcit raatcria

qualitercuuque fc habens , fed oportet , qu6d fic

priuata difpofitione ad quam eft mutatio;& idc6

impoflibileeftexprimere dcfinitionetn quidno-

minis tranfmutationis naturalis, non exprimcn-

do quid ndminis priuationis ; quod patct, quia

in definicndo tcaufmutadoncm oportct expci-

fQCCC

QuajftioXIX.

8r

Tezc. 6t,

%o.

II.

iHttrfHbitSS

trMnfmutm-

tttnit.^pri-

Mmtitnk eft

iupUxJUfcri-

nttt.

ti.

inere aliqaid cflc , quod prius non fuit , vel non
ede quod prius fuic , &in hoc exprimitur priua-
tio. Patet I igitur quomodo compofiti naturalis
foliim funt duo principia ; fed (ranfmutationis
nacuralis func tria ad intelle^m datum. Ex iilo
patec , qualicer principia func contraria , Sc qua-
liter non. Demum in iine recapitulat , & parec
in lictera.

ANNOTAT lONES,

* Q/nw fieri ttttribtutHr fimpUcibnt , it4 etiam
^compofitii. Nota, qu6d cura natura iit, qua;
facit iftam diuerfitarcm denominationis, quia
& fola in rermino a quo poteft accipi , & fuccef-
iiuc vcrique concrariorum coniungitur, idco de-
hominatio potcft eiTe fimplex tantum , cum vi-
delicet vterque terminus a quo , & ad quem, no*
mine fimplici denominatur j poteft etiam eftc
compofita tantiim , ciim vtcrque terminus con-
trarionim, fimul cum materia nominatur;& po-
tcft eflc partim fimplex,partim compofita,fi alter
terminus fimpliciter,alter vero compofitc tcrmi-
netur. Vnde fi terminus a quo denominetur a
rubiedo tantum, vel i priuatione tantiim,&
fimiliter terminus ad quem forma cantum deno-
minetur , tunc eft denominacio cantum fimplex;
vt fi dicas.homo fit muficus, vel non muficum fit
muficum.Si veco terminus a quo dcnominetur i
fubiedo, & priuatio,& terminus ad quem etiam
i fubiedo j &;forma, tuhc eft compofica tant^m,
Vc fi dicas, homo non muficus fit homo muficus:
fi autem in altero tcrroinorum denominatio fic
fimplex, & in altero compofita, erit partim fim-
plex t & partim compofiia ; vt fi dicas , homo fit
honio muficus, vel non muficum fit homo mufi-
cus,veIhomo nonmuficus fit muficus.

Et quoniarti ex parte termini a quo aliquando
fumitur foltim fubie(Skum , interdum fola priua-
tio; ponitAriftoteles duplex difcrimeninterfub-
ie^him tranfmutationis , & priuationis , alterum
cx modo Ioquendi,aIterum ex natura rei. Ex mo-
do loquendi, vt ctim vtimur priuatione ex parce
termini a quo , licet loqui de ea in nominatiuo,
& in ablatiuo cafu, vt fi dicamus, non mtficumfit
tHHficum , vel ex non mufico fit »»«/wr«»» , quamuis
proprius in ablatiuo loquendum fit. Cum autem
ex parte tetmini,a quo vtimur fubiedo tranfmu-
tationisj non fcmper licet loqui de eo in vtroque
cafu, nam fspe in folo nominatiuo vocamus il-
lud , non enim dicimus ex homine fit mufictu , fed
homofit mufictu. Aliquando tamen vti licet abla-
duo cafu ; dicimus enim , ex ire fitfiattta : &c non
ita proprie Asfitflatua. Difcrimen ex natura rei
cft , quod priuatio non manet in re compofita,
fubiedum autem tranfmutationis manet : quan-
do cnim ex non mufico fit muficum , homo qui-
dem manet , qui eft fubicftum , fcd corrumpitur
non muficum , quod cft ' priuatio : ex quo facile
colligitur fubieckum non proprie efle terminum
a quo, quia terminus k quo non maner aducnien-
te termino ad quem,licct quodammodo fe tencat
ex parte terraini a quo.

^ 6^<irf mamfefium efl, &c; Nota , quod fcre
fempcr Ariftoteles exemplificat inmutationibus
accidentalibus, vt pereasfubftantialeS mutatio-
nes indagare poiTimus. Inqualibet auteni mu-
tatione accidentali eft inuenirc duo extrema,fci-
licct duas formas , iiitcr quas fit mutatio , &
fubiedum ab vtraqucdiftindum,ipsafqucfor-

mas fuccefliuc rccipiens. Verbi gratii , quando
aliquod corpus ex calido fit frigidum , ibi eft ca-
liditns , & frigiditas , & corpus quod prius tft
calidum, & mutatur in frigidum , amittendo
calorcm , &j frigiditatcm acquircndo.ipfo au-
tem corpore fcmper fub vtraque forma pcrliften-
te. Similitcr in mutationc fubftantiali datuir
vnum fubieftum , quod cft matcria , & hxc cxi-
ftcns cum vna formamutatur abcail!.im rclin-
qucndo,inaliam formam de nouoacquifitam.
Verbi gratia,fiex ligno fiat ignis:mod6 ma-
tcria ligni cft cuni forma ligni ; per aftioncni
tainen ignPs expcllitur a matcria ligni forma li-
gni , & introducitur forma ignis. Vnuc quod
mutatur dicitur compofitum , quia habct ali-
quid , quod amittat , & aliquid quod perma-
neat fub alio tcrmino mutationisrpcrmanct nara-
quc materia, a qua vna forraa recedente aducnir
alia , & fic matcria fub vtraquc inucnitur , cx
quo etiam liquet fubftantiascompoficas cfle ez
materia & forma,& materiam eilc fubiedlumj
qua; fccundiim formas varias fubftantiales tranl^
niutacur.

EXPOSITIO TEXTVS.

SVbieEla i atttem natura fcibilisefiy &c. Iftc eft I.

quartus tradatUs huius piimi , in quo Phi- Text. ij,
lofophusdeterminat dc principiis rerum natu»
ralium , & hoc iri fpcciali ; cuius funt duo capi-
tula. Primum eft de matcria , & fecundum de
priuationc , & forma , ibi : Tangtntes igitur. Pri-
mum capitulum diuiditur. Primo ponit condi-
tiones inateria;. Secund6 folult motiuum anti-
qiiorum , quo mouebantur ad ncgandum gcne-
rationera,& corruptioncra,& pluralitate cntiufnx
ibi : G)iW)d atttem vnico medo. Primum diuiditur:
quia Primoponit vnam conditionem materi*.
Secund6 aliam. Terti6 recapitulat quaedam pras- ^"'^ emtr»'
cedcntia. Quart6feexcufat aquadam qusftio-
ne. Secundum ibi : Fnum igitur ^rincipium. Tcr-
tium ibi : Hm autem tjuomodo duo. Quartum ibir
IJtritm atttemfub^antia. Conditio matcriac,quara
ponit , eft ifta , quod fubicdtanatura , idcft, ma-
teria eft cognofcibilis fccundijm analogiam.

Vnde notandum.quod raateria prima non po- U
tcft cognofci per fpecicm propriam.co quod non MMttrim pri-
potcft raouere ititcllcdlum , ciim fit ens in pura *"* """ffft
potchtia ; idc6 cognofcitur per fpccics aliarum 'If^-j^ ^'j.
rerum , & pcr iftura niodum : quia ficut per ope- (ri»m,
rationcm intellcdus arguitiue cognolcit for-
mam , ita per tranfmutationera raatcriam. Et id-
c6 quia vidcmus in artificialibus cfle aliud fub-
icdlura , fcilicct acs , quando fit ftatua , & quan-
do fit lcduIuSjfubiicitur aliud, fcilicct lignura,&
ita de aliis ; ita per indudtionem , & a fimili con-
cludimus , quod in tranfmutacionc fubftantiali
fubiicitur aliquid, fcilicetmatcria prima, qua: fe
habctad compofitum naturale,qucmadmodura
in artificialibus informc,fcilicct raatcria,fe habet
adillud ,quod fit cx ipfamatetia. Et idc6 dicic
Ariftoteles quod ni.iteria cft cognofcibilis per
analogiam,id cft,per argumcntum a fimili, & per
indndtioncm in aliis.

Vnum igitur principium. Ponit fecundam con- J ,

ditionem materix , & eft qu6d matcria prima Mmttri» prU
eft vnum principium omnium tranfmutabiliura, "^ 'ftfrinci-
non vnura cxiftcns, fcilicet in adu^nequc fic cns, ^^^^i^'^']!
vt hocaliquid,ideft,ficutcorapofitum,nec fic /,-,^.
vnu,ficuc ratioiid eftifocmaicui priuatio eft con-

traria*

diiHcnemZi-
iHMr»,

8i

Lib.I. Phyficorum

4-

Text. l^ .
Vide contra-
diHtonf Zi-
tnard. in di-
Sk Autrr.

Text. 71.

Tett. 7»«

6.
Text. 73.

traria , fed cft vnum in potentia ad omncs for-
mas fubdantialcs, & accidentalcs genecabiliutn,
& corruptibilium, ita vt nuUam formam fibi dc-
terminet <l fua natura. Quod probat Commen-
tatoriquia fi determinaret fibi aliquam formam,
fequeretur , quod nullam aiiam poilet rccipere,
quod eft contra naturam materi<E : & probatut
confequentia,quianon recipitur fbrma (cqucns,
nifi corrupta prxcedentc : modo prscedcns cft
incorrifptibilis , cum materia dcterminet fibi
eam. Secundo fequerctur . qu6d matcria non
clTct in potcntia ad omnes formas , quod eft fal-
fum:quia non cflet in potentia ad illam formam,
quam fibi dctcrminarct. Tcrtio fcqueretur,qa6d
omnis mutatio fafta in materia primactTct acci-
dentalis , quia ficret in fubic£lo inadupcrfot-
mam fubft.intialcm.

Htc oHtem z (fuomodo dm , &c. Hic recapita-
lat diccns , quod didlum eft quomodo funt duO
principia, & quomodo triaw Vnde principiafunt>
qux mancnr in efle compofiti fa(^a tranfmuta-
tione , fcd fic funt plura , qu6d ad explican-
dum .quid nominis tranfmutationis , non (o~
lijm oportct exprimcrc materiam,& formam^fed
cum hoc priuationem, fcilicct matcriam nonha-
baifte difpofitionem priiis ad qua fzQiz eft tranf-
mutatio. £t quod di^um cft , qualitcr principia
funt contr.aria, & qualitcr contrariis oponet eflc
vnum fubiedum, & quomodo principia contra-
ria fe habeant ad inuiccm; quia vnum eft princi-
pium per (e,& aliud pcr accidetis.

fttwn autem * /ia^amia jpecles , &C. Exculat
fe a quadam quacftione , diccns , Vtrura formafit
magis natura , quam materia , nondum cft ma-
nifeftum. Vbi dicit Commentator , quod in-
quircrc an forma fit magis fubftantia , quam
matcria , pcrtinet ad Metaphyficum ; (ed inqui-
rcre an forma fit magis natura , quam materia»
pertinet ad fcientiam naturalem , & dc hoc vi-
debimus 1. huius, & tunc recolligit dida , & pa-
tet in textu.

§lwd 3 oMtem •bnico rmJo , &c. Hic ex iiCtis
conditionibusfoluiturmotiuum antiquorum: &
primo ponit motiuum. Sccundo foluit , ibi : Hos
autem oicimM. Primo dicit quod ex diftis cen-
ditionibus fimpliciter , id eft, vno modo folliun-
tur dcfci^us antiquorum , qui inquirentcs Veri"
Oatem , & naturas rerum , diuertcrunt in aliam
Viam,& crrorem,ob infirmitatem intelle£his,
id eft , pt^ptcr ignorantiam Logicac , vt explicat
OommenEator,poncntcs nihil ncri , vel corrum-
pi , proptcr iftud motiuum ; quia illud quod fie-
rct, aut fierer ex aliquo , vel ex nihilo -, non et
aliquo, quiatuncaliquidcilet antcquam fieret;
& idco ficur ex non cnte non poteft ficri ens , ita
cx non homine non poteft fieri homo. Vel cx 4
nihilo,& hoc non : quia in omni tranfmutatione
oponeterte aliquod fubiedlum ;& augmcntauc-
runt fuum errorcm,diccntes quod non funt plura
entia proptcr iftam rationem. Vnde notandumi
quod infitmitas intcIlc£lusdicitar,quando ali-
quis propterrationem fophifticam, quam nefcit
foluercnegat ea,qux apparentad fcnfum,vt Ari-
(totelcs dicit dc motu in S.huius.

Nos mtem j dicimus, &c. Hic foluit rootiuam,
& primo pracmittit diftinftioncm. Scamdo ex
ea faluit rationem.Et tertio ponitaliam fblutio-
ncra. Secundum ibi : Nos Mttem & ip(i dicimiu.
Tertium ibi : Alitu Mtem tjuod contirigif. Diftin-
£tio eft ifta, quod aliquid potcft fieri ab alio, aut

pati ab alio duplicirer. Vno modo pcr fe, qucm-
admodum dicimus , quod illa quz fiunt a Medi-
co, fecundi^m quod Mcdicus,fiunt pcr fc a Medi-
co. Alio modopcraccidcns,& ficillud dicitur
ficri aMcdico per accidens , quod fit ab co, non
fecundum quod Mcdicus, vtfi Mcdicus zdificat.
Et fubdit Ariftotelcs quod 6 ex eo, quod non cft,
benc potcft ficri aliquid pcr accidens. Et idc6
antiqui pcr ignoranri.nm huius diftindlionis nc-
gauerunt generationem,& corruptioncm,& plu-
ritatcm entium.

Nos Mdem 7 & ipfidicimus. Hic foluit diccniS,
quod ex b eo, quodnoneft,bcncfit aliquidper
accidens, quod dcmonftrat. Nam cx matcria pri-
ma fit aliquid per fe tanquam cx fubici5);o: mod6
matcriz primac accidit priuatio , vt didum fuit
prius:idc6ex priuatione fit aliquid pet accidcns.
Nam cx illo fit aliquid pcr accidcns, quod acci-
ditci, ex quo fit aliquid pcr fe : modo priuatio
eft haiufmodi , igitur ex priuatione fii aliquid
per accidens. Tunc 8 infupcr dcmonftrat , quod
etiam cx ente fit aliquid pet accidcns , vt fi ex
equo fiat canis. Tunc ex cquo fit canis.,per acci-
dens. Probatur 9 nam ex equo fit canis , fecun-
dura quod CQaus priuatur forraa canis : mod6
animali,vel equo accidit>qu6d priuetur forma
canis ; ideo ex ente fit canis per accidens ; & ifte
eft vnus raodus foluendi.

AlitM /uaem'^uod locotitingtt. Hic ponit aliam
folutioncm dicens , qu6d duplcx eft en$ : quod-
dam eft cns in adu , ficut forma , vel compofi-
tum, aliud in pura potentia, ficut materia prima,
vt determinatum cftin aliis> in qusft. Metaphyf.
M od6 dico,qu6d ex cnte in potentia ficut mitc-
ria prima . noil tamen ex entc in z&a fit aliquid.
Et tuncad rationcm corumifi aliquid ficret , vcl
ex entc , vel non entc ; dico» quod Vtroque mo-
do : quia ex nou .entc in adu ; tx ehte tamen in
potentia. Et antiqui tantura aucrfi funt a cogni-
tione huiufinodi cntis in pura potentia,qu6d
fimpliciter negauerunt gcncrationera > & cot-
niptionem.

ANNOTATIONES.

MeJi($u tdi'
fic»t, nen im
quanti Mi-
dictti ,ftd in
^antumtdi-
ficAtor.

Text. 74.

7-

Text. 75.

Text. 7*»
Textv77'

Tett. 7''
Te«t. 7>.

«.

• XTTrim twtem fiJiilMttitt. Nota duplicitct " ' . j.
V poflc maieriam & formam confiderari, -*'*"^.^
vcl m rationc pnncipij , vel m ratione iubltan- ■'^.^^ cenfide-
tiac. Si confidercntur in ratione prihcipij , cum fttTifoJfunt.
principit;m fit caufa alicuius , quia facit ad eius
efle ; idc6 quod magis facit ad cfle rci , magis
habet rationem principij : & quia forma prin-
dpalius facit ad cflc rci , qu^m materiaU quia
forma eft adus, & perfcftio rei ; idc6 fotma ha-
bct magis rationcm principij , tamcn fccundtim
qucndam modum materiamagis habet rationem
principij , videIicct,quiaviigcnerationis prior
cftmateria,quam formajquia forma ( exccpta
animsi rationali ) educitur dc potcntia matcrix.
Et hoc vidctnr innuere Ariftptcles cap.6. prscc-
dcnti , diccns , SuhieElumeniiHprincipiumpriits M-
detwr ejje prddicato : quafi didat , qu6d quodam-
mod6 ilhid tcrtium fubicdum, quodponcndurti
cenfuit prartcrcontraria,cft magisprincipium,
quam aliquodcentrarioru. immo ipfa contraria
rcfpcdu huius non habent rationcm principij,
fed materia videtur cflciprincipium principijrra-
tio cft.quia pracdicatii, quod diciturdc fubicdo,
& eft in fubicfto , videtur oriri cx fubiedo, quii^
in co fuAcatatur : roaieria ergo in qua virumque

con

Quxftio X X.

83

contrarforum fuftentatur , vidctur habere ratio-
nem principi) refpeftu vtriufqne.
n Si vero conndercntur in ratione fubftantiz,

adhuc dupliciter , vel fimpliciter, velfecundum
modum. Si primo , quia ratio rubftanciz eft ra-
tio entis, id quod magis accedit ad rationcm cn-
tis , & perfediionis eft magis fabftantia ; fed ra-
tio enticatis , Sc pcrfedUonis magis importatur
per fotmam ; quia forma dicit a^um , & pcrfc-
6tionem,forma igitur eft magis fubftantia. Si fc-
cundo modo , quia modus mbftantiae eft per (e
cflc , & forma eft in materia , quaproptcr 5. Mc-
taph. text.19. cap.de Qualit. forma fubftantialis
dicitur qusdam qualitas , ideo fccundum hunc
modum materia eft magis fubftantia.

§iMomedo ex b £^ gg^ ^^^ ^„ ^ ^ benefit aUquidperaccitlens.

«IT 'vT Nota, quod quando dicitur , qu^ cx cnte pcr fc
non fic aliquid , (ic debct intelligi , quod illius
quodHt, femper cius negatio przccdit : vndefi
cns fieret , vttns cft, negatio cntis dcberet prz-
cederc, & ita ex nihilo ficret ens, quodnaturali-
tcr implicat.
1 o. Quaproptcr dicit Ariftoteles quod in gene-

rationc fit tale cns , & non fit cns, vt cns cft ; &
ideo fat eft fi przcedat in gencratione aliquod
non cns,puta non ens,quod dcbct fieri,licct tale
non ens przcedens fir aliud ens , & fic docer,
quod ex non enic fit ens , dcterminatquc quod
id quod fit , ncque per fe fiat ex cnte , neque ex
non entc in hoc fenfu,qu6d res quz fit non prz-
ceflit, alias non ficrct ,!& ficcns pcr fe non fieri
potcft ex ente, id eft, ex ente quod fit , neque per
fe fic ex non ente , id eft ,ex nihilo, fcd per acci-
dens fic ex ente, & ex non cnte ; ex entc quidem
in quancum non ens, quod przceflit, puta priua-
tiojcontingit qu6d fit aliquod ens, puta marcria,
fic enim ex ilia in quantum in potentia , vt cx ca
fiat ens. Fit etiam ex non ente in quantum con-
tingit matcriam cflc cum priuatione ; quz cx fc
cft non cns. Poteritque inteiligi hoc cxcmplo:
fiat , verbi gratia , lapis cx tcrra , fit quidcm per
fe lapis ex terra , at vero lapis per accidcns fic
cns , id eft , illa racio entis per accidens fit , quia
iam prxerat , & non intendebatur. Solum enim
in gencracione incenditur fieri, quodnoncrat,
& quia non erat Iapis,intenditurfieri lapis,quia
vero erat ens , non intendebatur ficri cns , fcd
fimiliter hocens,quod eftIapis,non fitpcrfccx
terra , quarenus terra eft ens , fed quatenus eft
non cns quod fit , fed quia contingir,quod ctiam
terra fit ens , hoc ens lapis pcr accidens , fic ex
ente , quod eft tcrra , & fic manet , quod cns pcr
accidens fic ex cnte.

Qjr .^ s T I o XX.

ZJtrum materia primajitcognojcibilu.

Arinoc. c»f.%. text.69.tSm. Metaflyf.text.7. Aaer-
roes I. fhypc. comm.69. Albcrt. i.di^t. }{. «rr/r.io.
D.Thom. Un.\z.(^ \.p. ^u*fi. 15. »rt. i-md j.Scocns
in i. difi.\x.qHtfi.i. §. *d ^. frific.ty^dft.i.^.Md ^^. frt
epinione , (fy t.Met. <jMe.ft.i. Suarez tem.t. Met.dif^.iy
feB.6. Canonic. qutft.f. Mrt.l. Conimbr. i.ehyfic.cMp.9.
qu.x.grt.i. ComplMt. di^.f. qmeft.\. ^ feijuent. Ruuius
traB.i.de m»teriM,qM.t.tabet thetrem.i 5 .Rocolu f «.i{.

R G V 1 T v R quod non , quia materia
l^ prima non eft ens , igitur non cft co-
; gno(cibiIis. Tenet confcquentia , quia
cognofcibilc debct mouere potcntiam cognofiri-
ciuam,quod non poteft faccre nifi fic ens ; & an-

I.

tcccdens probatur. Primo , quia matcria prima
cft cns in pura potencia , vr pater in ift) primo,
igitur non cft ens ; quia dicimus Antichciftura
non cfle ; quia folum cft cns in potcntia.

Secundo , quia nullum ens cft medium intcr
duo contradidloria : modo materia prima eft mc-
dium inccr duo concradidtoria , vt dicit Com>
mentacor in ifto primo, com.70. crgo, &c.

Tcrcio , quia vel maceria prima cft cns pcr
fc exiftens , & cunc fcquicur , quod eft ens in
adtu , quod eft contra Ariftotelem in ifto primo,
cexc. 7j. vcl alceri inhzrens : & cunc fequicur,
quod non cft maceria prima, fed porius illud cui
inhirec.

Secundo ad principale , quia fi maceria prima
eflet cognofcibilis , vel a fcnfu.vcl ab intelledu
foliim : non a fenfu^quia infenfibilis eft,cum non
fit quid, nec quale, nec quantum,vt patec 7. Mc-
caph.ccxc.8.nec ab incelle£h]:quia intelle^ius ni-
hil incelligic corum , quz funcexrra fc nifi mc-
diantc fenfu,vt patet in Iib.de Scnfu & Senfato.

Tcrrio, quia illud non cft cognofcibile , quod 1.
non poteft mouerc potcntiam cognolcitiuam ;
fcd matena prima non poteft mouere potentiam
cognofcitiaam;ergo,&c.Maior parcr, quia de ra-
cioneobiafH cognofcibilis eft, qu6d moueat po-
centiam cognitiuam,& minor apparet, quia nul-
lam fotmam ; vel qualitatem fibi dcterminat,
mcdiante qua poffit mouere potentiam cogni-
tiuara.

Quarc6,fi cognofcerecur,veI hoc eflet per fpe-
ciem propriam, vcl alienam ; non per propriam,
quia non potcft aliquam agcre ; quia da quod fic,
cunc ertet in aftu;ncc per alienam, quia vniufcu-
iufque rei (pecies eft determinata fimilitudo il-
lius rci,ita vi non alterius.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelero in ifto
primo , in principio 4. tradlar. tcxt. 63. vbi di-
cit, quod materU efi cognofeibilis per Analo^am ad
fortnam.

In quzftione videndum eft dc conditionibus j .
materiz , quas Ariftotelcs & Comment. illi tri- I>iuifio qut-
buunt in ifto primo. Prima condirio eft , quod fi'"*'*'
materia cft cns in pura porentia. Proptcr quod
notandum , quod aliquid dicitur eflc =» in po- j^Uauid H-
tcnria tripliciter;vno modo,quia non eft przfen- citur ejfe i»
tialitcr, (edtamcnpotcfteflc,&ficdicimus,qu6d t^tenti» tri-
Antichriftus eft ens in pura porenria , & ad hoc, f^*""^'
quod aliquod tale cns fit poflibilc ; oporret qu6d
agens potens ipfum producerc , Ifir de fado , &
cum hoc materia , cx qua poccft produci fecun-
diim Commentatorem : fed fcciindiim rei vcrira-
rem fumcir, quod fir agcns potens eum produce-
re, quia aliquid potcft ficri ex nihilo.

Secundo modo dicirur cns in porcntia illud,
qaod non cft aftu fepararum , poccft tamen clTe
fi:paratum ; & fic dicimus quod pars cft in potcn-
tia in fuo coto.

Tertio raododicitur cns in pura porentia.non
quod fic in a&a , fcd quia non cft adus , fciliccc
forma , vel habcns formam , quam fibi determi-
nac a nacara ,& ifto modo maceria prima dicitur
ens in pura potcntia.

Per hoc ad ires primas rationes, qnz probanc a
oppoficura. Illud quod cft folum cns in poren-
tia , verum cft capicndo cns in poccntia pfimo
modo, fcd capicndo ens in potcncia pro co quod
cft , licec non in aftu formali , vcl pcr formam,
tunc maiorcft falfii.

Ad fccundam , qaia mcdiam , &c. Dico quod

Cummcn

84

Lib. I. Phyficorum

Ttunti» tri-
flieitnfimi-

€.

MatertM pri-
fnm ejl cpgno'
fciiilid fer
AnaUginm
fiformtm.

Res *liju»
foteft ttipli-
fiter ccgno-

Commentaror quando dicit materiam ellc mc-
dium inter ens &non ens, fic intelligit : qu6d
materia prima non eft non ens , quod omnino
nihil Cn, ncc cft cns , fcilicet in aftu formali , vel
per formam,quam fibi determinet a natura,&fic
cft medium per abnegatione vtriufque extrcmi.
Ad tcrciani , Quia nihil per fe exiftens,&c.
Dico , quod fic eft per fe exiftcns , quod non cft
ahcri inhzrens, nec fequitur ex hoc»qu6dfit
cnsinaclu. Dico ctiani quod noneftficpcrrc
exiftens, quod pofllt elfe fine forma j quia iqfepa»
rabilis eft a forma.

Sed dubitatur , ex quo materia eft cns in pura
potentia, Vtrum illa potentia fit eadcmmateriz,
vel diftindba ab ca. Vnde notandum,qu6d poten-
tia accipicur tripliciter. Vno modo pro materia
potente , & fic dicit Commencator quod materia
fubftantiatur per pofte. Sccundo modo capitur
potcntia pro difpofitionibus,mediantibus quibus
raateria recipit formam fubftantialero ificuteft
caliditas , & ficcitas , quae difponunt ad formam
ignisj& ifto modo manifeftum eft,qu6d potentia
diftinguitur \ matcria;fed primo modo potentia
eft eadem materiae.Tcrtio modo accipitur potcn-
tia , vt cft de genere relationis , & dicitur in rela-
tionead formam ; & de hac dicuntquidam,qu6d
potentia eft vnum accidens de genere relationis,
diftindum ^ materia , perpctu6 inhxrcns mate-r
ria: ante generacioncm formae ; quod probatur,
quia potencia corrumpicur in aduencu rormae , &
tamcn matpria non corrumpitur , igitur diftin-
gnuntur. Secund6,quia potcnciae muitiplicantur
in materia , fccundum formarum rauUiplicatio-
nem , ad quas niateria eft potcns, & tamen mat?-
ria non fic mulciplicatur.

Iftisnonobftantibusdjco,quudpoteniianon
cft tale accidens diftindum a materia , fed eft ma-
icria potcns-.quia valde inconuenicns eiret poncr
reinnnita. talia accidentia in materia,quod ta
nicn de neceffitatc fequeretur.Sccund6 quiatunc
talc accidcns clTct perpetuura a partcantc,& cor-
rijmpcreturapartc p6ft,quodcft falfum primo
Calijtext.i 19.

Tunc dico,quod in c aduentu formac potencia
non corrumpicur , im6 manet , fed dclinit eflc
potentia ad illam formam, itaqu6ddefiniccfle
yocari,&ica Logice loquendo , poceft con^cdi
refpediu verbi de fucuro, quud potcntiaad talem
formam eft , qiundo non eft potcntia ad talcm
formam : nec oportet ponerc talcm multijplica-
tionem pptentiarum in m4teria,quando ipfadc fe
eft potens ad omnes formas , & hoc de prima
condicione.

Sccunda condicio cft, qu6d maceria prima eft
cognofcibilis per analogiam ad foraiam. Vnde
notandum,qu6d aliquid porcft cognofci triplici-
tcr.Vno modo ficut fcnfibile proprium,quodagit
fpeciem fuam in fenfum. Alio modo ficut fenfi-
bjle pcr accidens,ficut fubftantia, quandoconci-
pitur conceptuquancicaciuo. Tercio modo ficut
illa, quae non funt fcnfibilia per fc, nec per ac-
cidens ; ficuc Deus Incelligenciae , intelle^us , &
adbus incelligendi , quae cognofcuntur per argur
mencacionem.

Nunc eft prima conclnfio, Materia ^ prima
non cognofcitur fincargumentatione, & difcur-
fu.Probatur,illud non cognofcicur fine arguincn-
tionc , & di/curfu , quod npn cft fenfibilc per fe^
vcl pcr accfdcns : mod6 materia prima non cft
fenfittilis pcr fe>vcl pcr accidcns,prgo,&(:. Maior

patet cx diftin(aione;& minor apparet,quia ma-
teria prima non Imouet fcnfum pct fuam circn-
tiam ; nec per aliquam inhaerentcm fibi. Vnde
nos non dicimus , qu6d audiuimus , vd vidimus
materiam ptimam.

Sed obiicitur , quia illud eft fenfibile per acci-
dcns, cui infunt fenfibilia per fc : mod6 matcriz
primae infunt fenfibiliaper fe,fcilicet qualitates>
igiturcftfenfibilis peraccidcns.Refpondctur ne»
gando maiorem,nifi illud fubie^umdenomine-
tur ab illis qualiratibus ; mod6 materia prima
non denominatur ab illis qualitatibus , quia noa
dicimus , qu6d materia prima fit alba,vel nigra;
im6 iftx denominationes cdpetunctoti c6pofita

Sccunda conclufio. Pernullam vnicam fpe- S.
cicm alicuius rci poflumus deuenire in notitiam M»tm» m»
raateriz primae. Probatur , quia materia prima '^•A^"»'
cognolcitur pcr motum , & tranlmutationem; Afcim,.
mod6 motus , & tranfmutatio infunt fenfationi-
bus diuerforum, vt habct vidcri fecundo de Ani-
ma, text.69.& fecund6 pcr (peciem. Secund6 per
Ariftotelcmmateriacognolciturpcr Analogiam,
id eft,pct argumentiim ^ fimili fumptum in arti-
ficialibus:mod6 fimilitudo non cognofcitur, nifi
per cognitionem diueiforum.Tcrci6, quia fipcr
vnicam fpecicm alicuius rci poftemus iltkm co-
gnofcere, tunc facilc eft cognofccre materiam
primam, quod cft falfum.

Et fi arguacur,quae func argumcncicioncs, feu
proccfius^quibus cognofcitur matcria?Dico qu6d
fnStx fuerunt inalia qusftione , f^/r»ww f* »/A//»
mhil fiat.

Tertia conclufio. NuUus proceftus,quo dcuc- MattrtM ti*n
nimus in cognitione matcriac primae,e^ dcmon- ^»/"»^"»»'
ftratiuus. P.itet, quianon poteft demonftrari, ^^if^f*^
quin omnia fuilfent ab xterno , vel ctiam quin
omnia de nouo generentur fecund6m fe tota , vc
tadum fuit prius ; patctigitur qualitcr matcria
prima cognofcirur per Analogiam ad formam,
pcr difcurfum &rationem, qui licet non fint de-
raonftrati,tamcn verifimiliores funt aliis viis fal-
uandi gcncrationcm, & corrupcioncm.

Terria conditio eft qu6d materia prima eft MMteri» fri-
perpctua.Scd contra,omne hab£s materiam cor- *"* *fif*f'-
rumpicur proprcr maceriam , ita vt materia fit ***
caufa corruptioni6,igitur materiacft corruptibi-
lis, pcr illam regulaip , Propter tptod vmtmqHotLjHe
tale,^ illud meigtf,

Secund6, quiamatcriaeft id,quod in rei veri-
tate gencratur,vt dicit Commcntator,mod6 om-
iic gencrabile eft corruptibile.

Tcrti6,quia ficut fc habct fubieftum alteratio-
nis ad altcrationem ; ica fubiciSbum gcnerationis
ad gencrationcm :fed fubicdiim alterationis de-
nominatuf altprari , igitur &fubie<5tum gcnera-
tionis denominatur gencrari.

Oppofitum arguitur pct Ariftotelcm.Notan- AUquid il-
dum,qu6d « aliquid dicitur generari dupliciter: *'t>**gener:
vno modo terminatiuc , & fic attribuitur formar, " '"'/*"'"»'•
vcl compofito , quemadmodum dicimus, afinus
gcneratur. Alio modo fubiedliuc, & fic illud di-
citurgenerari,quod fubiicitur generationi,& tuc
Ariftotclcs intcllcxit primo modo,qu6d materia
fitperpetua : quiaingencrabilis,& incorruptibi-
lis terminatiuc ; quod probatur , quia fi mater{a
poflcr gcncrari,fcqucrctur,qu6d aliquid eflct an-
tequam fierct. confequens cft impoffibilc ; &
confequcntia probatur , quiamatcria prima» vel
gcncratur ex nihilo, & hoc non , ficut omnes
aniiqui conccflcrunt j vel exaliquo, & hoc non,

quia-

Qu^ftio X X.

85

qnia illiiij exaliquo non cncrnifi matcria priina,
& per confequens inaceria prima eiTet ancequatn
fieret.

Secundo fequerctur , qu6d aliqua eflet tranf-
inutatio,& nihil tranfmuraretur,quod eft falfum;
& patec confequencia , quia in illa tranfmutatio-
ne,qua acquirerctur maceriaprima, vei cranfmu-
carecur aliqui(l,vel nihil, H nihil , habetur incen-
t<im:n aliquid , illud mutabile , vel eirct macecia
prim3;& hoc non , quia illa acquiricur per tranf-
mucacioncm,ergo,&c.

Per idem probacur,qu6d macccia prima eft in-
corrupcibilis , quia tunc aliquid eiTec poftquam
corrumpiturjquod eil faIfum.Secund6,quia tunc
aliqua efrcc corrupcio > quia nihil tranfmuia-
rctur.
1 1, Tunc ad inilantias dico , qu6d illaregulain-

tclligicur.quando illud in quo fic comparacio re-
cipic magis, &minus , & hocconuenicvtrique
comparatorum,fciIicer tara caufs.quam caufato:
modo corruptibile non conuenic caufae, fciliccc
uiaccriar.Similitetcorrupcibile non fufcipic ma-
gis & minus,quia omnia corrupcibilia func xqua-
liccc corrupcibilia.

Ad fccundam dico, qu6d Commencacor in-
telligic , qu6d materia prima fubiicitur gencra-
tioni. Et per idcm ad j.quia nos accribuimus
alceracioncm compoilto ,eo quod compofitum
cft motum , vel quod eil fubicdlum alccrationis:
fed quia materia ptimaeftiiobis ignota , vcl fal-
tcmparum nota;ide6 non attribuimus fibi gcne-
rationem, liccc fordcan gcnerari ; imo potius ac-
tribuimus ipfam ccrmino generationis , fcilicct
compofito.
1 1. Quarca conditio cft , qu6d roaceria prima eft

UMtrUpri- informis. Ec hoc intelligitur dupliciter.Vno mo-
w» £/» tnfir' j|o^qi,^j „0^ habeac formam.fed quod fit fcpara-
ta,vcl fcparabilis iforma , & hoc ^ eft impoffibi-
le:quia ii ica cflet , fcqueretur qu6d non cns ailu
cflet ensadu^quod cftcontradidio;& patctcon-
fequcntiarquia matcria de fui natur.i cft non ens
adu, fcilicet formali , vcl per formam , & per te
cft ens in adu : quod aftuatur per exifiere , quia
adualitcr pcr fc exiftic , igitur non cns a£ku. Se-
cund6patcc exemplaricer : quia ficor ccrafe ha-
bcc ad figuram , ita materia ad formam ; fcd ccra
cft infeparabilis a figura : quia non poteft circ,
quin fit figurata. Tcffiopatet pcr aliud fimile;
quia ficut fe habct confonans ad vocaIcm,ita nia-
teria ad formam ; fed impofllbilc eft quod fiar
confonans fine vocali ; igitur impoflibile eft eflc
niatcriam Cnc forma.
I j . Scd obiicitur; quia matcria & forma funt dua:

res abinuicem diftindla: ; ncc implicat contradi-
dlioncm ,qn6d fintnb inuicem fcparatac: igitur
poflimc ab inuicem fcparari. Refpondecur diccn-
do.Prim6 qu6d implicat contradidlioncm mate-
riam fcpararii forma, vc! c contra , quia non cns
adtu cflct cns aclu;quod cft contradidlio.Sccundo
ncgatur ifta confequcntia; Non implicat conira-
diAionem , igitur poteft fieri;quia duas medieta-
tes coeli ab inuiccm fcparari non implicat con-
tradidioncm , & tamen ipfas ab inuiccm feparari
eft impoflibile.

Sccund6, quia aquacunquc forma materia eft
feparabilis.igicur eft feparabilisa forma.Refpon-
detur negando confcqucntiam:quia licct a quali-
bet poflct feparari pcr corruptioncm,tamcn cot-
rupta vna fcmper gcueratur alia.

Sccundo modo intelligicur condicio , quod
Scoti oper. 7om. 1 1,

materia prima fit infortnis, id eft , qu6diJonha-
bcac aliquam focmam , canquam parcem eflenciae
fuaf,quod probatur:quia fi habcretaliquam, tunc
materia prima non cflet primum principium , fed
potius partcs ex quibus componeietur.Secund6(
quia tunc omnis mutatio fada in materia prima
cifcr accidentalis,quiafieret in fubied^o in a<!^u.

Tertio modo intenigitur,qu6d niatcria prima
fit informis confecutiue , fic fcilicet vt nullam
habeat formam adlualera confcquentcm natii-
ram fuam,& hoc eft verum.Quod probatur:quia
fi habcret aliquam , tunc non eflcc ens in pura
potentia , imm6 cflet in aAu faltcm per illam
formam. Secund6,quia ex quo materia defui na-
lura cft potens rccipcre omncs formas , fruftra
poiierctur accidens talc,mcdiante q.uo recipcrcr.
Tcrdo , quia fi per priuationem omnes formx
ram fubftanciales, quam accidcntales eircnt fepa-
ratac a matctia,adhuc matcria ptima cflet, & eflcc
potcns reciperc formam.

Sed contra obiicitur:quiacorporeitas cftquf^-
dam forma , & tamcn maceria deccrminac fibi
quod fir corporca.Sccund6perCommcnratorcm
in dc fubftancia Orbis, qui dicic,quud dimenfio-
nes interminatz funt intrinfecus in maccria,quod
noncflccnifi matcria dctcrminaret fibi illasdi-
mcnfioncs. Tertio , quia matcria detcrminat fibi
maxim.im raritatcm fub qua potert eire : quia
quando eft fub forma ignis , non potcft eflefub
minori raritate , & quando eft fub forma tcctz,
uon poteft eile fub maiori dcnfitatc.

Ad ifta refpondetur : ad iihid de quanto , quod
tota materia ptima qu.intum eftcx parte foa non
detcrminat fibi aliquam quantitatem , figurara,
raritatcnijdcnfitatcm, vcl locum;inim6 quantum
cft cx parte fui.tota mafla matcrix primz , immo
pars cius poflcc occupare locum,quem cunc occu-
pat cocum corpus coclcite. Similicer fibi non re-
pugnaccflefubquancacunque imaginabili rari-
cacc, vci eciam denficace , immo non repugnac fi-
bi.quincota ellcc partes. Ex quibus lequitur,
quod tota terminatio matcria: piimiE proucnit
cx partcloci.aiuexparteformar. Vndequantum
ad locum maceria prima quantumad totam mai-
fam eft figun fphacricac, & cft in concauo orbis
Lunx,tanquam in loco, itaque non potcft cflb in
locomaiori , vcl minoriproptcr formam dcter-
minatur ad tantam raritatcm, vcl dcnntatem , vt
qiiandocft fub formaignism optimafui dilpofi-
tionc,eft fub canca raricacc, quod non poccft cflb
fub maiori, & quando eft fub forma cerrx,eft fub
maiori dcnficatc.

Ad inftantias de corporcitarc, dico, quod cor-
poreicas non eft aliqua forma ; immo non func
calcs forma» ordinatx fccundiim ordinationcm
pratdicacorum inquid. Adfccundum & tcrtium
dico,qu6d Commentator incelligit , qu6d mace-
ria prima dcicrminac fibi , quod fempcr fic
quanca ; liccc nullam quantitatcm fibi dctcr-
minct.

Quinca condicio , quod macecia 6 prima cft
vna numero in omnibus gencrabilibus & corru-
pcibilibus.Probacur;quia fi eiTenc raaccri^ diucr-
farum rationum , tunc fcquerctur quod non oni-
nia gencrabilia , & corruptibilia , elfcnt inuiccm
tranfmutabilia.quod eft falfura:& iftud fic intel-
ligitur,qu6d fipcrimaginationem circumfcribe-
rcntnr omnes formx r.im fubftantialcs,quam ac-
cidcntales;tunc tota materia prima , & quilibet
pacs ciuscjrcncciufJciarationis,&idc6non rh-
H telligicin.

14.

IJ.

M^teria efl
(phtrictfigH-
tt ©• eft IH
concauo or-
hii Luni.

16.

Materia fri-
ma eft •vn»
numere cm-
nium genera-
bilium , t^
ccrruftibiriS.

86

Lib. I. Phyficorum

?7.

18.

iMattrisfri-
rif» efi firiitft-
'fium tr»rtf-
inMHUf»aii,

Oftnto «M-
pUx d* eft
■fnnttrit fri-
'p>4.

Alijuii Ji-
titureffe im
'ftlenti» du-
flieiter.

telligit;ur , qo6<i vna poctio toitv^x ftimx ^c
zliiAed qiaod ambx func eiyfdcm ipeciei.

Sed duMtatuc vtcum defxGto tota matetiaef-
fet vnum continuum ; vidctur ^u6d fic : quia fi
nonedet vnumcontinaum^ hocefTctproptec di-
uerfitatem focmacum i fcd diuerlitas focmacuffl
non fufficic ad difcontinuationem ; quod patet
duplicitecquiaeiufdem vicgc continua; vnapacs
«ftarida,& aliaviuens& animata.Secund6,quia
Ai^uobus agentibos apponecetuc vnum paiTum,
vnum fcilicct in vno extcemopa(n,& altecura in
aIio;cunc quodlibet iftocum agentium poteft in-
ducece focmam fuara in illo padb, aut in diuecHs
pactibu$,pa(Ib non difcontinu^to.

Sed coQtc^ } illa noQ func continua qqorum
tnotus funt diuecn , fcd diuecfacum poctionum
piatecie adhuc imraediatacum motus func di-
netfi : ergo , &c. Maioc patet pec definitioncm
contcaciorum ; Sc minoc ad expecientiam. Sc-
cund6 quia noii appacet po0ibile , qu6d fagitt^
velociter diftcadla pec aeccm fit cpntinua aeri.
Idco dico , quod matecia non cft vnum conti-
nuum , non ex co quod habeat diuecfas focma$
pcoptec duas cationes fa6bs , fed pcopter diuec-
ntatcm motuum matecix , vc t^dlum fuic in ac-
guendo.

Sexta conditio eft,qu6d cuiuflibet tcanfmuta-
tionis nafuralis materia pcima eft pcincipium.
Sed obiicituc : quia motus coeli , & i|luminacio
Lunx funt quxdam mutationes natucales,quibus
icamen non fubiicituc materia pcima. Secund6
quia inceIlc(^io , 9c fenfatio funt motas nac^ra-
les , & camen non habent materiatp primam pro
fubic^o. Rpfpondetur , qu6d illa conditio de-
j>et intelligi de tcanfmutatione iftotum infecip-
rum.cxceptis illit , qux fjunt fnfenfi) , vcl intel-
le£bu. Alitec dicicuc , qu6dcapiendo maceriani
Jarg^ pro ooini eo quod mutatur, qu6d tunc cu-
iuflibct tranfrautationis materia cft (ubiedlum.
Patcc igit(|r ex pcxdidis , qux &qualis fit mate-
cia pciina.

Ad rationes : tcps pcjmx funt folut*. Ad alias
tres (imul dico, qu6d matecia prima non cogno-
fcituc pcc fpeciem pcoptiam,fed arguitur pec fpe-
ciesaliarurnrecum:nam macecia primanonmo-
uec pocenciam cogniciuam ad cognicioncm fui,
fed alix ces,pecquacum fpecies ipfa cognofcituc,
moucnc ad eius cognicionera.

AN NOTATIONES.

* A LiqiuiSciturinpottntUtrifHcitertSccXiO'
x\.ta quod de efte materix primz duplex eft
fententia. Vrta Thomiftacum ponencium mate-
ci^m talitcc in nihilum cedadlam , vt dicant ita
cfle pucam p^tentiam , vt nullum pcorfus zOium
dc fe habeat. Altcra eft Scpti in i. diftinA.iz.
quxft.i. ybidocet>materiam habere adluni en-
titatiuum, fecundum quem eft principium nacu-
rx,per fc caufa, parfquc rerum nacuralium : fun-
damencum formarum , fubiedum mutationnm
(iibftantialiura, ic terminus^rcationis , quaniuis
careac adu formali.qux bceuitec conHftic in vni-
cadiftindlione,& fcx didiis.

Diftin6lioefttalis, qu6d duobus inodis ali-
quid dici poieft cfle in potentia , videlicet in po-
tentia obie|£liua , & in potentia &bieAiua. U-
lud cft io potentia obiediua , quod c^m non
exiftit.potcft tamen exiftere , vr Antichriftus
mod6 eft in potcntia obie^tiua , &mandusantc-

quam crearetut , erat hoc modo in potentia,
quare idcas ppponcus huius potentix cft exiftcn-
tia,& ifte eft eiu5 adius fecundus : nam zdmi pti-
mus eft efte in virtute fuatum caufarum, dicitur-
queefte fccundum quid,ex Scoto vbi fupr^. Rc)
autcm dicuntur efte in potcntia obie^fliua rcfpe-
£tu agentis potentis jpfas ptoducete,cuius aflio-
nisfuntobicda.

In potcntia fubiedliua dicitut jd , quod cura
iara habeat exiftentiam , poteft aliquam formam
recipere, fiuc accidentalcm ,fiuefubftantialcm,
& fic cerpus eft in pocentia fubicdiua ad reci-
picndum calorem , atque adeo a£tus oppofitus
huius potcntix eftfotma , qux recipicur,& hoc
modo dicitur materiaeiTc in potentia ad formas.
Huiufmodi vet6 poccncia fubie<5biua adhuc du-
plex cft , alccra qux non excludit aliquam foc-
mam, vt lignuro hgbeps fotmam ligni,eft in po-
tentia ad calocero. Altera eft nullam focmara ha-
bens dc fe ,qaalero poniraus efte mateciam. £;c
hoc fcquitur tcipliccm efte adum focmalem;
nempe qui eft i fo^ma exiftcntix f qui eft ab exl-
ftentia;entitatisab entitate.

Pcimum didlum : Materia pcima e/l de fje
adlus , id cft , de fe habet aliquam encicarero
abfolutaro , fiue adum entitatiuum. Nam
quod yct^ eft , adu eft , materia ptima vcte
eft, quacea6bueft< Icem quodcftpcjncipium,
& pcc fe caufa encis , oppctct qu6d fic aliquod
ens : quia pcinc^piatum & caufatum dependct a
principip , & caufa : matetia eft principium entis
ciaturalis ^ eiufquecaufa mdcetialis , ergp eft cns
in adu.

Secundum aircrtum. Matctia prima cft cns
^n potentia fubie(5kiua ad omnes formas , & eft
^ion cnsaftu formali.Hoc alTcrtumeft Ariftptclis
in hoc i.cap.8.& 2. Metaph.text.7. &intext.ix.
diluit quoddam dubium , nimitum cx quo non
ente fiat gcneratio , ci^m triplicitcc dicacur nott
ens,aut vt nihil iit,vci vt ptiuatio,vel vt materia,
& concludit ex matctia pcc fc ficci generacio-
nem,ex priuatioiic pcr gccidens , ex nihilo aucera
nihil fieci.

Tecciuin didlum. Maccria prima non eft aftus
formalis, efttamen fubftantia incomplcta tet-
minabilis per forniam. Prima pats pacct : quia
formatantiim cfthoc mpdoa£bus. Secundapars
probatur , principium fubftantix non potcft cfrc
nonfubftantia, fedmateria eft principium fub-
ftancix,crgo fiibftai>cia;fed non cft fubftancia tcr-
minans , quia hoc pcrcinct ad formam : ergo cft
terminabiiis a forma. Et hoc innuicAriftot.io.
Mctaph.cap. i . dicens matetiam elTe fubftantiam
alicct qu^m fotmaro.

Quatcum didluro. Macctia non eft in adlu
forinali nifi per fbrroam. Hoc patet ex Ariftotc-
le j .Phy fic.tc?ct.67.ybi dicitui macetiam contine
ri a forma;& i.de Qcncrat.cext.Sy.Matcria cffici-
tut,vt fit a^us pet formam; qux authotitates in-
tctligi nequeunt de a6ku entitatiuo , quem nia-
Cen> defebabct , ergo ^utelliguntur de adu for-
piali.

Quintum afterturo. Quiditas roacerix pri-
inaB eft eiTe puram pocentiam ad adum Phyficum,
fcu formaro fubftantialcm , nam fi potentia raa-
Cerix eiTecaccidens eius , cecipccet focmaro mc-
diance cali pocencia.Hoc auccm eft contta Arifto-
telcm z.dc Anima.cap.i.dicenrem.non opus eflc
^liquo vinculo , quo fotma cum matetia ne-
CtAim.

Vlcimuni

19.

Fottnti»fuk'
iiHiu» tft

dupltx.

jf9utt/ltrir
fUx.

Mtttri» pri-

*»* *fi 'Uff

M»ttrl»pri-

m» tft tnt <||
ptttnti»fitb-
itSiu».

Mattri» pri^
m» uon tft
uHut finntf'
lii.

MattrS» tlf
in »Suf»r-
m»li frtcisk
ftr f»rm»m.

M»ttrit. prl'
m* juidiiut
tfttfftfuruif
p»ttiui»m »d
farmdm.

Quxftio XX.

87

M*t*riM *fi yltitQiim aflertum. Materia cft qate^mcn-

/kifi^" "^** rc»litcr diftinda, & primo diucrfaa for-

ma, H»c aflcrtum cft Scoti vbi fupri artic^.

His addo, idco materia dicitur potius potemia

quim adlus, quia quanto aliquid habctmin6s

de adlu , tanto magis cft in potentia : & quia ma-

terianon babeta^um diftinguentem,Teldini-

dentem, velinformantem, & dantem fibi eflc

fpecificum , fcd cft cantum zStas cntitatiuus re-

ccptiuus adus formalis ; idc6 potiilis potcntia,

qu^madlus dicitur.

**• Pttemitt nen efi accidtm Mifinflum a mMteria.

P»f#wi« jyjojj primo , quod potcntia nihil aliud eft,qu3im

' ■' * aptitudo ad formam habendam , & quia mate-

tia habet aptitudinem ad formam, carentia&

Trimati*, ^ ncgatio formaE eft , dicitiirquc ptiuatio. Hoc

*^*f'j.J'"' c"'™ intcrnegarioncm, & priuationem intercft,

^^' '•"** quidnegatio dicit abfolutam carcntiam adlus,

fcu formae , priuatio vcro dicit negationcm for-

mae in fubicdto apto nato recipere illam , cx hac

autcm priuationc prouenit appetitus:quiapriua-

tio eft occaHo in re Cic priuata , vt appetat , & fit

naturalitcr prona in id,quo caret.& poreft habe-

re,qui appetitus eft idem,quod naturalis inclina-

tio,eftquein propofito potentia materix,quia

matcria non foium eft receptiua ; fcd etiam cau-

fatiua tei.Eft enim receptiua for(tMe,ficut vas re-

cipit aquam , eftque caufatiua rei, quia ex ea fit

res,& ab ea educitur forma , quaproptcr eft fub-

iedum.mutationis, & cius caufa , & principium

materiale.

* 5« Nota fccundi , qu&d potemia huiufmodi pri-

mo tendit in fubftantiam , deindc in accideniia:

itaque per fe primo eft potentia ad fubftanciam,

vt ex ea fiac fubftantia , non ratione Thomifta-

rum, videlicet , quia potentia prim6 terminatur

in aftum fui generis , & potentia materis , cum

fit fubftantia , primo terminatur in formam fub-

ftamialem ; non inquam hac ratione : quia (vt

dicjt Scotus in i.dift.iz.quaft.i.artic.i. ad vlti-

mum) receptiuum alicuius genetis non eft eiuf-

dem gcneris cum reccpto.ncquc pcr fe,ncque pcr

rcdudlionem , fed neceftari^ cft in adlu in aliquo

«lio gencre ; vt receptiuum coloris cft aliquod

adluale de genere priori , videlicet degencrc

quancicatis. Potentiale autem primi generis non

poteft eftc in alio priori gencre.quia non eft^Iiud

prius gcnus fubftantia ex 7. Metaph. cap. i . Ideo

oportet eflct de eodem genere fubftantic, &fic

prim6 eft ad fubftantiam. Sed ratio quarc primo

eft potentia aJ fubftantiam,eft,qaia eft ptimaper

fe potentia;ide6 per fe eft ad primum a(^um, pri-

mus adlus eft fubftanti* , idco prim6 & per fe eft

adformam fubftantialem,formz autem aQciden-

rales funt ad^us fecundi;ide6 materiaooneftpri-

mo ad formas accidentalcs.

^^ fJota tertio, quod non folim in prad^icamen-

to Rclationis , fcd ctiara in aliis Przdicamcntis

pSfliimus diftinguere , quod hoc cft fccundiira

*/^;ho(p autcm fecundura diei. Secundum eflc cft,

verbigratia qualitas:quac fecundum id.quod cft,

eft in prxdicaraento Qualitatis. Eft eti^ra quali-

tas fccundum dici ,& cft illa , qux fecundum id,

quod cft.noncft in pradicamcntoQualitatisjdi-

citurjarocn qualitas : quia h^bct qucndammo-

dum qualitatiuum, vt forma fubftantialis dicitur

ab Ariftotelej.Meta quxdam qualitas. Simili-

tef cft relatio fccundiim cfle, quac fcilicet , fecun-

Jum id.quod eft.eft in praedicamcnto R.eIationts,

vtpaternitas eft relatio fecundum dici ; illa fcili-

Scotioper. Tem. II,

cec qazfccundtlim id, qiiod eft,noD eft in przdi-
camento Rclationis , fed in alio praedicamentOt
competic tamen ei quidam modus relatiuus ; &
huiufmodi eft potentia matcriz ad formam; quc
quidem fccundum eflc rcaliter eft ipfa materia,
cui competit ille modus relatiuus;& quia modus
non trahit rem,fed magis res trahit modum, ide6
ille modus relatiuus materiae non facit illam efle
extra przdicamentum Subftantia; : atque itama-
teria cft,cui exiftenti in pr^dicamento Subftami;
competit iliemodus relatiuus.

Ex his fequitur, quod potentia matetiae eft If.
idem reaiirer cum materia, & ab ea tancikm for- r»tinti»mm^
malitcrdiftinguitur. Primaparspatet, quiama- *'^*ffii**^
tcria confiderata in ordine ad formam, tanquam "*/J!!^ "^
receptaculum lili proporiionatum habet ratio-
nem aptitudyiis , rurfus confiderata in ordine ad
formam, tanquam impcrfedum tendens in fuam
perfedlioncm , habet rationem appetitus ; fed
confiderata in ordine ad formam , quz de eius
potentia eft educibilis , dicitur potcntia; natu-
ralis autem inclinatio rei efteadem cum re incli-
nataad aliquid,& per confcquens non diftingui-
gnitur \ reincIinata.Secundapatsprobatur:quia
przcifus conceptus formaiis raateriae eftconce-
ptus rei abfolut;,potentiz vcro rcfpc^iuae ; ergo
diftinguuntur forraalitcr.

•= In ad«entufomu fmtentia nen cerrumpitur,Scc.
Nota quod quando dicitur raatcria manct , &
non potentia; fi autem accipiatur potentia vt
dicit ipfara fubftantiam materix, falfa eft pro-
pofitio : fiautem accipiatur potcntia , vtdicit
refpe(Slum quendam fundaium in ipHi mate-
ria , fic cum talis refpcflus formaliter non fic
ipfamatcria , perit , & non matetia in hoc feti'
fu,qu6d materia non ordinatur ampliusin ta-
lem formam , acflualitcr ipfam dcfiderando , hoc
autem modo non dicitur corrumpi talisrcfpc-
(flus ; fed pcr accidens : ficut vcrbi gratia , homo
habct potentiam ad ridendura ; quando ver6
zda ridet,non vidctur cffc in potentia ad ta-
Icm a^um. Vnde potentia ad illum adum , vi-
detur periifle ; non quod re vera pereat , lcd
qu6d iam potiatur illo , quod dcfiderabat, & hoc
eft quod hic vult Scotus. Poflct ctiam dici, qu6d
potentia non deftruitur, fed priuatio quz erac
cum potentia;ipfa tamen potentia m.inet^quia eft
proporcio matcriae ad forraam , quzantc eratfi-
ne forma, poftca cum forma.

^ Materiafrima non cognofiitttr fine argumentd- i-^»
tieneO" difiur/u. Nota , qu6d materia prima ex
nacura fua, & fccundum feeft cognofcibilis,non
tamcn «L nobisnifi per analogiam ad raateriam
artificialium , vel alia via ; ita docet Scotus in z.
diftin^. 12. quaeft. i. ad tcttium. Primum pa-
let : quia omnis rntitas abfoluta cft per fe cog-
nofcibiIis,materia eft entiras abfoiuta, quaie eric
de fe cognofcibilis , ex quo fequicur *qu6d ctfi
materia non fit aftiua adione rcali ; eft tamen
aftiuaadioneintentionali, atque ita concurrit
ad fui notjtiara.

Secunda pars probatur , forma eft magis cog-
nofcibilis i nobis qu^m materia ; fcd forma non
cognofcitur nifi ex operationibus , quas expeti-
raur.ergo neque materia,nifi per analogiS ad ma-
teriam artificiaIium:cognof(^imus;nim matcriam
per tranfmutatione.Hoc pafto in omni tranfmu-
tationctquae fit ab cxtremo ad extremum opor-
tet dafe fubiedum medium diftindtum ab vtro-
qae extremo ; perfeuer^ms mod6 fub vno , rood6
H z fub

88

Lib.I. Phyficorum

17.

fdateriMpri-
f»» eognafci
fttefltxmu-
tUM rtrutn
frMnfnmta-

^attri» co'
gnofci potfft
fir tfeg/ftio-
n*m.

18.

^attria pri.
pafuft k
13*«.

fub siltero extremdium. Hoc p»tet in tranfmuta-
Itione anificialium. In marmore enim in quo
prius erat fculpta figuraMercurij , illa figoraex-
pulfa rculpiturftialouis.manenie femper eodem
inarmore : eodem modo fe habet materta prima
refpeAu formarum fubftantialium , mod6 nam-
que fub vna forma exiltens fit fub aliera , priori
ab ea expulfa , & fic patet quomodo argumenta-
cione,& difcurfu cognofcitur.

Tertia pars , ncmpc quod ali£ /int vix ad
cognofcendam materiam , quamuis przdiAa dt
apcior , & clarior , probatur ; quia materia pri-
ma poteft cognofci ex mutua rerum iranfmu-
cationc , fed hzc eft via eleuatior , & difficilior,
quam prima ; quia eft remotior k fenfu , cogno-
/citur autem materia per hanc viam in hunc mo-
dum:acr conuertitur inaquam, atimpoflibile
eft, quod vna fubftaniia fiac aIia;ergo modus hu-
ius tcanfmuiationiseft',qu6d recedit k maieria
formaaeris, 8c aduenic forma aquz : cum autem
forma aqux &c acris (inc diuecfz , nifi aliquod
commune habecenc,pucamateriam, impofllbilis
eiTcc calis ccanfiius.

Item fubnilece ineft fubftantiis ,£^ non ^ for-
mis , quz in alio func , ecgo ab aliquo fubiecflo
nullo modo alteri inexiltenti , quod eft macecia.
Ancecedens videcur efte Scoci in 2. diftinA.ii,
quzft.i. in fine quxftionis dicencis , qu6d li-
ccc entitas materiz Hc minus perfe£ka qu^m
formx , non camen plus eft dependens , imm6
minus , & idc6 poteft fieri finefotma ,8c non e
conuerfo.

Poteft cciam coguofci certia via , fcilicet per
ncgationem fic^Sjcut purusa£l:us* qualiseft bca-
tifllmus Deus omni carens impctfe£lione, co'g-
nofcitur per negationem omnium imperfedio-
nuin , vel pcrfcdlionum includentium imperfe-
ftionem , ficmateria prima , quz omni pecfe-
.dkione pcouenience i forma cacet , perexcluiio-
nem omnium perfcAionum prouenientium ^
formis cognofci poteric, & ica Ariftoteles dixic
qu6d maccria prima neque eft quid,ncc quantum,
necqua!e,&c.

AUqHtd dicitHr genersri dupUciter , 8cc, Nota
quod materia prima ftiit k Deo creata cum hac
mundi vniuet(itace , vc pacec Genef, i. Inprirt-
fipio creauit Dew , 8:c. & loannis i. emniaper
ipfum f^Sta funt. Non enim eft Dcus ficuc acci-
fex , vt impudentibus , & plufquam falfis ver-
bis Ciccro aufus eft dicere in primo libro de
natura Dcornm , fic dicens. Primum igitttr non
efl probabile eam materiam rerum , vnde ertafitnt
omnia , ejfe dluin^ prouidcntia ejfellam , /id habt-
re,^& habuijfe vim , & naturamfuam, vtigitttr,
cumfjher ejuidadificatMrtu efi , non ipfefacit rnate-
xiam , fed ea vtitur , ^uafit parata , fiEiortjue item
eera , fie ifli prouidentit diuina prgflo ejfe opertet,
fion tjuam ipfit faceret , fed c^uam haberet paratam.
Qg^od (\ non eft \ Deo materia fadla , neque cer-
raquidcm,& aqua,& acr,& ignis k Deofa-
6lu$ eft. Non, inquam , noftcr Deus eft veluti
^rtifex fuo opeci fuppouens materiam , fed eam
cx nihilocreans , eft enim vnicum rerum om-
nium principit]m,immobile,zrernum,infinitum,
incorporeum , omnipotens , & liberum , virtutc
poteftateque fua cur.fla faciens , quem Plato in
Timzo mundi opificem appellat , & quem Aci-
ftoteles primam caufam , primiitnque motorem
puncupat. Eft enim ptimum mouens , prima na-
tur^ , caufa infinita , principiuni effci^iuufq

oranjum recum , fummum bonum ^fummufqae
omnium finis.

Czteri^m etfi materia \ Deo creata fit , eft 2,9.
ramen ingenerabilis , & incorruptibilis, vc fub- Uattria *fk
liliflimc oftendit hic Scotus. Obferuat tamen ing*n*rM)HU
qu6d cripliciter poceft ces aliquaex nacuca fua ^■t^*'"**
incoccupcibilis effe , auc quia nullam habec ma- '
ceciam, vc Angcli ; auc quiaforma , quam habec,
non habec contcarium corrumpens , quod illam
vincere poflic , vc ccelum ; auc quia eft pcimum
fubie(5tum,quod de nullius pocencia educi poceft,
& ficeft maceciapcima incocruptibilis.Incoccup-
tibile primo , & fecundo modo dicit perfe(%io-
nem,& talia corruptibilia nequeunt niii per crea-
tionem produci.nequecorrumpi nifi per annihi-
lacionem. Incocrupcri>iIe cercio modo dicic quid
imperfedtionis , quod camen & ipfum nequic
produci nifi per creacionem , & fimilitec neque
coccumpi,nifi pcr annihilacionem : atque ita
omnia ifta incorruptibilia durare in perpetuum
nen eflc miraculum, fed naturale,definere aucem
eire^eftet micaculum , c cotura corrupcibilia du-
raceiu pecpecuum eftec micacuIum,coccumpi au-
cem nacucale.Exhoc fequicur,qu6d cocamacecia;
quz in principio mundi creaca fuit , eft modo»
ecicque ad finem vfque.

^ Materiam feparari kforma efi impejjibile. Nota » o,
quod Philofophus ponens neceffariam connexio-
nem caufarum ; itavc pcima caufa fine fecunda
non poffec opecaci , (quod eft falfum , & concra
noftramfidem) confequencec iuxca eiusdoAci-
nam maceciam effe fine focma non eft pofHbile,
atqne adc6 nacucalicer loquendo , & Ariftocelis
pcincipiain hacquzft. fequen. Scocus dicicma-
teciam fepacari ^ focma efire impoflGbilc , concca-
didionemque inuoluere.Czcecijm vc Theologus
loquensin z.d.ia.q.i. concraD.Thom.i.p.q.6^.
arc. I .de potencia Dei accic.4.& in lib. de Ence 8c
cfTenciacap.j.&con raD.Bonau. ini.d.ii. q.i.
& Durandumeademd. q.i. aflicmac perdiuinam
pocenciam pofTe maccciam fine focmaexiftece.g.)
Aiateria efi vna numero in emnibm generahilibiti ,
Scc. Quomodo hoc babeac incelligi lege loan.
Canon. lib. 1 .Phy ficorum.

EXPOSITIO TEXTVS.

TAngentes i igitur & alij tjuidam , &c. Iftud eft 3 l.
fecundum capitulum 4. Tca£^atus,in quo Texc. 79.
Philofophus dcterminac de pciuatione & forma,
& diuidicuc : quia Prim6 decerminac de priuacio-
ne. Secund6 excufac fe de focma.ibi , Deprincipio
autem ,ftcundumfpeciem , &c. Primum diuidicuc:
quia primo ponic eccorem anciquorum dc priua-
tione. Secund6 ponic condiciones pciuacionis.
Terci6 oftendic caufam, quare antiqui ecrauerunc
de priuacione. Ec quacto oftendic qu6d in omni
generatione priuacio eft pcincipium. Ec quin^
oftendic qualicec materia eft generabilis , & qua-
licer non.Secundum '\\i\,Nei enimmateriam, &c.
Tercium ibi , Quidam autem. Quaccum ibi , Exi-
ftentetnim quodam diuino. Quincumibi, Cerrum-
pitur autem & fit. Pcimo dicic, qu6d anciqui
tangentes natucam matetiz infufficicnter deter-
minauenint de ipfa : quia credidernnc Pacmeni-
dem te€tc dicece in hoc , quod dicebac nullum
efreens, nifi iIIud,quodeflaIiquid in adu,&
ide6 quia raaceria, vel priuetio non func hocali-
quid in a(Sbu,ide6 ifta no func entia, & per confe-
quciis priuatio,cum fit non ens,non eft principiu.

Secund6

QlKEftioXXI.

89

3*-

TtiuMtio &
risttri» dif-
firunt.

3?«

Text. «o.

trtHAtt»
ftmfer m»-
thin»titr iid
multfitiitm.

34-

Text. 81.

torm» tjl
quid diui-
num , optimu
t^»fpttibiU.

JppltitUt tft
t»titni indi-
Itntit..

Secnnd^ errabant dicendo , qu6d (i materia > Sc
priuatio cfTent vnum numero , quod tunc efTenc
omnibus modis vnum , & per confcquens eiTent
vnum principimn , & ratione, mod6iftudnon
oportet.-quiaiiccc materiafit priuatioitamen alia
eft definiiio materiz fecundum quod materia, &
alia fecundum quod eft priuatio.

N$t atttem materiam , & prittMtitnem alterum ejffe
tiicimiu,5cc. Hic ponitj conditioncs priuationis
pcr differentiam ipHus ad materiam,dicens quod
difFerunc ab inuicem|materia, &ptiuatio; quia
priuatio eilpct fcnoncns.id e(l,materia priuata
eftpcr fe non cns afbulfpecifico illo tefpcijtu, cu-
ius dicitur priuata. Vnde in definitionc priuatio-
nis ponitur,qu6d adus ille non fit,rcfpc6lu ciiius
materia dicitut priuatio , mbdo pars definitionis
per fe przdicatur de definito; fed materiacd non
ens fecundum accidens , id cft , non ens a£bu per
aftum illum, quo eft priuata , & qu6d hoc fit fe-
cundum accidens patet : quia materia poteft
a&um illum haberc,vcl non habere.

Sccunda diffcrcntia eft,qu6d matcria eft valdc
propri^ fubftantia rei , eo quod ex ipfa & forma
componitur compofitum , fed priuatio non cft
proprie fubftantia cei,fcilicet ^cundum illam ta-
cioncm,qua dicitur priuatio.

Gluidam i Mtem ^uod non efi, &c. Hic oftcndit
caufam etroris antiquorum , & primo poniter-
rorera dicens , quod quidam ficuc Plato pofuc-
runt magnum.&paruum cffe principia,& ideam
feparatam , fcd ifte modus trinitatis cft alius ab
co, quera nos poniraus , (cilicet materiam , for-
mam, & priuationem. Vnde in hocben^ dicunt,
fed pofuerunt quandam naturam fubicdam , fed
in hoc qu6d defpexerunt poncrc priuationcm
niale dicant, & licet ponent duo principia , fcili-
cet magnum,& paruum.tamen ambo illa ponunc
materialia,& ponunt eis eundem modum princi-
piandi , hunc ramen vnuni faciunt, quia materia
vna cum forma,eft quafi mater corum, quac fiunt,
fcilicec rerum natutalium , fed alia pars contta-
riatur , fcilicct priuatio fempcr machinatur ad
maleficium , fcilicct ad corruptioncm, & ad non
clfe, & hoc eft vcrum , quod fi priuatio confidc-
tctur pcr modura tcrmini ad qucm , quod tunc
dcnotat pcr corruptionem , fcd fi pcr modum
termini k quo , tunc denocat gencrationcm &
c^e.

Exifiente 3 tiiitem tjtiedam tiiuin». Hic pt obat
Ariftoteles quod in omni gcncratione priuatio
eft principium necc(rarium:& pr2mittit,qu6d cft
quoddam diuinum , & optimum , & appetibile,
fcilicet forma ,quac dicitui optima inter partcs
compofiti; diuina.quia per ipfam compofitum
maxime affimilatur Deo ; & dicitur appetibilis a
materia prima, eo modo quo perfcAio appetitur
a perfe<5tibili : nam formaeft perfedio materia:.
Tuncprobaturconclufio : quia illud cft ptinci-
pium ncccirarium in generatione propter quod
matcria appetit formam , fcd proptcr priuatio-
nem materia appetit formam:ergo,&c.Maiorpa-
tct,& minor:quia materia appetit formam, fcili-
ccc appetit generationcm.vel pct formam , quam
habet; & hoc non , quia tuncillaforma appetc-
ret fe ipfam non effcquodeft falfum : quiadicic
Commentatorqu6domnc ensdiligit feperma-
nere , vcl appctit fotmam pcr fuam naturam ; &
hec non , quia runc appetcrct cam poftquam ha-
bctet, qiiod eft falfum : quia omnis appetitus eft
rationc indigeutis , igitur appetit ratione priua-
Scotioper. Tem. II.

tionis,& habetur intentnm.Et fubdit Ariftotclcs
quod materja appetit formara ficut fcemina vi-
rura , & rurpe bonura , id cft , ficut minas pcrfe-
<%um appctitperfici per fuam perfeftioncm. Vn-
de raateriaper fe noneft curpis, fcd per accidcns,
quiacarct adlu.

CorntmpitHr 4 aiitem '&ft- Hic oftcndic qua-
licer matcriacft corruptibiIi$,& qualitcr non,di-
cens, quodmatcria corrumpitur fecundum quid,
id eft,fubie6liuc : quia materia fubiicitur corru-
ptioni; fimiliter generatur fubicftiuc; quia fubii-
citur gcnerationi;fed materia non cft gencrabilis
per fe,hoccft,terminatiuc,quod probacur:quia fi
materia primagencraretur, fequercturquod non
cfTct prima , quod cft conttadiftio.Confcqucntia
tenct : quia illud ex quo gencrarctur , potius di-
ccrctur matcria prima,& pcr confcquens matcria
prima eflet vna alia prior ; quia implicat. Simili-
terprobatur, quod fit incorruptibiIis:quia ficor-
rumperetur,corrumpercturin vnam aliam matc-
riam , & per confequcns illa cffct prior matcria,
qu^m matcria prima.

Et.ponit Ariftoteles dcfinitioncm matcris pri-
mat , dicens quod Afaieria prima efl principittm
Jithie^Hm ex tjno fit alitjnid , citm infit , non fecun-
dum accidens , etjt corrnmpitHr aliquid , in hoc ahi-
bit vltimitm, Et dicit Ariftotelcs primum fithie-
Sum vniufcuiuftjue , ad diffcrcniiam materiae fe-
cundz , qu« nec eft prima.nec communis omni-
bus, ficuc clcmenta , caro , fanguis , & huiufmo-
di : ex tjuo fit aliquidciim infit , ponitnr ad dif-
fercntiam priuationis : qu^ non eft pars in-
exiftens toti , & ponitury? corrumpitttr aticjtiid in
hoc abibit vltimum , ad differcntiam fornix , in
quam compoficum non corrumpicurrquia forma
corrumpitur,

QiVJESTIO XXI.

ytrum cuiujlibet trmfmutationis natura-
Ittf firiuatio/tt principium.

Ariftot.M^.9. Aucrrocs cemment.to. Simplic. etmmfnt 77.
Thcmift. »«TO.8o. k\i\c. de fufficitn. cap.x. D. Thorn.
lelt.i^. Canoaie. qudfi. 10. ««.3 Ccnimbric. in cap.^.
qudft.%. Compluten. diJp.yKuwmtraS.i.dtpriuatione
J«</?.}. Aucrfa qutft. lo.philifoph.ftil.i.

Rgvitvr quod non.Intenfioqiiali-
l>)7 tatis eft qua:dam tranlmutatio : & ta-
^§5.ig|K '"^" ipfiiis priuatio non cft princi-
pium : ergo,&c. Maior patct : quia in intenfio-
ne fubiciftum aliter fe habet , quam prius ; & mi-
nor apparet : quia fi priuatio cflct ibi princi-
pium , tunc effct priuatio rcfpeftu gradiis acqui-
rendi , qua: cffet contraria illi gradui : igitur pcc
Ariftotelcm io.Metaph.text.i6.ipfacffet contra-
riacuiuflibct ciufdcm fpccici,& cijm gradus pra-
cedens,& gradus fubfequcns fincciufdem fpcQiei,
fequitur.quodgradus prsccdcns,& priuatio gra-
dus fequentis , crunt contrarij : quod cft falfum;
quia ftant fimul.

Secund6,quia motus localis cceli priiiatio non
eftprincipium ,cum coelum nunquam priuetut
aliquo fitu,quem poftea non habuit.

Terti6,quia augmentationis ptiuatio noneft
principium,imm6 etiam nullius motus.cijai mo-
tus quilibet fitde aftirmato in affirmatum.

Quarco.quia murationis indiuifibilis priuatio

non cft principium:quia fi fic,vel hoc cffct,quan-

do illa mutacio eft , & hoc non ; quia tunc eft

H h 3 forma

3y-

Tcxt. Sz.

idattrt» ccr-

tumpitur

fukifSiut.

Vidc contra-

diiliontm

Zimart.

Defnltio rra-
ttruftimd.

Lib.I. Phyficorum

D$miji0 JII4'
jtitmii,

TriuMtit efl
'0tififod tns.

friuath efi
*ns prtttr »-
nimnm.

3-

Triu»tit efl
ptateria fri-

90

formaacquinta per tranrniutationein:mod6 for-
ma,& priuatio non funt fimulivcl quando tranf-
mutatio non eft, & boc non^quia cius quod non
eft,nihil eft principiuni.

Quinto , quia corruptio luminis eft quzdam
tranunutatio , & tamen ipiius priuatio non eft
principium : quia non fit de priuatione in ha-
bitiim ; im^ potius c contra dc habitu in priua-
tionem.

Oppo^tum arguitur per Ariftotelcm inifto
primo , text. 80. In quxftione prim6 videbitur,
quod res ifit priuatio. Secundo, qualitet At prin-
cipium. Quantum ad primum,Gft prima conclu-
Ho , quod *■ priuatio eft aliquod ens : probatur,
quia fi priuatio nihil eflet , fcquctetur quod nul-
la propoHtio aftirmatiua eftct vera , in qua ifte
terminus friuatio eflct fubiedum , vcl pra:dica-
tum,confequens eft contra Ariftotclem & Com-
mcntatorem in ifto primo , text. 30. vbi dicitur
quod priuatio eft principium , quod priuatio eft
vnanumero cum materia,qu6d priuatio machi-
natur ad maleficium , & quod priuatio eft caufa
appetitus materia; : probaiur confcquentia, quia
propofitio afErmatiua eft falfa , cuius fubied^um,
vel ptxdicatum pro nuUa rc fupponit , vt ifta,
ChinMra efiChinutra.

Secundo, ficut fc habetpriuatioalicuiusboni
refpcdlu intellcclus, ita ptiuatio formx refpe^u
materia: : fed priuatio boni dcbiti incfle cft cns,
quiacaufatriftiti%,&dolorisjigiturpriuatiofot-
mx cft cns.

Secunda conclufio.Priuatio cft cns pratter ani-
mam. Probatur , quia pofito quod nulla anima
confiderarct , immo pofito per imaginationem,
qu6d nulla anima cffet , adhuc materia eflet pri-
uata forma.quam naia cflTct habere.

Tertia conclufio. Priuatio ^ eft materia pri-
uata.Probatur,quia d per imaginationem omnis
forma tam fubftantialis .qii^m accidentalis eflct
feparata <l matet ia;tunc materia cflct priuata,fcd
nonperpriuationem additam,cum omne talc fit
circumfcriptum, igitur fcquiturquidipfamate-
ria cfTct priuatio. Secup.do , quia fi priuatio cflet
res alia a materia , vcl cflct cns complcxum , vcl
incomplcxum: fi complexum , tunc componitur
ex pluiibus inco:T)plexis,& rcftat idcm ac C\ cnct
complcxum; fi incomplexum,tunc eflct fubftan-
tiavcl accidcnsjnonfubftantia, quia tunc matc-
ria non cflct principium fimplex , fed compofi-
tum ex dincrfis partibus cireniialibus , cuius op-
pofitumcftprobatumprius ; fi accidcns,tuncin-
finitatalia eircnf in matcrin. Itcm cflcnt perpc-
tua i partc antc , &C corrumperentur a parte
poft. Itcm corrumpercntur in aduentu formx,
& generarentur poft cius corruptionem. Tcttio,
fi ab ifto acrc temo>ucatur lumcn nulla re addita
dc nouo, tunc ifte acr eft tranfmutatus : quia te-
ncbrofus , & non per tencbrara additam , igitur
ifteaercfttencbra.

Contra conclufioncm arguitur prim6 per Ari-
ftotelem in ifto primo , tcxt. 79. vbi dicit : Nos
^uidem materiam , (^ priuationem alterum ejfe dici-
mn4 ; & ptobat hoc dupliciter. Prim6, quia ma-
tcria eft per accidens non ens, & priuatio eft per
fe non cns, igitur non funt idem materia,& pri-
uatio. Secund6, quia materia eft proprie fuoie-
(kum , fed priuationequaquam , vbi dicit Com-
tpcntator quod priuatio» nec eft proprie propin-
quum.ncc rcmotum ; quia nihil cft,igitur ptiua-
tio non cft matcria. Tcrtio, qma materia manpc

fada ttanfmutatione , fcd priuatio non manet,
igitur priuatio non cft matcria.Quarto.quia pri-
uatiocftcaufa appctitusmaterix ,& tamcnma-
tcria no cft caufa appetitus materia:. Quinto pct
Ariftotelem in Pra:dicamentis,qui dicit qu6d no
eft idcm ca:cum circ,& cxcitas;igitut a fimili non
eft idem priuatu,& priuatio, fcd materia eft pri-
uata,igiturmateriacftpriuatio.Scxt6 per Arifto-
telcm 7.Mctaph.tex. lo.Indidlis fccundiam acci-
dens non eft idem ipfum,& cire ipfum^modo pri-
uatum eft diAmn fecundum accides dc matcria,
igiturnoneft idem prinatum,&cflcpriuatum:&
non cft alia caufa,nifi quia cfle priuatum, & pri-
uatio non funt idcm,qucmadmodum clfcalbum,
& albedo,vt patet;igitur cum matcria fit priuata.
fcquitur quod non fit priuatio.

Ad ifta fcfpondctur , & ad primum dico quod
Ariftoteles rcprobat ibi Platonem in hoc , quod
non pofuitditFercntiam intcrmateriam , & pti-
uationem, fcilicec ncc fecundum rcm,ncc fc-
cundum rationem : quia licct materia , & ptiua-
tio fint vnum numefO,tamcn diftcrunt (ccun-
dum rationem ; etiam ad rationes. Ad primam
dico , quod ifta ypriuatio efiperfi nonens , inrel-
ligitur quod formaeft non cns, refpcducuius
roateria diciturpriuatio.vcl fic quud ifta propo»
fitio eft pcr fc , materia neti efi informata talifor-
ma,refpe6iucMitit dicitur prittata,fed ifla cftpcr ac-
cidcns, materia efl informata taliforma : quia quan-
doque matcria habct illam , & qiiandoque non.

Ad fecundam:quia matcria efl proprie,&c. Di-
co quod hoc intelligitur , quod materia eft fub-
ftantia inadu,fcilicet per formam refpediucu-
iusdiciturpriuatio.

Ad tertiam dico , qu6d ifta confequentia non
vaIet,homo mancbit , quando eft niger , fcd al-
bum non mancbit , igitur homo , & albus non
funt idem, ita nccin propofito;ide6 de fadlo ef-
fet concedendum,qu6d priuatio eft,quando non
eft priuatio , fimiliter priuatio mancbit , fcilicct
cum materiaprima priuata, quando tamcn non
manebit priuatio.

Ad quartam. Non intelIigitarqu6dpriuatio
fit vnaresdiftinda,qua; fit caufa inclinationis
materia:;fedfic intclligiturquod iftacaufalis cft
vera, materia appetit formam, ^uia priuata efiferma
appetihili.

Ad quintam dico, qu6d idem eft caccus & cx-
citas , (ed quia non cft famofus modus loquendi
dicere, quod homo cft czcitas , quemadmodum
dicimus,qu6d homoeft czcus, ide6 dicebat Ati-
ftoteIcs,qu6d cxcus & cxcitas non funt idem.Ec
ide6 Afiftotcles inlibroPrxdicamentorum lo-
quebaturfccnndum famofitatem fol6m, non dc-
terminando veritatcm , vt dicit Comrocutator
io.Metaphyficx,capituIo dc ^uanto.

Ad fextam dico , qa6d ttia funt cntia fecun-
dum accidcns ; quzdam funt negatiua ; vt noli
efl^e albu,& huiufmodi,& talia nihil funt.vt non
cfle album non eft albedo : quia fi fic.iam cffe, &
noneflealbum eflentidem. Secund6funt qnar-
dam didla priuatiua, vt efle furduro, cxcum,pri-
uatum,infinitum,& huiufmodi,& talia fignificSc
fubicAum oonnotando difpofitionem oppofitam
inefle , vc ifte terminus cacum , vel eacitof figni-
ficat oculum , connotando ipfum catere difpo(i-
tione, mcdiante quS poteft fieri vifio. Alia funt
dida afHrmatiua ; & illa funt duplicia : natn
quzdam , quac funt fompta a figura , qux func
difpoficioncs additx rebus di(pofitis,vt cflc figu-

ra;uin.

f-

6.

7'

Entia ftttir^,
dum MtidU
triafunt.

Qusftio X X I.

91

S.

9-

Mutatio du-
p/tx ejt , fu-
ferHAtMralu,
tjr n»tur»li(.

10.
PriuMti»
quart poni-
turefft frin-
eifittm.

ratum , cfTc triangularc, &c. & in talibus dico,
quod eft idem ipfum,&: effe ipfum, ficut idcm cft
figura, & cHe figuratum , fed aliafunt didapcr
accidens j pcr quz connotantur difpontiones di-
flinda: a rebus /ignificatis pcr huiufmodi diSti,
vt album,& in talibus non cft idcm ipfam,&cne
ipfum , ficut non eft idcm album', & cflc album:
quiaalbumeftfubftancia, Sc efle albumcftalbe-
do. Nunc dico,qu6d Ariftotelcs intellcxit de
diciiis per accidens vlcimo modo j nam in di^is
priuatiuis idem eft ipfum , & efte ipfum , vt cx-
cura, & efTe cxcum, Sc huiufmodi.

Contra hoc arguitur: quia fi carcum , & cftc
C£cum funt idem , fit igitur , quod aliquis fit dc
nouo carcus. Tunc arguitur czcum non eft de
nouo : quia prius fuit , fed de nouo eft efte cx-
cum, igitur ca:cum,&: cire carcum non funt idcm.
Secundo, quiacxcum diligicur,& tamen non di-
ligitur ipfum eirecscum, igitur non cft idcra
cxcum, & cflc ca:cum.

Refpondetur, ad primum concedo , quod ca;-
<fUm non eft dc nouo , fimiliter conccdo , quod
eflc ca;cum non cft dc nouo , tamen ^ parte prac-
fcnticft concedendum, quod de nouo eft cfte c^-
cum. Confimiliter ad lecundum, qiiia efte cx-
cum,& etiam catcum , diligo , liccc non diligam
ipfum efte caicum , & hoc eft propccr diuerfas
connotationes iftorum terminorum a parte pra:-
teriti,ficirtin ifto PiialogiCmo, cogno/io Cori/cum,
Cort/ctu efl vefiiens , igitnr cognof,o veniemem , non
fequitur , fedfequitur, igicur venientem cogno-
fco; patct igitur, quod priuatio cft matcriapri-
uaca, & hoc dc primo.

Qu_antum ad fccundum. Notandum , quwd
quidam eft rautatio fupernaturalis , vt crcatio,
& de illa dico, quod ipfius priuatio non eft prin-
cipium, ncc etiam marcria : quia talis fit dc con-
tradidorio in contradiclorium. Alia cft mutatio
naturalis , in qua fciiicct prxfupponitur fubic-
^um, & talis eft duplex, quxdam inftanca,& in-
diuifibilis : & dc illa dico, quod nunquam eft ve-
rum diccre, quod priuatio talis formac eft princi-
pium TOutationis ad illam formam , vt probatnc
antc oppofitum ; fcd tamcn ifta cft vcra raatcria,
& principium huius ttanfmutationis , quae fuit
priuatio forma: , adquam cft|ifta tranfmutatio.
Sed alia eft mutatio diuifibilis , & cuiujflibct talis
priiiatio cft principium : quia in qualibet tali
fubiicitur matcria; quz parcem habct deforma
acquirenda, & partcm non, qua dicitur efle pri-
uatio refpe(5tu partis nqn habita:. Et fic patct,
quod duabus de caufis materia dicitur princi-
pium tranfmutationis ; ptima , quia fubiicituc
tranfmutationi,& fccunda, quia carct difpofiiio-
nc ad quam cft tranfmutatio.

Sed dubitatar, qua: neccflitas fuit poncrepri-
iiationem eftc principium : quia licet matecia,
qux tranfrautatur, prius non habuitdifpofitio-
nera , ad quara tranfrautatuc , tamen cx hoc non
fcquitur quod priuatio fit principium. Rcfpon-
dctnc propter duas caufas. Quia multi antiquo-
cum pofuerunt latitudincm formarum , & ideo
ad denocandum , quod nihil formx praefuit ante
tranfmutationera, priuatio ponitur principium,
id eft, matcria pcima fub ca rationc , qua pcius
non habuit forcnam , ad quam cft tranfmutatio.
Similiter , quia mulci pofueruntformam habcre
quoddam cfte perfe(a:ura,& diminutum in mate-
tia antc gencrationem , & idco ad denotandam,
qu6d non haberct talc clfc , pciuatio ponituc

principium. Secunda caufa pco qua fupponituc,

quod omne cns diligit fe pccmanerc , cuius Orm* tnt

fignum , quod quodlibet inclinatur ad locum in "'%"/' ^"■-

quopoteft maximcconferuari. Sccundo fuppo- *"*"*

nitur quod permanentia iftorum indiuiduoram

non poteft cfle perpetua fecundijm indiuiduum,

& hoc proptec contratietatcm eorum, cxquibus

componunrur ifta inferiora, & idco fequitut tcc-

tio cx iftis , quod in iftis inferioribus opoctcat

poncce aliquam natucam , qus appetat continue

gencrationem , & corcuptionem , ica vt res pof-

l;nt perpctuari in fuofiraili fccundijm fpccicm,

poftquam non poflunt pccpctuati fecundijm in-

diuiduum, & illa natura eft matcrirprima.

Exquibus fequitur, quod cim materia non II.
appetat tranfmutari , nifi quia eft priuataforma
appcribili, ad quam eft tranfmutata , fcquitoc
quod ptiuatio talis forma: fit neccflario rcquifi-
ta ad tranfmutationera , & ifta cft neccffitas po-
nendi materiam,& priuationcm ptincipia rcrura
naturalium, & hocdc fecundo.

Ad rationes. Ad primam : quia intentio, &c.
Dico , qu6d illa eft priuatiogradus intcnfionis
fequcntis , & talis diffimilitudo fufficit , & idc6
diftum Ariftotelcs intclligitur in contratiis po-
fitiiii^.

Ad fccundam dc motucocli dico , quod imi
ibieft ptiuatio , quoad partes cocli , quia pars in
Oriente priuatur fitu,qui eft in Occidcnic,atquc
in Mcridie. Similitcr cft ibi priuatio,quo ad to-
tum coclum : fcilicct priuatio afpeduum ; quia
aliquis afpcftuscorpcrum coelcftium ad inuiccm
poftca cft , qiii nondum eft.

Ad tcrciara dico, quod licctmotus fitdeafEr-
mato in aflirmatum; tamenidaffirm.itura, quod
cft in vno tcrmino , inrludic priuationera altc-
riustermini.ficut album indudit priuationcm
nigrcdinis.

Ad ilbm dc mutationc indiuifibili di£tum efl.
Ad aliam dc corruptione luminis , dico quod cfl
de habitu in priuationcm , & in hoc eft diffc-
rcntia intcr raotam acquifitiuum, ac depcrdi-
tiuum.

A NN O TATI O NES.

* VyRlttatio efl aliquoiens. Nota ex 'Aciflotclc
1. 6. Mctaph. tcxt.4cnsccalc triplicitecdici,
vno modo pcr fe , quomodo dicitur id , qaod a
parcc rci eft aliquid, de quo ibi intendit Philofo-
phus agctc , & quod diuidituc in i o. gcncra. Se-
cundo mododicitut ens pcr accidcns , vt homo
albus. Tettio modo dicicur pcr cns, quod fignifi-
cai vcritatem propofitionis. Et hoc tcrtio modu
comptehcndit pciuationes , & entia rationis : ex
hoc enim quod aliquid eft in lerum natura , fe-
quituc veritas propoficionis ,quam intellcdlus
fignificat pcr hoc verbum (r/?,fedquia ahquid,
quod eft in fe non cns , intellcdlus confiderat vt
quoddam cns, ficut ncgationcra,& ptiuationem,
ide6etiara huiufmodi non cntiadicunturcntia.
Dicitur enim,^cxcitas cft,n6 qu6d carcitas habeat
aliquodeife in rebus ; fed quia intclIctSlus com-
ponit illam cura aliquo fubicdlo, eo quod remo-
uet aliquod cns k fubicdo , vt fi dicas , Pccrus eft
ca:cus, fignificat Petrumnon habcrevifum.
l> Priuatio eji materia priuata, Nota , quod ma-
tctia, & priuatio funt idem realitec, & diftin-
guuntuc fotmalitec. Nam matetia confidccaci
potcfti vel vt eft de fe pciuaxa omni focma,vel vt

H 4 cft

It.

Ent r*»Ie dt-
litkr tribta
mtdii.

'5-

IifAtertA ^
friuAtio funt
idem realiter
^ di/linfuS-
tur ftrtnMli-
ttr.

91

eft fub quacikncfue forma. Quado ergo dicit Sco-
tus,qu6d priuatio ed materia priuata,nihii aliud
inteliigit , quam qadd materia priuata ed idem
fibi rcaliter , ita vt materia priuata nullam reali-
tarem rcalem addat ad materiam , fed tantum di-
cat negationem forma; in mateiia apta ad illam
cecipiendam; fed quia matcria,6(: priuatio ha-
bent diuerfas definitiones : quia priuatio inclu-
dit negationem formjc ; materia ver6 non , &
materia appetit formam, piiuatio vero non:item
materiaed pars fubftantix ,priuatio ver6 non,
& tandem materia manet in componto, priua-
tio autem expellitur, materia, & priuatiofor-
maliter didinguuntur.

Qjr^ s T I o XXII.

ytrum quodlibet ens naturale apfetat fri
fermanentiam^

Ariftoc. t»p.^. text.% i. Auerroifs etm.ii. Simplic.«w.7j.
Thetnift. num. % i . Auic. ie fuffic. eap. i. D. Thom. lelt,
if ^ qi**ll.^-de ptt.art. i. Scotasint.dift. ij,qu*(l.i,
Conitnbiiccn. tap.^. qu*fi,^, Roccus qutfi. t;.

*' Rgvitvr prim6 quod non : quia
tunc fequcretur ,qu6d agens naturale
approximatuin paifo fuflScicnter difpo-
(ito, non agerct in ipfum , confequens eft contra
cxperientiam, & principium naturale. Probatur
confequentia ; quia (i agerct, tunc repateretur, &
Ctlm repalEo fit cius corruptio, fequirur,qu6d fi
appetat agere in contrarium , qu6d apppetat
difponiad corruptionem.

Secund6 , aliquod ens naturale appetit difpo-
fitionem fue corruptionis , igitur appetit fuam
corruptionera. Tenet confequentia : quia qui
vult antecedens,quodammod6 vult confequens;
& probatur antecedens : quia ignis appetit rare-
fieri , mod6 rarefadlio eft difpofitio prseuia cor-
ruptioni ; quia facilius potcft agens contrarium
agcre in rarum , quam in denfum. Similiter pa-
tct de hominibus,qui appetunt cibos prsparatos
fuae corrupiioni.

Tcrti6 : quia aliqua rcs poteft plus durare,
quam dc fado permaneat, vt puta fi efiet in con-
rinente mdius difpofito , crgo non quodlibet
cns,/<cc. Tcnet confequcntia: quia vel appetit
durarc per iilud tempus , per quod poteft mane-
re , & non manet ; fi fic , tunc eius appetitus cft
fruftrk: fi non, igitur potcft mancrc.quando non
appctit , quod eft propofitum.

Quart6 fcqucretur , quod coelum , & materia
prima infinitc appctercnt pcrmancrcjconfcqucns
eft falfum,quia quodlibet iftorum eft finitum,
& pcr confequens folum finitc poteft appctere.
Probaturconfcquentia,quiaappctere durarepec
duos dies prouenit a maiori appetitu , qukm ap-
pctere durare pcr folum vnum: igitur cumma-
teria prima , & coclum durent per tcmpus infini-
tum , fequitur qu6d quodlibet illorum appetat
permanere appetitu infinito.

Quint6,quiaquodlibctensappetit iIlud,qaod
cft fibi naturale; fed alicuius rci corruptio eft
paturalis;igitur aliqua res appetit corruptionem.
Maior nota eft indu(5tione , nam graue appe-
tit deorfum : quia locus deorfum eft fibi natura-
lis ; & minor probatur. Prim6, quia dicimus ali-
qi^a corrumpi naturaliter. Secund6, quia putrc-
ft^(k\p cft corruptio n^turalis , cotabuftio autcm

Lib. I. Phyficorum

violenta, vtpatec i.Meteoror.Terti6,quiaaIi-
qua corruptio fit ab intrinicco , vt cortuptio
mixtorum compofitorum ex elcmentis. Quart6,
quia illud eft naturale , quod femper , vei vt in
pluribus fit eodem modo , vt patct fccundo hu-
ius, text.39. mod6 mors , vel corruptio fcmper»
vcl vt in pluribus,fit eodem modo; crgo,&:c.

Sexto ad principale; quia nonquodlibct ens
naturale cognofcit pcrmanentiam , &duratio-
ncm ,ergo non quodlibet appciit ipfum pcrma-
nere. Tcnet conicqucniia; quia appetitus confc-
quitur cognitioncm ; & antcccdcns eft nocum.

Deinde arguitur per inftantias. Quia lignum
cxiftens furfum cadit deorfum in ignem fuppofi-
tumfibi, igitur fi appeteret fui petmanentiam
non dcfccnderct deorfum. Sccundo , quia aliqui
milites adhuc non fpcrantes de alia vita,eligunc
mori propter dcfenfioncra ReipubIicae,quod non
cflet, fi appcterent pcrmanerc.Tcrti6, quia qui-
dam interficiunt fe ipfos , vt patct de defperatis,
Quarto pcr Linconicnfem in traftatu dc radiis,
qui dicit quod habitantes in montibus Hypctbo-
rcis viuunt ita diu , quod attaediati de vita prs-
cipitant fe ipfos de rupibus in mare. Quinto fe-
cundumnaturalcs hiftorias,Phoenix comburit fc
ipfam in quodam monie , vt poft mille annos de
cincribus cius gencrctuc alia Phcrnix. Scxt6 ar-
guitatdevetulis.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto
primo, cap. vltimo , text:8 1. vbi probans, quod
in qualibet tranfmutatione priuatio fit ptinci-
pium ncceiTarium ,probatqu6dmarerianonap-
petit formara fequentem per formam prsccdcn-
tem : quianullares appetit fuam corruprioncm:
& dicit Commentator , quod omnis res diligic
fe ipfam pcrmancre.

NotanJum , qucd duplex eft appctitus, qui-
dam fequcns cognitioncm , vt ille quo aliquis
niiitur in profccutionem,veI fugam alicuius ob-
iedi dclec^abilis, vel triftabilis: & talisappetitus
vocatuc animalis , qui eft duplex ; nam quidam
fequitur cognitioncm intellediiuam , & vocatiu;
appetitus intcllediuus , vt voluntas ; altcr fcqui-
tur cognitioncm fcnfitiuam,& vocaturappcti-
tus fcnfiiiuus : fcd alius eft appetitus naturaiis,
qui non fequitur cognitiunem , ficut dicimus,
qu6d grauc appetit dcorfum , & materia for-
mam , & cntia nataralia appetunt efTc , & per-
manere.

Secund6 notandum, qu6d appetitusadper-
mancndum quandoqueeft cum conatu, vt quan-
do agcns contrarium cft applicatum , & tuuc di-
co, qu6d nullum tale potcft permanere per tem-
pus sternum , nifi tale fuerit vircutis infinitae
fimpliciter; fedquandoque eft fine conatu, vc
quando nullum contrarium eft applicatum,& in
tali nulla requiritur potentia ad durandum , im-
m6 quacunquc porenria data minor in infinitum
fnfficeret. £x quo fequitur,qu6d iftaconfcqucn-
tia non valet , illudquod durar per vnum diem,
eft aliqualis vittutis, igitur illud, quod durat pec
duos diesjcft maioris virtutis, & illud, quod du-
rat in aeternum cft infinitae viftutis:negatur con-
fequentia, quia ad permanendum fine conatu,
nulla requiriturpotentia.

Secund6fcquitur, qu6dficlementum fimplex
eiTet in loco, vbi nunquanri applicarcturfibi con-
trarium, tuncnumquamcorrumperetur,necre-
quircret maioreni potentiam ad durandum pcr
vnum diera, quam ad duraiidiim pcrpctuo.

Tcrti6

4.

Appetitut nfi
duplex.

Jtppetitmtjul
permanltlum
interdum eSt
eum conatMt
quandequt
fine tenatu.

Quxdio XXII.

93

r. Terti^ notandum, qu^d * appetitus aniroalis>

jiffttitm &naturalis difretQnt abinuicem. Primo, quia

mMmTmlit. & appetitus animalis femper fertur in bonuniiexi-

^tSmMiitdif' fjgpj ^ yg| apparens : fed appetitus naturalis fcm-

ftriin . pp^ fcrtur in bonum exiftens,& hoc ponit Com-

tnentator fecundo huius , vbi dicit , quod inten-

tttm in rebus voluntariis femper eft bonum ap-

paiens , vel exiftens , fed in rebus naturalibus

fcmper eft bonum exiftens. Secund6 diffetunti

quia appctitus animalis piopricdicitutdiledio,

ied appetitus naturalis non niH impropri^,vt di-

cit Commentator , quia omne ens diligit feper-

manere. £t (i quaeratur, quz reseft appetitusna-

turalis. Refpondaur , quod non eft niH quidam

nifus, vel inftindus, vel inclinatio naturae ad ef-

fendum , quia noneftaliudniG res Hcinclinata,

ficut appetiius grauis ad deorfum , non eft aliud

quim grauitas Sc inclinata , qua confequenter

indinatur graue cumconatu, vt quandograue

eft furfuro, 6c quandoque finc conatu,vt quando

graaeeftdeorhim.

£, Nuncponuntur conclufiones.Priroaeft.Quod-

■Ensiuttitr»U libet ens naturale appetit fe ipfuro permanere

mffttitu »*- appctitu naturali. Probatur,quiaquodlibet ens

t%r»Ufftttt naiuralc poteftpcrmancre; igiturqnodlibetap-

ftnnMtT . pgjit^gj indinaiur ad permanendum^Tcnet con-

fequentia,quia aliter aliqia res pcrmaneret con-

tta propriara inclinationcm , & per confequcns

cfTet contraria fibi ipfi, quod eft impoflibile:quia

eftet otiofa in n^ara , vt concludit Coromen-

tator.

, Secundo , quia omnia entia appetunt aflimi-
lari ipfi Deo,qui cft ens primum pcrfedHflimum,
& raaximcpcrmancns , igitur quodlibetens ap-
petit aflimilari fibi in permanentia , fcilicct in
quantum poteft, & pcr confequcns quodlibec
cns appetit peimancre.

Tcrtio , quia elTc , & pcrmaneie comincntuc
fub rarione appctibilis : quia pcrraanere eft bo-
num : moddomniabonumappetunt,vtpatct,i.
Ethicoruni.
7. Quarto arguirur pet figna. Primi»quia quod-

libet ens naturale tendit ad locum, in quo maxi-
m'c potcft confcruari ; quod non eflet nifi quod-
libet appetetet pcrmanere ; & antecedens appa-
ict , quia quodlibet ens tendit ad fuum locum
naturalem, qui habet quandam virtutcro con-
feruatam locati , vt patct quarto huius , text.48.
Secund6 , quia vnum contrarioium fugit reli-
quum , vt patet in lib. Mctcororum pcr totuiu,
qnia per hoc dantur caufa; multarum impref-
fionum.

Secunda conclufio. Licct quodlibet ens appe-

tat petmanere, tamen non fempcr,fed fecundura

propenfionem fuae naturz. Probatur ,quiatunc

in iftis infeiioribus quodlibet ens froftraretut \

fuo fine fecundum totam fpeciem , quod eft im-

poflibile. Et (\ dicatur quod fi quodlibetens ap-

petat fic permanere , videtut quod ille appetitus

fufficeret ad hoc, quod les permaneret quocum-

que alio circumfcripto. Rcfpondetur qu6d non:

quiavltra illum appetitum requiritconferuatio-

nem prima: caufa: , ad quam omne efle fe habet*

ficut luracn fc habet ad corpus luminofum.

g^ Tcrtia conclufio. Appetitu naturali aliqui

Jffttituns- P<>f^unt appeterc fui corruptionem , vt patuit

ntrali Mliqui pri&s.

•ffimtt fui Ad tationes. Ad primaro fequeretur , qu6d

:»rrttftitnf. vnum contrfttiura , &c. nego confequentiam:

quig vnam contratium appctit agete fibi fimile

in reliqaura , & non appetic corrumpece reli-
quum , nec etiara corrumpere fe ipfura: licet ifta
iequantur ad hoc, qu6d agac fuum fimile,& ide&
non oportet , quod fi aliquod apperat antece-
dens , quod cum hoc appeiat confequens , niii
cum hoc appetat confequentiam efte bonam.

Ad fecundam negatur confcquentia:quia licec
appetant illa difponentia, tamen non appetunt,
quod difponant ad fuam cotruptionem , & ide6
licct homo appetat cibos nociuos , tamen non
appetit efteillos cibos nociuos fibi.

Ad teriiam, aliquid duratminus , &c. conce-
do, igitur non appetit,nego confequentiam. Ad
piobationem dico , qu6d appeteiet durare illud
tempus, nec eft inconueniens , qu6d defidetium
natuiale fruftretur in parte. Aliter dicitur, quod
res non appctic efle in futuco , & hoc appecitu
naturali ; fed appccicas ille coniongitur cum
aAu,& ideo non oportet,qu5d ifte terminus
Mppetitiu coniiotcc cacentiam cei , qux appe-
ticur.

Ad quarcam foluca eft * quod ifta petmanenc
fine conata.

Ad quintam dico, qu&d nulU curtuptio eft
slicui coiruptibili naturalis. Ad probationem
dico, qu6d nosdicimus,corruptionem natura-
lem , quando fit fecundura communem cuifum
naiuiac , vt in fene&ute , licct fit violcnta illi,
quod cotrumpitur. Ad aliumputicfadio,&c.di-
co,qu6d putrefadlio eftcorruptio violentare-
fpedu illius , quod putrefit, tamen dicitui natu-
ralis , eo qu6d mixta magis funt confueta cor-
rumpi per putrefa£lionem , quam per combu-
ftionem. Ad aliam dico, quod non fequitur:quia
licct fiat ab extiinfeco , tamen pafliira non con-
fert vim. Ad quartam neg.itur , nifi fiat fecun-
dura intentionera agentis. Vel poteft dici, quod
illa funt naturalia diftingucndo naturale con-
tia cafuale , kd non diftinguendo contia vio«
lentum.

Ad fextam ptincipalem, dico quod non opor-
tet , qu6d omnts appetitus fequatur cognitio-
nem , fed fufficit qu6d dirigatur a cognofcente,
vt puta ab intelligentia. Tuncad inftantiasde
ligno dico, quod lignum appetit dcfccndere, fcd
tamen non appetit igncm efle fub eo , quia hoc
accidit a cafu. Ad fecundam dico, qu6d accidic
fccundum aliquos pcopter fpem altcrius vitx , &
ide6 ex hoc Tullius ctedcns peipetuitatera ani-
masfamam fui nominis pizpofuit moiti coipo-
ralL Alij dicunt , qu6d hoc faciunt piopter vic-
cucem : quia tales prope fiiiem vitsc funt valdi
intense virtuofi ; & melius eft illud medium;efle
virCuofi , quaro diutius efte minus vinuofi, & fic
appetunt hoc appetitu aniraali , & non naturali.
Ad tettiam dedefpeiatis dico,qu6d tales notunc
fe ipfos non eflc, fed volunc fuam roifeciam non
efle , licec ipfos non efle feqaacui , & ica dicacuc
ad Linconienfem.

Ad aliara dePhccnicedico,qu6dPhcenix ex
aliquo infti,nAu nacurali cognofcic fc non am-
plius pofle permanerc , &qu6d aliomodofibi
fimile non poteftgenerare, ide6 appetens fcraper
manere fecundum fpeciem , ciim non poflit per-
manere fecfidum indiuiduara,& comburit fc. Ad
. illam de veculis dico, quod raenciuncur peflimc.

ANNOTATIO N E S.

10.

* A Pp'"^** '*»""alu , & natitralif Jfferunt ah
jL\.imucem, Nota, quod ciira appccicus ani-

II.

Affttitms

miirttUi* «/f
appccjcusani- ^^^^,,

malis

94

Lib. I. Phyficorum

difermnt in
muliif.

malis C\t duplex, vnus intelle<5l:iuus, & alter fcn-
fitiaus , ifti duoappctiius diftinguunturinter fe,
difFeruntque in tnuitis. Quod dilHnguantur ap-
paret : quia multoties funt contrarij , vt patct \n
homine in continente,in quo prxualet appetitus
fenlitiuus contra rationalem. Tum quia appeti-
tus rationalis ferrur in bonumparticulare , &
vniucrfale; appetiinus cnim vniucrfalebonum:
appetirus vcro fcnfitiuus folum fertur in bonum
Atftiius lingularc. Tum etiam quia appcticus fenfitiuus
fenfitiuus,^ difFcrt in muitis a rationali. Primo differunr^
r»ti»n*lit quia appctitus fcnfitiuus eft circa bonum,quod
imaginatio iudicat, rationalis vero circabonum,
vel maium intellcdlu iudicatum. Sccundo diffe-
runt , quja appetitns rationalis, fiue voluntas cft
libcra libertatecontradi6l:ionis,qu6d fcilicct po-
teft fufpcndere adlum volitionis , & libertatem
contrarietatis circa bonum parcicularc.quamuis
non circa bonum vniuerfalc : poteft cnim vellc,
& noUealiquod bonum particulare , appctitus
tanien fcnfitiuus non cft libcr , fed nccelfarip
operatur vtraque neceflitate oppofiia; quiapro-
pofito fibi conucnicnti non poteft brutum non
appcterc , & propofito difconuenicnti non po-
tcft non refugere. Terti6 , diffcrunt in adlibus;
voluntas enim habet adum amoris amicitia:,
qui cft amor rci propterfe, quoaniore diligi-
mushoncfta, in qup fundatur amicitia-, habet
etiam aftum amoris concupifccntiz , qui cft
amor rei viilis, quo araamus nobis vtilia : appe-
titus vero fenfiiiuus caret priori amore , & ided
brura folum appetunt}fibi vtilia,nequehabenc
veram amicitiam inter fe. Item in voluntatceft
confenfus , qui dicitur elcdio : quando ct)irn
proponitur fibi aliquod bonum quia libera eft,
poteft velle , & tetinere , & fi vult, ille adus di-
citur confenfus , & propier hoc dicitur liberum
arbitrium ; qpia fcilicet liberc recipit ,&con-
fentjc in id quod intelleftus delibcr^t clTe fa-
cicndum, quod fi fic contralegcm diuinam , erit
Pt^ccatum. Quarto diffcrunt , quia voluntas do-
minatur appetitui per rationcm , poceftque mul-
tos illius adus impedirc, quos d non impedit,&
funt contra redam rationem ,imputabimr fibi
ad peccatum , quantumcunque vrgeat appctitus
fenfitiuus. Quinto diffciunt ,quia voluntasnon
fubditur inBuxui caclefti in fuis adibus.ficutap-
pctiius fcnfiiiuus, & fic meritutn,vel dcmcritum
non eft abfque volunratc : quia prinium fubie-
dlum meritj, &dcmeriti, ficur peccati &gratiac,
eft voluntas , & vltimo differunt : quia volunta?
pft rcflexiua , & vult fe veile , vel voluiiTe , aut
noluilTe, quod non habct appetitus fenfiiiuus.

Q^yiPsTio XXIII.

jytmml^zfirtuj '-unita fit fortior filpfk
difperfiii'

Author libroruin dc CanfiSyfnfofit. 1 7. D. Thotnas US.iy.
Ariftot. in prtblem. ft9. 1 j. frobltm. 4. Conimbric. j.
Phyjic.cnf. I . qtttft. 1 . »rt. I .

f. ^K^^Rgvitvr qu6d non : quia fequerc-
WS^^A t"r »<iu6d non femper in maiori cqrpo-
g^^^ re eiret maiot virtus , confequens eft
contra Ariftotelem i.Czli, text. 8. &jo. &8.
Phyfic. tcxt. 79. Probaiur confcquentia : quia il-
lud quod cftraaiuscft minus vnitutn.

Secund6, quiailla virrus eft fortior,qux fufE-
cit agerc ad maioremdiftantiam, fcdvittusdi'
fpcrfa fufHcit agcre ad maiorem diftantiam qu^ni
virtus vnita; igiturvirtus difperfa cftfortiorfc
ipsa vnita , & fic vnitanon eft fortior. Maior&
minor patenc pcr vnamexperiemiam: quiavna
parua portio ccrac Ipilfa pofita a remotis non vi-
dctur , qu2 lainen fi eftct cxtenia fccundijm lon-
gum , & latum, benc viderctur. Confirmatur per
aliam expcricniiam : quia plura vifibilia ab in-
uiccm difpcrfa de prope videntur ,quz tamen fi
eftent coniunftanon vidercntur.

Tettio expetimur , quod fcrrum calidum non
agit ad laniam diftantiam, ad quam agit flamma
tenuis, in qua tamcn calidiias eft magis difperfa.

Quartd fequitur , quod duae rcgul* Ariltotc-
lis, quasponitiny. huius, tcxt. 35. &indc,noti
efTent vera: , quarum vna cft , Si aliquis motor
moueat aliquod mobile pet aliquodfpatiumin
aliquo tcmpore, medietas motoris moucbit rac-
dietatcm mobilis pcr idcm fpatium in aequali
tcmporc. Secunda cft , fi duo motores tnoueanc
duo mobiha pcr ahquod fpatium in aliquo tem-
pore aggregatum ex motoribus, moucbit aggre-
gatutn cx mobilibus per iucm fpatium in aequali
tempore; fcdconicariatui, quoad pnmam rcgu-
lam : quia mcdictas r.iotoris habcrct minorcra
proportionciri fuper mcdiftatcm mobilis , quam
totus inotor fupcr totum mob'lc de tanto,quan-
tovirtus difpcria cft dcbilior virtute vnita. Ec
confimilitcr patcr , quoad fecundam regulam:
quia aggrcgaruni ex motoribus habercj m.iJo-
rcm propoirioncm ad nggrcgatum ex mobili-
bus, qukii vnus motorum ad vnnm mobilium,
cum virtus vnita fit fortior fe ipsa difpcrsa.

Quinto rcquereiur , quod aliqua virius ficret
fortiornullo iibi addiio, & dcbilior nuUoa fe
rcmoto, confcqucni eft falfum, & probatur con-
leqocntia ; pofito qu6d iftud calidum condcnfe-
tur nullo gradu caliditatis fibi aduenicnte ab ex-
trinfcco, tunc ifta caliditas eft fortior in virtute,
quam priis, qnia eft magis vnita , & tamen ni-
hilcft fibi additum: & tuncfi iternm rarcfiat,
erit dcbilioj: ip virtute , & tamen nihil cft i fe re-
jTiotura.

Sexto fequcrerur , qu6d qualitas finita poflet
agcrc cfFcdum infiniium,confcquenseft falfum,
quia res denominatur finira , vel infinita pct ef-
fcduiii, quem poteft produccrc, vcl per refiften-
riam , in quam potcft agcrc, & idc6 fi producac
efFedum infinitum, eft virius infinita. Confc-
quentia probatur,quia fi qualitas condenfetur
yfquc ad fubduplum, tunc ipfa eft fortior, quim
prius in aliqua proportionc , & fi ad fubtriplum
cft fortioris virrutis in maiori proportionc; igi-
pr cum virrns illa pofEt vniri tnagis > & magis
per condcnfap'oncm fiibiefli in infinicum,fequi-
tur, qucd illa qualitas fiec infinitae virtuiis.

Scpiim^ pcc cxperientiam : quia videmus in
Cradu d()lioru(n diflicilius efle trahere, quando
duae chord^ coniunguntnr fimul in aliqua parte
dolij , fed quando difiungitur ad extretna, faci-
lior eft tradus, quod non cfTec nifi virtus difper-
ifa eftec fprtior fe ipsi vnit^.

0dau6 , aggregacum ex doabus refiftenciis
poit piqs refiftic , qu^ra alceca illarum ; igicur k
fimili aggregatum ex duabus virtutibusadiuis
non plus agecqukm altcra illarum virtucum.
Ancecedens patet : quia fiad imaginationemin
y^cuo cffenc dux fphxrae pofiras fupcr planumj

tunc

Qusftio XXIII.

9S

Virtm $B» tfl
maicr qut,
fjtbtt A<fU»-
Itt grmdus in
fnagnitiUitte
ptinori.

tunc quzlibet illartim poteft inoueti ab infinito
modica virtutc cum iiihil rcfiflat ; tunc H cx illis
dnabus Hat vna fphacra, zque facile erit illam
rnouere, Hcut aliquam illatum , curo ipfa polEt
ab infinito modica virtutc moueri, eoquod non
cft rcfiftentia.

Oppo^um arguitur per experientiam:qui&
ferrum calidum agit intenfiorem calorem, quam
faciat fiamma, & noc ptoptcr vnionem virtutis.
Secundo, quia duo homines poiTunt lcuare lapi-
dera i cuius tamen medietatem nullus poteft lc-
uare. Tertio , quia dus chordx fufficiunt fufti-
nere vnum pondus , quarum tamcn nuUa poteft
medietatem fuftinere. Quart6 pct Authotcmde
Caufis, qui ponit illam conclufionem.

Notandum,qu6d aliqna virtus poteft vniri al-
teti triplicicer , vno modo aggregando vnum ad
reliquum ad fa£lionem eiufdem efticdus } vt ft
duo homines ad inuicem applicentur ad fuften-
tationem eiufdcm ponderis.vel leuationcm eiuf-
dem lapidis : & tunc dico quod in tali vnione
non eft maior , vel rninor virtus , nifi fecundum
quod virtus vnita eft melius, vel minus bcnc ap-
plicata , quam virtus difperfa, vel e contra,verbi
gratiii, Ci Hnt duo homines,quorum quilibet ha-
bcat virtutem vt deccm,& vnus tertius vitiutem
vt viginti, tuncfi ifti duo appliccntut ad vnum
longum lignum , melius portabunt , quam ille
vnuscuius viftuscft vtviginti, & hoceftpro-
pter raeliorem applicationcm:fcd (x elFct lignum
cuttum, vel compadtum.autaliud pondus brcuc,
tunc habens virtutcm vt viginti melius leuarer,
qu^m alij duo. Secundo modo coniunguntur
aliquz virtutes finc condenfatione,vt fi duo cor-
pora lum.inofa coniungantur ad producendum
lumen in idem medium. £t tunc fccundum quod
iftaconianguntur adinuiccm diucrfimodc.fcili-
cct propc , vel remotc , fecundum hoc a6lio cft
fortior,vcl debilior : vndc fi applicenturconiun-
&im ad inuicem , aftio crit intenfior propc , fcd
tamen minus eftct extenfa. Sed fi applic^tur ad
inuicem , qn^d adio vnius terininctur ad alte-
rius fuperficicm,& e contra , tunc fuppofito,
quod medium fit vnifotme , a£tio non eflTet in-
tcnfior propc , vcl rcmotc inter illa duo agentia,
quia totum eft vniforme.

Ex quo fequitur , quod in iftis infcrioribus
nullum medium eft vniformc, & ideo in iftis in-
ferioribus ; quando duo ignes , vt dua: candelz,
iic applicantur , quod adlio vnius tetminetur ad
aliud , & c contra, vel etiam magis propinque,
adhuc adlio non eft vniformis in intermcdio, vt
patet ad cxpetientiam. Tettio modo vnituiali-
qua virtut pct condenfationem , vt fi ignis con-
denfctur non corruptacaliditate , & tuncdico,
quod illa victus eft intenfiot , quz habcc zqualcs
gradus in raagnitudine minoti ; velroaioresin
acrquali magnitudine , & h«c fit prima conclufio.
Probacur, quia illa virtus eft maior,& fortior,
quac eft intenfior , fcd illa quae habct plures gra-
dusacquales in £qualimagnicudine,vcl squalcs
gradus inminori magnitudine.cftintenfior, igi-
tur illa eft maior , & fortior. Maior pacet , quia
vittus incenfior poceft produccrc maiorem e£Fe-
&um, quam minus mtcnfa , & agere in maiorem
rcfiilenciam , & per confequens , cft maior, &
fortior;& minor noca eft. Nam de duobus al-
bis illud eft incenfius album , quod habet plures
gradus albcdinis squali magnitudine , vel zqua-
lesgtadus,& tocptxcise in minori magnitudi-

nc. Etideodicit Author fex Priiidpiotum, qood
raargaiitaeft albior, quam albus equus>^

Secunda conclufio. Vutus vnita * eft forrior ^"*^ ^»*'*
fe ijjsa difpersa. Probatur, quia illa virtaseft '^^^Zji,
fortior , qux habet xquales gradus in rainoti
magnitudine , fed vittus vnica eft huiufmodi}
ergo , &c. Maior patei ex ptxccdenci conclufio-
ne , & minor apparct in vnione fada per con-
dcnfationem> vbi nuUus deperditutgradus vii-
tutis.

Ex conclufione feqaantur aliqua cotollaria. f*
Primum cft , quod fi cflct aliquod calidum vni-
forme , & calidicas , qux cft iii vna mcdietace
ipfius , poneretut in alia medietate pei imagina-
tionem , vel per condenfationcm , quod luncfe-
cunda mediecas circt in duplo intenfius calida,
quam ance : & fi caliditas totius ponetetur in
quarta parcceius ,eflct in quadruplo intcnfior.
£c/icfipcrimaginationem ponetecurinpundlo,
caliditas illaeflet infinitc intenfa,& punftus in-
finite calidus.

Secundum corollarium,qu6d aliqua virtus fi-j
nita poteft pioducere cffc^um infinitc inten-
fum , nuUo additu vel reraoto. Probatur confc-
quentia ; fi caliditas totius , qux eft virtus finitat
per imaginationem ponerctur in pundko.cflct in-
finicc intenfa , & pcr confequcns in alium pun-
dum agcret caliditacem infinicc intcnfara. Ter-
lio fcquitur,qu6d vircusforcior cfficicur debHior
nuUogradu virtucis petditorpatct fi denfum cf-
ficiacut rarum. Quarc6 fcquitur , qu6d aliqua
virtus continue reniitteretur,& lamen continuc
eflec forcior ad agcndum , pofico qu6d calidicas
remiccacur per frigidicatem , & qu6d fubiedum
calidnai concinuc condenfetut in maiori propor-
tionequam calidicas rcmiccacur, &tuncfequi-
tut propofitum. Quint6 fcquitur quod aliqua
virtus continuc intendatut ; & tamen continue
minus fufficiat agere , quam ante, id eft,in maio-
rera refiftentiam. Probatur.pofitoquod calidum
intendacur in caliditate , & cius fubicdlum rare-
fiac in maiori proportionc , quam intendatut ca-
liditas , & tunc fequicut piopofitum. Vltimo fe-
quitur,qu6d intenfio qualitacis .atcendicut pe-
nes pluralitacem gtaduum xqualium in xquali
m.ignicudine, vcl penes xqualicaccm graduum in
minori magnicudinc,& hoc caraquam penes cau-
fam; fcd canquam penes cffedumattendiiurin-
tcnfio vircucis pcnes rcfiftenciam, in quam virius
fufficit agere.

Concra conclufionem arguicur , quia d eftct ^.
vera, fequerecur qu6d calidumin fummopoftct
fieri calidius ; confequcns implicat. Confcquen-
tia probatur: quia calidum in fummo poftec con-
denfari , & per confequcns incendi. Refpondc-
tut negando confcquentiam : quia calidum in
fummo non poceftcondenfari , nifi per remiffio-
nem caliditatis , & per indudioncm frigidicacis.
Ex quo fcquitur , qu6d ignis purus non poccft
comprimi condcnfando ; vcl fi poteft,remittc-
turcalidicas.

Secund6 arguitur, quia fi eflct vnum calidura
vniformiccr , difformitct cerminatum ad vnura
gradum in excremo rcmiOloci , cunc illud fubie-
€tam cffec xquc incensc calidum , ficut vnum
aliud,quod effct vniformitcr calidum gradu me-
dio.Tunc ponatur , qu6d illud condenfccur,ad-
huc correfpondebit fuo gradui medio ; igicur
cum calidicas ifta fuerit vnica per condeofacio-
nem ,non effci intcnfioi,quim antc.cum fcropcr

cortcfpon

96

Lib. I. Phyficorum

VirtM vnita
tion Mgit aJ
maifem di-
fistntiatn^
^iMmdijfer'

correfpondeat fuo gcadui in medio. Refponde-
tur, quod Hcut iilud calidum ante condenfatio-
neni corrcfpundet gradai incdio caliditatis , ica
ctiam puft c6nden(ationem , fed gradus tnedius
poteft poii condcnfationcmfadam eire intenlioc
gradumedio ancccondenfationem.

Tertio. Si virtus vnita, &c. fequerctur , qu6d
quodiibet agens n.icuralc agcrcc incenHus fub
6gura fpiixricat quain fub aiiqua alia 6gura:quia
fub figui.i fphsrica clTct virtus magis vnica j mo-
do confcquens eft falfum , quia graue pyrami-
daiis figurx ve)ocius defcendic,quam fpliasricx
^gura:.

Quart6, corpus luminofum plana: fignrx agit
lumenintennus in partem medij propinquam Ci-
bi , quam corpus luminofum fplizrica; figura:,eo
qu6il illapars refpicicuritpluribuspartibuspla-
ni, quam fplixrici.

Refpondctur concedendo confequens , ca-te-
tjjparibus. Tuncad primam dico>qu6d fub figu-
ra pyramidali facilius diuidit medium, fed in va-
cuo lioc non iuuaret. Ad fecundamdico, quod
iti corpore luminofo plano plures parces cpn-
currunt ad agendum in idem puniStum , qulim in
fphzrico , fed fi prxcisctot partes arquales con-
currunt vcrobique> dicendum qu6d inrenfius lu-
n>en caufaretur a fphsrico , quam jk plano. Vel
poteil dici,qu6d fuppofico xquali lumincin cor-
pore fphxrico, & in corporc plano, tunc fcmper
lumcn inrenfius fiet ^ fphzrico prope fe , liccc
uon ad maiorem didanti^m , Sc hoc fi pUnuqi Cit
maius tn quantitate.

Tcrtia conclufio. Vitrus vnita non agit ad
triaioiem diftaiitiam.quamdifperfa. Probaturde
viiibilibus , qux difperfa vidcntur ad aliquam
diftantiam, qu.-c non vidercncur coniundla.

Ad raciones. Ad primam concedo , quod non
femper in maiori cprpore clt maipt victus incen-
iiue, licct bcnc exccniiuc.

Ad fccundam negatur maiqr vc pacecin certia
conclunpne.

Ad certiam dico , qii6d illx regulas func verx:
quia ficuc dux mcdietates motoris fimul vnicx
habec maiorcm proporcioncm ad aliquod vnum
proporrionaliter , quam vna mediecas per fe
iiimpta habercc ; ica dux mediecaces refi(lcnci«
fimul vnitx futciiis refiftuut , quam rcfifterent (i
clFent fcparatx. Et eodcm niodo diciiur dcmo-
tciibiis aggrcgatis.

Ad quartam conceftlim fuit in vno corollario.

Ad quintam eft cpncellum fimiliter.idimagi-
nationem, licctnon fit poffibile ficefredefadlo.

Ad fexcam de tti£ta dico, quod hoc cft : quia
illx chordx non sque applicancur coniundx
ficut fi cflTent feparatx.

Ad fepcimani.aggregacum ,8cc. nego antece-
dcns, Ad probationern conceftb cafu , nego quod
quxlibet illatum fphxrarurn, poceft ab infinitq
tnodici virtute moueri.

A N N O TAT lO NES.

* ^TIrttuvnita efiforttorfiipsadifpersa. Nota
V primo , quod maior, vel minor a^iuicas
jion femper fequitur maiorcm , vel minoreni in-
tcntionem formx, non cnim eo quod aliquis ca-
lor plus miiiufve calefaciac, indicac ipfum inten-
(iorera , vel reini(fiorem eiTe.quod docet Arifto-
fclcs 8.Phyficorum,text.8. /»»j«i<Wm»»,inquif,
pj^nitndine maierviiiiu exiflit: vnumenim pc-

dale intenfum vt quatuor > minorem habet vit-
tucem bipedali etiam intenfo vt quatuor , ciim
ergo id, quod eft maioris virtutis,qu^m alcetuni
in xquali cemporc plus agac , & plura producat,
bipcdalecalidum vc quacuor , inzquali cempore
plures gradus producec caloris , qu^m pedale ca-
lidum vr quacuor. Non crgo intcnfio maior fo-
la eft caufa maioris a6liuicacis, fumiturergo ma-
ior adiuitas , & ab intenfione , & ^ muhitudine
formx , qux eft fecundum parres plures matc-
tix. E(} ergo circa hoc regula, vbi plurcs gradus R»/*'*»
formxcongrcganturcircapairum, fiuetalesgta-
dusfint fecundum inienfioncm , fiuefecundum
extenfionem , & fubiedli parccs , ibi eft maiot
adiuicas.

Noca fecundo > qu6d qualitas xqualis in in- '

tenfione plus agit , quando eft in fubiedo denfo,
quam in raro: quia virtus vnita eft fortior fe ipsa
difpersa ,cuius ratioeft : quia quanto agenseft
propinquius paiTo , tanto magis agit in ipfumi
cum ergo parces denfi minus diftcpt ab vno pun-
do , quod fignari poceft in medio circapaifum,
qnam partes rari, fequicur quod denfius plus
aget. Non tamen fic intelligendum eft,qu6d raa-
gisagat, ideft , vltra gradum intenfionis: ni(i
plutaiicas formx , qux eft fecundum plures par-
tes materix,id requirar , fed fi rarum , & denfum
fint xqualia,& in raateria, & in gradu intenfio-
nis , dicitur denfius cunc plus agere , vel quia ci-
tius aget , vel qu6d poftet prodire in adum fe-
cundum fuam lotam adliuitatem , quod rarum
non faciet , quia non eft debicc approximacum
paiTo. £x hoc fcquicur , qu6d adiuicas , feu po-
tentia,adage|idum proxima.attendicur non fo-
|um in gradu , & non folum in multitudinc for-
mx , fed infuper in nac debica approximatione
partium agentis. Quare concingir , qu6d cali-
dum vc quatuor in gradu , & in forma plus agac
quam caiidum xquale illi in gradu , & in forma
(i fic rarius ; imm6 & qu^m calidum vc quinque:
(icuc,verbi grati4,concingic infcrrocandenti,
quod plus agtt qu^m ftupa ignita, qux habent
tantam materiam. His notabilibus bencconfi-
dcratis facilc intelliguncut mulca,qux ^icit Sco-
tus in hac quxftione.

EXPDSITIO TEXTVS.

DE principip aMemficundum jpeciem , (frc. Hjc ' '•
excufat fe determinatione formx dicens, Tcxc.Sj,
qu6d dererminare profecutionem deprincipio
formali eftopus primx Philofophix ; & loqui-
tur de principio, quod eft fubl^antia feparata; &
perprimam Philoibphjam intelligitMetaphyfi-
cam ; fed de formis generabilibus , &corrupti-
bilibus pofterius dcterminabimus. Et tunc teca-
ptculando dicit, qu6d dcterminaturo eft a nobis,
qax & quoc func principia ; & hoc eft verum
de principijs inttinfecis ; fed nunc dicamus in-
tcndentes aliud principium , id eft,determinan-
tcs de aliis principii$,fcilicet exttinfecis , & hoc
in fecundo libro , qui eft de principiis dodlrinx
ffientix naturalis , & ide6 fecund6m rcftum or-
dinem iftefccundus deberer prxcedere. Sed quia
anciqui fic ordinauerunr , Ariftotelcs etiam vo-
luic fic ordinare. Explicic expoficio primi libti
Phyficorum.

ANN OT ATIQ.

a T>W E principio autem ficundum fpeciem , &c.
X-^Not4 , quoniam quibufdam viderecur

Atifto

11.

Qusftio XXIV.

97

I.

Atiftotelem impugnatutum crte illotum cito-
rem , qui ex impugnatione forraz lapfi funt, vt-
pote Placonicorum,qDi aflcrebant ideas, feu for-
mas feparata$,e(re rerum naturalium formas,ide6
quoniam ttadlatio dcformis feparatis ad Meta-
phyficum fpe(^at, eo vfqucdifFetturhzcimpu-
gnatio ab Ariftotclc. PoUicetur tamen fe in fe-
quentibusdidlurum de formis inhsrentibus ma-
terix,quoniam tales cadunt fub Phyfica confidc-
ratione. Cumautem inquit fcdi£lurum defor-
mis,quzintereiit,autcreditomnesintetite,quod
falfura eftjaut fi non credit,n6 negat fe didurum
dc his ctiam , qua; non intereunt , cuiufraodi e(i
fola forma hominis in his rebus, qux gignuntur,
& iacereunt,de quibus hic loquicur dumtaxat.

CiViESTIO XXIV.

Vtrum cuiujlibet tranjmutattonu natura-
lu formajit frincifium ^

Atiflot. e»p.^.text.%i. Auertocs, Simplic. D. Thom. ibid.
Videcitatos }«</?. 19. Suarez tcm. 1. Meta^h. dijl.ii.
num.T. Conimbric. i. fhyfic.qHtft. 9. Co(npIucen.«^(|^.4,
f uentes qMi,fi. 4. Roccus qutft. jo.

R G V 1 T V R qu6d non : quia foxma eft
,tranfmutatio naturalis , igitar ncn eft
[ principium tranfmutationis.Tcnct con-
fcquentia : quia idem non eft ptincipium fui
ipfius , & antecedens apparet per Ariftotclem
tertio huius,text.4. vbi dicit , quod motus eft de
eflcntia termini ad quem , & exemplificat Com-
mcntacor Phyfic. text. 5. vt ire ad calorem eft
quidam calor.

Secundo.fiefTctprincipium, ^fcl extrinfecum,
& hoc non : quia tunc non differrct ab cfficicn-
te,& finc; vel intrinfecum , & hoc non : quia
tranfmutatio vcl eft mateiia , vel accidens fuc-
cefliuum , vel ipfa forma^quorum nuUum habet
principium intrinfecum, vt patuit piius.

Tertio : quia nuUa forma eft generabilis ; igi-
tur nullius tianfmutationis forma eft princi-
pium. Tenct confequentia : quia fi eftet princi-
pium,maximc efiet in generatione:&antecedcn$
appat et, quia fi forma geneiat etur , hoc elTet pio
tanto , quia piiuatio inclinatet matctiam ad no-
uam fotmam,vt dicit Commcntator,& fic priua-
tio appctcret fui corrupcioncm,quod eft falfBm,
ciim omnc ens diligac fe permanere.

Quarco : quia forma non cft nifi poft tranf-
mutationem , igitut foima non cft principium
tranfmutacionis. Tenec confequencia: quiaprin-
cipium eftpiius piincipiaco,& falcem fimulcum
ipfo. Antecedens apparet : quia habitibus prz-
fentibusin maceria ccflat motus, vt patet i.dc
Gcner.text.jj'.

Deindearguiturpet inftantias.Primo demotu
locali , qni non cft niotus ad formam ; inimo eft
motus ad vhi , & per hoc differt ab aliis motibus.
Secund6,de diminutione.inquanullaforroaac-
quiritur. Terti6 de corruptione luminis,qux ter*
minatur ad priuacionero. Quart6 de condcnfa-
tionc', & rarefaAionc , quibus nihil acquiriiur,
veldcperdituf, vt patet 4. huius, text. 8j.

Oppofitum arguitur per Atillotclem in ifto
primo. In quaeftione Primo vidcbitur de diuec-
fitate fotraarum. Secund6 de naiura,&condi-
tionibus fornia: naiuralis, & Tcrtio refpondcbi-
turadqii3:fitum.

Scoti oper. Tom. 1 1.

Quantum ad primum notandum , quod qux-
dam cft formafubftantialis,& alia accidentalis.
Subftantialis cft duplex , quxdam materialis, vt
forma afini,qux eftinhaercns materia: , infor-
mans ipfam, & cduda de pocentia cius : & quz-
dam eft immaterialis ,& talis qua:daro eft inha:-
rcns matcrix, vt intelleftus noftcr, qui informat
materiam , licet non fit cdudus de potcntia
materix. Ex quo fequitur, quod iftaconfequen-
tianonvalct, iftafoimaeft inha;rens matciisc,
igitur cft materialis ; quia ex eo folo dicitur for-
ma materialis , qiiia eft edudla de potencia mate-
ris. Sedaliaeft forma immaterialis non inhx-
rcns materia: , ncc informans mateiiam , & talis
quxdam eft corporea,vt coelumjaliaincorporea,
vt Dcus&Incelligencia. Exquibuspatct, quod
hoc noraeny<>rOT<« eft a:quiuocum, quia zquiuocc
dicitur de pra:didis formis : nam dc forma mate-
riali inha:rente dicitut ab informando , fed de
aliis non : quia quodlibet aliorum cft , vcl poteft
elfc fuppofitum per fc exiftens.

Secundo notandum , quod forma accidenta-
lis accipitur duplicitci. Vno modo pro qualita-
tc inhacrcnte fubftantia: , i qua fubftantia deno-
minatufaccidcntaliter,vtalbedo,caliditas,&c.
Alio modo pro termino accidcntali connotante
rem aliqualicei fe habeiC; licct connotatum noii
fit res diftindaa re fignificata per illum tcrmi-
num, & fic ifti tetmini, </mr>m>. ^finiflnim,fru-
ratkr/iy & huiufmodi.poflunt dici formx accidcn-
tales, & hoc de piimo.

Quantum ad fccundum dico,quod formx na-
tuialisinha:ientis funt aliqua: conditiones. Pii-
nia eft, quod talis foima ' cft infeparabilis a ma-
teria nifi per corruptionem.Patet in i.de jlnima:
quia compoficum debet imaginari tanquam
vnum cns zGta exiftens , & forma piopiic non cft
cns , fed adus entis , & latio eft : fi foima pcr fc
ftaret feparata,iam non cflet forma ; fcd compo-
ficum aftu exiftens, & ide6 dicitui , quod fepaia-
tio foimx a matei ia , cft eius coiruptio.

Secunda conditio , quod ^ forma fubftantiali
res fumunt nomen, & definitioncm ; ficut ^ for-
ma humana dicicur homo , & fempcr differcncia
eflentialis pofita indefinitione debctconnotare
formam , vt ifta differentia rationaie connotac
intelledtum.

Tercia conditio ; quod per formam rcs natu-
rahs eft in adu cns exiftens,& per ipfim ponitur
in dcterminata fpccie ; igitur a forma fumituc
nomen fpecificum, vt patuit pritis.

Quarca condicio.quod formz ^ nonmultipli-
cantur in eodcm fuppofito , & ideo dicit Com-
mentatoi in libio dc Subftantia otbis , quod im-
poflibile eft fimul plures formas fubftantiales eire
in eode fubicfto,& hoceft verum:nifi fecundiira
diucrfas portiones matcriarsin quibusfunt diucr-
fx partes formac, & ex quibus conftituitur vna
foima. Seci]d6 iftud eft vcium de formiscduftis
de pocentia matciiz,quia fi in aliquo fubiedo fic
aliqua foima inhziens nonedudta depotenria
roateiia:,vtintclledus nofter.oportet de necelE-
tate maccriam habere vnam aliam formam edu-
&»m dc eius potcntia:quia iropofllbilc eft mate-
riam cfle fine forroi,vt patet primo huius, & hoc
intclligitur de foitna edu6ba de potentia mateii^.

Quinta conditio^ qu6d foima rnateiialis ^
generatur de noaO{ita vt nihil ipfius pnefuit in
matcria : & ifta conditio ponitur proprcr duo.
Primo ad remouendum opinionem Anazagorx;

I qui

2,.

Ftrma eji
duflex.
Torm» fuh-
ftantialii tfl
dup!ex.

3-

Tcrma acci-
dentnlii bi-
fariam fu-
mitnr.

Terma natu-
ralic inhtres
tfl inftpMra-
bitit a matt-
tia.

.Aformafuh-
ftaniiali tes
ftimimt »<•-
men, ^ drfi-
nitianem.

4-

Tormt non
multiplican-
turin eodeta
fuffofito.

Ttrma mMtt-
rialit gene-
ratur dt ne-

98

Lib.I. Phyficorum

Torma fub-
fitintialU non
fufcipit m»-
git^^minits.

T-

F»mM tfi
mttgis natu-
ra.ifuamm»'
ttrit.

Vormttm ejfe
frincipium
trMnfmut*'
tionu pttift
bifttrittm in-
tiUigi,

aja\ ponebac, qu&d forms ance generationcm
prxexiftcbant inmaieria, fcdlatebant; fedpet
alterationes , & gcneraiiones reinouebaturim-
pedimentum. Et apparet quod hoc non eft ve-
rura , quia iam non cflct gcneratio (impliciter;
immo omnis mutatio effct alteratio. Secund6 ad
rcmonendum opinionem Alberti,& quorundam
aliorum , qui ponebant formam prsexiftere in
materiaantegcncrationem, fecudum vnam par-
tem fui, & fecundum aliam de nouo generari in;
materia. Ita vt ponerent formam haberc duplcx
clfe,quoddameircdiminutum; fccundumquod
precxiftebat in matetia ante generationem , &
aliud eife petfedlum , & illud acquiritur per ge-
nerationem.

Sexca conditio , quod forma fubftantialis non
eft intcnfibilis, nec remiffibilis,quod patet,qaia
vnus non denominatur magis homo , vel minus
homo,quim alter, & ideo ctim nomina fumpta k
formis fubftantialibus non praedicentur cum iftis
aduerbiis mtgu Sc minus,Cign\im eft quod ipfc; foc-
ma: non fufcipiunt magis,& minus, & hoc habet
videri primo de Gcneratione,& pritno Coeli.

Septima conditio , qu6d forma eft magis na-
tura,qu^m-matcria,& hoc videbituc i.hfuttt , &
hscdcfecundo.

Quantura ad tertiura notandam,qu6dca!ufli-
bet tranfmumtionis natucalis, formam efle prin-
ciptum , poteft intelligi dupliciter: vnomodo,
quod cuiuflibet tranfmurationis forma fit termi-
nus adtjutm , & hoc non vcrum dc mutationibus
deperditiuis, vt corruptio luminis , & huiufmo-
di:vel inteliigitur , quod fit terminus4!^o,&
hoc non eft vcrum de mutationibus acquiti-
tiuis.

Nunc ponuntur concluHones , primi^ eft d
quod forma ante fui generationcm nuilum ha-
buit cfle in matetia ; imm6 per fe tota acquirituc
per gcnerationem. Piobatur; quianifl itaeflet,
fequeretut , quodgenecationes , & cocruptiones
non cflent mutationes contrariac; confcquenseft
falfum , vc patec $. buiiu. Confequcntia ptoba-
tur : nam mutationum contrariarum funt iidem
termini : nam illud idem,quod acquiritnt per
vnam , dcperditurper aliam : modo tota fotma
dcperditur per cortuptionem ; igitut tota acqui-
ritur pcr genctationera , & perconfequens nihil
ipfius fuit ante generationcm.

Secundo , quia vcl illud qnod przfuit de for-
ma, eft eiufdcm rationis cum illo ,quod acquiri-
tur , vel alterius ; fl eiufdcm , tunc non eft ratio
quate magis vnum illorum pcaiexiftat, vel fiat dc
nouo, quam rcliquum, vcl c contra. Si alterius:
tunc vel praeexiftens manet cum illo, quod addu-
citur , vcl corrumpitur in aduentu eius ; fi coc-
rumpitur, tunc appctit fui cortuptioncm, & pcr
confequens eflet fibi contrarium , & otiofum in
natura , vt infctt Commcntatoc primo huius,
com 8i.fi maneat,tunc foima non eflct princi-
pium fimplex,fcd compofitum ex aliis principiis.
Tertio, quia vel illud quod praeexiftit genera-
tioni de forma, eft perpetuum,vel acquifitum de
nouo:fi pcrpetuum, tunc fequituc, quod aliquod
eft perpetuum materia \. parte ante, quod tamen
eft cotruptibile i parte poft, quod cft falfum. Si
fit acquifitum de nouo ; tunc qu^ ratione potuit
tunc dc nouo acquiri , & nunc : ergo fequitur
quod fi acquirebatur de nouo tunc,ad minus ta-
lis forraa non habuit elfe diminutum in matcria
antegenecationem,& habetuc intentum.

Quatto fequcrctur.quod non eirct neccffe po- 7.
ncre materiam primam. Confcquens eft falfum,
vt patct in ifto primo,tcxt.5z.& j^.Confequen-
tia probatut: quia materia prima ponitur,vt pof-
fit (aluari tranfmutatio naturalis fine hoc , qu6d
fiat ex nihilo ; rood6 pofico tali ejfe diminuto
formac , fine hoc quod poneretur materia prima,
adhucnon ficret genetatioexnihilo, quiafcm-
pcr ficrct ex illo ejjfe formx diminuto prxcxiften-
te ante generationem.

Secunda conclufio , capicndo fotmam com-
munitec ad focraam fubftantialcm,& accidcnta-
lem , vtroquc modo tunc cuiuflibct tranfrouta-
tionis foima cft principium.'Probatur,qaia oni-
nis iranfrautatio , vel cft acquifitiua , vcl dcpec-
ditiua : fi acquifitiaa , cunc focma eft tecminus
ai «juem illius ccanfmatationis ; fi depcrditiua,
tunc fotma eft terminu$4^«« : qualitec autem
focma fitpciacipium inttinfccum, velextcinfe-
cum,ezpoficam faic in illa quzft. Vtrumfint tria
prineipia.

Contca pcimam condufionem arguitur ; quia '•

nifi focma haberet efle diminutum in matcria
ante gcnerationem, fequeretur quod tranfmuta-
cio natucalis non fiercc magis ab intrinfeco,quim
artificialis , vel ctiam violenta ; confequens eft
falfum,ergo,&c. Probatur primo , quia tranfmu-
tatio naturalis, & artrficialis, vel etiam violenta;
non differunt ab inuicem ex parte principij palE-
ui : quia in oranibus illis principiura pafliuura cft
ab intrinfeco , fcilicet materia prima. Sccundo,
quia Ariftoteles ponit illam difFcrentiam fecun-
do huius,tcxr.2. Confequentia probatur , quia fi
ignis cx ftupa generet ignem, matcria ipfa ftupas
non eft aliquod intrinfecii faciens ad generatio-
ncra forma: ignis , nifi fit forma ignis,qua: habec
in materia eflediminutam ante generationem.

Sccundo , per Ariftotelera in ^.Mctaphyfics,
qui dicit qu6d foima noncft^^tr.nifi quia forma
p^rzexiftit fa(f);ioni,faItem dirainut^.

Tertio fequerctui , qu6d forma cceapctuc ex
quo fit,& nihil ipfius ptxfuit ex quo ficrct. Et fi
dicas, negatut confequcntia:quia adhuc praefup-
ponitur lubiedum , ex quo fict ; hoc non valct:
quia anima inteliedliua creatur,& tamcn fit prae-
fuppofito fubiedo-, igiturfubicdlum nontoUic
creationem.

Quarto fcquerctuc, qu6d irapofllbile fieri fie-
ret, quod implicat ; probatar confcquentia:quia
ante generationcra , vel erat aliquid formz quod
potcrac fieri,vcl nihil : fi aliquid,habetuc inten-
tum, fi nihil, habetuc confequens.

Qaint6,quia illud idem,quodptius erat in po-
tentia.poftea eft in adu ; fed forraa poft genera-
tionem eft in zCta, igitur ante gencrationem crac
in potentia,& per confequens aliquo modo crat.
Scxro, quia forma educitur dc potentia mate-
cia: pcc genecationem : mod6 ninil cdacituc de
aliquo , nifi qnod pciilks fuic in eo , igicuc focroa
pcius fuic in materia.

Septiro^ , quia tunc corruptum pofTct genera-
ri,ex quoante generationera nihil de forma crac
in materia plus quim poft corruptionem. De-
mum arguitur per Commentatot em in/. huius,
com. 9. vbi dicit , qu6d potentia ad effe in vno-
quoque Pr«dicamento,eflde genere illius rei,ad
quam eft potentia : mod6 acr eftin potcntia ad
lumen , & tamen acr non cft de genere luminis,
igitur oportet , qudd in acre prsexiftat aliquid
ciufdem generis cum lumine»

Ad

Qusftio XXIV.

qu* fint.

II.

lo. Ad ifla. Ad primurn concedo , quod mulcx

Trdnfmmtx' fiunc [canfmucaciones natutales ab excrihfeco,
tio natur»lit, fcj tunc cft ditFercntia ex patte paffi : nam quan-
e^ vtolent» jjj agens cranfraucat materiam , quac inclinatur
ad cermniuro cran(mucacionis,tunce(t tranlmu-
tacio naturalis , quando autem non inclinatur,
immo pafTum nititur ad contracium , tunc eft
violenta. Et auchoricas Ariftocelis intelligitoc
dequibufdam tranfmutationibus naturalibus,vc
de illa, qua grauitas mouet graue deocfum.

Ad fecundum dico , quod Ariftoteles intelli-
git , qu6d fa^io magis propric attribuicur com-
pofico,quam formac , eo quod compoficumeft
nocius , & fenfibilius , hoc camen non obftance
tota forma pcoducitur de noneiTc ad efTe.

Ad teccium negoconfequcnciam, qu6d forma
creacuc : quia fic ex fubicdo pcxfuppofico pec
agens nacucalc tcanfmutans mateciam , & edu-
cens ab intrinfeco depotentia matetiac : mod6
intelle(5lus pcim6 crcatur , & ab cxtcinfcco ineft
cocpoci , quare non eft fimile.

Ad quactum fequecetur , qn6d impofllbile fic-
ri,fiercc, negacuc confequencia : quia iftc certni-
TiMS impojftbile , cft tecminus ampliaciuus , idc6
poceft diei dc fucuco , mcdiancc hoc vcrboe/?.

Ad quincum. Quia illud idem , &c. hoc df bct
incelligi de maceria,qua: prius pocuic recipere
formam , fedfadia generationc adiu rccipir.

Ad fexcum. Forma cducitur , dico * quod non
debec incelligi educi, vc aliquidicunc, ficuc de-
nacius educicucdebucfa, fedintelligituc educi,
id eft , quod matecia tranfmutetuc pct agens na-
tutalegenerans formam in niaceria , ita vt for-
nia non eucniat ab extrinfeco, quemadmodura
xenit intelicc^us , & pcoptec hoc dicit Com-
mentatoc iz.Mecaphyfica: , com.14.qu6d genc-
rans non congcegac intccdiuecfa , id eft , quod
non primo producit focroaro,& illam pcodudam
vnic cum matecia.

Ad fcpcimum nego confequentjam pcopter
defedura ^ agentis , quia agens nan p&teft ve-
nice ad pciftinum ftatum : nam corpoca coelcftia
non poilunt elTe alias confirailitcc difpofita. Ad
vliimum de Coramentatore dico , qu6d capit
ibi potentiam pro qualitate remifta , quz eft in
fieri dum intenditur, qux cft eiufdem generis
cum intcnfa.
'*• Ad rationes principalcs. Ad primam negatuc

antecedens ,imm6 tcanfrautatio eft matecia , &
Aciftotelcs intclligir , quod motusdenominatuc
\ termino (tdtjuem. Ad fecundara dico , qu6d eft
cxtrinfecum tranfmucacionis , & incrinfccura
compofiti. Ad tertiara negatuc antecedens,&
ad pcobationem dico , qu6d priuatio non eft
aliud,quam materia, & ide6 licct materiaap-
petat fe tali forma efle priuatam,tamen propter
hoc non appecit fe non efrc. Ad quattam dico,
qu6d in tranfmutatione fuccelliua forma non
eft completa , nifi poft tranfmucationem , fed
ciira forma eft in fieri, tunc vna pars eius eft in
niateria, & alia gcncranda , & tuncformaeft
principium ttanfmutationis. Vel dicitnr negan-
do confequenciam : quia forma cft finis tranunu-
tationis , modo non fequitur fi ordinatum in fi-
nemeft,qu6d finisfit, fed fufficit,qu6d cft,
vel eric. Ad quintam de motu locali dico,qu6d
motus localis non dicitur ita propric ad for-
niam , ficut alij motys , tamen impropric bcnc
dicitur, eo quod in fine niotus localis verifica-
tur dc mobili aliqiiis tcrminus fubftantialis , vt
Sioti oper. 'Tom. 1 1.

99

^\mjitrfiimt\t\feerpim, qui non Tccificabantuc
antc , & ille tecminus dicitur impcopcie focma.
De diminutione dico' , qu6d cequicitar aliter
denominatio , qu^ni ante : & ideo licet focma
nonfitibi ptincipium, vt tccminus «</ ^wm ta-
inen bene eft ibi pcincipium , vt tecminus 4fM0»
eodem modo dicitur de coccuptionc luminis,
De condenfatione , & S racefadionc dico , qu6d
ibi cequirituc noua denominatio a£lualis , vei
dicitur qu6dibiacquicicur, vel dcperditur quan-
titas, quae eft focma } & fic fit finis pcimi iibri.

A NNOTATIO N E S.

* "^nOrmtt eil infiparahilu a mjteria , &c. Quo- I J •

Jl modo hoc dcbeat intelligi di^um cft in
annotationibus, quxft. zo. litt. F.
^ FortnA non midtiplicantur in eodtm fuppofito.
Hoc ezplicatara eft in annocationibus,quzft.i 9.
littera C.

' Forma materialit generatur ie noMO , &c. No-
ta pcrgrandcm fuifte apud, antiquos difficulta-
tcm , vndenam prouenirent focmae cx quibus
cesnatucalesconftitountur. Quidam enira cce-
dentes non poflc fieci , vt focmx , qua: gcnecan-
tuc, nullo modo antea extitiftenc , dixerunt om-
nes eas antequara fierent in matcria exritifte,
fed tamen iatuiire ; Si huius fententiae , vt di-
cit hic Scocus , fuic Anaxagoras. Alij vero non
pucances cfle incommodum formas, quzante
non extiterunt, fieri denouo , dixcrunt eas om-
nes efEci ab aiiqua mente. Intelligentiavc fepa-
rata i materia , inter quos fucrunt Piato , &
Auicenna. Alij qui mcliiis philofophati funt,
aflcruerunt formas , qux fiunt , nequc omnino
extitifle in matcria, neque omnino non cxti-
tiflc, fed parcim extitifte in materia , & par-
tim non extiti^e ; cxtitffTc quidem pocencia,
non excirifTe aucem aftu. Vnderes naturalesdi-
concur ficri pec hoc qu6d eacum forms dedu-
cancur dc poccntia maceriac ad AOiam , id eft,
qu2 ancc eranc in potentia in materia, fianr a^u
in illa , & hasc vidctut fuiffe fentemia Alberti
Magni.

^ Formaante fiii generationem nHllum habuitefe
inmateria. Nota, qu6d hacc conciufio videtuc
cfTe Ariftorciis, capit. vitimo huius iibci , di-
ccntis matciiara effc pcimum fubiedum : pci-
mum autcra fubie^um omncm focmam , ciilf-
que partem , aut inchoationem excludir. Item
3. Phyficocum, tcxt.(56.Matecia ,inquit, cft pacs
totius.ficutxs eft pacs ftatuac; fcd «s nullam fta-
tuar formam includit , neque eius inchoatio-
ncra.crgo nequematccia. Itcra i.dc Gencrac.
text. 34. materia eft fubiciftum omnium,qui-
bus competit aiflio , & pafEo, & i. Mctaph.
cap. j. niateria eft id in qdod omnc coccuptum
rcroluituc.

c Dico ejuod non debetinteUigi educi ,(^c. l^ota. 14-

quod vt melius poflis percipcce , quldnam fit 'P>rmam
focmam educi de potentia matcciae, pritn6 inue- "'*" "*' f'
ftigandum eft quid fit formam effc in potcntia ru.'quTfit'
materi». Vndc omiflis multis de hac re opinio-
nibus , quas apud Scotum,quacft.7.huius libri vi-
derelicer. Dico ,formam eftc in potcntia mare-
rix , nihil aiiud cfTc , quim focmam dcpendcre i
materia in fuo effe , fcu exiftere futuro ; ita vidcli-
cet , vt non poffit naturaliter cxiftere , nifi con-
currentc matcria , vt causa materiali , & paffiua;
potcncia enira maccrix nou foium eft teccpciuaj
I i fcd

lOO

Lib. 1. Phyficorum

?f-

fed etiam caufatiua tci : quia ex ca fit res , & ab
ca educitur forma ; efie ergo in potcntiamate-
xix nihil aliud cft , quam ita poHe caufari ab ea,
vt (ine illa nequeat forma exiftere. Vnde mani-
feftc efficitur omnes foimas(exccptaaniraara-
lionalijeflc in potentia materia: : quia omnes
ita pendent a matcria , vt a caiifa matcrijli , &
pafllua, vt naturalitcr non noflint cxiftcrc finc
jlla ; anima auten) rationalis cum exiftat natu-
raliter feparata a corpore , ( vt hdc$ docct ) non
eft in potcntia matcriz. Obfcrua tamen dupli-
cem cire poteiitiam : rcmotam fcilicct & pro-
pinquam , vt docet Atiftoteles 9. Metaph. capit.
7. Potentia rcmotacft potentia materii indif-
pofita, &c tantum indiflperens ad quamhbct for-
mam recipicndam, potcntiapropinqua eft quam
materia habet,co qu^d eft his difpofitionibus
ad hanc formam , &; non ad illam determinata,
& tunc vnica tantum mutatipne fic res , vt ex
pane fit chilus , ex chilo fit fanguis , ex fangui-
ne fit caro. Vndc dupliciter forma dicitur fuilfe
in potcntia materis, in potentia fcilicet remo-
ta fuit remoic : in potcntia vcro proxima fuit
propinquc.

Et ex hoc elici poteft quid fit formam cduci
Jle porcntia matcrix : eft enim nihil aliud , qukm
facerevt forma,quae antcainmatetiaexiftcbat
potentia, adu in eadcm exiftac , id eft,qu6d tunc
aliqua forma educit ur de potentia materii;:quati-
do agcns naturale adionc naturali producit for-
mam, qux antra erat in potentia materix,& hoc
ideo additut : quia formz at tificiaies non dicun-
tut prpprie educi de potentia materiae , & etiam
forma:,quas Deus foluspraitcr modumnatuta-
lem intrpducii in aliquod fubie£lum,non dicun-
tur cduci de potentia matcrix : quia quamuis
priiis porentia cxtitcrint , non tamen funt natu-
rali adionc cdudtx : ita vt etTenaturali adionc
cduftas fit conditio fine qua npn. Vndeexhoc
fcquiturduas rcquiri conditiones vt aliquid de
potentia materia: cdu£tum dicatur.Prima , quod
materia fit potentia natutalis ad recipiendum ta-
lem foimam. Secunda, quod matetia concurrac
fuo modo ad produdioncm illiusformx , ita vc
forma in fuo ejffe, infieri, &c cen/erMari'deper\<itit ^
materia. Defedtu ptima: conditionismotus,quo
lapis furAim intclligitur, non dicitur educi de
potentia lapidis : quia poccntia lapidis ad talem
motum non eftnaturaiis , fcd vioienta. Defcdu
etiam huins piimaeconditionis eliciunt Thomi-
ftx dona fupcrnaturaiia non cduci de potentia
animaz rationaiis ; quia anima rationaiis ( in-
quiunt) non habet naturalem potentiam ad illa
recipienda. Hpc tamen fundamentutn eft con-
tra Scotum in ptologo, i. Scntentiarum, quz-
ftio. i.vbi probat potentiam paffiuam animx
rationaiis ad talia dona cfit^ naturalem : qua-
propter aiiunde pcnfanda eft ratio , quare talia
dona nop dicantureduci dc potenria anims ra-
tionalis. Defedu fecundae conditionis anima
rationalis non educitur de potentia materix:
quia quamuis materia habeat potcntiam natura-
iem ad iilam recipiendam ,npn tamen dependec
^ materiain fup e^e, neque in fieri , neque in con-
fenuiri : feparata enim anima naturaiiter confer-
uatur , dona autem fupernatuiaiia non edu-
cuntur de potentia animae , quia nuliam caufa-
litatem habuit anima refpedlu eorurn , in ilio-
rom produdionc : quia tantum Peus iila infun-
dicinanima.

Ex his fequitut prim6 , hoc pafto formas ab
agente cduci de potentia maiciiae : vcrbi gta-
tia , fi ignis gcneret ignem ex ligno, prius difpo-
nit per calorcm lignum , immittendo in iignum
calorem , qui frigus , & humiditatem ca:teraf-
que qualitates repugnantes forma: ignis cxpel-
iat; deindc calore,& ficcitatc difpofitum ii-
gnum , vcl ligni mateiia , vt quae antea erat ma-
tciia ligni , fiat matci ia ignis , ex ea fic difpofita
cducit ignis foimam ignis , & gcnerationem de
potentia materia: , qua: antea erat materia li-
gni , & hoc eft quod paucis verbis docet hic
Scptus.

Secundo (equitur , tres inter aljas efle inter
animam , & reliquas formas difFerentias. Pri-
ma eft quod Deus fe foio producic cx nihilo
animam rationalem , caeteras autehi formas
educit cum caufis fccundis de potentia matc-
riae. Secunda difFerentia cft , qu6d concuifu,
quo Deus producic animam tationalcmincor-
porepofitis difpofitionibus , polfet cam in va-
cuo ptoduceic : qnia ift« difpofitiones nihil
agunt ad intiodudiionem iftius foiros magis,
qu^m ad aiiam aiteiius fpcciei , quamuis ex di-
uino pado pofitis debitis difpofitionibus in
corpore , Deus ftatim crcat , & infundic api-
mam : poteft tamen abfoiuta pptenti^ finc iilis
difpofitionibus illarn producere, & illis pofitis
non producere , reliquas vero formas non fine
materia produceret eodera concurfu : quia cau-
fa: , & agentia natuialia vcras habent zCtionts
pioptias , quas Deus ilio communi concuifii
non fupplct : itacnim Deus res, quas condidit,
adminifttat , vt eas fuos motus agcic finat;
atque ita concuirit cum illis in adionibus na-
turalibus , quafi naturalitpr concurfu genera-
li , quo concurfu fimul cum caufalitate agen-
tium naturalium caufantur , & producuntuc
rcs naturales. Tcrtia difFctentia efl , quod ani-
ma rationalis non generatur per fc , nequc per
accidens : quia fola adbio diuinx crcationis ter-
minatur ad illam ; leliquae ver6 foimxquam-
uis pei fe non geneientut : quia geneiatio eft
totjus , vt dicitui 8. Metaphyficae in ptincipio,
tamen compibducuntui, & congcnerantur ad
generationein totius.

f Nego conptjuerniarnfropterdefeElum agentu,(irc.
Nota,quod idem coituptum poflit diuinavirtu-
tc idcmnumetoproduci ,maxime fi fit.ferinode
permanentibus,communis eft otnnium Theoio-
gorum fentcntia, iicctde fucctffiuis contioucr-
fia fit intei D. Thomam, Duiandum, & Scotum;
nam illi negant, Scorus veto afEimat, vcpatcc
in^. diftind. 43. quzft. i.fed maior diftenfio,
& controuerfia eft ioquerido naturalitcr: hoc
eft, an per vires naturz , poflit talis reditip fic-
ri. Naro dc hac re fuit fentcntiaPlato nis, quara
referc Scotusvbi fupraquaeft. 3.cxD. Auguftin.
II. dc CiuitateDei ,capit. 8. afTerentis per cir-
cuitum temporum cadem redirc , id eft , poft
tranfa6los triginta , & fex milic annos , vel
490P0. in quibus cpcium ftcilatum perficic cur-
fum fuum : nam in centum annis perficit V|iutn
gradum, vt dicunt Aftrologi , eadem tempp-
ra reditura erant , & iidem homines , & res, &
opcrationes. Hacc fentcntia eft impia , & con-
cta Fidem Cathoiicam : contia quam aiguic
idera D. Auguftinus piuiibus authoiitatibus
facia^ Scriptuix , quas refcrt Scotus vbi fu-

^ Sccunda

1«.

Anitn» rM-
tionalis a c*-
terid ftrmit
naturalihut
tribus mtdk
difftrt.

>7'

Qu^ftio XXIV.

101

I g_ Secun<ia opinio eft S.Thoma:,quodl.4. qu«ft.

j.aiticul.j.& multorumaircrcntium,qu6dagens
naturale non poteft idem numero corrupcum rc-
parare , quod probant multis authoritatibus
Ariftotelis , atqueetiam rationibus,quas omncs
expiicac,& foluic fapientiflimc Scocus, vbi fupra.
TcrtiafentcntiaeftRichardi in^.dift.^j. quxft.
3. quam vtprobabiliorem fequitur Scotusineo-
dcm loco, afterit ha:c opinio, quod agcns natu-
rale potcft reproducere idem numero, quod pro-
duxic,& corruptumeft: quiaeffedus nonde-
pendet eftentialitcr nifi a fuis caufis , atque adeo
cfFedus caufabilis a materia erit idcm.fi materia,
& cfficicns fint idem. Et fi dicas , illa potcntia
agentis naturalis eftet fruftra ; quia numquam
reduciturad adbum; & confirmatur , quianatu-
ra agit ex imperu, non liberc , ergo fi habet po-
tentiamad hoc, aliquando illud faciet,&per
confequens aliquando refurgeret aliquis nacura-
lirer. Dico,qu6d potentia illa non cft fruftia:
iiam mult£ funt potcntiae , quac nunquam rcdu-
cuntur ad adum : ficur potcntia gencratiua bca-
torum Virginum. Illa tamen potentia dicitur
cftcfruftrk : quac pofitis quibufcumquercquifitis
ad adum ; qualis.eftet potentia ignisad combu-
rcndum.fi nonpoiret comburcre ftupam fibi ap-
proximatam , & fufficienter difpofitam , & fine
aliquo impcdimento ; non tamen eft fruftra illa
potentia, qiia: propter impedimenranonredu-
cimtur ad adlum^ficut contingic in propofito-,
nam cum caufa: naturales fint cifcntialitcr fub-
ordinati , & habcant ad inuicem ad agen-
dum neceftariam conncxioncm , ira vt non
poffit vna finc alia producere , & agens naturale
non habeat ccelum fempcr in eadem difpofitio-
ne fccum coagcns , ficut coagcbat inprodudio-

ne,fcquitur,qu6d non poflit idem coiruptum
rcproducere , Tt hic paucis verbis notat Sco-
tus. Vel dicas noncftcfruftra talcm potentiam,
fiquidem fimilem , & ciufdem rationis aflum
producit; quando fcilicct producir primo illam
rcm, quae produftio cft ciuldcm rationis cum re-
produdlionc. Ad confirniationem dico , qu6d
quamuis agcntia natutalia hoc faccre poflint:
quia lamen funt caufx Dco fubordinaiar, nifi
Deus illis cooperetur, non pollunt agcre ; fi ta-
men Deus illis coagcret , polfent quidcm facerc
iterum , qu2 fcccraiit , ctfi hoc numquam vifum
cft in natura,ide6eft ,quia fortc Deusordina-
uit non concurrcre ad hoc cum caufis fecundis
ratione occulta , quam ipfe nouit.
8 De condenfatione , & rarcfaciione dico, &c, No-
ta,qu6dmultx funt fentcnti^ quomodo fiant
rarefaiSlio , & condenfatio : nam quidam volunr,
quod rarefadio fiat pcr iuxtapofitionem corpo-
rum fubtilium , quara fcntcnciam rcprobat Sco-
tus in^.dift. ii. quift. 4. Alij dicunt , quod in
rarefaftioneacquiiitur vna totalisquantitas , &
corrumpitur rota pratccdens: atqucita in con-
denfationcjin huncfcilicet modum,qu6d cadcm
quantitas priiis erat minor , & poltcamaioriii
rarcfaiflionc, & e contra in condcnfatione. Alij
veiodicum, quod in rarefadlioncacquiriturno-
ua pars quantitatis fine corruptione pr^cedcntis.
Quart3fcntentia,quam fuprain Annotationibus
ad quxft.S.litera C. diximuscfteScoti,tcnct ra-
rcfadlionem ,& dcnfationcm ciremotus ad rari-
tatcm, &denfitatcm, quac funt qu3litatcs,& fc-
cundario ad diucrfum modum quantitatis. Pri-
maparseftScoti vbi fupra, & fccundaeft etiara
deeiusmentc, vt cxplicatum repcricsin Com-
mencariisnoftrisfuper 4.Scoti tom.i.d.iz.q.^.

19-

F I NI S L I B R I P RI M I.

Scotioper. Tomll.

I 3 LIBER

ICZ

LIBER SECVNDVS

PHYSICORVM.

I.

Ttx?. i.

yiJt etntr*-

dlaio.

^it»»r*.

EXPOSITIO TEXTVS,

ORVM, (jutt ifunttalU
imdemjHnt natura , alia vero
^repter alioi caufat , &c. Iftc
cft * fccundus iibcr Phyfi-
corum in quo Ariftpte}e$
dccecminat dc pcincipiis
tam ipcrinfecis, quam cx-
trinfecis rerum naturalium,
H diuiditurin fex craAatui(. In primo determinac
quid fit natura, & de quibus dicitur. In fecundo
oftcndit.quz & de quibus fit confideratio natu-
ralis. In tcrtiq dctcrminat de canfis pej: fc.oftcn-
dcndo modos,& geneca caufatum.^n qu^p^o de-
Cerminacde caufis pecaccides,& in quinco oftcn-
dit , qu6d ad naturalcn) petcincc confidccacio de
omnibus caufis.In fexto oftenditiita vt neceflitas
in naturalibus proucniat cx finc. Secundus ibi,
Gluoniam OHtem determinatumeff, Tertius ibi , De-
ferminatit auttm hu. Quartus ibi , Difftrt autem.
(^l}^m\ii'\h\,§tutaMtm.Se\iVi%i\)i,Dictndumigitur
vrimum. Primus icadtatus continet duo capitqla,
in prinio oftendit.quid fic natura , & in fccupdo
pftcndit dc quibus dicitur. Secundum ibi , 6^«-
fiiam auiem dttermtnatum tjl. Primum caput diui-
dirur : quia pcim6 ponic quandam diuifionem,
fecundo demonftratmembra diuifionis ,& ler-
tio infticuit definitionem naturs. Secundum ibi,
OmniaaMttmquacUElafunt. Tcrtium ihi.Tanquam
natura fit principium. Primo dicit , quod eorum,
quz funt, alia umt a nacura , & alia propcer alias
caufas, & exponit Commcntacor, id cft, propter
voiuncatem : ^ nacura cnim func animalia, &
plantx , & partes ipforum , & corpora fimplicia,
vc ignis , acr, aqua , & cccrai & mixc^ inanjma-
tacompofitaex iftis.

Omniaautem(jud diBafuntj&c.Declitit mcmbr^
diuifionis dicens,qu6d omnia prasdida quz ^ funt
k natuca, differunc ab his, id eft, ab accinciahbus,
quz funt propccr alias caufas in hoc,qu6d habenc
in fe ipfis principium fui motus,& quiccisrvc vcr-
bigiatia, quxdam habent in fe pcincipium fui
motus localis , vc coelum , & elcmenca fimplicia,
cum fiunc excca fua loca nacuralia:finiilicer & alia
habcnc in fc ipfis principium fui mocus progref-
fiui ; quxdam vcro habcnc in fe pcincipium mo-
tus augmentationisj&diminutionis j vtanima-
]ia,& plantzi quxdam veco habenc in fe pcinci-
pium alceracionis, vc mixca ex elcmcncis cxiften-
cibus infuanaturali dirpofitionc;qu6dfifuerinc
excra fuam difpoficionem natpralcm, tunc ha-
bentin fe principium fua> altcrationis , vt patcc
dc aqua calefada, qux rcducit fe ^d frigidicatcm.
Sed i. accificialia , vt ledulus , & indumen-
tum non habent in fe impetum mutationis in-
iiacum eis ab arte , ita qu6d non habenc in fe
principiura mutationis a difpofitione illa , quam

habent ab arte ; fed quacenus funt res natUr
ralc$ , habcnt in fc pcincipium mouendi»

ANNOTATI O NES
Pacris Arrcciui.

» TSte efifecundtu liber Phyfkorum in fu Arifit'
Xttles, drc. Noca, qu6d inucftigaco in fupe-
ciori libro rci nacuraiis pcincipiorum ternario
f)iimero,in hocfecqndo Phyficocum libro Arifto-
celcs omnia caufacum quacuor gencra , fub qui-
bus caufa efiiciens , & finalis , maceria , & foima
comprchenduncar, explicare nicicuc. Cum enim
in pcimo de macccia, & forma canquam de pctn-
cipiis rcm |}aturalem incrinfcc^componencibus
cgiflcc ; mod6 dc ipfis fimul ,v^dc finali , & effi-
cienti canquapi de caufis mucacionis cacundem
rcrum nacucaliut^i tradare intendit. Aduerte ta-
men , qu6d,vt iiipr^ didlum eft,principium , &
caufa habent fe ficut luperius , & inferius \ quic-
quidenimcft caufa,eft principium,& tamen non
c conrra ; prxcifa enirn ratio principij, qux con-
ftit folum in hoc,qu6d fit prius eo,cuius cft prin-
cipium,abfque caufz ratione inucniri potcft ; ra-
tio vero caufz eft vis quxda efficicndi,quam non
habet quodlibet principiuro, & quz inueniri ne-
qijit abfque rationc principij : quia etiam caufit
cft prior fuo cfFeftu. Aducrtc ctiam qu6d prin-
cipia rei naturalis funt ctiam clementaeiufdcm:
quiailljs res naturalisconftatintrinfcce. Qua-
pcopcet in i.Iibro cgic Ariftocelcs deillis.vc fic;
quia camen ipfa principia quorundam effcdluum
in rebus nacuralibus futrc caufa ; ide6 de illis
agit in hoc hbco fecundum racionem caufz : &
quia quatupc caufarum gencra in omni tranfmu-
tatione natucali inucniri folcnc, &eciam quia
Philofophus nacucalis per onmia caufarum ge-
nerademonftrac; idco de quacuor caufarum ge-
neribus in hoc libro difpncacionem inftituit.
** Quafunt a natura dijferunt ab artificialibmt<^e.
Noca, quod hzc eft differcntia incer nacuram &
actem, qu6d nacuca tion foliim facit rcm ; fcd &
cpmmunic^c vircucem ad opecationem rei , vr
quandonatura facit ignem , dat illi leuitacem,&
virtutem ad operandum , aique ita natura & fa-
clt rem, facitque eam opetati. Ars vero facic
rcm mortuam , & iacentem non dando illi ali-
quam vircucem. Huius racio eft , quia natura in
fua opcrationc pcnecrac omncs partois intimas,
& dat illis virtutcm. Ars ver6 folura operatuc
citca partes externas. Vnde elicitur ttiplex dif-
fcrcntia inter formam naturalem , & artificia-
lem. Prima , quod omnis forma naturalis pro-
ducitur a natura per qualitatcs adiuas , & paffi-
uas.; vt forma ignis introducitur in ligno pcc
caliditatcm, & ficcitatcm , expellcndo frigidi-
tatem , & humiditatem : forma autem artificia-
lis non incioducituc in matcria pcr qualitates

adiuas;

Orde ^ e»H-
tinutui» hu-
ims t.lihriad
fruidtnttm.

FrintipiHm

^ eaufs ft
hnbeitt vt
fuptriui , ^
inftriuf.

4-

ttatura, (jp

»rs qMtmcdo
differoBI,

Qu^ftio I.

adkiuas; Cei Colum pet anem artificis. Secunda
diffcrentia , quod forma naturalis immediate in-
ducitur in ipfam materiam primara ; forma ver6
artificialis, non niCi in fecundam materiam indu-
cttur,& ideo fbrma artificialis eft accidens : quia
aduenic enti in adu.Tertia ditferentia,qu6d for-
ma naturalis relidet in toto compofito , & qu»li-
betparte, forma ver6 artificialis foliiro repericui:
in partibus fuperficialibu;!.

Q^ ifi S T I o I.

Vtrum res artificiales diftinguanturare-
bfti naturaltbM.

ht\fiot.%.fhjf.tt»t. I . Aaerroci,SinipIic.Themift. Alexand.
D.Thomas i6(i/. Hencicus qModlii.^. ^«</f.}. Scocut in
4. dift.i. q.\, 7.\aiaxitr»3. fteulitri di hat r*. Mayron.
x.Thyf.infrinc. Conimbc. t.Phyfic. qutft.^. Conipluccn.
di^ut.y.dt HMur», qutft. vltima. Auccfa tfmt i. Philof.
^utft.f.feS.j. Fuences t. Thyfie.diffit.i. «rr.}. Ruuios 6c
Roccus qudjl.4..

R. G V I T V R. quod C\c : quii Ce&io . &
domiHcaiio funt qucdam res , cum fint

motus,vel mucationes , & non funt

naturAlcs,cum (intab homine agcnteper dclibe-
tationem,igicur funt artificialcs.

Secundo , quia cutuflibet tranfmutationis ac-
quiHtiuae eft alicuius terminus : fed tranfmutatio
arti&cialis e(l quzdam rranfmutatio acquiHtiua;
jergo pcr ipfamacquiritur aliquidde nouo ptscer
res naturales.

Terti6,quia lapides , tc ligna, ex quibus com-
ponitur domus , vel fc habent aliter quam prius,
vel nonjH Hctunc fcquitnr, qu6d aliquod eft ens
acquidtum per artem.vt domus. Si non,fequitur
quod n prius non erant domus , quod adhuc noo
(inc domus.

Quart6fequeretur,qil6d ars noneiTethabitus
fadiiuus ; confequens eftfalfum,vtpatet S.Ethic.
Confequencia patetrquia per artem non acquiri-
tur aiiqiia noua forma , vel difpodtio przter res
naturalcs,& (ic cum nuUius (it faAiuus,fequitur,
qn6d non cftfa6tiuu«.

Quint6 , quia Ci dicatur , quod figura>(iue res
arcificialis non (ic diftinAa a rebus nacuralibus;
per idem poteft fuftineri,qu6d albedo non iit res
diftindba are alba : quia ficut dicitur,qu6d fphz-
ricum eft, quando non eft fphxricum ; ita poceft
dici,qu6d albedo eft,quando non cftalbedo.

Sext6 ,quia alia eftoperatio cultelli obtuii,
qu^m acuti,qiK>d non efTet nifi ptouenirent k di-
uerHs formis : quia a diuerncaie opetationum ar-
guimus diuerntatem fotmarum , vc pacec i. de
Anima ,cext.i3. Sc illzdiuerfs formsnon func
naturalcs,cum fint Cz€tx pcrartem.

Septim6 fequeretur , qu6d linea circularis , &
linea',reda eflent ad tnuicem comparabiles, cuius
oppofitum dicit Commentator 7. huius com.7.
Probacur confequentia ,' quia ex quo Bgura non
eft res diftinda i re figurata , iint duz albedines,
quarum vna eft circularis, & alia tcikz ; tunc ills
albedines func ad inuicem compatabilcs , iftc al-
bedines funt Hgura circularis;& redta, igituifunc
ad inuicem comparabiles.

Oftauo fequeretur, qu6d oppofita dicerencur
dccodem.quod eft falfum. Probaturconfequen-
tia : quia eadem res eiTec concaua , Sc conuexa
ciim concauitas non iic aliud k teconcaua.

10?

Nono per Ariftocelem in ifto 2. text.i. vbi di-
cic, qij6d eorum qu* funt alia, func ^ nacura, alia
propceralias caufas:mod6 quz func aliainacura
diftinguuntur.

Decim6 per Ariftotelem ibidem,qui dicic qu6d
encia nacuralia habenc in feipfis principium fui
moctis.fed arcificialia non. Idem dicit Commen-
tator qu6d res arcificiales func accidentia in re-
bus n^turalibus.ldemper Porphyrium, qui dicit
qu6d ftatua componitur cx «re tanquam ex ma-
teria,& figura artificiali,tanquam ex forma.

Oppoficum arguitur per Ariftotelera in ifto 2.
text. 1 i.vbi dicit.LedluIi enim natura eft lignum,
& ftatux eft xs. In qusftione Prim6 videbitur
qux funt arrificialia.Secundo.quae funt fa^ibilia
ab arte. Tcrtio vidcbiiur de diuerfitatc attificia-
lium ^ naturalibus.

Quantum ad primum, notandum, quod artifi-
cialiadenominanturab arie,& ide6illaquz fiunt
ab homine pet incelledum mediance delibera-
cione przuiadicuncuc fieri ab arte , & ide6 aptfs,
& formic«,& huiufmodi , cum non habeanc in-
ccllcdum,non operancurabarce, fed illa,qu« fa-
ciunt, funt fimiliaartificialibus , & ideo faciunc
ipfa ex quodam inftindlu natur* : & ponitur no-
cabiliter per dtlH/erationem : c^uh illa,quc facie
homo fincdcliberatione, vc puca niptio feftucx,
vel huiufmodi.nondicunturfieri abarcc.

Contra iftud obiicitur : quia mlutoties artifcx
operatur,quandotamen non deliberat ad fuam
opcrationem, & per confequens tunc nonhabec
deliberationem , igitur ad hocquod res dicatuc
artificialis.non rcquiriturdelibcratio agentis.

Secundo.quialittera.vel figura protrafta a dif-
cipulo dicitur artificialis,& tamen non fit ab ar-
te,igitur defcriptio non valet.

Terti6 dubitatur.vtritm ab Incelligcncia poffic
fieri aliquod arcificiale ? dicitur qu6d non , cum
Incclligencia non habeac dcliberationem : nam
delibcratio eft propter imperfcAionem cogni-
cionis,&cum diflScultate; mod6 IntcUigentia
perfedc cognofcit omnia,igitur non requiric dc-
liberationcm in agendo.

Ad ifta.Ad primumdico.quod non fcmper re-
quiritur aftnalis deliberatio, fed fufficit habitua-
lis.qucmadmodum dicitur in Tbcologia , quod
ad benc dicendum horas,vel Miftkn» non femper
requirituradlualis inrentioad Deum ; fedfufficic
qu6d incipiac cum adbuali intentionc , & conco-
mitcturcum habituali.

Ad fecundum dico , qu6d illa protraAio non
dicitur artificialis,e6 qu6d fiat ab arte , fed cx eo
quod 3 imitetur artem.

Ad tertium dico , qu6d quantum eft ex parte
cognitionis , non repugnac Intelligentix facerc
aliquod artificiale ; quia licct non deliberec , ca-
men habec cognitionem pctfcdlam , qu« multo
perfeftiori modo dirigit Intelligerttiam in agcn-
do.qu^m nos dirigamurper dclibetationem,

Secund6 notandum , quod aliqua incipiuntur
a nacuta,& complencur per naturamjvt pluuia, &
hcrbx crefcentes in campis fine adiutorio agri-
colac ; aliqua funt , qux incipiuntur per artcm,&
complentur per naturam , vt agricnlturx , & ifta
func naturalia,co quod per naturam introducun-
tur formx natutalcs , & eompletx. Aliqua func
qux incipiuntur ab arte , & complentur ab arte;
aliqua func, qux incipiuncuc pec nacuram, &
psrficiuntur per artem ; & talia dicuncur artifi-
cialia.

5-

"Diuifi»
quASiitnii.

Artifitialis
futfittt.

4-

H<e h»bi-
tualit Mttin-
tit idim ifi
quti virtu»'
lit.

I 4

Tcrtio

ArtifitialiM
qut dtcan-
tur.

funl in iri-
fliti lentre.

Aliqua fitri
per artfm
iiftriMm
fontingit.

6.

SuUit quali-
im ptteftfieti
ab arte.

Mtrtt! a!i-
quii ^'iritua
lufii al> atte.

7-

Motm ctrpo-
reus aliui a
motH Ucali
non potejl fif
ri abarit.

Tercio nocandiim ,qu6d quzdam funt artifi-
cialia percompofitioncmjVtdomus.Aliapctfub-
tradlionem partium.vt illa qua: fculpuntur, Alia
ver6 pcr ttanfpofitioncm mateii;c,vt quandocc-
ramutatur dc vnafigurain aliam. Ex quibus pa-
tetjquod alia dicuntur artificialia.qu* fiunt com-
plctcab liomineme^diante cognitioncintellcfti-
ua,& pcr delibcrationem a(5lualcm , vel babitua-
lcm,&: hoc dc primo.

Quantum ad fccundum notandum, quod ali-
quaficri per arcem.potcll inrelligi de fubilantia,
vcldcaccidentcfciiicct, vttihm aliqua fubftantia
fiat ab arte ; vcl aliqua foima artificialis. Vcl po-
teil intelligi democu,& hoc vcl dc motu corpo-
rali,vel fpiricuali.

Tunc ponuncur conclufiones.Prima cft. Nulla
forma fubftancialis poccft fieri ab artc. Probatur,
quxlibet fotma fubftantialis cft natuta ; igitur
omnis tranfmutacio, qua fitforma fubftantialis,
cft naturalis , & per confcqucns non artificialis.
Anccccdcns pacec fccundo huius tcxt. 1 1. & indc.
& confequcntia tenct : quia motus dcnomina-
tur a (crmino ad qucm,vt patct quinto huius
tcxt.com. 4.&: j i.&jj.

Contra conclufioncm arguitur piimo : quia
forma fubftantialisburyri fic per artcm , vc pacct
ad cxperientiam.§ecund6 , quia per Alchimiam
fiunt metalla.quod non cftct, nifi per artcm fieret
foiniafubftancialis. Tercio patcc dc victis , qus
fiuiu abarte.

Refpondccurad primum,quod applicacioali-
quoium , qus faciunt ad formam fubftancialem,
bcnc ert ab arce , fcd incroduttioformjc fobftan-
cialij fcquens illam applicationcm,cft \ nacura,&
ideo ille mocus localis,qui cft infaftionebucyri,
bcnc cft ab anc. Confimiliccr ad fccundum , &
certium.

Sccunda condufio. Nulla qualicas confcquens
foimam iubftantialem ab atte fieri poccft. Pro-
bacur : quia idem eft agcns dans formam,&con-
fequcnria formam,& ideo dicit Ariftoccles in 8.
huius, tcxt.ji. quod gtauc mouecuragcncrancc:
ftd forma (ubftantialis non poceft ficri ab arce
pcr prcrctdcnrem conclufioncm , igicur nccqua-
liras conffqucns illam formam. Secundo pacet
nurodudione, cam in qualicacibus primis , quim
in iccundis.

Scd obiicitur : quia pi(3orcs faciunc colorcs
ab airc. Sccundo coci faciunt (aporcsab artevr
patct defaifis.Rcfpondetur,qu6d iftinonfaciunc
fapores , velcolorcs; feddiuerlimodcapplicanc
ad inuicem diucrfafapida, cx quorum comniix-
titjncrc(ultac altcr faporafaporc alicuiuscom^
mixcorum.Eodcm modo pcr commixtiontm co-
loratorum ad inuicem pidorcs diuerfificanc co-
lorcs.

Tcrtia conclufio. Aliquis motus fpiricualis bc-
nc fit ab artc , vc patet de Syllogifmo, Enchyme-
mate,lndu6lione,& aliis argumentationibus Lo-
gicis,qua: fiunt pcrartcm Logicac.

Quarta conclufio. Nullus mocus corporeus
alius a motu lucali poccft fieri ab arcc. Probatur,
quia nulKis mocus corporcus aiius a locali po-
ccft e(Ic voluncarius, igiturnullus alius porcft
cire abartc. Aiuccedens paccc 8. huius , & ce-
ncc confeciucncia : quia femper arccm confequi-
tur,vel prarcedit opcratio voluntaria; cum ad
artcm rcquiratur dclibcratio.Sccund6 , quia cum
quilibcc alius motus cotporeus alius a locali,
fic pr.CLifus ad fotmam fub.latuialcm , vcl acci-

Lib.ll. Phyficorum

8.

dentalem , fequitur quod aliqua fortna fub ftan-

tialis ,velaccidcntalis poteft fieriabarte, cuius

oppofitum eft probatum. Pacet igicut quomo-

do in rcbus corporalibus aliquis mocus localis

poccft ficri ab arce , & nulla fubftancia , nec et-

iam qualicas confequens fubftanciam , & hsc de

fecundo.

Quancum ad cercium ponicur iftaconclufio,

qu6d per i.artem non acquiritur aliqua difpofi- tigur» ani'

tio noua addita rcbusnaturalibus , qua: difpofi- ^f!*^'*"'''

tio vocatur fieura , vel forma artificialis , immo '>'"■'""*"'
1 • n • /- • 1 • n ^ jorm» nM-

omnisres naturalis clt artilicialis, &non ctt ar- turali.

tificialis per difpofitioncm additam. Probatur,

quia omne artificialc habet in fe principium mo-

tus & quietis,igitut eft naiurale,perdefinitionetn

naturalis datam in iftofecundo, text.}. Tenec

confequentia, & anceccdens apparcc inducendo

de domo.dc ftacua,& huiufmodi, quorum quod-

libct fi efrec furfum, non impcdirum defcendcret

deorfum. Secund6,quia omnisdifpoficioacci-

dcncalis eft a nacura , vel fecunduiTi naturam,

vc patec i. huius , ccxc.4. igitur nuUaeftab arce.

Tcrtio , quia omnis res arcificialis auc fic pcr

tranfpoficionem , & cunc cum ibi fic folus niotus

localis,non potcftibi acquiri difpofitionouapcr-

mancns in mobiii, cuiufinodi ponitut forma ar-

tificialis. Secund6 fi fiat per fubtraftionem , vc

imago fculpta , cunc non cft necefte , qu6d noua

rcs gencrctur proprcr duo : Prim6quiapo{Iibile

cft aliquam rem corrumpi, & feparari abalia fine

gencracionc noux rci , vc paicc de corruptionc

hominis.Sccund6,quia tali diminutione non ap-

parec nifi motus localis. Tertio fi fiat per com-

pofitioncm,tuncfequiturqu6d per folamappro-

pinquationem duarum rerum ad inuicem produ-

cetur vna res noua in qualibet illarum rerum

pcrmanens in eo. Quarto , quia talis difpoficio,

vcl qualicascftexcenfaexextcnfionefubicdi.igi-

cuf fequerecur , qu6d fi vna mufca remouerec

vnam minimam porcionem cerrae, caufarec vnam

nouam rem per cerram,& quamlibcc parcera eius,

fcquerecur eciamqu6d mufca poflcc adquamli-

bec diftaniiam agere : fequcrerur eciam , quod

lacomus percuciens lapidcm infinitas rcs gc-

ncrarec & corrumperetin viiamodicahora,quod

cft falfum.

Ex quibus fcquitur , qu6d ifti rermini figurar, ^,
figurarum , fphxia,fpha!ricum,& huiufmodi funt
connotatiui ,& fupponunc pro rebus naturalibus
connotando ipfas taliter,vel taliter fe habere,
non pcr difpoficioncm addicam,fcd per folum
mocum localem. Secund6 fcquicur,qu6d idem
funt figuracum , & eirc figuratum , imm6 ifti cres
tcrmini conuerruntur , figura , figuracum , & elle
figuratum.Ide6 quando dicit Arift.in 7.Metaphy-
ficx text. 20. qu6d in diclis fecundum accidens
non cft idcm ipfum ,& efte ipfum, intelligiturde
didto fecundum accidens per quod connocatum
eft difpofitio addita rei,pro qua fupponit. Tertio
poteft inferri , quod motus localis non eft rcs di-
ftinda a mobili,& hoc de tercio.

Ad raciones. Ad primam dico, qu6d fedio , &
domi ficatio funt res naturales,& a natura,liccr per
artem fint aliter difpofitx;qualiter denominantur
fc6lio,& domificatio. Ide6 forte ifta cftct negan-
da , domus eft ab arte, vel ferra eft ab arte ; & ifta
fortcconcedenda,ab arte cft fcrrajid cft,res illa ab
arteeitficdifpofita.

Ad fecundam conccdo ad iftum fenfum , quod
poft quamlibec tranfmutationcm res lc habcnt

.ilircr

Qusftio I.

105

aliter quam prius,red non opottet, qu^d aliter fe
habeanc per difpofitionem additam.

10. Ad tettiam dico , quod alitct fe habenr qu^m
prius:quia approximata fimt per morum , & idc^
non aliter fe habent per difpoHtionem nouam
additamjnec hoc oportct-Sed obiicitur:quia tunc
requeretur , quod dumus nouiier fadla fuillet a
centum annis , quod cft falfum : & patet confc-
qucntia , quia hxc fuerunt a ccntum annis de-
monftratis illis , ex quibus componitur domus,
fcd ifta funt domus : eigo, &c. Refpondetur ne-

*' gando confcquentiam ; fed fequitur concluHo in

plurah' numero,qu6d aliqua, quz nunc fiunt do-
mus,fucrunt a centum annisj& ideoncgatur,
quod domus Ht nouitet fa^aj licct nouitcr fada
lit domus.

Adqnartum dico, quod fic eft fadtiuus alicu-
ius rci alitcr , qu^m prius difpontz , licct non Ht
per difpoHtionem nouamfupcraddiram.

1 1. Ad quinturp negatur confequcntia:quia ad di-
uernficationcm figurx fufficit folus motus loca-
lis}fed per folum motum localem (inc altcratione
non potcft rcs mutari dc albedine in nigredi-
nem,vel de non albo in album,

Ad fextum dico,qu6d hoc eft non propter di-
iTtrfas formas accidcntales , quibus difponan-
tur ; fed proprer hoc , quod diuerfimodidifpo-
iiunt in acutic y licet non per difpoficioncm ad-
diiam.

Ad feprimumdico,qu6d funt comparabilesin
aliquo.licct non in quolibct,vt patebit in 7.

Ad o£lauum,qu6dconcauum , & conuexum
nonfunt oppofita:quia dicunturdceadem re.

Ad nonum ad authoritatcs dico, quod Arifto-
leles intcHigit , quod ^ eorum , qux funt taliter,
& taliter difpofita ; quxdam funt taiiter difpofi-
ta per naturam , & quxdam per artem. Sccunda
authoritas intelligitur , qu6d «^ rcs artificialcs
non habent ab artc principium motus , &quie-
tis , tamen hoc non obftat , quin fint res natura-
lcs. De authoritatc Commentatoris , ipfc intel-
ligit,qu6d accidit rebus naturalibus aliter,&: ali-
ter fe habcre per artem. De Porphyrio ipfc non
intcUigit rcalem compofitionem ; fed intelli-
git Cic , qu6d ad hoc , qu6d aliquid dicatur fta-
lua , opoitct quod fit xs , vel aliud metallum , &
aliter , & aliter fc habc.-it per artem , & ha:c dc
quzftione.

ANNOTATIO.

I j _ * O^'^ trtem non accjuiritur ali^Ma diffojitie naua

1. addita rebw naturalibM. Nota quod aliqui

dicunt ,qu6d figura cft res abfoluta de przdica-

niento Qualitatis.quac confequitur ordinem par-

tium ad inuicem , vel ordinem partium ad partes

Flgura eft loci. Vnde duplcx cft figura , quzdam quz non

dnflex. g{i nifi ordo partium ad inuiccm , & ad totum.

Alia cft figura, qu.-c non eft nifi ordo partium ad

partcsloci;& huiufmodi ordinem resabfoluta

confequitur , quz cft figuta & qualiras quartz

fpeciei. Alij vcro dicunt.quodfiguraeftprarcisc

ordo partium , ab ipfifque partibus tealiter indi-

ftindus, adeoque figura non eft res alia a re figu-

rara ; quam fenteniiam vidctur fcqui hicScotus.

Cacterijm non intcliigit Scotus figuram non efte

quid diftincflum a re figurata , fcd qu6d non dicit

difpofitioncm.vel formam abfoiutani a rebus na-

yist*'* 9»» turalibus diftindam. Eft namqtie figura fecun-

Sc»tum ^^^ Scotum , vcl ordo pattium ad lc muiccm &

ad totum , vcl ordo partium ad partes loci : adc6
vt fcntentia Scoti partim conucniat cum illis',
qai dicunt quod figura diftinguitur a rc figurata,
quia ille ordo diftinguitur a re cuius eft ordo , &
partim cum illis.qui dicunt quod figura eft ordo
partium,& non rcs abfoluta ; & quod ifta fit fen-»
tentia Scoti patet in ^.fcnt.dift.iz. quzft.4. in rc-
fponfione quzftionis, vbi dicit , quod figura non
dicit vltra quantitatem , nifi rclationcm partium
ad inuiccm , vci terminorum includcntium par-
tes : & dicit quodrclatio mutari potefteifdem
partibus mauentibus. Et fi dicus, qu6d affitmare
figuram eire rclationem,eft ncgarc Philofopbnm
in Przdicamentisdiccntcm,figuram eftedequar-
ta fpccie Qualitatis ; dico quod Ariftotclcs nolc-
bat dicerc, quod eirent quatuor fpecics Qualita-
tis , fed qu6d erant quatuor modi Qualitatis , id
eft, quatuorquz habebant modutn przdicandi
Qualitatfs, vel aliqucm fpecialem modumipfius
Qualitatis,vt puta,vel de difticili niobilis, vcl dc
facili mobilis,& fic de aliis.

^ Intelligit Ariftoteles quodeerumcjMafunttalitert i»,
& taliter di/pofita,icc. Notaqu6d rcs dicuntur na-
turalcs , quia cum ex materia , & forma con-
ftent , fiunt a caufa natufali , & ccrta , fuum->
que finem confcquente , rcs autem dicuntur
non nattiraics : quia non fiunr a caufa natura-
li , fcd ab arrc , atque ita dicuntur arte fadz,
aut faitcm quia quamuis fiant a caufa nacu-
rali , non tamcn fiunt k certa caufa , finem-
que fuum confequentc , & huiufmodi funt raon-
ftra , de quibus infra in hoc fecundo libro agen-
dumcft. Ex hoc fcquitur,qu6d in diuifione re-
rum naturalium a non naturalibus , per res non
naturalcs przcipue intcilexit Ariftotelcs rcs ar-
tificiaies:quia volens definire naturam, hoc com-
modc haud fieri poterat , nifi tali diuifione prz-
fuppofita.

' Xes artificiales non habent ab arte , principium 1 4.
motftfyScc. Notaqu6d ariificialiaa naturalibus
differunt pcr hoc,qu6d naturalia habcnt prin-
cipium intrinfecum fui motus ; non fic vero at-
tificialia. Qu6d fi dicas , fi duo artificialia fer-
rea , quorum alterum fit acutum , & alrcrum
planum , dcfcendant deorfum , illa fanc habc-
bunt principium illius defcenfus , atquc ade6
non diftinguuntur artificialia a naiuralibus pec
hoc , qii6d non habeant principmm fui mo-
tus. Anteccdcns patet : quia velocius moucbi-
tur acutum , quam planum j hoc antcm efte ne-
quit inquantum natuialia , quia virumque cft
fcrrcum , & zqualis pondcris , ergo inquan-
tum artificialia ; ergo in artificialibus eft prin-
cipium motus , & pcr confcqucns non diftin-
guuntur k naturalibus. Et confirmatur, quia
faltator, Muficus, & Citharcedus habenrprin-
cipium fui motus non a natura , ali^s omnes
circmus Mufici , & Citharoedi ; crgo ab artc,
atque adco ars cft principium motus ficut na-
tura,crgo non diftinguuntur artificialia ina-
turalibus per non habcrc principium motus.
Dico qu6d antcccdens cft falfum. Quando
enim illa duo artefada deorfum defcendunr,
non quidcm procedit defccnfus illorum ab ali-
quo principio intrinfeco in illis , vt ficcxiften-
te ; fed caufa iliius dcfccnfns cft , non figura
artificialis ; fed materia & forma ferri ; eft ra-
men forma artificialis caufa, vt mobile velo-
ciHS , aut tardius moueatur , & non vt fimplici-
tcrmoueatur j atque ita Mufica, & ars cith.i-

rizandi.

io6

Lib.ll. Phyficorum

t.

Piliifit qut'
fiionii.

"Ehs naturttU
tfl ens com-
fofitum ex
'mttttriit ^
firm,a.

|;izan(li,aut faltandi non funt caufa vt nmplicitcr
tes nioueicur;fc(lvt moueantur hoc,vel illomo-
4o,&hoceft,quod dici folet,huiufmodiartes effii
principia non motus,fed modi motus, quod non
fuificit ad rationem natoras , fed opoctet , vt iit
principium motus nmpliciter. {nfuper quamuis
edent principium iimpliciter motus , tamen non
funt natura : quia non per fe prim6 infunt rebus,
Ted pecaccidens.

Qjf ^ s T I o II.

VT^um ens naturale habeat in fifrinci-
pittm/ui motuj} ^ quietu,

A.t\(tot.i.Phyfe»p.i.te:et.i, Auerroos.reliqui CDmmentato-
rcs,& D.Thomas ibid. Scotus in i. difl.x. qutft. lo. Co-
tiimbric.i.PAy/!j;«*/?.t.CoinpIuteo.<//jjt.7. j.t. Runius &
Roccus jM«/7.i.

3^0^^ R G V I T V R. quod non : quia Dcus, Ir>-
^l^l^ telligenciz, intellecSbus, matcria,motus,
j^^^l^ & alia accidentia funt entia naturalia,
ijc tamen non habent in fe principiurn mQCus, 6c
quietis,crgo,&c.

Secund6 , quia terra tota , & partes ccntrales
terrcc ftint entia natucalia , & tamen non habenc
in fe principium fui motus, quia impoflibile cflt
ipfa moucri:ergo,&:c.

Tertio , quia demonftrato lapide quiefcente
iftud eft ens naturale , & tamen non habct in fc
ptincipium fui motus,quia nonraouetur : modp
nihil habct in fe principium illius quod non eft,

Quarto.quia (i fic, tunc fequcretur , qu<^d oni-
ni$ motus ejret naturalis. Confcquens eft falfum;
quia motus furfum cft violentus ipfi graui;confe-
quentia paret.cx quo fieret a principio mobilis.

Quintofequcretur ,qu6d omneens naturale
moueretur ex fe. Confequens eft falfum : quia
moucri cx fe eft animalibus proprium : & cnc
confcquentia ; quia quodlibet ens tpoueretur 4
principio inrrinfcco ribi,crgo,&c.

Sexto, vel quodlibct habetet in fe principium
adiuum fui motus, vel principium pafliuumjnon
adiuum : quia ccrlum mouctur ab Inceliigentia
fcparatainccpafiluum,quia hocnoncftad intcn-
tionem Ariftotelis. Nam artificialia habcnt iii
fc principium pafliuum fui motus.

Septim6,quia illud, quod nihil eft,non habec
in fe principium : modo quies nihil eft, cum fic
priuatio.ergo.&c.Et fi dicatur, quod quies fit re?
quiefccns,adhucfequitur,qu6d nullares habetin
fcquietem:quia nullareshabct feipfara in fe.

Odauo, coelum , &ignis funtencianaturalia,
& tamen non habent in fe principium fu*
quietis : quia impofl[ibile cft cocluro , & ignem iq
fua fphajraquicfccre.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in prin-
cipiohuius fecundi.tcxt.z. In quacftionciftapri-
mo videbitur generaliter de ^M«<i »07aii7^ tcrmi-
noriim. Secundo , rcfpondcbitiitadquaffitumde
corporc coelefti.

Quanturn ad primum notandum,quod in pro-
pofito intcUigimus per cqs naturale,compofitum
ex materia,& forma ; & pcr hoc includunturma-
tcria,& forma.quat funt naturx, fed non funt cn-
tia naturalia.Sccund6 e:(cludunrur fubftantiz fe-
paratar.Et tertio :xclndunturdifpofitiones,&ac-
cidentia, quae funt i natura , vcl fecundijm natu-
fam,& pcr hoc foluiturprimumargumcncum.

Secundo notandum,qu«d licec ejfe itt capiacuc
multiplicicer , tamen in propofito accipitur.vc
pars intcgralis , vel eftentialis habet eflc in toto,
aut difpofitio , vel qualitas in fuofubiedlo , me-
diante qua patte,vcl inclinationc,tocuminclin4-
curad motum.

Tettio notandnm quod quzftio poteft incel-
ligi dc principio adiuo,vel paflluo, & fccundijm
Commentatorcm intclligitur de vioque , & hog
vel refpedu motus localis , autalterationis, vel
generacionisi& itadealiis.

Quarto notandum quod duplex eft princi- 3"""^^"^
pium adhiuum rcfpedlu mutationis, quoddam cft 4„pitx.
principalc,vtforma fubftantialis ,rcfpcd:u cuius
fit adio principaliter. Aliud eft fccundarium , &
quafi inftrumcntalc,& eft difpofitio, vel qualitas,
mediantequaformafubftantialismouet,vcl?git,
vt grauiras,mediante qua gtaue mouetur,

Quarto notandum , quod duplcx eft princi- J .

pium pafliuum,quoddam refiftitiuum,ficut in ca- frincipium
lefadione frigiditas patitur refiftitiuc ^aliudcft f^JP^^^tfi
paflluum rcccptiuum,& tale eft duplex,quoddam "^ '*'
quod recipit, & denominatur \ difpoficionc;
quam recipit ; ficut ignis eft reccptiuus calidita-
iis,& denominatur a caliditatc.Aliud eft recepti-
uum,quod non dcnominatur;cuius caufa eft.quia
rnarcrii prima cft infcnfibilis, & ignota vu!go,&
communirari,& ideo omnes difpofitiones,& mo-
tus attribuimus compofito , & non matcria: , co
quod compofitum eft magis notum : modo quo-
libet praediftorum modorum poteft intelligi
quasftio : fcilicct, Vttum quodlibet cnsnaturalc
habcat in fc ptincipium pafliuummotus localis
mcdiante diipofitione inclinante, vel finc tali
difpofitione. Secundo, vttum quodlibct cns na-
turalehabeac in fc principium paflEuutn motus
localis refiftitiuum , quo fcilicct fufiicit refiftcre,
& caufare fucceflioncm in motu finc alio cxtrin-
feco. Vcl vtrum folum habtat principium palH-
tium motus localis, & non eft difFerentia in pro-
pofito fiue motus localis diftinguatur \ mobili,
fiue non:& ficut qusricur de motu locali, ira po-
reft quacri de quolibet aliorum motuum, vel mu-
tationum;& hoc de piimo.

Quantum ad fecundum , prima conclufio eft, 4.
qucidccclam habct in fe principium adliuum fui Coelumhtttt
motus localis.Probatur capiendo far/ww», pro orbe '" f' t^inci-^
& InteI!igentiamouenrc:quiaInteIligentiamo- '/""' *^""*
ucc ccelum, laltcm aUUtcntcr , etu non mha:-
rcnter.

Secundaconclufio. Principium adiuunimo-
tuslocalis cajH non mouet mediantc difpofitia-
ncinciinanteadmotum, ficut formagrauis mo-
uet mediante grauitarc. Probatur , quia talis dif-
pofitio non ponitur nifi propter refiftcntiam.mo-
d6 in motu coeli nuUa cft rcfi(lc;uia ; quia fi fic,
iam motus ille cflet violcntus , & pcr confcqucns
non eflct perpetuus.

Ex quo fequitur , qu6d cum Coelum non rcfi- *^-'^''"" »«*

n. I ,• /- 1 i-i mtuelur tim-

ltat,non mouctut ab agcnte naturaliier, led libc- turxHter fed
re. Probatur , quia fi mouerctur ab agente natu- liteii.
raIiter,moucreturfubit6cumnon refiftat. Et co-
dcm modo pater,qu6d ccclum habct in fc princi-
pium pafliuiim rcccptiuum fui motus localis,fci-
licet orbem; fed non habet in (c principium paf-
fiuum rcfiftitiuumrquiaccclnm non refiftit Incel-
ligcntis moucnci. T-

Tertia conclufio.Ccelum habct in fe tam prin- ^f '«'»***»»
cipiuum a£biuum , quam paflluum fuae alteiatio- \s'^l'^ j^
nis^ qua: eft illuminatio. Probaiur , quia ccrlum paffiuum^ fu*

hribrt ut!*r»ticni*.

(J^xftio 1 1.

Cxtum ntn
bahet frln-
€ipmm refi-
fHtiuum iUu-
miastioaU.

€.

Tlementum
pmplex bif»-
riarn conpde'
r»ripotefi.

EUmentum

fimplfX qsto-
tnode h»he»t
in fe trinci-
pium aSiuU
fui mottu.

habet in fe Solem,& fteUas.quz func principium
adfciuum luminis,& habet in fe partes orbis , quae
recipiunc in fe concinuc lumen aliud , & aliud,
propterdiucrficatcmafpcdluum, & motuumjSo-
iis, & ftellarum,& fortc ccelum fecundum quam-
libct partem fui eft fic receptiuum luminis. Et fi
obiiciacur, quod aliqua eft pars orbis Soiis , quz
concinue refpicitur a Sole.igitur propter diuerd-
tatem motus Solis pars illa nunquam alteratur
pcr laroenjfed fetnpcr manec codcmlumine illu-
minata.

Sccundo dubitatur, an ccelum habeat infe
principium paffiuumcedftitiuum illuminacionis.
Rcfpondccur ad primum, quod liccc partcs orbis
Solis fcmper refpiciancur vniformiccc^ Solc , ta-
mendiuerfimode refpiciuncur abaliis ftellis , &
planccis , ^ quibus cciam rccipiunt lumen , &
tunc alterantur fecundura lumcn receptum ab
aliis ftellis.Adfecundumdico,qu6d coelum non
habet principium reliftitiuum illuminationis ni-
fi denutatcm. Nam vna pars coeli eft denfior
alia,vt ftella cft dcnfior pars orbis ; per hoc etiam
rcdditur caufa Galaxiae.quod vna pars coeli,qua;
appatec magis alba.cft denfior aliis parcibus , quae
apparent minus albae;& qualiter denfitas fic refi-
ftitiua didum fuic prius , quia diminuic gradum
form«,fed non vclocitatcm.

Quarca conclufio. Coelum non habet in fe
principium adiuura , vel paQiuum alicuius alte-
rius motus,aut tranfmutationis kmotu locali,&
illuminationc.Probaturjquia ccelum cft ingcne-
labile, & incorruptibile , & pcr confequens inaU
terabile alteratione difponente ad corrupcio-
nem,vt patcti. & i. Coeli tcxt.isj. & }. & hoc dc
fccundo.

Quantum ad tertium. Notandum , qu6d ele-
mencum fimplex , vel eft in fua nacurali difpofi-
cione , fub qua fcilicet melius , & conucnicnciijs
poceft permanere , & hoc quancum ad locum,
& etiam quantum ad qualicates ; ita vt fit in fuo
efte naturali, & fub qualitatefumma , quam fibi
detcrminat. Alio modo eftclementum, quando
eft alccratum ^ fua naturali difpofitione, vcl mo-
tumi fuoloco naturali, Tunc ponuntur conclu-
fi ones.

Prima conclufio. Nullum elementum fimplex
exiftens in fua naturali difpofitionc , fccundum
qualitatcs , & fecundum locum habct in fe ipfo
pcincipium adiuum fui motus.Probatur , quia C\
poflet moucre fc ipfum , vcl hoceflct addifpofi-
tionem conuenientem fibi , velad difconuenien-
tem corruptiuamioon primo modo,quia iam ha-
bct omnes difpofitiones conuenicntes fibi fccun-
dum natutam pcrfediflime , ficut natum eft ipfas
habere:nec fecundo modo,quia difpoficio corru-
pciua elcmcnci eft violenca fibi, igicur non poceft
induci ab incrinfeco , cum violentum fitcuius
principium cft extr^.

Secund6 : quia fi fe alteraret , tunc moueretur
ad fui CQrruptionem,& pcr confequens eftct otio-
fum in natnra.qaod eft impoflibile.

Terti6 pacet induffcione : quia graueexiftens
deorfum , non mouec fe localiter : fimilicer aqua
frigida non calefacir fe,& fic dc aliis.

Secunda conclufio. Elemencum fimplex • exi-
ftcns extra fuam difpofitionem naturalem , ha-
bet in fe principium effcdliuum alicuius mo-
tus , fcilicct illius motus , qui cft ad difpofitio-
ncm naturalcm,qui caret. Probatur : quia omne
illudquod cft violcnter dcduftum a fua difpofi-

tionc naturaIi,remoto impediraento reducit fc ad
illam difpoficionem naturalem. Sed omnceic-
mencum fimplcx exiftens excra fuam difpoficio-
ncm nacuralem,eft huiufinodi:ergo,&c.Maior pa-
tct per expcricntiam : quia fi virga rcdta inciina-
rctur,rcmoto inclinantc rcdit ad re6litudincm,&
minor eft nota.

Secundo , quia graue violentcr detentum fur-
rum,remoto impcdimento mouctur dcorfum.

Terci6,quia aqua calcfadta teducit fe ipfam ad
frigiditatem;nec hoc fit k concincnce : quia aqua
in continencc caIido,adhuc rcducic fc,fimilicer in
concinence frigido rcducic fe ad frigiditatcm
maiorem,qukm fit frigiditas continentis.

Sed dubitatur,quod eft principiumcfFcdiuum
huiufmodialtcrationis. Sccundo videtur quod
huiufmodi alteratio non fiat ab aqua : quia tunc
ficret motus \ proportione minoris inzqualita-
tis:quia caliditas aqus multum cxcedit eius fri-
giditatem.

Rcfpondctur qiiod adio illa fiat a forma fub-
ftantiali aquac mcdiante frigiditarc virtuali ; &
caufaeft,quiavniufcuiufque rei forma inclina-
tur,& nititur ad tjfe fui , quantum potcft , & pec
confequens nititur ad confcruationcm,& ad dif-
pofitionem fub qua mcliiis , & pcrfcftius poteft
conferuari : & quia frigiditas a^ualis eft difpofi-
tio conucniencifllma , fub qua poceft confcruari
forma aquae , ide6 cum aqua fueric alcerata ^ fri-
gidicaceadl:uali, eius forma mcdiante frigidicace
virtuali inclinatut «d reducendum aquam ad
aftualem frigiditatem.

Et fi quxratur quid fit illa frigiditas virtuaiis,
dico qu6deftqn«damfpccies de fectinda fpecic
Qualitatis,qux eft naturalis potentia, vel impo-
tentia , & non debet poni de tertia fpecie , cu:n
fit infenfibilis : nec debet poni forma fubftan-
tialis , quia in roixris inuenitut frigiditas vir-
tualis , in quibus tamen non inucnitur forma
fubftantialis alicuius elemcnti. Per hoc patet fo-
lutioad i.quia licet caliditas adluaiis fit maioc
frigiditateadtuali, tanaen eftminur frigiditate
virtuali.

Tertia conclufio. Omne principium ailiuiim
raotus alicuius elemcnti eft mediance difpofitio-
ne inclinantead motum. Probatur : quia moius
elementi , vel cft violentus , vt calcfadlio aquz,
& tunc fit ^ calidicace : vcl nacuralis , vc mocus
dcorfum,& tunc fita grauitatc , & ita porcft in-
duci in aliis , & quantum ad hoc idcm eft iudi-
ciumdemixtis.

Tuncde principio paflluo dico Prim6 quod
quodlibet clcmcntum habet in fc principium
paffiuum fuae altcrationis tam rccepciuum,qiiam
refiftitiunm. De reccptiuo patet , quia quodiibet
habet materiam primam:de refiftitiuo patet:quia
clementum non alteratur nifi fit extra fuam na-
turalcm difpofitioncm per primam conclufio-
nem,& tunc fcmpcr habet qualitatcm contrariam
fibi refiftentemei.

Secund6 dico de motu locali, quod quodlibet
habctin feprincipium paiTIuum mo:us localis
rcceptiuum, fcilicct materiam primam ; fcd non
refifticiuum:quiatota cefiftcntia prouenit ab ex-
trinfeco in motu fimplicis elementi , vt patet 4.
huius, text.71. De aliis motibus patet per prae-
diffca, quod nullum elementum habct in fe prin-
cipium fux generationis , nec etiam corruptio-
nis,condenfationis, vel rarcfaftionis , nifi fit ex-
tra fuam difpofitionem naturalem , & fimilitcc

verum

Trigidilin
virlualit
quidjii.

Elementum
quedllbet h»-
bet in le prin-
cipium pnjji-
uumfui iM-
tus , ^ i^uo-
medo.

io8

Lib.ll. Phyficorum

lo.

ilixtum efi
daplex^homo-
geneum , (y
heterogeneS,
^ quoJlibet
habet in fe
prineipium
fui motut,(3r
qutmodt.

I I.

Tetti terra
fHterdii mo-
fttitr.

vetum cft.quod nunquam habct in fe principium
cffcdiuum fuz gencrationis.& hoc de tertio.

Quantum ad 4.notandum,qii6d aliudcft mix-
tum homogeneum,& aliud hctetogeneum : ho-
mogcneumeft cuius omnes partes lunt confimi-
les in qualitate, & in graduqualitatisjhetcrogc-
ncum ell cuius partcs funt diflimilcs in quaHia-
te,autin gradu qualitatis.

Tunccfl: prima conclufio. Nullum mixtum
homogeneumexiftcns in fua naturali difpofitio-
ne habct in fe ipfo principium aftiuumfua: alte-
rationis. Probatur , quia talc non c(t contrarium
fibi ipfi fccundum totum , ncc vna pars contra-
riatur altcri , igitur non alterabit fe ipfum. Sc-
cundo , quia fi fic hoc maximc eflet : quia in
ipfo funtqualiratcscontrariar.quarum vna excc-
dJtaheram ; fed propter hocnon^quia cumquo-
libet gradu citra fummum alicuius qualitatis po-
te(t ftate aliquis gtadus qualitatis contrarix:
qui perpetuo ftaret fimul fine hoc , quod vnus
agcret in alio,vt patec in quzftione de contrariis,
in j.vel in y.

Exquofcquitur.quod nullum mixtumhomo-
gcneum habet in fe principium aftiuum fuac gc-
nerationis.vel cortuptionis, condenfatibnis , vcl
rafefadlionis,vcl altcrius motus confcquentis al-
tcrationem.

Secundaconclufio. Quodlibet mixtum hete-
rogeneum habet in fe principium adiuum fus
altcrationis. Piobatur, quia talis mixti partcs
funt ad inuicem contrarix ; qui in fe inuiccm
agunt circumfcripto quocumque alio agcntc. Ex
quo fcquitur,qu6d talc mixtum habet in fe prin-
pipium a(5liuum fua; cotruptionis, condeniatio-
nfs,rarefa(5tioni$,& augmcntationis , & diminu-
tionis, fi fit animatum:quia przccr animata nihil
habet in fe ptincipium augmcntacionis, & dimi-
nutionis.

Tertiaconclufio,quodIibet mixtum tam ho-
niogcneum.quam heterogcneum,fi fitextrafuam
difpofitionem naturalcm, habet in fe principium
fui motus localistam aftiuu, quam refiftitiuum,
& receptiuum , & idc6 fi tale elfct in vacuo,
moucretur fuccefliu^ , vt parct 4. huius, tcxt.7 1 .
Ex quibus fcquitur , quod elemcntum fimplex,
vel mixtum homogeneum fi poncrctur in loco,
vbi non poflet approximati contrarium ab cx-
irinfcco , numquam corrumpcretur , fed mixtum
hcterogeneum corrumpercrur , dato quod num-
qiiam approximarctur contrarium ab cxtrinfcco,
& hoc de quarto.

Nunc ad rationcs. Ad primam,foIuta eft.

Ad fecundam dico, quod fufiicit quod tetra
moucatur , vel poflit moueri fecundiim partes
fuas ; vcl dico quod immo fxpe etiam terra mo-
uctur, vt quando cft magna oppofitio contrarie-
tatis in vna parte.vtputa.quando conftrudtiones
ciuitaturn, aut fluxioncsmarium , &huiufmodi,
tunc tota terra cxpellitur i. loco fuo , & cfficitur
aliud centrum quam prius , & fic poftea illae
partcs,quac nunc funi ccntralcs , erunt citcumfe-
rentialcs.

Ad terciam dico.quod lapis habet in fc princi-
pium,quo natus eflfet moueri , fi eflct extra fuum
Jocum,& hoc fufficit.

Ad quartam , ncgatur confequcnria : quia li-
cct habcat in fe ptincipiu^n adliuum niotus,
tamcn non oportet , quod omnis motus cius
fiar ab ijlo principio , immo aliquis fit ab ex-
trinfcco.

Ad quirtam ncgarur confcqucntia , quia ali-
quid non dicitur moucri ex eo , quod moueatur \
principio intrinfeco ; fcd cx co qu6d poflit in fe
habcre motum fine extiinfeco adiuuantc.

Ad fcxtam dico,qu6d vtroque modo, ficut di-
£lum eft , & ideo licct Intclligentia non inhireat
coclo.tamen cft in eo appropiiatc.

Ad feptimam, ncgo minorcm , quia quies cft
idcm quod res quicfcens , & idco habct in fe
principium,quo fiar quicfcens.

Ad odauara de calo , & igne , dico qu6d fuf-
ficit , quod quicfcant quicte oppofita rccclfui i
fuo loco naturali. Et fi qua:ratur , vcl quodlibct
appetitarquaiiter moucri , & quiefcere , vel alre-
rum magis. Dico qu6d quodlibet ens naturalc,
quandoeft in fuo loco naturali, appctit quicfcerc
magis , quam moueri , (cilicet recedcndo a loco,
fed quando cft cxrra Iocum,magis appccic rooueri
ad locum,qukm ibi quicfccte.

ANNOTATIO.

* T7 Ltmemum /implex exiftens extra fitam diffo-
M-jJitionem natnralem , &c. Nota quod non
parua cft controucrlia inter Philofophos , an
clementa , & entianaturalia inanimata moucan-
tur ^ fc ipfis , adco vt habcant intra fc princi-
pium adtiuuin fui motus localis , & quidcin
quam plurimi hoc ncgant. Scctus vcro iu 2.
diftinft.i.qu^ft.io.oppofitum fentit,& Pcripatc-
ticcprobat,& quiain odauo huius^quarft.jj.can-
dcm difficulfatcm explicaf,idc6 ibi, qux nccefla-
ria fucrint circa hoc annotabimus.

EXPOSITIO TEXTVS.

TAnejuam natur* primajit principium ali^uod &
caufa mouenii , &c. Kic definit naturam. Se-
cund6 oftcndit , quid efthabcns naturam. Tcr-
tioquid fit fecundihm naturam. & Quarto quod
naturam cfle non poteft demonftrari. Sccun-
dum ibi , Naturam autem habent. Tertium ibi,
Secundkm autem naturam. Quartum ibi , §!ljtpd
autemflt natura tentare demonflrare. Prima con-
clufioeft ifta : Natura eft principium mouen-
di , & quiefcendi cius , in quo eft per fe pri-
mo , & non fccundijm accidcns. Probatur : il-
lud quo res naturales in quantum huiufmodi
diffcrunt a non naturalibus in quantum huiuf-
modi , eft principium & caufa mouendi cius in
quoeft: fcd per naturamrcsnaturalcsdifferunt
a non naturalibus in qoantum huiufmodi : ergo,
&c. Maior patet cx prarmifla diuifione,& minor,
vt dicit Linconienfis , nota eft nonomnibus.fcd
excrcitatis in fcientia naturali. Similiter dicit
Linconicnfis,qu6d ifta definitio nacurx cft mate-
rialis ;] fcd ifta cft definitio formalis. Natura eft
quo resnaturales in quantumhuiufmodi ,diffc-
runt ^ non naturalibus in quantum huiufmodi,&
ide6 poteft dcmonftrari dcfinicio materialis pcr
formalem.

Et tunc cxponitur fic definitio. Natura cft
ptincipium & caufa , & capitur ibi ly ^ expofi-
tiuc , pro id efi y &c ly iccundum & capirur
difiun«5tiuc pro t/f/,ita qu6d fenfus cft , natura eft
principiunijid eft,caufa moucndi, vcl quiefcendi
cius , in quo eft, ad diffcrentiam quarundam ar-
tium , qua: funt principium agcndi in cxtrinfc-
cam mnreriam ; & ponitur ibi pcr/e,^primo:tzn-
quaiu dcterminatio, & dctcrminabile:quia^fry*,

fc

12.

Text. j.

Definitl» na-
tur*.

Vidt Zlm»'
mmin t*hu.
lit.K.f.iil,
col.i. '

Linconi*nfi,

14.

T..%plicatur
naturt, defi-
niti».

Qu^ftio 1 1 1.

109

Text. 4-

fUt tntr»'
diaioTUl Zi'
mnrs.

Text.s.

Text*.

ViJ* centrtt-
diBione Zi-
tHMTt,

16.

Text. 1

ie habet in plus qiiam primo , vt patet i . Pofter.
tcxt. 19. & inde , & hoc ponitur ad difFerentiam
qualitatis , quae eft principium mouendi , vt gra-
uitas , quae non eft natura , eo qu6d non primo
mouet ; fed potiiis forma fubftantiahs , & poni-
tur ibi «0« per accidens ad differentiam medicinar,
qua quandoque pcr accidens mouet Medicum
vt fanet fe ipfum.

Naturam autem x habent, &c. Sccunda conclu-
/10. Omnia qu£ habent huiufmodi principium,
habent naturam. Probatur , nam compofita na-
turalia dicuntur habentia naturam , eo quod ha-
bent {ubicf^um, fcilicet matcriam , &formam,
qua: eft natiira in fubicfto : mod6 tam matcria,
quam formacft natura.igiturper iocuma defini-
tione fequitur,qu6d fi habent huiufmodi princi-
pium, quod habent naturam.

Secmdumautem ^ naturam. Ponitur rertiacon-
clufio. Accidentia,& qualitates inexiftentes com-
pofitis naturalibus funt fecundum naturam. Pro-
batur , quia vel lunt natura , vel habentia natu-
ram ; vcl fccundum naturam ; non natura , quia
non funt materia , ncc forma , nec habent natu-
ram, quia non funt compoiua naturalia , igitur
funtfecundum naturam.

Gjiud antem ^ fit natura » tentare demonflrare.
Ponitur quarta conclufio. Tentare dcmonftrare
naturacflc eft ridicuIum.Probatur,quiailKid non
cft demonftrandum efle , quod elTc cft pcr fe ma-
nifeftum:fed naturam efle eft per fc manifcftum;
ergo,&c. Maior apparet, quia nihil eft demon-
ftrabile nifi dubium , & ide6 illc ineptus eft ad
Philofophiam,qui nefcit diftinguerc inter illud,
quod eft per fe manifeftum,& ilIud,quod cft ma-
nifeftum per aliud , quod tamen hoc aliquando
accidat demonftrat Ariftoteles.Nam ille,qui na-
tus eft coecHs,difputat de coloribus,& tamen dif-
putatio fiia folum eft ad hota , quia nihil fcit in
re,quod eft pcr fe manifeftum,& quod non ; mi-
nor patet, quia manifeftum cft,qu6d multa funt,
quorum quodlibet habet naturam. Et dicitno-
tanter tentare , quia nullus debet tentare aliquid
facere, nifi illud quod eft difficile,& laboriofum:
raodo cognofcere naturam cflc, non cft laborio-
fum , & difficile ; quia eft manifcftum ad expe-
tientiam.

ANNOTATIONES.

A /~^Vod OHtemfit natura /tf«Mrf,&c.Nota,qu6d
V^hlc Ariftotelcs raciram remouct obicAio-
nem:nain puiict quis dicere qu6d n6 fit vfus hoc
loco documento illo a fc tradito fccundo libro
Poftcriorum,videlicet priCis tratStandam efle quac-
ftioncin an res fit , quara traftetur quceftio quid
lit, h;c iiutem oftendit, quidnam iit natura , pra:-
tenmilla quxftionean fit natura.Ide6 rcfpondens
ad hanc obieftionem , dicir per fc notum efle,
quod natura fit in rebus.Ciim per fe manifeftum
lit , multas cflc res , qu£E habent naturam : fenfu
cnim experimur multas rcs ex aliquo intimo fui
principio moueri,atque demonftrare, quae per fe
nota funt(cum non poflit fieri nifi per ignotiora)
hominis cft coeci fccundum intelledium , vtpotc
non valentis difccrncre per fe nota ab his , qua:
non funt per fe nota.Talcfque nitentes fic per fe
nota demonftrare fimiles cire ait cocco a natiuita-
te, quinititur cognofcerccolores,e6fque tatio-
uibus probare, qui colores noti funt videntibus,
mukoqucniagismanircfti.quamrationcsjquibus
Sitri oper. Tom. 1 1.

coecus oftcnderc nitebatur, fic ctiam talis eft qui
ea, quac per fe nota funt.pcr ea qua? non funt pcr
fe nota, demonftrarc conatur. Hos igitut ait ni-
hil vnquam intelle(5luros , quanquam vocibus
condufiflc vidcantur , & merit6 quidem : nam
vt colorcs non funt apti , vt pcrcipiantur ver-
bis , fed fenfu , ita ctiam qux per fe nota funt»
non funt apta,vt per alia miniis nota cognofcan-
tur,ac demonftrcntur.

Qj^ ^STIO III.

Vtmm definttio fiatura in textu Jit bona^
^idelicetjN^tura. eft principium &
caufamouendij&quiefcendi cius
in quo cft per fe prim6,& non fc-
cundum accidens.

Vide DoAores ^*Jl. prAeedtuti citatos.

£i R c v I T V R , quod non ; quia folius
vniuoci cft definitio:mod6 hocnonien
i natura cft ajquiuocum , quia per prius
dicitur dc forma , quam de materia ; ergo, &c,

Secund6 , quianuUum abfolutum debet defi-
niri per refpediuum, modo iftc tcrminus natura,
eft abfolutus terminus dc gcnere fubftantiat, igi-
tur non poteft definiri per iftum tcrminum prin-
cipium,qm eft de pra:dic.imenro Relationis.

Terti6, quia nulla definitio fubftancis' eft bo-
na, quo: datur per addiramcntum , quia fic defi-
niuntur accidentia , vt patet 7. Mctaph. text. 1 7.
mod6 natura cftfubftantia, & motus, &quics
funt accidentia.vt patet i.huius,text.j.igiturna-
tura non debct dcfiniri pcr motum & quietcm.

Quart6 , quia ifti tcrmini principikm & caufa
conuertuntur,igitur pofito vno illorum in dcfi-
nitionenaturz fruftra poniturreliquus.

Quinto , quia idcm per fe non cft caufa con-
trariorum, vt patct ^.Metcororum, fcd motus,&
quics funt contraria , igitur natura non cft prin-
cipium, &quietis.

Sext6, quia ifta 6.i&.[o primo , includit per fe,
& ifta didtio/^ery? includit non per accidens , vt
patct I. Poft. tcrt.}6. igitur pofito hoc termino
primo in dcfinitionenatura:,non debct poni prae-
diftorum aliquis.

Seprim6 , illa definirio non eft bona,qua: non
comperit cuilibet contento fub definito , fed ifta
eft huiufmodi ; crgo,&c. Maiorpatet 6.Topico-
rum, cap.4. & niinor probatur triplicitcr.Primo,
quia anima intellediua cft natura,& fimiliter In-
tclligcntia cft natura; & tamen neutrum illorum
cft principium moucndi eius in quo eft , quia
vtrumque eft forma feparata. Secund6,quia for-
ma tcrrz eft natura,& tamen non eft principium
mouendi eius , in quo eft ; quia impoflibile eft
tcrram moucri fccundum fc totam. Terti6, quia
forma cocli eft natura , & tamen non eft princi-
pium quiefccndi , quia impoflibile cft coclum
quiefcere.

Odbauo. Illa definirio non cft bona , quac
competit aliis a definito , mod6 ifta competic
aliis ; ergo , &c. Minor rripliciter probatur ; pri-
mo ,quia competit principio motus progrefKui,
quod principium non eft natura, cum motus
eiusnonfitnatura]is;quiamotusprogre(Iiuuseft
tardior in finc , quam principio. Secundo , quia
K compe

IIO

Lib. 1 1. Phyficorum

flitM.

K»tur4 tft
pomtn rtlftr
fufMHf.

Principium
f^ ctitfa co-
ftfiritfmur.

friacipiii Q>

(uuf» in deH'
nitiortt natU'
ffdieiitafiti-
ptdintm.

Vutno ?«#-
moit fuma-
fur in defini-
fi^nt nttturf.

competit caloii najiurali, qui eft principium nu-
ciicionis.&augtnencationis cius inquo eft , &c.
Tertio, quia coinpetit grauitati ; quaf eft princi-
pium motus grauis. Quart6,quia compctit arti
faltandi,per quam aliquis mouet feiprum primo,
&c. Quint6 competit arti,mediantc qua Medi-
cus fanat fe ipfum.

Qppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto 2.
capite i.text.j. In quxftione primo videbitur de
expofitioncdcfinitionisnarura?, & fecundo qua-
\\tct illa definitio fit nota , vel ignota pro-
pter Auicennam qui pofuit illam dclinitionem
eflc ignotam.

Quantum ad primum , notandum fecunduip
ordinem particularum definitionis ; & primo
quod hociiomen ^ natnraeR. nomen relatiuum,
&c fignificat fubftantiam in relationead motum,
& opcrationcs riaturalcs, & ifta non eft przdica-
tio qiiiditatiua , fthftantia efi natura , plus quam
ifta ,/itbftamU eft Pater. Ex quo fequitur , quod
jfte terminus natura piOteft definiri cpnuenicnier
pcr iftum terminum principtum, tanquam per ge-
nusjcum vterque fit de generc Relationis, & ifte
terminus principium cft terininus communiorj
quia dicitur tam de principio intrinfeco , quam
extrinfeco , fcd naruradiciturde principio in-
trinfeco tantum.

Secundo notandum , quod ifti termini/>r/w/-
piurn & b caufa conuertuntur , & ideo ponuntur
ambo in definitione naturx,vt vnum exponat re-
liquum.&tunc ifta copula^,capiturexpofitiuc,
& tunc eft fenfus : Naturaeft principium,&,pro,
^W<f/?^,caufa j qnia vnus illorum terminorum po-
teft clfe magis notus vni , & alius magks notus
alteri.

Aliter exponitur , quoid per iftum terminum
principium Ariftotelcs inrelligit principium adi-
uum, cuius fignum eft,qu6d femper quando Ari-
ftoteles loquitur inifto i.decaufaefliciente,vo-
cat ipfam principium paffiuum , & tunc illa co-
pula & , debet intelligi ^lifiuncftiuc ; & quantum
iad primam parrem dcbet intelligi dc caufa effi-
cientc , & quantum ad fecundam vcrificatur pro
principio paffiuo, fcu matcriali.

Terti6 notandum , quod quando dicitur mo-
ttendi, c ^ ejuiejcendi y aliqui intelligunt, quod
natura cft principium mouendi in iis , qua mo-
ucncur,& quiefccndi in iis,qua; quiefcunt.Aliter
exponitur , quod ibi accipitur iftacopula, &,
difiun£tiue,ficut in prima particula definitionis,
& tunc eft fenfus : naturaeft piincipium,vel cau-
fa moucndi , vel quiefcendi. Sed concra, pofito,
qu6d aliquis lapis quiefcat furfiim violenter per
dctcncionem, tunc forma huius lapidis cft natu-
ra , & tamen non eil principium mouendi , nec
quiefcendi eius in quo eft,quia ifte lapis,non mo-
uctur ; ncc quiefcit natuiaiiter Refpondetur,pro
quo fciendum,qu6d ficutifti rermini <i(5?<««»>,vel
mntiuurn , non dicunt ad:um agendi , vel moucn-
di, fed potentiam , & habilitatem ad agendum,
vel mouendum; ita ifti tcxmini pnacipium 8c cau-
fa denocanc aptitudincm , & inclinacionem ad
mouendum , & idco fenfuscft , qu6dnacuraeft
principium,quod illud in quo eft, eft natum mo-
ueri, vel quiefccre.

Qu.arc6nocandum , quod haec didio 4 primo^
dcbct rcferri ad hanc didionem principium;itz vt
fcnfus fir,qu6d nattira eft primum principium,&
caufa mouendi,& iccipitm primum,id eft.princi-
pale ad differcntiam accidentjum , & difpofitio-

num,rnediantibus quibus fitmotus,& quies:nam
forma fubftantialis eft principale adiuum refpc-
dluoperationis , fed accidens,vcl difpofitiome-
diante qua agit, eft aAiuum fecundarium , & in-
ftrumencalc,vtcalor eft inftrumcncum,mediantc
quo anima eft principium adiuum nutritionis,&
augmcntationis;fimiliter materia primaeftprin-
cipium paffiuum refpedu operationis,lcd difpo-
fitiones funt organa ,fcu inftrumenra, medianti-
bus quibus ipfa patitur faciliter,vcl difficulter,

Quint6notandum , qu6d ibi ponitur hjecdi-
«Slio c pfrje, ad denotandum , qu6d forma fub-
ftantialis non dicitur natura refpcftu cuiuflibet
opcrationis , ad quam ipfa mcdiantibus difpofi-
tionibus confequencibus eam naturaliterincli-
natur,cx eo quod forma mediantibus fuis difpo-
fitionibus naturalibus n^n poteft in illum mo-
tum, vel operationem, nifi fiat alteratio aliundc
ab extrinfcco : verbi gratia,forma fcrri medianti-
bus difpofitionibus naturalibus confeqncntibus
ipfam naturaliter inclinatur moueri ad magnc-
tem,tamcn refpeiftu illius motus ad magnetem,
forma ferri non dicitur natura cx eo,qu6d forma
ferri cum fuis difpofitionibus folitarie non pof-
funt in illum motum , imm6 rcquirunt dctermi-
natam alteracioncm fa£tam ^ magnece. Et tunc
ifta didio per fi , debet detcrminare hoc noroen
principium , ita vt fit fenfus , natura eft primum
principium per fe, hoc cft, folitarie.

Sext6 notandum,qu6d ifta didio fien per ^ac-
cidens ponitur ad diflercntiam quarundam ar-
tium,qux fiint principiamoucndi fubieda in qui-
bus funt, vt ars medicinalis , qua aliquis fanat fc
ipsu,&ars faltatiua,quaaliquismouct fe ipfum;
quia accidit tali hominijvel tali,qu6d habcat ar-
tem medicatiuam , vel ialtatiuam , & tunc h^c
di(3:io non per accidens , debet detcrminare hoc
verbum, ^7?,fecundo loco pofitum,fcilicct cius in
quo cft non per accidens.

Septimo notandun^ , qu6d ibi ponitur eitu in
<juo g efi, id eft,compofiti naturalis,cuius natura
eft pars intrinfeca& eflentialis : & hoc ponitur
ad differentiam quarundam arciuin , quai funt
principia cranfmutandi alienam materiam a fub-
iciStis propriiSjVt ars asdificatiua, quae cft princi-
pium cranfmucandi lapides & ligna, incelligen-
do , quod homo pcr ralem arcem tranfmutat , &
vniuerfalircr illa particula ponitur ad difFcren-
tiam particularium motuuin, qui funt abcxtrin-
feco , & id£6 forma ignis non dicitur natura re-
fpedu motusjvel operationis, quo nata eft tranf-
mutarcftupam, vel ligna, fcd rcfpedlu motus,
quo nata eft mouere ignem. Patet igitur(fic in-
telligendo definitionem , ) qu6d natura eft pri-
mum principium per fe, vel caufa moucndi , vel
quiefcendieius, in quo eft non fecundum acci-
dens.

Nunc fit ifta conclufio. Dcfinitio naturx cft
bona:patet,quia competit cuilibct contcnco fub
definico , & nulli alceri a definico , vt patct per
prsccdcntcm expofitioneip , igitur ipfa eft bona,
&h£ccdc primo.

Quantura ad fccundum arguitur,qu6d defini-
tionaturz noneft nota, quiadefinitio non eft
nota , qu« probatur de definito : fedifta proba-
tur de infinito ; ergo,&c. Maior eft nota;quia ri-
diculum cft quacterc illud , quod eft per fc no-
tum;& minor patct per Commentatorem in ifto
fecundo comm. j.qui probat diAam dcfinitio-
ncm per quendam fyllogifmum hypotheticum,

fimi

Per fe ^0.
modo fum»-
tur in defini-
tientnaturs*

Diffio noa
per actidtnt
quart peni-
tur in defini-
tian* MtWd.

6.

Difinitie na-
turt tft benn.

Quxdio 1 1 L

III

fin^iliter patet f>erLiconienfcm,qiii probatdi-
^am dcfaiiitionem>vi pacuit fiiper textum.

Secundo:quia quodlibet corpus mobile habe-
re naturam eft per lenotum; fed non eft perfe
notum, quod quodiibet corpus moliiic habeat in
feprincipiummouendi.Maiorpatet i huius,text.
6. Minor tripliciterprobaiur. Primo qu6dAri-
ftotcles 7. & 8, huius, text.i.probat,qu6domne
quod mouetur ,• mouetur ab aliquo. Secundo
per Ariftotelem S.huius, text.17. & indetext.18.
vbi dicit, quodUubjumeft de corporibus iimpii-
cibus , an habeant motorem, fed non eft dubium
an habeant naturam ; igitur dubium eft an ha-
beant principium mouendi. Tcrtio per Ariftote-
lem }. Cceli , text. 18. vbi probat elcmentafim-
: plicia habere grauitatem , & leiiitatem, qus funt
motores ipforum , Sc tamen non eft neccfte pro-
bare.quod habeant naturam,tgitur non eft mani-
feitum,qu6d natura fitprincipium mouendi,&C'.
m Notand'im,iicut patet in z.huius, in principio

primi capituh,tex. 1 .quod naturam efle eft per Cc
manifcftum,fcilicet per experientiam,& per mo-
^ tum : nam motum elfc cft principium in fcientia

haturali, vt dicit Ariftoteles i. huius,text.i i. vbi
dicit , nobis autem fubiiciatur omnia , aut qua:-
dam moueri. Secund6 notandum , quod Com-
mcntatorprobat definitionem naturac per fyllo-
gifmum hypotheticum ifto modo. Si entia natu-
ralia habeant in fe principium mouendi,& quief-
- cendieius in quo primum pcr fe , & non fecun-
5 diim accidensi& natura fit iilud, quo mouentur,
& qiuefcunt, fequitur,qu6d tiatura eft principiii>
iimttutiigHt- &caufa, &c. Commentator obiicit contra fc ip-
V&pttefipro' fum per primam inftantiam,fcilicet quod ex quo
'*"ffjlii^ definiiio naturs probatur,non eft nota. Rcfpon-
Jtttitun^'^ detur , quod nullum ignotum poteft probari pcr
fyllogifmum hypotheticum , aut per indu<5tio-
ncm,vel diuifionem,cuius fignumcft quod prin-
cipia per fe nota probantur per indudionem,aut
pcr diuifionem»& ideo ille fyllogifmus non pro-
bat; fed aliqualiter valet ad dcclarationemi Sed
contra hoc eft Liconienfis , qui ponit , quod ifta
definitio eft conclufio demonftrationis, vt patuit
fupra textum.Refpondetur,qu6d iftadcfinitio cft
pcr fc nota a priori. Ide6 non poteft dcmonftrari
dc definito prdpter ^uid , fcilicet per caufas ^
priori, fed benc poteft demonftrari per effedus a
pofteriori Liconienfis demonftrat ipfam per rc«
naturales,quae funt notiores nobisi
j>. Nunc ad rationes. Ad primam dico,qu6d Jic^t

ifta definitio probctur a pofteriori per efFedus,
tamen a priciri eft pcr fe nota, & indemonftrabi-
lis,&illc fyllogifmus compofitus folijm valetad
declarationem:& probatio Licdnienfis folum eft
a poftcriori ,& non \ priori. Ad fecundam dicoj
quod Ariftotelcs non probat , qu6d omnc quod
mouetur rooucatut ab alio : quia hoc cft notum
perdefinitionem naturzifed probacquod in om-
ni raotu motor diftinguitur amobili,&hoc
proptcrPlatonem, qui pofuit quodidcm poteft
nioueri a feipfo.Cofimiliter dicitur ad aliud:quia
dubium cft dc corporibus fimplicibus,an habcant
motorem diftinftum , fed non cft dubium , quin
habeant motorem.Eodem modo Ariftotelespro-
bat quod corpora firnplicia habenr grauitatem,&
leuitatem, qu.-e funt motores diftindi ab eis:hoc
tamert non obftantc notum eft grauia,& leuia ha-
berc in fe principium monendi,&quiefcendi,&
hoc dc fecunda.Quo ad tertiam,rationcs folucn-
tut in fequenti quxftionc.
Seotiojftr. Tem. lU

ANNOTATIONES.

* T T Oc nomen natora*/? nttmen relatiuMm , &c. t ©.

XJl Nota,qu6d circa naturam funt multi.va- Ofinio tnitUl^
riique modi dicendi. Prima fententia fuit quo- fUxdeiMtH-
rundam negantium naturam , quo patVo non '*
opus elTct affignarc illi definitioncm. Secunda
fententia eft aliorum dicentium,qu6d natura nf-
hil aliud eft , quam prima caufa , vcl ipfc Dcus,
qua: fencentia cribuitur Galeno. Tcrtia fententia
cft aliorum dicentium , qu6d natura nihil aliud
cft , quam calor naturalis imprcirus in omnibus
rebus ; hanc tenuit Cicero z.de Natura Dcorum.
Quaaa fententia eft Platonis , qui in Timsco di-
cit, naniramcllevirtutem quandam gubernati-
uam omnium rerum , & dire^iuam in proprios
fines : contemplabatur enim operationum natu-
ralium diuerfitatcm , quarum qiiaedampeculia-
rem tantiim perfcftioncm, & ipfius agentis con-
lcruationem intendunt, vt dcicenfuslapidis ad
ccntrum,& motus animalis ad alimentum.Qua:-
dam funt , quac iniendunt pcrfedlionem, & con-
fcruationcm vniuerfi , vt defccnfus grauium , &
afccnfus leuium : generaciones eciam naturales,
quz in fpccierum confcruationem tcndunt.Quac-
dam denique perfediorcs , & digniores funt»
vt qu6d cx fcmine generetur corpus , & ex nu-
trimento generetut os , & caro , & quod arbo-
res fpatiolbs protendant ramos , quodque vitis
magna producat folia, vttcneros , quos produ-
cit frudus cooperire poflit;amygdalus ver6 par-
ua, quia cortice piotedtofuos Pcetus producit*
quarum omnium operationum vnicus cura fit
finis , fcilicet vniuerfi conferuatio ; idc6 vnicum
erit principium , quz dicitur natura , quas iuxra Defimtio nki-
hanc fententiam,fic definiri valer.Naturaeft vita ''^*/'''*''***
diftufa in omnibus corporibus ipforum guberna-
trix,& redrix.

Ariftoteles auteth nihii in rebus naturalibus
prztermateriam,& formam ponit in dcfinitione
naturs ab ipfo tradita. Vndc aduertc ex eodem
j.Mctaph. c. 4.tcxt.5. qu6d natura accipitur pro
natiuitate, feu pro viucntium aduali genera-
tione. Secund6 accipitur pro termino & fine
gcncrationis. Tertio accipitur pro omni eo prin-
cipio , quod facit moucri rem aliqnam in qua
eft primo , & per fe quocumque motu , & hoc
modo materi^, & forma dicuntur natura , & in
hac fignificationc natitrti{\t inquit Scotus ) cft
nomen relatiuum , quod fignificat fubftantiam,
fcilicet matcriam ^ & formam in relationc ad
motum.

b ISii termini principitm , & caufi conuertMntnri ' '*
&c. Nota , qu6d principium , & cMtJa in dcfini-
tionenaturac ponunturpro gencre, quarum vo-
cum prima latius patet , quam fccunda : non fo-
lijm cnim ample^titur omnc genus caufx , vt
particula fubfequens , fed aliquas non cauias>
qua funt principva : quia tam materia,qu^m for-
ma cft principium , vnde incipit motus : & vtra-
quecft in fuo genere eiufdem motus caufa ; qust
(upra principium influxii dicit in efFcdum. Ncc
mirum cft duo nomina pro genere poni : quia
ide6 ad principium additur caufa ; vt princi-
pium motus non intciligatur pro ipfo extrc-
mo, vnde incipit motus ; fcd vt accipiatur iri
ea fignificatione , quz caufam quandam figni-
ficat , atque ita illadit^io, &t non ponitnr
ibi copulatiuc , fcd expofitiuc pro id _e(t. Poifec
etiam dici, quod haec particula, & cauja ; ponitur
K A ad

uz

Lib.I I. Phyficorum

ad cxcladcndam priuationem ; qiiae licec fit prin-

cipiiim,non camcn eft caufa ; atque etiam ad ex-

cludcndas qualitatcs inftrumentales:rei cnim na-

S«» rmtMr»- turalis dupiex eft principium,quoddam prinium,

ht dnplex tft alterum fccundum-.primum eft natura,lecundum

tvincifium, ^ftqualitas naturalis.

* Mouendi , & tjHttfiendi , &c. Nota, quod Di-
iius Thomas , quem multi fequuntur , intelligit
iJIam didionem ,C^, copulatiuc : quia natura
co eft principium motus , quia tendit ad quic-
tcm ; proptcr hoc enim ignis naturaliter moue-
tur fur(um,quianaturaliter furfum quiefcit. Alij
cxponunt copulatim,vt fic fenfus, ntcura eft cau-
fa morus, & cciam quiccis, ica vt in his,qua5 nun-
quam quicfcunt, fit tanquam caufa motus , & in
quibus non eft motus, fit tantum principium
quietis ; in his vcr6,qua: moucntur,& quicf-
cunt , fit ctiam caufa motus , & quictis ; & hanc
cxplicationcm tangit hic Scotus. ^gidius vc-
ro explicat particulam illam & , difiundtiuc , ita
vt fit fenfus , natura eft caufa niotus , vel quie-
tis. In aliquibus namquc cft tantum princi-
j)ium motus , in quibufdam vero tantum prin-
cipium quictis. In aliis autcm ptincipium mo-
tus fimul , & quietis. Et hanc fentcntiam fequi-
tur Scotus. Aduerte tamen , quod ibi motus ac-
cipitur non pro vno tantum motu , fcd vt quam-
libet muratTonem comprehcndit, fcilicet alte-
rationem , augmentationcm , gencrationem, at-
que lationem , non fic autem , vt quodlibet
cns naturale , quolibet debeat motu moueri ; fcd
fic , vt aliquo horum motuum natura fit prin-
cipium.
13, ^ Htc tifSifo,ptimb,iUI>et referri ad hanc diElionem

principium. Nora , quod aliqui hanc di6kio-
nem primd,&perfi in hunc modum exponunr,
vt prima , fcilicet primo , apponcnda fit vei-
bo mouetur , pztticala. vero perfi, verbo inefi,
cx quo ftatim fequitur poftrcma particula , &
mn ficunditm accidens : quamuis cnim medici-
na fit , caufai vt Mcdicus , quatcnus infirmus cft,
fanctur ptimo , tamen non ineft Medico per
fe , fed pcr accidens , quatcnus infirmus cft. Alij
ccnfcnt particulam primo non apponcndam cf-
fe vcrbo mouetur: quia daretur definitionem aliis
a definito competcre , fcilicetgrauirati refpedu
grauis ; grauitas enim eft caufa^ vt rcs grauis
moucatur primo , in quo per fe , & non pcr ac-
ddensineft,& tamennoncft naturarcigrauis;
quafiropter dicunt prxdidas duas particulas/r»-
mo , & perfi apponendas efle vcrbo inefi, ita vt
fit fcnfus totius definitionis. Natuta eft.princi-
pium & caufa , vt id, in quo primo & pcr fc in-
cft,moueatur,& quiefcat.

Cartcrum mclior eft explicatio Scoti , nempc
quodilla didio primo idcm eft quodprincipali-
tcr , & primum quod principale : nam quzcum-
que forraa accidcntalis quantumcunque ad mo-
tum adiuuet , funt quafi inftrupierua formarum
fubftantialiun) : quamuis enim natura non caufct
a<ftu motum fine mediis qualitatibus, dicitur ta-
raen principium illius principale ', cui nempc
principaliter tribuitur a6tio , feu caufatio ; ficut
fornia ignis cft principium calefacicndi,quamuis
uon calcfaciat nifi mcdiante calorc
14. *^- Poniturhfx diWo pcrfe ad denotandnm , &c.
Nota , quod primo fiimptum in eodem genere
ftridlius fehabet ,quslm ^y?,qaia hoc iHud:
tanquam Hnfcrius fuum fuperius xomprchcn-
dit , tamen abfolutciiatius cft vocabulum pri-

mo ,&c in plus fe cxtendit , quam per fi. Ver-
bi gratia,quandointra genus eorum,quae in-
tfinfecc conucniunt , vcrum eft , quod quic-
quid conucnit /'nwjo conucnit ctia.m per fi , Sc
non c contra ; quiagcnus , ncmpc animal per fe
homini conuenit , fcd non primo ; definitio ve-
ro , nempc animal rationalc , conuenit homini
primo , & per fe , ita vt omnc , quod conuenic
alicui primo , conueniar etiam pcrfe,fed non
c contra omne quod compctit alicui per fc com-
pctit primo. Tamen in latitudine huius vocis
primo nonftat per fe, quia primo conucnic ho-
mini incelligere, quam ambularc, & camenneu-
trum pcr fe:quia vcrumquc cftaccidens homi-
ni , dicitur tamen primo conuenirc fibi intelli-
gere, id eft ,principaliter. Et in hoc fenfu (vc
diximus ) accipitur particula primo , & vt fic dc-
terminatur per particulam perfi, ita vt ly ,per
fi, idem fignificet , quod folitarie,& fit fcn-
fus , natuta cft principium principale , & per fe
fine alicuius altctius indigentia , motus & quic-
tis , &Cw

^ //?(* di£iio non per accidens ponitur, &c. No- I J".
ta , quod hzc particula non per accidens poni-
tur etiam ad fignificandum , quod motus quem
dicimus procedcre <i natura , non cafu & for-
tuito eueniat. Quare per hanc particulam ( vc
inquit Scotus ) cxcluduntur quaedam forma: ac-
cidentales , verbi grati^ , ars mcdicinac , ars fal-
tandi , & citharizandi,quatmouentfuos attifi-
ces ad attificialia , nontamen funt naturae ; qnia
funt principia extrinfeca , natura autem cft in-
trinfcce coniundla ciim ipfa rc. Quamuis enim
Medicus fanat fe, & motus fanationis perfi-
ciatur ^ caufa , quk incft in eo , qui fanatur»
non tamen ineft inco per fe, fed accidit, vc
qui fanatur , habeat in fe principium fanatio-
nis , quapropter medicina non eft natura. Ad-
ucrtc tamcn , quod haec particula , non fictin-f
ditm accidens , pofita cft , non quod includatur
in per fi , fi vniformitcr accipiatur , fcd poni-
tur ad maiorem dcfinitionis naturae exprcflio-
nem. Nam , quiaadhuccrat fubobfcura dcfini-
tio , ncque patcbat , an illae particuls primo , &
ferfe , applicanda: cirent ly motus, vel ly inefi, an
ly principium , ideo addit , & non /ccundijm ac-
cidens , fi cnim tantitm pofuiiret primo , & pet
fi , poftet quidcm definitio habcrc hunc fcn-
fum : Natura cft principium principale , & pct
fe mouendi , &c. Et tunc ncceflario Mcdiclna
elTct natura : quia eft principium primo , & per
fe mouendi ad fanitatcm ; addita cft crgo par-
ticulst, & non ficundum accidens , vt verus plc-
nufque definitionis fenfus habeatur qualis cft,
quod natura eft principium , & cadfa prim6 , &
pcr fe mouendi , & quiefcendi cius , in quo eft
non fecundiim accidens ^ fcd pociijs primo , &
pcr fe ineft.

g Ponitur eitu in epto tfi, &c. Nota,qu6d in '^*
hac particula eiifs^n ejue efi , quafi exprcflit Ari-
ftotffics totam eflentiam naturs , qnod cft cf-
fe caufam inttinfecam niotus vbi cft , & ita
agens naturale nondicitur natura rcfpedu tei
cxtrinfecas : quibus verbls , vt dicit hic Sco-
tus , notatur compofitiun naturalc , in quo na-
tura incft non quafi accidcns , fed quafi pars
principalis , atquc fubftantiae , ex qno fcqui-
lur oportcre naturam efle in co , quod mo-
uetur ab ipfa natura , quafi ab intrinfccb prin-
cipio.

QViE

Quxftio I V.

"?

r.

Qv ^ s T I o IV.

ZJtmm mottu coelijit a ndtura?

■Xaeir.t.PJ6)r/:<#w»i.i.SimpUcPhiIop.D.Thom.rf»V.r#*^.t.
Auicen.9.M«r«^.p.l. I>im»(c.infMa\Phihf.ei6 Scotus 9.
MetMfh.q.4.^ xJifij. q 6.^ in^Jifi. 4% j.x/tiichsitdtxs
in tjijlinil. 14.^.6. Datittd ibid.q.z. D.Bonau. i^iii.Arr.}.
Atg^a>.t.q.vnic»,»rt.\. Gsibr art.^. Zamarra in Theerem.
frepof.y o.Soixcin.i i.Mtt*ph.q. 1 1 . Fcrrar.^o.-^.GfW /rt. j.
V.i j.Conimbr.i J^ C<e/;»,r.i.f .j.f abcr 7%«#r(m.«3.

|^B| Rgv I T V R. quod non : qaia coelum eft

'B^^ corpus fimplex rootum diuerfis moti-
bus : igitur eius motus non cft a na-
tura.Tcnet confcquentia per Ariftotelem i. Ccc-
h, tcxt. I . vbi dicic,qu6(l vnius corporis fimplicis
eft fol^m vnus motns per naturam. Antcccdens
pro prima parte patct in i .Cccli,tcxt.4}. & inde,
& pro fecunda apparet in i. vbi Ariftotcles vo-
lens oftendere quare aliqua: ftclla: mouentur ir-
TCguIariter , dicit , quod caufa eft , quia plurcS
tnotas coniunguntur in codem mobili', hoc ct-
iam patet pcr Authorem dc SphaEra,& pcr Aftrb-
logos.

Secund6 : quia motUs cdeli cft a voIuntacc-,igf-
Tur non eft ^ natura. Antecedens apparet u".
Mctaphyf. tcxr. jj.&probanirconfcqucntiairi-
pliciter. Prira6, quia motus naturalis. & volun-
tarius funtoppoficediftindti. Sccundo per Arift.
9. Metaphyf.texc. j . vbi ponic difFercmiam incet
poccnciam nacuralcm , fcilicet voIuntatem,& ir-
rationalem , fcilicet nacutalem , quod non cftet
nifi cfFeftas prouenienccs abiftis cftenc difFereh-
tes. Terci6 quia per hoc probac Ariftoc. i. Echi-
corum, cap. i . qu6d vircutes moralcs hon infunt
nobisk natura,co quod infuncivoluncace.

Terci6,ad principale : quia illc motus non eft
^nacurajcuius paftiim,feu ihobile non fequi-
tur vnus mocus , id cft , cuius mobile non incli-
nacur ad mocum ; fed coelum non inclinacut ad
mocum ; igicur eius mocus noh cft naturalis. Ma-
ior patec j.Echicorum, cap.i. Et minor apparect
quia fi coelum inclinarecur ad mocum ; runc cum
nullum fic impediens , fcqucrccar , qu6d fe ip-
(o portecmoucri , & per confcqucns ad eius mo-
tum non oportcret ponere aliquam fubftantiani
fcparacam.

Quarc6 , illc mocus hon eft a natura , qai non
efta principio incrinfeco cfFcdiuc; quia j. Ethi-
■corum,cap. i .dicirur :VioIencura cft cuius princi-
pium cft excra paflb non confcrcncc vim,fcd mo-
tus cocli eft ab cxcrinfeeo : quia cft ab Incelligen-
tia feparaca,ergo,&'c.

Quinco , omnis a6tio nacurz eft proptet
fincm , fcd mocus cdeli non cft propccr finem,
igicur mocus cceli non cft a narura. Maior paccc
i.huiusiCexc.yf . Et minor prbbacur:quia vcl coe-
lum quandoque atcingcrec finem, proprer quem
mouctur, vel nunquam : fi quandoque , cuhc fc-
quicur , quod ceflarcc quandoque motus tceli:
quia habitibus prxfcnribus ccflac motus ; quod
eft impoflibile, cum mocus cceli fit perpetuus : Ci
nunquam attingcrct fincm j fequeretur i quod
fruftra moueretur tococcmpbre acccirno,
. Sext6 : quia mocus coeli non eft velocior in
fine , quam in principio ; igitur hon eft anacura.
Tenec confequentia per Ariftoc. z.Coeli, cex.j y .
vbi dicit , quod motus nacuralis eft velocior in
finc , quara in principio. Antcccdens apparct:
Scftioper. Tnm.Il.

quia morus coeli cft vhiformis , & regularis, vt
patet 8.huius,text.77.

Oppofitumarguitur^er Commcntatorem 2. y.

huius,comm.t.vbi cnumcrans ra,qua:mouentur
naturaliccr, dicit qu6d ca,qu3c mouentut nacura-
liter, funt animalia.S- pl:iiHT, corpora fimplicia*
fciliccc qHacuorclemcnca,& corpus Caic-Av.

In quaeftionCprimo vidcbiturdemobili,fciIi- ^,*^t' 3 *'
cec de orbe ciicunrcirpta Intelligentia. Sccund6 ^"
de motorc cocli.Tercio de quKfito,& Qiurto fol-
uenturrationes alcerius quaeftionis.Quantum ad
primum fic

Prima concInfio.Coelum cft fubftancia.Proba- S^*'** .'■'*
cur per eptid mxninii fubftanciae : quia coelum cft ■^* """"**
pcr fe exiftenis, fimilicer eft fiibiedum motus , &
illuminacionis , quod no^n etlcc, nifi ccclum clfec
lubftanria.

SecundaconcIufio.Coelui^hnbheft » fubftan- Caittnni»^
tia coropofita cx matcria & forma : quia fi ita t^- f»'"/'*^'* **
iet , fequeretur , quod per motus cceleftes noh ^^»4.
poflcrausdeuenircinnotitiam alicuius fubftan-
ciae fcparats. Confcquenscft falfum , vc patet 8.
huius, cexc. 45. & 11.Metaph.text.41. Et confc-
quencia appatct:quia ipfius cccli formapollct ef-
fc motor , &TOatcria mobile , & per confequcnS
praeccr formam incrinfecam , non oporterec po-
ncrealiura mocorcm feparatum.

Gerciaconclufio. Ccelum noneftmaccria,vel ^* .^

habens maccriam.Probarur,quiamateria non po- ^*'*"^ "•'/
tcft cflc fine forma , vc patet i . huius , & tamen
perfpicu'umeft,qu6dcoelum noneft cornpoficum
ex materia , & forma. Sccund6 , quia ^ materia
apperit Formam,& cft caufa corruptionis,& pra:-
cipnc ponitur proprer tranimiitationcm fubftan-
tialem ,qu2 non repetkur in coelo, igitur coe-
lum hon eft materia, ncc habcns materiam. NeC
valec fi dicacur ^ ,qu6d fornia coeli proptcr fuam
perfcdlionem adeo rcplcc appecitum materiar,
qu6d materia non inclinaiur ad aliam formain:
quia vcl illa forma coeli cft cognofccns , & hoc
non:quia tuncnoncffct nifi IntcIIigentia mo-
uens^qua* circumfcripta cft, vel rion cbgnofcens;
& cum forrha hominis eft nobilior, & perfcdiot
forma non cognofccnte,fequitur, qu6d cum ma-
tcria cffet fub forina hominis,qu6d non appecc-
rcc , vcl inclinarctut ad aliam fothiam , quod cft
falfum.

Ex quibus fcquirur,qu6d coelum eft fonha ca- ca^um ^
piendo formam , provc [diftinguicur cbhcra ma- frrm».
ccriam , & compoficum. Vcrumeft cameh ,qu6(l
capicndo maccriam Iargc,pro cuiufcunique trahf^
hiutationis fubicfto , tunc coelum poceft di-
ci maceria ; & ide6 ccclum pbteft fic defihiri:
Coelitm eftfitbHmtia corpcreA fimplex per priuatio- 0*finiti$ f «-
nem compofitionit ex pa,rtihiu dtHerfartm rationttm^ '*•
makilis localiteryfinfihiiisyingenerabilKy& iricorritpti'
bilis. Ec hoc de primo.

Quantum ad fccundum hocahdum; qu6d cde- JT •

lummouccur ab Incelligencia approximata fibi, Cceli m«Ht^
quat cognofcit coelum;motum eius,& finem pro- ff"" **'/'""-
prcr quem niouet ccelum, & proptcr hoc mbuct
ipfum voluntari^ tanta velocitare^quania vulc
mouere,neccftquatrehdaalia caufa dequahcita-
te vcIocitatis,quam voluntas motoris.

Secund6 nptandum ; qu6d aliquid poteft dici Vol-ntnriuni
yoluncarium dupIiciter;vho modo concingcnter, "^"'•"■«•'/**
ficuc voluncas ^ noftraiquz cft libcra cohtmgen-
ter ad clicicndum aliquem a(^um;vel eius oppofi-
tum pofitiuc, vel priuaciue, &dicicur oppofitum
pofitiuum j quatldo elicitur adus contrarius;
K } vc

Lib.I L Phyficorum

\t nolitio contravialurvolitioni, fed dicimrop-
poficum priuatiuum , qnando voluntas fufpendit
fuum aftum.Aliomododicitur voluntarium ne-
-ceflarioj & fic fccundum Ariftotelcmlntelligen-
tiamouet coelum voluntaric , & neceflario , non
cum neceflitatecoadionis, fcd ncccflitatc com-
placentiae : quia placet Intclligenciie fic mouere,
& non potert aliccr mouere coelum , quam de fa-
d:o mouet. Tamen fecmidum fidem & verita-
Tcm Intelligentia,fcilicetDeus,mouetcoclum li-
bcrc,& contingcnfer,& poteft ipfummoucreve-
locius,& tardiusjimrao potcft ipfum facerequic-
fcercjficut placet fibi.
6, Nunc ponunturconclufiones. Prima conclu"

CeAum non fio. Coelum noH rcfiftit motori, Probatur , quia
refiftit mto' onrnis refiftentia alicuiusmobilis prouenit alte-
ro duorum moderura , fcilicct vel quia mobi-
lc inclinatur ad quietem , vcl quia inclina-
tur ad malum oppofitum , vt patet de mo-
tu lapidis dcorlum , in quo eft refiftcntia in
hoc,qnod lapis fccundum aliquam difpofititjnem
iw\ inciinatrvr ad motum oppofitum futfum:mo-
J6 minor declaratur , quia fi coelura inclinaretur
ad quicccm,vel ad motum oppofitum,iam illa in-
clinatio cflet fniftra toto tcmpore a:terno:& pa-
tet confequentia,cum nunquam quiefcat,aut mo-
tieatur motu contrario.

Secundo : quia omnis refiftcntiacft cum qua-
•dam violentia, fed ccelum non mouctur violen-
lcr ; igitur cctlnm non rcfiftit.Maior patct indu-
ftionc:quia in motu progrefliuo cft violentia:
quia grauitas violcntcr mouetur furfum,fimiliccr
in motibus grauiwTi , & leuium eft rcfiftentia:
quia medium violenter diuiditur. Et minor ap-
f arct : quia fi in motu ca;li eflTet violentia , non
cflet perpetuus : quianuUum violentum cft per-
pctuunijVt patet i.Coeli tcxt.17. quianeceft ibi
violentia intrinfeca , nec cxtrinfeca : quia non
mouetur pcr mcdium vt grauia,& lcuiamo-
uentur.

Secunda conclufio. Motor coeli non fatigatur
inmouendoccelum. Probatur, quiaomnisfati'-
gatio autcftpcr efientialem diminutionem vir-
tutis, aut per rcmiflionem conatus , fed neutrum
inuenitur in calo,vt patct ex rcgularitate,& vni-
formitate motus coeli,ergo,&c.

Secundo patet, quia fatigatio motoris proue-
nit ex refiftcntia ; modo mobile non rcfiftit per
prasccdentem conclufionem , igitur motor eft in-
fatigabilis.

Sedobiicitur: quia velocitas motus fequitur
proportionem potenti«motoris ad rcfiftentiam
moti, patet 7. huius, text. 5 y . & inde ; igitur ve-
locitas motus cceli fcquitur proportionemmo-
toris ad refiftentiam , & per confequens coelum
refiftit. Refpondetur, quod inmotibus volunta-
riis propric non repcritur proportio nifi fimili-
tudiiiarie , vtfi fiat vnus alter motus naturalis
«quc velox, ficur voluntarius, tunc quiaillc na-
turalis proucniet a tantaproportionc , dicimus
fimilitudinarie quod voluntarius proueniat ab
£EquaIi.'Idc6 non oportet i quod in motu volun-
tario fit aliqua rcfiftcntia.Patet igitur,qu6d mo-
tor mouct infatigabiliter mcdianrc intcUcdtu, &
voluntatc , & ideo dicit Commentator 11.
Metaph. comm. 51. quod motorcs cccleftcs non
habent de potentiis animx nifi intcllcdum , &
UottM potrft voIuntatem.Et hocdcfccundo.
dici nxtnrclit Quantum ad tertium notandum, qu6d omnis
trifliciter. motus poteft djci « natutalis triplicitcr,vnorao-

7-

Motor ceeli
moutnJo cce-
ium Honfati
^iUKr.

%.

ido vt naturalc diftinguitur contra cafualc,qucm-
admodum dicimus plantas naturaliter crcfcerci
& ifto modo probat Ariftoteles i. huius ,qu6d
motus cotli eft a natura. Secundo modo capituc
naturalc, vt diftinguitur contra violcntum , &
tunc patet ex fccunda parte quaiftionis , qu6d
motus coeli cft a natura : quia coclum mouctur
finc refiftentiamobilis, aut fatigatione motoris.
Tercio modo capitur naturalc , vt diftinguitur
contra voluntarium ; & tunc dc voluntario con-
tingentcr diclum fuic , quod coelum non mo-
uctur voluntaric concingcmcr. Ide6 in pro-
pofico accipitur narurale,vt diftinguitur con-
tra voluntarium contingentcr, & contra vio-
lcntum.

Nunc ponunturconclufioncs. Prima conclu-
fib. Calum f i-Houccur nacuraliccr. Probacur:
illud mouctur naturaliter quod raouetur a prin-
cipio intrinfeco ipfo non contraucniente fuo
motori;fcd calum mouctur a principiointrinfc-
co,& non contraucnicnte fuo motori , crgo, &c.
Maior patet 5.Ethic.cap.i.& minor apparct:nam
calum mouctur ab Intclligcntia,qua: eft intrin-
fcca fibi pcr approximationcm : nnm ipfa afjlftic
orbi , & cuilibctparticius: & qu6dcoelum non
contraueniat , patet ex pracccdcntibus , ctim mo-
biIc,non refiftat.

Secunda conclufio. Motus coeli cftmagisna-
turalis , quam fic aliquis motus iftorum infcrio-
rum. Probntur prim6, quia ille motus cftmagis
naturalis, cuius motori nihil refiftit : fedmotori
cocli nihil reliftit : ergo , &c. Maior nota eft , &
minor apparct : quia non eft aliquis motus loca-
lis in iftis infcrioribus, qui non habeat refiftcn-
tiam incrin(ccam,vcl cxtrinfccam. Secund6,quia
motus coeli non fupponit aliquid vioIentum;fed
quilibet motus localis iftorum inferiorum fup-
ponit aliquod violenium , diftrahens , vel inna-
turale ; igitur motuscdeli, &c. Maior patet, quia
motus rei naturalis in iftis inferioribus , vcl eft
de locQ naturali, & tunc eft violentus, vcl ad lo-
cum n^turalem , & tunc prasfupponit locum in-
naturaiem , vel diftradioncm violentam a loco
proprio,^quorum vtruraquc eft vioIcntum.Tcrtio
patet , quia ccelum mouccur fine difpofitione ac-
cidentali inclinante ad motum , vt patuit prius;
fcd nuUus eft motus in iftis inferioribus,qui non
fiat mediante difpofitione accidentali,igitur mo-
tus cceli eft magis naturalis.Et hxc dc tertio.

Nunc ad rationcs alterius quasftionis. Ad pri-
mam g dico qu6d termini analogici bencpotcft
cflc definitioanalogica , vt patet i. Pofteriorum,
mod6iftcterminus tJAmra cftterminus analogi-
cus:quia per priusdicitur deforraa,quam de
matcria.

Ad fccundam dico , quod ifte tcrminus natttra
non cft terminus abfolutus,imm6 relatiuus;quia
dicitur de materia, & forma in relatione ad mo-
tus & ad operationes naturalcs.

Ad tertiamdico,qu6d duplcx cft fubftantiai
qucedam compofita , vi homo ; & quidam fim-
plex , vt forma , vel matcria ; mod6 fubftantia
compofita poteft dcfiniri fub conceptu qtriditati-
uo , vcl connotatiuo ; fi connotatiuo , tunc talis
definitio dcbet dariper additamcntum , fcilicet
per accidcntia, vt patet 7. Metaph. tcxt. 1 1. Scd C\
lubftantia compofita dcbct definiri fub conccptu
quiditatiuo, tuncctiam dcfinitio dtbet dari pcr
additamentum, vt fi ifte tcrminus pater dcfinia-
tur , dcberct dici , Pater eft qui generauit ali-

quem

9.

Cttlum m-
ueturn»thrA-
littr^

Metus caeli
ift magit na-
turaln.quam
motM iftori
inferitrum.

10,

Deftnitio fi-'
teft ejft ter'
mini MntilP'
gici.

Suhftanti»*Ji
duflex.

Qusftio IV.

ny

^uetAtibi nmilem , (ed fubftantia (iwplex fem-
^cr per additamcntum dcfinitur , & fic cfl in
propofito.

Ad quartam dico , qa6d licct illi tcrmini Iint
conuertibilcs, tamcn vnus ponitur ad cxponen-
dum alium. Vel dicitur qu6d illi tcrmini refe-
runtur ad diucrfa : quia iftc tcrmihus principium
accipitur pro principio adiuo , & ifte terminus
tMt/i a<;cipitur pro principio pailiuo , & tunc in-
tclligitur difiundiue , qu^d natura cft princi-
pium,vcl caufa.
1 1^ Ad quintam concedo , quAd idem fimul ,8c

femcl non cft per (c caufa contrariorum ■, & hoc
fccundiim idem> licet bene fucce(nue,& ideo pcr
vandem naturam res naturalis nata cft poftea
quicfcere,per quam etiairt mouctjxr.

Ad fextam dico,qu6d iila: didiones capilmtur
diuei^mode,& referuntut addiuerfa : quia Pri-
vutm idem eft quod principaley & pfr fi idem cft
^uod Jilitarii , Sc referuntur ad iftum terminum
;principiumy itz vt fit fenfus,naturaeft principium
per fc, id eft,folirarie potcns^in mblum, vel ope-
f atiouem fine hoc , qu6d przfupponatur altcra-
tio ab extrinfccojprovt exemplificabatur dcma-
gncte,& de ferro.

Ad fcptimamnegaturminor.Ad probationcm
clico,qu6d Intelligcntia eft in orbc appropriat^»
licct non inhacrehter. Dc intelle<%a.noftro tlico,
qu6d intelledtus nofter mouefillud , in quo cft
inhzrenter , licet nonedudlus de potehtia ma-
tenz.

Ad odauam negatur minor ^ ad probationem
patet per cxpofitionem prius pofitara. Nunc ad
rationes huius quxftionis. Ad primam concedo
antecedens,& nego confequetiam. Ad probatib-
hem per authoritatcm i . Csli dico, quod eft in-
tclligenda,qu6d vnius corporisfimpliciseft vnus
motus .fimplex fi;cundum naturam proucniehs,
fcilicet ab vno motorc : mod6 ipfius cceli funt
diuerfi motores-, fecundum diuerfitatcm mo-
tuiim. ._,
'*> Ad fecundarti diftum efti qu6d coelum moue-

tur voluntaricnon contingenter , fed neccflari6
ncceflitate complaccntiac, & hoc eft mouere,na-
turaliter modo praedidlro.

Ad tcrtiam dico j quod coelum inclinatur ad
talcm motum , nec cx hoc fequitur, qu6d non cft
ponendus aliusmotor : qui^ formagtauis incli'
natur ad motum dcotfum , & tamen fe fola non
fiilficitjdato quod cflet fine refiftcntia. Alitcr di-
citur, quod coelumnon ihclinaitur ad riiotum,&
com hoc ndh contra mouctur , quod fufficit i vc
motusfitnaturali^.

Ad quartam, dubium eft,qualitcr ^ motor eft
intrinfecus.

Ad quintam dico, qu6d motils cceli eft finali-
ter propterro»/?r«<«r* i iftainferiorai&proptcr
perpetuas gencrationcs, & corruptioncs iftorum
inferiorum,& quia inteliigcntia femper incendit
iftum finenl.fempcr intendit mouere.

Ad fextam dico,quodhoc intclligitur de mo-
tibus grauium,& lcuium,& non de aliis.

ANNOTATIONES.

* 5 • • /^ OElum mn eftfuhjtantia cmpefita ex mdtt-

\^ria!^forma. Nota, qu6d in hac quzftio-

ne Scotus loquitur fccunddm Ariftotelis fen-

tentiam. Nim fccundum veritatcm, & fidem in

ccelo eft raatetiai& eiufdem rationis cum mate-

■ria tcrum corruptibilium , & generabilium , vt
probatidemScotusin t.diftindtione i^.qusftio-
hc 1 . Quia impoffibile cft,qu6d fint dujc matc- ^attrit /arfl
riz primae alterius , & alterius rationis. Nam \ ".'*' J ***
ncut non lant duo hncs prinii , neque duo cra- ^^^ inorufh
cicntcs primi alterius , & alterius rationis , ita inftrimOr.
hequc duae materiae prtma: alterius,& altcrius ra-
tionis , atque adeo fi non datur nifi vnum agcns
primum , non poteft dari nifi vnum primum pa-
tiens, fiuevnumprimuni fubieftum. Ncc valec
fi dicatur •, fi materia coeli cft eiufdem rationis
cum materiaiftorum inferiorum,ergo coelum eft
corruptibilc. Qu.ia,vt dicit Scotus vbi fupraiCoe-
lumper fcquidem eft corruptibile , non autcm
corrumpitur, ncquc haturalicer potcrit corrum-
pi:quia formacoeli hon habet contrarium po-
tens vincere iftam formam , ideo a uullo natura-
rali tigcnre corrumpi potcft , & in hoc fenfa
dicitur coelum incortuptibilc. Et fi dicas , fub-
ftantiae nihil cft contrarium ^ ergo fimiliter ne*
quefubftantia potcrit corrumpi. Refpondeo*
qu6d fubftantis in ratione fubftantiae; nihil eft
contrarium,at vero fecondLim difpofitiones, quae
fuht ad formam necciraria; , cft aiiquid fibi con-
trarium, & hac occafione corrumpitur. Coelura
autera huiufmodi difpofitionibus carct , quare
non poterit corrumpi.

^ Materia appetitformam , & efi caufa comtptie- I ^ .

■nis. Notaduplicitcrpofle loqui decorruptione, CorruftioU-
Vno modo vt Corruptio cft quaedam paflio , qua: f^"'"^ "'^'
diciturcorruptibilitas ,funtcnim resnaturales
cotruptibilcs , ficut generabiles,quafHm paflio
eft cdrruptibilitas;Alio modd polfumus loqui de
corruptionc, Vti eftaftuscortuptionis : loqucn-
do de corruptione primo modo matcria vt pri-
uata eft forma , eft principium causdquc corra-
ptionis, vtpatctcx Ariftotclein i.haius,text.8r.
dicente: Altera ver6 pars contrarietatis , id cft»
priuatio fspc per imaginationem videbitur ad
maleficium ipfius intcndenti intellcftum. Quafi
dicatqu6d priuatiopoteftimaginari fimilis in-
tciid^ti ad malcficiumjficut mulier adultera ma-
leficium molitur marito, vt alimn virum admic-
taC -, ita priuatio fdrms gcnerandae , quaeaccidie
matcria: , eft caufa corruptionis praeccdcnti for-
m2,vt alia rfccipiatur. Loqucndo veto de corru-*
ptione fecuhdo modo : matcria, forma, & priua-
cio , & caufa efficichs func principia corruptio-
his, quia tot principia inueniuntur in corruptio-'
ne , quoc in generatione, at ih generatione inue-
niuntut materia,forma,& priuatio, vt probatura
eft in primo libro , & infuper generans, crgo tot
erunt prihcipia corruptiohis.

^ Forma tctli propter fitam perfeiiimem non n- xf.
plet appetitum materia. Nota , quod materid Forma cettl
corruptibilium ide6 pei: fc eft ratio corrupti- nonf»tiattt.
bilitatis :quiaeftinpotentia ad foi:mam,quam ff*» 'Pf""^
habet , & ad cms priuationcm , quia lctli- ■'
cct perfe poteftcarcre illa;mc»d6 ita fe habe-
rct matcria coeli , fi in illo cflet materia , atque
adeo ccelum corrutTi.peretur. Nec valct , in-
quit Scotus , diccrc qu6d forma coeli proptcr
fuam perfe(Stionem replet totumappetitum ma-
ccfiae j quia nuUa ix)rma impiet appetitum fu*
materix refpe<flualterius formae, nifidet a(5tuin
oppofitutti priuatidni illius forma: ; modo forraa
coeli ndn dat a^um oppofitum priuationis cuiuf-
cunque forma; , alterius i fe , vidclicet ignis, vel
animae intelledtiuz : quia nulla forma dac a^unl
oppdficum pciuatio&i cuiufcunque foqpac , niii
K 4 ifl

ii6

Lib. 1 1. Phyficoirurn

i^.

iti fcfcbfttifttat omhes formas faltcm virtiialiter,
at coeli forma non fic continet omnes formas.
Quarc priiiacio forms ignis , vel faltem animae
intclle^iuae manet in maccriacceli : fi in eo po-
nacuLmateria , confequens eft admittendum
fccundihm fidem,& veritatem, & quomodo cum
iioc coelum tit i«cof rUptibile > didum cft fu-
pra.

^ Z/olHfttarium pAtffl dici dupliciferi &c. Notav
xjuod in hac litiera vult diccre Scotiis, quod vo-
luntasnedumeftiiberaad oppofitos adtus con-
tracios , fcilicet ad velle & hdlltt : quia ineiui
poteftatecft diligcre , & odille, fed etiam ad
«cluscontr^idiAorios ,fcilicetad velle, & noii
velle , quia in cius potcftate cft dtligcre , & non
<liligcre fufpendendo a(^um dilc6tionis prxcise
abfqiieeo, quod elieiat ^i^m nolitionis, vei
tjdij,

« Omnis metiu potefidiei naturalit , &t. Nota cx

Scotoin Prologo i.Scntent. qusft. i. & in^.

diftind. 43^ quxft. 4. & 9. Mctaph. quKftionc^.

quod potentia receptiua poteft ad due tonipara-

Ptttntia rt- ri;prim6 ad adtum, & formam quam recipit. Se-

vefttM» »d cundo ad aeens, a quo recipit forma. Verbi era-

duocomp»r»- ,., °. ^ . ' , , ° n

fitttifl, ^** > potentia receptiua aqua: ad caiorcm potelt

comparari ad ipfum calorem quem recipit , vel
ad ignem , k quo illum rccipit , fi comparetut
^d fornlam talis potentia eft naturalis , vel vio-
lenta , vcl neutra. Naturalis quidem fi ex ila-
tura fua fitinclinata, &propenfainipfainfor'-
mam , qualis eft potentia aqute ad recipicn-
dam frigiditarem ; erit violenta fi -tecipit hu-
iufmodi formam prxter eius propcnfionem^
& inclinationcm,cuiufmodieft potentia aquae
refpe(Stu caloris : quz ad oppofitam formam
inclinatur,&inclinationes naturales non func
adoppofita. NeUtra potentia eft, qux necre-
fiftentiam , nec naturarlem propenfionem habec
ad hanc , neque ad ^oppofitam formam , licec
Vtriufquefitcapax, quam potentiam habct fu-
perficies refpet^u coloiris albi, vel nigri. Si ver6
comparetut ad agens , <l quo rccipit formam,vel
eft nacuralis,vcl uipfcrnaturalismaturalis fi agens
Hacuralitcr imprimit talem formam ; fupernatu-
ralis, fi fupernatutaritcr } vnde fi aqua recipic
calocemab igne, talis potentia reccpciua aqux
comparaca ad ignem cft naturalis, fi ver6 imme-
diacc reciperct a Deocalorcm, ellct fupcrna-
turalis. £x his fcquitur i quod eadem potentia
ad diuerfa Comparata poteft efie naturalis , &
fupernacuralis , & violenta : pocentia namque
aquae refpedtu caloris, fi ad ipmm calorem com-
parecur , cft violenta , fi vet6 ad igncm , eft na-
turalis,refpe6tu autem Dei immediate fundentis
calorcm in aqua , eft fupernaturalis.
• 7* ^ Calum TtwHetur naturaliter. Nota ex Scoto in
^"'"^ '"{{ i diftind.i.quift.6.& in^. diftind.^j.quarft.ik
noKrltpupru qtx^dpropric loquendo motuscoelinon eft na-
ntuter. turalis , Icd neucer. Quoniam nmocus coeii elict

nacuralis.perucnirctvtiqueccelum ad terminum
ad qucm naturaliter , & ibi naturalicer , quicf»
cercc , ccelum auccm non quiefcit , neque natu-
raliter quicfcct. Item coelum ab intrinfcco non
habcc nacuralem inclinationem , qui determi-
nccur magis ad inocum, quam ad quiecem, quia
motus , quO mouecur proucnic fibi ab Incelli-
gencia,acqaeade6 mocus non eft illi nacuralis<
nisquequies cali mocui oppofica , & perconfc-
quens motps cft fibi neuccr. Addc qu6d vni cor-
pori fimplici debctur vnus motus naturalis» vc

patet in libtis de Coelo'; fci c&lum eift ctfrphi
fimplex,ergo aliquismotusfibi naturaliterdcbe-
tur,& per confequens motus, quo mouetur,noil
tftilli naturalis.Probaturhaec vltimaconfequcn»-
lia. Quodlibet coelum excepto priroo mobili^
mouctur duobus motibus , vno qui dicitur pro-
prius ccelo ab Occidente in Orlentem pet Se-
ptentrionem : mouetut eriammoru diurno,quf
dicitut raptdus ad motum primi mobilis ab
Oriente in Occidenccm per Meridiem ; ergo fi
nacuraliter mouerctur aliquis horum motuum
eflet naturalis ; fed non cft maior ratit) de vnoj
quam dealio :quiaadnctittiim magis inclinatur^
ergo nuUus iftoruni motuum eft fibi naturalis,
fed neuter. Quomodo autcm Scotus intelligac
motum coeli clTc naturalcm , ipfe fe ipfum cxpli*
cac in fua diftindione de naturali.
g Termini analogici bene fetefi ejp: definitie. Nota,
qu6d aliquidicuntdcfinitum in definitionena-
turae fignificarcformafubitantialcm , quodpre-
bant : quiaca naiura definitur,qua differunt na-
turaliaab arte fadis , difFerunt autem per formai
& non petmatctiam:n3m materia ligni,& mate-
ria cathedrx ligneaeeadem eft,forma ver6 diuet-
fa:cxterum haec fententia eft apertc cbntra Ari^^
ftotclcm,ncque ratio concludit. Nam res arte fa-
€tx diiFctunt a natutalibus , non folum propter
formam , fed etiam proptcr mateiiam : quia na-
turalia includunt cficntialiter materiamjartificia-
lia ver6,non nifi connotatiue :fecund6,quia na-
curalia prim6,& immediatc materiam includunt)
artificialia ver6 non prim6; & immediate,fed fe-
cundati6,ac rcmotc:materiacnim prim6 ineftli-
gno,quod eft materia cachedrae, & dciode per li-
gnum incft cachedrae ligncae.Na.tura icaquc acce-
pca vt comptchendit matcriam,& formamjcft de-
finituni in definitione naturae : nam poftquam
Ariftoteles definiuit naturam , & explicauit ea>
qux anatura denOminantur , ftatim poft pauca
verbacoepit probare tum matcria , tum formam
efie naturam, quod fignum eft, qu6d fub nomine
natuiae comprchendit materiam Sic formam. De-
finit igitur naturara in commani,vt comprehen-
dit materiam & formam , fiue fumatut pro refa-
tidne natutalitatis , qua natutz tefetuntur ( func
enim t elata {ecundum dki ) ad ens natutale ; fiue
pro ratione abfoluta principiandi , & caufandi
motum , quae eft genus ad materiam & formam;
& quamuis forma fit magis natura , quam mate-
tia.hoccftperfcdiornatura; non tamen deillis
zquiuoce dicitur natura, fed analogicci qua: ana-
logiaftat cum vniuocatione, atque adeo defini-
tionem non cxcludit.

^ Di£lHm:fiqualitermoterefiintrinfictu. Nota,
verum eflc omne cns naturale habere princi-
pium motus , atque etiam efte verum coelumi eA
fe cns naturale , & habere in fe principium mo-
tus ; non quidem rcfpcAu motus , quo mouetur,
fed rcfpedu alterius motus , quo non mouetuc
mod6 , fed potius cft in quiete i eo qu6d cft col-
locatum in fuo centto , vel in fuo aptiffimo lo-
co , vbi optime eius natura conferuatut , ficuti
verbi gratia,tota terra non mouctur,quamuis fic
ens mobilcquia eft in fuo centro, id cft, in aptif-
fimo loco , in quo natura cius confcruatur.fi ta-
men rapcrctur tcrra , & extrahcretur V fuo locOj
ftatim amoiis impcdimcntis ad fuum locum cut-
fctet , quod apparet in pattibus tcrrz violen-
ter fupra exiftencibus , quae atnocis impedimen-
(isftaiimdeotfumtcnduntj Idemdico dccoelo*

qu64

»8.

fluidfit itf-
nitum i> dejl'
nititnt mitM*
rt.

Omu tns ni^
iurstlt hmM
priHcifiuM'
tta.

Qusftio IV.

"7

fto.

ftl.

Ttxt 7.

Uttms efi

Text. «.

11.

Tcxt. 9.

Te«. 10.

quid /i perpotentiam ^Uiinam excriheretiir i
(uo ioco , vel aliqaa eius pars , equidem miiii
aliud non eft inceliigibile, niii qu6d haberet in
ic tam principium a&iuum , quam pafliuum , vt
raperetur , moueretiirque ad fuum locum natu*-
raiiter : mod6 tamen eil in quicte in iuo loco,
quia cillmi fit ram perfedlum ens , qu6d ex cius
virtutependeat horum gencrabilium vita ; folum
mouet ipfuin peculiaris iQtcUigentia , vt iic om-
ni ex partcquodlibet coclum cuilibet horum in-
fetiorum parti pra:fentctur,iicque eorum vinuti-
bus potiamur.

* Mttm cceli ejifitMliter fropter con feruarc iFi*
inferi«r4. Nota , quod motus coelorum cft fic i
fapientiflimo omnium conditore ordinatus , vc
naturalem rerum ordincm , & gcnerationem te-
xcrct : non fic, qu6d motus ipfc coclorura iit
canfa taliunygcncrationum , fcd quod pcr mo-
ttim prjcientantur iic,vel fic cceli , vt diucrfi-
tas rcrura inferiorura pendens ab influentia , eo-
riimque virtute apparcat , atque generctur , &
iuxta huncordincm diciturmotus coelinatura-
lis , nen tamen quia pendet ^ principio intcin<
feco adHuo , ncque pafliuo per fe exiftente in
ipfis ccelis. Vnde motus fphzricus coelorum
d(l practer corum naturam ; quia cijm fint fphae-
ricx figurz funt apti ad talera raotum. £x quo
manet quod motus , quo ccelum mod6 moue-
cur , non cft ilii naturaiis : quia ad illum non ha-
bet naturalem inclinationem ; neque violentus:
quia adoppofitum non inclinatur , fed eftncu-
cec vquiarationeeius figurae non fibi repugnat
talis mocus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Vldetwrmttem i nenmllu natttra t & JiAHttHtid
eonan^ &c. Hoc eft t.capicuium hnius tra-
^cus , in quo Philoibphus' oftendit de qui-'
bus didturnatura,&. prim6 ptobat,qu6d na«
tura dicitur de materia , fccund6 qu6d dicitur
de forma> ibi : ^iia Mttem mode. Primura probat
duplicitcr. Secundum.ibi:^{«MWrMyW.£ft igitut
prima conclufio, qu6d maceriaeft natura: quam'
conclufionem probat fub iftis verbis,qu6d prin-
cipiuranon formatura per fe ipfum, quod mate-
riz vnicuiquc videtur e(renatura,& fubftantia
eorum, quz funt \ natura, qucmadraodum dici-
rous, qu6d lignum cft natura leduli, & Xs natura
fiatuae. Probatuf figno Antiphontis:quiaficut eft
in artificialibus , ita cft in naturalibus ; fcd in ar-
tifidalibus matcria eft natura , & fubftantiaarti-
fieialium; igitur ita eft in naturalibus. Maior pa-
tcc per fimile : nam ficat x fe habcnt ats , & an-
rum ad!ca,quac componuntur artificialiter ex.cis;
ita fimilitcr fe habcnt elementa ad ofla , & ligna;
quae fiunt nacuraliter ex ipfisk £t minor appatet:
nam.fi lignum proiiciaturinterram,& putrcfcat,
ka vt faciatgermeri,n6n producct lcdum.fcdli-
gnum:& idc6 difpofitio illa fccundijm lcgem, &
•artemiid eft,quam lignumhabet abarte,noneft
nifi aocidcns ligni.

^upcircA j _^^. Probai fccund6 teftiraonio
•^ antiquorum. Vnde omnes antiqui.qui po-
nebant aliquod elementorura , vel plura elemen-
ta tiXt rnateriam;poncbant ipfura, vcl ipfara ciTc
naturam rerum naturalium, & mouebantur pro
tanio , qiiia diccbant , qu6d de ratione materia;
eft, qii6d fit pcrpetua,& qu6d non habeat rauta-
tfouc de fui natura , fcd'4 omnia-alia pr«tcrtru-

tcriam » funt pafliones habiras , & difpofitiones*
qua: infinities generantut , & corrumpuntut , &
fic vno modo materiadicitur natura viuentium,
habcntiam in fe principium motus, & matav
tionis.

AUo j «ttem modo forpMy & fj>eeiet. Pro-
bat , qa6d forma fit natura triplicitcr. Secun-
dum ibi : Ampliusfit ex homiae homo. Tcrtium ibi:
Ampliiu MHtem tiMurM di(ta. Itcm prim6 probat
hoc. Secund6 probat, qu6d fbrma alio modo eft
natuta , quam materia. £t terti6 qu6d forma eft
magis natura,qu«im matcria. Secundura rbi:6^<M>
re alio modo. Tcrtium ibi : Et mMgis natura hnc efi,
(ptJtm materia. £ft igitur concluiio , qu6d forma
eft natura. Probatnr:quia illud eft natura rerum
naturalium, fecundiim quod res naturales dicun-
tur in aftu , fed fccundiim formam res naturalcs
dicuntur in adu.ergo, &c. Maior patet:quia ill*
non dicuntur rcs naturales , quz lolum funt res
naturalcs in potcntia, vt vcrbi gratii.illud quod
prscisc habct formam oflis in poicntia , & non
in adlu, illud non eft os, quemadmodum lignum
non eft lcdulus . quod folum eft in pote ntia ad
formam lcdti. E\minor apparet : quia ficut rcs
artificiales dicuntwtadu artificialcs pcrdifpofi-
tionem,quam habent ab arte ; ita fimiliter rcs di-
citur a<flu naturalis per fomiam , quam habet a
natura.

Glkare 6 alio mod». Ponitur tcrtia conclufio,
.qu6d forma alio modo eft natura , quam mate-
ria. Probatur.quia illud alio modo cft natura.pcr
quod rcsnaturalis dicitur ina6lu,quam illud,per
quod res naturaifs diciturin potentia tantum:
ied i forma dicitur rcs naturalis in adu , & a
materia dicitut res natutalis inpotentia tantum^
igitut' ferma eft alio modo natnra , quam ma-
tcria. Et fabbit Ariftotclcs, qu6d fotitia non eft
fcparabilis \ matcria, nifi foftcfetuftdum ratio*'
nem; & illud quod cft corapofitum ex iftis duO^*
non eft natijra, fed eft k natutia, Vt hotno, qui eit
compofitum naturale.

Et magitnatttrahacefi, <piam materia. Ponituif
quatta conclufio, qu6d forma eft * magis natur a^
quara matctia. ProbatUr quafi per mediura alte-
rius iationis , quia ilhid eft magis nacuca., quod
fimplicicer, & fccundijm kftum cftnacura, quira
illud quod cft natura fccund^m potentiam tan-
ti^m : mod6 forma eftnatura fecundura a^m,
matcria autem fecundura potcntiara tantiam:
igitur forma eft magis natnra,qukm matcfia.

Amplitu fit 7 ex homirie homo. Ponitur fe-
cunda ratio ad probandum , qu6d forraa fit
natura:quia iUud eft natura, fecundijm quod
compofitum naturalegeneriat fibi fimile fecun-
diim fpecicm :'fed fecundiim formam compo-
fitum naturale gencrat fibi fimilefecundum fpc-
cicm ; igitftr forma cft natura. Maior patet, quia
propter hoc antiqui dixcrunt fi^uram , fcu dif^
pofitionem artificialem non cfle naturam , eo
qu6d non circtgcncratUalicuifirtilis. Etraintyf
apparcr, quia homo fccundiara fuam fortnamge-
nerat homintm.

Ampliut 8 Mttem naittra diSta ifi generatio.
Ponitur tertia ratio. Secund6 oftendit , quomo-
do forma diuerfimod^ dicitur natura , iebi : fid
forma & natura. Tcrtia ratio cft' ifta : gcnera-
tib'vdWtuc natVira , co quod cft via in natu-
ram , fed non quia eft via in nataram , qu«
eftiflateriaTcikm materiafitiVigenerabilis ; igi-
tiir yocatuc.'Ratura , enm fic via- ih naturam«

qu«

Te«. lU

£Ar hotttinm

fumitMr quod

dtnminati»

ftabaSm.

IJ.

Text. it.

ViJe etBtrM"
diSimtt Zi-
msr*>

Tirms oft
fttgit nmtU"
rM^Mom m»-
ttria.

14.
Text. ij.

Texrt 14«

ii8

Lib. 1 1. Phyficorum

GmeratU eft qnae eft forma : quod aurem gencratio quando-

'^'* """"*■ qiie natiira dicatur, dcclarat Ariftotclcs, quia

jn natut.ilibus gencratio dcnommatur a ter-

mino ad tjuem > vt calefadio «l calidit ate , ge-

ncratio a forma , qux generatur ; fed non fic

cft in arrificialibus : quia ^ fnutatio artificialis

denominatur k Medico ; ramen hoc non fem'-

per eft verum : quia fanatio bcnc denomina-

lur a tcrmito ad ejuem ^ fcilicct a fanitatc , &

hoc fecundijm habitudincm , quam habet ad

tcrminum ^d eptem ; fcd fecundum habitudi-

ncm , quam habct ad efEciens , vocatur mcdi-

cat io.

j,*-, Sed fiirma p & n»tur* dupUcitir dicitur, Htc

TcK. 15. oftcndit,quod formaduplicitereft natura;nam

jFotma .iupn- vnomodo forma eftnaturamodo praedi(!lo : alio

ttter eft n»- modo priuatio dicitur cflc forma , vel natura , &

fwr*. 1 ' . j • 1 • •

ijoc exponitut vno modo capiendo pruiationem

pro forma minuspcrfeda, qutmadmodum ni-
grcdo cft miniis pcrfccia albciiine ; alio modo
exponirur ,qu6d capitur ibi priuatio forma: ge-
nerandx pro forma exiftenti in matcria,&fic
illa dicitur natura. Hoc modo cxponitur , quod
priuatio quodammodo eft fpecics , id eft , pri-
uatio nonpoteft definiri finc forma : quia in
dcfinitione priuationis oportct exprimere for-
mam. Et fubdit Ariftoteles , quod qualiter in
gcneratione fimplici priuatio cft terminus , vcl
aiiquod aliud contrarium , confidcrandum cft
pofterius, fcilicct in libro de Generatione» &
corruptione.

ANNOTATIONES.

t^. * T^/j^o/{>/«» iUa fecHndum legem y &. artem.
JL>/Aduerte, quod nomine arris non in-
telligat hAbitum cxiftenrcm in artifice,fcdeius
efFedHm,quaccftfonnaartif!ciaIis:effe6lusenim
intcrdum nomincfux canfa:gaudct, & idcofa-
pienrer expofuit Scotus , quain lignum habcc
ab arte.

•» Ormes antitjMl i &c. Nora, anriquos partim

vcrum,partim falfum dixilfc. Vcrum quidcm,

quarcnus dixerunt , matcriam cfte naturam , fal-

lum vero quatenus dixcrunt, folam matcriam

dle naturam : quia etiam forma cft natura , ex

quibus ens naturalc conftar. In duobus i^itur

errabant antiqui. Primo , quia diccbant folam

matcriam clle naturam. Sccundo , quia dicebanr

matcriam clle compofitum, & cns in actu, quod

Ariftotcles paucis verbis rciccit, cum dixit : Vno

Ute hahis jgjtur modo natura dicitur mareria prima fub-

ArtlteuleT' ^^^^ foims cuiquc , cum enim nullum cns

Kf^et uifnm i" ^<^" poffir clfc mareria prima fubicda for-

kmAterin. ma: , fiquidem cns in a6bu componitur ex ma-

teria, & forma , cfficitur vt m.-iteria non fit

ens in ad:u * compofitumvc , vt antiqui di-

cebanr.

17. * Ferma efi magis natura ejukm materia, Nota,

quod hoc diipliciter potcft inrelligi. Primo,

quoad pcrfcdlioncm , ic nobiliratcm, ita vt (en-

fus /it quod forma pcrfcftior cft marcria. Sc-

cundo quantum ad rationem natura:' ; ita vr fen-

f us iit , forma eft m.igis natura , id eft , perfciHo

narurs pnrftantior eft in forma , quam in mate-

ria,(S: vcrusn cft vtroqucmOdo.

<» J^diitatio artificiaUs denominatur ah agente.

Nota , quod motus duplicircr fignificari valer,

vel pcr modum a(5tionis,&r fic dcnominatur \

principio motus , vt medicatio , qus licct fic

motus ad fanitatem , tamen vt fignificatur hoc
nomine medicatio fignificatur per modumaflio-
nis , & ideo denomin.ttur a Medico. Alio mo-
do fignificatutmotus permodum paflionis, &
fic dcnominatur a tcrmino ad quem,vt fana-
tio , qu£B eft via ad fanitarcm. Ait itaquc Arifto-
reles quod gcncratio fignificatur pcr modum
paflionis , quia illius, qui gencratur, eft gcncra-
tio, dcnominabitur crgo a termino ad qucm,qux
eft forma.

Qjr ^ s T I o V.

VtrUm natura fujjiaenter diuidatur
in materiam i^formam.

At\l\hietext.7.^^.Afet.e.4.A»\c.lib.t fuffic.t.-j. Albert.x,
Phyf.truit.j.c.^. Mnyion.i.fhyf.f.^. Foiifcca tem.t.Met.
/iA.5.c.4.^.x.Conimbr.t.i'^//;f«;'.i.j. i.Comp!iit.</«^.7.
J 5 4 & S.Ruuius&Roccusf.x.Fuentcs q.i.tiiftic.i.

Rgvitvr quod non : quia aliquid
aliud materja , & forma eft narura ; igi-
_ rur natura non fufficicnter diuiditur.
Tenct confcqucntia, & antecedens probarur pri-
mo pcr Ariftotelem 5. Metaph text. 5. vbi diciti
quod nafcentium gencratio dicitur natura.

Sccundoper Ariftotclem j.huius,tcx;ij.vbidi-
cit,qu6d priuatio eft natura,& Terri6 pet Arifto-»
telem ibidem qui dicir, qucd gencratio eft natu-'
ra , eo quod eft via in naturam,quaj eft forma.

Quarto per Gommcntatorcm in eodem capirci
comra. 1 3. vbi dicit, quod compofitum eft teta
hatura & materia rei artificialis,& per confc-
quens compofitum cft natuia.

Item, vel ifta eft diuifio integralis in fuaS par-
tes quantitatiuas , & hoc non : quia tunc naturi
circt compofitaex materia & forma : vel eft di-
uifio vocis in fua fignificat?,& hoc non,quia non
videtur , quod hoc homen namra fit squiuocum
ad diuerfa fignificatai

Oppofitum arguirur per Ariftorclcm in 1. hu-
ius,rexr.7. In quaftione primo vidcbitur de qui-
bus dicirur natura , & fecundo de coinparationc
naturarum ad inuiccm.

Quantum ad primum , fit prima cohclufio.
Forma cft narura. Probatur:quia forma cft vnum
principium adtiuum , &primum principium pcr
fe moucndi,& quiefcendi eius,in quo eft,non fe-
cundijm accidcns , igitur forma cft natura pet
definirioncm naturz.

Sed obiicitur,quia tunc fequeretur, quod for-
ma ellct primus motor , ex quo circt principiura
ad^iuum motus. Refpondetur, quod forma dici-
tur primum , fcilicet principalc adiuum motus,
comparando formamadaccidentia,qua: funtin-'
ftrumenra, mediantibus quibus fiunimotus ,&
aftioncsjvtpoftca vidcbitur;fed comparando di-
uerfas formas, fcu naturas ad inuicem, vna beni
|gir pcrprius,& principalius,quam rcliqua.

Sccundo ad eonclufionem:quia illud eft natn-
ra,pcrquod resdenominarur naturalis , & pet
quod rcs cft dcrerminata: narurar,& per quod po-
nitur in dctcrminata fpecie. Scd hoceft pcr for-
mam,ergo,&c.

Sccunda conclufio. Mareria cft narura. Proba-
tur :quiaiTiatcria eft primum principium paffi-
uummotuSi & quietis,igiturniarcriacft natu-
ra. Tcncr confcquentia pcr definitioncm natu-
ra:.Et autecedcns apparet:quia materia prima eft

fub

li

^mT

t}tuifit flt'

fiionk.

1.
Termaeftnih

Materta eft
nittHr».

mt

QusEftio V.

"9

TrhtMtio tft
nstur*.

KuSum neci-
dens efi nn-
turs.

4-
KuUum acci-

dtns lartMtt

fropri» potefi

ali^uid Mgt-

n.

fubiei£bum principale tranfmutationis fubflian-
tialis; & pcr confcquens eriam accidentalis,cum
accidentalis fiat propter fubftantialcm.Similiter
materia eft illud , mediante quo aliquid fubiici-
turmotui. Secundo, quiamatcriaeflparscflen-
tialis compofiti , igiturmateriaeftnatura. Te-
net confequentia pcr Commentatorem x. huius,
& ida ratio probat fimiliter priraam conclu-
flonem.

Ex iftis diubus infert Ariftoteles tertiam, fci-
licet,qu6d priuatio diciturnatura.Probatur,quia
forma minus perfcda dicitur priuatio refpcdu
perfedfcioris : cum igitur quslibct forma iit na-
tura, fcquitur quod priuatio fit natura.

Tcrtia conclufio. NuUum accidcns eft natura.
Probatui : quia nullum accidens cft primum , Sc
principale adiuumalicuius tranfmutationis,igi-
tur nullum accidens eft natura. Tenet conle-
quentiaper definitionem naturi , 5c antecedens
probatur,prim6 de mutatione fubftantiali ; qnia
produ«ens aliquem effedtum dcbet efte acque pcr-
fedum , & nobile fpecificc ficut cffedus produ-
(£tus,& cum nullum accidcns fit a:quc perfedum,
vel perfedius,quamfit fubftantia,vt patet 7.Me-
taph. text.4. fequitur,&G.

Secund6 probatur de mutatione accidentali:
quia nullum accidcns ^ poieft producere for-
mam fubftantialcm ; igitur nec accidentalem.
Tenet confequentia ; quia idcm eft agens difpo-
nens materiam,& introducens foimam ; vt patet
S.Metaph. text.i6.Secund6;quiaomncaccidcns
eft a natura , vel fecundum naturam , vt patet 2.
huius ; igitur nullum accidcns cft natura. Terti6
per Ariftotclem in 1. de Gcneratione,text.4.& j.
vbi dicit,qu6d dicerc calidum, aut frigidum, aut
aliquam huiufmodi qualitatem agere , eft idem
quod attribuere vnicuiqueinftrumcntorum ope-
rationcm^quaefit mediante inftrumenso,vt dice-
re , qu6d fcrra diuidit lignum , vel qu6d inftru-
mentum domificatorium faciat domum.

Ex iftis fcquitur, qu6d nuUum accidcns ^ vir-
tute propria poteft aliquid agcrc , imm6 omnis
adio eius cft virtute fubftantiae.

Secund6 fequitur , qu6d nihil aliud a materia
& forma eft natura.

Contra conclufionem arguitur,prim6 per Ari-
ftotclem I. dc Gencratione, text. 17. vbi dicit,
qu6d caliditas fi eflet feparata non paterctur , &
qx hoc allcgatur,qu6d licct non pateretur.tamcn
agcrct , & patet ad experientiam de Sacramento
altaris , qu6d hoftia calefadta agit caliditatem,
quod non eftet , nifi caliditas ponatur agere , &
hoc virtutepropria.

Secund6 , quia qualitates primae funt adiux,
vt patet i. de Gencratidnc, tcxt.8. Similiter mo-
tus & lumen funt caufa: caloris , vtpatet i. Me-
tcororum, text.z6. & 27. Item grauitas,& leuitas
funt qualitatcs motiua: localitcr, vt patct j. & 4.
Coeli, text.2. Itcm, color caufat fpcciem fuam in
medio ; igitur aliquod accidens eft principium
aciiuum principale alicuius operationis.

Tcrtio per Ariftotelem4.Mcteororum,vbi re-
ducit omnes gencrationes mixtorum , & fua-
rum diipofitionum In quatuot qnalitates piimas,
quod non eftct, nifi illx qualitates clfcnt princi-
paliaa(5tiua mixtorum.

Quart6 , quia non apparet alitcr \ quo fieret
gcnitum pcr putrcfafkionem , nifi ab huiufmodi
qualitatibus.

Quint6 , quia illud eft agens principalc alicu-

ius adtionis, cui affimilatiTT efFedus : modo cali-
ditati afHmilatur effcdus , & ciim ignis agit in
aquam,effe(^us produ(5his non aflimilatur forms
ignis, fedcaliditati.

Sext6 , quia illud eft agcnsprincipale, pentfs
cuius proportionem ad reliftentiam pafli atten-
ditur velocitas motus ; (eA penes proportioncm
caliditatis ad refiftentiam pafli attenditur velo-
citas calefa^ftionis ; igitur caliditas eft principalc
a(Sliuum calefa(5tionis , & per confequens forma:
fuhjftantialis habcntis calefadtioneln. Maiorpa-
tet;quia vclocitas a^ftionis attcnditur pencs pro-
portioncm agcntisad refiftentiam pafli.

Septim6. Nifi leuitas eftet principium ndti-
uum principale motus furfum , fcqueretur,qu6d
forma tcrra afcenderet naturaliter , quia in ex-
halatione afcendente furfum , in qua manet for-
ma tcrrae , vcl leuitas , eft principale adiuum, &
habcturpropofitunj;veI forma terrar,& hocnon;
quiainclinaturadmotum oppofitum, & fimili-
ter tunc habctur confequens.

0(5Vau6 per Ariftotelem in de Scnfu,& fcnfa-
to ; vbi dicit , qiiod ignis non agit in quantum
ignis, (e^ in quantum calidus.

Ad ifta refpondetur , qu6d accidens , & vni- ^-
uerfalitcr omnis difpofitiofunt « inftrumenta, ^'"^'J"'*
mediantibus quibus agentia principalia, fcili- ^"''\'" nl'

r r \n -1 1 A /- rnent» »ttH'

cct tozms (ubltantiales agant : vcrbi gratia , fi „„„^
terra latae figurs non defcendat,quaE fi eflct acu-
ta: , vcl fphaerica: figurac defcenderet , non pro-
pterhocefletdiccndum , quod acuties eft piin-
cipalc acliuum talis motus : fed forma grauis
mediante grauitate , & acutie ; & ide6 im.igi-
nandum eft,qu6d ficut Deus , qui cft agcns prin-
cipaliffimum, dcteiminatur ad diucrfos effectus,
fcilicct hunc, vel illum producendum pcr agen-
tia particularia , ita fimiliter forma fubftantialis
detcrminatur ad produccndum talcm effe(5tum,
vel talem,tantum,vel tantum,& qualitates inexi-
ftcntes fibi.

Nunc ad inftantias. Ad primam dico , quod
cx illa litera Ariftotclis non habetur , quod fi ca-
liditas elfct fepnrata, qu6d tunc agerct,fedfi age-
ret , oporteret qu6d virtus forma: fubftantialis **
fappleretur per .-igens fupernaturale , fcilicet pet
Deum,quemadmodum eft de Sacramento altaris.
Secunda, & tertia ratio probant ; qu6d huiufmo-
di qualitates agunt;fed non probant, qu6d agunt
principaliter.

Ad quartam dico,qu6d in generatione mixto- 7«
rum per putrefa(Skionem non fufficiunt qualita-
tes primx cum elementis:quia genitum effet no-
bilius illis, & cum ifWs nonfufncit eorpus cocle-
fte ,• quia non eft applicacum. Et fi dicatur, quod
agit per influcntiam , qua: eft applicata , hoc non
valet ; quia influentia: corporum coeleftium non
funt , nifi quidam calores , & qualitates genera-
tx in iftis inferidribus , vt dicit Commentator
duodecimo Metaphyficorum, & idc6 adhuc ge-
nitum elfet nobilius gcncrantc. Ide6 practer ifta
oportet concurrere fubftantiam feparatam , qua:
fupplcat viccm forma: fubftantialis.

Ad quintam negatur maior : quia agens prin-
cipale quandoque detcrminatur per inftrumen-
tum, vt cffedus afllmiletur inftrumento , & non
agenti principali.

Ad fextam , conccdo maiorcm, &negomi-
norem. Vnde velocitas caIefa(5lionis attendi-
tur penes proportionem formac ignis , aut alte-
rius f^oims fubftantialis non abfolutc , fed me-

diante

IIO

Lib. 1 1. Phyficorum

ri*.

diame caliditate vnk cum tali , vcl tali applica-
tione.

Ad reptimam concedo , quod forraa tercs eft

caufa motus rurfum mediante leuitate , & qu6d

forma aquz mediante caliditate eft cauTa caloris.

S. Ad odauam dico , qu6d ifta didfo in qwtmitm

non accipitur reduplicatiu^ , fed fpecificatiu^,

ide6 ad veritatem propoHtionis fufficit, qu6d il-

lud^fuper quod cadit reduplicatio,exprimat cau-

fam , quare przdicatum principale dicatur de

fubied^o principali ; vt dicendo ignis agit fi eft

calidus , 6c hoc cft verum fi denotetuc caufa in-

ftrumentalis.

TirmM *Jt Quantum ad fecundum , Cit prima concIuHo

m*ni MMtMrM ifta , quod forma eft magis natura, quam mate-

fM4m mMtt- jja ^ {^ gft^ pcrfcdior natura,& nobilior. Proba-

tur , quia formaeft iinis materiz, vt patet z. hu-

ius , text. 13. modo Bnis cft perfe&ior , & no-

bilior ordinatis in 6ncm. Secund6, quiaforma

eft principium adtiuum ; & materia eft princi-

pium pafliuum : mod6 principium prius dicitur

dc principio adliuo, ^.Metaphyncz, text. 1.

Secunda conclufio, comparando diuerfas for-
mas ad inuicem, vna forma piius, & principalius
agic ad aliquem effe^um qu^malia. Patet de In-
tclligentia quae eft forma cceli , quae principalius
agit ad producendum , qu^m forma lubftantialis
in iftis inferioribus.

Contra primam concIuHonem arguitur ; quia
(i forma eft perfeftior matcria , vcl hoc eft nni-
ce, vel inHnitc : non inHnitc •■, quia tunc Hsquere-
tur quod forma cfTet infinitcperfe£ba, per illam
regulam , qu6d comparatio praefupponit pofi-
tiuum. Itcm, fi infinitc perfedior , tunc fcquc,-
retur qu6d ii infinita: matcrix eftent , tunc ag-
gregatum ex illis ellct arquc perfe<3:um cum for-
ma. Item, fequeretur quodexceftus formac fupcr
materiam eflct infinitus , quod eft falfum. Si fi-
nite ; concra , quia materiz pofTcnt cot multipli-
cari in numero certo, quod cfTcnt sque pcrfedlas
ficut forma ; quod cft falfum , quia duo homi-
ncs non funt pcrfedbiorcs fpecifice * qu<lm alter
illorum.
9. Sccundo arguitur dubitando de pcrfedionc

compofiti refpedu materiac ,• & de perfedionc
refpedu formx.

Tercio arguitur , qu6d materia flt pcrfcftior:
quia efTc pcr vnum diem eftaliquantx perfeftio-
nis , & e(I'e per duos eft maioris perfe6kionis,igi-
tur cum materia duret per tempus infinitum ; fc-
quitur quod materia fit infinirae perfcdtionis.
Confirmatur , quia raateria eft potentiae infinitae
ad recipiendum , ^ forma folum eft potentiae fi-
nirae ad agendum. Tertio confirm^tur , quia fub-
ftantia dicitur a Aibftando : raodo materia pluri-
bus fubftat, quam forma ; igitur materia eft per-
fe£tior fubftantia,quam forma.

Quart6, quia fubftantia non fufcipit magis,&
minus ; igitur forma non eft magis natura,quam
materia.

Qjiinto , quia hoc nomen natura non rccipit
comparationcm , ciim non fit nomcn adie(^i-
uum ; igitur forma non dicitur magis natura,
quam materia.

Scxto fequcretur , qu6d aliquid eflcr magjs
principium a6l:iuum;quam aliud efTet principium
paflluum. Confequens cft falfum,quiatunc for-
ma pofTec plus agere,quimmateriarecipcrc : &
patet confequentia , quia ex eo formaeft princi-
pium adiuum, ^ matena principium pafliuum.

Septim6,quia omne excedens aliud componi-
tur ex eo quod exceditur,& ex cxceffu^fed forma
excedit matcriam in perfe£l;ione ; igitur forma
componitur ex perfedlione materiae , qaod eft
impofflbile.

06kau6,quia materia eft principium pafHuum
per fe , ex definitione naturx , igitur forma non
eft prius principium, qu^m materia , & per con-
fcquens non magis ; quia iara aliquid eiret prius
primo.

Nono per Ariftotelem 7. huius , text. j 1. vbi
dicit, qu6d comparationes non fiunt circa gene-
ra : modo natura eft quoddara genus de genere
Relacionis ; ergo,&c.

Ad ifta refpondetur. Pro quo notandum,qu6d
illa qux comparancur ad inuicem,vel vnum fini-
te exccdit reliquum, vel infinitc , & iftud fecun-
dum membrum non eft ad propofitum : fi finitc,
tunc, vel funt eiufdem generis, Sc tunc inter ipfa
eft comparatio proportionalis , vt vna quantitas
eft dupla ad aliam ; vel funt diuerforum gene-
rum;& tunc illorum qu^dam funt,quorum vnum
eft maius altero in infinitum vltra omnem pro-
portionem:vt corpus eft maius,quam linca,pluf-
quam in duplo, plufquam in criplo, & fic in infi-
nitum. Alia func quorum vnum eft maius altero
in infinitum citra omncm proportioncm:vt cor-
pus cum fuperficie eft maius corpore in infini-
tum , minus quam in aliqua proportidne ; quia
minus quam in triplo, & fic in infinitum.

Nunc adprimum dico, quod focma eftin infi-
nitum perfedior quam raateria.

Ad improbationem,nego confequenti8m;quia
illa regula non tenet , quando comparatio fumi-
tiir cum aliqua di^ione includente negationem;
ficut non fequitur,5ocr4W/ incipit ejje allior Plato-
ne ; igitur incipit ejfe aVfm.

Ad confirmationcm rationis , dico qu6d fi in-
finitae materiae congregarentur fimul, congrega-
cum non efTet perfedlius efrentialicer , quam vnA
earum.

Adtcrtiumnegaturconfcquentia; quialy in-
finitum non denotat excefrum,fed proportionem.

Ad quartum dico, qu6d efTc per aliquod tem-
pus eft aliquantae perfcdionis ; & nego illam,
qu6d fi cfrcc per maius , qu6d efTct maioris per-
fe(Sbionis, nifi res illa duret cum conatu,vc pofui
fupra primum. Mod6 materia pcima nunquam
durat cum conatu,cum non habeat contrarium.

Ad quintum ncgatur confequentia; quia licet
materfa prima fit infinitc receptiua, & forma fo-
lum finitc adiua ; tamen perfcdius eft finit^ age-
re, quam infinitcrecipere. Ad aliud quando ar-
guitur de perfeftione compofiti refpedu matc-
rix & formac. Dico,qu6d compofitum eft perfe-
dlius materia in infinitum vltra omnem propor-
cionem;quia eft plufquam in duplo, plufquam in
tripIo,& in infinitum:fed compofitura efl perfe-
£l:ius,qukm forma in infinitum citra omncm pro-
portionem, quia minus quam in duplQ,quam in
triplo,& fic in infinitum. Ad aliud,fubftantia di-
citur,&c.Dico,qu6d fubftantia non dicitur a fub-
ftare forraac,vel accidenti;quia tunc Dcus non ef-
fet fubftantia. Ad aliud,quia fubftantia aon fufci-
pit, &c. verum eft, tamen benc cum additione
iufcipit.Confimiliter ad fequcntem;quia ifte ter-
minus natura non recipit comparationcm abfo-
Jutc , tamen cum additione huius termini per-
feEium , vel confimilis. Ad aliud neeatur confe-r
quentia ; quia ex hoc, quod forma fit pcrfe^ioc

materia*

10.

II.

12..

TtrftltiU4 tft
finiti »gtre,
quam injiniti
rtciftrt.

Q]i^ftio V.

1

121

raaceria , non rec[uitur > qn^<Laliquod fit magis
principiutn a(^iuum,qu^m aliud principium paf-
fiuum. Ad aliud omne excedens,&c. Dico, qu6d
hoc verum eft de his , qu£ funt eiufdem generis,
& inter qua> eft comparatio proportionalis , 6c
non de aliis.
I •. Ad odauum,quia materia eft principium paf-

nuum,&c. concedo ; igitur neutrum eit prius re-
liquo, negatur confequentia ; fed fequitur qu6d
fit prius principium a^iuum , quam forma, auc
prius principium pafliuumjquam materia, itavt
debeat fieri comparatio in eodem genere.

Ad vltimum dico , qu6d circa genera non

fiunt comparationes proportionales. Vel poteft

dici,qu6d inter genera non fiunt comparationes

abfolute , fed cum additione huius tctvaiuiperfe-

•' Bttmt aut confimilis.

Ad rationes principales. Ad primam dico,
qu6d nihil aliud a materia , & forma dicitur na-
tura , nili metaphorice fumendo hoc nomenff4-
tuTMtSc fic fecit Ariftoteles quando dixit , qu6d
nafcentium generatio cft natura, vel quod gene-
ratio eft natura, quia eft via in naturam.

Ad aliam dico, qu6d eft diuifio vocis in fua fi-
gnificata,ad tftura fenfum , qu6d quxcunque fi-
gnificantur implicitc,& coniundim pcr hoc no-
rnen »4ri(r«,fignificatur dimfim per alrerum ifto-
rum duorura, fcilicci nutteria, Scforma.

ANNOTATIONES.

.. » ^^VHum accidftis poteft j/roditcere formxm fiib-
x/\ftantialem. Hoca, qu6d eft controuerfia
intcr D.Thomam & Scotum. Nam D.Thomas
in 4. dift.ii. quzft.i.& }. part. quxft.^y.artic.;.
cenet inra^ionibus naturalibus formas fubftan-
tiales non efie immediata principia agendi , vel
principia proxima ; fed qu6d agentia naturalia
agant mediantibus qualitatibus sdiuis , & pafll-
uis, tanquam propriis inftcumentis , quodnon
folum extcndit ad ptoducSlioncm accidentium;
fcd etiam ad fubftantiae gencrationcm,ita vt ipfa
accidcntia fint, quar in virtute fubftantiac,& cor-
rumpant omnes difpofitiones , quibus forma ex-
pcllenda conferuabatur , & ipfam eiicianc for-
mam fubftancialem a maceria , & inducanc for-
fpam fubftancialcm de nouo generandam.
I r Scocus vcr6 hic,& in ^.dift.i i. q.j. ccnfcc ac-

cidcncia non accingcrc aStiiie generacionem fab-
ftanciz,nequc vt inftrumenca,benc camen difpo-
ficiuc:quia nullum impcrfcftius poceft cflc prin-
cipium pcrfci^ioris. Hanc concrouerfiam difFu-
se explicacam vide in Commencariis noftris fu-
per 4. Scoci d.iz.q.j.

o NuUim accidens virtute propria poteft agere.
Noca, qu6d quando dicitur,qu6d accidenria func
inftrumcnca fubftanciz, & qu6d agunc in vircuce
fubftantix, fic dcbec incelligi,non quod acciden-
cia recipianc aliquam influenciam, auc vircuccm
nouam adiuara , quam dc fc non habcrenc ance
a(%ionem ; fcd qu6d fic operancur dependenter «i
fubftancia, eft enim virtus accidcncis fubordina-
ca eflcncialicer vircuti fubftancis : quando acci-
dens eft in fubftancia, ficuci vircus adiua cuiufli-
bcc fubftanciae creacar eft fimpliciccr fubordinata
eflcntialiter virtuti Dei,ita vt fit tantum ordo dc-
tcrminatus in fimul caufando.

£x quo fequitur , qu6d accidens non poteft
agere in virtute fubftantix , plus quam pro-
pria virtute ; quia agerc in virtutc fubftantiz
Scoti oper, Tom. 1 1,

nibil aliud cft nifi agere dcpendenter ab ea , fc-

cundum tamcn propriam virtutem. Inftrumen-

ta vcr^ , quac non habentintrinfecam virtutcra*

qua operentur , recipiunt quidcm influentiam,

& motum a principali agentc , vc fic dicancur

inftrumencaliccr agere , u ver6 inftrumcncura

eft adiuum , debcc habcre vircucem propriam,

qui operccur vel in cfTc quieco ance operacio-

ncra , vel falcem rccepcam in cadem opcrario-

ne. Scquicur fecund6 , quod accidens producit

adliue alcerum accidcns vircucc propria, quam-

uis dcpendencer ^ fubftancia. Nam fi acciden$

non habcrec vircutem propriam alcerius acci-

dencis produ^iuam , non magis ignis produce-

rec calorem fuo calore, quam aquafrigidicacc,

quod non cft diccndum , quia nihil omnino

agcre poteft nifi habeat formam a^iuam in-

trinfecam ad talem adlioncm determinatam , at-

que ade6 igncm calcfacere per calorem eo cft,

quia calor eft forma adHua talis caloris ; cx-

terum quia accidens fubordinatur fubftantiz

in agcndo. Ide6 dicit hic Scocus , qu6d nul-

lum accidens virrucc propria poccft aliquid agc-

t<t , & qu6d omnis a^io cius eft vircucc fub-

ftanciar.

c yiccidentia fiint inlhumenta , metUamibtu ^ui- j £,

bits agentia frincipaUa aguat. Noca , qu6d agere Agert prin'

principalitcr bifariamintelligi poteft. Vnomo- dflitn bi-

do independencer ab aliquo fupcriori agcnce, f*'^'^"^*l'

quomodo foIusDcus agic, quiaa nullodcpcn- *^ ^ ' '

dcc; quo padlo non dicuncur agere principali-

ccr aliquae caufae creacz , quia omncs agunc dc-

pendcnter a Dco. Secundo modo dicitur agere

principaliccr,ideft,per formam incrinfccam pro-

priam agentis, liccc in agendo dependeat a fupc-

riori agente. Similitcr inftrumcntum , vel caufa

inftrumentalis , fi opponitur caufz ptincipali

primomodo,tuncinftrumcntum eo dicitur,quia

dependcnter ab altero agente opcratur , quam-

uis opcretur virtute propria fibi intrinfeca:&

hoc modo omncs caufz naturales dicuntur in-

ftrumcnta Dei. Si autem inftrumentum oppo-

natur caufz principali fecundo modo, tuncid

dicitur inftrnmcntum , quod non habet in fi;

forraam adbiuam intrinfecam in fuoordine cau-

fandi , & idc6 agit ; quiaadualitermouetur ab

aliquo , vt inftruracntum artificis , vcrbi gratii

fcrra.

Ex hoc fcquitur , qu6d infliumentum , aot InBrumimm
dicitur communiflime , & fic comprchendit om- fi^""' »»*^
nem caufam fecundam ; aut accipitur pro co, '**"*'•
quod eft pars , per quam totum agit , fic dicun-
tur ini.de Aninia organa fenfuura & aliarum
potentiaium inftrumenta , per qux totum opc-
ratur; aut dicitur tertio inftrumcntum, quo vci-
cur arcifex , & hoc eft propric inftrurocnrum:
quiareliqua inftrumcnca cum habcanc propriam
vircuccm , per quam agunc , dicuncur refpcftu
fui produdi propric adiua. Inflrumcnrum au-
tcra artificis non eft adliuum , vt difFusc dixi-
mus in 4. dift. i. qua:ft. i. & dift. 4. quxft. 6. vi-
de ibi.

Secundo fequitur , qu6d vt inftrumentum fic
adliuum , dcbet habere in fe formara adiuara,
pcr quara agat,quaraui$ depcndenter a caufa, cu-
ius eft inftrumentum , & hoc vel in cfTe quie-
to antequam agat , quomodo caufae naturalcs
xcfpedlu Dei , & accidenria rcfpedu fubftantiae
dicuntur infhumcnta adkiua ; vel in quantum
Qiouctur a caufa principali , vcrbigratiafcrrum

L non

17-

lll

Lib. 1 1. Phyficorum

i8.

^gens nntu-
r*lt due re
q,4'rit »d
ti£*ntiittn.

ScUntU ^i-

fi»lii non pt-
mit difcrimen
inter fe , ^
ttliam fcien-
tittm Jpeciti-
l«m.

non calcfacit corpus niCi apponatur igni , a quo
rccipiat calorem , pcr quein (imul calcfaciat ; &
huiufmodi inftrumcntum , vel agit ad aliquam
difpofltionem prxuiam tcnnino principali , vcl
attingit ipfum tcrminum principalcmintcntum
ab agente , alias ciret a6kiuum. verbi gratia : fi
ignis intendit calefacerc , calor ignis attingit ad
terminum principalem ; Ct vero ignis intendat
producereignem, non attingit calorad rermi-
num principalem , fcilicet ad formam ignis pro-
ducendam.

^ Si accitiens fiparatum ageret , oporteret , efuod
virtiii formA fHbfiantialii fuppleretur per agensfuper-
naturale, Nota , quod qualitates adbiuz , vt funt
caliditas, frigiditas,&c. quac appellantur primx
qualitates, funt totale principium adbionis realis
tranfeuntis in palfum. Nam quando produci-
tur, verbi gratia, calorin ligno , forma fubftan-
tialis ignis nullo modo agit , fcd totale princi-
pium ijMo , eft caliditas ipfius ignis ; csteriim in
adione rcali immancnte forma fubftantialis eft
tdtalc principium produdbiuum. Nam quando
ignis generat ignem, forma ignis generantis cft
tptale principium formx fubftantialis ignis ge-
niti, & forma fubftantialis ignis geniti producit
immediatc in fe propriam caliditatcm.

Nota fecundo , quod ad hoc , quod aliquod
agens naturale agat , daz requiruntur conditio-
nes , prima quod fit quantum , fccunda quod
(it fub modo quantitatiuo , id cft , circumfcri-
ptiuc fit in loco , vt diftusc cxplicauimus in 4.
d.io.

Ex hoc fequitur,qu6d accidentiafcparata pof-
funt efiicerc omnem accidentalcmaltcrationem,
quam dum erant fubftantis vnita potcrant , ita
docct Scotus in ^.diftind. i i.qusft.^ .& vidc qua
ibi explicauimus.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniavt i aHtem tieterminatum efi ^ 8cc. Ifte
cft fecundus tradtatus huius fecundi , in
quo Ariftotcles oftendit , qu£e , & de quibtis fit
confidcratio naturalis : & diuiditur in duo capi-
tula. In primo oftendit , quae fit confideratio
naturalis , & quomodo difFert a Mathematica.
In fecundo oftendit de quibus cft confideratiq
naturalisjibi , CumaMtem natura. Primum capitu-
kim diuiditur : quia piiaio probat , quod confi-
deratio naturalis , & Mathematica non difFe-
runt. Secundo detcrminat veritatem, ibi, De his
«^/V«r.Prim6 proponit intentionem,fcilicet quod
diftum eft prius de quibus dicitur natura ; nunc
confiderandum cft quomodo difFert naturahs a
Mathematico , & hoc facit in propofito non ir^
quantum naturahs ; fed ixv quantum Metaphyfi-
cus , vel Logicus: quia ad nullani fcicntiam fpe-
cialem fpedat ponere difFerentiam inter fe , &
ali.im fcientiam ; & ideo hoc ftante , pertinet ad
Logicam,vel Metaphyficam. Probat igitur,qu6d
cqnfideratio naturalis &Mathematica non dif-
fcrunt , dupliciter : prinio , quia illae fcientiac
non difFerunt , quse de eifdem rebus confidcrant,
fcd Mathcmatica , & Phyfica de cifdcm rcbus
confiderant ; crgo, &c. Maior patet ; quia in j.
huius d\ci\.\ii y ficantur igitur finfiu i &fiientiain
r«,id cft,fcientis diftinguuntur pencs diftindtio-
ncm rcriim , dc quibus dicuntur : & minor ap-
paret ; quia fcientia naturalis confiderat magni-
tudines , vt corpora , fuperficies , lineas , &

punda, quz accidunt corporibus naturalil»us,de
quibus etiam confiderat Mathcmaticus, vt patet
in Geomctria. Sccundo , 1 quia Aftrologia eft
quzdam fcicntia Mathematica , & tamcn eft vna
pars fcientix naturalis : nam fcientia naturalis
habet confidcrare , quid fit Sol , quid Luna ; &
pcr confcquens habet etiam confiderarc pcr fe
accidcntia Solis , & Lunac , quje etiam confidc-
rat Aftrologus. Tcrtio , quia determinantcs de
naturalibus in fcientia nr.turali , detcrminant de
figura Solis,& Lunx, vttfim fint fphasrica , & fi-
militer vtriim terra fit fphaciica , & mundus fic
fphxricus, an non ; de quibus etiain confiderat
Aftrologia ; quod non efFct nifi eflent ezdem
fcientiae naturali.

Dehis igitur 3 tiegotiatur, &c. Hic determinat
veritatem ; & prim6 ponit concIufioncm.Secun-
d6 remouet quendam crrorem. & tcrtio compa-
rat fcientias Mathematicas ad inuicem. Secunr
dum ibi , Latent autem tpti hoc faciunt. Tertium
ibi, Demonfirant tfutem. Eft igitur primaconclufio
ifta vnicacapituli, quodfcientia » naturalis,&
Mathematica difFerunt.Probatur;quia illae fcien-
tia: difFcrunt qu£ funt de eifdem rebus fecundum
^liam, & aliam confiderationem,fed fcientiana-
turalis , & Mathematica funt huiufmodi ; ergo,
&c. Maior patet ; quia diucrfitas confiderationis
facit diuerfitatem fcientiarum , vt patet 6. Me-
taph.text.i.& minor appatct;quia naturalis con-
fiderat corpora , fupcrficies, & lineas , & punfta,
vt funt tcrmini corporis naturalis , & difpofitio-
nis ipfius , fed Mathematicus ifta confiderat non
fccundum qu6d funt difpofitiones corporum na-
turalium , fed confiderat ea , ac fi eflcnt feparata
a materia. Et fi aliquis dicat , quod Mathemati-
ci tunc faciunt mendaciura : quia confidcrant
ifta,quafi eflent abftrafta k motu,& materia; quae
tamcn funt coniunila materiz. Refpondet,qu6d
non faciuntmen$iacium:quia Mathematicus non
confidcrat,vtrum id,de quo demonftrat fuas paf-
fiones, fit coniundum materiae, vel abftradum a
materia : quia paflioncs quas demonftrat , arquc
conuenirent eis fi eflcnt abftrada , ficut de fadlo
conucniunt eis, cum fint coniunAa, & ide6 dicic
Ariftotelcs in tertio de Anima, text.jj. quod fi
aliquis intellexerit curuum carnis , ac fi eflet fi-
nccarne, fic Mathematipus confiderat non fepa-
rata^ac fi fint feparata.

Latent 4 autem , ^ui hoc faciunti Jiic rcmouct
crrorern illorum , qui poncbant idcas feparatas,
vt hominem fcparatum , & haiufmodi : quiaifi
illa , de quibus magis videtur , qu6d feparentur
a motu, & materia,non funt feparata,nec illa de
quibus minus vidctur : fed magis videtur quod
Mathcmaticaliafjntfcparata, quam naturalia,&
tamen Mathcmaticalia non fcparantur , igitur
nec naturalia. Maior patet per locum a niaiori:
& prima pars minoris patet , fialiquis confidc-
ret tcrminos vtriufque fcietis, definicndo ipfos:
nam ifti termini ,pttr, & impar, re^um , curuum^
linea,figura,AeCininntar fincmotu,qui funt ter-
mini Mathematici , fed ifti tcrmini caro , os ,fi~
mum,homo , & huiufmodi non definiuntur fine
motu, vel materia , & idc6 minus vidctur, qu6d
ifta fint ieparata , quam alia,& fecunda pars mi-
noris patebit in qua:ftione.

Demonfirant j autem , &c. Hic comparat fcien-
tias Mathcmaticas ad inuiccm. Vbi notandum
ficut clicitur ex iftapartc , quod ^ quinque funt
fcicntia: Mathematica: , fcilicct Arithmetica , &

Geome

Text. 17.

Text. il.

Scienti* na-

tnritlii , <3«
Mttthemttti-
tn diffirunt.

ViJt Zlmar^
tabulnm fitb
iitertt A.

AbRrtihen-
tium non eft
mendacium
vide }. de
Anima.
Te«.}j,

Tcxt.ij.

Vide eontrtt-
dilHeni Zi-
mttrt,.

Text.io.
Scientit Mth-
thematiett
sut quinqite.

QusftioVI.'

1^3

»3

Tormtfunt
triflices.

24.
Scitnti»rum
M.»thfmati-
c»rum difcri-
tnen.

*y-

Geometria,qu2 fiint pure Mathematicz,eo quod
confiderant de numero , & magnitudine fimpii-
citcr , non contrahendo confideracionem dc illis
ad aliqaam fpccialem fcientiam.fcd alia trcs.fci-
licct Perfpe6iiua,& Mufica, quam vocat Harmo-
nicam , & Aftrologia funt] fcientix medizinter
purcMathematicas ,& fcientiam naturalem ,&
idco fe habent quafi contrario modo in confi-
dcrationc : nam Geometria confiderat de ente
naturali non in quantum eft naturale, ftilicet
materiale, vel mobile , fed ea confiderat.quafi Ci
efTent feparataabiftis , fed pcrfpediua confide-
rat lineam Mathematicam non fecundum confi-
dcrationem abftradtam , fed in quantum linea
illa cft fenfibilis fenfu vifus. Similiter Mufica
confiderat numerum non fimpliciter , fed in or-
dineadfonum. Similiter Aftrologiaconfiderat
magnitudincm non quantuni ad conditiones,
quas competunt magnitudini , fi eftet feparataa
motu & matcria : fcd confiderar magnitudincm,
quarttum ad conditiones conuenicntes fibi , vt
mobilis eft,& ideo confiderat de magnitudine in
relatiooe ad motum.

AN NOTATIONES.

* O Cientia naturalis & Afathematica iijferunt.

ONotaquodiliz fcicntia: inter fc differunr,
quarum quaclibet habct ab altera diuerfumob-
iedlum formalc: & huiufmodi funt Phyfica , &
Mathematica,quia ratioformalis fcientix Ma-
theqpaticaccftabftradlioa materia. Phyficx vcro
cft confiderarc prout cft in materia. Obferua ta-
mcn quod materia cft duplex, qusdam fenfibilis,
quacdam ver6 intelligibilis.Senfibilis eftmateria
qualitatibus fenfibilibus affeda , intelligibilis eft
quantitas ab omni fcnfibili qualitatc abftrada,
cx quo nafcitur.quod formse funt triplices, qii-»-
dam Metaphyficae, quales funt al> ouini matcria
tam fenfibili , quam imelligibili abftraflx , vt
Intelligcntia,& Dcus ipfe. Alix funt formae Ma-
thcmacicz, qux quidem "i materia fenfibiliab-
ftrahunt , a matcria vcro intelligibili minimc,
vt linea , & fuperficics. Aliac funt forma: Phyfi-
QXfSc huiufmodi formz anulla prorfus expra:-
didis abftrahunt matcria,fcd tantiam 3 fingulari,
cx quo ctiam oritur.vt dcfinitio fotm? in Mathe-
raacicadctuf pcr abftradfioncm a matcria {cnCi-
bili; definitio vero forrr« Phyfica: detur per ma-
teriam fcnfibilcm,atqi« itadifferant Phyfica, &
Machematica.

^ §ltuin<juefunt fiieni* Mathematica. Notaqu6d
fcientiae Mathcmat ca: , vt hic ex Ariftotclc no-
tat Scocus , funt quinque : prima eft Geome-
tria , quaj agir d: quantitatc. Secunda Atiihmc-
tica , qua: agir dc numero. Tertia cft Mufica,
qua-agitdc n«mcro fonoro. Quarta eft Perfpe-
ftiua, qua: a^Jt dclinca vifnali.Quinta cft Aftro-
logia,quac a^it de aftris. Intcr has quoddam ver-
fatur difcrmen , duae namque priorcs fu/»t pura:
Mathcmatica: , ita vt nullam mixtiFnem cum
altera haoeant fcientia, agunt cnirpdereabom-
ni materia fenfibili abftrahendo. Alia* vcro tres
ftculcares funt mixta: & imperfedc Mathcma-
ticx; quia diffetunt dc re per confiderationem
mjt.?ria: fenfibilis. Vnde habet Ariftoteles quod
Aftrologia non eft pripcipaliterMathematica,fed
pociis Phyfica.

Cacccrum aduote, quod quando dicimus Ma-
thcmaticam abftrahcrc a matcria fenfibili , ^
Scitioptr. T»m. II.

non \ materia intelligibili , fic intelligendutn
crt , nimirum , quod ctiam in Mathcmaticis fub-
iedl:umquoddam neceffario continctur nonfcn-
fibilc, fed intelligibile : magnitudo cnim defini-
ri nequit , quin ponatpr fubftanria in cius defini-
tionc , licct talis fubftantia , quac vt fubicdum
ponitur in tali definitionc, non fitfenfibilis, vc
animal , aut planta.Scd dices,qu6d Ariftotcles in
hac ratione vel falfum fupponit , vcl cft fibi ipfi
contrarius : quia ii. Metaph. text. 44. docec
Aftrologiam eflel exprcfsc Mathematicam , &
quod magis eft Mathematica quam Phyfica.Rc-
fpondeo , quod cx duplici capitc poteft fcicntia
denominationcm haberc , primo cx parrecirca
quam verfarur,& ifto modo Aftrologia eft magis
Phyfica, quam Mathemarica , quiamagis verfa-
tur circa materiam fenfibileni : & in hacacce-
ptionc loquitur Ariftotclcs in hoc fccundo. Alio
modo poteft aliqua fcientia denominationera
fumerccxmodo proccdendi,& hoc modo Aftro-
logia eft magis Mathematica quim Phyfica:quia
feruat modum Mathematicum , & hocpadto lo-
quitur in Mctaphyfica.

Qjf ^ s T I o VI.

Vtrum fcientia naturalu differat a
Mathematica.

kt\(iox.hic eap z.(^ j. (^ 6 Mttaph.eafl.text.x. Simplic &
Themift. ^jf.D.Thoin. ihid.mdtext.io ^ofufc.jo. Fcr-
tuicn. qiitji.x. hiiifu libri.Soncin.6. Aietmph. ijutfi. 11.
Fonfcca lib ^.Mftmph. ^tuft.^.fea.^. Con\mbtic.v . Phyf.
cap.t. qutft.vnic». Ruuius ibid. in explie»tiont lextus,
Koccai qutft.j,

Rgvitvr. quod non : quia vtraque j^

confiderat dccifdcm rebus , igirurnon

funtdiftindac.Tcncr confcquentia per

Ariftotclem in tcrrio de Anima^tcxr.? S.vbi dicir,

quod fccatur fcientia quemadmodil & res.Et an»

tccedens apparct fccundo hmus c.j.tcxt.17. nam

vtraq; confider.-it de magnitudine , Iineis,& pun-

<Slis,& SoIe,& Luna,& eorii accidetibus propriis.

Secundo, fi diffcrrenr , hoc effer , quia Machc-

matica eft de fepaiatis a motu , & Naturalis n»n,

fcd proptcr hoc non : quia nulla eft rcs in rcrum

natura,quin fit mocu$,vel principium motus adli-

uum,vcl pafliuum.

Tcrtio , fi diffcrrent, hoc cffet, quia Naturalis

definir per motum,& Mathematicus non.vt dicit

Ariftoteles inifto fecundo , text.18. fed proprer

hoc non poteft dici;prim6,quia Naturalis dcfinit

morum,materiam piimam,& primum motote,&

tamcn non permorum,quia nullumiftorummo-

uctur. Secundo , quia Mathcniaticus definit nu-

mcrum per motum, quia dicit,qu6d numerus cft

multitudo cx vnitatibus aggregata,mod6 aggrc-

gatiocft quidam motus : fimilitcr definircircu-

lum pcr motum,fcilicet pcr hoc , quod omnes li-

nea: d\i€t'x a centro ad circumferentiam func

a:quales, modo dudio eft quida motus, ergo,&c.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelcm in jfto fe- t .

cundo.tcxt. I S.capitulis fccundo & terrio.ln qu^- Diuifi* qut-

ftionc primo videbirur , quzfcientia dicaturna- /'*"*'•

turalis, & qua: Mathematica. Secund6 qua: Ma-

thcmatica pura , & qux Mathcmatica media ma-

gis dicatur naturalis.quam Matheraatica.

De primo notandum cft , quod fcicntia non SeUnti» v^

dicitur naturalis , co qu6d infit i natura : quia '^*'^'»"*'
* T 1 L ntturalu,

L 2 qua:ljbec

uBim in
Thyfiea tns
nMHr»lt,f*u
etrpMi »»tH-

^titnti» M4-

thtmnficn
Vh4» Mtdf-

1X4

quzlibet rciencia noftra eft acquiHti de nouo , vt
paiet i.Poftcriot. tpxt.i. Secund6 non dicitut
fcientia naturalis , eo qu6d fit ^ caufis naturali-
bus ; quia fic quxlibet fcientit dicerctut natura-
lis , nam quaelibet fcientia eft ab intelledu , vnk
cum adiutorio fenfus , & obiedo extetioti , quac
funt caufac naturales. Ide6 dico quod fciemia di-
citur natucalis , eo quod eft de rebus naturalibus
fub ratione,qux dicuntur nacurales, & eft illa ra-
tio,qua dicuntur natura;, vel habentes naturam,
vel fecundum natpram:fed quia natura non dici-
citur abfolutc , fed in comparatione ad tnoturo,
idco res dicuntur naturales in ocdinead motum.
£x quibus fequitut , qu6d nuUus tetminus eft
de condderatione n^tutalis , nifi qui eft deHnibi-
lis permotum , vclpet aiiquod squiualens jpa-
tet,quia ifte terminus mom definicur per aliquod
asquiualens , & quilibetaltcr tetminus dicitur in
relatione ad motum ; & ide6 fi aiiquis Autiioc
tdebet definire perfedle conceptus natutales, mo-
tus implicitus debetexplicari.Sed obiicitur.quia
ifti tfermini hmo , 4nit^, albedo , vei liuiufmodi,
funt de confidetatione naturaii , & tamen non
funt connotatiui , imm6abroiuti , & per confe-
qaens in definitionibus ipforum non opottet
(cxprimetc motum. Rerpondetur , qu6d de iftis
terminis fecandum conceptam ablolutam eft
confi^eratio Metaphyfica, fed fecund^m con-
^eptum connotatiuum eftconfideratfonatutaiis:
quia naturalis non confidera^ hominem ; nifi yt
eft mobilis,fenfitiuus,inteiicAiuus , & huiufmp-
4iifimiiiternonconfiderataibedinem,nifi vtal-
bedo eft iromutatiua fenfus,difgregatiua vifus, &
huiufroodi : & fic confiderat iftam it^ prdine ad
fi^os raotus & op^rationes.

Nunc ponitur illa conciufio. Nulla conciufio,
cuias vterque terminus eft naturaiis , eft Mathe-
tnatica , vt patet de ifta : Omne compofitum e»
contrariis cft cottuptibiie. Probatur, quiataiis
conclufio non poteft ptobati pet ptincipia Ma-
thematica , igitut non poteft cfte Mathcmatica.
Probatur anteceden»^uia ptincipium * per quod
probatut aliqua conciufio, eft definitio fubiedli,
vei praEdicati : modo cum vterque terminus fij
naturalis,definitio non poteft cffe Mathematica,
fronfequemia patet , quia ficut patet in i.huiu^,
fext.89. fimiie eft dc principio in fpeculabilibui,
iicut de fiue in pra6ticis : mod6 resdenominatur
^ fine , igicur cQuclufio habet denominari k prin-
pipio,vt patet exercitatis,quia conclufio,tettaeft
fphaticai denominatut qatuiaiis.quando proba-
lur per principium naturaie ; 6c Mathematica,
quando ptobatut pet principium Miithemati-
cum. Patet igitur.quz fcientia dicatur naturalis:,
& quc conclufio dicatur de fcientia natutali.

Quantum ad fecundum notandum , qu6d
fcicntia*^ dicitur Mathematica , non quia eft dc
rebas abfttadis,aut infenfibiiibusjfed quia eft de
rebus fecundjim tationem roenfutac & rocnfuca-
biiis ; & quia ratio roenfurae , & roenfutabilis eft
impertinens tationi motus ,ide6dicitur, qu6d
Matheroatica cft de fepatatis ^ mota ad iftum
fenfuin:quia propofitiones, quas demonfttat Ma-
ihematicus.non cflcnt roitiiis vetae fi oronino cf-
fent iromobilia.quim fint de fa£lo : vcrbi gratii,
ifta conclufiojPropotiio fphaeraturo eft proportio
diaroetrorum.explicata non eflet roin6s vera,po-
fito qu6d omnia eftent imroobiiia, ficut eft de £a>
€to dumomnia.autquzdammouentur.

px quo fequitur , qupd in dcfinitipne tcrraii^f

Lib.ll. Phyficorum

d.

Mathematici , debet poni aliquod exptimen$ ra-
tionem roenfura: , vel roenfurabilis , vel faitero
confequentis roenfutam ; vt proportio confequi-
tur rocnfuraro.

Secund6 notandura, qu6d quxdam funt prin- ^"^"V*,,
cipia habita pec expetientiam , 6c illa funt ptin- ^*7»rfir»»fi«.
cipia naturalia;alia fant habita per natutaiero in-
ciinationero intelle6);us,& talia funt Matheroati-
cajdumtamen expriroant rationem menfurac , ic
menfurabilis , vc fi ab aequalibus asqualia de-
roas,&c.

Nunc ponitut ifta conciufio.Oronis ptopofitio
cuius vtcrque terroinus eft Mathematicus , cft
Mathematica. Probatur , quia nuila taiis poteft
probari per principiuro naturale. Ex quibus (e-
quitur,qua: (cienti^ fit pote Matheroatica,& qu^
conciufio dic4tur fcientia Matheroatica , & hsc
de fecundo.

Quanturoad tertium notandum , quod ficuc
funtaiiquaepropofitiones in quibus vtecque tec-
minus eft natutaiis,& aiiz in quibus vterquc ter-
roinus eft Machematicus , ita funt quaedam in
quibus fubiedlum eft de fcientia naturali,& prx-
dicaturo de fcientia Mathcmatica,& fi fiat e con-
uerfo,tanc illa propofitio proprie non eft de ali-
qua fcientia,nifi quatenus fua conuerfa eft de ali-
quafcientia : vetbi grati^ , nuiia fcientia probac
^alero conciufionero : HliqHU ciradiu eft gnetti, ali-
quajphtr* eftferrea.

Nunc fit prima conciufio. Propofitio cuius
fubicAum eft terminus naturalis ,& prasdicatum
terroinus Mathematicus, non poteft ptobari per
arnbo principia Mathematica. Probatur , quia ad
probationem taiis propofitionis requiritur exper
rientiaaiicuia$ fenfus ; verbi gratil , ad proban-
dumiftam ,qu6d multiplicatio luroinis per roc-
dium diaph^num fit fecundum incelTum re-
Aorn . requiritur experientia fenfus Siroiliter
ad probanduttt »aam , calum eft ^hdricum , vel
etiaro iftara, f<rr4 ^j^^«r<M;tcquiritur experien-
tijL fenfus.

Secunda concIufio.Talis conclufio poteft pro-
bariper ambo principia natutalia. Patetdeifta,
ctglum eft /phmcum.l^oDilioti cocpori dcbetur no-
bilior figura,caeluro eft nobiiius corpus, & figura
fphxrica eft nobiiioc figura,ergo,&c.

Tertiaconciufio : Talis propofitio probatur
vt in piurirouro pcr vntm principium naturaie,
& aliud principium Macheroaticum , quorum
ptincipium Mathematicuki femper eft maior , &
principium naturaie roinor.ProlJatur indudlione
in conclufionibus Matheroa-icx roedis:naro ifta
conclaCio, Lunaeftjph^rica, pDbatur fic,om»ecor-
putfuod cre/cit ,& decreft:it per circulum eft figurn
jpharica ifid Luna crefiit , & dect-fiit ficundum cir-
culum, ergo Luna eft fphtrica.yi^iox cft principium
Mathemacicum de fe notum , & ainor eft habi-
tum per experientiam. Similiter aa probandum
iftaro -.Dm^<^» eft mtum diapente. arguitur fic,
omnis {«oportio dupla eft maior fcfquialtera;
fed diaparqn confiftit in proportionc fefquial-
teta;maior eh.Mathematica,& minoc eftnatura-
lis habita per fcnfuro.

Sed obiicitur,qaia fi talis conclufio debet dici
roedia , vel hoc eft per abnegationem ; & hoc
non : quia fcientia fpeciiatiua fufficienter ciui-
dirur in M^thematicain, diuinam , & naturalero,
, patet^. Mctaph. text.i. Vd dicitur roedia pec
. participationem, & hoc non,qu\a fcientia eft ha-
bitus fimplex. Scciindo :qaia non contingit de-

nKtnftcantcm

Qu^ftio VI.

Stitntu tni-
dU quari
msgit »b vn$
txtrtm» dt-
ntmintntur.

8.

monftrantftndefccndcredegencre in gcnus, vt
patct primo Poftcriorum tcxt.56. igitur cadem
concluno non potcd probari pcr principia di-
ucrfarum fcientiarum.

AH primum dico , quod dicitur ' media pcr
participationem (iciquia partim probatur per
vnam rcientiam,& partira per aliam.

Ad fccundum dicirur, quod vterque terminus
propofitionis eft de cadem fcientia : patet igitur,
qu£ cft Mathematica media,& quz conclufio di-
catur media,& quomodo,& hsc de tertio.

Quantum ad quartum dico , quod duae funt
caufacjpropter quas Mathematica media , diciiur
magis naturalis,qukm Mathcmaticajprimacaufa
eft , quia conclufio habet denominatioAcm ^
principio , per quod probarur, & ide6 poiius
denominatur ^ principio magis determinante
& rpecificanteconclufionem: modominor ma-
gis fpecificat conclufionem quam maior,& pet
coniequens magis cft denominandaconclufiocl
minore , quam 4 maiore : modo didbum eft in
tertia conclufione , quod in prdbatione Mathe-
maticae mediaEminor eft de fcientia natiirali , &
per confcquens conclufio eft magis denominan-
d a naturalis,qukm Marhematica.

Secundacaufa,quiaconclufio potius eft deno-
minandaab illo principio, quod ipfa fequitur fe-
cundum certitudincm , & dubitationem , fed fe*
cundum hoc fcquitur minorem , quz eft natura-
lis,& non maiorem, quae cft Mathematica;igitur
potiijs denominanda eft naturalis, quam Mathe-
matica ; fed quia principium probans conclufio-
ncm eftcopulatiua fadta ex maiore , & minore,
qux non eft certior , qu^m pars eius, fciliccr mi-
nor , igitur ^ minorc , quz eft naturalis , fumitur
dcnominatio.

Sed contra iftud obiicitur , qu&d ab illa fcien-
tia magis e(l denominanda Mathematica media,
cui fub alternatur , quam ab iUa, cui non fubal-
cernatur: mod6 Mathcmatica media fubalter-
naturpurz Mathematicx,vt patec i.Poft. tez.^o.
igiturab illaeft potius dcnominanda.Rcfponde-
cur negando maiorem , & caufa eft : quia princir
pium Mathcmaticum per quod probatur conclu-
fio Mathcmaticz medias , eft conclufio fcientis
purs Mathematicx. Idco ad fciendum perfe£l^
Mathematicam mcdiam,oportct fcitetotam pu-
ram Mathcmaticam; fed non oportet cognofcerc
cotamfcicntiamnaturalcm; imo fufficitcognof-
ccre aliqua principia eius.Ideo Mathematica me-
dia fubalternatur purz Mathematicae , & non
fcientiz naturali.

Ad rationes. Ad primam negatur maioc. Ad
probationem dico,qu6d Ariftoielcs intelligit,
qu6d fcienciae funt <^ diuerfae fecundum diuerfi-
tatem rationum confiderandi.

Ad fecundam dico , quod Mathematica cft de
feparatis modo przdidlo , qu6d condufiones,
quas demonftrat Mathematicus , non efient mi-
niis verz,quam fint de fadcpofito, quod omnia
ciTcnt imroobilia,infenfibilia,& immaterialia.

Ad tertiam.fi difFerrent hoc e(rct>&c.concedo.
& quando dicitur.quod naturalis,&c.Dico,qu6d
'-Jiaturalis definit motum per aliquod acquiua-
lens,&alitecdefinicpccmotum in ce£lo> velin
obliquo.Et quando diciturdcMaihematicaidico
qu6d M])|hematica non definit per motum , nifi
capiendo motum improprie , & tranfumptiue.
Tuncdcdefinitionenumeri Mathematicus non
cucat,an fit aggregatio , vel non i fed fufficic fibi,
Scetioper.Tem./I.

quod nuraerus fit multitudo vnitatum , vel -ex
vnitatibus. Confimiliter dedefinitione circulij
Mathematfcus non curac vtriim illx lincz ducan-
iur,vcl non,fed fufficit fibi, quod omnes illz li-
ncxfuntzqualcs ,quarum vnus terminus cflcc
ficutccntrum.&aliusficutcircumfcrentiacircu-
li > & hzc de quzftione.

ANNOTATIO.

* TyRinciptHm per tjHtd probatHr ali^ua conelufio
X tfldefinitiofitlneSHtvelpajftonu. Nota quod
ideo loquitur Scotus difiun(^iue : quia duplex
eftopinio de medio demonftrationis. Nam qui-
dam fcntiunt medium in demonftratione pro-
pter quid eflc fimpliciter paffionis definitio-
nem , quod probant pet Ariftotelcm 1. Poft. vbi
perextin<aionem ignis in nube dcmonftrat fo-
nura in nubibus fadlum , vbi patct , qu6d defi-
nitio eft mcdiura diccns proptcr quid. Scotus
ver6 & fequaces diftinguunt demonfttationcm
proptcr quid , nam quacdam eft potiffima , quz-
damnon potiffima. Potiffima dcmonftratio cft
illa, adquam trcsrcquirunturconditioncs.Pri-
ma , qu6d in cius conclufione przdicetur paffio
de proprio , & adaequato fubictflo , vel aliquid,
quod fe habeat per modum proprix paffionis
adzquatz. Secunda conditio eft , quod illa paf-
fionecenari6& incorruptibiliter infit fubic6lo:
Tertia quod proccdat ex przmiffis immedia-
tis , quarum medium fit proxima & vltimacau-
fa inhzrcntiz paffionis ad fubieiflum , vltra
quam non contingat vlterius quzrere : ficut eft
demonftratio, quz eft percaufam finalem; pec
quam nedum cfFedum , f(?d alias caufas de-
monftramus. Nam cum finis fit caufa caufa-
rum. 2. Phyficorum , texc. 31. cotius quzftionis
vltima refolutioftabit ad caufam finalem,qi3a
habita ampliijs non quzremus. Demonftratio
non potiffima ea dicitur , in qua demonftratuc
propriapaffio dcfubiefilo perdefinitionem ipfius
paffionis, & in tali dcmonftratione dcfiuitio paf-
fionis eft medium.

Czterum potiffiroae dcroonftrationis dcfini-
tio paffionis non cft medium : quia medium in
demonftratione potiffimafacit fimpliciternoti-
tiam , ita vt ipfum in efTe , fiue in cognitionc ab
alio non depcndcat , vt paffionis definitio dc-
pendet in elTc , & in cognitione \ fubicfto ; quia
a principiis fubiedi , ficut & paffio caufatuc , ac-
quc adco definitio paffionis non poteftefrcmc-
dium indemonftraiione potiffima , bcne tamcn
potcft cffe medium in aliqua demonftratione:
quiadicit Ariftoteles i. Poft. qu6d ratio primi
terinini eft medium in demonflratione. Paffio
autem vno modo dicitur primus terminus , alio
modovltimus. Confiderando namquc ordinem
praedicatorum fic paffio eft ptimus tctminus,
quia przdicarur in demonftratione , cum fit ma-
ior extremitas , & nunquam fubiicitur. Confi-
derando ver6 otdinem naturz , fic paffio eft vl-
timusterminus: quia paffio poftcrior eft fecun-
diim naturam fubicdlo , & etiam piincipiis fub-
ic£li , quia paffio confequitur fubiedum ratio-
ne ptincipiorum fubiedli.Rclinquitur crgo,qu6d
definitiofubiedii eft mediura in dcmonftratione
potiffima.

•» Scientia dicitur Mathematica , non tjuia efl de

rebm abnraSltStSccKoii primo.in qualibet fcien-

tia tciacfrc: videlicet paffiones dcmonftrandz,

L 3 caafz

10.

Opinio du-
pUxdi mtdio
dtmtnftrMit-
nk.

Dtmtnftrati»

prepttr quid

tft dufUx.

II.

II.

In qualibtt
fliinti» tria
fmt.

126

Lib. 1 1. Phyficorum

Seiintii A/«-

thtmuict
fnntin dn-
flici differgtf
tik.

IJ'

14.

caufaB per quas demonftrantur , & fubieftum
de quo demonftrantur. Nota fccund6 , Phyfi-
cam habere pro fubiedio fubftantiam non quam-
libet : non enim cuiuflibet fubftantia* pafliones,
caufafquefpeculatur, fedfolum illius qua>motus
principium habet , & mutationibus fenHbili-
bus cft fubied:a, erit igitur fubftantia de qua
Pliyficus confidcrat , fcnfibiHs , «Sc naturalis.
Mathematica vero habet pro fubie£lo accidens
non quodcumque , fed illud quod cx fe ^ mu-
rationc non dependec , nequc mutationis eft
caufa , licet interdum cnm motu acquiratur,
qualis eft quantitas , eaque accidentia , qua»
quantitatem fequuntur: eftenimincceloquan-
titas , & figura non ex mutatione prouenien-
tes , & de huiufmodi fubiedto oftendit pafliones,
de accidentibiis ver6 mutationi obnoxiis, quales
funt qualitates corporis ad PhyHcam pertinec
difputatio.

? AfirolegU dieitur fcientU mediay 8cc. Nota
primo , quod fcientic Mathematicae funt in du-
plici diftierentia: quaEdam quz huiufmodi acci-
dentia in vniueriali cognofcunt, vtquae agic
de figura in communi abfque eo , qu6d deter-
minet in qua fit materia , Sc huiufmodi dicun-
tur purx Mathematics ; quaedam agnnt de eif-
dem accidentibus in particulari , id eft , de illis,
quxfuntin aliquo corpore; veluti Aftrologia,
qux agit de figura , & motu corti , 8c tales di-
cuntur Mathematica; media:. Obferua tamen,
qu6d quamuis huiufmodi medis fcientisMa-
thematicz tradbent de huiufmodi accidentibus
in aliquo fubiefto , & in fubftantia exiftenii-
bus , non agunt de ipfis quatenus in tali exiftunt
fubicftoifed de ipfis fecundum fe,ac fi in fubie^ko
non eflTcnt.

^ Scientitfknt diuerft ftcmdHtn diuerfitatem ra-
tionum confiderandi. Nota qnod licct Phyfica,
& Mathematica conueniant in re confidcrata,
non tamcn conueniunt in, fubiedo : nam quam-
nis Phyficus agat de accidentibus , de quibus
Sc Mathematicus , agic tamen de illis prouc
fubftantiis naturatibus competnnt , Mathema-
ticus autem traftat de illifmet , vt aliqua; paffio-
jics ipfis accidentibus , vt talia funt , compe-
tunt , arque adco funt diuerfa fubie6t;a Phyfi-
cx & Mathematica: , quia Phyficus habct pro
fubiccSbo fubftantiam , de qua demonftraj mo-
tus , & cajtcras paffioncs , Mathcmaticus vcr^
habet quantitatem pro fubiefto , tradlatque de
motu quatcnus eft quoddam quantum , &de-
monftrat dc quantitate paffioncs , & pet con-
fequens quamuis Phyficus tradtct de quanti-
tate , & motu , hinc non fcquitur idcm habc-
re fubiedlum , & ex hoc fcquitur intcllcftus
illius didi communis ir.nuentis difFerentiam in-
ter Mathematicam , & Phyficam, vidclicct, Ma-
thcmaticum , & Phyficum non differre in re,
fcd in modo confiderandi eandem rem , quam-
uis enim vterqne de quantitate agat , tamen
Phyficus agit de illa , vt dc paffione fui fubiedbi,
Mathematicus ver6,vt dc fubiefto fuarum paffio-
num.

e Phyficut (fr Mathematicm differunt in modo de-
finiendi. Nota quAd in fcicntiis definiuntur&
fubicda , & paffioncs , fed diuerfimodc ^ Ma-
thematico , & Phyfico definiuntur : quia Phy-
ficus dcfinit pcr matcriam fenfibilem ,motuiquc
fnbicftam : Marhematicus ver6 definit fincfen-
fibili niotulque fubiec^a materia. Natn Pbyficps

dcfinit paffiones per matetiam , vc pet fubic-
^lum ,nontamen tanquam per partem rei dcfi-
nitae , vt fi definiat iram,dicens : Ira eft afcen-
fus fanguinis circa cor : definit etiam fubiciftum
pcr materiam , vt pcr partem fubftantiz , ic fic
dcfinit hominem per corpus. Scientiz autem
Mathematicc,quarummateriacftquantitas:quia
ficut matetia, & forma fubftantialis effieiunt ens
natnrale, ficetiam quantitate ,& figurafitens
Mathematicum , verbi gracia , triangulus , vcl
quadtanguIus.Vndc Mathemaiica per hanc fuam
materiam oftendit & fubie6tum , & paffiones,vc
par , & impar per numcrum , triangulum pcr li-
neam,&c.

Ex his fequitur primo , quod Phyficus , ic
Mathematicus difFerunt etiam in modo de-
monftrandi , quia Phyficus frequentius vtitur
demonilratione tjuia , id eft , qua pt occdit r.b efFe-
6bu ad caufam : quia eius caufa; frequentiijs func
occulta;. Mathematicus autem i pt iori frequen-
tii!is procedit : quia eius caufx func effc^ibus
notiores : quia cum abftrahac i fenfu,& id fit no-
tiusintctle6tui,quod eftprius,cauf;que fint prio-
res efFedlibus , efficitur vt per caufas frequentius
demonftret.

Sccund^ fequitur , qudd Mathematica eft cer-
tiof fcientia qukm Phyfica : quia effcdus Phyfi-
ci non femper , & indubitanter eueniunt,fed ali-
quando fit defeftus : ratio eft , quia cum mate-
ria ex qua res conftant , fit muttorum reccptiua;
impediri poteft multis diftrada , ^ qua ciim res
mathematica:abftrahant , fimpliciter funt necef-
fariae. Semper enim triangulus habct tres angu-
los zqualcs duobus rc<5tis,non tamen fempcr ho-
mo habet ocuIos,duos pedes,manus,fed aliquan-
do ineft in his defedbus.

EXPOSITIO TEXTVS.

C^m autem 1 natura duflex fit. Hoc eft fccun-
dum caput huius tra£batus,in quo Philofo-
phus oftendit de quibus eft confidcratio natura-
lis,& primo oftenditquod naturalis habet deter-
minarede materia, &forma. Secundo oftendic
vfque ad quancum habent determinare de forma.
ibi, Qupuf^ue ergo Phyficum. Item primo probac
conclufioncm duabus rationibus;fecund6 mouec
dubitationcm : tertio adducit atiasrationes : &
quarto oftcndit fpecialiijs , qu6d naturalis habet
dcterminare de materia ; & quinto fpeciatiter,
quod naturalis habet determinarede forma. Se-
cundum ibi , Etenim iam & de hoc. Tertium ibi,
5« autem ars imitatur naturam. Quartum ibi,6^o-
niam &faciunt. Quintum ibi, Amplius eorum, (jua
adali^uid, Eft igitur prima conclufio ifta : quod
fcientianaturalis habct determinaredctTiatcria,
& forma. Probatur: quia natutalis habet decct-
minare de natura;igitur naturalis habct determi-
narede materia, & forma , & huius rationis fo-
liam ponit minorem.Seeundo probatur:quia con
fiderationatutalis, eft ficut confideratio defimo,
fed confideratio de fimo non eft confideratio dc
raatetia tantiim , nec de forrna tantum,fed eft dc
forma,vt eft in determinara materia , igitur con-
fideratio naturalis non eft fotijm de maccria , fcd
de forma & materia fimut.

Etenim iam 1 & de hee. mouet dubitfitionem:
quia ex quo materia , & forma funt dua: natura:,
& fit vnum tertium compofitum vtriufquc, fcili-
cet compofitum ex materia, & forma,de quibus

tribus

K U)ll44

Text. II.

NaturMlit
hitbet deter-
tninare de
mnteria f^
forttts,

Vide ZitMM.
ratn in tab,
lit. N.fol.

Text. it.

Quxdio VI.

127

ViJe Jijref-
fitntm Auer.
fufer iHo

UXtM.

16.

Text. 1}.

»7-
Tcit. 14.

Vide Zima-
ram in t»hul.
lit. H. fol.
J7t.

Nm fumm
^uodammodo
finit omnium.
Text. ij.

ttibused fcientia natutalis , & idc^dubiurn eft
vrrum dc iftis debcac confiderari fecundum vnam
partem rcientiarnacutalis , vcl devnafecundum.
vnam parrem ; &: de alia fecundum aliam. Et ra-
tio dubitationis eft i(la : quia refpicienti in an-
tiquos , id el\ , in libros antiqnorum tota confi-
dcratiu apparebit de materia ,cxcepto quodin
modica parte Empedoclcs , & Dcmocritus teti-
getunt formam , & tjuod ^uideraty cffe aliquam
partem.

5» autem ars imitatur naturam. Hic adducit
alias rationes ad conclufionem, & funt dnsc. Se-
cunda ibi , Infitper eiufdem efl. Secunda ratio eft
de ifta , quod Hcut eft in artificialibus ; ica dcbet
efTc in naturalibus , fcd in arcificialibus arcifcx
habet con/idcrare & matcriam , & formam fui
opcris^igitur fimiliter &innaturalibus. Maior
patet per nmile : quia ars * imitatur nacuram; &
minor apparet. Nam Mcdicus , qui eH Artifex,
fecundum artem conHdcrat fanitatcm , quae eft
forma fui operis , & confidcrat quatuor humo-
res , fcilicet cholerara , phlegrtia, fanguinem , &
melancholiam j qux funt matcria fui opcris.
Vndenotandum,qu6d Ariftotelcs inprobacione
fus minoris addit , quod in arti6cialibus attifex
habet cognofcere materiara vfque ad hoc,id eft,
non rcfoluit matetiam in omnia , in qux refolu-
biliseft. Vndedomificacornoncurat,an lignum
fit compofitum ex elementis , fiue ex matcria , &
forma , an fit omnino incompofitum. £t ratio
eft : quia nnlla eft ars communis omnibus arci-
bus; quia fi eflct aliqua.cfportcret illaro prius ad-
difccre, qu)^m addirceretur aliqua ars parcicula-
ris i fed fcientia nacuralis rcfoluit materiam in
omnia, in qux refolubilis cft, eoquodeftvna
fcicncia naturalis c<>mmunis omnibus rebus na-
turalibus.

In/itper ieiufdemefi. Hicponitur tertia ratio
ad conclufioncm: quia eiufdem fcientije eft co-
gnofcerc finem , & ordinata ad finem, fed forma
cft finis materiac ; igitur eiufdcm fcientia» , &c.
Scd ad fcientiam naturalem pcrtinet dctcrmina-
rc de alccro irtorum, igicur & dc vcroquc. Maior
nota eft, & roinor apparet : quoniam quorum eft
aliquis concinuus motus ,illud cft finis motus,
quod cft vltimum , & gratia cuius ille motus fit,
& apponitur finis gracia cuius : quia non omne •>
vltimum cftfinis , ficut vltimum proueniensex
neceflicarc materiac , fcilicetmors,fcd vltimum,
& optimura , gratia cuius aliquid fit, eft finis.

Glupniam & 4 faciunt artes materiam, Hic often-
dir.quod naturalis habet confiderare de maceria,
& eft fecunda conclufio capiculi. Probatur , quia
ficuteftin artificialibus , ita in naturalibus , fcd
in artificialibus artifex halfet cognofccrematc-
riam: igitur& in nacutalibus ; maiorpacec per
fimile, &:minorpcr diuerfitatcmcntium.Nam*
qusdam funt at tcs matcrise , vt ars fa(^iua late-
rum : alias funt operofae , id eft , difponunt mate-
rias fadtas pcr additionem , vel fubtradkioncm,
vt ais Jolatiua lignorum j aliz funt vfuales,
qucmadmo<ium nos vtimur omnibus artcfadtis
ptoptet nos: quianos ** fumus quodamroodo
finis omnium , non finis qui cft vltimum tranf-
mutationis , fed finis , gratia cuius alia funt , &
ordinantur. Scd , duas funt artcs vfuales , quac-
dam vtens, & cum hoc operans,& dicitur vtcns:
quia vtitur materia fa(fla, & difpofita,dicituc
opctans: qnia inducic aliam formam fubftantia-
lem , fcd alia eft ars vtens tantum, & illa eft ac-

chite6lonica,id eft.principalior: modo per iftam

diftinftionem patet niinor : quia in quaiibet di-

dlarum artium artifex cognofeit materiam fu« ^'f^*. *'"*'*'

artis , fed atchitedonica magis cognofcit for- '^""^

mam , ficut gubecnator nauis cognofcit , cuius

figurs debeat efle rcmus , fed ex quo ligno de-

bcat cfle cognofcunt mclius attes fubferuicntes

fibi. Et fubdit Ariftotelcs , qu6d licet fimile fit

de artibus, &naturalibus , tamen in hoc eft dif-

ferencia , quod in arcificialibus faciamus mate.'

tiam proptcropus, fed in naturalibus niateria

eft, id eft, praefupponitur.

^mplita eorum 6 tjua ad ali^uid. Ponitur tertia 1 8.
conelufio, quod ad naturalem fpedat confideta- Text. ts.
tiode forma: probatur, quia ad quem fpeftac
confideratio vnius relatiuorum , &ad eundem
etiara fpedat confideratio relfqui; fedad natu-
ralem fpedlat confideratio de materia, vt dicituc
in relatione ad formam ; ergo,&c.

gluou/^ue ergo Phyficum oportet , (^c. Hic oftcn-
dit vfquc ad quantura fpeftat dctcrminare de
forma ad naturalem, dicens qu6d ficut medicus
habet confidcrarc neruum,& faber acs : ita natu-
ralis habet confiderare formam : nam medicus
confiderat netuum quantum ad omncs fotmas
cius vfque ad vltimam formam , quam ipfc in-
tendit , fcilicet fanitacem , ita fimiliccr nacuralis
habet confiderare omnes formas vfque ad vlti-
mam formara, exiftcntem tame in raateria,qnam
vocat fepatatam , exiftentem tamen inmateria,
ifta eft forraa huraana,quae dicitur fcpatata : vcl
quia non cducitur de potcntia raatcri^, vel qiiia
non exercet fuam operationem mcdiantedctcr-
minato organo corporeo : fed dicitur exiftcns in
matcria , quia informatmatcriara,licct non edu-
catur de potentia materix. Et tunc tefpondec
cuidam dubio:quia ex quo fotma hominiscft
fcparata , non vidctur ,qu6d natut alis debeat de
ipfa confiderare.ciira confideratio naruralis non
fit de feparatis, vt patuit capitulo prarcedenti.
Refpondet Atiftcitelcs, quod imm6,quiadcom-
ni forma gcncrara cx materia habet confiderarc
naturalis : fcd forma horainis eft generata ex
macetia : quia homo gencrat homincm ex matc-
ria , & Sol ; & de ifto dubio non ponii in textu,
nifi probationem minoris , &fubdit Atiftoteles
quod quomodo forma fit feparabilis , & quae fit
forma feparata, pertinet ad Metaphyficam.

Sol , (^ hem»
generant ht'
mintm.

ANNOTATIO N E S.

* A Rs imitaturnatHram. Notaprira6, quod \a,

jLA.ars dupliciter imitatur naturam. Prirao Arib.furiam
in fine,icahabet Ariftoteles i. Echicorum cap. natunm
I.& z.Cceli cap. 5. Qucmadmodum enim natu- """*""'•
ra facit de poflibilibus, quod optimum cft, & id,
quod mcliuseft, ita & ars. Secund6 imiratur
naruram in mediis tcndcntibus ad finem ; & in
modo confequcndi finem ; nam qucmadmodum
agensnacuralc producit formam in matcriadif-
pofita , ita artifcx inJucit formam in matcria
ab eodtm pracparata.

Secundo nota,qu6d hzc ptopofitio, jirs imita-
tur naturam, poteft habet triplicem fcnfum. Pri-
mus fenfus eft, quod eftc(flu$ artis , fiue ipfa arti-
ficialia , fimiliafunt naturalibus. Secundus fen-
fus, quodagens per artcm,imitatur agens pcr na-
turam. Tertius fenfuseft, qu6d forma artis cft
fimilisforma: naturali. Primus fenfuseft verus,
praecipue in atcibus , qux vecfantuc circa res
L 4 faflas

128

Lib.II. Phyficorum

2.0.

fadas , vt ars pingendi, 8c faciendi ftatuas : ratio
eft , quia focma fpecifica , cum non percipiatur
fenfu per figuram diuerfam oftenditur melius,
quim per quaecumque alia accidentia,& ided
quamuis ars non imitatur naturam, producendo
per artem forroam fpecificamj fatis eft, qu^
imitctur ipfam exteriorem figurara, producendo
iimiiem figurx exteriorirei naturalis. Secundus
fenfus ctiam eft verus : quia artifex imiratur
agens naturale in modo opcrandi , quz Hmilitu-
do in duobus conflftit :prim6qu6d ficutagens
iiaturale producit efFc6lum fibi fimilem infor-
ma , ita artifcx producit effecftus fimiles idolis,&:
imaginibus in menteartificisexiftentibus, & fcr
cundum eas imagines operatur:quapropter dicit
Ariftoteles, quod domus adextrafit a domo ab
intra. Secundo, qu6d artifex difponit materiam
ipcipiedo ab imperfei5bis,quemadmodum ageiis
naturale. Tertius fenfns fimiliter eft verus, quod
fcilicetformaartis eft ftmilisformsnaturali ali-
quo modo : producit enim ars fibi fimilem efFc-
^um , ficut & natura licet in arte noq fit fimili-
tudo fpccifica in cffedu fiGto ab artc,cum ipfa
ariefecundum quam fit.

^ Non omne vltimum tfl finis. Nota quod ex
hac ratione elicit Ariftoteles, qu6d Philofophus
ille Euripides ( vt Philoponus explicat) errauit
aircrcns mortem effe finem : eft enim operatio
finishominis,vt habct Ariftoteles i.Cocli cap.j.
tex.6.Ratio eft quia fiiiis debct effe optimus,fed
mors non eft optima : quia eft corruptio, immo
yt habet Ariflotelcs j. Mctaph. text. 2 1. cft vlti-
mum malorum, atque ade6 morsnon poteft ha-
bererationem finis.

c gijtxtUm funt artes materU , &c. Nota, trte$
mechanicas multipliciter fe habere ; quaedam
enimcirca materiam veriantur, quaedam circa
formam : & ex prioribusquzdam funt operati-
pz, quales funt facicntcs materiam, vt ars confi-
cicndi lateres ; aliz fnnt artes pauloaltiores , Sc
funt , quz non faciunt materiam , (ed altcri arti
przparant,vt faber lignariui przparat lignaad
naucs conftruendas. Ex pofterioribus autem
quzdam funt quas archite<3:onica$ vocant,id eft,
imperantes , & dominantes artibus verfantibus
circa materiam , & cx his qu^dam verfantur cir-
ca forroam , quzdam ver6 circa vfum talis for-
mz. vetbi gratia, ars nauifadliua verfatur in
cpnficiendauaui , ars veronauigandi vtitur na-
ui,8i djcitur vfualis.Hz artes fic fe habent,qu6d
vfualis eft przcipua , & architcdonica rcfpcdu
artis conficiendi nauem : przcipit enim artifici
nauis,vt hoc, aut illomodoiliam conficiat , &
ars conficiendi naucm cft architcdonica rcfpcr
(ka artis ,quz przparat ligna : przcipit enim fa-
broquopadto fcindere,dolare'que debcat ipfa
ligna. Faber igitur confiderare dcbet an ligna
fint apta vt talitcr dolentur , vt in ipfis talis for-
maintroduci valcar.

** Nos fumus ijuodtimmodo finU omntHm. Nota,
qu6d reddens Ariftoteles rationem , quare fint
quzdam artcs matcriam facicntes, quzdam ve-
r^difponentes ad formam , quzdam ipfamfor-
mam fabricantes , & quzdam vfuales ; dixit ra-
tionem eflc, qu6d nos fumus quodaiTimodo om-
nium finis , atque ade6 omnibus rebus vti dcbe-
mus : & ratio cft,quia omnes res inanimatz funt
propter plantas , & plantz propter bruta,& pro-
rlnii tfi tlu- pter hominem bruta. Obfcrua tamen duplicem
plt':. plfe fii^cm , quidam cf^ finis (uim ^ ;^lius cft finis

Artium ii ■
Utrfitiu ex-
flifstur.

XI.

^o : finis quo eft ille , quo confequitur aliqaid:
finis cuitu eft ille cuius gratia przpatatur res ^
naturii,qai diciturcaufafinalis: verbi grati^,fer-
uus habet dupliccm finem ,alterumniMw,eftque
dotninus ; quia gratisi domini operatur. Alter
eft finis quo, & eft obfequium ipfius ferui. Vnde
fuppofiti hac diftinftionc, quando Ariftotelcs
dixit operationem efTe finem hominis,loqueba-
tur dc fine ^«ojquando ver6 hic appellauit homi-
nem fincm omnium, loquitur dc finecKiw ; quia
omnia funt propter hominem.

EXPOSITIO TEXTVS.

DEterminatu i autemhu,confiderimiumeIl ie
caufisy & tjud&ijuot numerofitnt. Ifte eft ter-
tius traftatus huius fecundi, in quo Philofophus
determinat decaufis per fe rerum naturalium,&
diuiditur in duo capitula : in primodiftinguic
gcnera , & in fecundo detcrminat de modis cau-
farum, ibi, Mediautemcaufiirum.Vtimumdiaidi-
tur : quia prim6 przmittit intentionem. Secun-
d6 prorequitur ibi, yno igitur modo. Prim6 igitur
ponit iftam conclufioncm: Ad fcientiam natura-
^m pcrtinet determinare de omnibus caufis,qu^
& quot fujxt , quia ad illam fcientiam pertinet
determinare de caufis, quz & qiiot funt, quz cft
gratia fciendi : fed fcientia naturalis eft gratia
fcicndi; igitur.&c. Maior cft nota : quia rcs non
fcitur perfeft^ aniequam cognofcamus ipfam
quantqm ad primam cauHim eius,& quantum ad
propinquiflimam caufam, & cum hoc fecundum
orones caufas intermedias ; & ide6 ifto modo
determinandum eft de gencratione,& corruptio-
ne, & omni mutationc naturali, reducendo ipfas
in fua principia, & determinando dubitabiliade
eis.Et minor apparet ex 6.Metaphy fic^.rex.i.quia
fcientia naturalis eft fcientia fpeculatiua,quz
proceditpercaufas. Sed contra maiorem obii-
cirur:quia confimiliter probaretur, quodMa-
thcmatica debet determinate de caufis ,quz&
quot funt : quia ipfa cft gratia fciendi. Refpon-
detnr, qu6d non : quiaMathematica demonflrat
per vnam folam caufam , idc6 in maiori debet
addi, quod illa dcbetconfidetaredecaufis , quz
eft gratia fciendi fecundum omne genus caufz.

f^no 1 igitur medo. Hicprofequitur, & prim6
diftinguit genera caufarum.Secund6 ponit quaf-
dam proprietates ipfarum,& terti6, illas proprie-
tates reducit ad quatuorgenera. Secundumibi:
^ccidit autem cum multipliciter dicantur caufa. Ter-
tium ibi: Omnes autem nuncdiUtcaufk. Dicit igi-
tur , quod vno modo dicitur caufa ' illud ex qno
fit aliquid cijm infit , & oportet addcrc ex quo
przfuppofito , ad difFcrentiam formz : & cxem-
plificat , ficut zscft caufa ftatuz , & argentum
caufa phialz ,c^Aor«OT^*wr/i;&hoccxponitur
quod nonfolumcaufadiciturdenomine fpecia-
li fignificante caufam : immo etiam de nomine
generali, ficut dicitur ita bcne ,qu6d metallum
eftcaufaftatu£ materialis, ficut dicitur qu6d zs
eft caufa ftatuz , & in hoc tangitut caufa mate-
rialis.

^lie moiojpecies & exemplum, & ratio ^uodifuii
trat effeeftcattfa , id eft , alio modo forma ^ dici-
tur caufz ,quz forma dicirur fpecies : quia pcr
ipfam rcs ponitur in determinata fpccic,& voca-
tur excmpium, eo qu6d ficut ad inftar fit aliquid
fimile,ita per formam compofitum eft natum ge-
pcra(c fibi fimile fccundum fpecicm , & quod

qiiid

Text. »7.

Degtn*rihu$

{3* modit
cAufifrum.

i5-

Tcxt.ti.

Caufii quid.

Vide Zima-
r»m in tabm.
lit.P.fil.iH.

Qusftio VI.

14.

Tcxt. i^.

Text. }0.

TrtpriettUtt
t»uf»rMm
fHnttrei,

i:*uf* funt
Chi inmairrt
tnuft.

T«t. }i.

C»uf»rum
qumtMtr /#-
•er».

quid erat cfTe dicirar fiorma , id<(t , partes defi-
nicionis pofTunt dici formz, 8f1ioc valde impro-
pric capicndo formam ; ficut duo , & vnum pof-
lunt dici forma huius, quod cft diapafon , quz
confiftit in proportione duorum ad vnum. Con-
firailiter partes pofita: in definitione poirunc
dici forma: ifto modo, & hoc eft valdc im-
propric.

Tcrtio modo j caufa cfficicns dicitur c cau-
fa, quam Ariftotcles vocat illud vnde eft princi-
pium motus,aut quietis,& hoc efFcdiuc : & exe-
plificat in voluntariis vt confilians dicitur cau-
fa, fimiliter in naturalibus.vtpater diciturcanfa
filij, & omnino faciens dicitur caufa fadli.

Quarto modo finis •• dicitur caufa^fcilicct fi-
nis gratia cmiu fit aliqua operatio : vt verbi gra-
tii , fanitas dicitur caufa finalis ambulandi , &
probat Ariftoteles qu6d finis eft caufa : quia de
fine eft magis dubium , qu^m de aliis : quia illud
cft caufa per quod conuenienter refpondetur ad
quzftionem,qucrentem propter quid : modo per
finem conucnienter refpondctur ad quxftionem
quxrentem propter quid , vt fi dicatur proptcr
quid ifte laborat ? conuenientcr refpondetur,
proptcr fanitatem; &fubdit Ariftotclcs , qu6d
omnia intermedia ad aliquem finem , quibus fci-
licctacquiriturfinis, poftunt dicifines,vtpurga-
tio.maciescorporis, potiomedicinaIis,& orga-
na corporis poftunt dici fines fanitatis , eo quod
mcdiantibus iftis acquiritur finis principaliter
intentus , fcilicet fanitas : fcd ifti fines medij dif-
ferunt ab inuiccm : quia ipforum qusdam funt
opera , & quzdam organa, & tandem rccapitu-
lat in finc, quod tot funt caufae , & tot modis di-
cuntur.

.AccitUt OHtem citm 4 multipliciter McantHr canft.
Iniftaparte ponit quafdam proprietatcs caufa-
rii,& funt tres.Prima cftcomparado diuerfas cau-
fasadeundemcfFe6lum,fciIicet,qu6d ^ eiufdem
eftedlus diucrfz funt caufz,non folum loquendo
de caufis per accidcns , immo etiam loquendo
de caufis per fc : fed ftatuz fadlor eft caufa effi-
cieps. Secunda proprietas cft comparando di-
uerfas caufas ad inuicem , quod caufa: funt fibi
inuiccm caufz , vt labor cft caufa cfFe6liua fani-
tatis,& fanitas eft caufa finalis laboris. Tertia
proprictas eft comparando eandem caufam^^ad
diucrfos efFcdus, fcilicet,qu6d ^ eadem eft cau-
facontrariorum cfFcftuum. Sicut nauta per fui
pra:fentiam eft caufa falutis , & per eius abfen-
tiam cft caufa fubmcrfionis. Sed contrll,quia ab-
fentia nautac non eft caufa fubmerfionis , nifi fit
caufa efficiens,& tamcn fortc nauta dormit tem-
porc fubmerfionis , igitur tunc non cfficit cam.
Refpondetur , quod hoc cft impropric didlum,
Nauta per eius abfeniiam cft caufa fubmerfionis,
fed per hoc non datur aliud intelligi ,nifi habi-
tus ptiuationi contrarius , ficui fi nauta fuiffet
przfcns, fuiftet caufa falutis.

Omnes Htttem j- mtftc dlQM cauf^ Rrducit omnes
caufas in prasdidta quatuor genera , quat Arifto-
telcs vocat modos manifcftiffimos propter eo-
rum communitatcm , verbi gratia, clcmenta , id
eft , littera: funt materia fyllabarum , & illud ex
quo fiunt vafa.cft materia vaforum , & ignis , &
huiufmodi corpora fimplicia funt materia mix-
torum , & partes funt qaodammodo materia to-
tius, & fuppofitiones, id eft, principia funt ma-
teria conclufionis ; & hoc eft verum non fecun-
dum fe tota , fcd fecundum extrcma ipforura:

nam conclufio coponitur tx extremis principio-
rum. Poftea reducit aliqua ad caufam formalem
diccns , quod harum , id eft , cauf^rum quzdam
funt ficut fubiedum, vt pai tes, & <aiiz funt ficuc
forma, vt totum, & compofitio & fpecies;& vo-
catur forma totum, eo qu6d per ipfam totum eft
hocaliquidinadu ; & compofitio vocaturfor-
ma artificialis, & fpecies, id eft, forma naruralis,
perquam ponitur indetermmatafpecie. Poftea
reducit aliqua ad caufam efficientem , dicens,
quod femen eft caufa efficiens , fcilicet illius,
quod producitur ex femine: & exemplificat in
voluntariis, vt Medicus, aut confiIians,& omni-
no faciens dicitur principium mutationis , auc
quietis, vel motus refpedlu fadi,& ficnon folijm
illud diciturcaufaefficiens,quod producit , vel
cfficit, fcd etiam illud, quod pra:parat,vcl difpo-
nit aliquod, quod producit , & fic pater tuus di-
citur caufa efnciens tui , licct mortuus fuerit in
tui produdlione. Poftrem6 reducir aliqua ad
caufam finalem dicens , qu6d aliqua: caufx funt
ficut finis , & fcmper habcnt rationem alicuius
boni , & idc6 finis eft caufa potiffima aliarum
caufarum. Nec refert ad propofitum , fi illud fit
fecundum veritatem , fiue apparens bonum , &
per hoc innuit Ariftoteles difFcrentiam inter na-
turalia , & artificialia : nam in naturalibus fcm-
per finis eft verum bonum cxiftens ; fed in vo-
luntariis eft quandoque bonum apparens. Et
fubdit Ariftoteles qu6d caufac funt iftx, &tot
fpecie:nec obftat, quod priusdicanturgenera:
quia idem potcft dici genus , & fpccies refpcftu
diuerforum.

Vii* eentrg^

diSionem

Zimatr*.

Vid* Zima-
raminttAiU.
litt.B.

Idem fup.
text.ii.^z.
Met»fh.teitt.
%.& i.idettt.
text.y

Ex hoefumi'
tur , quodfi-
nii efi ntbi-
liar hit qutt
funt ad fine,
&quod ha-
bet rtuiotum
optimi,
idem 1. Me-
taph.ttxt.%.
& J. text.i.

X6.

ANN OTATI O NES.

■ '\'TNomoiio dicitur caufa illMdex ^uofitali-
V «juidcum itijit. 'Noti , quod nominc mate-
riz Ariftotcles intelligit omne receptiuum for-
mae , fiue materia prima,fiuc fecundafit ; vt an-
rii eft caufa materialis vafis, fi^matcria prima «ft
caufa materialis auri. Vnde obfcrua,qu6dcaufa
materialis tribus modis poteft confidcrari efle
caufa,quibus non eftcaufa. Primomodo.quia
producit formam , & hoc non fibi , fcd efficicnti
caufz competit Secundo modo , quia dat cfFe
formz, & iftoetfam padlo non eft caufa. Tertio
modo , qil^a forma ordinatur ad materiam tam-
quam ad finem , nec fic eft caufa : quia forma eft
finis materiat, & non e contra, vt przcedenti ca- uaterltt du-
pite docuit Ariftoteles. Quapropter duplicem fUxefi etm-
poteft materia caufalitatem habere : prima eft faUtm.
reciperein fe forma,eamque fuftentare : & ratio
huius eft , quia materia ex natura fua , cft potcn-
tia paffiua; proprium autem potentiz paifiuz eft
in fc recipere, atqueade6proprium eft mareriz
in fe aliquid rccipere. Verum quoad hanc cau-
falitatem diuerfimode fe habet materia rcfpediia
formarum corruptibilium , & incorruptibilium;
in ordine namque ad focmas corruptibilcs fic fe
habet,qu6d eas fuftinet qnantum ad c(Fe,earum-
que conferuationem , Sc quantum ad informa-
tionem. Depcndenc igitur formz corrupribiles
k materia in fuo cfFe, & conferuatione,ira vt ma-
teria deftrudla^deftruatur & forma. Secund6 de-
pendcnt^ materiain informatione , ita vt ne-
queant officium formz exercere abfque mareria.
Cartcrum refpedlu formarum incorrupribilium
materia folum fe habet quoad informari ab eis,
vt in anima rationali vidercUcec : quia folum k

mate

no

Lib.ll. Phyficorum

matena dependet qaantum ad informationem;
exeo qu6d non poteft foima&fficiumexerccre
abfque matetia , non tamen ab ea dependet in
clTe, & confeciio^i.
17. Secunda cdufalitas materis eft limitare, & re-

ftringereformx aroplitudinem:qu?libct namquc
formaabfque materiaeft fercinfinita,& inde-
terminata ; quia poteft in qualibct materia rcci-
pi. Detcrminatur ver6 a difpofitionibus ipfius
materia: , vtforma. Verbi gratia , ignis de fc in
qualibet pptcft cfle ma;eria,fi tamcn detetmi-
natur ad hanc materiam, hoc eft ratione difpofi-
fitionum in hac mareria exiftcntium.
Cuifaftr- b jilio rnodo ftrm* dicitur cauffi. Nota, quod
'ttuftlitiittt ^^""^* formalis duas caufaliutcs habct in munerc
kiAi$, Phyfico : prima cft trahere rcm dc potentia in

ad);um,eoqu6d nuUatesantc aduentum formz
potcft cfTe adlualis , lignum etenim nequit cfte
cathedra abfque cathedras forma : ncquc mate-
ria , vcrbi grati^ , fcminis potcft efte leo abfquc
lconis forma. Huius rei ratio eft , quia omnis
ttrm» i*»t adus, fpeciefque ex parte formae fe tcnct.Ex hac
hihtt ifft- caufalitate elicitur formam duos habeie cfFe-
*•*• &us,primuseftconftitucrc intrinfecc fpecicm;

/ecundus, qu6d ab ea fumatur difFerentia confti-
tutiua fpeciei : cijm enim ad hoc , qu6d aliqu^
rcs dc potentiali efte ad adiuale procedac, fibi
opus fit form^, fcquitur , qu6d forroa,qux fpc-
ciei przftat , atque coromunicat efte adtualc;
vnde in dcfinitionc ponuntur partcs formz , &
non materiae , non fic qu6d matcria non fit de
quiditate fpeciei \ fed fic quod natura fpecici
conftitutaex maieria , & forma communi ha-
bet fe vt forma rcfpeftu indiuiduorum talem
naturapi participantium : ^ hoccft quod hic
dicitur , qu6d partcs qua; ponuntur in definitio-
np , pcrtinenc ad caufam formalem. Secunda
(Taufalitas formx eft , quod forma limitat roatc-
riam : habetur enim j. Phyfic. text. 59. quod
materiaeft infinitain potentia : quia potcft in-
finitas formas rcciperc: illa autem potentiali-
tas dcterminatuc pct forroam fupcrucnicntem,
& ita materia conftituiiur per formaro in dc-
terminaca fpecie , vctbi gratia , hominis , vel
leonis.
2,g. ' Tertio modoeffcieus dicitur caufa. Notaquod
Sffieitntia (aufalitas cfficientis cft efficcre rcm fecunduro
/unt triflicif totam fubftautiam , vcl fccundum partcm , vci
gttttrii. fccunduin accidens : vndc ttia funt agentia cfFe-

^iua. Primutn cft quod producit tem fecundum
tocam fubftantiam , vt ptima caufa, qui eft Deu;
ipfe. Sccundum eft, quod producit fecundum
partem, vt caufz naturales. Tertium eftquod
producit formani accidentalcm, vt quando ignij;
^calefacit aquam , producit m aqua calorem fu-
lum. Sumitur aliter caufz efficicntis diuifio,vi-
dclicet, qu6d fit qufidruplcx, pcrficicns , przpa-
rans ,adiuuans , confiliaps. Caufapctficicns eft,
qu£ dat coropleroentum motui , fic qued intro-
ducit formam fiibftancialcm in gcncrationc,
Caufa przparans , fcu difpo?iens eft , quae aptac
roateriam , feu fubiedtum ad vltimum comple-
mentum. Adiuuans cft , qujis non ad proprium,
(edad altcrius finem opctatur.Confiliansinucni-
tur Inhis.qux agunf ad propoficun,& quz d^inc
agenti formam per quam agic : agens nimque
li propofito agit per fuam fcicntiam ,>quam con-
19. filians fibi tradit.
rinitad du» d Quatto mode.fin$4 dicitur eaufa. Nota, fincm
feteiteomp». comparari poflc ad agcns propccr fincm,&a4

roedia quibus finis comparatur , & fecand&m
hanc duplicem coroparationera pofTurous in finc
dupliccro caufalitatcm confidcrarc ; prima cau-
falitas inocdinc ad agcns cft roouerc ipfuro agcns
ad opcranduro : quafi fi finis imprimcret inclina-
tionem quandam in ipfo agcntc', ratione cuius
moucretur ad profcquendum finem , vt fanitas
mouct infirrouro ad fui profccutionem. Secunda
caufalitas in ordine ad media ftat in hoc, qu6d
finis communicac ipfis mcdiis bonitatem quan-
dam , ratione cuius cliguntur ipfa mcdia, vt fa-
nitas communicat potioni bonitatcm ratione
cuius optacur : has dtias caufalirates expreinc
Ariftotelcs his vetbis : Finii efi cuim gratiatt-
tera fiunt. Quafi dicat- finis eft ratione cuius
agcns opcratur , & rationc cuius media dcfidc-
rantur. Ec ideo omnia , quz funt media intcc
ptimum moucns , & vltimum finem quodam-
roodo funt fincs: verbigratiii,Medicusad in-
ducendaro fanitatem cxtenuac corpus , & fic fa-
nitas eft finis macici , maciem autem inducic
pct purgationem , vndef urgatio eft proptcr roa-
ciem corporis; praeparat autcm purgationero per
inftrumenta , qua: habent pto finc ipfam purga-
^ionem.

" Eiu/demeffe^mdiuerjifitnt eau/i. tiouciVL- jo.
farum aliam eflc totalcm , aliam partialcm. To- Ctnetptuttft
talis ea cft , quae fola fufficit ad producendum i-f^ff'
tfFcdum , vc ignis ad generandum igncro •, par-
tialis vcro ca eft , quae fola non fufficit, fcd indi-
get altcrius auxilio , vt fi duo horoines aliquem
portent lapidcm , quorum neuter per fc poflet
portatc , vterque dicetur caufa partialis talis ef-
fe{kus. Rutfus caufarumqnaedaro funteiufdcm
ordinis.vt caufae non fubordinatae.vt duo homi->
nes quoddam deferentes pondus ; qusdaro func
diuerfiordinis,vccaufe fubordinatae : vcrbi gra-
tiahomo, Sol, & Deus. Homo eniro cft cau-
fa cfFcdiua particularis Petri fubordinata ef-
ficienciae Solis, qua: cft vniuerfalior caufa tffe€ti-
ua eiufdem cfFc^us ; Dcus autcm,qui eft vniucr-
faliffiroa capfa omnium , eft etiam caufa eSe€ti-
ua eiufdem cfFcdus , cuius cfficienciz reliquas
caufae fubotdinantur. Subordinati antem vnum
alteri caufaeeft dcpendcre abea infuacfficien-
tia: ita vt fupcriore non agcnte infetior non pof-
fit agcre. Hoc pofitofic intelligenda cft hxcpri-
ma proprictas : neropc eundcm cfFedum k roul-
tis caufis cocalibus eiufdero ordinivnuUatenus
fieri pofle. Pcttus namque non poflct gcnerari k
multis patribus* autmatiibus, nequeamultis
foIibus,aut Dijs : quia omnes hae caufc funt to-
talcs in fuo ordine caufandi , & eiufdem ordi-
nis,aquarum cuiuflibct caufalitate talitcrdc-
pendec cfFcdlus , qu6d nihil eft fibi dependcntiz
ad altetam caufam illius ordinis. Idem dicen-
dum eft in aliis generibus caufaruro. Potcft ta-
men idero cfFc6lus ^ multis caufistotalibusdi-
ucrfi gcncris caufac produci , ira vt abvna fiac
materialiter , ab alia forroaUter , ab alia cftcdi-
ue , & ab aUa finaliter : & ita intelligit Atiftote-
les,vt eum hk cxplicat Scotus/' Poteft etiam
fieri ii roultis caufis eiufdcm oidinis partiali-
bus,vt fi idcm k diuctfis hominibus trahatuc
pondus. Potcft tandcmidem cfFcd^vs ficri^di-
uerfis caufis totglibusciufdcra caufiiUiatis , fub-
ordinatis tarocn , vt homo fit ab homine ,.Solc,
& Deo. In hoc ttiplici fenfu intclligitur did^um
AriftotcUs, fciliccc qu6d idem cfFcdlus multas
potcft haberccaufas.

f Eadem

Qu^eftio V I T.

n^

j I . f^ ■ Eadem eft C4u/a contrariortm effeSuHm, Nota,

CMufk efidu- quod alia eft caufa libera , alia natuialis •' libera
pUx , »IU li- eft rationalis , & huiufmodi caufa operatur pra:-
hra (y »lte- ^^^^ dcliberatione.quaproptcr contrariormr) effc-
dtuum poteft efTe caura : quia libertas eft facultas
advtramque partem contradidtionis eligendam.
Caufa vcro naturalis eft,qu£ operatur ex fola.na-
turali incIinationc,vt ignis,& de huiufmodi caufa
dico duo.Primum quod refpe(ftu fubiedtorii fuam
efficientiam,& caufalitatem rccipientium poteft
cflc caufa contrariorum efFeduum , vt Sol liquc-
facrt ceram, & indurat lutum fecundtrm eandcm
opcrationem , & virtutem. Secundum didum
cft , quod eadem caufa naturalis poteft efle caufa
conxrariorum cffedluumvvnius quidcm pcr fc,al-
terius vero per accidens : vcrbi gratia in tcm-
porc hyemis frigus eft per fc caufa frigidita-
lis , per accidcns autcm eft caufa caloris , vt pa-
tet in puteis, in quibus aqua eft cah'da in hyeme,
quia calor fueiens a frigiditatc incenfatur ibi, &
calefacit per (c aquam,frigus autem per accidcns.
Idem vidctur in ftomacho cuius calor in hyeme
intenfacurjmeliufque fic digcrit cibum,huius au-
tem rei caufa per accidens eft frigus. Ariftotelcs
pofuit exemplum in gubernatore nauis , qui per
fe eft caufa gubernationis nauis,per accidensaii-
rem , fi abfens fit , cft caufa fubmcrfionis nauis.
Hanc caufalitatcm habent omnes , qui tencntnf
afliftere alicui loco , videiicet communirati, vel
Reipublics, templo , vel ruri , quorum abfentijc
causa committitur deli£bum,talibus cnim,fi tunc
teraporis tenebantur afliftcre , imputatur deli-
6lum , quamuis Ph);fice loqucndo fint caufi per
accidens.

Qj/ ^STio VII.

Zltmm cmuflibet rei naturaltj Jtnt qua-
tuortantum caufe.

Arift. hic c*p.^. text. i%. Aaettoes, Simplic. Themift. hic,
Aaicenna inMetaph. tr»B. 6. eaf. i. Albert. Mapn. hie
tr»B»t.v.tap.j.ci' j. Metaph. caf.^. D. Thom. i«c, (jf
tpufc. j I . Mayron. t. fhyf. part. j . Suarcz tom. i . Met»ph.
diJp.ix.feH.i. Conimbt. t.Phyf. c»p.7.<ptdfi.i..Complut.
dijp.i.qutft.t. Ruuius traS.i.deeaufis,nMm.^^. Roccus
quift.^. Vaentes qutfl.z. diffic.i,

R G V I T V R , quod non ; quia acci-
dcntia,matefia,forma, & Intelligentia:
funt res naturales,& tamen non habent
quacuor caufas : nam materia non habet caufam
materialem ; forma , & accidentia non habcnt
caufam formalcm ; Intelligentia non habet cau-
fam efficientem, ciim fit aEterna;crgo,&c.

Secundo, quia cademeft magnitudo natuta-
lis , & Mathematica, vt patct i. huius , text. i6.
fed raagnitudinis Mathematicaf , cft tantum vna
caufaper Commentatorem i. huius, igitur ma-
gnitudinis naturalis eft tantum vna caufa.

Tcrti6,quia cuiuflibet cfFedlus eft tantum vna
cauCi fufficiens , igitur practer illam fruftra po-
nuntur aliae caufa:. Anteccdens patet : quia cu-
iuflibet alterius cauf«,Dcus poteft fupplerc cau-
falitatem.

Quart6 , quia quxlibet caufa per accidens cft
caufa ; fed cuiuflibct rei infinitas funt caufas pcr
accidens,vt dicit Ariftoteles i.huius,tcxt.jo.igi-
tur eiufdem rei funt infinitae caufz,& per confe-
qucns non folurri quatuor.

Oppofitum arguitur pcr . Ariftotelem i. huius Oiuifie jma.
tradtatu j tcxt.i5.& j i. In quacftione primo vi- /«"»*'•
debimrquidfitcaufa,& dequibus dicitur.Secun-
do vidcbitur de conditionibus caufarum.

Quanturaad primum notandum , quodhoc x,
nomen caufa eft nomen rclatiuum , & dicitur in Caufa eft »».
rclationc ad effeftum : fed contra;igitur ifta con- '"*» feUii'
fequentia eflet bona, caufa eft,igitur cffe^lus eft, "*"'*
& e contra,quod eft falfum:quiaquando cfFcfhis
eft , tunc caufa cfficicns eft forte corrupta. Si-
militcr non oportet , quod exiftcntc cfFedu cau-
fae finalis , qdod caufa finalis fit ; & patct confe-
quentia : quia rclatiua dictiritur ad conuertcn-
tiam.Rcfpondetuf negando confequentiam:quia
* relatiua non dicuntur ad conuertentiam fe-
cundum ejje : vndc non fequitur,prius eft ; igitur
pofterius eft , fcd folum dicuntur ad conucrten-
tiam fecundum cogno/ci , quia vnum cognofcitur
per reliquum , & e contra ; igitur non fequitur,
caufa eft;igitur cfFedus eft,fcd fufficicquod fuit,
vcl eft. Verbi gratia nos dicimus , quod ignis cfl
caufa caioris, dato, quod nullum calorem de fa^
6ko producat j & ideo dicftum fuit prius,qu6d ifti
termini , cau/a , & principium dcnotant aptitu-
dinem.

Secund6notandum , quod caufa poteft fic dc-
finiri, fcilicet, qu6d caufa eft propter quodalte-
rura cft, fcilicet fccundum ej/e,\el fecundum^Jf-
ri , mt con/eruari y autfccandiim aliquam aliam
difpofitionetrf :&ide6 albedo potcft diciquo-
dammodo caufa hominis , quia propter albedi-
ncm honio eft albus : & ideo quando Arift. defi*
nit caufam in lib. de bona fottuna dicendo.qnod
caufa eft ad cuius cfTe fequitur aliud;non intelli-
git de fcquela fccundiim locum , vel fecundum
tempus,fedintelligit,qu6dcaufaeftadcuius^,
id cft,propter quod requiritur aliud, id eft, altc-
rum eft,vel fit,vet confcruatur, vcl aliquo modo
difponitur.Scd contra obiicitur:quia tunc fcque-
rctur,qu6d omnis caufacft finalis:nam Ariftote-
lis in ifto i.vocat caufam finalcm ; propterquod
alterura eft.Refpondetur qu6d iftaeft communis
definitiocuilibct caufa:;tamen pfopterexcellen-
tiam caufae finalis apptopriatur caufa: finali , 8c
hoc innuit Ariftotelcs in ifto i.tcxt.p.

Nunc ponunturconclufiones. Prima eft. Ali- j.
qua res eft caufa alterius. Probatur , quia aliqua Aliqua rit
res eft propter quam altcrum cft;igitur aliqua rcs *fi '*«/* *'-
cft caufa alterius. Tenet confequentia per defcri- '*"*'*•
ptioncm caufz,& antecedcns patct dicendo, So-
crates eft propter quod fuit genitus a patr^ , &
ita poffimt formari mulrae tales , pcr quas expri-
mitur dependentia caufati ad caufam. Contra
conclufioncm arguitunqiua quando dicitur B eft
propter-/^ , vel aliqua rcs importatur pcr illam
propofitionem, B eftpropter j4, vel nulla,fi nulla,
tunc non cft aliud diccre B eftpropter A , quam
diccrc-/4<ry?J?. Eodemmodoad iftudnon fcqui-
tur , qu6d vnum fit caufa alterius ; fi importetur
aliqua rcs , fit illa C, cum C non fit independcns;
quia iam cflet Deus ; timc qusram de ifta, C de-
pendet ab A, vel importatur aliqua res,vel nulla;
fi aliqua, proceditnr in infinitum;fi nulla,argui-
tur vt prius.Rcfpondetur qu6d argumentum non
valet : quia confimilitcr argucretur de ifta , hnmo
eftaihw \ quia per iftam vel importatur aiiud ab
albedinc & homine, vel non;fi non,tunc non cft
aiiuddiccre, cjoim homo eft , albedo eft ^ ex quibus
non fequitur, qu6d homo fit albus : quia poffibi-
le eft, qu6d albcdo fit in alio fubiedo , vt in pa-

riece.

4-

tnado diuid/t-
tur in qua-
iuer genera
etmfitrum.

fur»lit fuht
^UMtuor fMf-

iiaturtilit
etnfiierat de
efuollbet ge-
nere caufarU.

Cauft eairt-
eidnnt in ide
nHmer).

riete. Ide6 dico , qu64 per iftatn B efipropter A,
nuUa res importatur alia z B^&cA, fedimporta-
turvnum dependcre ab alio. Secundo , quiadi-
ccdo A efipropter 5,vel A eft c^ufa ByA 8c B funt
du« caufz diucrfzjvcl puta ignis & calor, igitur
non implicat contradi^lionem vnum feparari ab
alio , & per confc^uens vnum non fcquitur ad
aliudjigitur non cft necclTe vnum cftc propteral-
tcrum.Rcfpondetur vt di6kum fuit fuper ptimo,
quod ad clle vnius rci prjccisc fine cointelle£kio-
ne alicuius alterius , non fequitur cfle alterius,
fcd cointclligendo , qutid vna res fit,& cum hoc
intelligcndo , quod Cit ncceftaria caufa alterius,
fcquitur quod alia rcs cft,vel erit, & fic implic^-
rct contradidlionem.

Secunda conclufio. Caufa fufEcienter diuidi-
tur in ^ quatuor genera caufarum ad iftum fen-
fum , quia quFcquid fignificatur gencralitcr , &
pommunitcr hoc nominc C4u/k fignificatur ma-
gisdctcrminatc altero iftorum terminorum, fci-
Jicet materia,forma, cfficiens,ycl finis,& cft fcn-
fus conclufionis iftc , quod omnis caufa cft ma-
teria.vcl forma,efficicns,vel finis.Probatur.quia
ad omncm quacftioneni quxrentcm ^ttid dc ali-
quo, conucnientcr refpondetur pcr altcrum ifto-
rum tcrminorum ; igitur hoc nomcn cauji fuffi-
cicnter diuiditur in ifta quatuor gencra. Tcnet
confequcntia ; quia quacftio proptcr quid quxrit
caufami& antccedens patet inducendo.

Secund6 , quia omnis effcftus ^ cft ab aliquo
tanquam a caufa,& fic cft efficiens,vel ex aliquo,
vcl dc aliquo,&ficcftmatcria,aut pcraliud,&
fic cft forma, aut proptcr aliud,& fic cft finis.

Tertia conclufio : Cuiuflibet compofiti natU'
raiis funt quatuor caufs. Probatur,quia quodli-
bet compofitum naturale,vel eft compofitum,vcl
de nouo gcnitum ; fi de nouo genitum, igitur eft
produdlum ab aliqua caufa, ciim nihil cfficiat fe
ipfum , & fic cft caufa efficicns , & cum omnc
agcns agat proptcr fincm , fcquitur quod talis
compofiti eft aliqua caufa finali$,& cum fit com-
pofitum, fequitur qu6d habcat matcriam & for-
mam. Si fit acternum vt corpus coeleftc , fcilicet
pvp aggregato ex orbc & Intclligentia , tunc ha-
pet caufam efficientcm , quzcftconfcruans , li-
cct <1 non produccns , fcilicet Dcum. Similitcr
liabct finem , quia finis corporis cceleftis eft con-
tinuatio generationis iftorum infcriorum.Simi-
litcr habet materiam, fcilicct orbem , & formam
faltcm appropriatam, fcilicct IntcUigentiam. Et
notandum,qu6d notabilitcr dicitur in conclufio-
ne compofiti naturalis : quia fi accipiatur rcs na-
turalis large , vt fe cxtcndit ad accidcntia , & ad
fubftantias fimplices, tunc non cuiuflibet rci na-
turalis funt quatuor cauf£,vtprobat primumar-
gumcntum ante oppofitum.

Quarta conclufio ; dc quolibct genere caufa-
rum cft confideratio naturalis. Probatur , quia
dc illo eft confideratio naturalis , quod dicitur in
ordinc ad motum , & operationem : modo qu«-
libetcaufa dicitur caufain rclationeadcfFc6tum,
& ad operationein , igitur dc qualibct caufa cft
confidcrationaturalis. Patet igitur,quidfitcau-
fa ; quot funt gencra caufarum, & quod de caufis
cftconfideratio naturalis,& hatc dc primo.

Quantum ad fecundum cft prima conclufio.
Caufac coincidunt « in idcm numero > quia qua-
tuor funt gencra caufarum ; igitur fex poffunt
fieri combinationcs , ideo combinando videbi-
tur,qqa; cpincidunt,& qus non,& Primo cft cflS-

Lib. 1 1. Phyficorum

cicns & forma,qux coincidunt in idem numero,
fcd diucrfiinodc : quia iilud idem , quod eft for-
ma compofiti , cft finis tranfmutationis. Se-
cund6 cfl materia , & forma. Tertio materia Sc
finis. Quart6 matcria,& efficicns,quae noncoin-
cidunt nifi capiendo maieriam iarge pro quo-
cunque fubied^o rcccptiuo alicuius difpofitionis;
quia fic coincidunt matcria & forma , nam ani-
ma qu2 eft forma compofiti , eft rcccptiuaacci-
dentium ipfius animac,

Secunda conclufio , Caufa: funt fibi inuiccn)
caufae , & hoc in diucrfis generibus caufarum,
Probatur , nam materia cft caufa reccptiua for-
mae,& forma caufa pcrfcdliua materix.Secundo,
quiaiabor eft caufa effcdiua fanitatis , & fanitas
caufa finalis iaboris.Contra conciufionem argui-
tur,quia fi caufz eflibnt fibi inuicem caufae,feque-
retur,qu6d idcm cftet caufafui ipfius.Confequcs
cft falfum, & probatur confequentia : quia quic-
quid eft caufa caufx , cft caufa caufati. Secundo
fcqueietur , qu&d idcni eflct prius & poftcrius,
nobilius , & ignobiiius refpcdtu ciufdcm ; quia
caufa eft prior,& nobjlior caufato:& idc6 fi idcni
rcfpeftu ciufdem fit caufa, & caufatum, fequitur
confequcns. Tertii fequcretur, quod poflct fieri
demonftratio circularis. Confequcns cft faifum
primo Poftcriorum , text. iz. & inde : & confe-
qucntia probatur, quia contingit demonftrarc
perquodlibetgcmiscauf?,pateti.Poft.tcxt.48.&
inde ad 56. & ideo fi materia fit caufa foimac, &
c contra , contingit demonftrare matcriam per
formam &e contra.Rcfpondetur nfgando con-
fequentiam.

Ad probationem dicitur, quod hoc intelligi-
tur in eodem gencre caufae. Ad fccundum nega-
tur confequentia:quia non omnis caufa eft prior,
& nobiiior fuo efFedjtu; quia in caufis cfl talis or-
do fccundum pcrfedionem,qu6d primo cft cau-
fa finali$ , fccund6 formalis , terti6 efficiens , &
quart6 matcria.Ad teitium conccditur,qu6d po-
teft fieri demonftratio circuiaris in diucrfis gcnc-
ribus fcicndi,quorum vnum cft gcnus fciendi per
'caufam,& aliudpercfFe6tum:vei vnum per vnum
genus caufs,& aliud per aiiud genus caufae.

Tertia conciufio Eadcm caufa eft caufa diuer-
forum cfFetftuum,imm6 etiamquandoque oppo-
fitorum, fecundumdiucrfas difpofitiones , fiue
ctiam contrarias, vt nauta per fui pracfentiam cft
caufa faiutis nauis, & pcr fui abfcntiam eft caufa
periclitationis : & non dcbet intciligi , qu6d ab-
fcntia naturae faciat ad pcriclitationcin ; fcd fi
nauta fuiflet pr?fcns,nauis non periciitata\fuiflct.

Ad rationcs.Primafoiutacft.Ad fccundam di-
co,qu6d magnitudinis Mathematicac,vt eft natu-
ralis, funt quatuor caufse. Ad tcrtiam dico, quod
Deus non poteft concurrere, & ad quodiibct ali-
qnaliterfehaberc:quianonpotcftconcuricrein-
flrumcntalitcr ad agendum aliquod , ficut non
poteft concurrere ad matcrialiter agendum , vt
dicuntThcoiogi.Ad quartam in ptopofito inte|-
ligitur de caufis per fe,& hacc dc quacftionc.

ANNOTATIONES.

RElatlua non dtfuntur ad concurrentiam ficun-
dttm ef/e,8cc.l^otZy<ia6d relatiua bifariacon-
fidcrari pofFunt,vno modo pro formali,id cft,pro
ipfis rclationibus,quibus rclatiua rcferuntur,ai-
tcro modo pro fubftrato.fcu pro denominato,id
eft j pro fubiedis , qux rcfcruntur. Priori modp

rclatiua

Cauft fu»t
fibi inuitem

etmf*'

(T.

C»uf» t»dem

eft diuerforH
iffeQu^ fM'
f*'

7'

KeUtiu*f»f-
funt cenfide-
r»ri hifwiM,

Qu^ftio Vll/

m

Cmf*rum
juatuor tff*
gtiur* inJU'
Siene frpb»'
tur.

9'

Cauft pofsSt
»d mult*
(omf»r»ri.

telatiua runt (iinul natura , dicunrut ad conuer-
tcntiam , & pofita fc ponunt, & perempta fc
perimunt ; poderioci autem modo non eft ne-
ccfTc , atque adeo fola fubftantia caufae poteft
manere dedruflo effedlu , licct caufa manere
non poflir. Et fi dicas , caufa ex eo dicitur cau-
fa , quia produxir cffeAmn , impofllbileefl au-
tem illud , quodproduxit, non produziife : quia
omnis propoHtio vcradepracterito eft neceflaria,
igitur impoflibile eftillud,quod aliquando eft
caufa, nonefTedcinde caafam ; necenfari^ igitur
caufa manet , etiam dcftru^lo cScGta. Dico , fl
concedatur aliquando caufam non pofte non eflj»
caufam , conccdendum eft aliquando effedttm
non poffc non efte efTedura : quia ficut de illo,
quod cfFecit.fupereft verum dicere, quod cfFecit;
ita de co , quod cffcdlum eft , fcmper verum eft
dicere , quia effe6lum eft , licct non fempcr exi-
ftat , & per confequens fcmper manet effedlus,
ficut & caufa , quo ad cognofci , vt hic dicit Sco-
tus. Etfi iterumdicascausaexiftente, & nullo
cxiftcHte cScQcM , verum eft dicere , quod caufa
eft , & effedlus non eft : quia tffe quando pra:di-
caiur fecundum adiacens przdicat effe cxiftcre
(ecundum Boetium , igitur non funt fimul na-
tura. Dicoquod relatiua funt fimul naturafe-
cundi!im illud|effe,quod eft eis proprium in quan-
tumfunt relaciua,fed illudnoneft effeexiftere;
quia hoc accidit eis in quantum referuntur , &
ideo vnum relatiuum poteft fic effe non cxiften-
te alio ; vnde ha:c confequentia non tcnet, caufa
cft , hoc cft , exiftit, igitur effeftus eft , fciHcet
cxiftit : licct tencac fumendo effc, vt eft pro-
prium caufsE in quantum rcfcrtur , & confimili-
ter ejfs effciSlus : ift« ergo rclationes caufa , & ef-
fectus, prius & pofterius referuntur ad inuicem»
& funt fimul natura ; fed non res, qux fubfunt.
^ Caufk fifficienur diuiMtur in ^uatuor genera
caufarum. Nota quod hacc conclufio potcft in-
dudbione in hunc modum probari. In omni re
iiaturali debet inucniri quo reseftipfum quod
eft, hzcautcm eftforma; ergo danda cft caufa
focmalis : rurfus forma eft a£tus , fed a(Stus re-
fertur ad potentiam , ergo dandum eft aliquid
cuius forma fic adbus , haec auccm cft mareria,er-
go danda eft caufa macerialis. Deinde forma eft
aliquando adu in maceria,interdumin poten-
tia , ergo neceffum eft dare aliquid , quod redu-
cac dc potentia ad aftum , hoc eft efficiens , ergo
danda eft cciam hxc cauG. Tandem natuca nihil
agit fruftra > crgo dandum cft aliquid cuius gria-
tia fiat , hoc autem eft finis , ergo danda eft cau-
fafinalis; ergodancur ha:c quatuor genccacau-
farum. Item tot funt genera caufarum , quot
forms , feu raodi incerrogandi caufam:at tan-
tum quatuor func modi diucrfi , ergo & quatuoc
diuerfa gencra caufarum.Minorprobacur , ipfas
formas modofque intcrrogandi caufam enume-
rando. Inrerrogamiis enim proptcr quid fiat
res , & hxc eft caufa finalis ; ex quo fiat rcs , qux
eft caufa materialisi& a quo (iat res, qux eft cau'
fa efEciens ; & per quod, vel quo fiat res, qua: eft
caufa formalis : non funt auccm plures modi in-
rerrogandi caufam,ergo neque plures caufz.
' Omnis ejfeclm efl ub alitjuo tanquam a cau/k,
Nota , caufas multipiicicer poffe cemparari.Pri-
mo ad effe(£lum , & fic prima caufa eft maceria.
Sccunda cft furma, qua: fnnc intrinfeca:pacces
effcdus. Tcrtia eft efficiens, qux cft pcincipium
excerius mouis , quo fic effcdus : tandcni fcqui-
Scoli oper. Tom. 1 1.

tur finis, qui eft vltirotim in quo confiftit motus.
Secand6 poffunt comparari ad intentionem ope-
randi,&fic primacaufa in ordine caufandi eft
finis , quz mouei agens ad operandum. Secunda
ipfum efficiens, quod moueturk fine. Tertiaipfa
forma. Quartamateria, quzperficitur forma.
Polfunt tcrci6 confiderari caufz fecundum efle,
& cunc prima eft efficiens, fecunda maceria , tet-
tiaforma, quartafinis. Quarto modoconfide-
rantut fecundum racionem agendi , & fic Prima
eftforma, ipfa enim eft qua agens operacur.
Secunda efficiens, quod operatur.Tercia eft finis
propter quem cfficiens operacur .Vltima eft ma-
teria, quae recipit a(fiioncm,& mouetur ab agen-
te ad formam recipiendam.
** Ccelum habet caufam efficientem conferuantem,
fed non producentem. Nota quod difficultas eft in-
ter Philofophos , quid fenferic Ariftoreles de ef-
ficientia primi , nempe Dei , refpedbu aliorum.
Quidam enim volunt eum fenfiffe multa eflc pe-
nicus improdu(%a , ipsumque Primum nihil im-
mediace pcoducere , neque etiam adlione.vclut
mocor immediacus alicui orbi appcopriacus ali-
quod coelum mouere , quo mediante fit caufa
inferiorum , fed cancummodo per modum fi-
nis. Ica fenfic Gccgorius de Atim. in 2. di(5t. i.
qua:ftionei. accic. i.&Ioannes Bauo ineodem
loco.

Alij vcro dicunt eum ccnfiffe omniaaliaen-
cia a primo.qui eft Deus,fuiffc ab illo,vel imme-
diacc, vel mediacc produ(%a, immcdiacc cxtecna,
vt func Incclligcntix, &coeIi ;mediatc vero gc-
nerabilia , & corruptibilia , ad quorum gcncra-
tionem concurrit mediante motu cccli , quod
ipfc mouec , vcl immediacc in generc caufa: cfK-
ciencis,vcaliqui voluuc,vel generecaufzfinalis,
vr fcnfiffevidetut Scotus qu?ft.7.Quodl,& in i.
d.S.quxft.j.Et hanc fcntcntiam dcfcndit Scotus
locis proximc rclatis, & in z.d. i .quzft.z.Obfcr-
uatamcnquod aliquidbifariam potcft produci;
vnomodo permotum,& tranfmutacioncm ma-
icriz : quo modo agnnt oinnia agentia naturalia,
& res naturales producuntur. Alio modo per
fimplicem emanationcra , & hanc diftindlioncra
tangit Comentator in Iib.de fubftantia orbis,di-
ccns, quoddam cft agens , fiue efficiens,fine mo-
tu, quoddam cum motu. Primum,inquit, prxce-
dit adlum natura, non cempore. Secundum vcr6
prxcedit effe^fium & natura,& temporc.Quando
crgo hic dicit Scotus quod coclum habet caufam
cfficientem qux eft conferuans, licct non produ-
cens , loquitur de produdlione Phyfica , qua: fit
per motum, & nuitationem.
c Cauft coincidunt in idem nttmero, Nota,
quod litteraScoti fcriptoris vitioeftmanca ,&
impcrfe^aa , vt viderc eft : nam cx fex combi-
nationibus non enumerac nifi quatuor. Poifct
autcm in hunc modum corrigi , & fuppleri , &
prim6 eft efficiens & forma : qua: concidunt in
idcm numero , fed diucrfiraodc , quia anima eft
efficiens refpe(5Vu fuatum operationura , nem-
pc intcllc^aionis , & volitionis , & eft forma
corporis. Secundo eftforma & finis , quz coin-
cidunr in idem numero.quia illud idem,quod eft
forma corapofiti ,eft finis tranfmutationis. Ter-
tio cft matcria , & forraa , quz coincidunt,acci-
piendo matcriam largc pro receptiuo cuiufcum-
que forma: : quia anima ,quae eft forma corpo-
ris,eft receptiua fuarura operationum. Quarto
eft raaceria ^ fiois « qu£ coincidunc fumendo
M nsatc

Ueus M fit
tauf» efficiet
tmniitm.

10.

Res allqua
bifarii pro-
dueipotefi^

II.

CMuft eom-
binatlonie
quotfat.

II.

C»uft*rum
fnadi funt

U

Vide contrn-

diSitnem

Zim»rd.

^4

Tnateciam large,quia fotma quce eft 6nisgenera-
tioois , eft macctia , feu fubie^lum propriarum
operationuu). Quintd eft cfHciens, ^ finis : quia
anima,qus cft emciens fuarumoperationum, eft
finis naturalis generationis. Sext6 eft materia,&
efticiens.Qua: n^ti coinciduncnifi capiendo ma-
teriam large pro quocuraque fubie<%o ceceptiuo
alicuius difpontionis , quia (ic coincidunt mate-
ria, Sc efHciens : nam anima quz eft eflSeiens fua-
rum operationum , eft etiam ipfarum operatio-
nuro rcceptiua. Obferua infuper , quod non fo-
lum fex , immo duodecim po(runt fieri caufarum
combinationes : namprim6 poteftcombinari ef-
ciens cum materia.Secundo efficienscum forma.
Te<^ti6 efficiens cum fine. Quart6 matcria cum
efficientc. Quintb materia cum focma.Sexto ma-
teria cum fine. Septim6 forma cum efficiente.
Odlau^ forma cum materia. |s[on6 forma cum
fine. Decim6 finis cum efficiente. Vndccimo fi-
nis cum forma. Duodecim6 finis cum materiaJn
his autem omnibus combinationibus fi materia
prefse, & proprie fumatuticum nuUa alia cauf^-
rum cpincidit in idem pum.

EXPOSITIO TEXTVS.

MQM Mttem f CMufkrHm mtmero quidtm funt
mutti. Hoc ef( fecundum capitulum huius
tradlatus , in quo Ariftotclcs agit de modis cau-
farum > & prim6 proponit intentionera dicens,
qu6dmodi caufatum funt multi numero,princi-
paliorcs tamen funt in numcro m>Qori,& fccun-
4um Cpmmentatorcm modi caufarum dicuntur
proprietates , quibus caufae ciufdem generis dif-
ferunt ab inuiccm.

Dicunfur tmm cauft multipliciter. Yilc profe-
quitur,& pcim6 proponit modos caufarum. Se-
cund6 diuidic ipfos pec fc inuicem. Terti6
oftendit quis modus eft maxim^ quztcndus , &
Qiiartp ppnit duas proprietates caufarum.Secun-
dum ibi : Attamen h* omnes. Tcrtium ibi : Oportet
autemfemper. Quartum ibi : jimpUus aiia (juidem.
Ppnit igitur quaruor modos caufarum. Primus
modusf ft, quod quaedam funt caufae priorcs , &
quaedam pofteriorcs, vt Medicus eft caufa pofte-
rior fanitatis , & artifex eft caufa prior ; fimilitcr
fi duplum fit caufa formalis diapafon , & nume-
Cus fii caufa formalis dupli; tunc duplum eft cau-
fa ppftcrior diapafon,& nomerus caufa prior, &
yniuerfalitcr contintos eft caufa prior contento.
Notandum,qu6d ifta proprictas non poteft in-
telligi de rebus,quia cx quo idem eft Medicus,&
artifex fanitatis , idem non poteft efle prior fc
ipfo , & idc6 intelligitur de terminis fignifican-
tibus caufas: mod6 iftorum terminoram quidam
eft vniuerfaliter,& illediciturcanfa pripr,& alius
minus vniuerfalis , & ille dicitur caufa poftcrior.

Arnpliits z autem vt accidens. Ponit iccundum
modum,& eft, qu6d caufarum quaedam eft c^ufa
pcr fe , vt attifex dicitur caufa per fe ftatuae,alia:
funt caufae per accidens , vt Polyclccns eftcaufa
per accidens ftatuz. Scd contr^,quia ex quo fta-
tuae faiStor eft idem cum Po!ycIcto,fcquitur qu6d
fi Polycletus fit caufa pcr accidcns ftatuz , qu6d
ftatuz fa<f^or fit etiam caufa per accidens ftatux,
per Syllogifmum expofitorium. Idco diccndum
i:ft,qu6d iftae A\€i\ones,perfi,per accidens,\n prp-
pofito funr dcterminationcs totius propofitio-
nis,& fjciunr propofitioncs in fenfu compofito:
& tuiic eft fenfiis , qupd (crminoruin dc quibus

Lib. 11. Phyficorum

dicitur canfa ftatuae, qaidam funt de quibus dici-
tur in propofitionibus per fe, vt dicendo,ftatuae
fa&or eft caufa ftatuae. Alij func de quibus dici-
tur in propofitione per accidens , vt diccndo Po-
lyclctus eft caufa ftatuce. Etfubdit Aciftoceles
quod caufa pecfedicituc fecunddm pcimum mo-
dum:nam animal eft pcior caufa ftatuz quim ho-
mo,& fimilicccde caufa pecaccidcns: quia albus
eft caufa pcioc ftatu; quam muficus,eo qu6d lon-
giusiid eft, co, quod ifte tecminus albtu eft com-
munioc.

Pr^tr 3 omnesautem. Tcctius modus eft,qu6d
caufacum quzdam funt caufx in adlu , vt «difi-
cans , quia adlu aedificat : aliae funt caufae in po-
tentia , vt aliquis dicituc aedificatoc : quia poteft
zdificace,Iicet adu non xdificet,& fubdit 4.Phi-
lofbphus , qu6d ficut diuiduntuc caufae, ita pof-
fcntdiuidicaufata.

Ampliits 5 autem cpnnexa, &ha,& illa dicentur.
Hic ponituc quactus modus,& cxponitui de tcc-
minis ficuc pcimus, qu6d tecminocum, dc quibus
dicuncuc caufx,quidam func incomplexi, vc Po-
lycletus cft caufa ftatuae , alij funt complexi , vc
Polyclecus ftatuae fadoc eft caufa ftacus.

Attamen omnes ha. Hic diuidit iftos modos pej;
fc inuicem,diccns,qu6d quilibet iftocum modo-
cum diuidicucpec alium.Nam caufa pec accidens
quzdam eft pcioc, & quxdam poftecior,quxdam
in aAu,& quzdam in potentia, & quxdam com-
plex4, & quzdam incomplexa. Similitcr caufz
complcxz, quaedam funtpriorcs,& quzdam po-
ftecioces, quzdam adu opecantcs,& quzdam fc-
{cundijm potcntiam,& ita de aIiis:nuUa tamcn eft
complexa caufa ex pcopinquo,& cemoto,cx adlu
opccantc,& in potentia folum opccante:quia hoc
^ft impofnbilc. Ec fubdit Philofophus quod 6
caufz in a£bu , & in potentia ab inuiccm diffe-
runt : quia caufz fimplices adlu opecances fimul
func , & non funt cum efTcdibus , quocum func
caufz : vt Medicus fimul mcdicatuc,quandoaIi-
quis fanatat,fed caufz in potentianon funtcum
fuis cfFc6kibus fimul,ficut non opoctet , quod fi-
mul fitit zdificatoc,& domus , quia vnum manec
icliqup coccupco.

Oportet 7 autem fimptr. Oftendic quz iftacum
caufarum maxime efi quzcenda,dicens,qu6d
maximc opoctet quzcecc fummam caufam,& per
fummam intelligit caufam pcopinquiflimam ef-
fcdlus : ficuc in pcincipio huius cca^tus dixit,
qu6d opoctec quzcccc cognitionem omnium
caufacum apcima,quz eft cemotiffima, vfqucad
ptopinquifamam, vcl ccontca.

AptpUus alia ^uidem generafitnt generum, Pon ic
duas pcopciccaces caufarum. Primaeft , quod
caufacum genecalium funi cfFeftus gcnecalc», jd
eft, qu6d ficut terminorum , qui fignificant cau-
fas, quidam funt gencralcs.ita cis coccefpondcnc
tecmini genccalcs^fignificanteseff"eftus,& termi-
nis fingulacibus , fignificantibus caufas , corre-
fpondcnc tctmini fingulaces , fignificantes cfFe-
dus. Secunda proprietas eft , quod caufz in po-
tencia func caufz cfFedluum porentialium,& cau-
iz adu opecantcs func caufz efFeduum opecato-
rum, fcilicet illorum.qui funt in operari,& nunc
incomplcte opcrata fequuitf ur.

ANNOTATIO N E S.

NOra quod caufarum quzdam funt per fc,
quzd.im funt pcr accidcns : caufz pcr fe

func

Viii ftiBtrti

diBioHtm

Zimart.

14.
Text. 34

Tcxt.3j.

Text. )tf.

Tcxt. j7

Text. 38.

Vniutrf»Ui
tauftfunt
vniuerfalet,
dr fingul».
rium Jing»'
l»ns.

\6.

QujEftio V 1 1 r.

ns

funt ^ guibus cfFcftus per fc, & ncccflari^ depcn-
denc aliquo genere illorum quatuor. Caufa pcc
accidens eft , i qua non pcr fe , & neceffario de-
pendct cffeAus. Rurfus caufarutn quzdam funt
priores , fcu vniucrfales , quat ctiam rcmotae di-
cuntur; quzdam vero pofteriorcs,feu particula-
tcs, quae proximz appellantur. Rurfus caufarum
alia e(t Hmplex , alia coniundla,illa fcilicet, qux
coniungitur cx caufa per fe,& per accidens.Cau-
farum infupcr qua>dam funt in poteniia.quxdam
vcr6 in aftu : inter quas hoc eft difcrimcn, quod
caufz in a6bu cum fuis cfFedlibus adlu mutuo
conuertuntur , vt fi cft curans in adtu, eft qui fa-
natur in adu, ctfi non ponitur caufa ncque effe-
dus : vnde valet confequentia a caufa in a£lu ad
efFei^um in aAu , fiue affirmatiue, fiue negatiue:
caufa tamen in potentia non ita fe habetcum
fuo eiFedlu , poteft enim hic a;dificator cxiftcre,
quando zdificium nonexiftit fi ipfenon zdifi-
cec adu.

Aliadiuifio caufarum ab aliis additur,'videli-
cet quod alia fit caufa vniuoca , alia vero squi-
uoca. Caufa vniuoca eft , quz producit fibi fimi-
lem efFcdlura in fpecie , vt lco leonem. Caufa
«quiuoca eft, quz producit efFeftum difnmilem
in fpecie , vt Sol refpciau cfFeauum infcriornro.
Rurfus etiam diuiditurcaufainptincipalem , &
inftrumcntalem.Principalis caUfa ca eft.quac vir-
tutc proptia operatur,inftrumentalis.aHrcm,qua:
dcpendenteri principali operatur. Exdfuifione
caufarum coUigitur ab Ariftotele membra di-
uidenria caufam efTe fex , videlicctper fe caufam
vniucrfalem.pcr fc caufam particularem.caufam
per accidcrts vniuerfalera jcaufam pcr accidens
particularem,caufam firapliccm.caufam coniun-
Aam.Non autem nijmcrauit caufam in potentia,
& in i(ka : quoniam quzlibet przdidarum po-
teft cffe in a^u , & in potentia.

Q_V >E S T I O VIII.

ZftrUm ftt aliqua caufa, effidefis i

Ariftot. cAp.itext. 19. Auer. c^mtn.x^.^ %.MetMfh.c»m.j.
Simplic. & Thcmift. hic. Auguftinus T.de Ciuit.caf.io.
Auiccmbron. inUb.Vtntit -vttt. Auiccnna/«t. t.fuffie.
CMp.to.d^ 9. Met»ph. caf). 4. & f.D.Thomulea. y. <^
j. ten.Genc0p.S9. (J* l.p»r. queJl.io^.»rt.^. (^ in l.dif,
i.qudfi. 1. «r/, 4. AIiacus«>»4.</»/f. i.«r/. i.ScocusiW.
Capreol. «» i. dift.^x. ttrt. $. Mayron. «» i. Phyf.par. 6.
Conimbric. in cup.T.qutft.i i. Ruuius tT»5l. 4. itcmuf»
t^ientt (jutft. 1.

I» ■HHS55 Rgvitvr qu6d non : quia vcl cfE-

ciens cfFet caufa quando agit, & hoc
non : quia tunc cfFe(5tus adhuc non eft,
quiiquando fit non eft, vt pztetprimo Perihenne-
ntM-.moib eius quod non eft.nulla eft caufa. Vel
quando non agit , & hoc non:quia tunc nihil cf-
ficit,& per confequens non cft caufa efficiens.

Secund6, quiacaufa,& cfFe6tus fimul funt, &
nonfunt.vt dicit Ariftoteles 1. huius, text.j. fed
efficiens , & cfFefbus non funt fimul , igitur effi-
ciens non eft caufa. Minor eft nota , quia patec
quandoque mortuus eft,prius qnam fit formatos
filius in vtero matris,& tunc efficiens,& cfFcdlus
nunquam funt fimul.

Terti6,quia caufa eft nobilior caufato,vt patet

j.huius.text. 4. & przcipuc intelligitur de caofa

cfiicienti,vt patct in ^.de j4nima, text.ig.whi di-

citur, quod agens eft prxftantius palFo , fed effi-

Scoti oper. Tom. II.

1.

ciens non eft nobilior efFe^ku: nara in generario-
ne vniuoca cfFcftus eft zque nobilis.Nam homo
generat homincm z.huius , & tamcn vnus homo
non eft nobilior alio ; fimiliter m generatione
zquiuoca agcns eft minus nobile palFo , feu cfii-
ciens cfFedtu , vt caloc eft minus nobilis , quam
genitum a caloreper pucrefa^ionem,igitureffi-
ciens noneft caufa.

Quarto fequcretur ,qu6d quodlibet efficicns
cfFct infinitac virtutis , confcquens eft falfum , &
probaturconfequentia: nam producit rcmab in-
finita diftantia:nam fi medietas efFe6lus przfuif^
fetjtunc produxiffet efFe(5tum ab aliqua diftantia,
& fi przcisc in quadruplo przfuifFct , tunc pro-
duxifTet ipfum a maiori diftantia , & fic in infini-
tu , igiturciim nihil ipfius cftedus przfuerit,fc-
qnicor.quod produxit ipfum ab infinita diftantia.

Qu fnt6,quando agens,& palFum funt applica-
taadinuicem,velaliquid poflea eft in paflb,quod
prius fuit in agcnte,vel nihi!;fi nihil,tunc fequi-
tur, quod folus contaAus corporum fufficiat ad
adionem, quod eft falfum; fi aliquid,tunc fcqui-
tur,qu6d cffedlus non eft produ^us dc nouo,fcd
przfuit in agente.

Sext6 , fi efficicns cffei caufa alicuius effc6lus
fit ille cffedlus A ignis, qui imaginetur diuidi in
partes proporiionalcs, ita vt partes minores ter-
mincntur vcrsijs agens. Tunc fir prima pars pro-
portionalis,vidclicct medieias remotior ab agen-
ce,quz vocecur 5,fecunda Ctertia J5,& fic in in-
finitum : tunc arguitur fic , B non producitur ab
agentc dato C,non producitur ab eodem,nec D,
&ita de aliis , igitur yi non producitur ab ipfo.
Tener cotequcntia, quia aliter aliquod canfatum
produceretur ab aliquo agente , cuius tamen
nuUa pars produceretur ab ipfo : & anteccdens
patec , quia inter .?, & agens eft pars intermedi^
fimilis agenti , & per confequensagens non agit
per ipfam in 5 partcm diftantcro, & ita arguitur
de qualibet alia parte.

Oppofitumarguitur per Ariftotclem z.huius, Diuifit qut-
tradt.3.c.i.tcx.2c>.Inquzftioneprim6 videbitur, y?»'»»».
an fit aliqua caufa efficiens , & quz fit. Secundo
videbitur dc quibnfdam modis caufz efficicntis.

Quantum ad primum notandum,qu6d caufa *
efficiens eft illud , propter quod alterum eft tan-
quam ab illo ; vtignis eft caufa efficiens caloris:
quia calor cft proptcr ignem ranquam ab igne,&
per illam particulam tarajuam ah iUo differt cau-
fa efficiens ab aliis caufis,&ide6 quando Arifto-
tcles dicit, qu6d caufa efficiens eft vnde eft prin-
cipium motus,intelligit, qu6dcaufacfficiens eft
vnde cft principiuro motus tanquam ab illo, fci-
licet cffcdiuc.

Sccundo notandum , quod effeftus caufz effi •
ciehtis poteft effe res permanens , vel fucceOiua
noua.vel ?terna.De^tcrna,verbi gratia,dicimus,
qu6d Intelligentia cognofcit , & intelligit per
cognitionem zternaro.

Nunc funt duz fuppofitiones. Priroa eft,qu6d ■'^'f*"' '*
aliquid eft de nouo produdum.Patet ex quzftio- ^^ ^*'
nibus primi libri.Secunda fuppofitio,qu6d nihil
producitur denouo ale ipfo.Probatur,quiapro-
ducens de nouo faltem principale cft nobilius
effcdu produdo:mod6 idem non eft nobilius fe
ipfo,& ifta fuppofitio dcbet accipi tanquam no-
ta,quia non indiget probatione.

Ex his ponuntuc conclufiones. Prima eft ifta; Aliqiu tH
aliqua cft caufa efficiens. Probatur, aliquid pto- "»«/• *S*-
duciturdcnouo per primam fuppofitioneiti ,& ""^*
M z non

3

H^

Lib.ll. Phyficorum

p.es fucct[ji.
Ma defendet
fentinue a
fro rfficitull.

Caufa effi.
titas eft cim-
f» extrinft-

C»Hf*. effi-
fieniu quin-
fUffuntmo-

Ciuf» con-
ftrunm dici-
fur fribut
foodit.

non \ fe iprO'pet.fecandum,igituc ab aliquo alio;
er^o pec definitionem caufx e^Bcientis illud
aliud cft caufa eificiens.

Secunda conclufio.Dc nullo effedu poteft fci-
ri euidentec, fcilicet euidcncia nrapliciter , quod
fuecit pcodudius ab ifto agentc quocunque de-
monftrato pcobato. Pcobatuc fic : quia fi fic , fic
iile caloc pcadudus in ftupam pec ignem ; non
poteft euidencet oftcndi,^u6d ignis fuecitcaufa
huius calocis pcoptec duc^ Pcimo , quia dicecc-
tur , quod eftei aliquod agens ignotum pcodu-
Gtam ab ignc, qucxl pcoducecet illum caloccm,&
uon ignis : fccundo, quia dicecetuc quod Dcus ^
pcoducit illum calocem ; fed non nifi pczfcntc
ignc , & neutcum iftocum poteft demonftcatiue
impcobaci. Vccum eft tamen , quod habcmus
euidcntiam natucalem fufHcientcm,qu6daliquis
effe^lus ftt produdius ab aliquo agente, vc de iu-
mine medij, quod producitur a candela,dc calore
ftupa:,quiproducitur ab igne approximato;nec
pportct demonftrare tales huiufmodi caufas , de
quibus non habcmus fcnfum , autcxpericntiam,
aut vcrifimilem conic^fcuram cx fenfatis.

Tcrtia conclufio. Res c fucccffiua , fi aliqua
fit, dependcc continuc k fuo efliciente. Probatuc:
quia non fit fonus nifi dum fonans pcrcutit, nec
motus nifi dum motoc mouet,6e fic de aliis fuc-
ccfliuis. Scd de aliis cfFedlibus , qualiter dcpen-
deant , & qualicer nun , patebitex modiscaufas
efticientis.

£x fuppofitione, & conclufionibus fequitut,
quod caufa cfHciens Gt caufa cxtcinfeca. Secun-
do fequitur, quod dealiquo efFc6tu cft notum,&
euidens , quod fit ^ caufa efficicnte , & tamen de
caufa cfficiente ignotum eft , quod fit illud , de
quo notum cft , quod fiat \ motorc, \ quo tamen
fiat fortc non eft euidens. Terti6 fcquitur.quod
aliqiia eftcaufa produccns,vt ignis qui producic
calbrcm , & aljqua conferuans , vtcorpus luci-
dum, quod conferuat lumcn. Paterigitur, qu6d
aliqua eft caufa efficiens,& qus fit dcfinitiue, &
hoc de primo.

Quantum ad fecundumnota,qu6d Ariftoteles
in littera enumerat qoatuor modos caufarum
communes quatuor gcneribus caufacum , vt pu-
ta , qux Jam cft caufa pcc fe , quaedam pcc acci-
dens.quadam pcior.quaEdam poftcciocjqnzdam
in a(^u,qua:dam in pocenti.a, quacdam complexa,
quxdam in complexa ; dequibus didtum eft in
tcxtu , ide6 ad prxfens nihil de cis : fcd ad prs-
fens fpecialitcr eft diccndum deraodis caufz ef-
ficiencis , qui pofTunt reduci ad quinque modos^
Primus iiioduscft, quod quxdamcft caufaeffi-
cicnsproduccns tanrura , quxdam conferuans.
Secundusmodus, quoddam eft efficiens totale,
aliud parcialc. Tcrtius modus , quoddam eftef-
ficicns mediatum , aliud iraraediatum. Quartus
modus, quoddam cft efficicns vniuerfalc. Quin-
tus modus , quoddam eft cfficiens principale,
aliud inftrumcntaie,ad pra:fens dicam de prirao,
& deaiiis in aliaqua:ftione.

Quantum ad primum modum notandum,
quod aliquid dicitur caufa conferuans triplici-
tcr , vno roodo fieut locus dicitur caufa confcr-
uatiua locaci, vt patct 4. huius, text. 4S. propter
hoc , qu6d habet aliquam qualitatem fimilcm
qualitati locati. Secundo modo dicitur caufa
confccuans, quar eft occafio conferuandi,vr nau-
tadicitiir canfa conferuatiua nauis ,& ifti duo
modi funt impropcij. Scd tertio ttiedo dicitur

caufa conferuans , & propria ,qux co^tinue in-
fluit in cffedum, virtutc cuius influcntis ille cf-
fedus eft , & manu tenctur : quia fubtrafta illa
influentia caufae confcruantis ille efFe£tus non
cfFct>& fic cfFedlus dcpcndct a caufa confcruantc,
non folum infieri , immo etiara in failotffe, & in
confirmri. Sed caufa produccns tantum cft illa, ^
qua dcpendet res infieri , licct non in conferuari,
vt calor dum manct temoto agente , a quo pro-
duccbatur.

Nunc ponuntur aliquc conclufioncs. Prima
eft.PoffibileeftaliqucmefFeftumacternalitcrdc-
pcndere a caufa conferuantc. Probatur , & acci-
piam lumcn , quod eft in orbe Luns , & lumen
quod in orbe Solis ; tunc ifta duo lumina funt
ciurdem rationis ; igitur vnum non miniis de-
pendet ^ fuo cfficientc , fcilicct Solc, quJlm reli-
quum , fed vnum fcilicet lumen otbis l^anx dc-
pendct ^Solcigitur cum corrumpiturper vm-
bram terra:, generatur fimile ^ SolRremoia vm-
bra, igitur lumen quod eft in otbe Solis depcn-
det k Sole , & illud cft aetcrnum , igitur poffibile
eft,qu6daliquisefFedus depcndcat ztcrnalitetk
fuo cfficiente.

Sccund6,quia ^ Deo dependet coeIum,& tota
natura, vt patet in i.Metaph.text. j 8. non folum
in gcncre finis conferuantis,igitur in gencre cau-
Cx cfficicntis, vt debet videri in i z.Mctaph.tcxt.
I j.fed ccclura cfta:ternum,vt patet 8.huius,tex.
38. igitur poffibile eft qu6d aliquis cfFcdlus de-
pendcat aEternaliter a caufa efticiente.

Tettie per exemplum : nam fi pes fuifTet in
pulucrc aternalitcr,vefligium fuilTetcaufatum k
pedc ab acterno-,ergo, &c. Ex ifto fequitur, qu6d
poteft conuenienter faluari , mundum cfle crea-
tum k Deo,& tamcn hoc noticfre contra demoh-
ftrationem Ariftotelis 8. huius, text. 10. & inde.
Probatur, quia Ariftotelcs nititur ibi oftcndere,
qu6d mundus eft perpetuus , & tamen per con-
clufioncm pracfcntcm poffibileeftjqu^d aliquid
perpetu6 dependcat a fua caufa.

Sccunda conclufio.EfFe<5lus caufae confcruan-
tis non minus dependet h. caufa fua , poftquam
fadlus eft, quara dependeat in/fyi.Probaiur,quia
Sol non habet fe aliter confcruando lumen pro-
dudlum , qu^m producendo nouura ; immo non
cum maiori conatn producir, qu^m cofeructjim-
mo omnino eodem modo dependct luraen in con.
/ermtri, Rcat infieri. Et ficut dicitur de luminc rc-
fpedu luminofi ; ita poteft dici de iftis infcriori-
bus refpeftu Dei,fcilicet qu6d quodlibet iflorum
inferiorum tam dependet «l Dco, quando produ-
iSlumeft; ficutquandoproducitur,& iAco(\^ fic
caufa confcruans B, fcquitur qu6d fi A non eft,
vcl non conferuet i?,qu6d B noncft.

Scd contrk obiicitur: quia ficutpatuit fupcr
prinioin quazftion. demodo naturalis confcrua-
tionis, res naturalis poteft conferuari fub mino-
ri difpofitione, quira produci poteft ; igitur res
naturalisnon tantum depcndct ab cfficientcin
conferuari, quantum in fieri.

Secund6 , quia fi Deus continue influcret in
iftis inferioribus, fequereturqu6dquaelibctres
efFet fucceffiua , ex quo contimic per nouam in-
fluentiam ficret denouo.

Ad primum iftorum dieo, qu6d non eft fimile
decaufa priroa conferuanrc, &aliisdifpofitio-
nibus naturalibus , mediantibus quibus cfFc-
dlusconferuatur: nam prima caufa conferuar,
& agic fine conacu ; fed difpofitiones naturales,

vt

7-

EffeausnedH
in fieri , fed
etiam tn f».
80 ejfe depen-
dtt it caufm
ttnferUMtt.

8.

Qusftio VIII.

n?

9'

C»uf»fr»
iueint tMtf
tiun,^ c»M-
fm ctnftruis
ftptim moii*
difftrunt.

IP.

II.

Caufa Jiti-
tmr vniner-
f»U* triplici-
ttr.

vt caiidicas, frtgiditas, & huiufmodi , farpe con-
fcruanccum conacu.fcilicet quando contrarium
eft applicacum.

AH recundum,dico,qu6clnon<]cbet intelligi,
quod quxlibet res alia a Deo concinuc nouicec
producacur , fed dcbec intelligi , qu6d continue
confbruatur per priraam caufam , ita vt li vellet
non conferuarc, illa res elTec.

Ex quo polfunc inferri quaedara difFerenciae
incec caufam producenccm cantum , & caufam
conferuancem. DifFecunc enimprimu,quiacau-
fa confecuans eft nobilior, & perfe(^ior fuo cau-
faco: vt luminofum eft perfedius luminc, & pri-
ma caufa eft perfec^ior aliis : fed dc caufa produ-
cente , quz non cft confcruans , non oportet , vt
argutum fuic ance oppoficum. Sccund6 difte-
runt, qu6d caiifa conferuans non neceflari6 prac-
cedic fuum cffedlum : immo fimul eft cum effe-
6lu.Vnde n luminofum eflec fubito przfentacum
raediodifpoHco ad rccepcionem luminis, fubicp
pcoduceret lumen ; fed caufa pcoducens necelfa-
ridprasccdit fuumc^e£lum. Terti6 difFcrunt ex
parte motus : quia agens producens a gii per ve-
rura motura , vel mutationem ; fed conferuans
non nifi impropric.Quarto difFerunt,quia agens
producens agit fucceffiucjfed confcruans agit fu-
bic6 quancum eft ex parce fui. Quinco differunc
ex parcc efFecSrus : quia poflibile eft,qu6d aliquis
efFe(flus dependeac scecnaliter k caufa confer-
lunte; fedlioc eft impofRbile de caufa produ-
centecantum. Sexc6,quia cfFedus caufx confer-
uancis dcpendet "i caufa fua iriconferHari,8cinfie-
ri , fed cffeilus caufac producencis depcndec k
caufa fua in fieri folum. Scpcimo , quia eflre<3\is
caufa: confcruantis non habec contrarium , vc
pater de lumine , fed cfFedus caufx producencis
habet ; paccc igitur, quid fit caufa conferuans, &
qux produccns , Sc quomodo difFerant ab inui-
cem, & hocdeprimomodo.

Quantum ad fecundum modum , notanduro,
quod quando plures caufae concurrunt ad cun-
dem efFedum , vel illa; caufa: funt fibi inuicem
caufz fubordinatx , vcl non. Si non ; tunc vel
omnes concurrunt per modum vnius caufz , vel
per modum diuerfarum caufarum. Exemplum
primi , quia ad ** gcnerationem Socratis concur-
runc pacerfuuSjCoelum, InteIIigenciz,& Deu5:&
in calibus canfis fubordinacis nuUa dicicur cota-
lis , vel partialis : imm6 quaclibcc caiis producic
totum efFeftum. Vndc non eft imaginandum,
quod de ignc genito Dcus producac vnara pat-
cem,& ignisgencransaliam,imm6 quslibec cau-
farum fubordinatarura producic totum cfFc-
Ctam , ad quem concurrunt. Exemplum fecundi;
vt fi plures horoines craberent nauem raediance
vna chord^ , omnes illi concurrunt per raodum
vnius caufz, & in illis non inuenitur caufa tota-
lis , vcl partialis , quia quilibet trahit totaro na-
uera,&ex huc non fequitur,qu6d alij fupcr-
fluant : quia nullus crahic cotam nauem totalitcr,
vt ly totaliter defignat totam virtutcm trahcntis.
Exemplum tcrtij , vc fi Socraccs , & Placo appli-
ccntur ad leuandum vnura lapidem i diucrfis
partibus ,quem ncuter illorum fufficeret lcuare
folitarie , tunc ad leuationem lapidis ifti duo
concutrunt pcr modum diucrfarum caufarum,&
ide6 vterque eorum eft caufa partialis leuatio-
nis, & hoc dc fccundo modo.

Quancura ad tertium modum,notandum,qu6d
aliqua caufa dicitur vniuerfalis triplicicec> vno
Sceti optr. Tom. 1 1.

modo in prxdicando , & fic rerminus coramu-
nior fignificans caufam eft vniucrfalior, quam
terminus minus communis , vc artifexeft caufa
vniuerfalior, quam zdificator, & hoc didtura eft
in textu. Aliomododicicurcaufa vniuerfalis in
caufando ,& tunc vniuerfalitas caufx attcndicuc
penes diuerfitarcra efFeftuum,quos illa caufa po-
ceft producerc. Secund6 pencs diucrficacem lo-
corum , iu quibus poceft fimul producece diuer-
fos cffcdtus ; & certi6 penes diuerfitatem cempo-
rum,in quibus poreft produccre diuerfos cffcdbus
fucccfliue , ica quod illa caufa dicacur vniuerfa-
lior.qu? poteft fimul producere cfFcdlus plures in
pluribus ioci$,auc in plucibus ccmporibus poceft
plurcs efFedus producere.

£x quibus fequicur , quod Deuseft caufa vni-
ucrfalior, quam ccclum, & ccelam caufa vniucr-
faliorfolc, &foIcaufa vniuerfalior quara ignis
hic inferior , & ide6 caufa dicicuc rnaxime parci-
cularis, quae vnius folius efFcdus eft produdiua.
Ec fic pacec quz caufa dicatur vniucrfalis,& q«?
parcicularis, & hoc dc ccctio modo.

Quancum ad quarcum,nocandum, quod aliqua
caufa poccft dici raediaca, vel ' immediaca alicu-
iusefFcdlus cripliciccr, vno mododiciturcaufa
mcJiata, quia non cft coniunda cfFeftui fecun-
dum locum , & fic coelum dicitur caufa raediara
huius efFedus : fciliccc ignis hic producfli.fed ifto
raodo Deus dicitur caufaimracdiata; non qnia
proprieconiungaturcfFcdui , fed quia cuilibet
rci ipfe cft indiftans. Sccundo modo dicirur
caufa mcdiaca : quia non influit in cfFcdum : &
ifto modo-agens confiiiatiuum, vel occafionalc
poceftdici caufamcdiata,& tunc illacaufadici-
tutimmcdiaca,qu«influic in cfFcaura , & fic
ccelum dicicurcaufaimmcdiataefFcdus hic pro-
du6li,quia liccc non accingac cfFciaun),immcdia-
ce camen inipfum influic.vc p Atct primo A^eteoro-
rum , & fic can^ic ipfura fecundum influcntiam.
Tertio modo dicitur caufa immcdiaca , qua» non
decerminacurper aliud agens magis parciculare
ad producendum h^c, vel illud, fed dicicur caufa
mediara, qua: dcceiminatur per vnum , vel plura
agentia particularia.ad produdioncm iftius cfFc-
dus , magis quim alcerius. Verbi gratia , caufa:
vniuerfales vt Deus, & coclum dicicur caufae rae-
diacz cffedtus hic produdi , eo qu6d ad produ-
diionerailliusefFedtus detcrrainanrur per agen-
cia parcicularia , vc puca per igncro,& caIorcm,&
per raocum , & lumen : & fic ignis dicicur caufa
iromediaca , vel eciam calor , quia non dcccrroi-
nacur per aliquod agens magis particulare ad
producenduro hoc,vcl illud,& fic patec quz cau-
fa dicacur mediata,& quz immediaca.

De quinco notandum, quod de caufis concuc-
rcncibus ad eumdem effedlum femper caufa prin-
cipalioreft perfedlior , & nobilior , & c concra
caufaminus principalis, feu inftrumencaliseft
caufa minijs pcrfedtajfiue ignobilior, ica vt prin-
cipalitas caufz fit per comparationem plurium
cfFc(fluum ad inuicem refpcdu eiufdcm cfFeftus,
quz cognofcitur pcnes comparationem ipfarutn
ad inuiccm in pccfeaione , & nobilicacc. Ec fi
quzcacur penes quid actenditur perfeAio,& no-
bilitas caufz.Rcfpondetur,qu6d perfccflio & no-
bilitas caufac potcft cognofci cx cribus , prim6,
fupponendcquod in ordine caufarii fit vna caufa
prima independcns ab aliquo alio,& a quo omnia
alia dependentjVt parct i.Metaphyfict.t^ux caufa
cft pc>fe(^ior , & nobilioi omnibus aliis caufis.
M 3 Tunc

II.

Caufa fotell
tripliciter di-
ci immeiliM-
ta , vil mi'
diitta.

Ttrfeai»
lauft, IX iri-
liet cogttcfci
ptleft.

138

Lib.II. Phyficorum

14.

P*fimti0

Tunc 4ico prim6 qubA perfe^io c»ur« cq-
gnorcicur pei; «ppropinquationem ad caufan}
pciniam fecundmu perfe£tionem , iu y t demon-
ilrati$ duabus cauus, quarum vna cft propin-
quior caufa; primzt & alia remotior t tunc ilia
propinquior eft perfeAior teipotiori. Secundo
cognofciturperf^io caufs per modum agendi:
quia iila caula ed pcrfe£lior,quz agit conferuan<
do, & cum Iiuc producendo , quatn itia quz agir
produceiKlo lantum. Similicer modns agendi
fiibito, eft perfcdior qu^m modiM agendi fuccef-
fiue. Tertio cognofcitur per nobilitatera effc-
£luum>&idc6dicitnr ,qupd magnitudoefFcifkus
dcmonftrai omnipotentiam conditoris.

£x quibus fcquitur comparando caufasad in-
uicem,qu6d difpofitio accidcntalis eft caufa mi-
nu$ principalis.qu^m forma fubftatiaiis,& qu6d
omnium caufarum concurrentium ad aliqncm
efFe6^i|m caufa prima eft principaliinma,nec po-
teft miniileriaiiter concurrere ad aiiquem efFe-
£lum. £t fic paret quae caufa dicatur principalis,
& quz infttumenta!is,& h^c de quinto modo.

Nuncad rationes^d prim;(m dico,qu6dcaufa
,eft efficieps, quando agicnec obftat , qu6d cfFe-
(Btus non ^ft; quia caufa dicitur efficiens efFcdus,
eo quod efl cffeCkiiii tranfmutationis ad efFe£lu.

Ad fecundain,caufa Sf. cffedius fimul i'unt,&c,
Dico intelligitur maximc de caufa conferuante,
fcd de producentc cxponitur fic,qu6d dum cfFe-
i6^us aau producitur,c^ufa a&xx producit.

Ad tertiamdico, quodin pmniadlionccaufa
principalis,vt eft Peu$ , efl nobilior cfFe^u pro-
dudio, fpd de minus prinpipalibu$,& iiifVrpfncnr
talibus non oportet.

Ad quartam.negatur confequentia,vteflprO'
pric iliadiflantia. Ad probationcm dico , qu^d
non fit ibi additio fecudum proportiones^ raul-
tipUces , fed prascise fecundi^m propqrtiones fu-
perpartipntes, yel fuperparriculares, & ide6 pro-
ducere totum efl prascisc dupk) difficilius , qu^m
producerc mcdiet^tem.ldco nego cofequentiam.

Ad quintam dico,qu6d nihil efl in paffojquod
prius fuit in agente, necadlio fit perexitam aii-
cuius ab agente ; necex hoc fequitur,qu6d folu^
coiitadtus fufficiat ad adlioncm : imm6 requiri-
;nr,qu6d agens habeat in fe aliquod pcincipiuni,
raediani e quod fufficiat tranfmutare paflum.

Ad fcxtam nego confequcntiam , & pcoptec
|(luddico,quod nullis duobusignibusdcternji-
iiatur , vcrum eft de vno , quod nt pcodudlus ab
alio pratcise, fcdferopec ab alio medi;»nte admi-
niculo partiuin prasdidtarum priiis,& hoq fufficit
ad dcmonflcandura hoc e(Feagen$ illius, & hxc
de quxftione.

A NNOTATI6 NES.

• /^ ^u/a tfficiem efi i^d , jur ^d altemtn efl
\^tAHejuam ab iflo: Not^ caufam circ ad cu-
ius effe aliud fequitur emanatione reali ^ vbi Ij
altHd denotat efFcdum aiiam naturaro numero
diflin(fi:am habcre ^ caufa,exquo fequicutTheo-
logice , qupd Vecbnm diuinura non efl efFe6lus
Patcis «terqi , nec Pater pfl cius caufa : fimilicer
Spicitus fandlus npn efl efFedlus Paicis , & Filij,
ueque Pater, & Fiiius eius caufa , qqamuis enirn
Pater p^^oducat Filiutn,& Pater , & Filius, Spiri-
tum fanduro , tamen eandcm numero naturam
diuinam habct Filius cum Patrc , & Spiritus fan-
(^us cum Patre, &FiliQ.

^ Diceretur , ijupd Deut freducit illHm eaUrem,
^ota qu6d Gabriel Biel in 4.d. i . quzfl. i . tenct
foluui Deum produccre quotquot effedus hicin
infeciocibus pcoducuntur j caufafquc fccundas
nihil agece, fed folum effe pca:femes ad talcs ef-
fedus pcoduccndos,ita quod Deus ad pt^ fentiam
ignis calefacic, & ad pczfcntiaro aquz frigefacit,
Cxteru hqc Gabrielis opinio cfl erronea, aduec-
fatur cnim facrz Scripturs. NamGcn.i.dicitur,
Germinet terra herbam viremem , & lifftum po-
miferum faciens frufium iuxta ^niu fmtm. Vbi
datur virtus agendi rebus. Et Daip.i.de fide Or-
thodoxa , cap. <>. inquit, Dedit Deus plantis vir-
tutem alcricem , audciccm , & genecaccicem , &
D.Ambcof.}.Hcxacmccon,cap.tf.& S.Dcdit, in-
quit , Dcus tcccz victutem gcnecandi herb^s dc
femetipfa finc altecius ;idiutocio.
^ Resfuccejfiuafialiquafit,&c. Notaqu6didc6
dicit Scotus , fi aliqua fit : quia fuit aliquorunt
fcntcntia , motum non diflinguiamobili,& 'i
tetmino adquem ; fed cfTe idem realiter,& forma-
litercum mobili, & caro tcrminoj qux opinio
eflvaldc impcobabilis:nam curoin motu altcr
rationis acquicatucaccidens, & mobilc fit fubr
ftantia, idem focmaliter ccit fubftantia , & acci-
dens. Aliorum fentcntiafuit , motum idcm eflc
rcaliter cuqimobili, diftingui autem realitcri
termii^o. Hxc opinio in hoc,qu6d dicit motuni
e(fe idem realiter cum mobili , coincidic in idem
ferc incouueniens, in quod pcima opiniojin hoc
autero qu6d affccit motum diflingui realiteril
termino, videtur cpntradicerc Ariftoteli affic-
manci mptum non cfFc praetcr rcm ad quam efl.
Propter ergo has duas opinioncs locutus efl hiQ
Scotus dubicaciue ; qus aucem (it cius fencentia
videbimus in j. huius,qua:ft.7.
d ^d generationem Socratit concurruut pater
fuue , celum , Intelligentia , & Deiu. Noca qu6d
Deus immediace concurrit cum omni caufa par-
ticulaci ad quemcutnquc efFeAum , quod non
folum cfl Tcrum fecundum Philofophos , fed et-
iam efl certam fccundum Theologos. Nam lob
I o.dicicur,^4ffw tua Dominefecerunt me, & Pfal.
14^. Gluiproducitinmentibitefaenum, & Matth.6.
Faenum agrific veftit Deiu,8cc.8c loan.s.Pater men»
vfquemode operatur,& ege eperer.Pztct etia ex Prof
clo Philofopho in lib.dccaufis, c.i.diccnte,om-
nis caufa pcimaria plus cft influens , fupcr caufa^
tum fuum,qu^m caufavniuerfalis fccunda: quia
^aufa vniuerfalis pcima agit in caufatum caufac
fecundx,antequam agat in ipfum caufa vniucr-
falis fecunda ; & pacCtin infc<i dicir,onf)nem ope-
rationem , quam caufa fecunda efficit , pcima
cciam caufa efficit. Vnde D. Auguflinus 3. de
Trinit. cap. }. & 4. vocat creaturas proximas
catifas} Deumvcr6pcimam,qus fi fulpenderec
adlionem fuam , caufs inferipres non agcrent,
crgo Deuscum illis oper^tur.

£x hoc fequitur erroncam efle Durandi fcn-
tenciam in 2. Sententiarum d. i . afTcrentis ita
caufas particulares fuos cfFc£tus producerc , vt
nulla fuperiori causa , neque ipfo Deo indigeant
adiuuantc: quia virtutc(inquit) iam ab ipfo
tradita Dco operantur.

f Aliqua caufa petefi dici mediata , vel immedid'
ta,&c. Nota qu6d aliquam caufam immcdia-
te attingere cfFedlura dupliciter contingit. Vno
roodo inmediationc fuppofiti, altero ver6 roodo
mmediatione vircucis. Agerc imrocdiatione
fuppofiti cft , qa6d ipfum fi]ppci;;uro agcns

actin

l(,

Deus immt'
ditui eencur-
rit eum omni

C»Mf»f,fM9r

4a.

'7'

Zfur*>uii en-
nneafinttu-
tia.

Caufam im-
mtdiati at-
tingtr* tfi-
BmmUfa-
riam eentiur

Qusftio I X.

18.

tntr modi*
edMftt inhit
fnftruribH$.

19.

TroftTti» tfi
l^uUifUff.

attingae ruppo(irumpaticns>vt /I ignis applicetur
combuilibiii,& e concra , illud dicituc agere me-
4iate mediatione fuppoiiti > quod applicataliud
fuppoiicumad agendum. Vt pidor penicilloat-
tiagic tabulara,inqua pingit , &fabet lignatius
per ferram fcindit lignum. lUud autem dicitur
agere immediate immediatione virtutis , quod
agic virtute propria , non attmgens per fe ipfum
recipiens ; vt Sol viriute fua attingit hzc infe-
riora,quxcalefacit,iprum yeto fuppoHtum Solis
non iungicut ipH terrz.quam calefacit , & c con-
tra illuddicitur agere mcdiatc mediatione virtu-
tis.quod agit virtutc aliena , vt fecra non propria
victutefcindit lignum, fed quia mota eft abarti*
lice. Cadfae igicur particnlares attingunt ad fuos
efFe(^usproducendos, aliquando immediate ira-
niediatione fuppofiti , &femper immediatione
virtutis.Caufx vero vniuerfales fecundz, vt Sol,
& coclum atcingunt imraediat^ immediatione
viitutistantum : Deus autem.qui e(t ptima&
vniuerfaliffima caufa intimius , & immeJiatius,
qnam omnes canfae vtroque modo immediacio-
nis atcingic effedlusiquia vt Kic dicic Scocus cui-
libet rei efl indiflans , quia in omnibus efl per ef-
fcntiam.

Obferua tamen , Deum quadrupliciter habere
caufaliutem in his inferioribus. Primo quia dac
virtutem operandi aliis c«u(is. Secundo : quia
conferuat virtutem illarum caufarum,earumque
ejfe vt operentur. Tertio, quia moueutur a Dco,
prius cnim naturi Deus mouet orbes ccelefles,
caufafque particulares ad agMidum,quamuis om-
nes fimulfoncurranc adoperationem , neque da-
turjindans , in quo Deus une caufis , aut c contra
operetur. Quarco vt artifex operatur per inflru-
roenta ; fic Dcus cum iflis cauHs. Similitudo au-
tem (lat in hoc,qu6d ficut artifex diuerfis inftru-
raentis diuerfa operatur: fic Deus diuerfis cau-
fis.Efl autem difEmilitHdo:quia Deus ex eo quod
eflencia eius eflinfinita iramediatiflime quacun-
que immediatione attingit efFedum ; artifex au-
tem non nifimedianteindrumento. Secund^et-
iam funt didimiles , quod inftrumentum nuUam
^ fe aifiionem habet : quia nullam habet virtutem
agendi in fe ipfo pcrmancntem , fed tantum mo-
tum recjpit ab arcifice ; caufae vero fecundx rece-
perunt ^ Deo virtutes , quibus vere operantur,
quamuis i Deo depcndenter.
^ Nori fU ihi additio ficunStm proptrtienes multi-
plices , &c. Nota (vt diffuiius videbimus lib.7.
Phyfic.) quod proportio eft multiplex , fcilicet
alia rationaIis,'aIiairrationaIis. Proportio ratio-
nalis alia xqualitatis.alia inxqualicatis. Propor-
tio inxqualitatis alia eft maioris , alia minoris
inxqualitatis,quarum quzlibet quid fit , videbi-
mus vbi fupra.Pro nunc obferua, qudd proportio
maioris in^qualitatis alia eft multiplex.alia fuper-
patticularis,& alia fuperpartiens. Proportio muU
tiplex eflhabitudo duarum quantitatum,quarum
vna continetaliam adxquacc aliquocies , qualis
efl quacernatij ad binacium. Proportio fuperpar-
ticularis efl ptoportioduarum quantitatum,qua-
rum maioi femel minotem continet,& vnam eius
partem aliquotam , qualis efl propottio ternarij
ad binarium. Ternarius enim continet binatium
femel, & pixterea vnum , quod eft pars aliquora
binarij. Proportio fuperpartiens eft proportio
duatum quantitatum,quarum maior continet fe-
mel minorem, & eius aliquot partcs aIiquotas,id
eft,quaium quxlibec fit aliquota,dummodo non

n9

faciant fimul coniundx vnam aliqaotamrnam ft
faciant vnam aIiquotam,erit proportio fuperpar-
ticularis fupra didla. Huiufmodi proportionem
habet quinari'~s ad ternarium : quinarius eniin
continet femel tetnariuro, & duas vnitates , qua-
rum quxlibet eft pars aliquota ternarij,ambo ve-
ro fimul nuUomodo funt eius pars aIiquota.Ifta-
ruin autem proportionum funt raultx fpecies, vt
videbimui loco fuprk relato , applica ad propcfi-
tum & fpcculare.

dyjE

S T I O

IX.

Vtrumfinisfit cmfi.

Ariftot. caf.i.text.i9.(^ it.eap.t.ttxt.jj. ^ i. itpartlbitt
«n/»ja/.f(i^.i.(^i.A&M^A.f«^.}.Simplic.Philopon.Thc-
m\{i.x.Phyfie.text.xg.K\xwoe.iiomm.i9.K\\Kt.x.Phjfit,
tr»3.t.e»p.^.V>.Thom. x.fhyfie,eMp.%.cr i.fr. qutfi.S.
mrt...M»yton.i.Phjfie.p*rt.-;.Sauez tom. i. Met.ilifi.tf.
fonfeca tom.x.Mttmph.lib.%. tmf.x.qMtfi.ii. Caaonic. i.
fbypcqutft.i.art.x. Conimbr.t. Phyfie. emp.j.ipuft.xix.
Cotnplatea. Jifi.i^.qum/i.t. Ruuius trmS.^.q.i. Roccus
y.y.Fucntes t.Phyf.qj.diffie.t.fabet Their m.^6.

Rgvitvr quod non : quia princi-
piuro, & caufa funt idem , fed finis non
eft principium : igitur non eft cau-
la. Maiorpatec pettjHidaominis iftorum termino-
rum cmufa, 8c principium. Et minot cft nota : quia
principium,& finis ex oppofito diftinguuntur.

Secundo : quia vel finis eftcaafa.quando cfFe-
<£ius eft,& hoc non : quia quando eft labor , non-
dum eft fanitas ptoptcr quam homo laborat , vel
quando efFedus non eft : & hoc non , quia benc
fequitur,hoc non eft,igitur hoc non eft caufatum,
& fi non cft caufatum,illius finis non eft caufa.

Teiti6 , illudnon eft caufa, quod fequitur ad
aliud,fed 6nis eft huiufmodi , cum efteftus fenfi-
bilis prxcedat finem,ergo,&c.

Quart6,caufa cft prior, & nobiliorcaufato, &
hzc prxcipuc intclligitur de caufa finali, cum fi-
nis fir caufa caufaram:fed fitllsnon eft prior, auc
nobilior fuo cfFcdlu, nam operatio rei eft finis il-
lius.cuius eftoperatio , & tamen eft minus nobi-
lis,& pofterior operante.

Qutnto , vel accipitur finis pro intentione
agentis,vel pro illo , quod intenditui ab agente;
non piinio modo : quia propter illud agens non
agitjnec feciuido modo:quia agcns debetmoueri
k fine, & tamen tes intenta non mouet cum fine,
ciim adhuc non fit,efgo,&c.

Scxto , fi finis efTet caufa , runc cffet nobilioc
ordinatis in finem,quod eft falfum : cum corpora
cxleftia fint nobiliorainferioribus , propterqux
tamen agunt.

Oppofitum arguittfr per Ariftotelem i. huius
cap.i.traft.j.texc.zp.In quxftione Ptimh incelli-
gendx funt diuerfx diftin^iones de fine,quas po-
fuit Ariftoteles & Coramentator in diuerfis lo-
cis.Secund6 refpondebiturad quxfitum.

Quantum ad primura, notandum , quod finis
accipitur multipliciter. Nam aliquando accipitur
pro vltimo rei,ficut diclmu$,qu6d punSus eft fi-
nis linex,inftans finis vitx. Alio modoaccipituc
finis pro vltinio bono, gratia cuius agens agit , &
hoc innuit Ariftoteles i.hoias:& tunc finis,vt eft
vItimumbonum,quandoqtieaccipiturpro inten-
tione agentis:quandoque pro re intenra ab agen-
te.ExempIum primi, vt fimilitudo domus , quara
domificator habec in rocnce,dicitar finis , qui eft

M 4 in

I.

Diuifit f«4-
ftitmit.

Tlnit atulti-

plieiier funti-
tmr.

Tiitif qmfHO-
do (it nobilier
vridjni no-
biiit hU iju/i
fHilt »d ^ni.

Tinis duplex
gratiA cuins.

finii efi du-
flex , fcitictt
gtiteratienit,
^ rtigvtitt.

Tinh efi eini-

in mente cognofcentis , & ifte finis reducitar ad
caufam e(iicientem,eo quod mouet agens ad exe<
cutionero boni intcnti : excraplum fecundi. Do-
mus eft res intenta ^ domificante,& eft finis>gra-
lia cuius agit domificator.

De quo fine norandumeft , quod res intenta
ab agcnte.feu finis quandoque imenditur appeti-
tu auimali , qui cft cognitio decerminans agens,
vt quando domificator intendit domum ; quan-
doquc intenditurappetitu naturali, vt locus der
orfumintenditur a graui cxiftcnte furfum appe-
titu naturali;quae eft inclinatio, feu impetus for-
mx fubftantialis grftuis.feu grauiratis,

Tertio eft notandum dc finc , qui eft bonum
intentum ab agcnte , qu6d quidam eft finis pri-
maria intentione, & eft ille , qucm agens princi-
paliter intendit. vcrbi gratia.prii!is natursL corpora
coelcftia primaria intentione cum IntcUigcntiis
agunt prppter Dcum , & Deus propter fc ipfum,
fedfccundari^ int^ntione proptcr ifta inferiora.
Exemplum fecundi, quia agens naturale in agcn-
do , vt ignis in agendp primaril intentionc jn-
tendit aillmilationem p^(fi, fed fecundarii in-
tentione intendit corruptioncm fui contrarij;
& fic finis fecundaril intentione eft ille , qui roi-
niis principaliter intenditur ab agcnte.

Differunt autera ifti finesab inuiccmrquia finis
primaria intentione eft «que nobilis,vel nobilioc
ordinatis in finem ; fcd hoc non eft verum de fine
fecundarix intentionis : quia ifta inferiora funt
minus nobilia Deo , & Intelligcntiis , qui tamcn
agunt fccundaria intentione ptoptec ift» infe-
riora.

Quar<6 notandum.qu&d quidam eft finis^^-
fia cuiiu , & alius eft finis <]Ho \ finis grtuitt cuint
eftfinis principalitei intentus ab agcntc;finis
qiio cft ilie, mcdiante quo intenditut finis princi-
palirer intetusivt quando aliquis laborat proptec
fanitacem; laborcft finis ^««acquiriturfanitas,
qus eft finis gratia cuiusrefpedlu prioris; & finis
prior eft finis ijuo tefpe6):u pofterioris.

Scd obiicitur : quia omnis fin\igratia cuitu cft
finis^Mjigiturdiuifio nonvalct. Tenct confc-
quentia.quiabonx diuifionis mcmbradebent ab
inuicem feparari faltem particularitcr. Probatuc
antcccdcns : quia ficiTetaliquis fims gratia cuim ,
quinon eiret^Mo , maxime eflct Dcus : modo cft
finis cjuo omnia funt & fiuut. Ad iftud,Tiegatuc
anteccdcns. Ad probationem , quando dicitut,
qijodDcuscftywomnia.&c. dico,qu6d Deus cft
finis^r<t«<ic«»«j,&nullo modo finis^f<o,& tunc
dico,qu6d iftadidio quo , vcl denotat caufam
cflacieotem ptincipalem,& tunc conceditur,qu6d
Deus eft id,quo omnia funt,vel fiuntjvcl dcnotat
caufam inftrumentalem , quo acquirituj: finis
principalitcc intcntus; & tunc ncgo , quod Dcns
cft id,quoomniafunt,& fiunt.

Quarto not^ndum , quod quidam eft finis ge-
])erarionts,alter eft finis rei gcnita:. Finis gcnera-
tionis cft ^orma fubftantialis rei genitae.Sed finis
cci genita: eft ipfa res generata ; vt poftea proba-
bitutjvcl operatio ipfiusjvt foelicitas eft finis ho-
minis , efle fqeliccm , vel efle perfcAum pcr opc-
rationem eft finis gcnerat«,& haec de priino.

Quantum ad fccundum , fit prima conclufip
ifta,finis cft caufa. Probatur. lUud eft caufa pro-
ptcr quod alterum eft,vt patct ex definicione
canfz j fed propter fincra altcrum cft : ergo,&c.
Minor eft nota:quia proptcr fanitatcm eft labor,
& ica inducendu in aliis:quia fajiit^s no.n cft cau-

Lib. 1 L Phyficorum

fa laboris in gencre caufz efficicntis , quia effi-
ciens prxccdit temporc fuum effedlum , vcl faU
tem fimul eft cum effedlu , & tamen (anitas fc-
quitur laborem,ncc laborcft proptec fanitacem,
tanquam proptcr matcriam , vcl formam, vt no-
tnm eftjigitur eft propter ipfam tanquam proptec
finem.

Sccund6 : quia illud eft caufa , pec quod con- f •

uenicntec refpondctur ad quaeftioncm quxrcn-
tem.quid cft hpcjfcd hoc fit per finem,igitur,&c.
Maior eft nota,quia quxftio ptopter quid quxrit
caufam,& minor patet : quta fi quzcatut,proptec
quid Soccatcs labocac,ccfpondetuc , vt fanus effi^
ciatuc.

Secunda conclufio. Qualibct ces inundi agit
naturalttcr proptcr fe ipfam tanquam propter fi-
nem principalitet intcntum , & primaria inten-
tionc. £t dico notabilitec naturaliter , quia ali-
quis voluntatie poteft eligcre alium finem pcOf
ptcf quem pcincipalitcr agat,vt puta Dcum. Pco-
batucconclufio ,qu6d quslibet cesmundiagic
natutaliccc propter illud , quodeftfibi maxitTii
bonum, & futnmc dileclum , intelligendo rie df-
lcdionenaturali, velanimali; fed cuilibet rei
cft ipfamct fibi fumme bona , & maxime dileflia:
ergd,&c. Maioreft nota : quiapropter hocdi-
cimus.quod Dcus agit propter fe ipfum, co qu6d
maxime diligit fe ipfura; & minorpatet , quia
quzlibetres diligit fcipfam pctmanere, & efle in-
quantum poteft , per Commcntatorem tn fine
primi huius,comm.8i.igitur fi aliquid aliud ma-
gis diligcret cfle,quim fe ipfum, fcquerctur qu6d
aliquid aliud magis diligeret qu^m poteft dilige?
re,quod implicat contradidionem.

Secund6, quia in imtninenti cafu non eflc ali-
cuius rei , illa res plus fugeret fuutn non cfle,
quam fugcret non efle alicuius altetius rei , igi-
tur illa res plus fcdiligit efle, qu^m aliquam
^liam rcm.Tenet confcquentiaj&antcccdensap-
parcc in his,quz fugiunt contrarium applicatum,
Contra conclufionem arguitur : quia dc duobus
bonis mclius eft cligcndpm ; fed Deus eft melior
Socrate, igitur Deo, & Socratc pofitis , Socrates
potius habct diligere Dcum,quam Socratem.Se-
cund6 fi Socrates magis diltgeret fe quam Dcum,
tunc fequerctur,qu6d magis vellct Deum non ef-
fe, quim Socratem non efle. Confequens eft fal-
fum : quia ad Deum non cfle , fequitur Socratetn
non efle , & per confequens volendo Deum non
clTc.vult Socratcm non cfle.

Tcrtio , quia manus diligit fe non efle potius, ^.
qu<tm aliquod mcmbrum principalc non efle,igi-
tur manus npnagit ptoptet fe ipfam finalitcr.Tc-
net confequentia cx przdi^^is , & antcccdcnsap-
parer:qui^ manus cxponit fe pro aliis mcmbris.

Quarc6, pec experientiam de galiina , qu2 ex-
ponit fc milup pro puUis ,& de hominc , qui cx-
ponit fe periculo propter animata.

Ad ifta ; ad primum dico qu6d de duobus bo-
nis maius non eft eligcndum.nifi ambo fint zquo
prpxima cligenti , & ideo ciim qoodlibct fit pro-
ximum fibiipfi,quodlibct eft magis eligibile fibi
ipfi,qu<tm aliquod aliud.

Ad fccundum,conceditur confcquensjad pro-
bationem falfitatisdico, qu6d Socrates non vel-
let confcquentiam efle bonam : imm6 in infini-
tum plus vcUct Dcum nenefle,quam velletil-
Um confequcntiam cflfc bonam.

Ad tettium de manu dico , qu6d fi manus
haberet inclinationeii) diftindaiTi , ita quod non

rcgerc

Quxftio I X.

141

rcgCTctut a cof pore,potii^s vcllct omma mcinbra
non cffctt^uam ipfani non c(Ce,(ed qiiia homo ha-
bct vnam^inclinationem quz rcgit omniamem-
bra , ideo pcr ijlam in cafu neceflttatis expo(iic
membrum minas nobtlc pro nobiliori.

De experieniiis dico , quod tales exponunc fe
fpe euafionis , cuius (ignum, quod gallina mul-
tum afflidla k miluo fugit & dimittic pulios.
Nuncadraciones. Ad primam , foluta eft:quia
ibi acctpitof prineipimn zquiuoce , & etiam
finit.
7. Adfecundam ,. vel quandocft,&c. Proptcr

iftatn rationem notandum.quod finis rei , quan-
doquecftfubftantia , ilcuc probacum eft,qu6d
quasiibcc resroundieftfinis fuiipfius, limiliter
fic dicimus, quod Dcus eft finis omnium , fic ec-
iam dicit Ariftoteles i. huius, tcxt.z^. quodnos
fumus quodammodo finis omnium:& ifto modo
caufafinalis,&eius cfFeftus funt fimul,imm6 ali-
quis finis przexiftit cfFcdui.ficut Dcus.AIius eft
finis,qut eft adus,vel operatio rci , ficut dicimus
quod felicitas eft finishominis , & tunc finis fe-
quitur cfFeftum, cuius eft finis;& ifto modo con-
cedttucquod finis eftcaufaeffedtus, quando finis
non eft:quia hocnomcn c*u/a,e(k nomen amplia-
tiuum,vtdi£lum fuit prius,& idco non fcquitur,
iinis eft caufa, igitur finis cft. £t fi obiiciatur,
quod talis qualitas , vel operatio nonpoteft effc
finis:quia finis eft perfedior.nobilior , & melior
orJinatis ad finem,fcd talis operatio.vel qualitas ,
cum ficaccidens, non eft nobilior ordinato in fi-
nem,qui eft fubftantia ; igicur calis qualicas , vel
operatio non eft finis. Secund6,a verbo ej} rertio
adiacente , ad verbumir/? fccundum adiacens cft
bona confequentia,igiturfcquitur,finis eft caufa,
igiturfinis eft. Refpondetur ad primum vno mo-
do,qu6d qualitasjvcl operatio alicuius rci,& fub-
ftantia.cuius eft operatio illa , non polfunt ad in-
BtaHm t0 uiccm comparari in pcrfedlione,bonitate, & no-
dufUx. bilitate : quiabonumaccipitur dupliciter; vno

modopropcrfe6bioneefrcntiaIi,&aliomodopro
bonomoris : mod6 fi fubftantia , & qualitas, &
opcratio comparemur ad inuicem primo modo,
tunc non cft dubium , quin fubftantia eft in infi-
nitum pcrfeftior qualitate , & operatione : fed fi
comparcntur ad inuiccm fecundo modo, cnnc eft
comparatio abufiua : quia comparatio non con-
ucnit in ilIo,in quo comparatur;foelicitas non eft
bona moraliter , fcd cft id , quo homo cft bonus
moraliter. Alitcr dicitur , qu6d foelicitas circum
fcripto homine,non eft meliot homine,fcd hotno
fcclix cft melior , qu Jim hemo fine foelicitate , &
ita homo agit fiiialitcr non proprcrfoelicitatcm,
fed vt fit foclix per foelicitatem, & hoc patuic in
tertio modo. Ad fecundam inftantiam dicitur,
qu6d illa regula intelligitur in tcrminis non am-
pliatiuis,& idco non hc^mtnr, Antichrifiu4ejlpoJJi-
bilis:ergo Antichrifiiu efi.Teino modo accipitur fi-
nis fecunduni aliquos pro fignificato pcr vnum
fingulare complcxc, & fic diccretur qu6d foelici-
tas non eft finis hominis,fed homincin cffe foeli-
ccm cft finis hominis.
Ad tcrtiam rationcm dicitur ficut ad fecundam.
8. Ad quartam dico,qu6d hoc intclligiturde fine

primaria intentione , & hoc vltitnat o , quia calis
eft nobilior ordinato in finem ; velfaltem zquc
nobilis.Etfi exponaturde fignificato pcr fingula-
re complcxc, diceretur qu6d hominetn cfle foeli-
ccm eftnobilius,& perfcftius quam hominem,&
inquitereqiiid fit illud.pertinctad Mctaphyficu.

Ad quintam,dico qu6d accipitur finis pro illo,
quodintenditur ab agente, & quando dicitur,
qu6d finis mouct , hoc eft verum de fine , qui e&
iocentio agentis.

Adfcxtam concedo eo modo , quo eft expofi-
tum:mod6 coelum no«i agit primaria iiucntione
propter ifta infcriora, fed fccundaria intentione.
Ideo non oportet , quod coelum fit minus nobile
iftis infcriotibus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dlcitur autem i & ftrtun* & cafiu. Ifte cft 9.
quartus tradlatus huius 2. in quo Philofo- Tezc. 39.
phus determinat dc cafu , & fortuna , fcilicet dc
caufis pcr accidcns rcrum naturalium : &diui-
ditur in quatuor capita. In primo determinaC
dc cafu , & fortuna fecundum opiniones anti-
quorum : infecnndo oftendit , quid fint cafus &
forruBadcfinitiuc:in tcrtio oftcndit quomodo
difFerunc cafus & forcuna : & in quarto oftendic
ad quod gcHus caufx reducuntur cafus & fortu-
na. Secundum ibi ,Prirm7n igitur citm videamm.
Tertium ibi , Dijferunt antem ^uoniam cafnt inplut
f/?.Quartum ihi,At de nuiU coHfarum.V x.\mwm di-
uiditur:quiaenim priraoprxmittitintcntionem,
fccundo profcquitur.ibi , Gjjuiam enim etfi fint,an TortnnM fr
non. Prim6dicit,qu6d cafus,&fortuna dicuncur '«/*"?«•"-
cauf^ muItorumefFeftuum,&etiam dicunturdc "^ '*"'*•
gencre caufarum, & ide6confidcrandum eft pri-
ino in quogenere funt cafus & fortuna-.fecundo
vtrum idem fint cafus,& foriuna ; & tertio quid
fir fortuna,& quid cafus.

G^uiJam enim etfipnt, an mn iubitaut. Hic exe- Text. 40.
quitHrintentum,& rccitac cres opiniones.Sccun-
da \\i\,Sunt OHtem ^mdam. Terria ibi, Sunt autem.
Prim6 rccirat primam opinionem,& rationcs co-
rum.Sccundo (o\[xh\W\,Sed& hoc mirabile. Ptirm
opiniofuit,qu6d nihilfiti cafu,vel fortuna.Pro-
batur,qaia illud non cuenir ^ cafu,& fortuna,cu-
ius eft aiiqua determinata caufa , fed cuiuflibcc
reicftaliqua detcrminatacaufa,ergo,&c. Maior
cft nota ; & minor patct de ifto cfFcdu , quem
dicimus a fortuna, vt fi aliquis vcniens ad forum
rcperiat dcbitorem,qucm non eft opinatus inuc-
nire,^quo rccipiat pccutiiam , pro qua cmat
equum;emptio equi efl it forcuna , fieuc inuencio
dcbicoris,& camen huiufmodi inuentionis eft ali-
qua detcrminata CiaGi,fcil\cetveniJfe adfi>rum.

Glmniam i fi ali(jkidejfetfi>rtuna.Ponitat fecun- lO.
da ratio : quia fi cafus , & fortuna eftent aliquid, Text. 41.
magnum inconucniens efTct qu6d nullus anti-
quorum fapientium confidcrantium caufas ge-
nerationis,& corruptionis determinaffcr aliquid
de cafu , & forcuna , quafi cafus, & fortuna nihil
cffenr.

Sed&hoc imirabile. Hicfoluit iftas rationes. Tcxt.4i.
Sccundam ihi,§luocirca& quodammode.YnAe Ari-
ftoteles dicir,qu6dmirabile vidcrur, qu6d cafus
& forruna non eftcnc , c6m mulca fint , & fianc \
cafu,& forruna.ncc nos ignoramus,qu6d cfFcftus
cafualis,vel fortuiii fic aliqua determinata caufa,
feJ qon eft dcterminata refpedlu illius cfFcdkus,
verbi gratisi,liccc cranficus ad forum fic caufade-
cerminata , camen non refpedu huiuseffedius,
c^a^^e^k.inuenirt dehitorem, non opinacum inueniri,
eo qu6d in paucioribus accidic, & pczcec incen-
cioncm agentis.

Quo ^ circa & «jtiodammodo. Remouec fecun- Text.^j.
dara tacionem , & oftendic Aciftoccles qu6d

antiqui

1 1.

Tcit.44-

Te«.4i.

Te«t.4tf.

II.

Text.47.

Teit.^S.

Fortun» f^
BHi etmft.

ViJ* Jig'if-
/iontm Auer.
fnper ifto
t$XIH.

antiqui fecerunt mentionem de cafii, &c fortuna.
Nam quidam, vc Empedocles, pofuit entia natd^
raiia quandoquc congcegari,& quandoque (c-
gregari a cafu,& fortuna pcr litem, & amicitiam.
Similiter pofuerunt partes aliquando iicdifponi
k focruna,qualiter difponuntur : & ideo antiquis
fuit determinacc confiderandum dc cafu & for-
tuna : & fic ratio eorum magis accufabat anti-
quos,quain probet cafum, & fortunam non eiTe.

Sunt autem j ijMidam , qni & coeli. Rccitac fe-
cundani opinionem,quaE erat, quod omnia fiunt
^ cafu , & fortuna , ita quod cafus & fortuna fuit
eircmotus coeli , & omnium mundanorum, ibi,4
cafu enimfitri Mcum,Scc. Improbat illam opinio-
nem ttipliciter. Prini6 , quia ii cafus , & fortuna
eirenc caufzcccii, fequerctur quod omniaqua;
funt , eirent k cafu , 6c a forcuna.Confequens eft
falfum,& confequentia patecrquia omnciliudcfl
•t cafu,quod cft ab ilio,quode(l k cafu{, fed omnia
quas funt.funt <l caeIo,quod per teeft icafu: igi-
tur omnia quae funt,funt a cafu : & iftam proba-
tioncm ponit Commentator, &contra Ariftote-
lcm obiicitur,com.44. quia in cafu ptxdiOto em-
ptio cqui eft ab eo,quod eft k cafu, & tamcn em-
ptio equi non eft «l cafu , c^m iit cum intcntione
ementis.Rcfpondecur, qu6d maior dcbet intelii-
gi , quod omne illud eft i cafu , quod Bt ab eo,
quod eft k cafu , fi non poteft euenire ab alio,
quiim ab illo : mod6 impoQibile eft , qu6d entia
/int ,quiaiint k ccelo. Ideoprobatiofuitbona,
Tunc ibi,£r valdcyhxc cft z.racio,6 quia iftud eft
valdc admirabile dicere,qu6d animalia , & plan-
tx nec funt,ncc fiunt k forcuna , fed iiunt k nacu-
ra,vel ab incellc6ku,vcl ab alia caufa;verbigratia,
oliua fic ex femine olius, & homo ex femineho-
minis : & tamcn coelnm.quod eft multo diuinius
animalibus,& plantis , fiat a cafu , &non ab ali-
qua caufa,fcquicur,ibi, yitijuifijic j fe haheat. Po-
niturtcrtia ratio, qu6ddignum noncft aliquali-
ter iniiftere circa iftam opinioncm : quia in iftis
infecioribus vidcmus multa fieri ^ cafu,& fortu-
na , & in coelo vidcmus omtiia vniformirer cuc-
nircncc apparcc aliquid euenirc \ cafu,vel fortu-
na in ccelo:igitur potiias debuiiTcnt dixiiTe c con-
iratiojfcilicct , quod ifta inferiora fiunt i cafu &
fortuna,fed corpora cceleftia non.

SuntSautemijMidam, Rccitat tertiam opinio-
ncm,& eft quorundam , qui ponebant qu6d for-
tnna cft caufa, fed ramen eft immanifefta huma-
no intcllefbui canquam quoddam exiftens fceli-
cius Si diuinum. Sed iftam opinionem non im-
probat hic Ariftoteles,fcd cius improbacio pace-
bit cx fcquentibus , & ideo detcrminandum eft,
q'jid fit cafus,&quidfortuna,& quomodo diffe-
u nt,& ad qua: gcncra caufarum reducuntur.

Primum igitur 7 cum viieamw. Hoc eft fecun-
dum capitulum huius tradatus, in quo Philofo-
phus inquirit definitionem cafus,& fortunz. Ec
primo facit hoc. Sccundo oftendit,quid veritatis
contincant opiniones antiquorum.Tcrtio mouec
quoddam dubium. £t quart6 ponit quafdam dif-
pofitiones fortunx.Sccundum ibi, IndefinitM igi-
tfir caufM.Teuium ihiyQu^retum indefinita.Qnit-
tum ibi , Fartuna auternbona. Primum diuiditur:
quia primo ponit quafdamdiuifiones. Secundo
inquirit particulas ponendas in definicione : &
Tettio concludit definitipnem fortunx. Secun»
dum ibi , Nunc autem fit. Tcrtium ibi , Manift-
ftum itacfue. Primo ponit quatuor diuifioncs.
Secunda ibi , EQrum OHtem. Tcrtia ibi , Hnum

Lib.II. Phyficorum

autem. Quarta ibi , Huiufmedi igitttr. Eft igitut
prima diuifio , qu6d eorum quz fiunt, quzdam
fiunt fempcr eodcm modo } vt orttn , wcafm , dr
eclipfis fieUarum , & qu6d homo fiat ab homine,
& huiufroodi: alia funt, quz frequcnter fiunc
eodem modo ; vt qu6d in hycme fit gelu , & in
xftatecalor : alia funt quae nec fiuut femper , nec
frequenter ,vtinuentiothefauri. Mod6 Arifto-
teles ponitiftam propofitionem , qu6dcafus&
fortuna funceorum , quz eueniunc extrkfemper
& frequenter:quia quod ifta! fint caufae Ariftote-
Ics fupponit tanquam manifeftum : quiamulta
fcimus euenire a fortuna , tunc igitur vel func
caufa: eorum qu« femper, frcquentcr , & eodem
niodo veniunt, & hoc non ; vt notum eft : igitur
oporte^t qu6d fint caufac eocum , qux veniunt in
niinoriparte.

Eorumautemtjuafiunt. Secunda diuifio, qu6d |«
eorum quz fiunt alia funt propter hec,id eft,nota-
bilis bonitatis, vel roalitix, vt inucntio thcfauri,
qui dicitur cfFcftus propterhoc , eo-qu6d fi fuiiTec
pr£fcitu$,dignu fuifTct, vt egifTct propter ipfum:
fed alia funt, quz non Cantpropter hoc, id c(l,quae
non funt notabilis bonitatis, vcl malitia: , vt fri-
catio barba:,difruptio feftucz , vel cafus pilei,vel
capilli.

Horum autem 1 alia ifuidem. Tcrtia diuifio, Tcxt^j.
qu6d eorum quz fiunt aiia fiunt , fecundtim pro-
pofitum, id eft, qua:dam fiunt fecundum intcn-
tioncm agentis,vtilla,qua: intendumurabintel-
lcdu : alia fiunt : non fecundum propofitum,id
cft, practer intentionem agentis , vt quod cuenie
cum incenco,vcI loco intenti : & in vtroquc ifto-
rum efreduum inucnitur cffeOias notabilisboni-
tatis, vcl malicix : quia propter illos effeStaSf
qui non funt notabiliter boni , vel mali , non di-
cicur aliquis fortunatus,vel inforcunatus,& ide6
manifcftum cft , quod in his quae cueniunt in
minori parte , fcilicct , nce necefTacio , ncc fre-
qucnter,inucniturefFe£lus^0p/«r^0r, ideft , no-
tabiliter bonus , vcl malus , fed vniucrfaiiter,
quxcunque aguntur ab intelledlu , vei fortu-
na , aguntur propter hoc , id eft , prppter fi-
nem ; & fic capitur ibi propter boc alitet , qu^ra
prius.

Hwufmodi i igitur, &c. Quarta diuifio ,qu6d
ficut cft quoddam ens * per fe , & quoddam pcr
accidens , vt patuit priijs , ita quaedam eft caufa
pcr fc,& qujcdam per accidens,& difFcrunt ab in
uicem;quia caufz per fe alicuius effe^tus funt fi-
nitae, fed caufa;, per accidens funt infinits, id eft,
indecerminatx : quia infinita vni accidunt,id eft,
indeterminata funt , qux accidunt vni. Et ide6
fubdit Ariftoteles qu6d cuncaliquiddiciturfieri
^cafu,vcl fortuna, quandoillud quod fit prxtct
intcntionem agentis,cft notabilis bonitatis , vcl
raaliti2,fcd differentia iftorum, fcilicct cafus , &
fortunae ab inuiccm,pofteapatebit.

Nunc vero 4 hoc fit maniftftum. Hic inquirit Text.ji.
particulas ponendas in definitionc fortunae, &
eft primaconditio , qu6d tam cafus qu^m fortu-
na funt caufae in his , quae Rant propter hoe, id eft,
qus funt notabilis bonitatis , vel maliti« , cu-
iufmodi eft receptio argcnti ab aliquo.qucra noii
opinatus eft inuenire , nec gratii illius iuit. Se-
cund^conditio,qu6d cafus, & fortuna func cau-
fae in his , quz cucniunt in minori parte , ita vc
non frequcntcr, nec dcneceffitate; patet dc illo,
qui rcportauit pccuniam , cui non accidit fre-
gucnter,nec neceiTari^ talis cfTeclus. Tcrtia con-

ditio

Tcxt.jo.

Caupt ferfi
funt finitti
fed cauft. per
acciAem funt
infinit*.

Qu^ftio I X.

Hi

dicio, quod tffedtm fortuitus debec euenire prx-
tcr propofitum agentis,& idc6 fi reportans pecu-
niam.iuiflet ad illum finem, quod reportatet pe-
cuniam,tunc nondicerccur^ fortuna.
I ^. Mamfiflum j. iuque. Concludit dcfinitio-

Text. 51. nem fortunz , qu6d fortuna ejlcaufk perMeidem
titjinithfir- ficunditm propofitum extrafimper , (^fiequentereo-
"""• rum <fiu propter hoc fiunt. Et ponitur ibi , cauf^

tanquam genus ad difFcrentiam efTe&us. £t po-
nxtatxhi peraccidens ad difFerentiam caufic per fe.
Et ponnutficMndhm propofitum , ad denotandum,
quod licet cafiis & fortunafint agentium fecun-
dum propoficum , tamep non dicuntur cafiis &
fortuna nifi refpedlu efTeftuum , qui eucniunt
praeter intenttonem. Et ponitur extrafimper , &
fie^uenter : quia fi effedlius eiTet natus confequi
de neceflitate , velfcequenterad illas caufas.non
diceretur fortuitus rcfpediiu illarum caufarum.
Et ponitur eorum , qua propterhocfiunt : quia pro-
pter effe(^us inutiles, qui non funt nocabilis bo-
nitatis, vel maHtis, non dicicur aliquis forcuna-
tus,vel infortunatus. £c fubdit Arifloceles quod
intclledus & fortunafunt idem , fed dicitur for-
tunarefpedu effeclus,non intenti, & dicitur in-
telledus refpecSlu effedus cuenientis fecundum
intentionera.
Text. n- Indefinitas 6. igitur caufiu, Hicoflendit ,quid

vcritatiscontineant opiniones antiquorum : &
primo detertia. Secund6 deprima. Ettertio re-
greditur ad terciam. Oicit igitur , qu6d fortuna
efl quodammodo immanifefta.Hancprobar,quia
forcuna t[\ caufa per accidens ; mod6 caufs per
accidens funt infinita; , & infinitum , fecundum
quod cfl infinitum , efl ignotum , vt patet primo
hiiius. Nunc quantum ad primam opinionem
dicit, quod dicentes nihil fieri a fortuna, quo-
dammbdo retlc dicunt:quia foccuna efl caufa per
accidens , !k nullius rei forcuna cft caufa pcr fc:
modo illud quod non cft per fe , quodammodo
non eft. Ec declarac Aciftoccles quomodo func
mulcac caufae per accidens.vt reporcacionis pecu-
nix caufa pptcft effe, veniens, auc volens aliquid
emit, vel quia voluit aliquod profequi , vcl fuge-
re, vcl quia fuic vifurus aliquid. Nunc rcgredicur
Tcxt.j j. y ad tcrciam opinionem , probans iftam conclu-
fioncrn, quod fortuna ^ cft quodammodo imma-
niferta humano intelledlui , quia pcr rationem
pra6licam comprehendi non potctl : nam racio
pradica eft eorum.qux fcmper funcauc frequen-
ter fiunt eodem modo.
g Attamen etiam in ^mbufilam dubitabit, &c. Hic

mouet dubium , fcilicec quod quando eiufdem
cfFcdus forcuicifoncplurcs caufs , quae illarum
caufarum dicicur forcuna ; vt fi aliquis habens
caput infiimum faciat radi caput non ex inten-
' tione fanandi , fed cx confuetudinc , & vadat ad

Solcm ctiam non ex intentionc fanadi, ica vt per
^ ventum , vcl calorem Solis cxtrahantur mali hu-

' mores,& fiat fanus : qusEricur quae iftarum caufa-

\ rum fit caufa fanitatis , qua: debcat dici fortuna,

vcl cafus,fcilicet vcl ventus,vel calor, vcl depiU-
tio. Et dicit Ariftotcles quod iftarum caufarum
quacdam fiunr rcmota:,quxdam proximiores , &
perhoc videtur innuere, quod caufa proximioc
pori^s debet dici caafa,qu^m remotior.
Tcxt. 5 *. Fortuna 8 autem bona quidtm dicitur. Hic decl a-

rat quafdamdifpoficionesfortuna:,dicens ,qu6d
quzdam eft fortuna bont , fcilicet quando ali-
quod bonum euenit , & quzdam mala , fcili-
cet (^uando aliquod malum cuenit ; fcd eu-

fortunium, & infortunftimdicuntutfecnndijm
exccllentiam,ita vt quando aliquod magnum bo-
numeuenitjtunc dicitureufortunium, veletiara
quando magnum malum cuitatur. Sed tunc di-
citur infortunium, quando aliquod magnum bo-
numamittitur, vel cucnit magnum malum : &c
ficut ille dicitur fortunatus , qui acquirit vnum
raagnum bonum , ita fimiliter ille , qui eft prope
acquirere magnum bonum , dato qu6d non ac-
quirar \ quia quod pariim diftat,nihil diftare vi-
detur.Et fubdit Ariftotcles qu6d cuforrunium eft
valde incertum ; quia fortuna eft valdc incerta:
modo eufortunium eft quzdam fortuna , & hoc
dicit protdnto fecundum Commentatorem , nc
homo in ifta vira humana nimis confidat de
cucncu fort,uito alicuius magni bonii& ideo con-
cludit qu6d fortuna non eft caufa in his , qua:
fiunt femper , vel frequenter , & randem recapi-
tulat , quod ambz iftz caufz fecundum accidens
in hi$,quz non fiant femper , vel frequenter , &
quz (xxnt propterhoc,\A eft,notabilis bonitaiis, vcl
maiitiz.

Diffiertmt i autem. Iftudcft j.cap. huiiis trafta- 14.
tus de difFcrcntia Cafus & Fortunz.Et primo po- Text. $7.
nit difFcrcntiam. Sccundo dcclarat quoddam ^oi^tn» &
didlum. Tertio oftendit in quibus maxime appa- "v ^"'^

adtfrerentia. Secandum ibi ,Signumautem "
ejl. Tertium ibi , Maxime autem. Prim6 ponic
duas difFcrentias. Secunda ibi , Gjupcirca & necef-
fi ejf. Prima difFcrentia eft,qu6d cafus fe habet tn
plus,qu<lm fortuna. Nam quicquid euenit ^ for-
tuna,eucnit etiam k cafu,& non I contra:quia fo-
lum illis euenic aliquid a fortuna , quibus poteft
bcnc contingerc.vel male.

Qufcirca 1 & necejfe eft. Hic ponit fecundam Tcxt.jS.
difFerentiami& eft qu6d fortuna fcmncr eft circa ^'«'y^'** »/*
pradica,id eft , circaoperationem vohitTtariam, 3* * * "•
cuius fignum eft quodfortuna , <= vel cft foelici-
tas , vel prope foeliciratem : mod6 foelicitas eft
quzdam praxis , id cft , operatio voluntatls,
imrn6 efteupraxia , id eft,bo.naoperatio volun-
tatis ; & ide6 quibus nonconuenic aliquidagerc
voluntarie ,non accidic aliquidafortuiia. Etex
hoc infcrt coroUarium ibi.o^ } idque , qu6d nul- Tcxt.jj.
lum inanimacum,nccinfans , ncc beftia agit ali- F"^"'"'* nen
quid k fortuna. Probatur, quia nullum iftorum "■fi""''^'*^
agit aliquid a propohto , ex quo nonhabe;it tit>us,neque
vfum racionis , & ideo non accidit eis aliquid in infinti-
cufortunium,velinfortunium ,fed fimilitudina- *«'. nequein
rie folum , qucmadmodum Poifta diccbat lapides ^''"'^' "^*"*
forrunaros, ex quibus fiebani ftatuz,& arzDco- jliotthi^'
rum,quia tales honorancur, & illosinfortuna- m^.io.
tos,qui conculcantur pedibus : fed tamanima-
tis. , 4quam inaniWatis conuenit aliquid a cafu, Text.tfo.
vtfi eqnus fugiens abexercitu veniat faluatus
ad ddmum , dicimus qu6d faluatus eftacafu:
exemplum de inanimatis ; vt fi tripcs cadat dcor-
fum fupcrpedcsjdicimus qu6d cecidit a cafu. Et
ide6 j dicit Ariftotcles quod vniuerfaliter illa Tcxt.tfi.
dicuntnr fieri k cafu, quzeucniunt przter inten-
tionem agentis , fiue hoc fit in agcntibus ^ pro-
pofito,veI finepropofito:&iIladicuntura fortu-
na,quz cueniunt przter intentionem agentis fe-
cundum propofitum,& ex ifta parte patet in qui-
bus inucnitur cafus,& in quibus forcuna.

Signum 6 autem efi. Ponir iftam conclufioncm, j g.
qu6d cafus eft caufa i qua non enenit finis intcn- Tcxt.tfi.
tus. Probatur quia a caufa inani & vacua non
euenit finis intentus , fed cafus eft caufa inanis,
& vacua , igitur ^ cafu non cuenit finis intcntus.

Maior

Text.gf.

Tcxt.64.

VHde eontra-
diBioni ^j.

'9.

' CafHS (^
fortin» fant
f*Hf* *£<!t*s.

T«?»!^f

Text.fT.

Cafus ir
fortun» non
funt e»uf*.
tetli.

Maior eft nota ; quia in tebus naturalibas eft vni-
uerfaliter verum , qu^d quando caufa deficit «b
intento fine , qui&d tunc caufa illa dicitur iiru-
ftra, vt verbi gratii ; fi aliquis jaborat propcet
fanjtatem , 8c non confequicur, dicimus qu6d
fruftralaborauit^fed fi iinem illum noninten-
di(ret,nondiceretur fruftrari,dacoqu6dnoneus-
niret ; vt (i dicatur, quod ifte fruftra balneauerat
fe:quia Sol non eciipfatur , non eiret nid deri(iot
quia' non intendebat illum finem. Et minor 7
patet ex ^W nominis Cafus:nam Cafus dicitur in
Grzco (m/t«|U«7w , id eft , pec fe fruftra , vt Ci lapis
cadat pcoiedtus ab aliquo ad percutiendum alir
quem,& non percutiat, dicimus quod lapis ceci-
dit ^ cafu.

Maxirne 8 auttrn 'fi fifaratum. Oftendit in
quibus patcc differentia cafus , & fortunas , di-
cens,qu6d in his,quaBeueniunt i natura,fcilicet i
non agente fecundum propofitum , eueniunt
m^lta iL cafu , fcilicet illa , qus eueniunt praetec
intentionem huiufmodi agentium:fed in agenti-
bus voluntariis , quz eueniunt pra?ter intentio-
nem , dicuntur fieci \ foctuna;& videtuc innuece
diffecentiam intec aftionem natucalem,& volun-
taciam:quia d at^io voluntacia fit in extcinfecam
maceciam, vt domiHcatoc agit in lapides & ligna,
fed natucalis fic in mateciam intcinfecm > vc gca-
qitais agit in pcopcium fubiedium,

At de mdu I caufarum. Hop eft quactum capi-
tulum huius cca(5tatus,inquoPhilofophusoften-
dit ad quodgenuscaufae ceducuntuc cafus,& foc-
tuna , & ponit rces concIufiones.Secundam ibi:
Qmnitfm autem, Tectiam ibi : Quarefitjuam ma-
xirne. Prima conclufio. Cafus & foctuna funt
caufa:agente$.Pcobatur,quiaintelle£kus & natu-
rafunt caufz agcntes : igttur cafus , & fortuna.
Antecedens patet , intelligendo pec natucam
agens natucale , &pecintclle(ftumagens volun-
rarium;& pcobatuc cqnfeqifehtia.quia illa caufa,
qux dicituc natuca cefpedlu efteftus intenti , di-
cituc cafus cefpeftu cffeftus non intenti , eue-
nicntis tamen cum intento.velcum loco intenti.
Similitec illa caufa , quz dicicuc intelledus , vel
voluntas cefpc^u effedus intenti.dicituc foccuna
rcfpeau effedlus non intenti. Et ide6 fubdit Aii-
ftotcles quod multitudo caufacuni pec accidens
eft indetccminata,vt di<^um fuir pcius.

Quoniam autem 1 Cafiu atque Fortuna. Ponitut
fccunda condufio.intelledus & natuca func cau-
fac priorcs , qu^m cafus^ fortuna. Pcobatur,
quiaillae funt caufae prioces ,quaE funccaufa: pcc
fe.quam ills quae funt caufas pec accidcns,fed in-
lellcaus & natura funt caufa pec fc , & cafus&
foctuna funt caufac pec accidens , vc patuit prius j
crgo.&cMaioc eft nota:t)am pcius eft illa condi-
tionalis veca,pecquam denotatut habitudocau-
fac pcc fead fuum cffeftum , quam pec quam de-
notatuc habitudo caufa: pcc accidens ad fuum ef-
fedumjvc pec prius ifta eft vera , terra aratury^uia
germinabit , quim ifta terra arafur ; quia inuemetur
thefaurtu,&c'minor patet ex praccedentibus.

Sjtuare i fi tjuam maxime.. Ponituc teccia con-
cUifio quod cafus, & foctuna non funt caufa: coc-
li. Probatur pcimo : quia tunc fequecetuc quod
caufac iftocum infetiorum eflent pcioces caufis
Cceli.confcqucns eft falfum , & confequentia te-
net : quia cafus & foctuna non dicuntuc caofa:
cocli nifi quia func intelleftus & natuca , id cft,
caufac per fe aliocum cffc^fluum , & quia caufac
pec fe funt pciorc? caijfis per accidens , fequitut

Lib.lL Phyficorum

qu6d intelleAas & natura,qux func caofae pet fe
iftorum inferiorum,e(rent priores cafu , &rortU'i
ni,qux effent caufae coeli.

AN NOTATIONES.

a Q lcut iuplex efi emperfe y&fer aeciiens , &c.
i3Notaqu6dcaufaperfe eftcerta, &deter>.
minata , determinatum habcns effedutn , fed
caufa per aceidcns eft indeterminata , qus du-
pliciter dicituc indeterminata. Prim6,quia vna
caufa non habet vnum , fed plures , & indecec-
minatos effedus. Secund6 , quia vnus effedlus
per accidens , non vnam , fed multas caufas in-
determinatas poteft habere : nam caufa per accir
dens zdificij eft Muficus , & Grammaticus , &c.
Rurfus caufa per accidens adhuc cft duplex,
prior quae coniungitur cum caufa per fe , vt Mu-
ficum cefpedlu zdificij:quia Mufica coniunda eft
cumarcezdificandiindizficatoce. Secundomo-
docaufa pec accidens eft illa eadem , quzeft pec
fe,compacata ad id,quodpec accidensconiungi-
tuc effc^ftHi » vt faciens per fe fepulchcum , inue-
nicpecaccidensthefaucum. Etex hac diuifione
caufz fequituc diuifio effedus in eftcdlum pec fe
vt zdificium cefpeAu zdificatocis , & in effe-
6i;um pec accidens, vt eft inuemio thefauci ab
zdificatoie, dum intendit zdificace. Eftautem
tSeGtai pec accidensduplex ; vno modo dicituc
effedus pec accidens , quia accidic effedlui pec
fe : quo pafto album ftatuz eft effedkus pcc ac-
cidens ftatuacij.Secundo modo eftiedus pec acci-
dens eft ipfemet effedus pec fe compacatus cum
eo,quod accidit caufzpecfe, vc ftacua eft effedtus
pecaccidens Mufici zdificacocis, vtzdificatoceft
Muficus. Vulc ecgo Aciftotelcs forcunam&ca-
fum eflc caufas pcc accidens & non pcc fe,& ef-
fe(5lus foctuitos , & cafnales cffe pec accidens , &
non pecfe. Vulc infupecnon quamlibec caufam
pec accidens effe foctunam & cafum , neque
quemlibet eflPcftum pec accidens efTc forcuitum,
& cafualem,fed caufa ipf^^quae eft pec fecefpedu
effe£lus intenti,eft foctuna, & cafus , cefpeftu ef-
feftus ,qui pecaccidens coniungituccffcftui pcc
fe,& huiufmodi effedus pec accidens funt foctui-
ti,& cafualcs.

^ Fortuna efi quodammaiio immanifefla. Nota
quod Ariftotelcs ponit quzdam vulgacia dida
foctunz accommodata. Primum eft, Fortuna eft
caufa indefinita,& incecta,hominumquc ingenio
ignota.Secundum ,foctunaeftczca & pcztecca-
tionem:quia non eft detecminata ad aliquem ef-
fcAum, ita vt ab ea ad effedura , aut e contca
catiocinaci poffimus. Tectiu diftum, Foctuna eft
inconftans»volubilis,& infana.Quactum dii^um,
foctuna eftbona fi effeftus eft bonus , & mala fi
malus , pcofpeca fi effcdlus eft profpecus : dici*
cuc etiam infortunata , feu infoctunium cum cf-
feflus eft magnus, & malus. Ci^m enim quis,pri-
uatuc magno , ac imminenti bono pcoximo i fe
poffidendojdiciturinfoctunatus. Quando autem
aliquis libecatucab aliquo ingenti malo , dicituc
foctunatus.

c Fortuna vel efi faticitat , vel prope foeUcita-
tem. Nota , qu6d foccuna idem eft , quod foe-
licitas , vc dicunc ponences fcelicitatem in bo-
nis foctunz , aut pcope foelicicatem , vt dicunt
affecentes bona foctunz maxime ad foelicitatem
conducece.

4 Ailio votuntaria fit in extrinficam materiam.

Nota

10»

Definiti»
tMufi perfi,
& P*r sKtim
dens.

11.

Tcrtunti ^««>
iitates.

FortunaidX
efi <juod fet'
iititas.

tl.

Quseftio X.

HS

Nota ( vltra hanc Scoti explicationem qiiat opti-
ma eft ) quod aliqoam caufam c^Te cxtra fuum
efFcdum dupliciter contiugit. Primo quantum
Cauf»m ejfe adintcntionem : quando videlicct caufa nonin-
*xtr»fHum tendit in fua intentione efFcdum , fed effedus
efftSum bi- fgq^ij.jj practer intcntionem agentis , & fub hac
fanMm cen- ^/-j- r o c ll r

timit. conuderttione calus , & rortuna habent caulam

exttinfecam, & in hoc conuenium. Secundo di-
citur caufa efle extra fuum cfFedbum.quo ad fuum
efle reale , & efl quando caufa non efl intrinfeca
ipfi efFeftui , qui potius efl extra compofitionem
cfFcftus : & iflo modo cafus efl caufa intrinfeca
multoties , quia intrat , & manet in cfFcdu, vt
cpntingit in monftris ( funt enim monftra cfFc-
ftus cafuales; ) quae propter malam difpofitio-
nem materia;, quando producendum erat animal
perfedlum , przter intentioncm generantis pro-
ducuntur.

Ek hi$,quae de fortuna diifta funt , patet quam
incaute vulgus nonnunquam videtur loqui , &
fentire de fortuna » exiftimans fortunam efle
vnam caufam intendentcm effedlus fortuitos
agentera practer Dei intcntionem, ciim nullus fit
cfFedus cxtra Dei efficientiam,&intentionem.

(Jjr ^ S T I O X.

Vtrum aliquidfiat a cafit , vel
a fortuna.

Aagad.^ dt Ciuit.Dii, eap.it. cr i.'i'Trinit.e.4.Li&»nt,
lih i-eap. tg. ^ 19. Gregor. htm. 10. Epifhan. Ariftot.
e*p.^- & interpretes, ibid. Albert. Ma!!n. tr»S.x. eaf.io.
l>.T\iomJeSl.%. Mijton.i.Phyf.part.g. Caaon.fWf/?.^.
urt.i.Saiteztem.i. MetMph.dijp.19. fiH.ii.t^ ii- Co-
himbr; t. Phyf. enp.g. pufl.vnic». Complut.</«j(^Mj.
^ fudft.i.^ feif.Raaiai tr*il.6 quift.i.f^fejHent.faeates

qutft.io. diffic.t. Roccus quMft.6.

R G V I T V R, quod non ; quia nulla res
fit praner intentionem naturje ; igitur
■ig nihil fit k cafu, vcl a fortuna. Tenet
confequentia ; quia cafuale , & fortuitum cue-
niunt prster intentionem agentis. Antecedens
patet pcr Commentatorem iz.Mctaph. com..^^.
vbi dicit, quod natura non agit nifi rememorata
Intclhgentiis , qua: fempcr intcndunt cfFedum,
quem producunt.

Secundo , quianihil fitk cafu cufus eft ah*qua'
detcrminaca caufa , fed cuiuflibet cfFedus eftah'-
qua determinata caufa : igitur nullus efFcdluseft
a cafu, vd a fortuna. Maior patet , text. 40. quia
efFcdlus qui eft recipere pectmUmin aliejuoforo eft
determinata caufa,fcilicet veniffc ad forum.

Terti6,quianullum inordinatum fit a natura;
fedcafualc, vel fortuitum cftinordinatumjcrgo,
&c. Maior cft nota , quia inordinatio eft m.ala,
vt patet 1 1. Metaphy fica: , & tamen natura fem-
per fertur in bonum verum cxiftens , & non in
bonum apparens folum,vt patet z.huius.tcxt.ji.
CJtuarto , quia fempernatura agit propter fi-
nem ; fed cafualc, vel fortuitum non fit propter
finem : igitur nullum cafuale, vel fortuitum fit a
natura.Maior patet in fine huiusfecundi,text.7j.
& minor eft noca ; quia cafuale , vel fortuitum
non intenditur ab agente,& lamen finis intendi-
turab agente.

Quinto , quianatura nondeficit in neccfFa-

riis,nec abundat in fuperfluis:igitur a natura non

fit aliquod cafuale , vel fortuitum. Tenet con-

fcquentia, quiacafunle, vel fortuitum proucnic

Scotioper. Tom.II.

cx fuperabundantia , vel ex defcftu , vt patet de
monftris.

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm i. huius
trad.4:.tcxt.48.& inde- Notandum, qu6d aliquis
cfFcdus -dicitur cafualis , vcl fortuitus proptcr
duo. Primo , quia prouenit prxtcr intentionem
agentis;fiuecapiaturintentioprocogniiioncpti-
mariadetcrminantc agens ad agendum , fiue pro
inclinatione rei naturalis ad agendum , qu« in-
clinatio non eft cognitio , cuiufmodi cfl incli-
natio grauis dcorfum. Sccundo dicitur efFcdlus
cafualis , vel fortuitus , eo quod rar6 , & con-
tingenternatus eft eueniread huiufmodicaufas,
& idco fenedtus , mors , caecitas, & huiufmod:,
licec eueniant praricr intentionem natura: , ta-
nien non funt cafualia , & fortuita ; co quod vt
in plnribw , vel neccfTario nata funt euenire cura
cfFedibus intentis a natura : verbi gratia, natura
intcndit adionem de neccffitate fequitur fenc-
6lus & mors , fi illud in quod fit adio debeat diu
durare.

Secund6 notandum, qu6d ad cfFeflrum cafua-
lem , & fortuitum oportet , quod diuerfa: caufa:
agentcs concurrant ad eundem cfFcftum , qua-
rum quzlibet intendat viium cfFeftum pcr fc; cx
quarum agcntium confluentia ad inuicem pras-
ter effeftus intentos proueniat aliquis effccSus
inopinatus.Vt lapis furfumintendit locum deor-
fum ; & Socrates intendit tranfire per vicum ; &
cunc exconfluentialapidis, & Socratis ad inui-
cem practer duos cfFcftus intentos, prouenit ter-
tius inopinatus , fcilicet fradbio capitis Socratis:
& ideo fi ille effedus tcrtius fit inopinarus rcfpe-
6tu vtriufquc agentis,tunc dicitur fimpliciter ca-
fualis, vel fortuitus; fed fi intcndatur per vnum,
& non fit opinatus k reliquo, tunc dicitur cafua-
lis, vel fortuitus, non fimplicitcr, fed fecundum
^uid, fcilicet refpcftu vnius illorum agentium, Sc
non refpedu alterius.

Nuhc ponuntur conclufiones. Prima conciu-
fio.Aliquid fita cafu vel a fortuna.Probatur;quia
ficut in arte,ita in natura;fed in arte aliquid eue-
nit a cafu, vel a fortuna ; igitur fimiliter in natu-
ra. Secunda patet ex quadam fama homnium:
nam fama, quam omnis tenct , vt patet in lib. dt
Somno , & Vigilia.

Ex conclufione fcquitur ," quod illa opinio re-
citata in textu eft falla , qux pofuit nihil fieri k
cafu, vel a fortuiia.

Secunda concIufio.Non omnia fiunt a cafu,vel
a fortuna. Probatur ; quia aliqua fiunt cx inten-
tione agentis, vt patet in naturalibus,& ctiam in
artificialibus ; igitur non omnia fiunt a cafu , vel
a fortuna. Tenct confequcntia , quia fada a ca-
fu, vel a fortuna eueniunt przter intentioncm
agentis.

Secund6 , quia non cfl vcrifimile,nec rationa-
bile,qu6d coelum,veI motus coeli fiant a cafu,vel
afortuna, cum fint y.ilde ordinati.

Tertio, quia aliqua femper necefrario , & frc-
quenter eueniunt eodcm modo;igitur illa a cafu,
vel a fortuna noneueniunt.Tcnct confequentia;
quia euenientia a cafu, vel a fortuna nata funt in
paucioribus cuenire ad huiufmodi caufas. An-
tccedens apparet , quia ortus , & occafus ftel-s
larum femper , & necefTari^ fiunt eodcm modo.
Similiter femper accidit , quod homo gencratur
cum quinque digitis,& quod planta fiat ex femi-
ne,homo ab homihe, & ita de aliis. Pro fequenti
conclufione ponuntur aliqux fuppofitiones.

N Prima,

SfeSut diei.
tur eafuali*
prtfter dkt.

Adefraum
cafuale qua
refuirantur.

1-

Aliquidfit a
tafit , (^ i
fortun».

tJon ftut em-
ni« a cafu,
vtl a fortu-

146

Lib. 1 1. Phyficorum

Prima, qu6d ad cffcftom cafualcm,vcl fortu»-
tum confluunt diucrfac ^auf*. Patet pcr tico-
nicfem in ifto fccundo, & notabilc prius didum.
A. Sccunda , qu6d fi plures caufse concurrunt ad

aliqucm cfFcdum , ili« cauf? funt fibi Jnu iccm
fubordinatx , vd ambx funt fubordinatae alicui
tertix.Paict cxordinccaufarum,quia(in6 eflcnt
(Ibiinuicem fubordinatx,nec alicui tcrtiac caufae;
quaclibet illarum cflet caufa prima, cum elfct in-
jdepcndcns ab aliqua alia, mod6 impoffibil.c cft,
quod plurcs iint caufae ptimae.

Tcrtia fuppofitior,qqod caufa prima,cui omne?

aliae fubordinantur, cognpfcit , & intendit om-

ncm cfFcdlum , ad quem cOncurrit producendoj

patet 1 1. Metaph. text. J7- qu'* caufa prima per

cognitionem dirigit caufas fccundas in adkioni-

bus earum ; & ideo dicit Commcntator in co-

dem 1 1. comm.44. quod naturanon agitnifi re-

memorata Intelligentiis.

tJihiltftfim- Iftis fuppofitis ,fit tcrtia conclufio ifta , qu6d

fHciter c»- nihil cft fimpliciter cafualc,vel fortuitumjimmo

fit»U,vtlffr- jg ncceffitate , fi fit cafuale,vcl fortuitum rcfpc-

miHm. ^^ ^^ .^^^ ^^^^^ ^ ^jj. jojgnmn, p^j. aiiam caufara,

& per confequcns non cft cafualc,vcl fortuitum
rcfpedu ipfius. Probatur, quia per primam fup-
pofitionem ad omnem effedtum eafualem , vel
fortuitnm confluunt diucrf* caufae ; igitur per
fecundara \\\x funtfibi inuicem fubordinataE,aut
ambae fuiit fubotdinatac caufac tertiac, fcilicet pri-
mac, & per tcrtiam caufa primacognpicit, & in-
tcndit omnem efFc6kum,ad cuem concurrit ; igir
tur i^uKus effcdus eft cafualis , vcl fortviitus re-
fpcffcu caufac primac , ciim nullus cucniat prater
intencionern ipfius.
r. Ex qup fcquicur, quod nulhis cfficdus eft fim-

^liciter cafualis,vcl fortuitus rcfpcdu cuiuflibct
caufa; concurrcntis ad eius produdionem. Se-
cundodcclaraturpcr cxcmplum;vt fi paterfarai-
lias mittat Socr^tem , & Platoncm per diuerfas
yifis ad eundcm locum , vbi iacet bos in puteo, &
ncc Socratcs,nec Plato fciat aliquid de boue, nec
ynus de ^lio, aut c contia:tunc obuiatio iftorura
duonmi ad puteura, & extradio bouis de puteo,
funt a fortuna rcfpedu Socratis,&Platonis;quia
ncuterillorumcfFeftuumintendcbaturabaliquo
illorum , & tamen illi cfFedlus non funt fibrtui-
\\ refpc€iu pattisfaniiUas , qui iptendebat illos
cfFedfcus.

Ex quibus patet,qu6d non omhia fiuntacafu.
Secundo, quod aliqua fiunt a cafu. Tertio , quod
quanturacunquc aliquid fiat ^ cafu , vel a fortu-
pa refpeitu caufac fccundie.taraen impoflibilccft
^liquid eflc cafuale , vel forcuitum rcfpedu caii-
fae primac.

Ad rationes ad primam conccfllitn cft , quod
rcfpeftu Intelligcntia:, quac eft caufa prima, nul-
lus euenit effcftus cafualis, vcl fortuitus ; imm6
quilibet effcdus euenit ab intentione ipfius.
<f . Secunda ratio foluitur in textu ; quia non fc-

quitur huius cfFcdus cft detcrminata caufa:igitur
npn eft a cafu , vel a fortuna : quia poflibile cft,
quod ille cfFcc^us cueniat practer intcntionctnil-
lius caufac detcrminatac, & qu6d raro, & contin-
gentct natus fit euenire ad huiufmodi caufas , li-
^t fint detcrminarae caufac illius effefbus.

Ad tertiara dico , quod non eft inconueniens;
quia licct aliquid cueniat inordinatc refpcdtu
vnius caufae , quin pofllt tamen euenire ordinate
rcfpedlu altcrius , & per idcm poteft refponderi
ad fequcntcs.

QjTiE

S T I O

XI.

Vtp^t» definitio fortumfit bona , in qua
dicitur,Voituna. cftcaufaper acci^.
dcns cxtra fcmpcr & frcqucntcr
corum , qua: proptcr hpc ijunt fc-
cundiim propo/itum.

Vide Authores citatoi ^u*ft. »nticed*nti.kwtto!is Mm.yi.
Picus Miran<Iq!an./i^.4. contr» AftroUgos. Aulus Gelliiis
4. n»B. Attie»r.e»(>.i.^op^i}iii.deCtnftUf.frof»4.

R c V 1 T V R , qu6d non ; quia ccelum J»
cft fortuna , & tamcn cqclun», non eft
caufaper accidcns. Maior eftnota per
Aftrologos , qui pct afpcdtus corporum coelc-
ftium iudicant dc fortuniis , Sc infortuniis ifto-
rum inferiorum, quodnon eflct pifi coelum cflct
caufa iftorum fortuitorum , & per confipquens
fortuna. Minor nota eft.

Secund6,illadefinitiocorapctit aliis kdefini-
to;crgo,&c.Tenet confcquentia per Ariftotelem
6. Topicorum , cap. i. Anteccdcns patct» pofico
qu6d domificator fit muficus , tunc muficum eft
C^ufaperaccidcn's,vt patct i.huiuSjtcxt.j^.mr**
/emperi& fre^nenter-yqiiia. rar6 contingit,qii6d do-
rnificator fit muficus eoru, qua: propccr hoc funri|
quia muficus eft caufadomus,qui eft effedtus no-
tabilis bonitatis. Similiter mu/icus agit fecudum
propofitii,& per confequens muficus eft fortuna.
Terti6 , quia ponuntur pcr accidens , & cxtra
fcmper,& frequenter:mod6 idem c^peraccidens,
& extrafimper, &freoiuenter, & pcr confcquens
fruftra ponuntur illa: duac particular.

Quartc, quiailla definitio implicat contradi-
ftionem , igitur non eft bona. Tenet eonfcquen-
tia, & pjrobatur ancpccdcns : quia ibi ponitur per
0ccidens,SiC ficunStmpropofitum,moAh illc efTe^lus
qui cft per accidens non eft intentus , & qui eft
fecundijm propofitum eft intentus , igitur idem
effedus eft intcntus,& non cft intentus,quod eft
contradi6fcio.

Quint6, quia illud non eft definibile,quod cft %,
ignotum, & immanifeftum, fed fortuna eft im-
manifefta ; ergo, &c. Maior eft nota ; quia defi-
nitio notificat fuum definitum ; & minor patet:
quia fortqna eft immanifefta,&cxtra rationero>
vt dicit Ariftoteles in hoc fecundo, tcxt.47.,

Sext6,illud non cft definibile, de quo non po-
tcft elTe fcientia , fcd fic eft dc fortuna , cum fit
caiifa per accidens:nam de ente pcr accidcns non
eft fcientia, vt patet 6. Metaph.text.6.

Scptirao , contra illam partera per accidens:
quia definitio debet pracdicari per fe de defiiiito,
vt patet i . Poftcr. text. 9. & per confequens non
pcr accidens. Secund6 a-que per fc fortima cft
caufa cfFcdus fortuiti, ficut natura eft caufa cfFc-
dhis naturalis.

Oppofituraarguitar per Ariftotelcra i.huius Diuifit.
trad.4.cap.i.text.5i. In quseftione primo cxpli-
cabo definitioncm fbrtunz. Secund6,quae rcs fit
fortuna , & dc quibus dicitur.

Quantum ad primum notaQdum,qu6d ad quae- Deftmiiefwf
ftipncm quactcntem proptcr quid de effcifcu for- '*»* **f^'
tuito, conuenicntcr rcfpondetur,qu6d <i fortuna, '*'*"''
& ide6 in definitionc fortunacconuenicntcr po-
nitut hoc noraen f/iK/S,ad cxptimendura habitu-
diuera fortunac nd cfFcdura rortuitum.Et fi quz-
\*x \ •' ratur

Quxftio X I.

147

Vii plurimu
de inteBeHu,
ibi minimum
de fortun».

Vide Seetum
d.il.quQlfiA
litter» I,

ratur in qiio genete caufae fortnna fic caufa i rc-,
fpondetuc pct aliquas propofitioncs. Prima.cft,
^(l6d fortuna non cft caufa iu gcncrc caufs.fina-
lis. Probatnr quia fcmpcr finis intendieac ab
agcntc,^ tamcn fortuna non intenditur ab cfFc-
&u forttthojntfc c c6tra,imra6 cx hoc cfFedus dir
citur foLtuitus.quod cueniar^p<;«rcer intetioncth.
Contrahoc obiicitnr.quia Dcuseft caufafina-
lis omtiium j igittir cfFcdtus fortuitus eftprofjtcr,
Deutn tanquam proptcrfincm. Sccundoiquja in-.
uentio the^uri eft a fortunai& tamcn cft proptet .
finem : quia ordinatur ad fuftcntationcm vitz.

Reft^n.detur.'Adprimumconccdo,qu6dcfFe-
€t\is fortuitus finaliter ordiuaturproptcr Dcumi
& idc6 refpeStu Dei nuUuKtffivv^us eft fortuitusi
imrn6 quilibet eft prac<wdtriaiftis.& eucnit cx in-
tcntione,patet quinto deConfolarionc. Defe-
cundo dico , qitod efFcduis. fef tuitus dum efi: in
Jieri, non eft proptcr aliquciufinem 5 quia nullus.
illorumagecium rcfpedtu.quorum cfFedus dici-
tur fortuicus intendic illum cfFctiium j fcd poft-
qu^ille cfFet^usfuerit, bene ordinatur ad fincm.
Secunda propofitio cft, quod fortuna non eft
materia. Probatur : quia caufa dicitur fbrtuna
proptcr aliquam innaturalitatem , vcl extranei-
Cem , fcilicec quia cfFcdbis tion intenditur ab ilb
caufaiitiodo materiz nihilcft innaturale , vd
contrarium,imm6 vtriufque contrariorum rece-
ptio cft matcriaE naturalis , vt dicit Commcnca*
tbr, Similicer nihil reclpirucinmaccria prastcr
eius intentioncm : imm6 ad cuiuflibec rei tecc
ptionem materia inclinatur falcem pafliuc.

Tcrcia propofitio , qu6d fortuna non eft for^
tna. Probatur : quia totus cfFcdus dicitur a for-'
tuna,& pcr confequens forma cius dicitur •tfor-'
tuna i modo idem non efta fe ipfo.

Quarta propofltio eft» quae fcquitur ex praedi-
£):is,qu6d fortuna eft caufacfiicies,cuius fignum
eft , quod habitudo fortunae ad cfFcdum fottui-
tum,expdmicur pct hanc propofitionem.>^,quae
denotat habituditicm caufae efficicntist

Sccundo notandum eft,qu6d qiidameftefFc-'
&us intentus ab agente, & rcfpedu illiusnullus
dicitur fottunatus, vel infortunatus:aIter eft ef-
fed):us.n6n intentus,&ide6 in definitione fortu-
nae ponitur haec diiStio feraccidens , ad denotan-
dum, qu6d efFcctus fortuitus non fit intentus ab
agente, fed eucniat cum cfFe<au intento, aut cum
loco intenci. Et ex hoc potcft exponi illa autho-
ritas. Vbi maximus intelle6tus,ibi minima forcu-'
tunaj quia foccuna non dicitat, nifi refpedu ef-
fedus non intenti , mod6 apud maximum intel-
lcdtum, fcilicct apud fapientem j paucifllma euc-
niunt prxter intentionem , vel faltem pauciorai
qu^m apud miniis prudcntem, cijm plura praui-
deat. Ideo paucifHma contingunt fibi ^ fortuna,
eo qu6d quafi omnia ptacmeditatur.

Tcrti6 notandum,qn6d cfFcftuum non inten-
torum ab agente,quidam nati funtnecelTaii6jVcl
frcqncnter eu^nire cum cfFedibusintcntis, vt
mors , & fencdus funt cfFcftus non intcnti pcr
natufam , & tamen neceflari6 , vel frcquenter
eucniunt cnm cffcdlibus intcntis , fcilicetcum
adione caloris in humidum. Idc6 rcfpeftu ifto-
rum cfFeftnnm nullus dicitut fortunatus, vel {t\-
forcunacus.fcd alij fimt cfFcdkus non intciitij qui
rar6 , & in pancioribus nati funt proucnire cum
cffcdibus intetisjvt inuentio thefauri,fradio ca^
t>itis,& huiufmodi ; & ide6 in definitione fortu-
Uae ponitur extr4jemperi& fre^uenter, zd defignaii-
Sctttoper.Tom.il.

dum, quod cfFcftus non intentus, refpedlu cuiiis
agens dicicuc foctuna, debcc rar6,& in pauciori-
bus eucnire cum c.fFcclu intehto iiiiHS agcncis.

Sed obiicitur: quia Sol cft rar6 in Cancro , & e,
tamen Solem efle in Cancro noncfti fortuna.
Refpondetursqa6d Solcm eire in Cancro non eft:
a fortuua, co qvod intenditut ab,agente y fecun-
do, qui^ nrceilarioieucnic ad fuas ?aulas , & non
concingcnccr.Tcf ci6,quia liccc rariq eueniat /im-
plicicet loqucndo, tamen cucnitfemper rcfpcAa
iuarum caufarum.

QLi.art6 nocandum,qu6d efFcauum nonin-
tentorum , qusc eueniunt rar6, vel concingenter
cum cfFe6kibus incencis ,quidam func inancs, &
fup^cuacui, fcilicet quianullius funt bonicatis*
vcl malitiae,vcl faltem noniratabilis,vt cafus pili
proptcf fricationem barbs , auc difruptio fcftu-
c« : & refpedu iftorum cfFcduum nullus dici-
tur foitunacusjvcl infortunatus ; fcd alij funt ef- Text. jSj.
fed:us notabilis bonitatis,veI maliti£,qui dicun-
lat prepter hoc,non quiaagens exintencione agac
|)rop:er illos efFc<aus;fcd quiadignum fuiflec
cgiffe proptcr iplos fi fuillentptzfciti, & idc6 iii
definitione fortunc ponitUi: haec particula pre~
pterhoc-SLd dcfignandum, quod effecius fortuitus
fit notabilis bonifatis,veI malitiae.

Quinco notandam,qubd tync aliquis ptoptic
dicitur fortnnatus, vcl infotcunacus.quando pcr
adioncm fuam propriam voluntariam pizhabi-
ti delibcratione agic aliquem eftedium inten-
tum, cum quoeuenic aliquis cfFedus inopinatus
notabilis bonltatis , vel malitiae -, & idc6 inani-
mata , Ik. illa , quz noti habcnc vlum racionis,
vt cbrius, infans, beftiae, furiofus, & huiufmodi*
non agunt aliq aid a fort jna nifi fimilitudinaric;
&idp6indefinitione fortunae ponniir Jecurtltan
propcJttum,jid defignandum,qu6d efFc<ftus fortui-
tus,eueniat cam cfFcdu intento agcntis volunta-
ric per deliberationcm.

£x his fcquitur ifta conciufio ad quxfitpm, 64
quod definitio fortunz eft bona. Probatur , illa
definitio eft bDna,qu<£ fignificat explicitc,& con-
ucnien.cf quicquid pcr dcfini^um fignificatur,
fed ifta eft huiufmodi;crgo,&c.Qu6d ifta fit hu-
iufmodi , patct induccndo j qnia ibi ponitnr no-
menc«»/2[Ioco generis.Sccund6,ponicur ibi hoc
nomen per acctdens , ad denocandum , qu6d cfF<i-
<f):us rcfpe<!lu cuius agens dicicor fortuiia,non fic
intencus. Terci6 ^onizat extra /empery&fre^uea-
ter,Ad denotanduhi, qu6defFed^us fortuitus taro
cueniat cum cffcdlu intento. Quart6 ponituc
eorum ^apropter hocjunt , ad <ienotandi\m, qu6 J
cfFc<ftus fortuitus fit notabilis bonitatis, vel ma-
Iiti{e. Quint6 ponitur Jeatnditm propojttum ad de-
hotandum , qu6d agens agat libcrc , & ex intcn-
tionc per delibcrationem cfFcftum non fortui-
tum, fcilicct illum cum quo eucnit effcdus for-
tuitus inopinatus.

Et notandum , quod fiifta particula flcHndittn Tcrturi* ;»
propojitum rcmoueatur a dcfinitionc, tunc manct ?*' "^'S'^*^ *
definitio cafus : nam per illam particulam difFcrt '"■^*'
fortuna a cafu, & tunc pcr hanc particulam,
eorum ^ propter hvcjunt ,dc\)Cl notari notabile
bonum,vt apertio loci thcfauri per grauc dcfccn-
cens deorfum , aut notabilc malum , vc (iaQ:io
colIi,auc aliqnid aliud notabile admirationis,
aut inconfuetudinis i vt cafus tripcdis fuper pe-
des deorfum.Patec igitur quid fit fortuna,& qiiid
cafDs,& quomodo difFerunt ab inuiccm , & hoc
de piimo.

N X Quan

148

Lib.I I. Phy^ricorum

Qaifttom acll€«indum,nota'n<Jitm,ciu6d for-
tuna ■• dicitur vnomodo decaufapriHcipali rc-
mota, vcputa dccoelo, quod pro ranto dicitBr
fortuna , quia eft caufa fortukorum in his infc-
rioribus,&: fic accipiendofortunam, folet fortu-
iia depingi pcr modum rota: volubitis:&flc non
•accipit Ariftot<?ks in propofito s quiacoelumin-
tendit efFcau^^quotum cft caufa in iftis infcrio-
Tiimn»^ i* ribus. Secundo modo dicitur for tuna de influcn-
^iw dic»- ^j^ ^^j^ ^ ^ g^ definit Albertus ipfam fuper 7.
Ethicotum,dicen3,qu6d fortuna cft qualitas cau-
fata icoelo (ecundum pcriodum natiuitatis , )i
qua aiiquis redditur aptus , vcl ineprus ad focli-
ces fucceftus. Tertio modo dicitur fortuna dc
«aufa principali imm.cdiata, cuiufmodi^'eft vo-
luntas, vcl inteilc<ftus, qui dicitur fortuna refpc-
ftu cfiT^clus non intcnti , & forma grauis dicitut
caius^ & fic capit Ariftoteles fortunam,& cafum
4n iftofccundo. Et idc6 dicit,qu6d cafas,& for-
tuna funt intdlcd;us,& natura Quarto mododi-
citur forruna de difpoiitione, mediatequaagens
principalc immediatum agit,cfFed;um intcntum»
mediante quo cuenit cfFeftus fortuitus inopina-
tus , & fic volitio , cognitioi dcfidcriom, aut ali-
■quid huiufmodi poteft dici fortuna ,• fic ctiam
grauitas poteft dici cafus,quia grauitas eft difpo-
litio,mediantcqui formagrauis mouct dcorfum.
Quinto modo fortuna dicitur de efFeftu intcnto,
cum quo immediatc euenit efFcdus non intcn-
ciis:& fic patct,qu6d dc quolibet agente concur-
tcntcadeffedum fortuitura potcft dici fortuna,
licct diucrfimodc , tamcn in propofito definitur
fortuna,vt dicitur de agentc principali immcdia*
tc,ficut eft intclledus>aut forma fubftantidis. £t
hoc dc fecundo.
7, Adrationcs. Adprimamconcedo , quodccc-

lum poteft dici quodammodo fortuna , ex eo,
qu6d concurrat ad efFcAum fortuitum , tamen
non dicitur propric fortuna , cp qu6d fortunia,
vcl infortunia,qu2 cuaniunt iniftis inferiori-
bus intenduntura coclo.

Ad fecundam negatur minor;quia ner iftu ter-
minu^«r«cc-*<^w/difFert fortuna<lMunco:nam in
propofito non 3iCC\^h\ii peraccidens,\t eft deter-
tninario propofitionis,quandoque vere.quando-
«Jue fali* , quemadmodum dicimu$, quod mufi-
cum cft caufa pcr accidens domus : fcd accipitur
feraccidens, eo qu6d denotat cfFediUti fortuitum
non intcntum clFcab agcnte»

AA tcttiam dico,qu6d ifta particula extrajim-
fer yffr fret^uentef cH dcterminatio huius parti-
culac per accideni ; quia noii quilibet efFc<ftus
non intentus cft fortuitus : fcd illcqui rar6 , &
m paucioribus natus cft euerlirc, cum cfFcftu in-
tcnto.

Ad quartam dico,qu6d hon imph'cat:quiaift(le
particula: peraccidens j&c/ecundMmpropofittim re-
feruntnrad diuerfa : quia \y per accidens dcnotat,
qu6d cfFcftus non fit intcntus : fcd ly /ecundum
propojltum denotat» qu6d agcns agat effcdlum in-
tcntum voluntarie, & pcr dcliberationcm : & fic
hic particula per accidens refcrtur ad cfFcdium
fortuitum, fcd haec '^JiXncviXi /ecundhn propojitum
refertur ad cfFe<5tum intcntumi cum quo euenit
cfFc<5tus fortuitus.
S. Ad quintadico,qu6d fortunaed ignota,quail-

tum adcaufalcs fa<Skas ex tcrminis fpedalibus;vt
puta,quia fodiens terram,inucnies thefaurumtta-
mcn quo ad muitas alias proprietares, & pafHo-
ncsfottuna cftnota) vt^utaiquod foxtuna fic

caufa agens.Et fic de aliis.vt patct i.huius.

Ad fcxtam dicb , qu6d dcbet intelligi dc ehtft
per accidcns, id eft, dc propofiiione per accidens
vcra non cft propric fcicntia taiiquam dc conclu-
fionc dcmdnftrata-, licctbenc tanquam de rc fig-
nificataper conclufiohcm:mod6 fortuna non efl
talc ens per accidc«s,fcd prardi(Slo modo.

Ad fcptimam dico,qu6d «on accipitur ihiper
accidens,\t eft determinatio propofitionis, fcd vt
dehotat efFe<5tum fortuitum non cfTc intcntum
aib agente tefpe(^u cuius dicitur fortuitus.

ANNOTATIONES.

* 'C^'''^»*'' dicitttr vno modo , &c. Nota ptim6 ^

A difcrimen (rfFe iriter hacc omnia nomina.
Videlicet cafim yforinmim , fruflra , temere , va-
nttm , & fatum. Cafu* , & fortuna co dicuntur
caufz , quia ad earum pcr fc effeftus fcquitur
alius non abiliis intcntus. Fruftra dicitnr cau-
fa, quae fuimihon confequitur efFe<£lum ,& in
hoc folo ftat eius ratio.Temerc dicitur adlio,qua»
in illum fincm dirigitut,in quem dc fc noncft or-
dinata;vt fi infirmus propter valctudinem confe-«
quendam faciat aliquid, quodde fe non otdina-
tur ad filutem,vt fi pifccs comedat, falus tunccz
tali comeftione fecuta fuit efFe<ius temcrarius.
Vanum dicitur aftio , quat non ordinatur in
fincm,in qucm ordinaripoffct.

Quo ad Fatum nota fccund6, qu6d Pf cus Mi- ^'"-f ''*>*•
tandulanus lib.^.contra Aftrologos,quatuor an- j,,'Jl'^^ ^ *
tiquas dc Fato rcfert opinioncs. Prima naturam j*/»»
ipfam Fatum dicebat,vhdc cfFcftus naturales non
diftingucbant contra cos , qui pcr cle<5kioncm, &
cafum <l Fato ptoccdere dicuntur. Secunda opi-
nio , quac cft Stoicorum : quia ponit ztcrnam fe-
riem caufarum ncceflari6 conncxarura. Hinc di-
citjvt ait Aultts-Gcllius ^.NodLAtticarum cap.r.
qu6d Patum efi/empiterma i]uadam,(fr indeclinabiltt
feries rerum , & calena "voluens fimetipfamfefe , atque
implicans per iternos confitjuentia ordines , ex ^ihui
apta nexacjue e/i. Tcrtia opinio dicit fydera effe
Fata. Quarta opinio diuini coniilij cxccutioncm
Fatum appcll«t.

Cstcrlum his opinionit^Us dimiflis « hota tO*
tcrti6 , DeUm optimum ab acterno antequam
re$ crearet ordinafTe omnes rcs in fuos fines
pcr mcdia conucnientia , vt qustlibet carum
operarctur fccundum conucnicntiam fua: na-
tur« : fcilicct qu6d ignis afccnderet pcr le-
uitatem , terra defcchdcret pcr grauitatem , ac
dcnique fuum fibi fimilcm cfFcdum vnum-
quodquc producerct , quas ordihatio adiua Deij
( vt exiftit in Deo ) dicitur prouidcntia , qua:
ita dcfinitur. Prouidentia eft ordittatio rertm in 'Bt/lmti»f/t*»
fuos fir.es per media conuenientia in mente diui- **»«»/«.
«a ; vt autem huiufmodi ordinatio cft paf-
nua,& eft irt his infcrioribus,dicitur Fatum.

Nota quart6 Deum fuam hanc ordinatiohem
rerum obferuandam , & exequendam tradidifle
caufis fecurtdis dominantibus his rebus corrti-
ptibilibusj vt re<aoribus, & gubernatoribus, quaft
quidem funt Planetae , &alia fydcra , quac vario
fjtu , mofu j coniun<5tiorte , atquc afpe<5ku in hacc
inferiora influunt. Tradidir autem Deus cau-
«s fecundis illam ordinationcm cxequcndam»
non quia ipfe folus non poflct prouidcre , fuac-
que prouidentiae executionem facerc ; fcd quia
proprcr fuam infinitam bonitatem voluit caufis
fccundis communicarc dignitatem gubctnandiy

&

Qu^ftioXII.

149

& 'caufartdi,&: ita accepir caufas fccundas, non vt
prouidentes fux prouidcmis. Farum igitur non
eft lUiud , quatn ilia ordinatio rcrum in iuos
Bnts , VI exequenda > & feruanda per caufas
coeleftes.
Defnitio Tm- Hoc pofito, fic licet fatum dcfinire : Fatum efi
**' exeauio SuinA orSnMtonii corporil/M caleiiihuiin-

dita, f>er (juam inferiora moHentHr in fitos pntordinar-
tps fines ,ve\ fic , vt ex Boctio dc Confolatio-
ne colligitur. Fatum efi ordo caufitrum natttra-
linm praordinatui , & prAfcitm a Deo. Qax cau-
fsita influunt inhzcinferiora, vt nihilominus
ex fua natura poffint deficere, 8c cx diuinaliber-
tatc dependcant : nam quamuis conftellationcs
cceleftes agantaliquid ad mores hominum,id ta-
men faciunt difponcndo,& non necefIitando,c6-.
que poflunt impediri tam pcr alias caufas natu-
ralcs.qukm per educationem, & confuetudinem)
& volantatis libertatem;
I T. Ex hac definitione fati infertur primo , fa-

^Mtumdtgert tum difFcrrc sl cafu j & fortuna : quia fatum eft
• '•[>*,& ff- caufa per fe intendcns fuum cffcdum fa alcm;
^***" fortuna ycto &cafusfunt caufae pcr accidcns*

Cfcere , & Sccun,d6 , infcrtur Stoicos > & Ciceronem ma-
IttMliMit ^^ 'pcotosfuifTe de fatp. Stdicos quidem : quia
|f^, dixerunt fatura eflc ordincm caufarum cx neccf-

fitate producentem omnes cfrcdtus hotum in-
feriorumj etiam Ijumanas ac^ipnes , qux fenten-
tiaFidei Catholicc aduetfatur , cum tollatlibe-
rum arbitrium, honiiiiumque Ijbcrtatem. Cice-
ronem vcr6 : quia, vtrefertJKuus Auguftinus jj
de Ciuhate Det , cum vi^dere^ multas res fieri
contingcnter , homincfquc efle liberos ad ope'-
randujp , dixit non folum non cfte fatum , ve-
rum etiapi Oeum nullam haberdkrerum proui-.
dentiam, ncc ordinationem : nam fi Dcus habfc-
jret prouidentiam , & fcicntiam terum , eueni-
rent, inquit , omnes res necefntri6 \ qux pofi-.
tio etiam Fidei Catholics aduerfatur. VndeDi-
uus Auguftinus 5 . de Ciuitate Dci , cap; 9. nota-
uit, qu6d Cicero,dum vellet facerehomincs li-
beros,fccit cos facrilegos.
6mn!a qut . Tertio infcrtur , qu6d omnia qux fub coe-
j^beaclo funt lo funt fato fubduntur, & fubiacent , eoque
^tattntfa- jnotibus coelorum aliis ^ coelo , & clemcntis
pafConibus prouenicntibus fubduntur , exce-

{ita {voluntate humana , quz non fubditur cce-
is , fcd i folo Dco rcgitur , & ab vniufcuiuf-
que intclledu » quamuis per accidens mouea-
cur ^ coelis : quia ciam influant in corpus hu-
manum , in quo refidct voluntas , inclinatur a
calibus pafHonibus corporcis « vt amet,& ve-
lit , quK corpori placent , iuxta illud Sapicn-
tiaB 1, Corpns tjuod corrumpitur , aggrauat ani-
mam , praicipitque intelle<3:ui , vt vacet a confi-
derationc maIorum,quae proueniunt cx confenfu
talium corporearum pafEonum, tantumque delc-
«^abile fibi ofFcrcvt fub ratione illius boni, quod
apparcr , inclinctur ad taliaamplcftcnda. Non
furit autcm qua:camquc corporcs pafIioncs,&
inclinationes fufficientcs adlibertatem volunta-
tis cogcndam,fi ipfemct honio nolit aiTentiri;fed
j vt fapientem Aftris dominari , & fic nuUus
propter has pafliones impulfus
fufl^ficntcr a peccato
excufabittu:^
***

Seotioper. Tam. tt.

to.

Qjf >£ S T I O XII.

P^tmrH ia ccmtinzeatt ad rvtmmlihet
fojjit reperlri cafu,z5r fortuntt?

ViJo Aathote» citatcw qMkfl. 16. & W.

R G V t T v R quod fic : quia nifi ita j,
cfret , fequerctur , quod dctcrmindtio
Ariftotclis in ifto i;tra(^dc cafui& for-
tuna texc. 48; ciretinfiifficiens , quod cft falfum.
Probatur confequentia,quia in cap.i. huius tra-
(Sbatus ponitiftam diuifioncrn,qu6d eorum qux
fiunt quacdam fiuQt fcmpcr j vcl frequentcr, Sc
quasdam extraferaper ,& frequentcr : mbd6 in
ifto fecundo mcmbro ponit cafum , & fortunam»
led in ifto fecundo mcmbro continctur tam con-
tingens ad vtrumlibet, quam contingens in pau-
cioribus,quod non eiret nifi in eontingenti ad
vtrumlibet repcriretur cafus.

Securid6 , quia pcr Ariftotcleih vltimo tradta-
tu huius 1. omnc (juod fit , aut fit ex iritcntiDnii
agcntis , fcilicet proptcr fincm, & tanc fit fem-
pcr , aut frcqucntcr , atit fit a cafu , vcl fortuna}
fcd aliquod contingens ad vtrumlibet fit prartcr
iVitentionem agcntis : igitur illud«ueniet a cafu^
vcl fortuna. Et tenet confequentia per praedi-
Aath diuifionem Ariftotelisk

Oppofitum arguitur pcr Conlmentatoreni
m ifto fecundo, text. 51. Et probatlir rationcj
quia ambulare , vcl fcdcre eft contingens ad ^'^'fi» J»
vtrumlibet, & tamen non dicimus aliquem am- ^'"'*'*
bulare 4 cafu,vel federe i cafu. In quasflione pri-
mo rccitabuntur dida Commentatoris com. 48.
contraAuicennamin iftamatcria. Secund6te>
fpondebitur ad quaefitum .

Quantum ad primum notandurti , vt recitac
Commentator, quod Auiceiina pofuit, quod ca-
fus,&fortuna polTunt rcperiri in concingcnti
?wad vtrumlibct : & probatur per rationes ante
oppofitum. Secundo , foluebat rationes Com-
mcntatoris poft oppofiturn : quia ambulare po-
tentia; motae eftcontingens ad vtrumlibet, & id-
eb vt fic potcii fieri a cafu , fuppofito , qiiod eue-
niatpra:terintcntionera; fedambularc reipcdlii
defidcrij ambulandi,eft contingeiiS vt in plurihm:
quia vt inpluribtts , quando homo appetit ambu-
lare ambulat, ita poteft dici conformiter de fide-
re. Pcr hoc patet folutio rationis Commchtato-
ris : quia atnbularc, & fcdere cft cohtirigcns,w iti
plurii>Mi,rcfpeikii defidcrij ambulandi,fcdeft con-
tingens ad vttumlibct rcfpc£tu potentiae hiotx,
& ideo quia euenit cum intentibne agehtis, noii
dicituracafu,vcl fortuna.

Et ex hoc infert Auiccnna,qu6d idcrh vcl con- **
fimile.quod cftcontingensad vtriuTiIibet refpiE-i
<Sku vniusjcft contingens vt inpUtrikm rcfpedlli al- ;

tcrius,& neccllarium refpcdu tcrtij.Quart6,dicit
quod necefiariumed cuius non eft impediriiehtum
extrinfccum : fcd contingens eft cuius eft impedi-
mentum cxtrinfecum.

Scd contra ifta dida poriit Comrneritator qua- ^*^"' *»» *fi
tuor conclufiones.Priraa cft,qu6d idem,vcl coii- ^'"•"^''"','''*
fimile noneft ncccil.irium refpeftu vnius,&con- ^eontlnfw
tingens refpectu alterius. Probatiir,quia fi ita T,-g,eau »lti'
ciret , fequeretur quod nihil eflet naturalitcr nc- "•''•
Ccflarium. Confcqucns eft falfum. Et proba-
turcorifcquentia.quiapcripfumnihilcftnecefla-
f ium,nifi in refpedtu ad alteril:mod6 hecefTarium
N I iiatu

150

Lib.II.Phyficorum

iiatoralirer eft neceflariura pet fuam naturato in-

trinfecam, circiimfcripto quocunque cxtrinfcco,

ad quod habear refpcdium : quia natura eft prin-

cijMum intrinfecum , patet per definitionem na-

turs.

xe'i"!''l»di- Secunda conclufio. Definitio necefrarij eft

^ialb^Auxct- '"^P"- Probatur fic, quia fi efiet bona, fcquere-

■njt ejl meft», tur, quod quodlibcr cflet naturalitcr hcccila-

rium , quod eft falfum. Probatur confcquen-

tia , quia illud dicitur naturaliter necclTarium»

quod circumfcripto quocuhquc alio , cft neccf-

iarium , fcd qucdlibet ens , circumfcripro qub^

cumque alio , cft neccflarium : igitur quodlibet

cns eft naruralitcr neccflarium.Maior nota eft. Et

minor patcr pcr dcfinitionem pracdi(5bam , quia

quodlibet , circumfcripto quocumque alio , non

habcret extrinfecum impedimcntum,& per con-

fequcns cftet neceirarium.

5« Tertia conclufio. lnpotentiisa£liuisnDn re-

in fctentit* peritur contiugcns ad vtrumlibct. Probatur,quia

* "^!^""" ,j forma:efta(iere,& materia: patijmodo formaeft

vtrHmliht. aetcrmmata, & non maiftercris : igitur in iis,

quibns attribuitur,<«^(rrtf,non intienitur potcntia

indifferens ad agcndum , & non agendum ; fed

fempcr detcrminata ad alterum. Secundo fi po-

tentia adliua eftet contingcns ad vtrumlibct , fc-

querctur, qu6d nunquam producerctur cffcftus.

Confequens eftfalfum. Et probatur confcquen-

tia : quia ex quo agens cft indiffcrens , & ctiam

ih ateria {ndetcrttiinata ; quS ratione produccre-

tur vnum corttrariorum , cadcm rationc Sc rcli-^

quUm : igituj? vel ambo fimul producercntur;

quod eft im^offibile > vel neutrum , Sc habetur

ContingiHtU confequens. Et ex hoc infert Commcntator,

0j ytrnmlf qu^j contjhgcntia ad vtrumlibet repcritur in

ptriHmK caufa naturali, qu2 de fui natura eft indiffcres ad

diuerfos,& oppofitos effedus in diuerfis tempo-

ribus fecundum diuerfitatem alterationum agcn-

iium,vt ifta infcriora in sftate nata funt reciperc

caliditatem, & ficcitatem proptcrappropmqua-

tionem Solis,fed in hycme nata funt recipere fri-

giditatem, & huiniditatem ptopter remotionerii

Solis.

C«/«* {^/»r- Quarta Coticlufio. Cafus & fortuna non re-

tunaaofunt periuntur in contingenti ad vtrumlibet. Proba-

itt contmglti *■ ■ ■ r ., r r r

md vtrMiittt. '"r>^im calus,& fortuna lunt caufa: agentesjmo-
do incaufis agentibus non repcritur contingens
advtrumlibct per praccedcntem conclufionem}
crgo,&c.

Ad rationes Auicennae refpondens Commen-
tator negat confequentiam. Dcterminationem
autem Ariftotelis prathabitam j vidclicct qu6d
cafus & fortuna funt caufz agentes:quia illa,quae
fiunt extra femper, & frequcntcr k caufa agentc,
oportct , quod fiant contingentcr raro : quia in
agentibus n.on reperiturcontingens ad vtrumli-
bct,& hxc de primo.
4« Quantuip ad aliud,Tidelidet quid veritatis

contineam'di(;ia Commentatoris.Primo videbi-
tur vtrum in potentiis adliiiis poffit repcriri con-
lingens ad vtrumlibct. Secundo, vtriim con-
tingcus ad vtrumlibct reperiatur in potentiis
pa(Iiuis.Terti6,vtrum idcm fit neceftarium refpc-
du vnius , & contingcns refpcdlu altcrius- Et
quart6 vtrum cafus , & fortuna reperiantur in
contingcnti ad vtrumlibet.
fotentta tft Qnantum ad primum, notandum, quod qux-

dHplex,r»tio , ^Ti . ' . , . i *,

- /;. -1. • dam elt potentia rationaIis,vr volHncas:quacdam

tittisii*. irrarionalis, vr ignu. becundo notandum, quod

piotentiam a^iuam eile contiilgentem ad virum-

libet,poteft intelligi <Jupliciter. Vnoniodo,qu&<l
agcntfe approximato pafto fufiScientet difpofito
ad adtionis fu« reccptionem, vtrilim tunc potcn-
tia aAiua poteft contingentcr agere,vel non age-
re. Et dico notzhilitet appnximatv paffo/Mfficient€r
</»j^o/5>o,proptcr duo.

Primo , fi agens non fit approxiraatum , tunc
comingit ipfum ad vtrumlibet %pproximari,vcl
non approximari;& pcr confequcns contingicad
vtrumlibet ipfurn agcre,vclnon agere.

Sccundo , qnia fi palfum fucrit indifpofitum}
tunc contingic ipfum agcre , vel non agere , fc-
cundum quod contingit paftum difponi, vel noit
dffponi, Aliomodo intclligitur,qu6d aliquis cf-'
fcdus producatur ab agcntc , k quo natns cft
contingcntcr ad vtrutnlibet produci , vel non
produci.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft,ql)6d jT*
potentia rationalisjvt voluntas, eft dc fe indiffc-
rens ad agendum,& non aecndum,lta vt contin-
gcnter ad vtrumlibet poflic vnum a£lum eliccre»
vcl fuum oppofitum poficiucj Vel priuatiue>Pro-
batur, quia alirer fequeretnr, quod voluntas noa
cliccret libere fuos a(%us,quod eft falfum. Et pa-
tct confequcntia,-quia fi voluntas dctcrminarc-
tur , hoc eiret pet agens naturale , cuius aftid
non eflct in potcftate voluntatis, & per con-
fcquens nec a(£lio volunt^tis dependens cxilU
a^tione.

Secun(16 patet.quia priulquiim per intelledunl
fuerit iudicatumde aliquo obie(^o, fufficit qu6d
Voluntas poffit eliccre acStum volcndi,vcl nolen-
di illud obie(5tum , tunc voluntas, iudicio ftantc*
quod eliciat, adhucpoteft adtum fuum d#crre«
vel eius oppofitum eliccre ; igitutdeagentc libc-»
ro quacftio non eft dubia.

Secunda conclufio. Agcntc haturali approxi^^i
mato paffo fufficienter difpofito ad receptioneiri
fua: adionis , agcns illud non eft indifferens ad
agere , vel non agere x imm6 determinatum eft ad
agendum.Probatur,quia per hoc differt potemia
aftiua naturalis k potenria libera.

Secund6 , quia fi agens fit indiffctens ad pro-
ducendum iftum effc(5tum,vel eius oppofitum,
cum etiam paffum fit indifferens,qui ratione pro*
ducit vnum ipforum,eidcm ratione rcliquum,S{
per confcquens ambos cffcibus firaul , vcl ncu-
trum,quod eft impoffibilc.

Sed contrk obiicitur, quia fi ifta ratio valcret»
probaretur , quod nunquam contingens raruni
prbducereturabaliquoagente,qiuafit.^contin-
gcns rarum ,ScB, contingens w i» plttribttitSc.
quod agens determinctur, tunc fi ^ , & J! cffcnt
cffe(5tus contingentes ad vttumlibet; ita vt agens
eftet indifferens xqualiter ad illos,numquam ali-*
quem illorum produceret , per pracdi£lam ratio-
nem ; igitur,ciam agens fit miniis dererminatum
ad agendum aliquid , qu^m fi eftet indiffercns
squalitcr ad -r4 , & ad 5 , fequitur > quod fempet
producct .S,& nunquam A.

Rcfpondcrur conccdendo , quid Ci agefts non ^*
iropediretur,femper produceret cffc€Vii,ad quem
magis determinatur, & quando impeditur, tunc
producit effc(aum,ad qucm determinatur in pau*
cioribu$;& ideo confequentianon Talet,nifi cvt-
Cumfcriberetur impedimentum,

Tcrtia conclufio. Aliquiseffeftus poteftpro*
duciab aliquo agentc,^ quo natuseft indifferen-
tcr produci , vcl non produci , & poterxia adiua
cftconcingensad vttuailibct.Piobatui^uia liccc

agens

Qu£EftioXII.

151

»

►

tgens naturale Ht decerminatum ad eEPedum in-
tcntum,non tamen ad effedlum.qui euenit pra-
tcr intentionem ; immo agens eft indifferens, vc
quilibet diuerforumjimmo multorum c£fed:uaia
«ueniat pra:ter eius intentioncm.

Sccundo, probatur de efFedibus intentis:quia
licecl^agcns fit determinatumad cfFetftum fccun-
dario intentum > v. g. Ludcns ad taxillos prima-
tia intcntione intendit iudere;& quarttum ad fe-
cundariam intcntionem cfl indifFcrens ad lu-
crum,vcl perditioncm.

£x quibus patet , quod ci^m cafus , & fortuna

dicantur tefpe6tu effedhium, qui non intendun-

tur ab agcnte,& refpe^ illorum agens fit indif-

ferens , & contingens ad vtrumlibet ; requitur>

quod in contingenti advtrumlibet poteflinuc-

niri cafus,& fortuna,dumraodo illud contingens

eueniat prxtet intentionem.

7, Secundo patct ^ qualitcr diuernmodc eft coh-

tingentiain agentibus liberis,& inagcntibusna-

turalibus : quia agens iiberum efl indifferens ad

cius primarium effedum, &ctiam fecundarium}

ied agens naturale efl dcterminatum ad cffcdum

primario intentdm ; fed efl indifFerens ad efFe-

€tam fecundario intcntum euenicntem practer

intentionem.Et hoc de primo.

Jttt^tlMfMJfi. Quantum ad fecundum , fcilicet depotentii

•» tfidnpUx. pafEua, efl diflinguendum, quod quaedam efl po-

tentia padlua receptiua,alia termin2lns;vtiiorao:

& liuiufmodi potentia receptiua efl duplex,qux-

dam pure receptiuaiVt materia prima,& alia qua:

efl quodammodo a(3:iu.'i,vt vifus, audicus« & aliae

potcntiile cognitiuzi

^ttenti» tmi Nunc fit pt ima conclufio.Potcntia purc pafll-

fitfm» eftin- "^ ^c fui tiatura efl indifFeiens ad vtrumque op-

differtns Md pofitorum. Ptobatur, quia materia prima de fui

vtnimjutef. natuta cfl indetcrminata ad vnum , vcl alterumt

t<^ptm. jjg^ fimul potcfl recipere vtrumque.Et fi argua-

tur,fi fit indifFcrens ad vtrumque qui ratione re-

tipiet vnum,didem ratione reliquum : igitur vei

fimul rccipiet ambo,veI ncutrum»

Refpondetut negando confequchtiam ; quia
licct non fit determinatio ad receptionem vnius
Contrariorum , quantum efi de natura materia;
tamen efl determinatio ex parteagentis,cuius efl
producere vhum,& non rcliquum.
m £t fi obiiciatur ; f: materia potefl fimul reci-

pcre vtrumque,ponatur illa de poflibili in cflc,fe-
quittir, quod firaul recipiet vtriiquc.Dico, quod
non debet poni ih efreper vhani pofitibnem; fed
per diuerfas fuccefllue;& ptopter hoc hsec didlio
JimMl determihat hoc \eth\im potejt , & non hoc
verbum recipere ^ c[uia. tunc i^m ipfaeflet falfa.
Eodem mododicitur de virtute cognitiua^ quod
ipfa cfl indifFerens moueri ab Vno obiedo j vci
alio indifFerentcr.quahtiim ex parte fui, non ob-
ftance,qu6d ipfahabeatmaiorem inclinationemj
vt moueatur ab vno,&non a reliquo,cuius incli-
nationis fignum efl deledlatio , quam habet po-
tencia cognitiua tam in apprehenfione vnius ob»
ie6ti,quam alcerius.

Sed porentia pafliua rcfiflehte, vei tenninan-
te,cuiufmodi eft mixtum, vel elementum, eftdi-
ftinguendum:quiavel huiufmodi paffum eft in-
difFerensjVt patiatur ab hoc agcnte.vcl illo,quod
cft fufficienter approximatum, & fufficiens agcrc
in ipfum ; vel quantum ad efFedlum,qUem agens
natum eft producere ex illo paffo tanquam ex
tetmino d^tu ; tunc dico , quod talc palTum eft
Contingens , &indifFcrens ad vtcumlibctpcimo

tnodo. Sed fccundo modo non ; qtiia fxpe agens
determinatur per patFum , feu pcr difpofitionet
paffi alias , & alias ad producendum vnnm, &
aliumeffe^um: verbigratia, calor Solis per diA
poficionem maceric in vno loco decenninacur ad
produccnduni vcrmes , in vno loco ad dcficcan-
dum,& alibi ad diiFoluendum ,& ita diucrfi-
modc pcr diucrfas difpoficiones pafli. £t hoc dc
iecundo.

Quantum ad tcrtium nota,qu6d Commenta-
tor definit necejftrium in ifto fccundo , diccns,
qaod necejptrium eft , in cuitu ttatura non ejl po-
leFiat ad efficienduTn i &c cx hoc Commencacor rc-
prchcndic definicionem Auicennac priiisdatam
malc ; quia definitio Auicenna: , quam dat de ne~
cejfario , fequitur ad definitionem Commentato-
tis. Quia fi in natura ncceflarij non fit poteftas
ad efficicndum , fequitui*, quod neccllariura non
habet extfinfecum impedimcncum.

Sccund6nocandum,qu6d concingcns ^ acci-
picuc dupliciccr : vno modo communiccr ad he-
ceflarium , & ad concingcns ad vcrumlibecvc pa-
xet primo Priorttm. Alio modo vt diftinguicur
contra neceflarium ; & riSnc diuiditur in contin-
gcns vt in plttriifM , & in concingens raro , & in
concf ngens M^H/diter, (luod vocatur concingcns tid
vtrumliba.

Nunc fit ifta cbnclufio. Idem vel confimile,
quod eft ncccflarium refpedu vnius eft, contin-
gcns refpeftu altetius ; vei quod cft concingcns
vt in pluribus refpeAu alcerius. Probacur pri-
m6, quiadies effemaiores nodibus eft concin-
gens,& quandoque ica eft,& quandoque non, &
tamen efl fimplicitcc neccflarium rcfpcdu a:fta-
tis : quia de nccefllicacc dics funt maiorcs nodti-
bus in zftare.

Sccund6,quiaDeumcrearc eft fimplicitercori-
tihgens , accipiendo creare pro produdlionc rcf
denonefe ad <?//? nullo fubiedoprxfuppofito;&
camcnDcum creareeftneccfFariumrefpeftu vo-
luntatis diuins efficacis ad creandum : quia de
ncceflltate Deus creat > quando vuic emcaci-
cer creare.

Teni6, quia quoddam eft hecdflarium fimplii
citcr , & aliud eft neceflarium ex conditione , vc
patet tradatu vltimo huius 1. text. 87. mo-
d6 neceflatium ex conditionc eft contingens
fimpliciter , & tamen cft ncceflatium refpedta
alicuius : verbi gratii , Socratem habete oculum
cft contirgcns fimpliciter , & tamen eft necefla-
tium ex conditione, videiicet, fi Socrates debeac
viderc.

Quart6 , quia diem cfFe eft contingens zqua-
licer,'quia coties eft dies.quoties eft nox;& tameii
diem cfFc eft ncccflariura rcfpedu Solis clcuati
fupcrHorizontem noftrum.

Quint6 , quia ambuiare eft contingens ad
vtrumlibet tefpcdu potentix motz , & tamea
non eft contingens ad vtrumlibet refpcftu defi-
deri) ad ambulandum.

Sexc6 , per Ariftotelem in ifto z. text. 77. vbi
dicit ,qu6d pluere eft contingens far6 in xftate,
Sole exiftente fub canCj & tamen cft concingcns
vt in pUtrihHs in hyeme.

£x quibus fequitur , qn6d Commentator
malc reprehendebat Auicennam in hoc , qu6d
ponebat idem effe neccfratium , & contingcns
refpedu diuerforum. Sccundo fequitur , qu6d
idem poteft cfle cafuale refpcftu vnius , &
forccitum lefpc&u altecios > & non cafuale,
N 4 ▼«!

9.

HtfinitSf M«
eejfari/ fecuti''
diim Cemmi'
tnttnm.

Ctntingen
accipituT d»-
flifittr.

i6.

Cffris -^ fer-
lunit coftln-
.giint in fcn-
tiiigcnti »d
Vtrumlihtt.

tu-m triflicl-
ttrfumi fef-
fw»t.

II.

11.

Ctntingis tjt
triflex.

Tel fortiiitiim rerpcftu tettij. Et hoc de tcrtio.

C^.intum adqirjrtum.videlicet anrepcriatur
cafus & fortunaincontingcnti ad vtiumlibet,
refpondctur.quod fic:quia fi efftdlus contingens
ad vtrumlibet eueniat prxter intcntionem agen-
tts;tunc pcr definitionem cafus eucniticafu;
quiaeuenit extra femper,& frcqiicnter,&c. Ver-
bi gratia dormire eft efFeibus contingens ad vtrii-
libet , id eft , aequalitcr : fortc totics , & tanttjm
dormitt«is,qliantum vigilamusj& ideodicit Ari-
flotcles j. Etbicorum, quod fcclix nondiffert a'
mifero , nifi per dimidium vitz ; & ideo quando
dormirc cuenit praetcr intentionem dormientis,
vt paterin qbriisi tuncdicitareuenire a fortuna:
qura euenit cum effedu intento,fcilicet cum po-
tatione. Tamen notandumcft , quod cafus , vd
fortunapofTuBt accipi tripliciter;vno modo pro-
priiflimc,& timc foliaminucnitur in contingen-
ti raro , & quanto rarius inuenitur, tanto potius
dicitur ^ fortuna.Sccundo modo communiter, &
tunc poteft reperiri in contingenti ad vttumli*^'
bet. Vetbi gratri; ficut dicimus iftum. a foriuna
habere p*desmaculatos.Tertiomod6 magis im-
propricin tantum,qu6d quandodicimus cffeftus
jnrentos-euenirea cafu, vel fortuna, vt dicimus,
quod lufor ad taxillos lucratur k cafu , & tamcn
intcndcbat.

Tunc circa hoc dubitatur de eclipfi Lunz , an
eueniat a fortuna,& videtur,qu6d fic : qnia ecli-
pfis eft quidam defedtusluminis; igiturmotor,
lcilicet Intelligentia non intendit ipfinn , immo
potiijs intendit perfedioncm orbis , quem mo-
Det,& tunc fequitur,ciim eueniat raro prjcter in-
tentionem agcntis , quod fiat acafu. Refponde-
tur,qu6d non fit a cafu : quia licct fimpliciter lo-
quendo fiat rar6 , tamen vt in pluribus : imm6
Kmper fit leOpeiku fuarum caufarum : quia quo-
tiefcumque Sol,& Lunadiametraliter^opponun-
tur, iravi vnnm fit in capite Draconis , & aliud
in cauda, fit eclipfis. Sed contra : quia itafe-

Jiueretui , qu6d inuentio thefauri non fiat a ca-
u ; quia vt in pluribus euenit refpedlu fuarura
caufarum , imm6 femper : quia quotiefcumquc
aliquis fodit terram, in qua eft abfconditus the-
faurus , inuenit thefaut um. Refpondetur , qu6d
non eft fimile : quia cclipfis euenit per motus rc-
gulares , & vniformes , & per media neccftaria,
qua: non polfunt impediri , & per quz p.rsfcitur
cclipfis , priufquam cueniat , fic autem non eft
de inuentione thefauri: quia illa poteft euenite
per alias caufas , etiam media «d illum cfFedtum
pofTunt impediri ; nec per illa media pottft ftx-
fciri ille effeftus : imm6quantum ad hoc fortu-
na eft immanifcfta homini, vt dicit Ariftoteles i.
huius, text. 47. Ex quibus patet qualiter in con-
tingentibws ad vtrttmlihet inueniatur cafus, &
fortuna,& qualiter i^on.Ei hoc dequarto.Ratio-
nes funt foluts.

ANNOTATIONES.

» /^ ^ftu & ferturtA pfffittit rtperiri i» contin-
\^^i^enti ttdvtrHmlibct. Nota,qu6d triplex eft
contingens , fcilicet nd vtrumlihet , vt in plitri'
mum , tV raro , quod magis detcrminatum eft ad
non elTc, quam ad efTe. Contingentia primi mo-
di funt fimplicitcr contingcntia, fccundi autcni
modi vocanturaPhyficis neceiraria,vt hominem
nafci cum quinque digitis in qualibet manu. So-
kni oritij & Lunam cclipfari,^quia Ivabentcatt-

Lib. 1 1. Phyficorum

fas naturaliter tales effeftus protJucentCs. TcftiJ
vero generis iudicantur impofllbilia , omnia ta-
men Logice loquendo funtcontingentia: quia
poflunt eucnire,vel non eucnire.

Vnde obferua , qu6d cCim non fit aliquod effi*
ciens alicuius rci , illa talis res non eft effedi-
bilis , rar6 autem contingenus caufz aflignan->
tur foitnna & cafus , qu£ funt caufae peracci.ii'
dens,vt patet in hoc x. text.66.& 67. Caufa
ergo huiufmodi contingentis reduci debet ad
caufam per fe : quia in nuUo generc caufk, cau-
fa peraccidens eft prima caufa., In contingenti-
bus autem vt inplttrirmem , caufsc etiam afHgnan»
turnaturales , & per fe :.omne aatem agens peiT
fe agit propter fincm j iut cft agcns k . ptopofito,'
vel faltcm ordinatum alr agente a propoftio»-
Tertij eiiam generi«ccaitingcntium,fcilicetco-«-
rum, quas funt ad v trumlibet', ptopric loqaendo»
eaufa debetaflignarilibeia^cx quo'fcquitui,qu6(l
Qmniuin'Contingentiam'caufa fii liberaimme-
diatCiVcl mediatc,propinque,aui remotc,
^ §i3'^ ''f ^' agensfit dtterminatum ad effeElttmfi.*-
cundario intentum. Nota, qu6d haBcIitieravidc'*
tui: cotrupta, feu manca. Vhde .debet fic corrigic;
qtria lic^t agens ■fii deteiminatum ad .effe^um
primari6 intcntum,cft tamenindeicrminatum ad
cfic£lum fecundari6 intenturo,v.g.ludens,&c.vcl
fic tamen poteft cfle indiffercns ad cfFcdura ic-«
cundario intentum,verbi gratia,&c.
* ContingenS accipitur dMpliciter,vno modo conmtt' i j ,

niter, &c. Nota, qu^d/^e/^I^^/rtripliciiercapi po- PfffiHU /*-
teft ; prim6 pro poffibili Logico, & tale ftat cum ttft fitri tri»
neceflario, tunc enim foliim dicit non repugnan- f '*'""'•
tiam ad effc, fiuenecefrari6 fit, fiuc contingenter
fit, & fie ipfe Deus eft poffibilis. Secundo modo
fumiiur magis ftride pro re , quac contingenter
poteft cffe,quamuis non fit:& ifto pa£lo in plus fo
cxtcndit poffibilcqukra contingens : quia omne . \

contingens eft poffibile, nonautem omne poffi-
bile cftcontingens : quiamulta poffunt fierivquas
nunquam fient.Tertio m6do fuinitur ppffibile.vt
conuerritur cum contihgCHti. Vndc Ariftoteles litfimtli>f*f-
5. Meiaph. lext. 7. definit poffibile in hunc mo- JSbilii.&e»»*
dum : Eji .autem pojfihile hoc , fi extiterit a{ltu, *»>i'»*^'
cuiui dicitur hahere potentiam nihil trit pojfihi-
le ; & idem Ariftoteles definit contingens codem
modo lib. 1 .Priorum,cap.n . Dico autem contin-
gere,& contingcns,quo non cxiftentc ncceflari6*
pofito autem in efle, vel non in effcpropter hoc
nihil erii impoffibile. Vnde apparei poflibilc, Sc
cohtingens pro eodem accipi.

QyASTio XIII.

Vtmm omnia eueniant di ne-
cejjitate,

Kt\^.lib.i.Vrttr.t.tx.& i.Vhyf.ttxt.%oj&' ^x.ir «■Mttafbd
ttxti-f.&i.Aactt.cfm .^i. AmcS.Mtt.e.^. Albert.Mag.
rr»a 1.C.X0.& tr*a.i.e,^. D.Thom.6. Met.ltit.i.& «f.
j.i le.art.i.dr i.eont.Gtrtt.c.tg.Cinon.q.^.nrt.i.loRk-
Citein.i.Met lii.^.c.^.q.i.Sait tem.i.Mtt.di^.ty.ftrtt-
tHm. Con'itnht,tX.Phyf.c»f.7.j.ii. Complut. dij^.ii.j.li
T\ienteiq.^.diffic.t.Kau'iasinttcfcfit.e.y.

R G V I T V R , qu6d fic : qtiia omnc fu""
W turum pra:fciturfcicnti4infallibili:igi-
^^.-J^* tur cmne futurum ntccllari6 cucnict.
Confeqnentla tenet,quia fi .A efFcdus fit prfffci*
tus incuitabilitei' euenirc ; vel de ncceffiiate eue*

n^et

QusftioXIII.

155

«iet, & habecur propofitum : vel potieft rton cuc-
nirc ; tunc ponaturin elTe, quod non eueniat, &
tunc fcquitur , qu6d hzc fcrencia eft falfa , qu«
ponebatur tnfallibilis.quocl cft contradidio.

Secundo , omnc corruptjbilc dc ncceffiia-
te corrumpctur ; fcd dmnc futurum eft torru-
ptibilcretgo Omne fatururh deneceffitatc cor-
rumpctur ,• fcd non potcft corrumpi nifi pri-
tn6 fucrit : igitnr omne futinrum dc ncccffita-
tc crit. Confirmatur, quia hon apparct ali'-
quid magis contingentcr fieri , quam corruptio
Socratis:<juia poteft indifFercntcr ficri hodic,
velcras,& timcn corruptio Socratis dcnecef-
^tatc cueniec:quia ex nunc pofitz funt cau-
fx ad quas neceftari6 fcquitur corruptio Socra-
tis : igitur confimiliter , ita videtur dc quolibct
alio fucuro.

Tcrtio , qtiia altera iftarum duarum , Socratei
ttirret crat , SocrMes non cwret crM , nunc eft ve-
« , cixm fint CQntradidori* ; fit igitur ifta : So~
'tTMtes atrret crdu , quat fit vera, & ttanfcat in
frztcdtum i tunc ifta de practcrito , Socrates ch~
turrit , eft neceitaria : quia omnis propofitio vc-
tade J)rietcrito eft neceftaria : igitur illa, Socrates
'CkrretcfM tCtit ncccflaria. Tenet confequcntia:
xjuia vericas illius dcprzterito dcpcndet cx vcri-
tatccius de futuro j & per cbnfcquehs ad vnam
icquitur ahi,& p« cohfcqucnS fcquilur,qu6d dc
neceffitatc Socratcs currct cra^.
j^, Quart6 , omnc pracfcns dc ncceffitatc cft pra:-

fcns > & omnc praeteritum dc neccffitare eft pr«-
teritum i igitur omne futurUm dc ncccffitate cft
futurum. Tcnetconfequentia;quia multa fuiit
dc prsfenti , ad quas fequuntur illx de futuro,
ficut fequitur,i&«m0 mouetur : igitHrhomo mauef/itur,
Secundo patdt , quia acquc ncccftaria eft ifta ,^-
tfintm efi futurum , ficut ifta , frtfens eft prtfensy
aut ifta , prttterittm eft prateritum. Tcrti6 patet,
quia fi ifta dc ptxfcnti fit vera, -^ dc ncccffitatc
eft prcfcns : igitur prius fibi correfpondcbat vna
dc mturo vcra,fcilicct,^ dc neccffitatc crit piie-
fens. Antccedcns patct pto piima partc , primb
Pcrihcrmcnias , vbi dicitur , qu6d omnc quod
eft,quando eft,de ncceffitate eft, Secunda patet in
piimo Coeli, tcxt.i jB.vbi dicitur qu6d potcntia
hon eftadpiatteiitum.

Qu.int6,nifi omnc fucunim de necefficace eui-
hiiet, fequcictur , quod poffibilc ficict impoffi-
bilc , nulli miitatione fadii ex paitc rei. Confe-
qucns cft falfum ; quia mutatio contradidlionis
hon potcft ficri,nifi pcr iriutationcm rci fignifica-
t«. Confcquentia patet, capicndo iftahl, 5ocr4rw
turretcrM , qiiia vcl Sdciitem cutieie etas euc-
nict dc neccffitate,& habctur propofitum;vclpo-
terjt non eucnirc;& fi fic,ponatur qu6d non cuc-
nia.Uunc pro cras illud erit impoflibilc;quia tcm-
pus non poteft rcitcrari.

Sext^ , quia dc neceffitatc dmne fututum ert
futufum ; igitui omne futuium dc neceffitate
cucniet. Tchet confequcntia , quia idcm cft fu-
turum,&eucnicr. Etaniecedens apparet ; quii
ifta cft ncceflaria , omnefuturum eftfuturum. Con-
firmatur , quia fi non omnc futurum dc neceffi-
tateeucniret , tunc alkjuo.d futurum pbtcftnori
eucniie. Ponatut igitui in crte,qu6d non cueniati
fequitui contradiaioj qu6d fututum non cft fb-
turum.
ji Septim6, quia Socratem ctJrrerecras.vct hon

currerceft neceflarium ; fed Socratcm currere
cft Socratcm currcre » vcl noh curtcro cras : igi-

tur Socratem curtere cras cft nccefratium. Con-
firmatur, quia curfus SocratisptimofignificatuT
pcr propofitionem dcfuturo. Sccundo, pcrpro-
pofitipnem de prxfenti. Tertio, perpropofitio»
ricm dcfuturo ; igitur fi vnaillarum fit ncccfta-
ria , & rcliqua. Tciict confequcntia , quia ab c6
quod rcs eft,vel non cft, dicitut oratio ver.i , vel
falfa.ih Prardicamemis, cap.de Subftantia,& c.de
Priori ; fcd illa de pra:terito tft neccfntria;igitur,
& illa de futurcr.

Odauo, quiavtpatet i. Cccli.text. 114. fem-
J)efens cft ncccflarium , & femper non cns cft
impoffibile : igitur contradiftorium non cntfs
fcrriper eft ncccflaiium .fcilicet , alitjuod ens ; fcd
omne fnturum aliquando cft ; igitui dmne futu-
tum dc neccffitate cft.

Non6,quia poffibiIe,& impoffibilcopponuh-
tuf cueniie,& non eucniie ; fcd omrie impoffibi-
le de neccffitate non cucniet ; igitui omne poffi-*
bile de neccffitatc eueniet , pei illam regu-
jam ,jf? oppojitum inopfofito y& propofitum in prti'
pofito.

Oppoficurh arguicur pet Ariftotelcm iniftd
fccundo, tcxt. jo. & y j . vbi pbnit aliqua cueriire
a cafu , & k fortuna. Ec pcr confcqucns contin-
gcnter : & Commentatot dicit , qa6d fermo di-
cens omnia de neccffitatc cuenirc,eft falfus.

Notandum,qu6daUquiddiciturfuturumtri- 4'.
pliciter : vno modo, quod cft, & crit fine lucccf- MiqMii dici-
fioric tcmpotis , ficut dicimus : qu6d Dcus cft,& '"f f"'"!'*'^
noc cft impropnc ; quia in a:tcinitate non eft
piius , rtec poftciius , cum aeteihitas fit intcrmi-
nabilis pofleffio vitae tocafimul , & pcrfc<5la , vt
patct i . de Confolationc, & idco omnia prxtcri-
ta,& futura funt xquc pra-Jcntia Dcd;imm6
multd pcrfc6lidri m^dd , quam aliquid fit prae-^
fensmihi , ci^m Deus fit indiftanscuilibetmdtd'
fae duratidni.Alid mddo dicitut aliquid futurunt
quodeft,& eiit cuih tcmpoiis fucccffionc,vC
cireatuis praefentes ciicaDeum,vtccelum,homo9
& huiufmodi. Alid modo dicitui futuium, quod
nbndum eft , fcd erit|, & de tali quzritur in pro«
^ofito.

Secund6 notandUm,qu6d tale futurum eueni- yiitntm *mi,
re de neceffitate potcfl intcUigi dupliciter ; vno "*" ^* "'"f-
mddo , qu6d cius cucntus pcr nullam potcntiam v*^. ',*'^
poffitimpediri;& ficnihilcft futuium de neccffi- l/jViw!
tatc : quia Dcus de potcntia abfoluta poflet fa-
ceic , quod hihil eflet futiiirum , imm6 (^u6d ni-
hilefletaliud ^feipfo; Alio modo diciiureue-
niie de neceffitlte : qiii^ euentus elus non potcft
impcdiii ftanteconcuifunatuiae ,qui diciturpo-
tentia Dei ordinata,& fic miilta euenirerit de ne^
ccffitatc.vt ortusi & occafus ftellarum, & huiuf-
modi,& fic intclligitur inpropbfito.

Tcrti6 notandum , qu6d aliquando neccffitas ^,,,«7,^ ^.
attribuitur pridri , cx fuppdfitionc pdfleridruiri, tiirfo mod»
vt patct I . huius : vt homo habct de ncccffitate »ttribuit%'r
oculum,fuppofito,qu6d debcatvidere,red quan- *■****•
doquecft c c6tra,qu6d ricccffitas attribuicur po-
ftsfriori cx fuppofitione pribrum ; vtiquiahodiie
cft diesSabbati , cias de ncccffitatc etitdics Do-
minica. Siriiilitcr cjui coipoia coeleltia intcifccac
fc in tali difpofitione , & moueritur vniformitei:
igitur de neceffitatetali tempoie erit eclipfis. Si-
militer quia Sociates cftcompofitus cjtcontia-
riis : igitur de ncccffitate coiiumpetui.licet tem- ^
pus fit indeteiminatii in quo fict eius coiriubtio; >/. '., ■ ».
Nunc ponuntut conclufiones. Puma conclu- nit contin-
fio. Aliquid euenic concingehter: Probatur;quia iaaiti

tbluhtas

»54

Lib.II. Phyficorum

Toliintas noftra eft liWra libertate tontradiftio-
ftis : igitur'aliqiucl eucnit contingcnter. Patet
cottfequentia , quia alitcr non diccretur libera,
nifi quiapotcdcontingcncC' eliccre aliqucm cf-
fduin, vel eius oppofituiTt , vel v-trnniquc omit-
terc & ideo voluntas ex lioc eft libcraV quia po-
tcft elicctc aliqucm adum , vel eius oppoiitum
po(itiuc,veI priuatiue.

Sccundo leqiieEetur ,qu6d triali ininftc puhi-

l:cntur,qni.i piinircnturpropter hoc,cuius oppo-

ficui-n no« poiTtint facere , nec ipfun\non faccre.

Tcrrio fcqaerctur , quod nullus ciret laudan-

dus.ncc vituperandus,cum non efTct iii potcfta*te

flia faccrc.vcl non facere illud propter quod me-

tnhUtalllfr jetur laudcm, vcl vitHpcrium. Iteir» fruftra com

tAtfjolutt»- fjiiarcmur dc euci«endis,cum de neceflitatc eue-

/*t omnia ae , •

^ec^ttate e- nircnt. ^ . ,

mmrtni. Sccunda cdhcluno. Si non eflct •' liKertas vo'-

lunratis , omnia eucnirent de neccflitate , ita vt
dc fado rcs funt taliter difpofitx, qualiterad ip-
fas de neccflitatc fequerentur omnia futur.-jcit-
cumfcripto libero arbitrio>quod poteft impedijc
cuentus aIiquorum,& etiani prohibere, quae euc-
nircnt ahter, fi non cfTet libcra voluntas. Proba'
tur, fupponcndo primo, quodad produiCtionem
alicuius effcdus requiruntur omncscaufarrequi-
fitrc ad produdionem illius cftedus, & eo modo
difpofitae, qualiterfufficiunt produccrc illum ef-
fedum.
^» Secundo fupponitur , quodpofitiscaiifisnc-

ceflario requifiri$,& fufficientibus ad produftio-
ncm alicuius cflcdus, & codcm modo difpofitisj
qualitcr fufficiunt ilium cff^edum produccre dc
neccfliratc producitur ille cft^eftus : pater, quia
fl non producerctut , aut caufae non cileht fuffi-
cientcs , aut non elfcnt difpofitae eo modo qiuli-
ler fufficerent. Iftis fuppofitis, arguitur fic, & ca-
piaturaliquis cfFedus futurus, vt puta Antichri-
ftus, vel Socrates, quia ficut arguitur de vno , ita
poteft argui de quocumque alio. Vel caufx ne-
ceflariorcquifitaE» & fufficientes ad produdlio-
nem Socratis,niinc funt eodem modo difpoficzi
qualiter fufficiunt produccre,vcl non.Si fic,tunc
per fecundam fuppofitioncm Socrates dc necefli-
tate producetur. Si nonrigitur Socrates nunquam
producetur, nifi dicatur, quod caufae fufficientes
ad produdionem Socratis nunc non funt difpo-
fitar, qualiter fufficiunt Socratem producere, fed
poftea potcrunt difponi. Et tunc arguam dc cau-
fis mcdiantibus» quibus produccntur caufie pro-
dudtiux Socratis : quia vcl caufae fufficientes ad
produccndum caufas produdiuas Socratis nunc
lunt eo modo difpofita t qualitcr fufHciuntpro-
ducere, vcl non. Si fic, igitur de ncceffitatc pro-
ducent caufas produdiuas Socratis per fecun-
dam fuppofitionem : igiiur per eandem Socratcs
de neceflitate producetur. Si non, fequitur,qu6d
illx caufa: produdlius Socratis nunquam produ-
cerentur ; nifi dicatur ficut prius , quia licct illz
caufjc nunc non fint fufficicnter difpofitx,tamen
poterunt poftca fufficienter difponi. Tunc ar-
guam de caufis illarum caufarum ficut priis , &
ita pcr talem anticipationem tandem deuenictur
ad tcmpus pracfcns , in quo caufs prarfcntcs fint
fufficientcr difpofitac ad produccndum caufas
caufaruip Socratis,Tcl non : fi fic^illx caufz de
ncccflitateproducerent , & pcrconfcquensSo-
crares de ncceflitate prodnceretur.Et fi non.nun-
qiiam produceretur. Iftamrationem facit Arifto-
tcles 6. Metaph.text.j.quae non potcft folui, nifi

negando fecundam fuppofitionem propter agetis
liberum:nam pofitis omnibus caufis-/e6jUifitis,
& fiifficicnter difpofitis co modo, quo fufficiunt
effcdhim ilUim producere , adhuc agcns libcruta
potcft-illum efteftumnon produccre.

Sccundo probaturconclufio. Quia omnia ifta —
inferrora reguntur fccundum inelinati<>nem cor-
porum caleftiilm :igitur omnia euet}ir<$nt hic
tanta ncccflitatcquanta in corporibus eueniuhr',
circumfcripta voluntatc,qa« impcdit, verum eft
tamcn , quod licct omniahic inferii!is euenircnt
tanta neccflitatci tamcn ordo illius «ieeflitatis
non poifct ita faciliter percipi ficut vh cbrpori-
bus c2leftibus,propter irregularitatem mbtUiim,
& mutationum, quibus fiunt hsec inferiora.

Contra conclufioncra arguitur. Primo , <Jni4
Voluntas non cft libera: igitur non impedft nc*
rcfrarium eucntum futurotum. Confcquentiatc-
nct ex praedidis : probatut antcccdens , quia
AftroIogi,& fublimatores prar iodicant deadibui
voluntaiis , refpcdu quorum voluntas dicitur
maxime Iibera,quod non«fIet,fi huiufmodi aStus
eontingcntcr eucnirent i voluntate.

Secund6, quia vel voluntas dicitur Jioera
relpedtu aftuum * quos elicit infequcndo fuam
naturalem inclinationem , vt leuc infequen-
do motum furfum, & grauc infcqucndo motum
deorfum : aut refpedu illorum, quos elicit icfdn-
tra fuam inclinationem. Non fccundum , quia
nullus eft adbus elicitus a voluntate, ad qucrn
voluntas non inclinetur , licct quandoque in-
fenfibiliter , vt patet in excmplo , vt gladiuS
pofitus fuper cufpidciTi , apparct indiffercns ad
omncm fitum , & tainen proptcr inclinationcm
infenfibilem mouetiK ad vnam partem , & non
ad aliami

Tertio , quia circumfcripta libertate volunta-
tis, adhuc fi*vnus canis famclicus poneretur
aequediftanter inter duos pancs , a quorum quo-
libet aequc moueretur aequaliter omnino,tunc
non cft rario , quarc magis vadit ad vnum, quam
ad reliquum <nifi dcterminat fe contingenter ad
eundum ad alretum illorum.

Quart6,quia circumfcripta voluntate , adhuc 8.
aliquid fieret a cafu , vt patet de cafu tripedis fu-
pcr pcdes ; igitur circumfcripta voIuntate,adhuc
aliquid ficret contingentcr.

Quinto, vtvidetur , aliquid eucnit dc fado
contingenter in ccntro terrac infra concauum or-
bis Lunz , & in terra inhabitabili , & tamen in
iftisnon apparet; quod voluntas bumana aliquid
opcretur : igitur praetcr humanam volunratem
aliquid euenit contingcnter.

Ad ifla ref{iondctur.Ad primum, quod Aftro-
logi,& fublimatores mcditantur de inclinationi-
bus hominum , & quia vt in plurihium bomines
fequuQtur fuas naturales inclinationes ; igitur
quandoque accidit qu6d illi iudicant verum ; ni-
hil tamen obftat,quin aftus illi fiant liberc, quia
voliintas potcft in oppofitum,imm6faepe volun-
tas hominis virtuofi agit oppofitum fua: inclina-
tionii& ide6 dicit Ptolemxus, quod Sapiens do-
minabitur Aflris.

Ad fecundum dico , quod rcfpcdhi vtrorum-
qucquia ytrumlibet poteft eliccre, vel foum op-
pofitum, vel faltem omittcre, & adum fuum fuf-
pcndere,nec oportct dominarehuiufmodi infen-
bilem inclinationem.

Ad fcrtium dico,qu6d canis per motum phan-
tafix ftatim detcrminatut ad altcram partem,

Sc

Qu^ftio X 1 1 1.

ijy

& hoc ie ncceflltate;& ideo non poteft ftare per

tempus faltcm diu indifTerenter , quin determi-

nctur advnum.

9. Ad quartum dico , quod aliquid dicitur euc-

Altfiud di- nire contingentcr dupliciter. Vno modo ; quia

titur tuenirt quandoquc eft , & quandoque non eft , &c fic il-

gnttmgtnttr j^j^ ^^^^ f^^ .^ ^^^^ ^ g^ contingentcr ; & ita fal-

uaretur naturacontingentis,pofito, qu6d omnia
euenirent de neceflitate. Alio modo dicitur eiie-
nirc contingenter, quiacum hoc, quod quando-
que eft , & quandoque non eft , cuentus poteft
impediri:& fic dico, quod illud quod fierct a ca-
fii , non ficfetcontingcnter, fed necelTario : fed
diceretur cafuale,co quod fieret prster intentio-
nem agentis.

Ad quintum dico , quod aiiquid fieri contin-
genter pottft intclligi tripuciter : vno modo,
quod immediatc fit a voluntate , & fic in centro
terra:, & in concauo orbis Lunz, vcl in tcrra in-
habitabili nihil fiet contingenter. Alio modo,
quia illud de fui natura eft impedibile , & potcft
impediri fi agens liberum fic approximatum , &
fic in quolibec illorum locorum fit aliquid con-
tingentcr ; quia defadlo aliter fit, quam fi non
fuillet libera voluntas , & tunc fuppofito , quod
mundus fuiflct ab acterno , & quod fub qualibec
portione materias primac aliquando fuiftet anima
humana ; tuncdico, quod in iftis inferioribus
omnia fierent contingenter ifto modo ; immo de
fa£to in illis partibus fiunt multa: variationes per
liberum arbitrium. Verbi gratia in centro tcrra:
accidit variatio pcr adtualem inclinationemgra-
uitatis ab vna parte potiiis, quam ab alia,vt pro-
pter conftructioncs ciuitatum , & turrium , qua:
fiunt per voluntatem , variatur centrum terrs.
Similitcr per combuftionem ciuitatum, &nc-
morum propcterram inhabitabilem poftunttur-
res fieri , & defcrri ad terram inhabitabilem , vel
ad fuperiorem regioncm ab'ris,aut fph^ram ignis,
& per confequciis ibi aliter accidere , quam fi
nunquam fuillet libera voluntas.
10. Adrationes. Ad primam,conccdo « antcce-

dens, & nego confcqucntiam ,• quia omne futu-
rum prasfcitur a Deo fcientia infallibili, feu ine-
uitabiliter , quod contingentcr eueniec. Tunc
ad probacionem concedo , quod poteft non cue-
nire,& quando dicicur : ponarur igicur in efTe^di-
co,qu6d hoe non rcpugnac iam pofico.

Ad fecundamdico, quod maior eft falfa;quia
fignificacur copulatiuc,qu6d omnc quOdeftcor-
ruptibile de neceflitate corrumpetur , & qu6d
omne quod poteft eflc corrupcibilc, de neceflica-
te corrumpetur, quac copulatiua eft falfa pro fe-
cundaparce:fed Ariftoceles incelligic eam inifto
fenfu, quod omnequod eft corruptibile , de ne-
ceflltace cerrumpetur , & tunc minor cft falfa.
Ad confirmationem dico , quod corruptio So-
cratis de neceflltacc euenicc , quia ex nunc pofi-
ts funt caufz , ad quas de necefllcate fequicur
corrupcio Socracis , quae per liberum arbiccium
non poceft impediri : nec conftac qu6d Socraces
concingencercorrumpacurvnocemporcjvelalio:
& negacur confcqucncia , qu6d ica fic de aliis,
quia mulca func fucura , quorum caufac non func

fiofica: ineflc.ad quas de neccfllcaccfequancuril-
a fucura,imm6 poflimc impediri,vc didkumeft.

Ad certiam admitto cauim tadnm , & dico,
qu6dilla depraccerito eft concingens , eo qu6d
eius vericas dependcc cx vcricace alcetius de fu-
turo continsenti.

?<

Adquarcam negatur confcquentia , pro quo u.
notandum , qu6d triplicirer potcft inueniri im- immut»ti$
mutatio contradi^bionis. Vno modo pcr muta- <oir»diiH»nit
cionem rei fignificacz per alterum extrcmum ^"'^ tripU.
propoution]s:alio modo per mutationera in ali- ^-
quo alio , quod non fignificatur per aliquod ex-
tremiim , & tertio modo per lolum lapfum tem-
poris. Exemplum primi : vt ifta , homo eft alhiUf
juar cft vera , poteft fieri falfa pcr mutationcm,
cilicec per corruptionem albedinis , quac figni-
ficatur pcr alcerum cxcrcmum. Exemplum fe-
cundi , vc fi quis fit iudicatus ad trircmes pet
deccm annos , illa poteft falfificari per mutatio-
nem in alio, vc puca , pcr preces alcerius. Exem-
plum cercij , vc fi fiac cdiAum , qu6d qui egre-»
ditur aulam Rcgis die Luna: , condcmnabitur ad
mortcm ,& qui egredicur die Marcis, faluabitur.
Tunc per folum lapfum temporis eft mutatio
concradi(5tionis, ica in propofito, quod pofllbile
potcft fieri impofllibile , nulla mutatione fada ex
parte rci alia a lapfu cemporis.

Ad quincam negacur confequentia. Vnde li.
fcicndum , qu6d diuerfimodc attribuitur ncccf- ^'"fftta»di.
fitas przfentibus , futuris , & prasceritis. Vnde '^^fi'"'^'**'
przfens de neceflitace cft pro illa menfura pro
qua eft praefens , liccc poflic non cire pro alia
menfura. Sed praeteritum deneceflitatceftpra:-
rcritum pro omni menfura. Sed futurum nul-
lo modo dc nccefllcace eft fucurnm ; vnde pro
cadem menfura pro qua Anrichriftus cft fucurus,
pro illa eadcm poceft non cfle fucurus & ideo
confequencia non valec. Ad probationcm con- t?
ccdo, qu6d aeque necellariacft ifta in fcnfu coni-
pofito dc neceflltate/Kr«r«»i efifittMrHm,ficut ifta,
fmeritum eft prttteritnm ; fed rcfertur in fenfii di-
uifo. Ad aliam particulam , quia ad aliquas,&c.
concedo , & ideo conccdendum cft , qu6d ali-
qua fucura dc neccflicace eucnianc, fcilicec quo-
rum caufx fufliciences nunc func pofita: , & ca-
licer difpoficae , qualicer ad ipfas fcquancur illa
fucura. Ad ccrciam probacionem ncgacur confe-
quencia.

Ad fextam , concedo cam anteccdens , quam
confequcns in fenfu compofito : fed vtrumquc
cft falfum in fenfu diuifo. Ad confirmacioncm
conccdo , qu6d aliquod fucurum poceft non ef-
fe fucurum ; & concedo qu6d ponacur in efle
quod non eueniac , fcd cunc non erat futurum}
igicur,negandaeft confcquentia.

Ad fcptimam , ncgatur maior ; nifi fucrit dif-
iun£liua,&fific,negandaeft minor. Adconfii:-
mationcm negatur confeq«entia:quia aliter cur-
fus Socracis fignificatur pcr propofitioncm dc
praeterito ; idc6 non oportcc , quod fi vna fic ne-
ceflaria, & reliqua.

Ad oftauam dico , qu6d fcmpcr non cns non
eft impoflibilc : imm6 multa func impoflibilia,
quae nunquam cuenienc.

Ad nonam dico, quod illa rcgula non tenet in
verbis de neccflario in fenfu diuifo , ficut eft in
propofito.

ANNOTATIONES.

^ A Ueittid euemt contin^nter, Nota, qu6dde
X^ hac rc variae funt opinioncs. Nam Aui-
ccnna rclatus a S.Thom.6.Mctaph.tcxc.7. aflerit
in fua Mctaph. nuUam dari contingentiam , ne-
que dari caufam aliquam contingcntem. Nam
pofica causa fu£cienci ncceflacio fequicur ef-

fedlus.

'5-

1S6

Lib. 1 1. Phyficorum

StttttrU tpi-
nia ie con-
tivnttiM.

AeMitmiet-
tMmopiniadt
cmingmfi».

Arifi.funi^.
nuHta de re-
mm contin-

glHtiM.

feftus,alias non efTct caufa fufficiens.Vnde fi ali -
quando contingat cffeAum non fequi pofita cau-
sa , proucnit hoc ex infufficicntia caufs , & non
cx contingcntia. Tum ctiam,quiaagens natura-
le agit ex neceflitatenatui:s:cjuod vero ex neccf-
fitate naturx agit , non agit contingcnter , atque
ade6 non datur agcns naturale contingens.

Sccundaopinio Stoicorumeft nondari con-
tingcntiam in rebus proptcr diuinam prouiden-
tiam. Cum enim Deus pra;uideat , & prarco-
gnofcat ab acterno quaccunquc futura funt , ne-
ccflario erunt : nam fi Dcus ab acterno przuidit,
& prsenouit mc futurum Philofophum , necefr
fitatc quadatn fa£knm eft , yt cuadam Philofo-
phus : quoniam aut hoc quod a Deo praccogni-
tum eft ab arterno, alitcr cuenirc poteft, aut non.
3i primum, fallitur prouidentia Dci , & incurri-
rnus in grauiorcm errorem , tollimus namque
prouidentiam , vt defendamus coutingcntiam.
Si fecundum , ergo neceftario eucniet , quoniam
ncccftarium fimpliciter eft,quod non poteft ali-
ter cuenire.

Tertia opinio Acadeniicorum in ah'um cftpro-
lapfa cri-orera:a(Ierebant quidem contingentiam
elte in rebus naturalibus.ncgabant autem proui-
denriam diuinam , & dixerunt Deo non cflc cu-
ram de nobis. Vnde D.Auguft. ait : Stoici,vt nos
facerent pios.fccctunt feruos, Academici,vt nos
liberos faccrcnr, fecerunt impios.Huius dcmen-
tiz fuit Cicero frimo <«.' natura D»r»m,quam ce-
fert D. Auguftinus ^.de Ciuit. Dei^ap.^.

Quarta fententia fuit Peripateticorum , quo'
runi Prinpeps fuit Ariftoteles qui admittit re-
rum contingcnriam , & non omnia fieri cx ne-
ceflitatcvt patet primo lib. Priorum, cap.12.6.
Mctaph. text 7. & 8. i. Perihcrmcnias,& in hoc
i. Phyfic. in tradl:. dc cafu & fortuna j vbi diuidit
^gcns iji ncceflarium,& in vt pluritpum,& quod
raro & contingcntcr agiti Huius opinionis tri-
plcx potcft aflignari fundamcntum. Primum de-
fijmptum eft ab cxperientia, qux docct quafdam
rcs efle immutabiles , alias mutationi obnoxia^.
Confidcrabant cnim rootum cojrporum coelc-
ftium , & aducrtebant illum eflc certum , regula-
rem , & conformcm , & nunquam in illo vifum
fuifle crrorcm. In rebus tamen fublunaribus ad-
uertcbant non femper res eodem modo agerc,
fed plcrumqucimpcdiri. Vidcbantenimin hp-
mniis gcneratione aliqifando ficri hominem per-
fedum ; interdum vcro monftruofum; hinccol-
Icgcrunt dari contingentiam. Sccundum funda-
mentum dcfumcb^nt ex modo opcrandi : nam
tnodus operandi fcquitur modum eircndi , mo-
dus autem opetandi non eft imtnutabilis in mul-
tis rcbus , fed in multis muratur ^atqueadeo na-
tura aliquando agit ncceflari6 , aliquando con-
tingentcr ; agcns cnim naturalcaliquando pro-
ducit fibi fimilcm , aliquando monftruofum cf-
fedlum. Tcrtium fundamentum accipiebant ex
iparcria^ & contrarictatc. Nam rcs naturales ha-
bent materi.im , & habent contrarium^.& ide6
funt conringentcs : nam materia habet poten-
tiam contradidionis ad cflc, & ad non eflcifimi-
liicr res naturales habent contrarium , vt ignis
Siquam, & per confequcns hxc infcriora ratione
materi.c,& rationc qua funt contratia, funt con-
tingentia. Vnde Ariftotcles p.Mctaph. tcxt. 17.
jnquit, in ^tcrnis nulla eft potentia: quia omnis
pptcntia cft contradidionis ; & fubiungit cor-
pora calcftia tantum habere potcntiaip ad v^/.-

quia Sol fcilicet poteft efle in hoc loco , & in il-
lo, & 1 1. Metaph. text. 1 o. inquit , cundfca mate-
riam habent , coelcftia vcro corpora, vcl non ha-
bent ad vbi , & i. dc Coelo , tcxt.to. volens pro-
bare coelum cfle incocruptibile , probat fic ; quia
non habet contcarium , neque matcriam ex qua
fadum fit.

His addi potcft quartum fundamcntum cx re- ' J*
bus moralibus dcfumptum ; quia datur libcrum
arbitrium , & contingentia. Antecedens proba»
tur 3. lib. Ethic. per totum.Confequcntia patctj
quialibcrum arbitrium eft potentia, qua fponte
noftra poflumus velle,& nollc ; ergo contingen»
ter voluraus, & nolumus.

^ Si non ejfet lihertas vobmt^u , omnia euenirent
de necejfitate. Nota , qu6d non parua cft contro-
uerfiaintcrD.Thomam, & Scotum, quicnam fit
prima radix contingentis. Nam S. Thomas 6.
Metaph. tcxt.7. & 8. 1 .part. quatft, 1 5. artic. 8. &
quzft. 1 1 j. art. 6. & ibi Caiet. ad rerum contin-
gcntiam ponendam plura dicit , quae paucis exr
plicabo. Primum didum S.Thomae eft,qu6d tri-
plex inuenitur eaufarum gradus : cft cnim prima
caufa vniucrfalis , incorruptibilis, & immutabi-
lis , nempe Deus Opt. Max. Sunt etiam caufie,
qua: partim funt vniucrfalcs , partim vero parti-
cularcs ; cuiufmodi funt corpora coeleftia , qux
funt incorruptibilia , fed mutabilia. Sunt tan-
dem caufa* corruptibilcs , & mutabilcs , quales
funt caufac particulares , vt ignis,& homo. Iftas
caufa: tertij gcncris , dicuntur particulares ; quia
funt limitatar ad vnum ccrtura, & determinatum
cfledtum, vt ignis ad gcnerandum ignem , & ho«
moad generandum hominem. Caufie vcr6 mc-
diac funt partim particularcs , fcilicet rcfpedu
Dci : quia effedus imraatcrialcs in Intelligentiis,
&adi:ioncs human£,quae funtliberi arbitrij, non
fiibiiciuntur cfficicntiac coch'. Sunt eriam vniuer-
fales , fi comparcntur cum canfis particularibus;
quia corpora coEleftia funt caufac multorum cf-
feduum : nam Sol & homo generant hominem,
& Sol & planta gencrant plantam,& fic de aliis,
Sc vniuerfaliter omnes efreftusjquipioducuntur
per motum naturalem cadunt fub efficicntiam
corporum cceleftium. Caufa tandcm primi gra-
dus eft fimpliciter vniuerfalis : cius cnim effe-
ftus proprius cft ejfe. Vnde quicquid cft , &
quomodocunque eft,fub caufalitate illius conti-
netur.

Secundum didum S.Thoma:, illc cfFedlus vo- 1 6,
carur peraccidcns, &contingens rcfpedbu ali-
cuius caufac,qui eft extra cfficientiam illius : ver-
bi gratia funt duac hcrbx.quac fimul florcnt ; flo-
rcs cuiufquchabent caufam propriam, quzpro-
mouet illas ad florcfccndum ; icd florcrc fimul
cft pcr accidcns : quoniam eft cxtra cfficicntiam
cuiufque caufie propria: : vocatur igitur cfFcdus
per accidens ille , qui eft extra cfficientiam illius
caufz. Et quia ficri poteft qnod cadcm res fit in-
tra efficientiam alicuius caufz , & extra efficicn-
tiam altcrius ; hinc fit , vt eadcm res dicatur pcr
accidensrefpedtu vnius caufae , & per fe refpedu
altcrius. Addit etiam fandus Thomas non fo-
lum illum cfFcdum efle per accidens , qui eft ex-
tra efiicicntiam illius caufac, fcd eriam illum,qui
quamuis fit intra efficientiara caufs , non eft ta-
men intra efiicientiam ordinariam , & conftitu-
tam. Ille autem effci9;us non producitur produ-
dlibnc ordinaria , & conftituta ; qui non produ-
citur eo tcmpore j quo produci debet , neqne eo

modo.

Qu^ftioXTII.

^^7

modo, & ordine , cuiurmodi funt mon(lra : quz
ideo dicuntur cfFedlus peraccidcns.

Tcrtium didum S. Thomae, Multi cffe^s
polTuRt cfle per accidens refpcdlu caufarum par-
ticularium , qui crunt pet fc refpcdiu caufarum
coeleftium : quod patct in cxemplo de floritionc
plantarum Hmul, quz Ci ad plantas reducatur, eft
cfFedkus per accidcns. Si vero ad virtutem cor-
poris cccleftis inuenitur eflc per fe, & ordinatutti
a fupcriori causa moucntc fimul vtramquc hcr-
bam adfloritionem.;

*7' Quartum didura. Multi cfFedus poflunt cflc

peraccidcns etiam inordineadcaufascoelcflcs.
Nam corpus coelefte agit moucndo : talc autcm
agens requiritmatcriam deterrainatam,& difpo-
fitam.Poteft autcm contingcre, quod materia fit
indigentia , quo pofito, virtus cocleftis non con-
fcquitur fuum cfFcdum intcntum , atquc ita ef-
fcdus tunc produdus crit contingcns inordine
ad corpora coelcftiajmodificatur enim adio coeli
fecundum conditionemagetiura particularium,
quorum conditiones funt poflc deficere ab<»ffrf,
pati, & habere contrarium , & ita quamuis defe-
&\xs non fit a coelo agente,impeditur tamen pro-
pter defedlum caufz particularis, & ideo Arifto-
leles probat contingentiam proptcr materiam,
&potcntiam pafliuam^itaquodradix contingen-
tiae naturalium efFeduum eft natura potcntia in-
tcnta in naturalibus,quapoirunt deficere, & funt
in potentia contradi(iionis, complementum ve-
ro contingcntja , prouenit cxconcurfu acciden-
tali caufarum.

18. Qixintum diftum. EfFc<Slus, qui procedunr ex

libero arbitrio , fi refcrantur in caufas fuperio-
res , poffunt elTc contingentes-,quia virtus coelc-
ftis inclinat corpus ad hanc , vel illam acStionem;
fcd vir fapiens reprimit talcm incIinationcm,iux-
ta illud , Sapiens dominabitur aftrit : crgo ca quac
fubiiciuntur libcro arbitriOjpofTunt clle per acci-
dcns rcfpeftu coeli.

Vltimum didum S. Thoma:. Refpcdu Dei
Opt.Max.nihil potefteflcper accidensjquia ipfe
eft caufa prima , & maxime vniuerfalis , quae pro
efFeftu habct ipfum ens : quicquid cnim eft ens,
cft fub potentia diuina , & fi rcfpedu Dci eflct
aliquod contingens , hoc cflct , vcl^juia poirct
efFugere cognitionem Dci , & fapientiam , &
hoc eftimpium : Deusenim eft fapientifHmus,
cuius fapicntia conditi fumus , & prouidentia
gubernamur. Vel quia non ellct fub potentia
Dei, quod etiam eft plufquam falfum ; cum om-
nia a Dco dcpcndeant. Concludit ergo aliqua
polle e!le per accidcns lefpcdlu caufarum parti-
cularium, & refpciftu libcri arbitrij.atque refpe-
€i\x coelt, tamen refpediu Dei nihil poteft efrcper
accidens ; atque ita,inquit ipfe D.Thom. fecun-
dum Fidcra Catholicam dicitur , quudnihilfit
temerc , fiue foituitt) in mundo , & quod omnia
fubduntur diuinx prouidentiae.

Et fi qiteratura D. Thom. quomodo hatc duo
poQint ftare fimul , videlicet , quod omnium
contingentium dctur caufa pcr fe , ncmpc Deus,
eiufque prouidentia , & quod fimul fint contin-
gentia : nam periret ratio PhiIofophi,qua probat
fi omnes cfFcftus habcant caufam per fe , omnia
neccllario cueniunt. Item , hxc duo funt incom-
pofl[ibilia , quod aliquid fit prxuifum a Deo , &
non fiat ; at orania funt a Deo prsuifa;ergo ora-
uia neccflario fient.

19" Refpondct, multum difFcrrc agere de partit

Scotioper. Tom.II.

cularibus caufis , qu^ propter fui defedum mul-
totics fruftrantur a fuis effedkibus. Corpora ct- '
iam coclcftia, & eorum motus , & influcntiac,
quamuis quanrum in fc ipfis eft , neceflitatcm
habeant , tamcn cffedlus eorum iniftis inferio-
ribus poirunt dcficcre; vel propter indifpofitio-
nem matctiac , vel proptei libcram clcdionem,
& fic fruftrata a fua caufationc contingentcr
producuntur eorum effedus. Dc prouidcntia au-
tem Dci altius fcnricndum cft : ipfa cnim efl
caufa prima efficacifllma , & non irapcdibilis,
a qua proccdit omne cns , & omnes modi ef-
fendi , intcr quos funt neceflarium , & contin-
gens , ita vt &producit cns , & producit ipfum
necefTarium, vel contingens fecundum quod dc-
terminat : non folum cnim fiunt ea , quac Deus
vult fieri , fcd co modo qiio vult : quaedam au-
tem vult fieii neccfraiio , & ideo piaepaiat cau-
fas neccflaiias , qus dcficeie non pofTunt , ex
quibus fequuntur cfFedus. Vult etiam producere
cfFedtum contingentem , & ideo przparat caufas
dcfc£tibiles,ex quibus contingcnter fequatur ef-
fedtus, fecundum quodeius prouidentia diuina
ordinat. Quando ergo dicitur , omnia funt prx-
nifa a Deo ; ergo neceflario eucnieht. Confe-
quemiainferturexmalaantccedentisintcUigcn-
tia ; fic cnira dcbet habcri ; omniafunt praeuifa k
Deo vt contingenter, vcl ncceflario fint, & tunc
non fequitur illatum,fed quod fequitur eft,qu6d
neccflarium cft, effedus efle contingcntes,vcl de
neceflitatc,quod quidem fingulare eft in hac cau-
fa, reliquajcnim caufx non conftituunt legem
neceflitatis, vel contingentiac , fcd vtuntur fui
caufandi lege, fecundum quod conftituts funt a
fuperiori caufa , vnde folum dant cfFcdus , quod
fint. Hac autem altior caufa , quac cft caofa entis
in quantum cns,dat ordincm ncceflitatis,& con-
tingcntiac.

Breuitcr fetitentia Diui Thomae eft,qu6d licct * o*
Deus fit prima radix contingcntiz , & liberc , &
contingenter agat adcxtra, tamcn fua contin-
gentia , & libertas non cft caufa contingenti*
in rebus , fed efiicacia fuac voluntatis, qua voluit
quafdam caufas eire naturales,& neceflari.'is,alias
vero liberas : & ita quamuis Dcus agcrct r.ccef-
fario ad extra , vt pofuit Ariftotcles , pofretcfle
contingcntia in rebus , vel proptcr defedibilita-
tem caufarum , aut fecundo proptcr libcrtatem
hominis.

Scotus autem omncm contingentiam reducit Contitigtnti»
in primam caufam contingenter agentem. Vn- ""*^«* '^'•-
de dicit primo, <^u6d fi in vniuerfo non eflct ali- /'**""* •
qua caufa libera, fedomncs flaturalitcr de necef-
fitate agerent , tunc non eiret aliqua contingen-
tia in rcbus , fed omnia dc neceflitate fiercnt:
quia fi aliquid , quod fit nunc , potuit non fieri,
vel caufx eius erant contingcntes , vel non ; fl
conceditur primum,patct cfle caufas contingen-
tes. Si autcm conceditur fccundura, fcilicct quod
funt necefTariac , fcd quia impcdita: funt non fuit
fadkum , quod potuit fieri,tunc qusro de caufa
impediente, an fuit contingens,vel non. Si pri-
mum,crgo datur caufa contingens. Si fecundurn,
ergo quod faftura fuit non potuitnon fieri , fcd
neceirari6,& per confcqucns ablata causa libcrij
nihil fit contingenter.

Secund6 dicit , qu6d ad faluandam contin- 1 1.

gentiam in rebus neceflari6 requiritur libertas

in prima caufa , fcilicctDeo , ncquc libertas fo-

la caufae fecunda: fufficiens eft ad faluaiidam con-

O tingen

158

Lib. 1 1. Phyficorum

ringentiatn.Tiim qiifa caufa.qna: mouet in quan-
tum mota, fi neccflario mouecur, neceflario mo-
uet, & caufa Tccunda , etiam voluntas hominis
mouet, feu agit in quantum mota a Deo ; quia
finc eo nihil agere potcft , atquc adeo fi necef-
rario mouctur a Dco, necertario mouet fc ipfam,
& operatur. Tum quia fi caufa fecunda moueat
libcrc, & contingentcr , cft qu6d prima ncceira-
rio , & fufEcienter moucar, vel ficret cffedtus ne-
ceirario,&: habetur intentam, fcilicct,qu6d mo-
uendo ncceirario prima caufa efFeftus fiet neccf-
fario , vcl fi non fieret , fruftrarctur caufa prima
fuo etfe(5tu,quod non cft dicendum : eft crgo nc-
cellario poncnda libertas in prima caufa ad fal-
uandum contingcntiam ; &c hoc , inquit Scotus,
eft maximc mirandum in Ariftotelc quod con-
ccdcndo contingentiam in rebus non conccdat
contingentiam in prima caufa^fed dicat cam agc-
re neceflarioad extra, qucm tamcn nituntur dc-
fcnderc Thomiftae , quorum priraus eft Caict. i,
part. qu«ft. 1 9.art.8.
1 1. Tertio dicjt, quod cx concurfu diuinz vohm-

tatis libcrccum caufis fccundis naturalibiis,pro-
ucnircontingentia in rebus , quodprobat in i,
fent. dift.8.q,4. & d.i7.&in i.d.ij. & in J.d.j^.
& in Quodl. q. i <5.hac ratipnctSi principium n^-
turale concurrat cum libero , a quo in cflicicn-!-
tia dependet, tota illa operatio crit libera , i qua
omnis caufa in caufando dependct ,• ergo volun-
tas diuinacum caufa fccunda naturali producct
SmB» c»u- opcrationem libcram. ^x quo fcquitur quod-
f» naturalis j^^^ valdc notandum, quod habetur ab Scoto i,

tlicittr t»' ^'^"'^' ^'^' ^'^^^' ^^ fi"^> quod nuUa caufa fpcunda
ffffiirii. quantumcunquc naturalis,caufat fimpliciter ne-

cellario , fcd tantum fecundum quid. Patet,qtMa
omnis caufa fccunda dcpendct in caufando a pri-
ma , & pcr confequens fimplicitcr contingcntcr
caufar : at quia funt multac caufx naturalcs , qua:
quantum eft cx parte earum , nori pofluntnon
caufarc cfFedus, ideo neceflario caufant ; fed non
caufant fimplicitcr nccclTario ; ergo fccundum
quid, fcilicet ex parte earum,ficut ignis non po-
tcft non comburere appofito conibuftibili,id eft,
necefre eft, quod comburar , non necefnrate fim-
pliciter,fcd fccundum quid ; quia fimpliciter po-
tcftnon comburere Deo non coopcrantc , ficut
patuit de rribus jAieris in camino ignis. Deus
autem cooperatnr fcmper libcrc , & contingen-
ter ; crgo abfolute cffedlus eft liber , & contip-
gcns.
Ij, Ex his facilc apparet falfitas opinionis Aui-

cennqs. Nam falfum fupponit, nempe, quod non
fit caufa fufficiens, Ci ipsa pofita non fcquatur ef-
fe(^us:non enim prouenir ex infufficicntia agen-
tis , fed ex concurfu impcdientis. Sicut enim ad
produccndum cfFcftum pon fat cft cfficientia, &
fufficientiacaufje fola, fedipfacum omnibus cir-
cunftantiis rcquifitis ex parte fubiec^i , ita ipsi
foli pofita non ponetur cffcdus , nifi ponantur
requifitae circunftantia: , intcr quas cft iibcr con-
curfus prima: caufa:. Auicenna crgo non diftin-
xit intcr fufficientiam caufa*, quat attenditur pe-
nes ipfam folam , &inter fufficientiam circun-
ftantiarqm a£fcualis caufalitatis. Ad caufam hoc
fecundo modo neceflari6 fequitur effeftus , non
autcm ad caufam primo modo. Idco Ariftotelcs
Joquens de caufis primo modo,dixit, qu6d qua:-
(dam funt caufae pcr fe , & fufficientcs , quae ne-
jGcflario inferunt fuos cfFcdtus non fimplicitcr,
Ced cum limitatjonc, nifi impediantur.Auiccnna

vero non fic limitauit ; idco crrauit. Et quando
dicit , quod agcns naturale agit de ncccllitatc
naturs;difi:inguo,aUr enim cft fcnfus,qu6d agens
naturale non agit libcre, itavt fit in manu il-
lius agcre & non agere ; & hic fcnfus eft vcrus,
vel fecundo eft fenfus, quod non poteftimpcdiri
cius cfFcdus extrinfecus , & fic eft falfus : imm6
quia poteft impediri ; ideo non fcmpcr cius cfFe-
(ftus necefTari^ fcquitur,

Ratio Stoicorum foluitur in fcquenti anno-
tationc. Error autem Academicorum ciim apcr-
tc fit contra fidem , cius falfitas conuincitur ex
illo Matth. I o. vbi Chriftus ait , Nonne duof*jfe-
res veneuntajfe , & vntu ex iHi4 non cttdtt in terram
/tne patre i/ejiro ? etiAm D. Paulus ad Hcbraeos i.
Portans omnia vcrbo virtutis fua:,&c.
^ Ad prtmam cencedo antecedens , e^ rtego confe-
(juentiam. Notaduobusjnodis rcm aliquamdici
neccffariam , aut fimplicitcr , & abfolutc, quan-
do fpcftati fua naturi , non poteft aliter eucni-
rc ; aut neccflariam fecundijm quid , & ratione
habita alicuius alterius : quia fcilicet , cum ex
nitura fua fit contingens , & proinde poflit ali-
ter euenire , pofiti taraen re aliqua non poflit;
verbi gratii,Petrum currcrc fimpliciter efl con-
tingens , fcd fi ponamus Petrum currere , huiuf-
modi res neceflaria; dicuntur neceflariae neceffi-
tate confequeniis , eo quod tantum funt necef-
fariae , quia ex aliquo infcruntur , fcilicet ; quia
fadti hypothefi, & pofito in aftu curfu Pctri, fc-
quitur ncceflario neceflltate confcqucntiac Pe-
trum currere. Res vcr6 qiiz priori modo appel-
lanrur neceflaiix , dicuntur neceflariae neccffita-
te confcquentis : quia idco funt ncccflaria: non
folum quia ncccflari6 infcruntur , fcd quia pcr
fc confidcratae non pofFunt alitci- fc haberc. Res
crgo futurs conringentes , quia Deus illas prae-
cognofcit eucnturas , dicuntur ncceflaria: neccf-
fitate confequentiae ; quia bcne infertur , Dttu
pracognofcit Petrum curfitrum ; ergo Petrut atrret ne-
ceffario neceffitate confequcntis. Hoc pofito fic
Scotus refpondet adargumentum : Omne id,
quod Deus prxcognofcit euenturum , necefla-
ri6 euenicr ncccffitate confequcntiae ; conccdo,
fed harc ncccffitas non toUit a rebus contingen-
tiam. Sed nego ncceffitate confequentis : quia
fi res futnrae , quas Deus praecognofcit cucntu-
ras , cffent neceflariae neccfficate confequentis,
non efTcnt contingcntes. Qupd vcr6 dicitur in
probatione,fi poteft non cucnire,ponamus,qu6d
non eueniat, Non cft admittendum ftante fcien-
tii Dei , qu6d res non fit euentura : repugnat
enim fcientiac Dci, qu6d aliter eucniat res,quam
Deus fcit cuenturum : & hoc cft quod vult di-
ccrc Scotus cum inquit : Dico quod hoc repu-
gnat iam pofito. Illud autem axioma Ariftotelis
poffibili pofito in efle , &c. intelligendum eft
quando id , quod ponitur , non repugnat alicui
rei ante iam pofitac «i nobis , ficut eft fcientia
Dei , vel adtus oppofitus rei ponendae ; quia
quamuis fpcdtati contingentis rci naturi in in-
fianti , in quo cft , poffit non efle , tamcn ex hy-
pothefi : quia non fimui fe compatiuntur a6lus
contradidtorij , repugnat , qu.6d fi fit in aftu,
etiam ponatur in aftu quod non fit : quia efle,
& non ellc , fimul non compatiuntur. Et idc6
neque Dcus fallitur , ncquc falli potcft in fua
fcientia : quia alitcr quim ipfe fcit non euc-
nict ; quamuis fu^urum contingcns alitcr cucni-
rc potcft.

Z4.

'B.es dHtltu
ntoii* dici

f»teft ttttcf-

fvitt.

QucEftioXIV.

159

HiulflO qu*-
fiionif.

1.

Dtfinitio
mmftri.

MonflrM »x
quad'upjici
c»Hf» eue-
niunt.

a Q^ iE S T I O XIV.

s Vtrim monftrum intendatur
a natttra.

At<ftot 'hictext. Si. ^lih. 4. de gener*t. 4nim*l. ciip. 4.
I lutarch. lib.^.de pUcitii Philof. c/ip.%. Ci\cDas dehi-
fierPhilof.caf. 1 1 j. Anguft.W.8j.j«.f/l.9. Albcrt.Magn.
1. Phyf traH.i. eap.i qutft.i^. D.Thotn.i.Phyf.UB.i^.
(^ j. conr. Gent. e»p 9. ^ i.part. qutft. loj. artic.j. fy
quift. it. «rr.4. (^ deverit. qudft.^.art.^.D. Bonaacnt.
»11. dift.n.qutfl.i. num.ji. ^ ini. dift.^%. RicKard.
ihid. qutft.x. circtt 4. principale. Conimbr. i .Phyf. caf.9.
qudft.6. Ruuius iliid.qut.ft.vnic». Rgccus qUdfl.g.

R G V I T V R quod fic, qiiia demonftra-
to efFcftu monftruofo , verc dicitur a
natura eft hoc monftrura ; igitur mon-
ftrum intenditur a natura.

Sccundo, quia nifi ifta eflet.fcqueretur , quod
naturattatim ceflarct agere, quando non produ-
cit re(5lum,q'iod eftcontraexperientiam. Tenec
confeqaentia , ex quo non intcnderet aliud,
quam redum.

Tertio , quia illud intenditut a natura , quod
natura producit ex detcrminato principio per
determinatamedia, & ad determinatum finem;
fed natura producit ex determinato principio,
&c. igitur natura intendit monftrum. Maior cft
nota, quia ille cft modus procedendi naiurae cir-
ca efFcdkus intentos : & minor patet, quod fiat cx
determinatoprincipio , quiaex fcmine. Item,per
determinata media , quia illud femen primo eft
liqufdum,& indifpofitum.Secund6,digeritur pec
calorem in fanguinem , & terti6 confolidatur in
carnes , netuos , & ofla , & alia membra. Item,
ad determinatum finemiquiaeafdem,&confimi-
lcs operationes exercet monftrum , ficut & re-
<5tum , & perconfequens ad eundcm finem ordi-
natur vnum, ad quem ordinatur reliquum.

Quart6, quia natura producit monftrum , nu-
trit, & conferuat; igiturnatura intendit mon-
ftcum.Tenet confcquentia,quia hoc non facit ni-
ii circa cfFcdtus intentos : & ancecedens appaccc
ad expericntiam,

Oppofirum arguicur; quianulluracafuale,vel
forcuicum intenditut a naturaj fcd monftrum eft
cafuale,vc pacec i.huius, cext.77.crgo,&c.SecHn-
do, quia nullum malum incendicur a nacura , fed
rqonftrum eft malum , cum fic peccacum nacurae;
crgo, &c.

In quaeftione ptimo videbicur propcer quas
caufas euenianc * monftra. Secund6, qualiccr in-
cendantur a natura.

Quantum ad primum nocandum , fecundum
Ifidorum,qu6d ^ monftrHmefteucniensalicuius
rei pratter communem, & confuetum curfum na-
cura: ad defignandura aliquod fucurum. Sed con-
cca hoc obiicicur prim6,quiamonftrum non di-
cicur de eucntu , fiue de mocu ad effedbum, fcd dc
cfFcdu. Secund6,quia ficuc in artibus artifex po-
teft errare fine hoc , qu6d finis erroris fic pr^fa-
gium fucuri,ita videtur in naturalibus non opor-
ccre crrorcm vere dcfignare aliquod futurum. Et
ide6 alitcr definicur,qu6d monfirHm eft ejfeSltu ene-
niens prxter communem , & conJuetHm curfum natura
deficiens, ttut fuperahundans in aliejuo , eptod necejfario
recjuiritur ad perfeElum effe in fuajpecie ; & de caufa
finali diccturpoftca.

Secund6 nocandum,qu6d quadruplici decaufa
proaeniunc monftra. Prim6 cx fuperabundancia
Scotioper. Tom.ll.

niacerix. Sccundo ex defedku maceria:. Tercio ei
indifpoficioneprimarum qualicacum, &quarc6
ex indifpofitione concinentis.Prima caufa eft fu-
perabundantiamateriae, &tuncvcl matetia fu-
perabundat proportionaliter in omnibus mem-
bris, &tunc fit aliquis nimis magnus vltracon-
fuetum irurfum naturae,vt gigas. Quandoque fu-
perabundat materia in vno membro , & non in
aliis , & tunc contingic aliqucm nafci cum vno
membro excedence aliud improporcionabiliter,
& quando contingic per abundantiam materiaB
aliquod foramcm corporis obftrui , aut fieri ni-
inis ftrit^iun , vc inctoicus aurium , narium , &
huiufmodi.

Secund6 proueniunc monftra propcer defc-
ftum materis ; & tunc vel matcria deficic pro-
portionali iter , & accidit cfFcdus nimis paruuSj
vc nanus;quadoque impropottionabiliter, & tuc
accidit vnum membrum efTc nimis paruum in
refpedu aliorum membrorum. Itcm, quandoqu*
aecidit fuperabundantia materix in quancitate
difcreta , & tunc contingit efFeclum fieri cuni
duobus membris, puta cum duobus pollicibus in
eadem manu, aut huiufmodi , & qnandoquejac-
cidit dcfedlusin quantitate difcreta,& tunccon-
tingit efFcdlum nafci cum vna tibia folum , aut
dimidio nafo.

Terti6 prouenic monftrum cx indifpoficione
primarum qualicacum ; quia quandoque contin-
git matcriam efFe nimis calidam , & propter hoc
quzdam mulieres apparenc viriliores & barbatae
propcer abundancem calorcm maceria:. Secundo
accidic maceriam efle nimis frigidam ; propcer
hoc accidic aliquos eire frigidos , & maIefici.icos,
fcilicec impocences ad coeundum. Tercio con-
cingic maccriam eflcnirais ficcam,& propter hoc
homocft dire(£bc ftaturae in iuHentute,qui tamcn
ftatim p6ft efficitur curuus , & hoc pro tanto;
quia humiditas , quas abundat in iuucncutc , crac
fufficiens , vc dilacarecur materia. Quart6 con-
cingic maceriam efle nimis humidam , & propter
hoc aliqui funt impotcntcs ad eundum propter
defcAum confolidationis racrabrorum, & ifta eft
caufa , quare aliqua animalia vadunc ftatim poft
parcum,& alia non.

Quarcacaufa eft indifpoficio concinencis;vndc
continens ptopinquum ipfiiis fa'cus,eft quxdam
fubciiis pelliciila , quam Albercus fuperifto fe-
cundo, vocac fecundinam , & cunc quando con-
cingic iftam pellemcfrc ade6 ftridam , quod pro-
pccr violencam comptefnonem quandoque con-
tingic duo racbra feecus coniungi in vnum mem-
brura , vc brachiura capiti , & tibia: infimul , &
quandoque contingit illani fccundinara frangi,
ita vt pet fradurara exeat aliquid ipfiusfcetus,&
cfficitur gibbus , & propter hoc aliqui fiunt gib-
bofi : fed continens remotum efle coelum,ratione
cuius proueniunt multa monftra& diuerfa, fc-
cundum diuerficatemqualicacum, &difpofitio-
num,quas influit in ifta inferiora.

Item notandum , qu6d non folura accidunc
monftra in corporibus aniraalium ; imm6 cciam
inplancis, vc quando aliqua plancaporcac fru-
ftum inconfuecum. Similicer in corporibus ina-
nimacis , vt quandoque concingic pluece fangui-
neum humorem, & quandoque ignem , quorum
caufa: dcbenc vidcri in libtis Meteotorum , &
hoc dc primo.

Quancum ad fecundura nocandura , qu6d du-

plcx cft narura ; quxdam vniucrfalis,& qua:dam

O i jiarci

Monftr» ne-
dum in ani-
malihits ,fttd
etiX accidunt
,in fUntit.

UaturM eft
duflex,vni-
uerfalis , ^
farticularU.

i6o

Lib. 1 1. Phyficorum

R«/ tttiqu»
duplicittr ini-
Unditm »
IMtHrM.

MtHjtrU duo-
i$u modi* po-
ftft intendi
0 nntur».

i^*tHra par-
ticulari* in-
ttndit nua-
Pruf/t.

V*tura ■p»»-
^*rf»lii in-
fndit tiMn-
firtHn,

particulatis. Vndc Yiiioetfalitas natur* attcndi-
turpencs diuerlitatcm locorum , & temporum,
^uious eadem natura coniungitur ad diuerfos
£fFe<5bus.

Secundo AOtandum , qu6d aliquid intenditur
a natura dupliciter , vno modo primaria inten-
tione , & fic natura pvodijccns monftrum intcn-
4it ipfum producerc redum ; alio modo fecun-
daria intentione , vt quando impcditur natura i
fine primario iotento , agit mcliori modo , quo
potcft, & id^6 natura agit de pofHLfiUbus , quod
melius eft.

Tcrti6 nofandum , qu6d monftriiiii intcndi a
narura intelligitur dupliciter, vno « modo quod
rps iila , quae eft monftrum,intendatur <l natura.
Alio modo qu6d ipfaa natura intcndatur HcedTc
difponta,qualiter denominatur monftrum.

Nunc {unt conclufi6nes.Prima eft, monftrum
intenditur a natuta.Probatur expontorie,hic ho-
mo intenditur a natura , dcmonftrato effcdu
monftruofo:hoc eft monftrum, igitur monftrum
intenditur ^ natura.

Secunda conclufio : A natura non in^enditur
moTiftcum,id eft,nonintcnditur res fic efle difpo-
fita,qualiter denorainatur mQnftrum. Probatur,
quia ficut eft in artc, fic eft in natura ; fed aliqua
cucniunt in arre prstcr intcntionem artificisjita
^militcr & in natura,^ ifta conclufio intelligitur
dc primaria intentiono. £t notandum, qu6d di-
^erfitas iftarun^ conclqfionum eft propter con-
notationem huius termini monjlrum , quod pofi-
tum k parte praedicati appellat formam , fcilicct
difpofitioriem, a qua dchominatur monftrum, &
^ parte fubiefti non.Sed obiicitur,quia in il}i$ dc
prasfcnti aquc appellat formam fubicdlum ficut
pracdicatum. Reip6dctur,qu6d nonrverbi grati^^
poflibile cft qu6d idem fit tranfrautatio , & mo-
tus , & ramen qu6d fit vclocior tranfniutatio,
quam motus : & ide6 de praefenti eft ponceden-
dum, qu6d tranfmuraTio fit velocior qukm tranf-
muratio, quod poteft probari pxpofitoric , patct
pra^tico.

Tertia conclufio:Natpra particularis intendit
^ monftrum fecundaria intentione.Probatur pcr
fimilitudincm in arte;quiain artificialibus,quan-
do aliquid eucnit praeter intentionem artificis,
artifex corrigit meliori modo,qup potcft ; igitur
jta vidctur eirc in naturalibus ; vr patet in exem-
plo : quia graue naturaliter inclinatur ad moueri
jleorfum per lineam breuiflimam , quac eft per-
pendiculwri» fupra ccntrum, & cum fucrir impc-
ditum i dcfccnfu per jUam lineam,tunc dcfccn-
dit per lineam obliquam meliori modo, quo po-
tcft, Vt patet dc graui defccndente fupcr tabulam
tf anfuerfaliter pofitam in acre.

Quart* conclufio:Natura vniucrfalis intendit
monftrum vtroque modo , fjcilicet, &primaria
intentioiic, & fecundaria.Probatur , quia mon-
ftrumcft eflfedlus cafualis , ex quo euenit praeter
intcntioncfn agentis ; igitur fitex confluentia
plurium caufarum , a quarum aliqua efTet^us ille
cft prarintentus , & ab aliqua non ; vt patuit cx
prxcederibus qusftionibus.Et quandoquc mon-
ftra, cum fucrint nimis inconfueta, §c mirabilia,
fiunt ad defignationero alicuius futuri. Secund6,
quia huiufmodi raonftra ordinata funt ad detcr-
piinaturn finemjigitur funt intcnta. Confcquen-
pa tenet,quia finis eft ex intentipne. Antecedcns
apparet , quia ordinara fijnt ad pulchritudinem
yniucrfi, Vn^c /icut facies rpdditur pulchrior

quandoque ex vnaparuamacula, & harmoniacz
interpofitione alicuius inconfonantiae. Ita etiam
&vniucrfum cft pulchrius ex hoc,qu6d quando-
quc monftrum producitur. Rationes funt folutas
ex prxccdcntibus.

ANNOTATIONES.

* TN eju^iene , &c. Nota , quod quacftio non
Imouetur dc monftro in ordine ad primam

caufam , praetcr cuius intentioncm ccrrum eft ni-
hil cucnirc , neque in ordine ad caufas vniucr-
fales,vt coniun<aas tali,vel tali figno ; quia ipfx,
vt fiq nccefTario caufanr talem , & talem cfFc-
<aum,quamuis,prxcise loquendp,refpc6lu virtu-
lis coelorura produdiiuiB ralis, vcl talis fpeciei fit
ctiam monftrum;quia virtus dataillis iDco non
cft , nifi vt perfeaos efFcdkis producant : accidic
aurem , vt ex reuolutionc corum ralitcr fic iun-
gantur , vt monftrum,i& proprer inclinationcm
propriam opcrentur,mouetur ergo quacftio prin-
cipaliter rcfpccau caufs fccundf particularis,qus
efl natura particularis,

•> Monftrutn efi etuntiu alicuiM rei , &c. Nota,
qu6d monftrum cft^cfFcdus cafualis cum difFor-
mitatc cxtranca fuae fpcdei , vt homo habens in
fronte oculum dicitur monftrum, quia eft cafuar
lc , & practer intentionem agcntis , & habet dc-
formitatem cxtrancam fpcciei humanae. Potcfl
fiutcm ( vt ex Ariftoteie in hoc|lib. coUigitur
cap.8. ) fic dcfiniri , Afenftrum eft peccatum natttrt
agentis ob ali^uemftnem a ^uo ftuftratur dicjMprin-
cipio corrupto-yvel fic, Menftrum eft eftiEltu naturalu
A reEla & folita JecnndHm fpeciem Mftiofitione degene-
rans , ex quibus patet quam fapienter Scotus im-
pugnct definitionem traditam ab Ifidoro.

* jMonfirum intendi a natura intelligitur dupliciter.
Nora,monftrum dupliciter poflc accipi.vno mo-
do matcrialiter prp fubie<Slo deformitatis,vt pro
illo hominc,qui habct dcformira^em.Altero mo-
do formalitcr pro ipfa dcformiratc , quae cft pri-
uatio, & carentia perfe<5tionis.

d Naturaparticul^ru intendit mimflrum. Nota,in
produftionc monftri duas caufas particulares re-
periri,quarum vna intcndit pcrfe<Stum efFe<aum,
& haec dicitur caufa particularis impcdita : alte-
ra vcr6 cft quae illam impcdit, cuiufmodi eftex-
cefliuus humor , aut calor , aut quoduis aliud
impedimentum. Monftrum autcm pcr fe intcn-
ditur a caufa impediente , prim6 quidem quo
ad efte materialc , fccundario quo ad cflTc forma-
|e , & quidem qu6d intendat illud quo ad effc
materialc , patet ; quia calor excedcns ex inten-
tu efficit exilem efFe<aum. Quod vci6 fecunda-
ri6 intendat formale , ex co patet ; quia ficut
ignis calefaciens lignum prim6 intendit prpdu-
cerc igncm , fccundari6 autcm corrumpere li-
gnum : quia non poreft aliter producere igncm,
ifa caufa illa particularis impediens prim6 inten-
dit illum efFc<5lum , fecundario vcr6 ipfam de-
formitatcm , quae necelfario fequitur ad ralcm
efFe<5lum. Caufa vcr6 impcdita , neque quo ad
formale, neque quo ad materiale fimpliciter in-
tcndit monftrum. Quo ad formalcindc manife-
flum eft , qu6d cum fit priuatio , nunquam ra-
lis primari6 inrenditur. Qu6d autcm nequc quo
ad materialc , ex eo probatur ; quia agens natu-
ralc intenderc efFc<3:um , vt fincm , eft habere
virtutcm in ordine ad illum , ficur fagittam in-
tenderc fcopum , cft habere virtutem in or-

dine

Definititmi-
firi.

8.

MSftrum bU
f»riMm fumi
poteft.

IngtnetMie^
ntinofiridus
cauft p»rt$m
cuUrts ettf'
turrunt.

QuxftioXIV.

i6i

Text. 6t.

CtuftrS etn-

trimsMdfhy-

Tett. ('i.

Tcxt. 70.

VmtHrnlUh»-
btt canjidtr»-
r* qu»tutr
ftmtr» t«u-

^ine ad illum.' Agensautettt naturale non habcc
vircutcm in ordine ad monftrum.redin ordine
ad cffcdum pcrfcdum, & fibi fimilera,ac proin-
dc agens nacurale fimpliciter non intcndit mon-
ftrum. Ha:c videtur fentencia AriftoteHs inhoc
1. vbi loquens de monftro materialitcr; (fic cnim
loqucbancur antiqui ) dixic monicrum eucnire
pretcr inccniioncm nacur£,fcu caufa: impcditar,
qU2 aliud incendcbat. Potcft tamcn dici , quod
huiufmodi caufa impcdita ctiam intcndcbat
monftrum non fimpliciter , eo quod fuit caufa
natucalis ad illum cfFcdum produccndum accin-
gcns : caufa cnim impediens non ita propric ap-
pellatur caufa naturalis refpeduillius cfFcdus;
quia non habct caufalitatem produccndi , fed
impcdiendi illum efteclum. £x his fcquitur
monftrum comparatum cum caufa particula-
ri , quac impeditur, eftecfFciflumcafualem , cum
cueniat rar6,& prxter eius intentiohcm : quam-
uis non fit propric cafualis : quia non poteft per
fc compaci cum efFedu pcr fe intcnco , ficut
compatiuntur cfFcdus cafuales cum eftcd^ibus
perreintentis-.

EXPOSltlO TEXtvl

QVa Mttem ifint cmfit , & ^od tot nufne/o-y
^Hot diximus , manifefimh efi, 8cc. Ifte eft
quincus t^adtatus huius fecundi , in quo Philo-
fophus oftendic , quod ad naturaletti (pe^tit de-
terrainare de omnibus caufis , & diuidinir : quia
primo oftendit quot funt cauiie.Seciido oftendir»
qu6d de qualibet caufarum habet deterroinare
naturalis. £t teiti6 determinat modum, quo na-
turalis habet determinare de przdii5li$ caufis.Se"-
cundum ibi : Cum dMtem canfit tjHdtuorfint. Ter-
tium ihiiEt penitut reddendttm efiipfitmpropterepud\
£ft igityir prima conclufio. Omnis caufa eft ma-
teria , vel forma efficicns , vel finis. Probatur>
quia tot funt caufz j qttot modis contingit re-
fpondere ad qua:ftionem propter quid, fcd qua-
tuor modis,& non plutibus contingit fic rcfpoti-
dcre ; crgo , &c* Maior cft riota , quia quasftid
propter quid quzrit caufam. Minor probatur
exemplariter , pnm6 de caufa formili : qilia in
Mathematica conclufiones refoluuntur vfque ad
caufam formalem,vt in definitiohes terrainorum
mathematicalium,cuiufmodi funt redum,& cur-
uum,commenfurabile,& huiufmodi:

Secund6 exemplificat t de cfficiehte ; quia fi
quzratur propter quid ifti certauerunt ? Refpon-
dctur,quia farati funt;ita vt furtum cft cau/amo'-
uens,quare certauetunh

Terti6 exemplificat de caufafinali , vtfi qui;-
ratur propter quid ipfi bellauerunt ? Refpojide-
tut finaliter,vt doniineritur fibi inuiccm; Sed de
materia patct exeriiplariter i vt fi quzratur pro-
pter quid homo cft corruptibilis .' Refpondeturj
quia habet materiam.

Citm 5 dutem cttufit quatuorfint. Hlc oftenditi
qu6d naturalis habet confiderare de quolibet ge-
nere caafarura;& probat hoc ttiplicitcr. Secun-
du ibi : Attjue omnino cfudcumque moia. Terti6 ibi:
§Utare ipfimpropter <fuid. £ft igitur fecunda coh-
clufio. Naturalis habet confidcrarequatuor ge-
nera caufarura. Probatur ; quia naturalis habet
cognofceremateriam , & formam : igitur habet
cognofcere eflGcientem,& finem. Antccedens pa-
tet:quia materia,& forma funtnaturx:mod6 na-
turalis habet confidcrare de natura : igitur , &c.
Scetioper. TVw. //.

Confequentia tenct ; quia efScicns *', & finit
multoties coincidunt cum forma. Nam forma;
& finis coincidurit in idem numero ; quia illud
quod cft forma rei genit^, eft finis generacionis;
fed efficiens & finis coincidunc in idem fpecie.vc
quaudo homo generat homincm, tunc forma
gc:nerans,& formagenerata funteiufdem fpeciei;
£t dicit Ariftotelcs multoties : quia non fcmpcr
cfEcichs, & forma coincidunt in idem fpccie, vt
patct inillis, qux gencratar per putrcfactioncm-

Atque omniho 4 tjutCHTntpte mota. Ponicur fe-
cunda rario , quod quarcumque funt raouentia
mota funt de confidcractone n.icuralis : igicur
quacuorcaulae funt de confidcrationc naturalis.
Tenct confequencia ; quia de mouencibus mocis
contingit quxrere a quo mouentur , & per hoc
innuitur caufa cfficiens. Cotingit ctiamquzrere
quid mouccur,&per hocetiam tangicurcauGi
marerialis:& contingit quzrere quid cftid,quod
pcr motum acquiticur , & pcr hoc innuicur caufa
formalis : & concingic quacrere ad quem finctn
mouetur, & per hoc cangicur caufa finalis. Et an-
tccedens patet : quia tres (unt fcientiz fpcculati-
uz,quarum vna eft circa immatcriale,vt puta Me-
taphyfica ; alia circa mobile corporale , vt puta>
Mathematica,&aiia circa corporalia raouentia,&
raota, vt puta, fcientia natutalis ; & qualitcr hoc
fir verum apparebitin quzftione de fcientia Ma-
theraatica.

^iufre f ipfitmpropter^uid.Pdnixnttc^^xiztitid:
quia ille habet cofiderare quatuor caufas,qui ha-
bct confiderare de generatione ; raodo naturalis
habet confiderare de generatione:igitur,&c.Ma-
ior eft riot^:quia determinans de generatione ha-
betconfiderare caufam ipfius,vt puta ^quo fit fa-
da gerieracio , & quid fuftinuit, id eft , quid fuic
fubiedlum generationis,& per hoc tangic caufam
efficientem,& raaterialera;& innuit Philofbphus
qu6d duplicia funt mouentia : quzdam *> immo-
bilia,vt motor primus, qui non habet in fe prin-
cipium motus,& hoc paflluum,licet habeat prin-
cipium efFecliuum:& de ifto non eft cbnfideratio
naturalis:& hoc eft verum quantum ad przdica-
ta,quz habent atttibutionera ad motwra, & ide6
n fit aliud talemouens, quod non raouetur,iIlud
eft penitus immobile,& principium omniu alio-
tum encium. Et fubdit Philofophus qu6d natu-
ralis habetcohfiderare quod quid eft , id eft, for-
mam, & hoc capit tanquam riiariifeftum , ex eo
qu6d forma eft natura ; & poftea probat , qu6d
confideratio de finepercinetadnaturalem : quia
de illo pertinet confidetatio ad naturalem : pro-
pter quod venit neccffitas in rebus naturalibusj
fed inrebus naturalibuS prouenic ncccfficas ez
fine,vt poftea probabitur:ergo,&c.

Et penitm 6 reddendnm tfi ipfitm propier^iet.
Oftendit raodum quo = naturalis dcbet demon-
ftrare per iftas caufas:& prim6 dc caufa materia-
li.dicens.quod ex caufa materiali oftenditurciFc-
dlus efle,vel de hecefEtate,veI frcqucricerqucm-
admodti fequitur conclufio de rieceffitate cx prz-
miffis:excmplum de rieccffitate,qtua quando Sol
eft in figrio Cancri , dies de necefficate furit lon-
giores habitantibus in Septcritiriohc ', quam Sble
exiftenteinaliquo alio figno. Exemplum dcfre~
qutnter: quia quando homo generacur ex fpcr-
mate , frcqaeritcr (plet cucnire,qu6d riafcatur
cum quinque digicis ; fed per caufam forma-
lem demOnftratur efficifcns : nam fi fbtma afini
fit,fequitur de neceffirate quod afinus eft.Sed pet
caufam finalem fequicur cfFcftus refpedu huius
O j vcrbi

Tcxt. 71.

ScitTUt* jfr-

cMUtiMtfHtk

trtt.

ir.

Texi. 7*:

Tctt. 7ir^

Vii* etntrk'
iiaimt ZV-
m»rt.

Tett. 74*

ViJt Zim»r1t
intab.Ult.f.

fcl.i^o ctl.i.
(3* f»b lit. "•
fil.X^O.ttl.i.

i6i

Lib.I I. Phyficorum

veihi pot/fii vt fi finis fitpoflibilisj&ordinatum
in finenicft pcflibilci&idconiedium adaliqucm
fincni dcbctoidinari mcliori, & digniori modo,
<]i]0 faciliijs natus cft cucnircfinis ad huiufiiiodi
nicdium, & non dcbctordinari,quodcft fimpli-
citer mclius,rcd fi:cundum ordinaiionem naturae
vniufcuiufque.

ANNOTATIONES.

II. * Y^Ffieiens & fintimultoties cowciduT7t. '^otAy

XZ*quod Ariftoteles hanc eandeni propofi-
tionem habet , i.dc Anima, cap. 2. &. primo de
gencrationcanimaiium, cap. j.idem habuit pri-
TermadiipH- mo Phyi.c.^p.jj.vbi dicit,qu«d forma cft quid di-
'n!"/iL "' "'""™ > & ifto pado cft forma, quatenus vcro eft
* ' optimum , cft finis. Vnde forma duphcem ha-

bcc lerpedtum, primum in ordine ad fuppofitum
inqno eft ,quo paAo habct rationcm caufy for-
malis : quia dat eirc fuppofito , & fic cft quid di-
uiniuTi. Secundum refpeftum habct in ordine ad
efficicntcm , vt fi forma cqui confidcretur in or-
dinc ad gcnerantem ; & fub hac confidcratione
forma habct rationcm finis , & caufa: finalis , &
eft qtiid optimum, ita vt cadem forma fit finis
refpedu generantis, qua: cft forma refpeftu fup-
pofiti gcniti , atque adcocadcm formanumcro
cft forma , & finis , eademque fpeciccum forma
gcncrantis,intellige dc gcncrante vniuoco.
*> GlUidam immohilia vt motor primm , &CC. No-
ta , qu6d ex hoc videtur fequi ad Phyficum non
pertincrc agcrc de primo motorc ; qui eft mo-
Trintiu mo- ucns , & non mouerur ; quod vidctur falfum;
tor bifdridm q„jj Arlftoteles ipfe in 8. Phyfic. agit de primo
'tnefi'^*'* motorc. Dicas , quod dupliciter poteft confide-
rari primusmotor:prim6 quoad eius quidita-
tem ,& eirentiam , quoad hoc fcilicet , quod fit
aetcrnus , & immaterialis, & vt fic, ad Mctaphy-
cum fpcdat talis difputatio de primo motore, &
iuxta hunc modum procedit pr«fcns diuiiio Phi-
lofophix. Secundo modo confidcrari valcr,quo
ad exiftentiam : & hoc modo pcrtinct ad Phyfi-
cutn agcre dcprimo 4Tiotore;& ratiocft ,quia
primus motor eft caufa cuiufcumquemotus.Pof^
fumus crgo probare pcr motum primum moto-
rem cxifterc, & hoc probat Ariftoteles 8. Phyfic.
atque ita non eft fibi contratius.
Ij, ^ OfienditmodumpertpiemnittHralfsdebet demott-
firare per ifiaicoHfiu. Nota , qu6d,Ariftotcles dc-
clarat hoc ; primo in caufa eflicienti , vt (i quis
petat proptcr quid fit homo natus bipes?Rcfp6-
debitur ei, quia generans illum cft bipes. Sccun-
do, oftendit in caola matcriali fic ; fi quis pctat
propterquid ortafitoliua? Rcfpondctur , qu6d
cractfit cx femine oliuae. Oftendit etiam in caufa
formali ; vt fi quis pctat propter qtiid homo eft
capaxdifciplinz ? Refpondetur,qliiaconftatani-
ma rationali. Tandcm oftendit inc.-mfafinali,vt
fi quis qujcrat , quare homo natus cft cum duo-
bus oculis?Rerpondctur quidcm per caufam fina-
lem , vt mcHus dirigatmotum ; nam finis parti-
cularis , qucm Phyficus reddit, cft ipfuin bonum
& opiimnm, non quidem fimpliciter, fcd illi rci
cuius cft finis, vt homini eft bonum habcre duos
oculos,non autcm Angclo.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tc*t. 7t. "X^^Icendum 1 igittir primum t^uidem , &c. Iftc eft
1^6. tradatus huius fccundi , cuius funt duo

capitula ; in ptimo oftcndit , quod natura agit
proptcr finem ; & in fecundo , qu6d neccflitas in
natutalibus proucnit ex finc , ibi : Gluodatitem ex
necejfitate. Primum diuiditur , quia primo prac-
mittit intentionem. Secundo profcquitur , ibi:
Ad hanc enim caujam. Primo dicit ,qu6d nunc
dcterminandum eft,qu6d natura agitproptcr
fincm ; & hoc quantum ad iftud capiuilum , &

fjoftcavndeveniat neceflitas in naturalibus ; &
loc quantum ad fecundum. Ad hanc cnim caH~
/am,8cc.Hic prorcquitur,& primo rccitat opinio-
nem ponentium naturam non agerc propter
fincm. Sccund6,ponitur opinio contraria cis. Et
tcrti6 , rcfpondct eorum rationibus. Secundum
ibi : Sed impojfibile efi iHa hoc/ehahere modo. Ter-
tium ibi : Peccatum autem fit. Item , primo ponit
opinioncmipforum. Secund6,rationcm. Etter-
ti6,fcfponfioncs ipforum quibufdam obicdtioni-
bus. Secandam ihi : Hahet autemduhitationem. Et
tertium ibi:^<ir* quidprohihet. Opinio antiquo-
rum fuit,qu6d natuta non agit proptcr finem,fed
omnisneccintasin naturalibus proueniat ex cau-
fa materiali , fcilicet cx paitc quatuor clcmcnto-
rum,&cx partcqualitatum fuarum : & fic ponc-
bant alias caufas , vt puta concord.iam , difcor-
diam , vcl intclle£l;um ; dimittcbant illas caufas
gaudcre, idcft, non vtebantur cisin aflignatione
caufarum naturalium.

Hahet z autem duhitationem. Ponit rationem ip- 1 4*
forum : quia ficut eft dcpluuia,ita videtur de Tck. 7*«
aliis operationibus naturalibus ; fed pluuia fit de
ncccflltate matcriac , & non proptcr fincm ; ergo,
&c.Maior patct pcr fimile.Et minor apparct:quia
cum vapor fucrit allcuiatus per caIorcm,tunc dc
neccfllitate leuiter afccndit furfum,& ciim pcruc-
Mcrit ad mediam rcgioncm acris, qux eft frigida,
de neccfliitate clficitur grauis per congclationcm,
& pcrconfequcns tunc ex ncccflitategiauitatis
defcendit dcorfum. Et fi dcfcendcrct ptoptct
6ncm,maximecflet proptcr augmcntum vcgcta-
bilium,vt ftutnenti ; & hocnon : quia faspe con-
tingit,qu6d frumentum pcrditur per pluuiam.

^lvare tjuidprohihet. Ponit lefponfiones ipfo-
ru quibufdam obicftitwiibus. Prima obicdio eft,
<ju6d dcntes in paiteanteiiori funt acuti proptcr
diuidere tanquam propter finem ; fed <l parte po-
fteriori funt lati finaliter ad conterendum cibos.
Refpondent,qu6d hocno eftex neccflitate finis,
fcd ex ncceflitatc matcriac:nam dentes funt acuti
k partc antcriori, eo qu6d matci ia eft fubtilis , &
parua ibidem ; fed funt grofli a partc poftcriori
proptcf grofliticm,& abundantiara matcriac.

Vhi igitur omnia acciderint, SccSecundz obie^io
cft , qu6d fi difpofitiones rerum naturaliuta pro-
ucnirent cx partc materiae , tunc aliquandocon-
lingcret , qu6d caput cflct fub pcdibus, & oculus
in gutture,& huiufmodi:quod cft contra fenfum.
Rcfpondctur conccdcndo , ficut dixit Empcdo-
cles,qu6d quandoquc fucrunt bouigensc,& viri-
para , id eft, chimacrae fada: cx partibus diuerfo-
rum aniraaliura ; & cum quacrebatur , quare non .c \ -'4>T
apparcnt nobis ? Rcfpondcbant,qu6d quando rcs
naturalcs fiunt- tali raodo , ac fi eflent fz&x pro-
ptet fincm , tuncaugmentantur, & fiunt fctifibi-
lcs,& apparent nobis;fed quando contingit ipfas
ficti aliter,ftatim corrumpuntur:priufquam nant
fenfibilcs..

Sed 3 impoffibile efi efii hoc fi habere modo. Hic ' f*
probatqu6d naturaagit propter fincm quinque Text. 77*
rationibus» Sccunda vavAfHpUus in qtubufiHmque.

Terua

Qu^moXIV.

165

Tertia ibi : Oftmtno autem ttn. Quarta ibi : Ma-
xlme autem TMnife^um. Quinta ibi : £r <juomam
iJatura ȣit Ttatura dnplex eft. Eftigiturconclufio ifta:Natiira
froj-tir fiaim. agjt proptcr finem. Probatur, quia illa,qus fiunt
ik naturafemper,vcl frequenrer,fiunteodcmmo-
dojfedilla qux fiunt a cafu, vcl fortuna.non
fiunt femper, vcl frequenterconfimilitcr : igitur
adbiones naturales non fiunt a cafu, fed quod ac-
cidit materiam taliter, vel talicer difponi. Tenet
Confequcntia,ex quo illa.qua: eueaiunt a cafura-
ro eueniunt eodem modo.Etexemplificat Arifto-
tcles ficut pluerc in hyeme non eft cafuale ; quia
hoc facpccuenit ; fed plucrc fub cane , id eft , in
diebus canicuIaribus,fortc eft cafuale. Ex quo fc-
quitur, qu6d ix adkioncs naturales non fiunta ca-
fu,vcl fortuna,co quod fiant propter finem.
Texc. 7S. Ampitiu 4 in <juihufcum<^ue. Sccunda ratio,quia

illx adioncs fiunt propcer finem,qua; fiunt pcr
tncdia ordinata,quibus melius, & facilius potcft
attingi finis intentus ; fed a<5tiones naturxagun-
tur per taliamedfa, quibus faciliiis natus eftcuc-
nire finis intentus;igitur adiones naturales fiunt
propter fincm , Sc per confequens natura agit
proptcr finem. Maior eft nota , quia vniuerfali-
tcr in omnibus, in quibus eft aiiquis finis inten-
tus, fignum eft quod illa aguntur propter fincm,
qus aguntut per media ordinata ad illum finem.
Et minor patet,quia ar$,quaE: agit propter finem,
fi faceret res naturales, faceret ipias eodcm mo-
do, quo fiunt de fa(3:o,& ccontr^, fi natura facc-
rct res artificiales , vtique facerct rcs ipfas, ficut
nunc fiunt,quod non eftetynifi ars,& naturaage-
rentpropterfincm.
j^ Omnim j autears.Tc^liz ratio,quia ficut ftha-

Texc j9. ^^^ ^''^ ^^ operationes artificiales , ita natura ad
naturales;fedars agif proptcrfinem;igitur& na-
tura. Maior patet,quiaars,& natutaconueniunc
in multis operationibus : nam naturaaliqua in-
cipit, qujB confunimantur per artem , vt quando
corpus fanatur per mcdicinani;& c contra,ars in-
choat aliqua, quae complcntur per naturam ; vt
patet de fedationibus vegetabilium. £c minor
eft nota.
Te«. 80. Afaxime 6 autemmtnifeflum. Quartaratio, &

cft per indudionem: quia vidcmus,qu6d arancx
faciunt telas propter capere mufcas , & formicae
faciunt prouifiones in aeftate , vt nutriantur in
hyeme, & planta; producunt folia ad cooperien-'
dum fru(aus,& habent radices,vt peripfas fufci-
piant nutrimentum;& hirundo facit nidum pro'-
pter pullos;igituromne ens naturale agit pro-
ptcraliquemfinen). Et fubdit Ariftoteles quod
de iftis animalibus dubitauerunt aliqui,vtrum fa-
ciant iftapcrintclledumjpcr artem,vcl delibcra-
tioncm, aut aliquo alio principio cognitiuo. Et
dicit Commentator comm.80. quod non : quia R
facerent ifta per difcurfum , & deliberationem,
tuncdifcurrerenrdevno inaliud,& ficnon om-
ncs formicar operaiJentur confimiliter , quod cft
falfum: vbi dicit Commentator quod principium
vniucrfale in naturalibus,quod non eft pcr ie no-
tum,accipitur notum per indudtioncm in aliqui-
bus fiinilibus, licet non inducatur in omnibus, &
hoccft propter inclinationem naturaiem intel-
ledlus ad veritatem.
I — £/7 ejuonia natura dupUx efi.Qninxz ratio-quia

Tcxt. 81. adiones naturales fiuntpropter formam;& for-
raa cftfinis; igituraftiones naturales fiuntpro-
pter finem.Et per confcquens natura agit propter
Enem.Maioccftnota,quiamatcriadifponitur ab

agentefin.-ilitcr proptcrfortnata.Ecminorpatuic
priiis.

Peccatum 8 autemfit & in iis, ^uafiunt ficundum Text. 8*»
artem. Hic Ariftotelcs remouct niotiua, quibus
anciqui moucbancur * quod natura non agcret
propter finem ,& iunt quinquc. Secundum ibi;
Et in iis,^uxaprtncipio. Tcrtium ibi : Ampliiu ne^
ceffe efi. Quartum ibiildautem cttiusgratia Quin»
tum ibi : Inconueniens autem efi. Primum motiuum
erat, quod videiiuis, quod in adionibus naturae
accidit cnor, & monilrum, quod non eftet fi na-
turaagcrer proptcr finem, Et Ariftotelcs ponic
iftam conGluiionem:Pcccatum accidere in adio-
nibus nacur« non toliit naturam.igcreproptef
fincm. Probatur,quia ficurcft in artificialibus,ita
in naturalibus; fed in artificialibus pcccatum ac-
cidcre in adionibus artis non rollit artcm agere
propter fincm j crgo,&c. Maior paret per fimile<
Et minor apparct ; quia (criptor fcribit propter
finem,& tamcn quandoquc accidit ipfum non re-»
de fcribere. Similitcr Mcdicus dat potionem
amaram propter fincm, & tamcn quandoque er-
rat dando potionem.Secundo, quia ex hocquoci
in adionibus naturae accidit peccatum , fequitur
quod a£tioncs naturae fiunt proptcr finctn.Proba-
tur,quia tunc dicuntur adiones redc fieri^quan-
doeuenitfinis,adquem ordinantur illa: adio-
nes ; fcd quando illc finis non euenit pro-
pter impedimentum ; tunc adioncs illar non re-
dtc fiunt , & accidit pcccatum ; ficut patet in ar-
tificialibus.

Etin iis eftuaprincipio. Ponit fccundum rnoti- jg^
\3tim ; &mouebantur proptcr opinioncm Empe-
doclis,qui poncbat bouigenas,& huiufmodi mo-
ftra. Tunc remouet iftud raotiuum : quia talia
monftra fiunt non ex eo , quod natura non agit
proptcr fincm ; fcd ex defeftu alicuius principrj
concurrcntis ad produdioncm corum,cuiufmo-
di eftet femen corruptum,aut abundantia,vcl de-
fedlus feminis in qualitate,velquantitate, vtpa-
tct in qusftionibus.

jimpliits cf necefieefi. Rcmouct tcrtium moti- Text.Sj
lium.Vndedicebant omnia ficri a cafu,& a fortu- •'» *<"■ "*'*
na,quod non eftet fi agercnt propter finem.Tunc ^"^' *'•**"
remoucndo , ponit iftam conclufionem : Res na-
turalcs non fiunt a cafu.Probatur prim6,qula illa
non fiunt a cafu,qua5 fiunt ex detcrminatis prin-
cipiis,& per determinata media ; mod6 cntia na-
turalia fiunt huiirfmodi.vt animal,quod fit ex fe-
tnine pcr detcrminata media;quia primo cit moN
lc, vt natura meliHS poflit operari , dcinde indu-
ratur,vt patct.in generationcembryonis. Secun-
d6,quia n animalibns acciderent talcs bouigcnar,
multo forti^s ficrent in plantis, quod eft falfum,
&contra cxpcrientiam. Et patetconfcquentiaj
quia plantaz funt minus dearticulatar , quam
animalia » & etiam natura eft magis foUicita in
animalibus j quam in plantis. Terti6,quia 10 Text. «4.
runc non oportcrct,qu6d animalia,& plantx fic-
rent ex detcrminatis fcmihibus, cumcafuale cf-
fct,qu6d ficrent cx iftis,vel ex illis,quod eft con-
tra experientiam.

Id autem cuitu gratia. Remouet 1 1 quartum 1 9.
dubium:quia dicebantqu6dlicct natura agcret Text. 8j»
co modo , quo nata cllet agetc , fi agcrct proptcr
finem ; tamcn modo agit proptcr fincm : verbi
gratii , fi quis venicns ad focium fqum in domo
non putansillum balncari , & rcucniat balnea-
tus ; tunc iftc egit illo modo , ac fi egiirct pro*
ptet fincm,& tamen non egit ptopter finem*
O 4 Conick

164

Lib.II. Phyficorum

CoKtra iftiiil obiicitur dnplicitcr. Prim6,quia

qiivcii;ti.]iie rmit contimic mota a principio in-

irinreco, mota funf ad aliqucm fincm ; fcd cntia

naturalia fimt huiUimodi : igitur, &c. Maioreft

ftota ;qaiafi moueicntiir indiffcrcnter aquoli-

bct , non oporreret , qiiod agercnt proptcr ali-

qneni fiucm ; fed accidcrct cafualitcr , qiiod mo-

Oercntur ad hoc , vcl ad illud ; fcd cx qiio mo-

uentur ex detcrminato principio,mouentur ad

detcrminacum fincm , ad qucni fcmpcr tendunt,

nifi fic .mpcdimentum aliundc.Sccundojquia il-

la qax cucniiint a hatura,fcmpcr,& vt tBpIurilfui

cucniunt eodcm modo , nifi fucrit impcdimcn-

tum,qux autcm fiunc &cafu,rar6 fiunt cohfimili'-

tcr;igicur quz fiunta natura,non fiunt i cafu.

Tttxt. «*• Jnconuemens i» antennfi. Rcmouct fccundun^

dubium ; vndc dicebant qu6d quia natura non

cognofcit finem, ncque deh'bcrat;igitur non agit

proprcrfincm. Dicit Ariftotelcs quod hocnon

va!et ; quta ars agit propter finem, quamuis non

deliberat.Scd refpondebant , quod non cft fimi-

lc,cikm ars fitprincipiumcxtrinfccum, & natura

principium intrinfccum. Dicit Ariftotcles quod

hoc non valet , quia fi ars fa€liua nauis ciTct in-

trinfeca lignis,codcm modo faccrct naucm,qua-

liccr nunc cft fada. Similitcr ars mcdicatiua cft

principium intrinfccum , quo Mcdicus fanatur,

cui natura maximc ailimilatur , & idco cum illa

agit propccr fincm > fcquicur quud.natura agit

pioptcr fincm»

10. Qiupdautern ex i neceffitate eft. Hoc eft fccutl-

Text. 87. dum caput hufus tta£tacus , itl quo Philofophus

Dt ntcejfti*- oftenditi, quod ncccflitas difpofitionum natura-

tt "> rt m ijyj^ j,j rebus naturalibus proucniatcxfinc. Et

primo proponit intcntionem. bccundo oftendit,

quid fupet hocdixcruntantiqui.Et tcrti6,dctcr-

tninat vcritatcm. Sccundum ibi : Nmc emmopp-

nantur. Tcrtinm ibi : Attamen nen fine hU. Pro

prima parrc nocandum , quod rcbus naturalibus

potcftattribui neccilitas dupltcitcr , fcilicct fim-

Ntctjfttiu plicitcr,vcl conditionalitcr.Vndc illaf difpofitio-

duobHt modii ncs'dicuntur fimnlicitcr hcccflaria: , ad quas rcs

pottlt nttrt- ' I I • •

buirebits na- "^^"f^^s dctcrmmantur pcr matcriamiVt equus

turalibM. de neccfl[itatc morietur. Et hoc cft, quia mate-

ria dc neccfliitate cft,& dt ncccflfitate pra:fuppo-

nitur tranfmutationibus naturalibus. Sed illx

difpofitioncsfuhtneceflarisconditionaliter, ad

quas rcs naturajcs dctcrminantur per formam,&:

hoc cft , quando forma non eft ncccflaria ih cf-

fendo.Et idco ta!cs difpofitioncs funt ncceflaris

conditionalitet,vt fi talis finis dcbcat eucnire,ne-

ccfle eft hoc fic cflc difpofitum.Nunc igitur quae*

rit Ariftotdes iftam quxftioncm, vtrum rcs ' na-

turalcs dctcrminentur ad fuas difpofitiones de

neceflltatc fimpliciter, fcilicct pcr matcriam, vel

dc neccflltatccx fuppofitionc,id cft,pcr finem.

II, Nunc enim opinantitr, Hic oftendit opiniones

antiquorum , diccns qu6d antiqui opinabantur

res naturales fic, vel ficcfle difpofitasexnccefli-'

tatc materijc,& non proptcr finem;huius fignum

eft,qu6d in fadtiohedomuSiilla qu£ funt grauio*

ra.ponuntut dcorfum, vt Iapidcs,deinde ponun-

tur furfum lign3,& ea quae funt leuiora.

TeJt. 88. uittamen 1 non fine his ^uiderh faSlumeft. HiG

detcrminatvcritatcm, &ponit duas conclufio-

ncs,quas probat fimul pcr trcs rationes. Sccunda

ihi : £ft aittem necejjfarium. Tcn^a. ihi: Et finis ie

erejjtnu tn c;^/^^^^^,-^ Primaconclufio cft,qu6d ^ matcria

Ttbut n»tu n. ir • ■ at r ■ -u

ralihM vndt ^ft ncccUaria in dupolitiontbns rerum natura»

frtutni»t. lium. Secunda cft : caufa nccciCcatis rcrura na-

tHralium eft finis , ita Vt tAztivlis fit attributfrt-
ida ncccfliitas ; & fini caufa ncccflltatis. Primurt»
patet : quia illud eft neccflarium in difpofitid-
nibus naturalibus , finc quo rcs naturalcs , aut
carum difpofitiones non pofliint ficri;fc<ifinC
tnatcrianon poirunt ficri ; crgo ,&c. Sccundutti
probacur , quia illud eft caufa neccflttatis j & de-
terminationis rerum naturalium , pcr quod cort-
Uenientct refpondctur ad quxftionem proptCr
quid dc ncccffitatc , &^dc dttcrminatione diipo-
fitionum rcrum natutalium ; fed hoc eft pCr
fincm : igitur , &c. Maior eft nota j quia quac-
ftio piopter quid quscrii caufam. Et minor patCC
in Cxcmplo ,quod declarat vtramquc conclufio-
nem ; quia fcrra dc ncccffitatc fit ex ferro , & fi
quacratur caufa , quarc ex ncccfficatc fit ex ferro?
Refpondetur proptct fincmjquia pcr ipfam opor-^
tct fecare dura. Notandum, qu6d hic Commcrt-
tator commcnt.87. probat valdc cfiftcacitcr,qu6d
Caufancccffitatis difpofitionutri naturalium non
proucniat exrtiatctia, qttia tunc fequerccui-,qD6d
in animalibus habcntibus teftasduras, illa: tcfts^
dcberent cflc dcorfutn-quia illa tcfta cft pat s gra-
uior, & tnagis terrcftris intcr alias. Et idc6 citrt
hon ponatuf dcotfum , fignum cft, qu6d ilk di-
fpofitio non accidit cx hCccdiiate matcria , fcd
ex finc , fcilicet vt conferuetur ahimal. Secund&
fcqucictur,qu6d inanimalibus omniaofladebc-
rcnt cflc inferiius,deihdenerui,pofteacaro, dcin-
de fanguis,&vltim6 fpiritus.

jEy? autem 3 necejptriurn. PonitUr fecUhda tatio; i i.
& fccund6 ihfert coroUarium ibi : Et zitracjife Text. 8>.
quidem. Sccunda ratio eft , quia ficut * in dodri-
nis dcmonftratiuis prsmiflli' fc habcnt ad con- ,j>i

clufioncm , ita in rcous naturalibus finis fe habcc t ,s«T
ad ordinata in finem ; fcd ih do6brinis dcmon-
fttatiuis tarh praemiflae , quam conclufio funtnc-
ccflariae , & conclufio cft nccciTaria proptcr prac-
miiras:igitur inrcbus naturalibus tam finis,qu^m
ordinata in finem crunt ncceflaria ; fed ordi-
hata in finem , crunt ncceilaria propter fincm,
& per confcqucns finis cft caufa ncccffitatis. Ma->
ior cft nota : quia ficut in demonftratiuis, fi prae-
milTac funt vcrac ; igiiurconclufio eft vcra,& non
e Contra,ita in natunilibus fcquitur, qu6d fi finis
cft,qu6d otdihatain finem fuht,vcl fiunt,& non
c contra. Sccund6 probatur 4 maior : quia in na- Text. i»A
turalibus finis cftvltimum in cxccutiDhe opcrisj
fcd cftprimum in difcurfuratiohi$:vt volcns fa-
cetc domum , ptim6 habct intchtioncm domus»
qualem vult facercj & poftea Ordinat mcdia;mo-
d6 principium ih dcmonftratiuis habct fimilitu-
dihcm finisi Tcr ti6 patct cxcmplaritct;quia ficut
non cft fcrra , ncquc domus , nifi fint lapides , &
fcrrum , ita conclufio non cft ncccflatia,nifi pro-
ptcr neccffitatem przmiflatum. Ettuncibi :£*
wr<<^>«rj^«/<tf/»,Infcrtcofollarium,lcilicetjqu6d fext. 9i*
tam matcria, qulim finis fint dicenda; caufz i na-
turali. Probatur, quia finc ipfis non poflbht fieri
difpofitioncs naturalcs*

£t finu is cuiiu gratia. Pohitut tcrtia ratio; * 5 '
quia' dcmonftrationcs propter quid, qua; fuht
CaufalcSjfiuntperdcfinitioncm tanquam pctmc-
dium:idc6 talis dcfinitio cft caufa , Vcl fignificat
caufam rei natufalis,& fuarum difpofitionii,qna:
pcr huiufmodi dcfinitiohcm hotificantnr : modo
dcfinitio pOtiffima pcr caufam finalcm datur , vt
patet ptimo Pofteriorum, text, 19. ide6. caufa
finalis , quar fignificatur pcr prxmiflas cft caufii
neceffitacis difpofitionum rcrum naturalium,quai

figni

Qusftio X V. '

i6y

Tezt.^t.

»4-

/ignificantur per concluiioncs. Scd 6 aliquis for-
tc dubitarct , quia tuncin dcfinitione naturali
non debcrct matcria c:^rimi. Dicit Ariftotcles
quod imm6;quiadefinitio critcomplctior& per-
fcdior. Nam ficut opus naturale nt ad detcrmi-
natum finem.ita fit pcr dcterminatam materiam;
& ideo in dcfinitione naturali oportct cxprimcrc
vtrunquc, fcilicet , & finem , & raateriam, &c.
Explicit expofitio z.lib.Phyficorum.

ANNOTATIONES.

a ▼ TTnm res natHrdes tUtermimnturyScc. Nota,
V quod fenfus quacftionis cft, Vtrum difpo-
fitio, ordoque vniuerfi,& mebrorum animalium,
vt quod oua. fint dura, oculi mollcs,dentes ante-
riores acuti,maxillares lati,caput furfum,&pcdcs
deorfum ; proueniat exmatcria dunta^t, ex qua
cft neceflRtas fimpliciter ; an ex fine ex quo eft
neceffitas ex hypothcfi. Antiqui cnim exiftima-
bant,vt fupra didlum cft , ex foTa neceflitate ma-
tcriae res naturales, eariimque difpofitiones pro-
uenirc , quod declarabant in artcfai^is. Domus
enim ideo fic crat conftrufta , affirmabant,vt la-
pides deorfum, ligna vero furfum apponcreniur;
quia lapidcs funt naturagraucs, ligna vero leuia.
b Jiiateria efl necejfaria in tiilpofitionibHS natura-
Ubtu. Nota, qnod Ariftotcles non eft fibi contra-
rius. Nam licet aftcrat neccflitatem fumicx par-
te matcri» , quod vt falfum contraPhilofophos
antiquos refutauit;tamen eandem quam ipfe po-
nit ncGcflitatem ex parte matcrix, non vt illi po-
nebant,Philofophienim omnimodam &vltima-
<am neccflitatem ex parte materia: efle afiirma-
bant ; Ariftoteles vcto non vltimam,quia talis a
fiiieaccipienda eft.

c SicHt in do&riniselemnJiratiuisyScc.l^otitquoA
fimilitudo ftat in hoc, quod ficut principium eft
ratio aflentiendi conclufioni in ipeculabilibus,
ita finis cft ratio appctendi mcdia ad finem. Eft
tamen difcrimen inter conclufionem in fcicn-
tiis, & fpfum fincm. Nam prxmiflis in hac com^
paratione, corrcfpondcnt media , & conclufioni
finis;eft itaquc difcrimen intcr finem Phyficum,
Sc finem fpeculatiuum , videlicet conclufioncm;
quia in fine fpecuiatiuo k prarmiflis ad conclu-
fioncm valet confeqiientia , & non c contra , vt
Vetrw currit, ergo mouetur, non tamen valct moue-
tur , ergo currit. In fine autem Phyfico contingit
aliter.eftenim a fine ad media valida confequen-
tia, non ramen a mediis ad fincm. Vt bene valct
confequentia,<i7OTW efl,ergo lapides funt, non ta-
ITicn \a\tx,lapi<Us pmt, ergo domtu efl.

Qjr iE s T I o XV.

Vtrum necejjitas in rebuj naturalibM

proueniat exmateria, rifel

ex fine.

Ariftot. hU text. 7i.&9i.&^. degentrttt. animal. c*f.x.
Thecnift.KV fm.8 1 . 0> i.dt «it(m«.a</ur/.8).Simplic.
htc in libro »d ttxt.-ji. Auetrocs hic ccm.9 1.& 1 1. iit-
t»fhyf. cem.1%. Albert. Ma^B./ra^.^. e»p.i. & fequent.
Scocus 5. M*t»ph. qu.T. Conimbr. i.Phyfic. eap.9. qu.i.
Complut. di^ut. 14. qutfi.}. Ruuius eap.y. qut/l. vnic»,
Roccus qutft.j.

"^S^ R G V I T V R, quod ex materia.Prim6,quia
g^^ ficut eft de pluuia, ita vidctur de aliis re-
busnaturalibus ; ied pluuia fit ex neccffitate ma-

teriz :quiacum vapor rueriteleuatus fuperius
ad locum frigidum , ibi virtute frigiditatis con-
deniatur , & fic cx neccfl!itatc grauitatis dcfcen-
dit dcorfum,& non proptcr fincm.Confirmatur,
quia fi pluuia ficret propter fincm, maximc eflet
propter augmcntum frumcntorum ; fcd proptcr
hoc non , quia fjcpc contingit ftumentum cor-
rumpi per pluuiam.

Secundo, ficut eft in artificialibus,ita in natu-
ralibus ; fed in artificialibus necefHtas prouenit
ex materia ; igitur etiam in naturalibus. Minor
patet, quia cx ncceffitatc matet ia cft, quod gra-
uiora fubiiciantur lcuioribus : modo ita cf^ in
compofitione domus , quia ptimo ponuntur la-
pides, feamdo liena, & ita dc aliis.

Tenio , quia ao illo proucnit neceffitas in re-
bus naturalibus , pcr quod refpondctur r.d qua:-
ftionem qua:rentem de ncccffitate in difpofitio-
nibus naturalibus;fcd hoccftper materiam;ergo,
&c. Minor patet, quia fi qusratur propter quid
Socrates dc ncceffitate corrumpitur , rcfponde-
tur : quia habct materiamy quae eft in potcntia ad
aliam formam.

Quarto, quia difpofitiones naturales, vcl funt
fimplicitcf neceflarias , & tunc dicit Ariftotclcs
quod proueniunt ex materia;vel funt contingen-
tcs , & tunc ncccffitas illaium a nullo proucnier,
cuni fint contingcntes, & non ncccflariac.

Quint6,quia narura non cognofcit finem;igi-
tur non agit proprcr finem.Tcnet confequentia,
quia intenderc finem , feu agerc propter fincm,
eft per cognitioncm appetcrc finem.

Scxto ,quia finis fempcr habet rationcm boni;
fed aliqua mala fiunt per naturam:igitur illa non
fiunt propter finem , & pct confequens in illis
opcrationibus natura agit proptcr finem.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem z.huius,
cap.vltimo, text.91. Inquxftione prim6 videbi-
tur, qu6d naturaagitproptcr finem, Secund6,
qualiter necefl!itas difpofiiionum naturalium di-
ucrfimodc proueniat cx materia , & cx finc.

Quantum ad primum, notandum quod quod-
dam eft agens Iiberum,& aliud eft agens natura-
liter. HocftantCjfit primaconclufio.Non femper
agcns liberum intendit fincm.Probatur,vt quan-
do homo difrumpit feftucain,aut fricat barbam,
nullum fincm intendit.

Sccunda conclufio : Omne agens naturalitcr
agit proptcr finem. Probatur, quia illa operatio
naturalitcr fit propter finem,ad quam raedia funt
co modoordinata,& difpofita , qualiter pcr ipfa
natus cftconfequi finis intentus:fed agens natu-
ralc ordinat media fua illo modo ad cffedum,
qualitcr pcripfa natus eft confequi efFedus , feu
finis intcntus ; crgo,&c.

Sccund6, quia neceffitas difpofitionura nata-
ralium,vel proueniet ex materia,vel ex fine ; non
cx materia,vt patet in i.art.igitur ex fine.

Tefti6, patet indudione,quia aranea facit te-
hm pioptei eapere mufias , grauc dcfcendit pfo-
pter conferuari, & ita de aliis.

Sed dubitatur,per quod principium aranea fa-
cit telam , aut formica colligit granum , aut hu-
iufmodi.Videtur qu6d non per cognitionem,aut
cnim hoc eflet per cognitioncm fcnfuum exte-
riorum , vel interiorum ; non extcriorum : quia
fortc colligunt propter euitare pcricula hyemis
fequentis, & tamen nunquam cxperti funthye-
mem:nccper cogniiionem fenfuum interiorum;
quia fenius intcrior prxfupponit extcriorem,

Secundo

£.

Diulfit £«4.
^ioHit.

Agens efi di4-
plex,ltlierum,
& ntttur»le.

ArMnia ftr
quod frinci'
pium f»cit
teUm.

i66

Lib. 1 1. Phyficorum

Secund6 pater, quia nulla cognitio eft indita no-
his a nacura ; igitur nec huiuimodi brutis. Tenet
confequentia, quianatura cftmagis follicitadc
nobis , quam de brutis ; & antccedens patet J>ri-
mo pofteriorHm.

Proptcr iftas rationes dico , qu6d huiufmodi
animaha operantur cx quodam principio,qui eft
inftindus nacura:, & non eftcognitio, fed eft
quaedam qiialicas infufa a coelo , vcl confequcns
naturamhuiiifmodianimaliumatota fpecie , &
ctiam in his qualitatibus, vel difpofitionibus in-
fufis a coelo ah'quis dicitur fortunatns , vcl in-
fortunatus.
4- Quantum ad fecundam , notandum quod du-

Dl^ojitiones pljces funt difpofitiones naturales, qua?dam funt
tMturalessut yjjjes j quaedani inutilcs , vt monftruofitas , cor-
ruptio, feneftus,&huiufmodi; &talesdifpofi-
tiones funt neceflarijE proptcrmateriam,ita vtin
illis difpofitionibusmateriafit neccfTaria, & ct-
iam caufa ncceflitatis huiufmodidifpofitionura.
Sed dedifpofitionibus dico , qu6d dcterminatio
ipfarum ad fic efle , qualiter vtilcs funt ad difpo-
ntiones naturalcs , non eft kmateria, fcda fine,
quod patct cxemplificando j quia quantum eft ex
parte mateti2,non cfTtt ratio , quare pculus po-
tiijs poneretur in capite,qukm in pcdc,aut quare
palpebrae potiijs ponercntur fupcr oculum,quam
fuper nafum. Et hoc probatur,quia in principio
generationis, inateria , fciljcet fcmcn eft vnifor-
mej&confimiliumpartiumjigiturquantumefTet
ex partc materix effeftqs genitus eftet confimi-
lium partium ; igitur determinatio ad diuerfas
diQjofitiones eft ab agentc , quod per huiufmodj
difpofitiones intendit diuerfos fines.

Et notandum, quod difpofitiones , vtrnors,
fcneftus, & huiufmodi , licet fint inutiles refpe-
«fbn praecedentium , tamen funt vtiles ad opera-
tiones fequentes,hoctamennon obftante,necef-
fitas eorum prouenit cx materia , & non ex illis
operationibus fcquentibus; quia illa: operatio-
nes fequentes non detetroinant roateriam ad hu-
iufmodi difpofitioncs. Ex hoc ponuntur con-
clufioncs. Prima in rcbus, & difpofitionibus na-
luralibus raateria eft neceftaria. Secunda , caufa
ncccfficatis difpofitionum naturalium cft attri-
bucnda fini , & non materis. Probatur primum,
quiaillud eftncceftarium indifpofitionibus na-
turalium , pcr quod refpondetur de rebus natu-
ralibus , qqod cft neceluirium in difpofitionibus
ipfarum ; mpdo hoc cft pcr materiam , vt patct
exemplificando in naturalibus , vt Ci quacratur,
quid cft neceftarium ad hoc quod fiat cultcllus,
rcfpondetur fcrrum.
y» Secunda conclufio probatur;quiaiIlud cftcau-

fa necefntacis inrcbusnaturalibus.pcrquod con-
uenienter refpondctur ad qu.tftionem quaercn-
tcm propter quid eft talis difpofitio riecciraria,
vel talis ; fed hoc cft per finem ; ergo,&c. Minor
patet , quia fi quqjratur propter quid ferrum eft
neceftarium ad cultellum, rcfpodetur pcr finem,
vt poffit fecare dura : & fi quasratur proptcr quid
oculus eft aqueus, refpondecur per nnem,vt pof-
fit vidcre. Confirmatur iftaconclufio, quia nifi
caufa neceflitatis difpofitionum natu^ralium eftet
attribneda fini, fequeretur in animalibus haben-
tibus teftas,qu6d tota tefta poneretur inferius,&
refiduum fuperius.Item fequeretur, quod inani-
malibus ornnia ofia deberent cfTe deorfum, con-
fcqucnrer nerui , poftca fanguis , & vltim6 fpi-
ritus , quod cft contra experientiam. Et patct

confequentia ; quia iftc eft otdo membrorura>
quantum eft ex parte maceris. Et haec de fc-
cundo.

Ad rationes. Ad primam dico , quod pluuia
fit proptcr finem , fcilicet propter augmentum
frumenti , & aliorum vcgccabilium , & fi quan-
doquc frumentum corrumpatur pcr pluuiam, cx
hoc non fequitur , quin pluuia fiar propter fi-
ncm ; quia hoc concingit, vt inpaMcioribiu. Simi-
liter ad alium finem ordinatur pluuia, fcilicet ad
a:quationem clementorum.

Ad fccundam dico , quod domus non fit pro-
pcer maccriam ; fed quia fic potcftmelius dura-
re ad finem , ad quem ordinata cft. Similitcc
non eft vcrum , qu6d fcmper grauiora ponan-
tur deorfum ; quia tegulac funt dc partibusgta-
uioribus.

Ad tertiam concedo , qu6d aliqua: difpofitio- €.
nes inutiles , & habentes rationem mali proue-
niunt cx ncceffitate materiac.

Ad quartam , negatur confequentia:quia qui-
dam a eft appetitus naturalis fine cognitione.

Ad quintam dico , quod funt neccirariaj cx
fuppofitionc, fcilicet finis, vcl operacionis fc'
quentis , vt puta , fi homo debeac vidcrc ne-
ceflc cft , qu6d habeat oculum talicer difpo-
fitum.

Ad fextam dico, qn6d illac difpoficiones , qusB
habentracionem mali ,fiunccx neccfntate mate-
riae, & non finis. Expliciunt qusftioncs t.Iib.
Phyficorum.

ANNOTATIONES.

* /"^Vidam eft appetltm mturalit fine cognitio- 7,

V Ij^'- Nota , qu6d agentia naturalia ina-
nimata non cognofcant finem , proprer quem
operantur ; quia carent potentia cognitiua. Ec
fi dicas,nihil poccftccrt6tendereinfinem,quem
non prxcognofcit , atque ade6 naturalia inani-
mata non attingunt cert6 finem fuum : immo
potius finemfuum cognofcunt, quia ccrtiflimc
illum attingunt, nifi impediantur. Dico verum
clle nihil pofle tcnderc in finem , nifi prius co-
gnitum ; vel i fe , fi agit percognitionem ; vcl
ab alio illud dirigentc , fi non agit pcr cogni-
tionem ; atque ade6 ficut fagitta dirigitur in fco-
pum , quem non cognofcit , fed quia dirigitur
i cognofcente ; ita eciam agcntia naturalia di-
cuntur agere proprer finem , & a fine moueri,
quem non cognofcunt , in quancum mouentur a
Deo dirigente , & cognofcente fincm , dantc-
que vnicuique agenti inftin£tum naturalem , &
VJrtutem ad fuum finem confcquendum. Ex quo
infertur aliquam efle caufam vniuerfalem , om-
nes fines omnium rcrum praeuidcntcm , atquc
ompia in fuos proprios fines inclinantem , prae-
bentemque illis virtutcm , eos aflequendi ; qua-
lis cft Beatifiimus Deus , qui omnia difponit,
prouidet , gubernat , omniique in fuos dirigit
fines.

Nota fecund6,qu6d quaedam agentia naturalia vj^,;^ „^.
cognofcunt materialiter fuum finem,non forma- turali» j«#-
liter,id eft,cognofcunt rem particularcm,qua: eft w''» /»«»
finis, nontamen cognofcunt ipfam fub rationc ^*""" "*""'
finis,ncque applicant mcdia ad talcm fincra con-
fequendum , quamuis illum materialiter etiam
cognofcant. Hacc funi bruta omnia. Cognofcic
enim , verbi gtatia , cquus famem , quam pati-
tur, & herbam quam comedit, fenticque fe fatu-

rari»

Qua^ftio X V.

167

rari , non tamen eognofcit .hcrbam ordinari ad
famcm fedandam , vt ad finem , fed comcdit
propter delecSbationcm , cjuam fentit , & ita fe-
dat' famem. Vnde obferua , quod animalibus
concciTa efta natuta quzdam facultas cogniti-
ua, qua fibi conuenientia appetant , & difcon-
aenientia fugiant , qua: facultas , ( vt videbimus
i.de Anima) dicitur zftiraatiua : ha:cpotentia
non eft difcurfiua , quaproptcr tantum prajfen-
tia obie<5ta per illam cognofcit animal brutum,
de futuro autem nequit indicare. Quando ergo
dicimus , quod bruta non cognofcunt finem nifi
materialiter , volumus ipfa non opaari propter
aliqucm futurum cuentum ab illis cognitum ;
fed tantum mouentur ab obiedo przfente , cu-
ius conuenientia, fcu difconuenientia pcrcepta
profequuntur ea,vel fugiunt ab eis,ex qua adkio-
ne nafcitur , quod fincm confcquantur , quem
non nouerunt , ncque pcrccpcrunt. Et fic quan-
do brutura videt aquam,cognofcit fibi eire con-
uenicntcm , & idco illara appctit , & bibit , &
cx hoc feqiluta eft fedatio fitis , quam ipfum
ignorabat fetuturam , neque in his adionibus
aliquo difcurfu, confultatione , aut deliberatio-
ne vtuntur, fcd untum naturali inclinatione il-
lius potcntiac cognitiuje feruntucinipfaobieda,
vel ab eis rcfugiunt. Non eft tamcn negandum,
quod bruta perfe6ta,aIiquando ex memoria prs-
tetitorum mulia faciant , vt bos recordatur cibi,
quem comedir,pf operat ad pracfcpe, iuxta illud,
Bos frtfepe Domini fui cognouit. Finis tamen ho-
rum animalium formaliter eft cognitus \ Dco,
ipfa animalia ad illum dirigente ficut inanimata
ditigit.

Nota terti6 quod quasdam agentia natucalia
funt , qus ipfum finem formaliter, & fub ratio-
ne finis cognofcunt , Sc otdinem mediorum ad
ipfum finem ; hxc autem agentia incer res natu-

rales funt foli homines. Cognofcitcnim homo
ficim , quam pacirur , applicitquc aquam , quam
cognofcit tanquam mediiim aprum ad illam fc-
d;indam. Eft autem hoc de homine intclligcn-
dum in adionibus moralibus , fcu humanis , vt
cum emit alimenta ad fuftcntationem. In natu-
ralibus enim opcrationibus , qualcs funt gene-
rare Jthi Jimile , mttriri , & aitgeri , &c huiufmodi,
eodem modo fc habe: , ac rcliqua ageiitia na-
turalia.

Ex hoc fcquitur , quod eft conacnientia , & jfgentU n».
difconucnicntiaintcrinanimata, animalia bru- fraUaina-
ta,&homines. Conueniunt fiquidem in hoc, "'"''«*""«
quod omnia agunt proptct hnem. becundo con- ,„ ,1»,^«, cs.
ucniunt, quodin onmibus funt aliqua opera- uemunt . o*
liones ita naturales , vt abfque prscognito fine 'fl 5«»^«« nS.
illas opcfcntur , quales funt operationes anima:
vegctatiuac , in his cnim nulla cft confultatio, &
hoc intelligendum cft fecundum quod operatio-
nes tales funt. Homo enim per potcntiam ve-
gctatiuam non cognofcit fincm ad quem diri-
gis illas operationes , quamuis per intclledlum
cognofcat.

Differentia autcm eft ; quia infenfibilia di-
cuntur' agere propter finem ; quia cx fe , & ck
natura fua ad tales fines inclinantur , nulla pror-
fus finiscognitionc dudta. Btutavcro agunt pro-
ptcr finem in qucm naturalitct fcruntur, qucm-
que matetialiter cognofcunt , quae funt ad fi-
ncm , quando illis przfcntantur, quamuis, quod
talia media ad talem finem ordincntur , igno-
rcnt:quiahoc cflct formalircr cognofccre fincm.
Homo vero in operationibus humanis, vt homo
cft , praccognofcit fincm fub ratione finis , & fic
pcr elcdionem ordinat mcdia ad fincm : quare
intcr alia agcntia naturalia , quae propter finem
agunt , folus homo dicicuc agcrc fecundura pro-
pofitutxi.

FINIS LIBRI SECVNDL

L I B E R

i68

LIBER TERTIVS

PHYSICORVM.

ti* Phyfieo
tueejf»rU,

1.

Viil* tontr»-
4iQioni Zi-
rnnr».

Karurtlii
hattt dtter-
minare dt in-
fiaito.

Tcxt.t.

Katuralie
h»htt confi-
dtrare dt v»-
cue , leco , (y
ttrnfort.

EXPOSITIO TEXTVS,

V o N I A M r natura quidem
efi Principittm motw, &c. Ifte
cft tertius liber Phyficorum,
in quo Ariftotcles determi-
nat de paflionibus inttinre*
cis rei naturalis , feu mobi-
lis , quz dicuntur intrinfe-
cae , eo qu6d non funtcxtra
fcm naturalem}qu«funtmotus&infinitas. Et
dicuntur intrinfeca: ad difFcrcntiam loci , vacui,
& tcmporis ; quat funt paffioncs c^trinfccs cor-
poris naturalis , dcquibus dcterminatur in quar-
to. iftc liber diuiditut in duos tradatusjin primo
determinat dc motu : in fecundo de infinito, ibi,
GiMpniam Mttem de natura fciemia ejt, &c. Primus
tra(a.ntus continct triacapitula. Primum eft de
quibufdam , qu« prsmittit ad dcfinitioncmmo-
t.us. ^ccundum eft de definitione, & tertium mo-
ijet qu^dam dubia de definitione motus. Secun-
dum ibi, DtHifio autem fecHndum. Tcrtium ibi , Et
dultitatHm atttem. In primo capitulo pracmittit in-
tcntionem. Secundo profcquitur, ioi , Efl i^itur,
Primo pracmittit quinquecondufiones. Secunda
ibi, Citm antem determinauerimm.Teniz ibi, /w/i»»-
fum autem. Quarta ih\,AdhHc autemjine loco.Qnin-
ta ibi,Manifeftum ijritur eft,

Prima conclufio eft. Naturalis habet dctcrmi-
nare ? de motu. Probatur, quia naturalis habet
dctcrminarc dc natura ; igitur , & de motu. Te-
net confequentia, quia motus ponitur in defini-
tione naturae,vt diccndo , Naturaeft principiuni
motus.&mutationis ; igitur necclfeeft ignorare
naturam,fcilicet dcfinitiue.

Secunda cpnclufio. Naturalis habet determi-
naredecontinuo. Probatur, quianaturalis ha-
bet dcterminare dc motu ; igitur & de continuo.
Tenct confcquentia ; quia ° motus cft dc nume-
ro continuorum ; & anteccdens patet cx pra:ce-
dcnti conclufione.

Tcrtia conclufio. Naturalis habet detcrmina-
re c dc infinito. Probatur,quia qui habet detcr-
minarc dc continuo,habct etiam dcterminare de
infinito , per praccedentem conclufionem : igi-
tur & dc infinito. Maior patct , quia multotics
infinitum ponitur in dcfinitione continui, vt di-
ccndo, continuum cft in infinitum diuifibile : &
dicit Atiftoteles multoties , quia aliquando de-
finituraluer, vtdiccndo, continuumcft cuius
partes copulantur ad terminura communcm.

Quarta conclufio. i Confideratio de vacuo,
loco , & tcmporc pcrtinct ad naturalem. Pro-
batur , quia confideratio de illis pertinct ad na-
turalem , fine quiBus impoffibile eft fieri mo-
tum , fcd finc iftis impoffibilecft ficri motum;
igitor,&c. Maior p.itcf ; quia naturalis habct
confidcrare de motu : & minor cft nota : nam fe-

eundum opinioncs anriquorum, motus non po-
teft fieri finc vacuo,fcd fecundum veritatcmmo-
tus non potcft ficri fine loco, & tcmporcvt pro-
babiturin quarto.

Quinta conclufio. Confidcratio deomnibus
iftis pertinet ad iftum librum. Probatur,quia ifta:
funt communcs paffiones omninm corporum na-
turalium , & ifte libcr detcrminat dc rebus natu-
ralibus fccundum paffiones communes ipforum:
igitur de ipfis dcterminare pertinet ad iftum li-
bram,cum i(ie liber fit primus,& intcr alios com-
munior : quia fi;mper fpeculatio de propriis paf-
fionibus eft pofterior confideratione de paffioni-
bus communibus.

Eftigitur j eenm efuafiint. Hic ponit quafdam
diuifiones valentcsaddcfinitioncmmotus. Pri-
madiuifio cft,'qu6d eorum ,qua: "* funt,alia funt
inadlutantum : &quaedamin potentia tantum^
alia partim in adbu,& partim in potentia:ficut al-
bum intcnfum dicitur album in a<3:u, fcd nigrum
dicitur album in potentia , fcd album rcmillum,
quod eft in via, vt intendatur, eft partim in a(5lu,
& partim in potentia. Seeunda diuifio, eorum,
qna; funt in a<5tn qubddam eft Subftantia ,^aliud
Quantitas,aliud Qualitas.aliud Ad aliquid,& fic
de aliis PratdicamcntisTcrtia diuifio,corum,qu?B
dicuntur * ad alicjuidy quxdam dicuntur fccun-
dum fuperabundantiam, & dcfeftum, vt duplumy
8c dimidium, quxdam a(3:ionem,& paffionem , &
pmnino fecundum motumj& mobile : nam mo-
bjle eft motiui mobile , & motiuum cft mobilis
motiuum.

N^on eft 4 Mtem mottupr^er r«. Ponit vnam con-
clufione, quod omnis motus eft in aliquo di(5ko-
ru Pracdicamentorum.Probatur,quia omneillud,
ad quod eft motus, vel mutatio, eft in aliquo di-
ftoru Gcncrum;igitur omnis motus,veI mutatio
cft in aliquo di(5torum Prardicamentorum.Tcnct
confcquetia:quia motus non eft aliud practer res,
ad quas eft mutatio:& antecedcns patet,quia non
eftacciperealiquamremcommuncmadiftaPrac-
dicamcnta, ad quam poffit fieri motus,vcl muta-
tio,& ideo non inuenitur motus extra pridi^fla.

ynumytodcjue y autem dupliciter. Ponit quartam
diuifioncjfcilicct quod in quolibet Pracdicamcn-
tOjin quo inucnitur motus.vcl mutatio,inuenitur
motus dupliciter.Nam quida cft motus acquifiti-
Hus,& quida deperditiuus,yt in Genere Subftatiz
gcneratio, & corruptio , & in Gcncrc Qualitatis
acquifitio qualitatis perfc(^'oris,vt albedinis di-
citur mutatio pcrfc6l;a,& acquifitio minus perfe-
6kac,vt nigredinis dicitur motus impcrfc(ftus.Si-
militer in raotu locali motus furfum poteft dici
acquifitiuus,&motus deorsii deperditiuus; quia
locus furfum eft nobilior, Similiter in Gencre
Qi^antitatis inucniuntur augmctatio,& diminu-
tio,& ita f dc aliis Generibus.Ex quo infert Arift.
qucd tot funt fpecies :xiotus, & mutationis, quot

li}nt

Text.j.
Vidt contrM*
dilHonl Zi^
aar4.

4.

Text.4,
Vidt difref-
fiontm Autr,
fuftr iH»
ttxtu.

Text. j.

Motueefid»'
flex.

Vld* ZimarJt
in tab.lit. m,
f»l.i^%.ctl.y

Quixftio I.

169

fune fpecies entis,& hoc eft, quia in quolibec ge-
nere cntis inuenicut inucatio.

AN NOTATIONES.

•N

D* mttu Ju-
fltx ptffi
tffe ctnfidt'
rstit.

Ens ftf »e-

eidtai dHfU-
tittr dicitur.

6.

Ctntinunm
fumitur tri-
fUcittr.

AtHrttlu hahet tietermin/tre dt metu. Nota
qu6d Ariftotcles i.Piiyficor.cap.i.text.ii.
dicic , rupponendum eft motum eAe, & 6. Pbyii-
corum cap.3. texr.i6.dicit , quod nullus eft, qui
ignoret motum eiTe.Videtur ergo Ariftoteles his
locis,&hic,vbidocet naturalem diilerere de mo-
tu tanquam de re ignota , & difficillima , (ibimet
cpntrarius. Dicas quud de motu pofTumus loqui
dupliciter ; primo per qucftionemy/ r/?,& fub hac
con/ideratione inteliigendas cft Ariftoteles locis
cicatis. Sccundo modo poftumus loqui de motu
per quzftionem tjtudtfl, quzrentcs quideft eius
quiditas , &rub hacconnderatione ttadat Ari-
ftoceiesdemotu in hoc cercio.
^ MetHi efl dt numero centitiuorum. Nota , qaod
Aciftoceles f. Mecaph. cexc. 1 8. dicit , qu6<l mo-
tus eft quantus per accidens : ergo de per fe non
fpcdatad Phyficum naturalem diflcrere demo-
tu :quia ens per accidens excluditur a fcientiis.
Dicas , quod ens per accidens duplicicer dici-
tur ; prim6 ens pcr accidens dicitur illud , quod
importat congregationem dipctforum Przdica-
mentorum,vt hemoMlbiu ; & huiufmodi entiaex-
cluduntur ^ fcientiis. Alio modo accipitur ens
per accidens , vc idem eft , quod cns per aliud,&
hoc roodo homo eft ens per accidens : quia per
fuam formam cft ens , & talia entia per accidens
non excluduntur a fcientiis.Et hoc modo incelli-
genduseft Ariftoteles loco citato,quandoinquit,
motum efie quantum per accidens , id eft , per
aliud,ratibne fcilicec concinui.
c Naturalis httbet determinare de infinito , &c.
Nota qu6d Ariftotelcs in Prsdicamencis agic de
continuo , & camen nondefinitcontinuumper
infinirum : videcur ergo fibi concrarius hic &
ibi. Dicas quod.vt Ariftoteles 5. Mctaph. habet,
t:ontinuum criplicicet accipicur. Primo modo ^
pofteriori & ^ figno , quando fcilicec fumic de-
nominacionem ab opere,quodexercecur , &hoc
modo concinuum eft vna operacio : verbi gracia,
le£tio eft concinua ab hora odlaua vfque ad no-
nam , quia eft vna operacio continua , & hoc
modo non loquimur de concinuo hic. Secundo
modo accipicur in ordine ad parces ex quibus
confticuicur, velper ordinem partium adipfum
eontinuum , & fub hac ratione loquitur in Prae-
dicamento Quantitatis , dicens , contimium eff,
euiiu ptirtes copulantur ad vnum terminum commu-
nem , & fub hac ratione non loquitur hic
Ariftoteles de concinuo. Tertio modo accipi-
tur inordinead partcs in quas diuiditur, &fe-
cundumhanc rationem loquiturhic Ariftoteles
de CQntinuo,dicens : continuum eft ^uodefl diuifibile
in infiniiM partes.

^ Eorum qua funt , alia fitnt in aHu tantum , &c.
Nora quod fub primo membro comprcjhendun-
tur Angeli , homines , & aliz fubftantis , quo
ad fuum cfte fubftantialcj fi tamen entia confi-
derencur in racione entis , fic quidem folus Deus
eft puriflimus ad^us , & in putilEmo adlu , & nul-
lomodo in potentia. Item fi confiderentur in
ordine ad materiam , & potentiam Phyficam,
eciam Angeli funt in iSta. Sub fccundo mem-
bro coucinetur res , quz cum poflic elfe calis , ni-
hilhabeciilius, vc res qux poteft c£recalida,&
Scotioper. Tom. II.

nihil habet caloiis ; vel homo , qai cum poflic

cxiftere , non exiftic , vt Antichriftas. Sub tertio

autem membro continencur res, quac quo ad ali-

quid fui exiftunt , & quo ad aliquid fui non exi-

ftunt,vt res quz poteft efl*e calida,vt o€to dicitor

efte adu,& potentia,dum eft calida, vt quinqae:

in z.Qta quidem quo ad calorem , vt quinque , in

pocencia verd quo ad calorem vctria , qaem non

habet,& poceft habere.

c Eorum epta dscuntur ad dHtpiid , &c. Nota» 7.

Ariftocelem 5. Metaph. cap.de 4<^ ali^uid dicere,

relationum quafdam fundari in vnicace , fiue

quancitatum, fiue qualicacum,fiue efientiae , qux

funt acqualicas , fimilicudo, & idencitas;ea enim,

inquit , funt acqualia , quorum quantitas eft vna

fccund^m fpeciem ; ea funt fimilia quorum qua*

litas eft vna fccundum fpeciem i illa vcr6 funt ea-

dem quoi^um fubftantia eft eadem. Quafdam

item fundari in Adtione, & Pafllone , vt paterni-

tatem , & filiationem , paternitas cnim fundatuc

inadlione generatiua , hoc eft qu6d paternitas

fundatur in potentia generaciua , ratio auceiii

fundandi,& finequa non fundatur,eft qu6da6lu

gencret.

f Et ita de aliii generibie/. Nou ,C{nhdAti(k6- Mttming*.

teles docetmotum in gencrequadrnpIicemeiTc: j*'^^'***

quia motus non eft pra:ter res, ad quas tendit.res

autem,ad quas tendit , funt tantiim quatnor, fci-

licct Subftantia,Quantitas,QuaIitas,& Vbiiquia

in his tantiim quatuor Prxdicamentis rcperituc

motus,vel mucatio:infpecie autcm mocum oOio

modis efte concingic,nam cum motus fit in qua-

tuorPridicamencis,& quoduis Pracdicamentum

contineat fub fc rem pcrfeftam, & imperfcdam,

fiue habitum,& priuationem, efficitur, vc mocus

qui eft in illo Przdicamento , diuidatur in mo-

tum,qui eft adtem perfedam.qui dicitur acqui-

fitiuus , & in motum qui cft ad rcm imperfcaam

qui dicitur deperdiciuus. Vnde coliigit toc efle

fpecies,fiuemodos parcicularcs mocus,quoc mo-

di entis,id eft,quot modi illius Przdicamenti ad

quos eft motus ; diuerfitas enim fpecifica mo-

tuum ex diuerfitate fpecifica tcrroinorum ad

quos,fumenda eft.

Q^ iE S T I O I.

Vtrum ignorato motu necejjejit ignorare
naturam.

Ariftot. j . fhyfie.ttxt.i.Kxxmois ctmtnent. i .Themift.Sim-
plic. D.Thom. ibid. Albert. hictr«3.t. euf.i. CanonJc.
yu4ft. i ,art. I . May ron7(K fMrtit. 1 . .Conimbr. in txffit.
tixtuSfCr J"//. i.CompIutcn. <///^. i^.Ruuius tr»&.i.q.i.
f ucQte qutft.i. diffic.i. Roccus fumma i. taf. vnito , ^
qutft. I .

'"^ R G V I T V R qu6d non : quia quod eft
per fe manifcftum, non ignoratur quo-
cumque alio ignorato ; led nacura eft
per femanifefta,& euidens : igiturquocuroque
alio ignorato, non ignoracur , & pcr confcquens
ignoraco mocu , non eft neeeire ignocare nacu-
ram. Maiornocaeft; & minor pacec : quiadicic
Ariftoteles 1. huius , texc.6. qaod naturamefle
probare ridiculum eft.

Secund6:quia ignorato illo , quod dedifficili
eftcognofcibile,non eft neceireillud ignorari,
quod de facili cognofcitur',fed motus de difficili
cognofcitur«natutaver6 cft de facili cognofci-

P bilis:

3-

pnmen connfi-
fttiMMIB.

Verh»ftU,
ftgnofK» , ig-
mr» , fnciunt
preptfilitnem
in fenfu t»m-
fofite, ilf di-
nifo.

bilis : ecgo> &c. Minot pacct ptimo > diificile eft
cognofccrcjquid C\x. motus, vt patet in ifto tertio.
Secund6,quia difficile eft cognofccre motumef-
re;quia vna pais cius eft pta:terita, & alia futura;
& ita de modo cognofcendi eft maxima difScul-
tas. Item mocus non poteft fentici a fenfu \ quia
fenfatio faltem vifusHcin inftanti, mocus autem
fit fuccefllue.

Tertio : quia ignorato pofteriori non eft ne-
ccffe ignorare prius ; fed motus eft pofterior na-
lura : igicur non eil ncceire ignoraio motu.igno-
lare naruram. Maior patet , qnia cognitio poftc-
rioris dependet ex cognitione prioris., &non e
f;ontra;& minorapparet,quiamotuseftaccidens,

6 natura fubftantia; & modo fubftaniia prior eft
accidente nacura,cognitionc,& cempote,vt patet

7 Mecaph.text.4.

Qi^arto : quia caufa: func notiores fuis tSeSti-
bus , vc paret primo huius , texc.4. fed nacura cft
caufa mocus:Jgitur natura eftnocioc motu, & per
confcquens cognicio motus przfupponic cogni-
tionem nacnrac magis quam e contra.

Quinto : C\ itaelTcCifequeretuc qu6d determi-
natio de mocu debcrec prajcedere decerminacio-
|iem de nacura.cuius camen oppo(icum fecic Ari-
ftotetes.Probatuc confequentia , ex quo cognicio
nacurx prsfupponic cpgnicioncm mocus,& non
c conrra.

Scxr6 : quia motqs , & naturafunt duae tes ab
inuicem diftin(^2:igitur non implicar contradi-
(kiontxti vnum illorum cognofci Hne alio : igicur
pofito , qu6d ignqretur motus , non cft necefte
ignorare naturam.

Scptimo : <j«ia cunc fequcrecur qu6d ignora-
ta quietcneccffc cflcc ignorarenaturam ; confe-
quens eft falfum : quia cognitio podtiui non
prxfupponit cognicionem priuaciui, imm6 fem-
per c contraivt paccc i.deyinimaj text.70, £c pa-
tet confequentia:quiamocus, &quiesopponun-
tut : igitur eadem eft cognicio quiecis & mocus.
Namidemeftiudcxre(ai,&obliqui,vtpatet i.de
jinima , text.)^. ideo fi ignorecur quies ,neceflc
elt ignorare mocum,& pcr ic ignoraco mocu nc-
ceftc cft ignorarcnacuram;crgo,&c.

06bau6:quia antiqui ncgauerunc motum ef-
fe.qui tamen non negauerunc nacur^meftciquod
noij e([ez,(i mocumeftecfrccnocius, qukm natu-
ram clle.

Opppficqm arguitur per Ariftocclcm in prin-
cipio huius rercij,cext.i.qui ponic quod ignoraco
motu,necefie eft ignorare naturam.In quzftione
iftaprimo praemitcendae func quaedam diftiniflio-
nes declarantes ticulum quzfttonis quantum ad
fenfum textuaiero.Secundo refpondebicur phyfi-
ce ad quzfitum.

Quantum ad primum , norandum qu6d hoc
nomen natura eft nomen connotatiuum dc Ge-
Ijere u4d ali^uid ; cuius genus eft hoc nomen
principium ; & ideo multiim rcfcrc ponerc iftos
terminos , n^tura , prindpium , & huiufmodi tec-
rninos connotatiuos a parce fubiedi , vel przdi-
caci rcfpeftu verbi de prztcrito , vel de futuro;
vel rcfpc6bu vcrbi de ptzfenti includentis prz-
teritum, vcl futurum:quia femper a parce przdi-
cati huiufmodi cermini appellant fuamformam,
ita yc reftringancur ad tempus verbi,tam pro fi-
gnificaco , quam pro connocato , fed non eft ica,
quando ponuntur ^ parce fubiedli.

Secundo nocandum , qu6d ifta verba fiio , co-
gnpfio , i^noto fa<fiunt propofitioqem in fenfu

Lib. III. Phyficorum

compofito , fcilicet , quando przcedunt , vel fe-
quuncur tocam propoficionem ; feu in fenfu di-
uifo , quando ponuncur incer parces propoficio-
nis ; propriiffime tamen dtcuncuc de AxQio , vt
cognofio hominem ejfe , cognofc» hominem currere,
& fic de fimilibus : & mulcum referc quando ah-
quis cerminus ponicuc a parte antc refpedlu ifto-
rum verborum , & quando ponitur i parte poft,
& idco Ariftocelcs in primo Elenchorum ponic
difFccenciam incer iftas , venientem cognofio , ^
cognofio venientem : quia ad vericaccm pcimz fuf-
ficic, quod illa res, quzcft veniens cognofcatur,
ignoraro adhuc an fic veniens vel non ; fed ad
veritatcm fccundz requiricur , qu6d veniens
cognofcatur , & cognofcatur cire veniens , ira eft
inpropofico: quia ad vcritaccm iftius, cognofio
naturam,non fuflicic illara rcm cognofccrc , qua
cft nacura , fcilicet conceptu quidicaciuo , vc
pucaqu6deftfubftancia,vcl huiufmodi , imm6
cum hoc requiricur , qu6d cognofcacur calicer
fehabere, qualicer connotacut per hocnomen
natura.

Tcrci6 notandum,qu6d hoc paccicipium igno-
ratum , & cciam vccbum ^ quo dcfcendit,includic
negacionem,& ide6 confundic tccminumimme-
diace fequencem diftcibuciuc:fequicur cnim igno'
ro motum,igitur nuUiim motum cognofio.

Qaarc6 nocandum , quod ciculus quxftionis
poceft zquipollere vni tempocali , videlicec ifti:
Dum ignoratur motue , necejje eft , qubd ignore-
turnatura , quod eft fglfum : quia vericas tempo-
ralis prsfupponic vccicacem copulatiuz fadtz ex
parcibus illius ccmporalis.

Secundo poteft zquipollere vni caufali , & eft
fcnfus : quia ignoratur motus , neceffe efi , ^uodigno-
retur natura ; & ifta eft falfa pcopcer eandem
caufam.

Terci6,poceftzquipoIlerc vni condicionali;vc
i&i,fiignoratur motm, neeejfe tfi ijuod ignoretur natu-
ra:^ cunc accipio quzftioncm in ifto fenfu;dum
tamcn hzc di(^io neceffario faciat propofitionem
in fenfu compofito , diccndo neceflari6 fi igno-
ratuc mQ(Hs,igQocacurnacura;& hzcdeprimo.

Qi^ancum ad fecundum nocandum,qu6d tain
democu,quam dc nacura fcicur quod eft. Deinde
quid eft de(initiac,& rerti6, quia eft quantumad
prQprictates,& condiciones conuenientcs mociii,
& naturz , & hoc cam de propriecatibus com-
munibus , qu^m fpecialibus : vnde pcoprietates
communes func, quod omnis motus eftdiuifi-
bilis in infinitum,Dmnis motus eft in loco , & fic
dc aliis ; proprictates vero fpeciales funt,vc qu6d
mocui circulari nihil eftconcrarium,qu6d morus
habec calefacecc , & fic de aiiis : fed propriera-
tes communes nacurz func, quod Qmnis nacura
eft moca, vcl mobilis ; proprietates ver6 fpecia-
les funt, vc qu6d ccelum eft ingenerabile , & in-
corruptibile , & fic de fimilibus. Quart6 fcitur
propter quid tamde natura,quam de motu,fciIiccc
caufa pcopcerquid huiufmodi pafliones infunc
nacucz,& mocui.

Nunc ponuncuc conclufiones. Pcima conclu-
fio. Impoflibile eft dc aliqua re cognofcere,qu6d
ficnatuca , non cognofcendo motum. Probatur,
quia impoflHbile eft de aliqua re cognofcere
qu6d fic nacura,non cognofcendo,qu6d fitprin-
cipium , & caufa motus ; igitur impofljbile eft
dcaliqua re cognofccre, qu6d fit natura,non
cognofcendo motum. Antecedens apparet : quia
cflcnaturam,cft eflc principium moucndi,&

quicfccndi.

QujEftio I.

171

quiercenJi, Tcnet confcqucntia , quia de nullo
poreft cogiiofci quod fic piincipium motus , non
cognofccndo niotum.

Sccundo :quia implicat contradidlioncm efTe
naturam , & non ciTe principium motus ; igitut
implicatjcontradi(ftionem cognofcere natutam
non cognofcendo motum ; & proptcr hoc dicit
Aritlorclcs i.haius,tcxt.6.qu6d negantcs mocum
loqiicbantut innaturalitcr.

Secunda conclufio. NcceiTc cft ignorato mo-
ru,quantum ady/f/?,ignorare naturam , quantum
ad ijHidcfl , &} cft fciifus conclufionis , quod ad
cognofccndum naturam dcfiuitiuc, oporcct prx-
cognofcere motum eirc. Probatur , quia natura
dcfinitur per morum : nam in coiiccptu huius
termiui «<«f«r«sincluditurmotus , vc didtum fuic
prius: igicurad cognofcendum dcfinitionem na-
tura»,oportet praEfupponere mocum eftc. Ec dico
notabilicer quantum adyf f/y.-quia dicit Ariftocc-
les in i.huius.text.i i. quod indctcrminando dc
nacuralibus , oporcet prsfupponerc omnia , aut
quacdam moueri ; & ideo oporcet pracfupponcre,
quod motus eft & aliqua moueri ; fed non opor-
tet pra!fupponere,quid fit mocus dcfinitiue , quia
habitadcfinitione naturx in fccundo, inquiritur
quid fit motus dcfinitio in tertio.

Tertia conclufio. Ignoratomotuquantum ad
^«/;»f/?,ncce(reeft ignocarc naturam quantum ad
^uiaeft. Hoceftdiftu, quod ad cognofccndum
conditioncs , & proprictates fpcciales naturac,
oportef pra:cognofcere coiiditioncs , & propric-
tarcs motus. Probatur, quia ex proprietaiibus
motuum,& operationum rcrum naturalium con-
cludimus natucam carum , vt quia hoc calefacir,
concludimus ipfum calida: naturar. Similiter ex
proprietatibusmotuum coeli concludimus coe-
lum ingenerabilc , & incorruptibile : igitur, &c.
Patct crgo , qualirer fieft motus , &cfieft nacura:,
fimul cognofcuntuc : quia non prius cognofci-
tur, quod mocuscft , quam quod narura eft. Se-
cundo , quia fi eft mocus,pnfupponitur ad cog-
nofcendum definitiuc nacuram;quia in conceptu
nacurx includicurmocus ; fed^«iWf/?mocus non
pracfupponitur ai ejuid eft Tizxmx.-Tenio pater,
quia tam cjuii* efl; qukm quiaeft motus przfuppo-
niturad cognofcendum proprictatcs naturae : &
iftum ordincrn feruauit Ariftoteles in rcbus natu-
ralibus.Vndc in primo libroJ*hy ficorum prxfup-
ponit motum enTe. Dcinde ifto praifuppofito ; in
fecundo inquirit quid cft natura,& dcjndc in ter-
tio inquirit quid fit motus,& in aliis quinque li-
bris inquiritde pa(Tionibusmotus,cx quibus paf-
fionibus inquirit proprietates naturarum inre-
bus naturalibus tam gcncralcs quam fpeciales,
fcilicet in aliis libris naturalibus fequentibus , &
hace dcfecundo.

Ad rationes. Ad primam dico, quod motus eft
de difficili cognofcibilis , quantum ad ^««^ir/?,
fcddcfaciIicognofcitur,quantum adyi^,fcili-
cec per expcricntiam,& hoc prsfupponitur defi-
nicioni nacurx.

Ad fecundam dico,qu6d naturam elTe ■ eft pct
fe euidens ; lamcn quid fit natura non cft adeo
cuidens; & ad hoc pracfupponitur motus. Vcl
poteft dici ncgando maiorem : quia poflrunt elTe
duo euidentcr noca , &notitia vniuspotcftde-
pendere ex! nocicia alcerius ;* ficut eft in propefi-
to ; & ideo neccfle cft.quod ignorato motu,igno-
retur aliquid per fe & euidentcr notumEt quan-
do dicitur , quod motus non potcft fentiri , dico
Scoti oper. Tom. II.

qu6d non folo fcnfu extctiori , fed \. fcnfu exte-
riori mcdiantcintcriori,ideft,mcdiante mcmo-
ria,& virtute difcurfiua.

Ad rcrciam,ncgatur maior:quia liccc motus fic
pofterior quantum ad f^,eo quod eft effeftus na-
tufaE,& loquor de poftcriori fecundum naturam,
&nonfccundum tempus,ramenmotus'' cftprior
viacognitionis , quia per motum deuenimus in
nocitiam naturcE ; & idco authoritas Ariftotclis
vcrificatur indefinite.

Ad quarram, Cau(a:funtnotiorcs, &c. Dico
quodcaufae funt notiores propter c^uiJL , fed effc-
ctus fuiit notiorcs quantum ad c^uia. Sed fimpli-
cirer loquciido cffedus funtnotiorcs caufis , lo-
quendo de notitia noftra : quia de noticiadiuina
non cft ad propofitum.

Ad quintam. Negatur confcqucntia:quia quid
^motusnonpraefupponituc ad ^uideft naturse,
Ccdfieftfoluta.

Adfextam. Negatur confcqucntiarquialicct
fint res diuerfac', tamen cognitio dcfinitiua vnius
neccfl^rio dcpendct ex cognitione alterius.

Ad fcptimam.Negatur confequentia, quia na-
tura poteft cognofci per motum , nullo modo
cognofcendo quietcm. Ad probationem.Idcm cft
iudex redii & obliqui.id eft, cognofco obliquum
priuatiu^, pcr cognicionem refti , & habitus : fic
cognitio quietis habetur per motum, licct non c
contra.

Ad odauam dcantiquis.dico quod etant inepti
proptcr ignorantiam Logicz, vt dicit Commcn-
tator,vcl quod pertinaciter hoc fuftinebant.

ANNOTATIONES.

* V T Aturam ejfe eftperfi euidens. Nota naturam
L^accipiduplicitcr : primo fccundijm fuam
cffcntiam ; quo padko effentialitcr dicitur dc ma-
tcria , & forma. Altcro modo accipitur fccun-
dum fuam proprietatcm, <\y\x t^i caufire motum.
Si natura fumatur primo modo , non includic
motum effentialiter , ncque pcr illum definitur.
Si accipiatur fecundomodorefpicit motum , &
pct ilium dcfinitur tanquam pcr pa(Tionem,cuius
eft principium & caufa ; ex hoc fcquitur , quod
naturam cffe eft per fe notum , quia fcnfu cog-
nofcitur elfe^quid autem natura fit non rcctc
cognofcitur.nifi per motum : quia caufa; per fuos
cffe(Sus cognofcuntur.

^ Motnt eft pvier natura via cognitionu . Nota
qu6d natura co modo , quo cft prior in effc , eit
etiam in cognitione , videlicet a priori ; co au-
tcm modo quo cft poftcrior cognofcitur per rao-
tum,vidclicec i portcriori.noftraaucem cognicio
oricurab cffcdbu , per cuius cognitionem cogno-
fcimuseiuscaufam,& taliscft,quam habcmus de
natura per motum. Ec fi dicatur : ficut tes fe ha-
bet ad cffe , fic fe habet ad cognofci : fed natura
cft caufamotusin effc:ergo cft caufa cognitio-
nis mocus , & non c contra. Dicas, concedcndo
quod natura cft caufa motus : illa autcm caufa,
quae nullo modo eft effedtus, fcmpcr eftprior,
& caufa cognitionis fui cffeftus ; fi vcro vno
modoeft caufa , & alcero cffc(ftu$, in co qu^d
caofa , cft prior fuo cffcdu , & caufat cius cogni-
tioncm;in co vcri quo eft effcftus,& poftcrior,&
cognofcitur per cffedtum : modo naturacft cau(a
motus.quia c(Hcic mocum , tamen motus eft cau-
fa finalis naturac , quo padto finc motu neque de-
finiti,ncquc inteiligi poceft. Ariftoielcs etgo

P z quia

9-

N*tura hi'
fariAm fumi-
tur.

lo.

Text.g.
MotMt Mn

Z>*fim(it> mt-
$Hi,

Yii* eontrih

diHitntm

liim»r4.

Jext.y.

riJ* iegrtf'
Tionem Autr.
fnptr ifi» fx.

Text.S.
Jiispotefidi-
ei in Mllu,vel
in potentiM
fritli(iter.

quialocutus eft denatuta fecundum hancpro*
prietatem optime dixit , quod ignorato motu,
ignorabitur & natura.

EXPOSITIO TEXTVS.

DlHt/io Mutem ficundum i "vnumejHodcjHe ge-
nm,8cc. Hoc eft fecundum cap. huius tra£t.
inquo ponitduas definitiones motus. Secunda
ibi : Afeuetur nutem & mouens. Item primo po-
nitdefinitionem.Secundo declarat partesdefinio
tionis.Tertio concludit totam definicionem. Se-
cundiim ibi , ^0^ autem hocfit motus. £c tertium
ibi , ^fted igititr efi hic. Dicit igitur , quod cum
in vnoquoque gcnere aliquid dicitur fecundi^m
adum , & aliquid fccundum potentiam. Mocus
eftencelcchia, idcft,a(5tusexiftentisin » poten-
tia^fecundum qu6d huiurmodi,id eft , fecundum
qudd in potentia : vt alceratio aftus eft alcera-
bilis.fecundum quod alcerabile,& ica inducendo
in aliis mocibus , & mucacionibus dicic Ariftote-
Jes quod augmentationi,& diminutioni , noneft
aliquod nomen communeiHcut in aliis motibus.
£ft notandum , qu6d definitio cft communis ad
mutationcm. Patet pcr Atiftotelem, qui inducit
degeneratione, & corruptione. Secund6nocan-
dum , quod in definitione motus ponicur aEliu
tanquam genus ad difFetentiam illius , quod fo-
lum eft in potentia ad aliquam HifpoHtionem, &
ponitur exifientis in potenttA ad difFerentiam il-
lius,quod habet aliquam difpofitionemcomple-
te in a£tu,quia illud, quod aliquo iftorum modoi'
rum fc habet ad aliquam mutationem , non mo*
uecur ad illam^fcd ponicur ihufecundHm tjuod hu-
iufinoiiyzA defignandum concinuationem mocus;
& ide6 fi aliquid moueatur ad calidicatem , &c
definatmoueri , cum fuerit tepidum , cuncillud
eft in adu pcr aliquid caloris , efTec in pocencia
ad vlterius acquirendum : igitur illud non.trio-
uctur.

QtMd autem t hocfit motttt. Hic declarat pactcs
definitionis ; & prim6 quod fit a6tus ; fecundo,
qu6d fit cntis in potenciaj & tercio,qu6d fecun-
dum qu6d in pocencia. Secundumibi, Gluoniam
autem ^uadam eadern & potentia. Tercium ibi,
J^ico autem (juatenui. Ptimo ptobat , quod mo-
tus fit adkusjquia illud eft adus pet quod aliquid
dicicur in adlu ; quod priiis erat in potentia fo-
liim;fcd per motum aliquid eft in adtu, qnod erac
in potentia foI6m:igitur motus eft adtus. Maior
patet per defcriptionem adtus ; & minor apparec
exemplificando.Nam sdificabiIe,quod pri^s erat
in potentia mobile tantijm , per zdificationem
eft adu motum , &pcr confequens xdificatio cft
motus.Hoc exemplum eft de mocu locali ; & po-
nit aliud excmplum de motu alterationis , vt do-
itrinatio,medicatiotadolefi;entia,finefiit4,Sciiui\xCmo-
di,Sc per adolefcentiam intelligit augmentatio<
pem,& per fene(5tutem diminutionem.

^aniam ; autem tjuadam eadem,8cc.Hic ptohnt
fecundam particulam , fcilicet quod mocus eft
zGtai exiftencis in pocencia ; przmittit vnam di-
uifionem quod aliquid pateft dici in adtu , & in
potentia tripliciter : vno modo refpe6tu eiuf-
ciem,fed fuccefliue , vt quod eft inadlu calidum,
& in porentia, quod fit non calidum, fcilicet in
^lio tempore. Alio modo dicicur in adlu , & in
potentia fimul, licet non fecundum idem , vt ali-
quid dicirur in aftn calidum , & in potentia fri-
gidufTi. Tertio tnpdo dicit aliquid in g^lu ^ jq

Lib. 1 1 1. Phyficorum

porentia rcfpedtu eiufdem, & in eodem tempore,
licct non eodem modo , vt ilUid , quod agit in
aliud, & patitut ab eodem. Ifto prarmiffo probac
conclufionem,quiaomnis motus eftadtus corpo-
ris naturalis, quod fimul cft mouens , & mobile;
& mobile eft exiftens in potentia: igitur motus
eft aAus exiftentis in potcntia. Ec licetaliqui
dubicauerint , vcrum omnemouens effetmobi-
le, tamen pofteamanifcflimi crit , fcilicec in 8.
huius,ccxc.4j.qu6d aliquod^eft nnouens immobi-
le ; & fic patec quod mocus efl a^us encis in po-
tencia.

Dico autem^ quatenm fic. Ptobat qu6d motus
fit a£tus exiftencis in potcntia fecundum qu6d
in potcntia. Probat exemplariter,quia xs eft mo-
bilcadformam ftatux, fecund&m qu6defta£tu
aes , vel fecundum ^uod eft in potentia ad illam
formam ; fi moueatur ad illam formam , vt eft
a6tu zs , tunc femper moueretur ad illam for-
mam:fi vt eft in potentia ad illam forraam , tunc
fequitur , quod motus eft adus exiftcntis in po-
centia,fecundum qu6d in potentia.Et fubdit Phi-
lofophus , qu6d non $ eft idero zs effe in adtu, &
ipfum efle in potentia -, & hoc cft verum fecun-
dum rationem. Similitcr,dicit,qu6d pofTcfdnaii,
& poffe laborarc,licet fit eadctn res, tamen diffe-
runt fccundum rationem : & fimilicer licet fic
idem colQr,& vifibile:tamen fecundum aliam ra-
tionem dicitur color , & fccundum aliam vifibi-
le.Ica in propofico licct fit idem mobiIe,quod cft
in adtu pet illud, quod eft acquificum , & in po-
tentia per illud , quod eft acquirendum , lamen
hoc eft fecund6m diuerfas rationes.

Qupd 6 igitur efi hic. Concludic totatp defini-
tionem motusrquia illud eft motus,quo przfente
in mobiIi,mobile mouetur, & quo non przfente
nonmouetur; fed aauexiftencisin pocenciafe-
cundum qu6d in pocentia* cxiftente in mobili
mobile mouetur , & non prius , nec pofterius , vc
cxemplificat de zdificatione & zdificabiti:igitur
motus efta£tus cxiftentis in potcntia fecundum
qu6d inpotentia.

^H^d autem 7 bene dilhtm fit.Hic declarat defi-
nitionem motus pcr didtaantiquorum; & fecun-
d6 infert vnam conclufionem,ibi:£rm0f«^»(</fm.
Primo dicit qu6d ex didis anciquotum manife-
ftum eft,qu6d non eft facile definire motum, ali-
ter qu^m przdi<5to modo. Quia vel mocus eft dc-
finiendusmodo przdidto , vcl ficut antiqui dixe-
runt , quorum aliqui dixerunt motumefTealce-
ricatem;alij inzqualitatem,& alij,qu6d motuscft
non ens ; fed nullo iftorum modorum debet mo-
tus de6niri ; igitur definicio motus daca fuic bo-
na. Minor patet,quia per illos tcrminos non de-
bct definiri motus,quibus non plus conuenit mo-
tusquamquies , vel quomodo. Sed8 vtcontin-
git altcra.vel inzqualia moucri ,ita contingit ipfa
quicfcere. Et caufap quare pofucrunt motum ef
fenonens , erat ifla,quiamocuscft cnsindeccr-
minatum , ita vc non fitadtus in aliqno genere,
necetiampotentia: igiturnon debetponidcali-
quo Ptzdicamcnto entium, fed de coordinatione
priuatiuorum.

Etmottu 10 <juidem. Infert conclufioiiem,qudd
motus eft adtus imperfe^tus.Probatur : quia illud
quodmedio roodo fe habct interadum perfc-
dum,& puram potentiam,eftadtusimperfe£tus;
fed motuseft huiufmodi:ergo , &c. Maior patet:
quia tale neccft adus completus, nec pura pote-
fiiiSc n>inor apparet;quia fi illud,quod mouetur,

cffct

II.

Texi. 9.

Tcn.10.

Text.11.

Text.ir.

Tert. 13.
Text.14.

Text. ij.

Metus tfi
aOus imftf
feHns.

Qu^ftio 1 1.

TexM*.

eflet tn ada completo.iara celTacet moueri , & Ci
edet itiptKapotentia,adbac nondum mouere-
tor.

Afonetur i /mtem ffr mouens. Ponit aliam defi-
nitionem motus , & primo praemittit fuppoHtio-
nem , qu6d idem aliquando mouet , & mouctur.
Ptobatur, quianiouens quandoque eft in poten-
tia, vt moueatur , & per confequcns quandoque
a&umouetur. Secund6,qaia mouens quando-
quequiefcit: igituc quandoque mouetur:quia
motus , & quies funt priuatiua oppofiia ,'& idc6
Vidi e»ntr»- cui ineft vnum.natum eft ineftc rcliquuni.Tcrcto,
quia in his, quz agunt , & patiuntur ad inuicem
per concadlum;idem fimul agit, & patitur , quod
non eftec, niii quandoque fimul idcm mouecec,&
mouecetuf . Ex iftis infecc aliam dcfinitioncm,
qUod Motus eft <= adius mobilis fecundum c^od
mobite. Etpcobatur ex primadefinicione : quia
illud quod eft adus entis in potentia fecundiim
quod in potentia , eft i£kus mobilis fecundum
quod raobile^red motus eft liuiufmodi:ergo, &c.
Maior patec : quia mobile eft ens in pocentia; &
minor eft noca per primam definitionem. £c fub-
dit Aciftotelcs qu6d in omni motu eft aliqua fpe-
cies mouens , id eft , aliquod pcincipium cffeSki-
uum nTocus,vt in gener ationc hominis, horao eft
pcincipium effcdliuum.

diBhntm
Zinwg.

Defimitil
tm.

DtftMiti» mo-
tus ixflic»-
tur.

i6.

»7-

ANNOTATIONES.

• \£ OtHt efl ttUm tntU in potenti* , &c. Nota,
XVXquod illa Aifkxo eniu inpotentU accipitur
hic vno exillis tcibus roodis fupc^ capiculo pre-
ceJenti citatis in diui/ione pcima,* nempe pro
ente partim in a£lu,& partim in poceniia ; ita vt
deiinitio hunc habeat fenfum,Motus efta6lus
addifrecenciamiIlius,quod eft in meca potcn-
tia entis iu potentia , ad diffeccntiam illius, quod
clkin vhimo adlu : aqua enim. qus potcft eiTcca-
lida , vt deccm , & calefit vt quinque,eft quidem
in a£tu cefpedu illocum quinque gcaduumcalo-
ris , eftque in potencia refpedu aliocum gca-
duum , quos adhuc non acquiiiuit , ideo dicituc
entu inpetentia , & iddiiatfectindttm tjModefi inpo-
tentia, id cft.ea racione,qua talc ens cft in poten-
tia,non enim aqua calefic in qoantum eft in adtu»
fed in quantutn eft in potentia.
*" Anti(jHi dixerunt matum ejfe vel alterMicntm,Sic.
Notaquod hacc fuit fententia Pythagoreocum,
quocumquidam diccb;inc motumeircdiuernia-
tem : quia quod mouetnc , fcmpec fe habcc alio,
& alio modo : alij dicebanc mocum eftc inaequa-
licacem ,auc quia pcocedic ab inarqualitate ; aut
quia tendit ad iniqualitatem. Alij tandem dicc-
bant tnotum e(Tc non ens : quia quod mouecuc,
nondum eft pecfcdlc fub illa focma,ad quam mo-
uetuc. Cajrccum hacc fcntenciaabfucdiffimaeft,
quia ex illa fequeretur.quod id mouececuc, quod
habet diuccficaccm, auc inaequalicaccm , aut non
cns,quodeft plufquam falfuro.
•: Motm efl aEiiu mobilu ficundum ^uod mobile.
Nocapro plcnainrelligcntia definicionis'motus,
quod fubiedium in ordine ad fuam foctnam ha-
bet triplicem ftatum , & refpedum.PrimHS eft in
pura pocentia , quando videlicet eft expoliacum
omnifocma : verbi gcacia aqua.quando eft in
fumma frigidicace , cft in pura pocentia ad calo-
rem ,&fub hac confidccatione nulluseftmotus
naturalis. Sccundus ftatus cft in ordinead for-
mara,quando,fciliccceftina(flupetfcdo,Etcom«
Scotioptr.Tom. /I.

m

plecorverbi gracii quando aqua habet calorem ia
fummo , & lub hoc ftacu eciam nullus eft motos.
Tetciusftacus quando habec formam imperfe-
dam,& incomplecara.Quado ergo in definitione
dicicuc,qtiodeft adlus entisinpotentia,vel mobi-
Iis,eft idem, ac fi dicececur , motus eft adus fub-
ie6li,quod partim eft in a£tu , partim in potentia,
quiamocus cft adus illius ,in quo ncceftari6 Sc
feinper eft,fed femper cft mocus in ence in poten-
tia,hoc eft, in mobili : ergo eft adtuscntts in po-
tentia , vel mobilis. Maior patet in anima , qux
ide6efta£luscorporisanimati,quia fcmper rcpe-
ritur in corpore alato: & minor patet;quia in en-
te in pura. potentia non eft mocus , & in ence in
aftu complcto finituc motns : ergo nece(Iari6 re-
pericurmocus io ence in poccntia , quod partim
cft in a£lu.

Secund6 nota , quod fubieclum habens for-
mam poteft confiderari , vel in cftc quieto, vt
quando aqua acquirit duos gradus caloiis, & ibi
fiftit.ita vt nonamplius calefiat. Secundo modo
prout eftin continuatcndentiaadfortTiam,vt in
aqua.quzacquicit duosgradus caloris,& progre-
dtcur vlteriiisquoHfquehabcat pcrfedum calo-
rem;quando ergo fubici^um eftin hac cominua
tendentia,eft motus in eo : & hoc innuit Arifto-
teles illa particula , tjuatenw e(l in petentia , vcl
quatenus mobile; acfi dixiifet , quatenuscftia
concinuoprocena adperfcftam furmam.

Q^ >E S T I O II.

ytrum motus fojjit fercipi afinft 'vijiu»

Auetrocs %.Phy{!c.eimmeHt.x\.Ti.T\\oTf^ii i.di An.c«p.6.
/«5.13. (j- x.fMrt.quifi ■jt.nrt.i. Scotus in 4. diftinit.ii,
qutfi.i, i£gidiu$ i.dt An. CMp 6, Simon Pottias tMp.^.d»
dilere landua.in Itbnsde Att.qtufi.\%.Cm\aiht.x.d* An,
cif.6.ju*fi.^.

fi R G V I T V R quod non,quia vel pcrcipi-
turfuperpartemfpacij pcrtcanfitam,vcl
fuper pcrcranfeundam,vcl fuper partem
fupra quam adu cxiftit : non fuper partcm per-
tranfitani,quia fupcr illam non cft tnotus,fcd iatn
faAus eft motus : nec fuper parcem pertranfcun-
dara cadem ratione, quia fupet illam non fit mo-
tus,fcd fict , nec in fpacio in quo cft mobilejquia
in illo mobile non mouecur.

Secimd6,quia illudnon percipitur It vifu. cu-
ius nulla pars percipitut a vifu ; fed nulla pars
motos percipitur a vifu:crgo,&c. Maior eft nota,
quia impoffibile eft totum videri finc hoc, quod
parces videantur; & minor patet:quia partes mo-
tus funt praeteritum,& futurum, quorumncu-
trura illorum eft , & per coufequcns neucrum il-
lorura mouet fenfum.

Terti6,fimotus videretur,vel hoc eiretvifione
intuitiui , vel abftradliua ; non abftradiua : quia
nulla poteft fieri vifio nifi in przfcntia obie£li,&
ide6omnisvifioeft incuitiua;nec intuitiua, quia
feciaetctattmotntejffideomotiafuit.-modo non vi-
deo intuitiuc,qu6d motus fuit : quia iam tranfiit
inpraEteritum,&ampliusnoneft.

Quart6,quia oranis vifio fic ia inftanti;nullus
motus fit fn inftanti ; igitut nullus rootus eft
vifio. Maiorpatet in i.deAnima.text.70. &in
dc Senfu ,& Senfaco : & probatur ratione ; quia
fi inter vifutn , & aftrum ponarur manus , non
citius reraotacft raanus , qu^m vidcaiac aftruin,
P j quod

Viuifio qUt-

fiionu.

€jut p*rcl-
fluntur a
fenfu funt
in ttiplici
di^irentU,

4-

§!jtid fit fitr-
tifete motutn
ftr/tp/i$m.

ittiui ntm

potefi ptrcipi
filefeHfu ex-
ftriori.

qaodnon e(Tet ni(i viHo neret fubit^. Minor ap-
paretin 6.hutus,text.;7. & in/. text.38. rdlicec
qu6(l omnis tnotus (it in tempore.

Quint6,quia ifta,m9^fVf rooMr/Mr,a:quipollet ifti,
nobilt mcuekatur, mobile tHfuetHr , & immecliatepofi
moueliiturykd vifus non potcft percipere,qaalitec
illa copulatiua (ignificat , ideo non poteft perci-
perc.quod mobile mouetur.

Sext6,non poteft videri,qu6d hocmouebitur:
igitut npnpoteftvideti,qu6d hocmouetur. Tc-
net confequentia , quia ad iftam , hocmouetur;
fcquitur hoc moucbitur rroodo qui cognofcit
confcquentiam eflc bonam,& non cognofcic
confequen$,non cognofcit antecedens. Probatur
antecedens , quia hoc mouebitur cft futurum
concingens : igitur de illo quod mouebicuc
poflSbilc eft qu6d non mouebitur, & tunc pona-
tur in eflc,qu6d n6 mouebitur,fcquitur quod de
aliquo iudicat ipfurn moueri, & tamen non mo-
uebitur , & per confcquens iudicium totumerir
falfum,quia fequitur non mouebitur ; igitur non
mouetur. Confirmatur : quia poflibilc eft quod
mobile, quod mouetur,(it mouens voluntarium:
igitur fuppoiito, qu6d nunc moueatur , poflibile
eft , quod poftea non mouebitur : igitur de illo
nunquam poteft iudicari euidenter , qu6d ipfum
mouctur.

Oppontum argujtur per experienriam. In
quxfiione Prim6 vidcbitur de pcrccptione mo-
tus.Secund6 videbitur dc erroribus contingenti<-
buscircamotum.

Quantum ad ptimum , notandum quod illa,
qnx percipiunturlifenru, funt in triplici diffe-
rentia , qusedam cnim pcrcipiuntur ^ fenfu extc-
riori folo,iine adminiculo interiorum,vt luces,&
colorcs, quantumady?^percipiuntur folo vifu,
Alia funt qua: percipiuntur a fenfu exteriori me-
diantc adiutotio memoriz;(icut Iuces,&colores
non percipiuntura vifu folo,quantumad ijtUdefi:
vndcdc luce nullus iudicat pet vifum an iit lux
Solis, vel ignis, niti pcr memoriam lucis aliiis vi-
fa;,faciendo comparationcm lucis,quam nunc vi-
det ad luces,quas alias vidir. Alia funt qus per-
cipiuntut \ fenfu cxteriori mediance adiutorio
fenfus interioris, fcilicct tam mcmoria; , quitm
imaginatiuz ad difcurrcndum, & ratiocinadumj
& ue percipitur lirus , corporeitas , proportio
vnius rei ad aliam rcm,& quies,vt poftca dicctur.

Secundo norandum , quod percipere moium
per vifum , aut alium fenfuro, loquendo de motu
locali , non eft aliud , qultm pcrciperemobilc in
duobus (itibus diuerfis fuccefliue , &induobus
inftantibus diuerfis, inter quac cadit tempus fen-
fibile medium: & dico in duobus fitibus diuerfis,
& non in duobus locis , proptcr motum circula-
rem:quia quod mouetur circulariter, non mouc-
tur dc loco ad locum', fed mutat fitum fccundum
partes.Sccund6 dico,inter qux cadit tetnpusfen-
fibile medium ; quta fi tempus medium circtin-
fcnfibile ,runc mobile non iudicareturmoaeri:
fed occupare totum fpatium continue , vc patec
dc baculo, cuius extremum eft ignitum velocitcr
pircundudo,

Ex ifto fcquitur , qu6d rootus non poteft per-
cipi folo fcnfuextetiorifineadiutoriomemoria:.
Probatur , quia oportct recordari : quia mobile
prius fuit in alio ficu.Secund6 fequitur vittus di-
ftinda fcilicct cogitatiua , vel imaginatiua, quae
diftinguit inter fitum in quo ptius fuitmobile,
& inter fitum in quo nunceftroobile. Teriio fe-

Lib. III. Phyficorum

quituc, quod oportet efle aliquod quiefcens , vel
aliquod motum diucrfo motu , ad quod fenfus
comparet illud,quod iudicat moucri:& ide6 fi to-
tus mundus mouerecur mocu te6to,\ nuUo poftec
percipi ille mocus, quia nihil eftec refpcffcu cuius
poftec fieri comparatio vnius ad alterum , (fci-
Jicct moti adquicfcens> velad aliud aliomodo

motum.

Tetti6 notadum de alih motibas k motu locali
qualiter percipiuntur : vnde altetatio, quz cft de
vna qualitate ad aliamaltcrius fpeciei percipitui
per hoc,qu6d mobilc priiis mouebat feipfum fub
vna qualitate,& poftea in alio|tepore fub alia,in-
tei quz tepora cadit tempus fcnfibilc medium:&
dico hoc pro tanto : quia fi tempus medium non
eft fenfibilcnonbene percipimus motum, vt pa-
cecde illuminacione , de qua propter infcnfibili-
tatem menfuraB nefcimus,an iiat fubit6 , vel fuc-
cefliuc:fed intenfioqualitatis percipitur per hoc,
qu6d mobile prius mouetur intenfius , & pofte»
remiflius fub eadcm qualitate,& rcmiiEo per op-
pofitum. Exquopatec qu6d in perceptionc in-
tenfionis poteft accidere error : Prim6 propter
meliorcm difpofitioncm organi.Secundo propter
melioration^ difpofitionis medij. Et Tertio pro-
ptcr meliorem applicationem mobilis , quod vi-
detur : quia in quolibet iftotum trium cafuum
mobilc apparcbit intendi, nulla tamen cius qua-
litate intensi. Iftos tamen errorcs cxpertus benc
poteft deprehendcre. Itcm condenfatio pcrcipi-
tur per hoc, qu6d vifibile terminac vifum , quod
prim6 non terminabat ; & rarefadio per hoc,
qu6d per aliquod vifibilc tanquam per medium
videtur aliud , quod prius non poterat videri, &
eodcm modo percipitur diaphancitas.

Nunc ponitur ifta conclufio.Motus percipitur
afcnfu , &non folum ^ vifu, imm6cum hocab
aliis fenfibus.Ifta conclufio eft per fe nota,nec in-
diget probationc : & ide6 dicit Ariftotelcs i.hu-
ius , qu6d in naturalibus oporrcc fupponcrc om-
nia,aucquzdammoueri.Item Comm^tatorin 8.
huius,comm.ii.dicit,qu6dfermodicensomnia
quiefccre eft falfus,& rcpugnat expcrientiae. Pa-
tct igitur, qu6d motus percipitur ^ fenfu , & per
quod medium,& hocdeprimo.

Quantum ad fecundum,vt vidcatur qualiter ad
perceptioncm motus requiritur memoria:notan-
dum qu6d motus eft in triplici difFcrentia, quida
enim eft motus quo in quolibct temporc fcnfibi-
li pertrafituradfpaciu fenfibilc; vt quandocquus
cuffit,& ad perccptione talis motus non requiri-
tur rcferuatio memorix;fed fufficitreferuatio per
phantafiam, aut per fenfum exteriorem , fi fcnfus
cxterior aliquo modo referuat. Alter eft motus,
quonon in quolibet tgpore fenfibili pcrtranfituc
fpatiii fcnfibile, fcd in quacuor,vel quinquc tem-
potibus fcnfibilibus pertranfitur vnii fpatiii fcnfi-
bile, & ad pcrceptionemtalismotusrcquiritur
memoriaad referuandu ,quod mobilepritis fuic
in alio fitu, ficut patet de motu Solis. Vndc afpi-
cientes ad Solem non ftatim pcrcipiiint , quod
roouetur,nifi continuent vifionem per tcmpus
aliqualiter magnum. Scd alius cft motus , quo in
multis tempofibus fenfibilibus non perttanfitur
fpatium fenfibile : immo vix infra fpacium vnius
hora: pertranfitur fpacium fenfibile , ficut cft dc
motu oGtzux fphxra: : & ad perccptioncm talis
motus non fufficit mcmoria.fcd rcquiritur mag-
na rercruatio,& obferuatia pcr libras,& fic patet
qualitcr ad diucrfit^tem raotus in vclocitate,

&

tdotti «/91)
mttu Itcttli
quotnoioper-
cipi»ttturk
fenfu.

6.

Motusferti-
pitur kjtnfu.

Motusofi tm
triplici dtfe"
rentiu.

Qusftio Iir.

175

7-

Zrrvr mnlti'
pltx c$nti»-
^it in ptrei'
ftitnt mttms.

8.

ic carditate dtuetfimod^ requkitut virtus cognt-
tiaaad pcrcipiendurn motum.

D^nde de crrotibus contingentibus notan-
dum, quod multiplex contingit etror in per-
ceptione motus. Prim6 propter nimiam velo-
citatem , & ide6 cradlus velocior apparet nobis
quiefccre.

Secund5 propternimiamdiftantiam : quia li-
cct motus fit fufficienter velox , vt petcipiatur,
tamen propter nimiam diftantiam , aut elonga-
tionem non percipitur, vt de motu Solis.

Tcrtio propternimiam tarditatem: vt de mo-
tu odlauz fpha:ra: , Sc de motu aagmenti , & de-
crcmenti in animalibus,& in plantis,qui propter
nimiam tarditatem non percipitut in modico
tempore.

Quart6 propter paruitatem mobilis , & ideo
atomi , qui mouencur in aere , non pcrcipiuncur
moueri propcer paruitatem.

Quint6 propier imaginacionem, vt equican-
ti iuxca murum prope.apparec murus moueri,eo
qa6d non cogicac de raotu proprio.

Sext6 propter hoc , quod oculus fimul moue-
tur cum illo quod mouetur , & ideo exifteus in
naoi non percipit naucm moueri.

Septim6iudicatur aliquid quiefcere, quod ta-
men raouetur,eo quod videns,& vifum confimi-
li motu mouentur : vetbi gratia , exiftenti in na-
ai apparec alia nauis mota tanta velocitare
quiefcere , pofito quod non videac aliud quam
aliam nauem.

OAauo propter indifpofitionem organi quan-
doque accidic error in iudicando de mocu.

Nono propter motum fpeciei in oculo, & hoc
dc fecundo.

Ad fationes. Ad primam dico , quod motus
percipicur fupcr partem fpacij , fuper quam mo-
bilc eft, camen memoria quod pi ius fuit alibi, &
camen zftinuticne , quod poftea eric alibij &
ide6 poceft conccdi,qu6d vifus non percipic mo-
cum.falccm folus, fedmediante vifu, meraoria,&
zftimacione , vel imagtnacionepercipic mocum.
Vel fub alio modo loquendi dicicur , quod per-
cipicur fupra parcem fnacij , fupraquam mobile
eft , dimiccendo partem fpatij , fupra quam prius
fueratt&acquiccndopartem, fuperquam poftea
crit.

Ad fecundara , conceditur maior , & negatnr
minor:quia pcr vifnm percipimus,qu6d nunc eft
in hoc loco , & pcr meraoriam recordamur,qu6d
prii^s fuit in alio loco.

Ad tcrtiam dico , quod maior debet intelligi,
qu6d omne quod videtur eft lux , vt color , auc
videcur per lucem, vel colorem.

Ad quarcam, concedo modo difto , quod me-
diante vifu habeo certam cognitionem de quali-
bet parte illius copulatiuz , fcilicet pcr vifum
mediantibus aliis virtutibus interioribus.

Ad quintam , quia omnis vifio fit ininftanti,
&c. Negatur confequentia, quia fuppofito vifio-
nem fieri fubit6 , tamen continuatur faccefljuc:
propter quam continuationem fucccfEuam po-
ccft percipere motum.

Ad fextam , negatur confequencia. Ad pcoba-
cionem dico, quod neceftacio fi mouetur,moue-
bitur : & quando dicitur de agcnte voluntario
dico ,qu6d non obftante, quod agens fit vo-
luntarium, neceftario fi ipfum mouctur, mo-
uebitur.

Qjf JE S T I O III.

ytrtim in alteratione qualitaj acquiratur

frbito tota Jimul , <^el pars

foji partem.

Auerroes 3. Fkyf.etm.4^ Gotfredus quodl.7. qutfi 7. Alber.
j. Phyf.tr»a.i.e»p.\ ^f 5. D. Thom.i.i. qmtjl. yx. »rt.
1. D.Bon.tn l.dijl.iy, qudft. t. ScotMS ihid.qMtJi.i.G*-
bticl, Capteolus , & Giegorius ibid. qutft.i. Occhamus
qut.li.6. CuDimbtic. e»p.x. qutft. i. ^ dtgentrtt. ttp.^,
jutft. 1. Compluteti. dt^. 16. qHtft.t.RaiuvitrM3. i.
qitft. 1. f abct Thtortm. 40.

Rgvitvr prirao, qu6d tota fimuH
quia vcl prouenitet (ucccffio propter
partes quantitatiuas fubicAi , vel pro-
ptcrpartes formz graduales : nonptimomodo,
quia alteratio luminis fit fubit6 , vt patet i. tU
Anima , text. 70. Item contingit aliquod totum
fimul altcrari , & non dimidium priiis , vt tota
aqua congelatur,vt patet lib.de Senfu,& fcnfato,
Nec fecundo raodo : quia cura illz pattes finc
eiufdem rationis, qua ratione vua producctetur,
eadem ratione alia : idc6 vel omnes fimul produ-
cercntur, & habctur propofitum ; vcl nulla pro-
duceretur, quod eft contra expcricntiam.

Secundo : quia vcl ills partcs fornije cfTcnt
eiufdem rationis, vcl diuerfatum fationum,quia
folius fubftantix compofits cft proprium habcrc
partes diuerfarum rationum. Ncc ciufdem ra-
tionis, quia omnis multitudo cft reruro difl^eren-
tiarum fccundum fpecicm , vcl fecundiim qiian-
titatcm, vt dicit Commentator primo huius,
comm. I j. raod6 illa: partes formz non difFcrunc
fecundum quanticatem , quod paccc cx duobus:
Prim6,quiaplures gradus fotmat func fimul in
eadem. Secund6 ,quiamulca: funtqualitatesin
fubiedisindiuifibilibus, vtpatet de adibusani-
ma:, qui funt in intelledlu.

Tcrti6 fequctetur , quod quodlibet alrerans
aliquod pa(rum,eftct infinitar virtutis intcnfiux;
confcquens eft falfum, j. huius, cext.57. Confc-
quentiatenet,quia omniscfFcdlus, fcilicct qua-
litasprodufta,c(Ietinfinitcintenra: quiain qua-
libct parte temporis, fecundura quod eft fucccf-
Co in altcratione.producitur aliquis gradus qua-
litatis ; & cum fint.infinita: partes tempofis,fe-
quitur, qu6d in fine horae cftcnt infinitz qualita-
ccs produ(5lz , & per confcquens illa qualitas ef-
fec infinita , prxcipue cum in parte pofteriori
cemporis plus acquiritur dequalitate: vctbi gra-
tia , de caliditate , quim in priot i , cijm in parte
pofteriori minor fit refiftcn^ia in paffo.

Quart6, forma gradualis,vt caliditas.non de-
perditur fucccfllue : igitur non acquiritur fuc-
ccOlue. Tenet confcquentia , quia idcm eft mo-
dus acquifitionis, & deperditionis. Probaturan-
tecedens,quiaex quoquilibetgradus caliditatis
eft «que pra:fens, & atque approximatus corrum-
penti, qua ratione corrumperetur vnus gradus,
eadem ratione alter: igitur vel nullus cotr umpe-
cur, vel omnes fimul, & habeturptopofitum.

Quint6 fequeretur,qu6d alterationo efTet vnus
motus, confcquenseft falfum , vt pacec 5. huius.
Probaturconlequentia ,quiaad vnitatem motus
requiritnr vnicas termini 4</^H;m, vtpatetibi-
dem-, mod6 in alteracione non eft vnuscermi-
nusj immo cominaeaIcer,& alcer, fcilicet alia,&

P 4 alia

176

Lib.IlI. Phyficorum

J» MlttrMtit-
m* rx trihus
trtuenlre po-

alia pars form« : igitut continuc cft alia , & alia
operatio , & per confcquens aherxtio non el^
vnus motus.

Sexto. Nulluni indiuifibile acquiritur ruccef-
/luc j fecl omnis forma cft indiuinbiiis , vt patct
per definiiionem formx, fcilicet , (^xxbA form» eji
cpmptfitioni contingim fimplicii (^ iaunruAiU ejfentia
cenfifiem, vt patct in iib.6. Principiorum.

Scpcim6,de qualicatibus non habentibus con-
ttarium. Vndc non apparet , vnde in gcncta-
tionibus huiufmodi qualitatum proueniat fuc-
ceflio.

Oppofitum arguifurper Comtnentarorcm j,
huius, comm.4.& j. Phyfic.4.& 5 48. vbi ponir,
qu6d raotus e(l acquifitio partis poftpartem ''ius
perfe^tionis ad qucm mobilc tcndit , donec per-.
(iciatur j & fic in adlu, quam dcfinitionem intel>
ligit de motu altcrationis acquifitiuo.

Secundo, nifi fieret fucceiCo in altcratione fe-
cundum partes formx, fequeretur,qu6d altera-
tio non eflTet verus motus ,quod eft falfum; vc
patcf. Et patet confequentia , quia de ratione
veri motuseft , qu6dilat fuccefliucde affirmato
in afHrmatum in fubiedlo in adu.

Terti6, ficut eft in motu locali , & augmenta-
tionis ; ita videcur eile in motu alterationis : fcd
tam mocus localis ,quam augmentationis fiunt
fucccfliiue ; ergo , &c.

Quart6 alicec fcqueretur , qu6d agens in alte-
rationecflet infinitz virtufis; quia agetet in in-
finitummodica menfura; modo agens in men-
fura diuifibili, eil aliquanrx vircutis, & agens,in
niinori menfura, e(i vnaioris virtutis : igitur qus
eft proportio menfurae ad mcnfuram, eft proporr
tio agentis ad agcns.

Notandum, quod quxdam funt qualitates ha-
bentes contrarium , vt caliditas, frigiditas, &
confimiles : alix funt qux non habcnt contra-
cium , vt lunien, fpccics colotis , & aliqui a^us
animz,

Secund6 notandum , qu6d in alteratione tri-
pliciter poteft prouenire fucceflio ; vno modo
quantum ad partes quanticatiuas fubicAi ; vt
ignis fuccefliuc calefacic lignum , prim6 parccm
propinquiorcm; fecund6 rcmociotcm. Secund6
prouenir fucceflJo ex patcegraduumforma:; vt
ignis calefaciens lignum , prim6 incroducit ca-
lidicacem rcmiflara ; poftea intenfam , & hoc
in candem partcm ligni. Tertio prouenit fucccf-
fio vcrpque modo : vt quando ageps non eft fuf-
Hciencer approximatum ad omnes partes pafli:
tunc prim6 calefacit partem propinquam,deinde
remotam. Item parccm propinquam primo alte-
rat remiflius , poftea inccnfius.

Tcrci6 notanduro , quod aliqui pofuerunr,
qu6d gradus formx diftinguitur<t forma ; ita
vtgradus caliditatis noneft caliditas. Tunc di-
xerunt,qu6d forma, verbigracii, calidicas ac-
quiritur fubito tota fimul , quantum ad fuam ef-
icntiaro. Quod probantpet aliquas racionesan-
tc oppoficuro : fed tamcn forma acquiricurfuc-
ceflluc.quancum ad gradns fotmz. Scd iftud non
valcc : quia gradus caliditacis non eft aliud.quam
pars incegralis caliditatis, & ide6 quilibetgra-
dus calidicacis eft calidicas. Item ilte gradus , qui
ponitur acquiri fuccefliuc , eft quxdam forma;
igifurdc illo gradu adhuc ftaret dubicacio,vcrum
quancom ad fuam eftcnciam acquirerccurfubic6,
vcl fuccefliur, & cunc vcl procederetur in infini-
fpm,vel aliqiu formaquan^um adfuamefteu-

tiam acqnireretur fuccefliu^ > quod eft pcopo^

litum.

Quarto notandum ,qu6d quando Ariftoteles
dicit qu6d contingit aliquod tocum fimul altera-
ri, qu6d totum potcft imaginari diuidi duplici-
tcr: vno modo in partes,quarumquarIibetnon
eft a;que prxfcns alteranii ; fed vna propinquior,
& aliaremotior; & fic non contingit totum al-
terari fimul quo ad tales partes : imm6 de necef-
fitate fuccefliuc. Alio modoquoadpartes qua-
rum neutra cft rcmotior , vel propinquior ab
agentc; vcrbi gratia, fi imagineturdiuidifecun-
dumfupcrficiemalrcranti applicataroi& ficcon-
tingit aliquod totum fimul alccrari.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima cqnclu-
fio : In alteratione ad qualitatem , qux non ha-
bet contrarium , eft fucccfllo fecundum partes
quantitatiuas fubiedti. Probatur ,quiaomnis ta<
lis alteracio , aut fit per nouam generationem
agentis, vel pafli, aut vtriufque , vel per applica-
tionem alterius eorum, aut vtriufque, vel perre-
motioncm obftaculi ; fed neceftc cft quolibet
iftorum modorum fieri fucceflliue; ergo , &c. Et
ifta c6clufio poicft fimiliter poni de qualitatibus
habecibus contrarium: fedpono eam de non ha-
bentibus, quia de eis roinus videtur,qu6d in illis
fiac fucceflio. Scdobiiciiur de lumine , pofico
quod fic vnum luniinofum quadrac; figurq.cui fic
obftaculum corpus opacum quadratuni maius.&
moueacur luminofum versi^s extremum opaci:
tunccapioprimum inftans, in quo fupctficieslu-
minofi,& fuperficies opaci funt xquatiter coiun-
dx. Tunc arguitur immediaic poft hoc ; atiqua
pars luminofi eft pr^fens toti fuperficici corporis
opaci;igitur tota illa fuperficies eft fubit6 illumi-
naca.Refpondetur negando confequenciam;quia
ancequarocumque parcem luroinofi prxfencem
illi fuperficiei,piius erac vna pars minor prxfcns,
qux ad minorcm diftantiam fufficiebat illnmina-
re,& antc illam adhuc vna minor, & fic in infini-
tum ; igicur ante quamcuroque parcem illius fu-
perficiei illurainatain , prius crat alia pars illu-
minara,

Sccund6 dubitatur.vtrum poflibiIeeftec,qu6(l
fieret altcratio fine tali fucccflionc. Refponde-
tur qu6d noh nacuraliter , tamen conditionali-
ter , C\ aliquod luminofum cfTct fubit6 prxfcnta-
tum medio fuflicienter difpofito ad fufccptio-
nem fui luminis, fubiro illuminaret illiid me-
dium. Et illud idcm potcft probabilitcrfuftincri
de ignc ; quod fi ignis elTct fubit6 approximatus
alicuipaftb, in quodfufficerct agere, inprimo
inflanfi agerer ad tantam diftantiam , ad quan-
ta«T» vnquam poftea, licct non xquc intcnsc.fup-
pofito , qu6d agens intendatur , aut paiTum mc-
lius difponatur, nec quod aliunde fiac agenti au-
xilium.Ec fi concrariumapparcacveloppoficum,
hoc cft eo,qu6d adioagcncis eft rcmiffioc io
remoco, qu^m in propinquo.

Sccunda conclufio. In alccratione ad qualita-
temnon habcntem contrarium, non cftfucccflio
fecundum graduSformx.Probatur perexperien-
tiam, fuppofito qu6d aliquod fufcepiiuum lumi-
i)is,vt puta cryftallum,apponatur radiisSolis,vi-
dcmus , qu6d in principioapplicationis efficicur
ica'luminofum ,ficut vnquam poftea. Etdcbet
conclufio intclligi de agente , & paftbeodcm
modo fc habencibus, ita vt non fiat melior ap-
plicacio, nec vnum in virtutc augeatur,nec aliud
in difpoficionc mclioretur.

SccuB

Ttttim pttefi
inteUigi di-
mdi dufliti'
$*r.

6.

In »ltir»tit»
ne »d ^umU'
tatem ho»
hMbtntem
ttnirMrium
ejl fuceejfu
feeudumfMr'
tts quMntiei-
uiu fubitSi,

.7« MlterMtit-
ne ad quMli-
tatem nen
hMbenti etn-
trttrium ntn
tftfuefeffit
feeundS irn-
dusftrmt.

Qusftio Iir.

V7

Secondo . quia (\ agens non producac in prin-
cipio cantum,quantum poteft qua ratione eft pec
tuium tempus, eadem raiione per infinitum tem-
pus i cum non habct refiftentiam , n^c impedi-
mentum.

Tertia concluHo.In alteratione ad qualitatem
habentem contrarium , eft fucceflio fecundum
gradus forma:. Probatur per experientiam. Vnde
aquaapproximataigni calefit remiflHuc : deinde
cius caliditascontiniie intenditur:nec valetdi-
cere., quod prius per magnum tempus abiiciatur
contrarium, & poDca fubito inducitur caliditas,
adquam eft alteratio , quia in nobis experimur
oppofitum. Nam primo fumus calidi.podeanon
folum perabiedionem przdinz caliditatis, im-
vah per noux frigiditatis induAionem , cuius
fignumcft , qu6d efficit frigiditatem. Patet igi-
tur qu6d in alteratione eft fuccefllo fecundum
gradus formar.

Ad rationes. Ad primam dico , qtfod neatro
modo:quia in habentibus contrarium eft fuccef-
fio fecundum gradus forms , & etiam fccundum
partes quantitatiuas fubiec^i : fed in non haben-
tibus contrarium non eft fucceOlo niH fecnndum
partes quantitatiuas fubie<n:i. Ad probationera
de aqua didura eft in quarto notabili.De luminc
Ariftotelcs intclligit quod fi luminofum elTet
fiibit^ prsfentatum raedio , fubito caufaret lu-
men. Ad probationem dc gradibus formx dici-
tar vno modo , quod agens naturale magis de-
terminat ad produdbionera vnius gradus , qu^m
ad produdionera aherius. Aliterdicitur,qu6d
licct fit ex intencionc agcntis ptoducere calidi-
tatem ; tamen connacuraleeft , qu6d vnus gra-
dus primo producacur, quamaher.

Ad fecundam dico,qu6d illa: partes func eiuf-
dem rationis. Ad probationem dico , quod licct
non difFeranc quantitate extcnfionis,tamen benc
diffcrunt quantirateintenfionis.

Ad tcrtiam , negatur confequentia , quia ali-
qua quahtas , vel pars quahtatis producetuc
fubito.

Ad quartam, negatur antecedens. Ad proba-
tionem dico, quod hcet illjc partes fint fimul,ta-
mencft '' ibi ordojitavc ille gradusprimoge-
neratus vltimo corrumpitur. Et dccaufa imagi-
nanturaliqui , qii6d gradus primo introdudlus
maiorem habec fixionem in maceria , & hoc
propter maiorem appetitum materiae , quando
niateria omnino caruit, qu^m quando habuic
partem formaE. Tamcndicitur aliter ,qu6dde-
terminatio ad corruptionem vniusgradus prius
quam ad corruptionera alterius , cft ab agcnte
vniuerfali.

Ad quincam, negacuc confequentia^quia liceC
continue acquiraturalia,& alia caliditas ; camen
quia ex omnibus illis fic ^ vna calidicas,ficuc ex
partibus cotum , proptcr hoc raotus cft vnu», &
ad vnum tcrminum.

Ad fextam , conceditur maior , fi fit fimplici-
terindiuifibile,tam intenfiue, quam extcnfiue:
& negatur minor. Ad probationem : Author in-
tclligit, quod forma ^ eft fimplex , & indiuifibi-
lis per priuationera compofitionis ex partibus
diuerfarum rationum. Adaliamdidum eft.

10.

ANNOTATIONES.

TTritrn in alteratione cfualitas accjuiratur
i fubito , &c. Nota , quod quacftio cft, an

alteratio fit mocas conttnuus,quz poceft habere
cripliccm fenfum. Primus fenfus eft , vtr^m al-
ceracio fit mocus concinuus,& perpecuus,vc mo-
cus coelorum ; & de hoc non cft quzftio. Sccun-
dus fenf.is eft,vrtucn alceratio fic concinu2,id ell,
abfque vlla incerpolacione in toco cempore,quo
mobilealteratur , neque etiam de hoc quzritur:
namcercumeft, quod propcer aliquodimpcdi-
mencum mobile non fic femper alteracur.Ter-
cius fenfus eft , vtrup alreratio fit continue fuc-
cefliua,faltem pro illo tempore quo durat ; ita vc
mobile fuccefliuc, id eft.per partera poft partem
acquirat forraam , ad quam raouetur : & in hoc
fenfu cxcitaturquxftio, & habet difticultatem.

Secund6nota,qu6dGotfredus,quodl.7.qu^ft.
7. tcnecin augmencatione forma; non dari gra-
dus , fed forma coca firaul acquiricur , cuius op-
pofitum femic Scocus hic , & in i. dift. 17. Pro
cuius incelligentia obferua,qu6d gradus eft por-
cio perfedionabilis forma: fpecificac extra con-
ceptum quiditatiuum eius , ipfam formara fpe-
cificam intra fuum conceptura quiditatiuum
includcns,& inclufus realiter intra conceptum
indiuidui. Nam forraa fpecificabifariam confi- Ttrm* ^ed-
derari poceft ; vno modo eflcntialiter , & qui- fi'*^'f"'»^

j. . ' V ., , .1. -t n eoijKlerart

dicaciuc cantum.Alccro modo maceriahcer.id eft, ^,,,^

fecundum elfe, quod habec infuis infcrioribus,

feuindiuiduis.Priori modo forma fpecifica con-

fiftic in indiuifibili , ac pofteciori modo , fcilicec

macerialiter habcc latitudinem graduum. Dici-

curaucemqu6d gradus includic formam fpccifi-

cam in fuo conccpcu quiditatiuo , quia calidi-

cas decem graduum cft caliditas formaliter , &

quidicaciue , quia qua:libec Calis cuiufcumque

gradus includic forraalicer , & quidicaiiue cali-

ditatem, licet calidicas nonincludac quidicati-

uc dccem gradus.Dicitur item ,qu6d ipfarcali-

tcr includicur in conceptu indiuidui,Iumendo

indiuidaum per accidens , id cft , proaggregaio

cx natura, difFerenciaindiuiduaIi,& gradu : quia

calidicas decem graduum eft realicer albedo.

b Tamen eilibi ordo. Nota qu6dinceciftosgra- 11,

dus nullus eft ordo eflencialis , fcd cancum acci- inttr gr»dus

dencalis, /icuc , & incer parccs \\ntx. Vndc ficuc /«""< »»» ffl

priroa pars linex poffec efle vltima , ita primus ''''* #""*-

gradus poflet efl*cmedius , & vltimus : quarc in-

ter iftosgradus fimplicicer non eft ordo , fed fo-

lura habcncordinem quacenus induunc modum

numeri : qui camen modus noh eft ibi ex natura

rei.fedad placicum; fignare enim huiufmodi

gradus cftad placicura.

c Exotnnibiu iUu fitvnacaliiitai. Nota,qu6d TcmuhM-

in forma habcntcplures gradus duplcx eft vnitas *'"''* ''*'"''"

priraa cft vnitis indiuifionis. Secunda cft vnitas ^jl^^ul !^J^,-.

compofitionis : nam omnis forma componitur tM.

cxfuis gradibus,licct non fit talis compofitio,

qualis eft inter ens in ada, & ens in potcntia:eft

ibi etiam vnicas concmuacionis non cxtenfiue,

fed incenfiuc. Ec C\ dicacur; ergo aliquaforma

eric diuifibilis feclusa quancicate. Dicas,qu6d

eft diuifibilis feclusi quanticaccintenfiuc,non

cxcenfiuc.

d Forma enfimplex,&indiuijthilifi&c. Noca Cmpefith

quod compofitio cft multiplcx : quxdam cx par- '^ "*'""

cibus effcncialibus , puta exmateria, & forma; ^ '"'

quxdam ex partibus quantitatiuis, vcl integrali-

bus, quxdam ex fubiei^o, & accidenre, quxdam

ex gradibus eiufdem formx. Exemplnm prim.T,

vt homo , ignis. Exemplum fccundx , liiica cor-

pus. Exemplura cercixjlignumalbum. Excm-

plum

178

Lib. III. Phyficorum

plura quattc , albcdo intenfa : & quia quot' mo-
dis dicitur vnum oppofitorum , tot & reliquum
simpUxtft cx I. Topicotum. Ide6 firoplex poteft accipi
fHMdrMfitx. quadrupliciterper oppofitum ad ptxdiOios mo-
dos. Eft etgo forroa fimplex fimplicitate oppo-
fiti compofitioni efientiaii > quia noncomponi-
turexmateria & forma. Item eft fimplex fim-
plidtate oppofitacompofitioni quantiiatiux ; fi
fit renno de forma , qua; eft de genere Qualita-
tis ; fecus eft de Quaiuitace.

Eft etiam omnis forma fimplex fimplicitata
oppofita compofiiioni ex fiibicdlo, & accidente.
Non eft tamen omnis forma fimplex fimplicita-
te oppofita compofitioni ex gradibus : quia mul-
tx fotmae intenduniur , & remictuntur, quod fit
fecundum gradum eiufdem formae. Intentioer-
go Authoris eft formarn efic fimpliccm fimpli-
citate taatum oppofitl coinpofitioni eftenciali,
& exfubic^o , & accidente. In aliqua enim fot'
tnafunt partes qaantitatiu2, in aliquaetiam fot-
ma fimt diuctfi gradus pctfedlionis , & virtutis,
quc compofitio non repugnat fitnplicitati inef-
fentia fotm^r.

12,.

1.

Qjf JE sr 1 o IV.

Vtrum in intenjione formttfars prius acr

quifita maneat cumparteprf

cunda acquijita .<*

yide Dodotes citacos i» qutfl. *nteeeJtnti. Aoton. Andt.
8. Met»ph.quti(l. 6. Tolet. i. degenerat. e*p. j. qutfi. 4.
fonfeca ^ Mttaph.eap.\o.q.\.Svitm»m.xJi^,^6.fiS.\.
(^J.Ruuios \.Jegenerat.eap.^.tr»S.i.fU*Jl. ^.LotCi l.x,
qutfi.x^.art.^. Vafquez i.». difi.ii.eap.^.^ 4.G ranado
ibid. etntriu, 4. dij^. 19. nNm.i. Caietan. i,p»r. qutfi.-j.
»rt. \x. (^ t.x, ^udff. 14. MTt. 4. «W 3. ^ I, X. qutjl. 51,
»rtie, X.

R c y I T V R quod non : ptim6 quia fi
r?^/ illz pattes roanerent fimul, hoceiTet
itSw P'^"' tanto , quod per huiufinodi ad-
dicionem gradus ad gradum fieret intcnfio
forma:; mod6 confequenscft falfum , quia velo-
citas dcfcenfus grauis continuc intenditur«
& tamen nulla pats velocitatis ptiusacquifi-
ta manet cam aliqua patte , qu^e recundo ^cqui*
ritut.

Sccund6,quia pcr appropinquationem Solis
ad meridianum radius lucisintransdomumpei:
feneftramcontinucintcnditur, vt patet adcxpe-
rienciam , 8c taroen nuHus gradus lucis ptijls ac-
quifitus inanet cum aliquo gradu ,qui fccundd
ficquiritur pracisc.pofito qu6d toius act exiftcns
in domo continu^ ingrediatur ab vna pat te , &
cxpellatur pcr ventum ab alia parte : tnnc fi ali-
quod lumen ptius acquificum manerct cum ali-
qno, qupd fegunddacquititut , iam illud lumen,
vel cucurriflct cum acre extta dominiuro Solis,
quod eft impoilibile j vel dimitterct aerem ,in
quo prius fuit , ingtcdiendp alium aercm , quod
non poccft fieri : quia accidens non poteft roi-
gtatc defubicdo in fubicaum.

Tcrti6.quia (i qualitas intenditur ppi additio-
nem gradus ad gradun» , vttoque rcroanente fi-
mul;func velpatsprius acquifita intendcretur,
yel pars quajitatis fuperuenicns , aut aggtega-
tum ex illo qupd praeprat, & ei; fuperadditp: oon
gualiras prxexiftens , quia illa nunquaro eft ma-
jqr, (^akca fit de fa^o, verbi gt^tia^, line^ pcdalis

non cfficitur maior pcr additionein alterius li-
neae pedalis , quia adhoc icroanet pedalis ficuc
ante; ita firoiliter qualitas ptaeexiftens , fi prijis
fuerat ttium gtaduum , rempcr erit trium gra>-
duum;&tamcn illud quod intenditui, dcbec
cfie piim6 minus , & poftca roaius. Nec pais fe-
qucns, nec ctiam aggtc^atum ; quia quod inten-
ditur prius etat remifllus , & tamcn nec aggtegar
tum , nec pats fequens erat rcroiffius , quia nea-
ttum ptius erat.

Quat to , fcqueretur quod quodlibet intens^
calidum cfiet intensc calidum , & eciam remifs^
calidum : confcqucns eft impoflibile , quia idcm
non cft fimul intenfum , & rcmiftum in eadem
qualitatc. Confequcntia tcnet , quia per te , ba-
bens caliditatem intenfam:habet etiam medieta-
fem illius , diuidendo non pet cxtenfionem , fed
per intcnfioncm, quatum quatlibct fufficit dcno-
roiuarc fubie^lum : igitur ab vna denominabicui:
intense calidum , & ab alia rcraifsc calidum , &
habetur propofitura.

Quinto , fequerctur quod quaelibet caliditas, 3 ,
qaantumcumquciemilIa,poirec ptoduccre cali-
ditatem infinitam incenfiuc, vcl faltem calidita-
tcm fumroam : confcquens cft falfum proptec
duo : prim6 , quia nihil agit vlcra gradum pro-
prium. Secundo , quia agens naturale finalitec
agitad affimilandum fibi paffum ; &petconfe-
qucns cum paftum fuetit fibi affimilatum , ccffa-
bit agerc, Probatur confcqucntia ; quia caliditas
quantumcunque rcmilfa , fufficic aliquem gta-
dum frigiditahs expcUcre, & aliqucm caliditatis
inducere ; igitur ciim alitct gtadus caliditatis fibi
aequalis fic ciufdcm rationis cum iIlo,qui t^tio-
ne pocuic primum producerc , eadcm ratione fo-
cundum. Ec ficnt arguicur de fecundo, ita de tcr-
tio,& quatto,& ficin infinituni; igitur cumca-
liditas infinita , fi elTet , refultaret cx huiufmodi
infinitis gtadibus,fequitur quod illa caliditas le-
milTa poteft produccie caiiditatem fimplicitec
ipfinitaro.

Sext6,qu6d lumen piodudtum in medio eflct 4«
infinicum intenfiue. Probatui confeqilentia fup-
ponendo duo ; ptjmo , quod genciaiio luminis
fit inftantanea, ficut patet i.de Anima 2. text.yo^
quod pei apptoximationem luroinofi ad medium
fufceptiuum luminis intendatui lumen , vtpatcc
pdexpctientiam. Tunc arguiturfic ; in primo
inftanti , quo luminofum cll appioximatum fuf-
ceptiuo luroinis fufficiencer difpofito^lumino-
fum producit luracn ccttai intcnhonis,& in quo-
libcc inftanti temporis fequentis :, eft aeque po-
fcns, vel potcntius , quia magis approximatum
ad.prQduccndum Iumcn,quaminprimo Hgitur
cura in illo tempore fint parces , vel inftancia in-
finita , fequitur qu6d in illo tempoie ptoducic
lumina infinita ,quoium quodlibet eftaeque in-
cenfum, vel intenfius luroineptius dato. Tunc
igicui vel lumcn piim6 acquifitum mancc cum
illo quod fecundo acquiiitur, vel non; fi fic, ha-
betur confequens : fcilicet , qu6d lumcn illud
ptodudlum eH infinitum intenfio^: quia ez infi-
nitis aequalibus tefultat infinitum. Si nQn»tunc
fequitur, qu6d intcnfioqualitatis non fiat pcc
additionem giadus ad giadum vtieque roanente
fimul, & habetui ptopofitum.

Septim6 feqqciecUi, qn6d aliqua qnalitas, vc
albcdo , eflet in infiniium peifc^a ; confequens
cft falfum ; & probatur confequentiafupponen-
^p, qu64 ^uaeli^et ^lbedo.fitpetfei5lioc nigre-

dine.

QujEftio IV.

179

<line. Quod patet, quia impofCbile eft duas fpe-
cies efTc zquc pctfc&u eifentialitet ; ide^ de
ncceifitare vna excedie aliam , vel exceditur ab
ftlia : modo albcdo exccdit nigredinem , quia
habet fe pcr motum habitus, & nigtedo per mo-
dum priuacionis , vt patet hb.de Senru,& Senfa-
to, & i. Mettermtm. Tunc arguitur,albcdo eftin
dtiplo pcrfediot fua medictate ,in triplo pcrfe-
Ctiot fua tertia parte, & iic in infinitum ; fed me-
dictas albedinis eft perfedior nigredine,& tertia
pars albcdinis eftperfedbior nigredine,& ficin
infinitura perfedior nigrcdine , & pct confc-
qucns albedo eft in infinitum petfe^ta.

Odlauo fequeretur,qu6d in aheraiionede fum-
ma frigiditace ad fummam caliditatem ahetans
cflet infinitz viriucis inten(iu& Confequens cft
falsu:quia nullus ignis cft infinitx virtutis. Pro-
batur confequentia.quia fi fiac ahcratio in aliquo
tcmporedefummcfr{gidaadfummecalidum;cuc
in pcima mcdiecate ceporis deperdica eft medie-
cas refiftencix;fciliccc mediecas frigiditatis : igi-
tur in alia patte proportionaliignis alterans ha-
bcc in duplo maiorem proporcionem fuper refi-
ftcnciam pa(n,quim habuic in prima : igicurfi
(ecunda pars proporcionalis eiret zqualis primx,
corrumperctur daplum de refiftemia in fecunda
ad boc , quod corrumpebat de prima , & cun^
hocdaplura decalidicace induceretur;igicur cura
de fz6to fccunda pars proportionalis horz fit
prascisc fubdupla ad piimatn przcise tancum
pcoducit in fecunda ficut in prima ; & ita argue-
rctur , quod in tertia tancura corrumpec de con-
trario , quancum in fecunda, & cancum induce-
rec de caiiditace ,quanturo in fecunda : & fic in
infinitum : igitur cum illius horz fint infinitx
parces propoicionales , in quarum qualibet tan-
tum inducitur de caliditate, quantumin piima
pirce horx inducebacur. Scquitur quod in fine
eric caliditas infinita , & per confequcns agens
in illaalteratione caufaretinfinicum , qaod erat
confequens.

Nono. Quia in reraiffioncqualitatis non cor-
rumpicur vnus gradus aliis manencibus ; igicur
inificenfionequalicacis cum gradu fccundo ac-
quifico non manet gradus primo acquifitus. Te-
nct confeqiientia, quiaidem eft modus intenfio-
uis, & remifllonis. Probatur antcccdens, quia in
remifilone qualitatis omnes partes fecundum in-
tenfionem fuut xqualiccr approximatx agenti:
igitur qua ratione agens corrumpit vnum illo-
tum graduum , eidem ratione alium , & pcr
confequens vel fimul cotrumpit omnes , vcl
nullum.

Decimo.Termim motus alterationis non pof-
funt ftare fimul : igitur conclufio falfa. Tenet
confequencia, & antccedens probacur , quia im-
pofllbileeft, quod idem fic fimul fummc cali-
dum, & fumme frigidum.

Vndecimo. Quia ficut cft de motu locali , ita
videtur de uiotu altetationis ; fed in motu locali
pars primo acquifica non manec cum parce fe-
cund6 acquifica : quia impo{Iibileeft,qu6d mo-
bile fimul fic in duobus locis : ergo,&c.

Duodecim2). Quia vcl illi gradus manerent
diftindi, vel indiftindi : non indiftindi,quia il-
ia func diftindla , qux funt fimul , & vnum pcius
fuit, quam reliquum, & quorum vnum corrum-
picur prius quam teliquum cotrumpatur. Nec
diftin^i , quia vel fpecie , vel nuroero ; non fpc-
cie , quia in caUfadlione gradus ptim6 acquifi-

rus eft caliditas-, & ctiam gradas fecnndo acqui-
fitus eft caliditas : modo omnis caliditas omni
caliditaticft eiafdcm fpeciei fpecialiilimx ; non
nuraero proptec duas authotitates /. Metapk
text. if. Vnacft, quod illa funt vnumnumerOi
quorum materia eft vna; modo illorum graduam
materia eft vna. Secundaauthoritas :C^xcum-
que in eodem fubiedo di£ferentiam habent, dif-
ferunt (ecundura fpeciero:mod6 illi gtadus faoc
in eodcm fubicdl;o,& per te habent differentiam;
igicur di^erunt fecundum fpeciem.

Oppofitum arguituc pet experientiam ; quia 7.

videmus quod ex aggregatione Inminis ad lu-
men , lumen reddicur intenfius, vt fi dux cande-
Ix ponancur fimul.Secund6,nifiincenfione qua-
licacis pcimus gradus mancret cum fecundo , fe-
qQetctutqu6dqualitasfymbola non remanerec
eadem in generato , & corcupto ; confequens eft
falfum , vt patct fecundo ie Genertitiene , text, 1$.
Probatur confequentia , quia fi aifr debec fieri
ignis, cunc caliditas acris cbntinue intendicuc,&
cunc in illa intenfione,veI gcadus pcxcedens ma-
net cura fequenti, & habeo pcopofitura: vel coc-
cumpituc in aduentu fequentis, & habetuc coo-
fequens.

Notandum, qa6ddeiftaqnxftionefantqua- opini» f««.
cuot vix cefpondcndi. Pcima via eft,qu6d intcn- ^^"f^* ^
fio » qualitatis fit folum pcc deputationem \ firwMntm.
contratio ; vecbi gcatii , fi ignisagat inaquam,
caUditas in aquanon intendituc pecadditionem
caliditatis ad caliditatem , fed pec corcuptionem
frigiditacis apparet caliditas intenfior , quam
priusfuit. Et fic dicentes ponunt, qnodquili-
bet gradus alicuius qualitatis cft fummus ; fed
tamcu appatet reminusproptercommixtionem
contrarij. £t probatur vnica ratione : quia fi in
atiquo fubiedo fit tantum ptxcise de caliditaie,
quantum de frigiditate ; illud non diceretut ca-
lidura,nequefrigidum ; fed fi remitteretnc vnus
gradus frigiditatis , fuppofito qa6d nullacalidi-
tas introducatur , illud fubic&um cfiet calidum;
igicur calidicas incenditut ibi non pet additio-
nero alicuius gradus caliditatis, (cd per remotio-
nem frigiditatis. Secundo per Ariftotelem , qoi
ponitquod albius eft, quod eftnigto impermix-
tius. Terti6 , Te^cerumterti» , ctp. 4. quia remiC-
fio vnias conttatij fit pet alterius intenfionem.

Secunda via cft , qu6d intenfio qualitatis fic 8.
pec additionem maiocis gtadus , *• & tamcn ia
aduentu illius maiotis tota pcxcedens coccum-
pituc,& pcoifta via func Omnes cationes ance
oppoficum.

Tcctia via eft, qu6d intcnfio fit * pecadditio-
nem gcadus ad gradum vttoque gradu rema-
nente fimul , & ifta probabitor per conclufiaoes.

Qoarta via cft ( qux non differt i prxcedcnti,
nifi in modo loquendi) quod nulla ^ qaalitas
intenditur, vcl rcmittitur fccundum formam;di-
citur tamen intendi , vel remitti fecundura qua-
litatem , & hoc propter vnam rationem antc op-
pofitum : quia vel gradus prxcedens intcndituc,
vel fequens, vcl aggtcgatum.

Secundo notandum, quod duplices funt qua- ^. ,.
litates ; quxdam qux dependcnt in fieri , & m fuMdmfli-"^
cen/erHori ib agentibas , non fimplicitec loquen- tet.
do , fcd ab agentibus fic, vcl fic (e habentibus; vt
lumen, & fpecies coloris. Alix func qux depen-
dent ab agentibus in fieri, & non cen/eruMri, vt
fcigidicas, caliditas , & hniafmodi qualitatcs ha-
bentes contcacium. Modo in conclufionibus fe-

quenti

i8o

Lib. 111. Phyficorum

9'

Zumen mul-
ti* medU po-
ttjHmtndi.

JO.

|I>

quentibus rol6m intelligam de qualitatibus>qaz
non dependenc ^ fuis agentibus in conferHdriiidcb
de inteniione aliarum qualitatum.

Notandum teiti6, quod lumen poteft intendi
quolibet diuerforum modorum. Prim6 , per
augmentacionem virtutis agencis , medio rulce-
pciuo , & agente quiefcentibus ; & tunc dico,
quod intenHo luminis Rt per additionem gra-
dus ad gradum , vcroque mancnte fimul , vt
poftea probabitur de aliis qualitatibus ; ira vt
tunc non Cn di£ferentia, quo ad hoc,incer lumen,
& alias qualitaces ; & fic lumen primo poteft in-
tendiiftomodo.

Secund6incenditur lumen per approximatio*
nem luminofi, medio quiefcence.

Tcrcid pec applicacionem medij rufceptiui
medio quiefcente.

Quarc6 per motum vtriufque , rcilicet tam
medij.qakm luminofii& quolibet iftorum trium
modorum intendicur lumen , nullogradulucis
prius acquifico manente , cum aliquo qui fecun-
d6 acquiritnr.

Quinc6, intenditur lumen per reflexionem,vt
quando radius reuerberatur ^ fpeculo^in acre
propinquo fpeculo eft lumen intcnfius , qu^m fi
non fuiiTec fpeculum refledlens,

Sext6 , per aggrcgationem luminQforum ad
inuicem , vt lumen intenfius redditur quahdo
caufatur k duobus luminofis^qu^mfiab altero
jUorum tantum , czteris paribus , rcilicet qu6d
^onfideretur aequalis diflantia.

Et in iftis cafibus di9o , quod fi luminorum,&
medium quiefcant, lumenrcdditur intcniius per
boc , quod primus gradus manet cum fecundo; ,
fed (i non quiefcant, tunc lumen fecundum pro-
du6lum femper eft diuerfurn otpnit^o . ab illo,
quod prim6 producebatur.

Contra tamen iftos duos modos vltimos alle-
gant Perfpedliui vnam experientiam : quia f\ k
duabus partibus vnius foraminis ponantur dua:
f andela:, & tunc vlcimum fotamen a reliqua par-
te ponatur , refleAens lumen vnius candela: re-
fjedetur ad vnam partem , & lumen alterius ad
aliam , quod qon eilet , tiifi lumina caufata ab
iftis candelis tranfifTent diftiniSla in foramine
mcdio ; & per confcquens vnum illorum non
incendebac reliquum , fed folumerat aggregacio
duorum luminum ad inuicem.

Refpondccur , quod ifta experientia non pro-
bar, qupd vnum lumen non incendacur per reli-
quum } fed probat qu6d lumen non poceft raul-
tiplicari nifi indire^o « corporisluminofi.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima conclu-
fio. Intenfio in qualitaribus primis ,& fecundis
confequencibusprimas.iion fit praccise per depu-
rationem 3i contrario. Probatur,quia fi fic eftet,
fequpretur qu6d fumma caliditas , & fumma frir
gidicasppffent ftare fimul. Confequenseft fal-
fum : quia ad fummam caliditatem confequi-
tur ignis , & ad fummam frigiditatem aqua , &
fic idem effet ignis, & aqua. Confequentia pro-
batur , & fiatcx fummc frigido fummc calidum;
tqnc in ifta calefadlione , vel producituraliqna
caliditas de nouo , vel nulla; fic qu6d fol6m re-
mouetur frigiditas : (i aliqua , igitur intenfio
qualitatis non fit per folam remotionem frigidi-
tacis , fed per additionem caliditatis ad calidita-
tem. Si nulla caliditas acquirator ,^d foltim re-
moueatur frigiditas; tunccuminfinc effctfum-
tna calidjtas, fequcrecur qu6d ilk fuit cum Cunx-

ma frigiditate , quae erat in principio. Tunc ad
rationem , qua: erat contra hoc ; fi effetaliquod
aequaliter habens de caliditate,& frigiditate;di-
co qu6d illud nec efTet calidum, nec frigidum;&
fi per aliquam potehtiam remoueretur vnus gra-
dus frigiditatis , fine hocqu6dinduceretutaIi-
quis caliditatis , quod forte non eft peflibile , de
quo videbitur in fequcnti quasftione ; atcamen
hoc conceffo , dico qu6d caliditas non intende-
retur , fed intenderecur denominatio fecundum
calidicacem.

Secunda conclufio. In intenfione qualitatis II.
pars prius acquifica manet cum parte , quz po-
fterius acquiritur,ica vt in altetatione ad fum-
mam caliditatem, fumroa caliditas.quz manet in
terminomotus,eft integracxomnibus calidita-
tibus particalaribus, quae erant acquifitz tempo-
realcerationis <k principio , vfque ad finem. Pro-
batur, quia nifi ica cfTec, fequeretur quod fumma
calidicas fecundum fe ,& quamlibec partem fui
corrumperetur fubit6tota fimul; Confequenseft
impodibile pro tanto , quia fumma caliditascft
aliquantz virtutis ad refiftendum contrariocor-
rumpenti :igitur^nuilo finitopoteft fubit6cor-
rumpi. Probatur confequencia,& fiatalteratio
de fumme calido ad funimum frigidum. Tonc in
principio alcerationiseftfummacaliditas,& im.
mediate poft non eft fumma caliditas. Tunc im-
mediatc poft , vel aliquid ipfius efl,vel non. Si
non, habetur confequens ; fi fic , igitur in rcmif-
fione caliditatis , remiftb vno gradu manet ad-
hucrcfiduum; & pet confcquens in intenfione,
acquifico vno gradu,manec ille,qui przerat.

Secund6, fequerecur quod fumma caliditas
fecundumquam mobile quiefcicin tcrminoalce-
rationis , fuiftec tota acquifita fubit6 ; confe-
quens eft falfum , & confequentia patec de fe.

Terci6 , quia fi gradus primo acquificus cor- * 5*
rumpicur in adnencu fecundi.Tunc qusro a quo
corrumpitur : non ab alterante, quia alcerans
prOduxit primum gradum ; igitur potius natum
eft ipfum confetuare. Nec ^ gradu fecundo; quia
gradu priroo exiftence in fubiedbo , nondum cft
gradus fecundus : quia per ce func incompofEbi-
les : modp nJbil CPtrumpitur, ab eo , quod
non eft.

Quart6 fcqueretur , quod fumma frigiditas
produceret caliditatem valde intenfam,confe-
qucns eft falfum : quia cuilibet caliditati, fum-
ma frigiditascft cpntraria , & per confcquens
potius eft nata ipfam corrumpcre , quJim produ-
cetc Conlequcntia probatur, pofito qu6d fum-
mc frigidum agar in fummc calidum, tunc pcr
te,quando remittitur vnus gradus caliditatis,
tocacalidicas corrumpitur , & vnaatiadenouo
generatur, remiflior tamen prima, tunc illa cali-
ditasde nouo generata eftadhuc valde intenfa,
& non generatur ab alio quikra k fummafrigidi-
tate; crgo,&c,

Quint6 , fcqueretur quod in alteratione ad 14«
fummamcaliditatero, quzlibct caliditas fub qua
mobile potuit quiefcere,& non quiefcit,de fado
fuiffet inftancanez durationis , quod eft falfum;
cum quzlibec huiufraodi calidicas fit pcrmanen-
tis naturz. Patet igitur ex iftis rationibus, qu6d
intenfio formz gradualis fir per additionem gra-
dus ad gradum, vtroque gradu remanente fimul,
& per oppofitum de remiflione , quod remifTa
vna parte calidicatis adhuc pofTet rcttianere alia
pars.

Ad

Qu^ftio I V.

i8i

Ad rationes. AJ primam , concedo qu6d pec
huiufmodi additionem gradus ad gradum fic tn-
tenfio formac. Ad probationem de intenfione
velocttatis defcenfus , dico quod non eli fimile
de motu locali ; & demotu alterationis : quia in
motu locali efl continue alia,& alia veiocitas Ce-
cunduro fe totam; fed in motn alterationis non
efl continue alia , & alia forma , niH fecundum
partem.

Ad fecundam diAum eft.
Ad tertiam. Vel pars , &c. Propter iftam ra-
tionem dicunt aliqui, qu6d nulla forma intendi-
tur, nec remittitur, fed fubiedum, co quod fub-
ieftum denominatut inteniius, vel rcmiflius per
formam , feu per qualitatem. Contra iftud obii-
citur : quia fi per imaginationem , vel potentiam
Dei, eilet qualitas aliqua feparata , qux intende-
retur , ita vt fibi apponerentur plures gradus,
quam prii^s , non eifet dubium , quin illa quali-
tas eriet intenfior quJlm antc j & tameu non
fubiedum. Ideo dicendum e(l aliter altero duo-
rum modotum. Vnomodo quod forma intendi-
rur, id ed, qualitas aggregata ex praeexiftente, Sc
fuperuenicnte eft intenfior, qu^m fuerit qualitas
prsexiftens , folum circumfcribcndo fuperue-
nientem. Alio modo dicitur , quod qualitas prae-
ccdens intenditur:& quando dicitur;non eft p6ft
maior , qu<lm ante ; nego , immo qualitas , quac
nunc eft trium graduum,poteft e(re,& cftfeptem
gtaduum ,ficut puer qui nunc eft duorum pedum,
potcft eflc,&erit feptem pedum.

I y. Ad quartam, negatur confequentia:quia fub-

ie(%um debet deuominari a tota qualitate, quam
habet, & non folum k parte ipfius.Item alia cau-
fa negandi confequentiam eft ifta:qaia ifta diAio
rmi/;r fignificat qualitatem p3ruam,connotando
carentiam qualitatis intenfioris. Et ide6 licec
ifta concedatnr, intense calidum efl modice calidum,
tamen ifta efiet negzndi,intensecalidHm efl remi/se
calidum , pvoptcz connotationem huiustermini
remifse.

Ad quintam,negatur confequentia : qui»<um
caliditas^remifTaproduxitgradum fibi^qualem,
amplius non pcoducit aliqnid : quia.pamim eft
fibi aOImilatum, &quandodicitur,altergradus
cft eiufdem racionis , concedo ; igitut qua ratio-
ne potuitprimum producete, eadem rationefe-
cundum ; negatur confcquentia ; quiainprodu-
cendo primum , iam produxit, quod potuit.Ide6
paiTo fic difpofitOj impoflibile cft , quod plus
producat.

Ad fextam , negatur confcquentia.Ad proba-
tionem dico,qu6d quando luminofum approxi-
matur, tunc concinue eft lumenintenfius ( cxte-
ris fe habentibus eodem modo;)fed nunqnam lu-
men prim6 acquifitum manec cum illo, quod fe-
eund^acquiritur; fed Cx luminofum quiefceret in
primoinftanti,produceret tantum quantum po-
teft producerc , vt patuit in alia refponfione ; &
ideo fi ftaret in aeternum(cztcris eodem modo
fehabentibus)nunquam plus produceret.

I^, Ad fcptimam, negacurconfequentia. Ad pro-

bationem dico , qu6d iftaconfequentia nonva-
let • , albedo e0 in infinitum perfeBior nigredine : igi-
turalbedo eft in infinitum perfeRa ; <\\i\z. in illisin
quibus fit comparatio , non eft certa proport'.o
dabilis fecundum quam fit comparatio ; & ide6
non oportet vt de quo dicitur comparatiuum
cum huiufmodi fyncategoremate addito,qu6d
de eodem dicatur pofitiuum cum eodem fynca-
Scoti oper. Tom. II.

tegoremate addito. Item multi negant, qu6d al-
bcdo fit perfedlior eirentialirer fua medictate.

Ad o^uani , negatur confequentia. Ad pro-
batiouem dico, qu6d quando mcdietas refiften-
tix eft corrupta in prima medieiate horz ,tunc
in fecunda medietace eft in duplo maior propor-
tio. Ita etiam eft duplo minor contrarietas ; &
ide6 quia agens agir propter contrarietatera,
quam habet paftiim, tantum ptxcisc producit in
fecunda medietate, quantum in prima.

Ad nonam de remi(fione,negatur antecedens.
Ad probationem dico,qu6dlicct illi gradus fine
arquc propinqui corrumpenti,tamen determina-
rur ad corrupcionem vnius potiiis, qu^m ad cor-
ruptionem alterius ab agente vniuerfali.Nec va-
letdicere, quod hoc eft,pro tanto,quia gradus
prius acquifiti fortius adhzrent matetiac , eo,
qu6d materia magis appetebat , quanuo oronino
caruit. Quia lumen quantum ad intenfionem
producitur totum fimul in medio , & tamen fi
medium incipiat condenfari , tunc primo rcmit-
tetur vnus gradus luminis, quikm alter, & tamen
vnus illorum non fottius adhaetct matcriz,
qu4malter.

Ad decimam , dico quod hoc eft verum de ter- 17,
minis.qui ^ funt qualitatescontrari^in furamo;
ficut fummacaliditas, & fumma frigiditas , intcc
quas fit aIteratio,funt incopoffibiles ad inuicem.

De motu locali non eft fimile. Vcl dicitur,
qu6d ^ tertpini motus localis funt fimul , quia
iiladuo loca funt fimnl , licet mobile non fic
fimul in vtroque illorum.

Ad vltimam , dico quod manent diftintfli nu-
raero folum. Et ad illas authoritates dico, quod
debentexponi de tcrminis. Vndeillafunt idcm
numero , quorum fubie£):nm eft idem , id t ft , illi
tcrmini dicuntur vnum numero , quorum fubie-
Aum, id eft, quorum res fignificata cft eadem.Ec
quando dicitur in alia authoritate,qu6d quarcun-
que in eodem fubiedlo exiftentia diftcrentiam
habent, differunt fecundum fpccicm.id eft, qui-
cunqiic termini fupponunt pro eadcm re , & ha-
bent difFerentiam, id eft,qu6d diuerfimodc con-
notent ,'VeI qu6dvnusfit connotatiuus,& altcc
quiditatiuus , tunc illi termini funt diuerfac fpe-
cies, vel de diuerfis Przdicamentis.

A NNOTATIO N E S.

* TyRimaviaefl,^uodinterfioqualitatu,&c.\^o- 18.

1 ta quod hzc fententia fundatur auihori-
ratibus Ariftotelis, & Comcntatoris.Authoritas
Ariftotclis habetur j.Topicorum, cap. 4. quara
hic adducit Scocus,fed eam non explicar. Secun-
daeft Commentatorisj.Phyfic.com. 19. vbiha-
bet hzc verba: Album non fit minus album, nifi
ex mixtione contrarij , & in alio Comnienrario
einfdem libri com.j t.dicit , quod diminutum in
omni gcnere eft diminutum per mixtionem con-
trarij. Tertiaeft eiufdem Commentatorisfecun-
dode Generatione, com. 49. vbi volcns probare
quatuorelementa effein mixto, dicit quod fi ca-
lidum iwneffet incompofito,non effct in co fri-
gidum nifi in finc.id cft.in fummo. Ex quo vide-
tur fecundum ipfnm , qu6d purum fngidum efl
frigidum in furamo,& pura frigiditas tft fumma
frigiditas; & per confequens frigiditas non fum-
ma,fed rcmiffa eft frigiditas admixtacaliditati.
Ad primas duas authoritatesdicas,qu6d pcr mix-
tione contrarij poteft intelligi vel copofitio cum

Q^ con

l82

Lib. 1 1 1. Phyficorum

19.

contratio » vel approximatio ad contratium.
Primo modo non funt intcUigendi Piiilofophus
& Commemator, & maxime in gradibus intcn-
fis } fcd fecundo modo:& fcnfus prims authori-
tatiseft, quod quae contrariis funt impermixtio-
ra,id eft, miuus proxima,& magis accedcntia ad
contraria, fcd talis acccifus non fit nifi per addi-
tionem gradns form? ad gradum.Ad iliam Com-
mentatoris i.de G*neratione dicas,qu6d Comen-
tatorloquitur ibi de compofitis genitis cx mix-
tionc elcmcntorum , & poftquam probauit iila
cife mixta ex ccrra , & aqua inferc quod reliqua
duo elementa, fcilicct aer,& ignis ctiara cojicur-
runt ad mixtioncm j alioquin talci:ompofitum
eifet frigidum infummo.

*> Secunda via eji , <iuod intenfio fit per additionem
maioru gradiu ,(^c, Nota, quod eft opinio Got-
fredi de fontibus, quodl.7. quacft.7. quam rcfert
Scotus in I .d.i^.hic Dodor crcdidit,in augmen-
to forms tocum prsexiftens corrumpi,& fimili-
tcf in dccremento : verbi gracia, efto quod albe-
do fit intenfa , vt quatuor, & quod intendatur vt
fcx; dicic Gocfrcdus.quod quando intendicur vc
fex, corrumpicur tota iila vt quatuor, & de nouo
generatnr vt fex ; fimiliter in decremento,quan-
do albcdo vt fcx fit remifia vt quatuor , tota illa
vtfex corrurapitur, &producitur noua vtqua-
tuor.
Grntlus' for ^ Tertia via eft , ^uod intenjio fitper aiditionem
w* quomodo g^adns adgradHm,&c. l^oi2L,<\ab6i\iccth\i\u^mo-
Jtntfnfra,ve[ di gtadus fint extra eftentiam formac:tamen non
Tf" '/"*' f^ciunt vnum aggregatum cum fornia : quia non
'■'" r""^' funt altcrius ecneris , & licct quilibet gradus
■niti , vilin- fignatus accidat totmx tam Ipecihcae , quam nu-
jS»»/i. hierali , vagctamcn accepti funt de efrentia for-

mx indiuidualis , ctfi non fpecifics : quia forma
fpccifica non potcft efte quo ad cfTe materiale,&
fubie(!^iuum fine indiuiduis , & pcr confequcns
forma fpecifica nonpoteft feparari ^ quocunque
gradu , nec etiam indiuidualis. £t fi quxras , an
huiufmodi gradus in forma fint finiti, vcl infini-
ti. Dico , qu6d ficut in continuo , quaedam funt
partes eiuldem proportionis, potentiales , & in-
finitae, & quaedam aduales eiufdem quantitatis,
& finitz. Ita diccndum eft de gtadibus in forma,
fcilicet quod in ca funt quidam gradus pocencia-
les , & illi funt infiniti : & fecundum iftos vna
forma non eft intenfior alia , quoniam in quali-
bet forma func infinici ; a^j vero funt gradus
a6i:uales,& ficut in continuo pattes adtpales funt
finitx , & fccundum illas vnum continuum cft
niaius aiio ; ita fimiliccr ifti gradusafbualcs in
forma func finiti,& fccundum iftos vna forma eft
intenfioralia.
^Q^ £c fi quxras qua poflibilitate ifti gradus func

potentiales , & illi aduales , ctim quzlibet pars
in fuo toto fit potentialis , & inprxcifa , & indi-
uifa a fuo toto. Dico, quod ficut in continuo
partes eiufdem proportionisdicuntur potentia-
les,quia contincntur in partibus adlualibus eiuf-
dem quancitatis : & dicuntur cciam potcntiales,
quia fecundiim illas non crefcit , nec minoratuc
continuum. Pattes vero eiufdem quantitatisdi-
cunturafbuales: quia fccundumipfas crefcit, &
minoratur continuum , & diftinguunt continua
fccundum cxcelTutn. Et quia diftiniflio eft pcr
cns in adu , & efTc caufam maioritatis , & mi-
noritatis .videturquxdam adlualitas: ideotales
partes eiufdcm quanticatiHicuntur a£tiiales. Ita
in propofito de gradibus formz ifti dicuntur

a&nales , quia forte continuant gradus poten-
tiaies,& fecundum iftos vnaformacft incenfioc
alia : & quia ifta omnia videntur notare quan-
dam a^ualitatcm ; idco dicuntut ifti aduales , ii.
illi potentiales. Nota demum , quod gtadus
aduales funt diuifibiles , non quidem in ai^ua-
les , fed in pocentiales , potentiales veto func
omnino indiuifibiles. Vel dicas , quod gtados
ifti funt indiuifibiles fecundum perfcftionem,
ita vt quilibet gradus adlualis fic vna fimplex
perfedio indiuifibilis; funt tamen diuifibiles fe-
cundum extenfionem.

^ 6^ir/4 via eff, tjuod nuUa tjualitoi intenditur 1 1.
/ecunditm formam y &c. Nota,qu6d Scotustan- f>rm»in»b.
git hic vnum modum dicendi , quem ipfemet v?^"- *"

j • n j- j i-k I- • fufctpt»tma-

docet m Prxdicamentis cap. de Qualitatc, luxta .^ fyminiis
fecundam proprietatem qualitatis,qua: cft fufci-
peremagis , & minus, vbi dicit , quod eftcntia
qualitatis , quae fignificatur in abftradto , non
fufcipit magis , & minus , quia iuftitia non dici-
tur magis iuftitia,nec Grammacicamagis Gram-
macica ; & hoc quia eftentia qualitatis , ficuc
cuiuilibct formx cft indiuifibilis per Authorem
fcx Principiorum ; & indiuifibile non fufcipic
magis , & minijs, fed dcnominatiucdidlakqui-
bufdara qualitatibus fuis fufcipiunt magis , &
minus. Vnde alius dicitur iuftior , & alius
Grammaticior alio , &( ita ipfa forma in infor>
roando fubie6tum fufcipit magis , & minus, quia
vnum fubiedum plus participat fotmam qu<mi
aliud, licet non in efientia. Vndenota, quod
cifentia fpeciei in fe confiderata,abftrahendo k
fuppofitis , non habet in fc magis , & minijs,
quia ipfa fic confiderata eft indifferens ad om-
nem gradum ; fcd ipfa vt in fuppofito ,id eft , in
proprio fingulari exiftens , eft perfcftior fe ips4
in alio fuppofito , & vc eft in fuppofito fic dc-
nominat fubieftum , quia per fe fuppofitum eius
non eft fubie^tum ; fcd qualitas in hoc fubiedlo:
non igitur iuftitia , abftradlc intelligendo , fed
iuftum , id cft , harc iuftitia , vt denominat iftud
fubiedum , eft maior alia. Nam ficut forroa
non habec cfte indiuiduale , nifi in fubiedlo , ita
non fufcipit magis , & minus , nifi fecundum
efie indiuiduale , quod habet in fubiedo. Vnde
ficucfimilitudo cft tclatio fundata fupercflcn-
tiam qualitatis , ita & magis , & minijs : funda-
mentum autem magit eft eftentia fpcciei fub
petfcflo gtadu , qui gradus eflraliquid abfolu-
tum dc generc Qualitatis ; licet ipfum confc-
quatur relatio magiif ad alium imperfedlurn
in cadem fpecie , qucm confequitur relatio
minus.

c Non poteft multiplicari.nifiin.Aieo corrupcus,
& dcprauatus eft in exemplari locus ifte , qu6d
cum legere non potuimus;poflct tamen (vt reor)
ita legi : Non potcft multiplicari, nifi in dircdlo
corporisluminofi.

f Sl^ia caliMtM remijfa produxit gradum, 11.
&c. Poflet etiam concedi confequens , & nul-
lum eflet inconucniens. Caecerijm Scotus , &
Gregorius dc Arimino negant confequentiam: ' J
& ad probationem dicit Gregorius , quod cura
dicitur , agens potens poteft ptoducere formam
inpaflbminusdifpofito , poteft etiam in paflb
magis difpofito ; hoc vct um eflct,fi paflum illud
magis difpofitum, fit aptum pati ab illo agente;
fed tale non cft calidum remiflum refpe^u in-
tenfi.

S Jfia con/e^uentia ntn valet , albedo eft in infini-

tum

---■-• Qu^ftio V.^' ^

183

Ttrmini f'-
lus funtdn-
fUcts.

tuvt perfiEHer,&e. Dicas etiam, quod efto, vnum
indiuiduumexcederet aliud ininfinitum gtadua-
liter , non excedeiet tamen in pcrfcdlionc cffcn-
trali yic quiditatiua , & tale indiuiduum fecun-
dum Scotum in 1 .dt£i;.8. quxft.z.eiTet in genere;
quoniam non fcquitut iuHnitum tale, ergo infi-
nitumcns.

^ Hoc vtrum efi de terminU , ejui fMnt efUMlitates
contrariiin fiimmo. Nota,qu6d tctmini motus
funt duplices , fcilicct formales , & concomitan-
tcsiptimi (i. iic mutusacquiHciuus , funt priua-
tio , & habitus ; & ifti funt iiicompoffibiles. Se-
cundi funt, quando aliqua forma , vt quatuoc
mouctur vt a termino a ejuo , ad formam , vt fex,
tanquam ad terminum ad ejuem , & fic forma in-
tenfa ,vt quatuor , & forma intcnfa vt fex funt
compoflibiles. Termini etiam motus funt in-
compoillbiles , qui funt qualitates conttariz in
/ummo , vt hic dicit Scotus.
i De motu locali non eftfimile , &c. Nota , quod
non eft Hmile in motu iocali , & in motu alteta-
tionis,quia in motu lecali terminus totus ac-
quiritur, non autem eft fic in motualtcrationis.
Vel dicas , quod ficut in motu locali mobile cft
fcmpcr fub ah'o , & alio vhit ita in motu altera-
tionis eft continue fub alio , & alio gtadu , fed
non fub alia , & alia nacuta fpcciHca, quia talis
non intenditur, nec rcmittitur.

QjsT iE S T 1 O V.

Vtrum fortn£ contrarU fojjlnt ejfejimul?

Atiftot. 10. Mstafh.text.il, (y 14. D. Thom. t.par.judlt.
•76. »rt. 4. Caiecanus iifi.Gandaucn. quodl.ii.qutfi.ii,
Scotus ii i. dift.i.qutfl.9. Caprcol. in l . dili. 17. qutft.
X. nrt.i. Macfil. in }. dift.i i. art.x.M.iiot,disi.i^.qu*ft.
1. Sotas. Phyfic. qutft. i. IaaeUus,io. Metaph.qutft. 13.
Suatcz tom. t. Metaph. dijp. 45, /«^.4, Coninabric. t. de
generat. cap. 3, qutft, 8.

E hac re funt tres viae dicendi. Ptima eft,
quod in altcratione de fummc calido ad
fumme frigidum impoflibile cft aliquem
gradum vnius ftare cum aliquo gtadu altetius,
immo continuc in altetationc cft quahtas totali-
tet noua,ita vt non (it additio ahcaius gtadus ad
alium de eadem qualitate ; nec etiam ad fuum
contf atium,& ifta via impcobata eft in pc^ceden-
li quacftionc.

Secunda via eft, quod nunquam gradus vnius
contrariorum potcft ftate cum aliquo gtadu altc-
rius, & in hoc conuenit cura pcscedcnti:fcd dif-
fert in modo ponendi.quia ponit,qu6d in altera-
tionc de frigido ad calidum primo expellitur to-
ta frigidiras fucceffiuc,pfius quam inducatur ali-
quisgtaduscaliditatis, itavt remittcndofrigidi-
tatem continuo habilitetur fubie^um ad -caiidi-
tatem,& tuncexpulfatota ffigiditate introdu-
caturcaliditas , & ifta via imptobabiturin con-
clufionibus.

Tertia via eft, quodaliquigraduscaliditatis
poflTunt ftate cum aliquibus gradibus frigiditalis:
1'ed fumma caliditas nunquam poteft ftarc cum
fumma frigiditate , quilibet tamen gradus citra
fummum poteftftate cumaliquo caliditatis, & c
c6tra5& ideo in alterationc dc fummc frigido ad
fummc calidu ftatim quando corrumpitur vnus
^radus frigiditacis,inducicur alius caliditatis, &
ficconfequenter,quam viam tencbo ad prxfens.
Ueo contra ipfamarguicurinduce{idoinn)ulci$
Sctti yper. Tom. II.

qualitatibus.inqnibusfitremifllc&nonperad-
ditioncm alicuius gradus dc qualitate contraria,
& etiam intcnfio non per remotioncm alicuius
gradiis dequalitate contraria : vcrbi gratia, ali-
quid fit magis fimile , quam prius, & non per rc-
motionem alicuius gradus de qualitate cotraria.

Itcm, aliquid fic magis cut uum.vel miniis cur-
Mum fine hoc , quod addatur , vel rcmoueaiur
aliqua retSritudo.

Item dc velocitate, qua; remittitut non addcn-
do tarditatem. Item dc gtauitatc, & acutie foni,
& dc multis aliis.

Secundo , quia quilibet gradus caliditatis tft
contrarius alicui gradui frigidiratis;igitur eft c6-
trarius cuilibct. .^ntcccdens parct, quiacuilibcc
graduicalidicatis contrariatur fumma frigiditas.
Item aliquis gradus calidicatis lufficic cott umpe-
rc aliquem gradum frigiditatis: igitur faltcm illi
contrariatur,quia corruptio fic a contraiio. Pro-
batur confequenria piincipalis multipliciccr.Pri*
ni6, quia omncs gradus frigidicatis funt eiufdem
rationis;igitur,qua rationecontrariatur vni ,ea-
demrationec6tfariaturaIceri.Ecpcrconfcquens,
vel nulli, quod efttontra antecedcs.vel cuilibet,
& habetur propofitum.Secund6,fi aliquis gradus
caliditatis contrariatur alicui frigiditatisjfit igi-
tur,qu6d dccimusgradus calidicatis contrarie-
tur decimo frigidicatis : tuncarguicureadem eft
proporcio dccimi caliditatis ad decimum frigi-
ditati$,quz eft noni calidicacis ad nonum frigidi-
tacis,aut qu? cft o£laui,& fic de aliisjfed decimus
non poteft ftare cum deciroo:igitur , nec nonus
cum nono,& fic de aliis.Tcrtio.quia contt arictas
non eftfcciidiim diuerfitatem indiuiduorum; fed
cft repugnantia fecundum fpeciem.Nam Arifto-
tcles dicit lo.Metaphyfica, text.z^. quod contra-
rietas eft fecundum formam rcpugnantia. Itcm
dicit.quod cotrarictas cft diftantia perfe(5ba,quod
non eflct,nifi efTet repugnantiafccundum fpecie,
Quatto, quia plusdiftant ab inuicem fofmalitcr,
fcilicet.qu^libctalbcdoiqualibct nigfcdine,qu5
aliqna albedo ab aliqua veriditatc : igitut fi cum
aliqua nigfcdine potcft ftarc aliqua aIbedo,fequi-
tur qu6d cum qualibet rubedine poteft ftate
qu^Iibet vifiditas,quodcftcontra experientiam.

Tejti6 ad principale fcqucretur, qii6d motus
contrarij eircnt fimul in eodem ; confcquens eft
falfum.quia impoffibile eft,qu6d idem fimul mo-
ucatur cocrariis motibus; vt puta,motu afccfus,&
defcenfus,motu caliditacis, & frigidicaris.Proba-
tur cofequcntia dupliciter. Prim6,quia mocus no
habet contrarietaccm, nifi racionc formarum,fe-
cundum quas cft motus: fed illa: forms potcrunc
ftare fimul fecundum aliquos gradus: igicur mo-
tus contratij fccundim aliquos gradus potcrunc
ftafe fimul. Secund6 , quiaquolibet rootudato
contingic darc velociorcm , & tardiorem , ficut
de forma contingit darcgtadum inrcnfiorcm, &
remiffiorem : igitur ficut aliquis gradusdevna
formapotcft ftate cum aliquo gradu formatcon-
traria: , ita ctiam aliquis gradus motus poteric
ftarc cum aliquo gradu motus contrarij.

Quarr6,fcqucretur qu6d aqua intcnsc frigida
ftatim frigcfaceret fe ipfam fummc;imm6 ftatim
fcipfam congelarec ; confcquciis cft falfum , per
expcricnciam. Confcqncncia probatur,quiaaqua
inccnsc frigida agct cofrumpcndo caliditatem
valdc inrenfam applicatam fibi:igirur mult6 foc-
tius agec in illara caliditatcra remiftam coniun-
^am fibi, Confcquemia tcnetproptec iria. Pri-

Q^ 1 m6.

i84

Lib. III. Phyficorum

tnb , quia frigiditas aqus tninus dotninatuc fu-
per caliditatcm intcnram fibi applicatam.Secun-
do , quia caliditas remiiTa coniuni^a minus refi-
ftit. Tctti6,quia cft mclius appljcata.
jt Quinf^, fcqueretut qu6d tcpidum fimul cale-

(^etex , Sc frigefaccret paiTum fibi approxima-
tum i confcqucns eft fairuiTi,quia tunc illud paf-
rum.nmul tiioucretur motibus contrariis. Con-
fequentia probatur, quia tepidum (imul habet in
ife caliditatem , & frigiditatem , & fecundum
ytramquceftapplicatum paftb; igitiir fecunduin
ytramque fimulagetin pa(rum,imm6 fequere-
tur, qu6d tepidum Hmul calefaceret fe ipfujn, &
frigefaceret fe ipfum.quiahabet in fecalidita-
tem : igitur illa aget in frigiditatem,& eadem ra-
tione e contra frigiditas in caliditatem , & hab^-
turpropofitum.

Sextd , fequcretur qu6d idem fimul effct cali-
dum,& frigiaumj confequens eft falfum; & pro-
batur confcqucntia , quia idem fimul haberet ca-
liditatem,&frigiditatem:igiturperdefinitionem
Qualicatis idem cft fimul calidom,& frigidum.

Septim6 , fi ad corruptionem vnius gradus

frigiditatis induceretur vrfut gtidas caliditatis,

qui fimul mancar cumrefiduafrigiditate; tunc

feqnituf , qu6d ftatim acquireretur termitius ad

qHtm motus ', confequens eft falfum : quiapriilks

quiim dcueniatur ad terminum ad qnem motus,

oportct tranfire, per intcrmedia inter tcrminunj

4qHo,8c tetmiiiuiri adijMem. Probaturconfequen-

tia, quia in caIefa6lioiie terminus adtjuem cft ca-

liditas,mod6 iii calefa6);ione alicuius frigidi fta-

tim cortupitur frigiditas, & per te ad corruptio-

nem frigiditatis inducitur caliditas:igitur ftatim

acquititur caliditas, quae ^ft terminus motus.

r, 06kau6 fcqucretur, quod in alteratione de al-

bedine in tubedinem prius acquiteretur nigre-

do, qu<tm rubedo. Confequens eft falfum : quia

rubedo eft medium inter albedinem , & nigrcdi-

nem; rood6 priiis pet(ranfitur raedium , quam

deueniatur ad extremu. Probatur confeqiientia,

quia in mutationede albcdinein rubedjnem fta-

tim cotrumpitur albedo: igrturper te cum ad

cortuptionem vnius contrariorum ftatim gene-

rabitur reliquum, fequitur quod ftatim introdu-

cetur nigredo , qUn: eftcontraria albedini,&

per conleqnens prius qu^m rubedo.

■ Nono, quia in generatione ignis ex aere con-

finuc calidicas intenditur,& tamennoncorrnm-

pitur frigiditas : nam caliditati acris non eft ad-

mixtafrigiditas: quiafific,iam acrnonefietpu-

rum elementum.

S. Oppofitum arguitur per experientiam: nam fi

dux aquae , vna calida , & alia frigida fundantut

in inuicem , non ftatim deperdicur tota caliditas

vnius ,aut totafrigiditas alterius,imm6 luccef-

fiuc, quod non eflct nifi aliqui gradu^ ynius ma-

nerent cumaliquibus gtadibus alterius.Secundo;

per Ariftotelem j.huius, text.19.vbi dicitjfeaius

aut minus eft , in quo plns , aut minus contrarij

mifcetur,&ad quod non. Notandum, qu6d tri-

CtnirMritiM plex inuenitiir cbntrarietas. Vna fcilicet termi-

tfitriflex. notum , qiiae confiftit pcnes hoc , qu6d non pof-

funt fimul vere prxdicari de eodem fubicdlo.Sc-

cunda eft propofitipnum contrariarum : quarum

repugnantia cofiftit in hoc, qu6d 116 pofiiint cfie

fimul verat. Ettertiacftformatum,fcilicct,cali-

ditatis, & frigiditatis; quatum tepugnantia eft

^d tontr»- in eftcndo fimul in codem fubicAo , & ifta con-

ritt»ii quU traiictasvltinjaeftadpropofitum. Vndeadhoc

rtquiratur.

qu6d aliquae foimx fint contrarix ifto modo,
rcquiritur qu6d natac fini fieri circa idem fubie-
£tum , fcihcct ipfae vel fibi confimiles , quiadato
qu6d efient dus formx incompoflibiles eftein
^odem fubiedo, qux non eftcnt natx ficri in eo-
dem fubiedlo , illae non eftent contrarix , fed
difparatz ; vt formahqminis , & forma cqui. Ec
dico notabilicer, i(la , \e\fibi confimiles ; quia pec
hoc foluitiir ^rgiimcptum iftud, vel albedo con-
trariatur higredini , quz eft , yel quz non eft;
non ptimo (podo : quia illx non funt natx fieri
circa idem fubiedlum : nec fecundp modo , quia
ei qupd non eft.nihil eft contratium.

Secund6 notandum ,qu6d ficut dux propofi-
tioncs cpntrarix maxime diftant quantum ad
cfte fimul vcras : quia quicquid vna affi^mat,
quantum ad omnia fuppofita term;ni commi^-
nis,alia negat quantum ad eadera fuppofitaeiuf-
dem termini ; camen quantum ad elfe fimul fal-
fas quantum ad omnia fuppofita fimul fumpta,
fepugnant ad inuicem; verbi gratii, fuppofito
qu6d non edent nifi decem homines in mumlo,
runc iinpoflibile efiet,qu6d iftx efient fimul fal-
fief:Omn|s homo cutric:Nullus homocurrit;
quxlibet fcilicet illaium pro quolibet fuppofito;
tamen poflbnt eftc fimul falfx , vna fcilicet pro
aliquibus fuppofitis, & alia pro^aliis : verbigra-
tia ,nouem Uipppfica falfa ynius compatiuntur
fecum vnam fingularem veram alterius , odto
compatiuntur diias , fep^em tres , ^ ita dealiis.
Ira fimiliter de qualit^tibus contrariis:nam pofi-
co qu6d calidicas fumma fignatecur per decem
gradus , &frigidica$ fumma per totidem;tunc
dico, quod repugnantia caliditatis , & frigidita-
tis , qiiantum ad efle fimul , non prouenit ex ra-
tioneabfoluca formatum , fecundum quam di-
citur calidi^as , & frigiditas : quia fub aliquibus
gradibus fe compatiuntur, vtpoftea probabitur;
&idc6 c^rum repugnantia proueniet ex nimia
quantjtatc graduum. Et ide6 dicit Ariftoteles
10.Metaph.tex1.14. qu6d contrariecas eftdiftan-
tia perfpda ; & ide6 ^ico, quod caliditas fumma
contrariatur frigidicati fummx;fcd quilibet gra-
dus caliditatis circa fummum fccum compatitur
aliquem gradu frigiditatis citra fummij,licct non
quemlibct:verbi grati:l,in cafu predjdlojdecimus
caliditacis contrari^tur decem gradibus frigidi-
tatis , & impo(fibile eft ipfas ftare fimul , fed no-
nem calidicatis poflunt ftare cum vno frigidita-
tis ; nec aliquo modo habent contrarietatcm ad
inuicera; oGto cum duobus , & ita de aliis, cuius
fgufa cft : quia rempec ad remifliouem vnius
gradus alicuius contrarioru, inducitur vnus gra-
dus alterius,nec eft cura ad propofitum fub quan-
|onumero graduum figneturfummacaliditas.

Ex qnibus fcquitur, quod impoflibilecft cali-
ditatcm,& frigidita^em ftare fimul fub gradibus
contrariis ; ita qu6d prxcisc tantum fit dc cali-
ditate,quantum dc frigiditate ; nifi fub gradibus
mediistotius latitudiniscaliditaiis afummo ad
fton gradum:vcrbigratia,in cafu prxdifto.quiu-
que gradus caliditatispoterunt ftare fimulcum
quinque ftigiditatis , fed fex non pofliint ftarc
cum fex, nec in aliquo alio nuraeio^ Secund6 ie-
quitur, qu6d ifta confequentia non valet : cali-
ditas ftac cum frigidicacc aliquoc gcaduum, puta
quatuot: igiturppterit ftarecum frigiditatere-
mifliori, putaduotum gradunm. Terti6fcqui-
tur, quod fi caliditas aeris fit eiufdem fpccici
cum calidicateignis, quod caliditas acris non eft

quali

7-

Coiurtri4
quomedQptf-
pnt fisrtfi'
PImI.

%.

Qu£Eftio V.

i8y

10.

II.

qualitas fimplicitcr pcr priuationem admixtio-
nis frigiditatis , immdquantam diftatk ftmima
caliditate , qium dcterminat fibi ignis , tantum
habet de frigiditate iibi admixta. Nec ex hocfe-
qaitur, quod aer non dt purum elementum:quia
ad hoc qu6d fit purum elementum, fufficit quod
detcrminet Hbi vnam dequalitatibus primisin
fumrao, & per hoc difiTcrt i mixtis,mod6 acr de-
tcrminat fibi huroiditatem in fummo.

Nunc ponuntur concluHones. Primaeiliila.
Impoffibile eft formas contrarias ftate fimul,
immo hoc implicat contradi<^ioncm,qaiacon-
ttacietas formarum attcnditur penes non poire
ftare fimul in codcm fubicdo , & ideo fi ftarent
fimuliiam noneiTcntconirariz, itaqucprobatio
huius conclufionis ftat in quid nominis huius
termini cffitrarium,

Secunda eonclufio. Caliditas , quas fuit pars
caliditatis fummae , ftat fimul cum frigiditate,
qus eft pars frigiditatis fummz contrariac cali-
ditati , vt in calcfadlione ad fummc calidum,vel
ctiam in frigcfa6fcionc de fummc calido. Proba-
tur : quia nifi ita cflcr , tunc fequerctur , quando
fummc frigidum deberer fieri fummccalidum,
tota frigiditas per pnus eftct expulfa , quam ali-
quid caliditatis eftct , indudum ; confcquens cft
falfum,qaiatunc illacaliditas effet fubitoacqui-
fita, quod fuctat ptius improbarum.

Secundo , fequeretur quod rcmifsc calidum
nullo modo rcfiftcret intensc calido , quod eft
contra expericntiam.,quia magnum tempuseft
poftquam intcnsc calidum ponetderemirseca-
Ijdo facere intense calidum. Probatur confe-
quentia : quia illud remifse calidum non habe-
ret ftigidiiatem fibi adnuxtam,per quam refifte-
rct intensc calido , & ide6 ficut lumen remilTum
non refiftit intcnfiori ; ica ncccalor rcmiflus ca-
lori intenfiori.

Terti6 , fequeretur qu J)d tepidum , fcilicet re-
dailum ad medium intcr contraria , nullam ha-
berct adliuitatcm, quod eft contra expcrientiam.
£t probatur confequcntia: quiain motu dcca
lididjmo ad frigidiOImum , illud tepidum non
habet frigiditatem ,quia nondum expulfaeft to-
la caliditas ; nec aget per caliditatcm , quia cali-
ditas tunc cft tam parus intenfionis , quod non
fufHceret ad adionem.

Quarto i fequerctur qood aliquid apparerec
fenfui bcnc difpofito valdeintcnse calidum ,in
quo tamen nuUa efTet caliditas. Probatur confe-
quentia, quiaad alterationcmde frigidoad cali-
ditatcm per te eft magnum tempus , in quo ex-
pcilitur frigiditas fine indudionc caliditatis , Sc
in tempore iUo rcmidionis frigiditatis, apparcc
nobis caliditas v^e intenfa. Patct igitur qua-
liter non eft con(fedendum,qu6d forma: contra-
ria: ftent fimul, f^d bene eft concedendum, quod
qualitates ftanc fimul : quarum vna fuit pars
vnius comrariorum,& aliaeftparsalterius.

Ad rationes. Ad primam concedendum eft de
qualitatibus non habcntibus contrarium,qu6d
od intenfionem illarum qualitatumnonfcqui-
tur concomitantcr rcmiGlo alicuius alterius qua-
litatis, ita etiam conceditur de velocitate,& tar-
drtate,& de illis dequibus arguitur in primo ar-
gumento.

Ad fecundam , conccdo antccedens , & ncgo

confequentiam ; & ad probationem, quia omnes

funt eiufdem rationis : igitur qua ratione , Scc,

Negatur confequentia : quia pcr idcm probare-

Scoti opcr. Tom. II.

tur , quod orancs homines tnundi polTent efte in
iftis fcholis , quia duo homines pQftunt efte in
iftis fchoIis,& omnes homincs funt eiufdem fpe-
ciei : igitur qua ratione duo, eiidem ratione om-
nes. Ide6 eft argumentum \ firoili , & negatut
confcquentia : quia capacitas domus oon cft taa-
ta, qu6d poflit omnes rccipere : ita in propofito
dico, quod non eft fimile , quia frigiditas non
contrariatur caliditad propt«t hoc , quod eft ca-
Iiditas,quiacumaliquacaliditatepotcftftare;fed
contrariatut fibi propter nimia quantitatera gra-
duum caliditatis. Ad fccundu negatut c6fequen-
tia: quia non fit fubfumptio/Zt^. Vnde in minori
dcbctctdici, fcd decem ad decem eft proportio
zqualitatis.Ad tertium dicO, imm6 contrarietas
eft fecundum indiuiduum, & non fccundum fpe-
ciem , nifi cum prxdidba quantitate graduum : &
propter hoc dicit AriftotcIes,qudd cotrarietas eft
diftantia. £t fi obiiciatur , quod tunc vnum con-
trariarctur pluribus , quod eft falfum : quia tan-
tum vnum vni opponitur lo. Metaph. text. 17.
Refpondetur , quod Ariftoteles ibi capitomnia
fimilia pro vno. Ad quartum,negatur maior,fi in-
telligas de diftantia graduum , qux faceret repu-
gnantiam; fed fi intelligas ,qu^d minusconue-
niunt eftentialiter, concedo.

Ad tertiam principalcm ncgatur confequen- \x,
tia:quia nec motus contrarij funt fimul,nec ctiam
formz coi(ttaria;,fecundum quas func illi motust
fed du£ qualitaces -bene func fimul,quarum vna
fuic pars caIefadionis,& alia eft pars ftigefa€lio-
nis : quia motus iUi non func aliud ab lUis qua-
iicatibus.

ki> quartam, negatur confequentia: quia licec
frigiditas ftet ibi cum tcroifTacaliditace ,tamcn
hoc non eft fccundum gtadus,fecundum quos ca-
liditas,& frigiditas contrariantur:igiturnon va-
lent illx cres probariones , quia ad ftigidum ap-
proximacum bene haberec contrariecacem ; fed
cum illo fibi adiundo non.

Ad quincam,negaturconfcqucntia:quia paftum
approximatum tepido , fi cftxqualiter repidura,
tunc nullo modo pacietur:quia ages agit ptopccr
aUimilationcm paffi,& paflum eft iam fibi affimi-
latum. Si vcro paftum approxiroacum non fic
zqualiccr tcpidum,fed magis frigidum quam ca-
lidum.cunc agcc remictendofrigiditatem,& non
caliditatcm; quiacum caliditatenonhabetcon-
cranetatemi& ide6 negatur confequencia; qu6d
idem calefacerec , & frigefacerec fe ipfum : quia
illi gradus non habenc adinuicemcomrarieta-
ccm, qui func fimul in ccpido.

Ad fcxtaro,ncgatur confequcncia : quia fubie- 1 5.
^um non dcnominacur nifi ^ totali qualitate:
modo toialis qualitas tcpidi non eft cahditas,ne-
que frigiditas,fcd eft mcdium intcr ifta pcrparti-
cipationero , a quo medio dcbct fieri denomina-
cio,& nqn ab aliqua paccecius.Vcrum cft tamcn,
quod aliquando improprie, & fccundum eit*ii
fubiedbum denominatur ab illo medio fccundum
vnum cxtremum:vtrbi gratia dicit Ariftotcles j.
huius,cexc.i5;.qu6d fufcum dicicur album refpe-
ilu nigri, & nigrum rcfpcdiu albi.

Ad fcpcimam.negatur confequemiadecermi-
no tocali , fed de cermino parciali eft conceden-
dum ,&ide6dicit Ariftocclcs parcim habec dc
tcfmino ti ejuo,Sc partim de termino *i ^uem.

Ad odauam conccditur confequens , nec eft
iaconueniens,qu6d requiratur remifla nigredo.

Ad nonam di^um eft in vno corollaiio.

0^3 Qv^

i86

Lib. III. Phyficorum

2..

Opinit iri-

pltx dt idtn-
titMe motus'

Qjf iE S T 1 O VI.

Vtrum ijiajit concedencU ? motus
localis cft.

Ariftot. A»f,rt*M.^W. ^.text, $9,^ ^. Mitaph.cap.ii.
ttxt.ii. Aacrroes^. Phyf.comm. 119. Simplicias , Thc-
XdA. Ub. j. Phyfie. cap. 1. Albertus trad. de quatitiratt
fp-^& S.D.Thom. i- Phyf.leif 7.cr iib,..text.7.C2tio-
fiic. tfUdfi.i art. j. Fonfeca 5. Met»ph.ud e»p.i i.^utll.i.
fi9.^. I'eretius /'^. 14. fu* Pkiliifophit eap, 8. landunus
j. Phyfic.cap. t. Suarcz in Metaph. tom. i. dijp.^o.feil.i.
Sotus j. Phyf qut/i.i .K\i\imi ibid.e0p. j. qutft.x, Roc-
FUS qutfl. 4.

R G V I T V R quod non : quia tanc mo-
f,^/. bilemoueretur; vcl igiturfuper partcm
^IC^I fpatij pettranfitam , & hoc non : quia
iammotum eftjvcl fuper pertranfcundam,& hoc
]ion ; quia fuper illam mouendum eft.

Secundo.quia mobile cft continuc in loco fibi
^quali:igitur non mouctur.Tcnet confequcntia,
quia fupcr aqualc fibi non potcft iranfmutari; &
antecedcns apparer , quia mobilc cft corpus ; &
omne cotpus eft inloco fibi aRquali ; ergo,&c.

rerti6 , quia Ci mobilemouctur -, vcl mouetur
in loco in quo eft,& hoc non:quia ad ilUim con-
fimilitcr fc habet ; vel in loco , in quo non eft, &
hoc non;quia nullus exiftcs hic mouctut Roma:,
Quarto, quia motus fit : igitur motus non cft,
quia quod fjt non ci\.^rimo PeribermemM.

Quinto, fequeretur qu6d aliquid fimul fierer.
&corrumpcretur;quodeftimpoOibilc:quiatunc
aliquid fimul cflet , & non cfTet. Probatut conrc-
quentia : quia per te motus cft , & non cft , nifi
dura fit : igitur fimul fit & eft j fed continue ficut
fit, ita definit elfc : igitur non eft ; igitur mptus
fimtil eft,& non eft, quod eft impoflibile.

Sexto , h motus eft , fequitur quod non fiet;
quod cft falfum : quiaclTecius confiftitinjfm,
Confcqiicntia ptobatur , quia fadio eft mutatio
ad efe ; ide6 ftatim quando eft, ceftat fa<ftio,quia
vt patot ChuiiUitcxi. 44. impoflibile cftaliquid
mutari ad aliqutd , ad quod iam mutatum cft-

Sepcimo.quia ifta,^fM( <r/?,lignificat,qu6d mor
bile fuit alibi , & poftea crit alibi ; fed ifta nori
fignificat ; igitur motus non eft, vcl formctut fi<;
rario : lilud caufatum non eft , cuius partes non
funt;fed partes motus non funt : igitur motus
non cft. Maior patet : quia caufatum, vel cft fuae
pattes , vel non cft fine fuis partibus ; & minor
apparet, quia partes motus funt^-efmVww, S^fU-
tMrum . q H X npii fupr,

Oppofitnm arguitur: quia motus eft aftus cn-
tis per definitioncm motus : igitur motus cft.

Pe iftaqu^ftione funt tres viae dicendi.Prima,
nuUus motus cft,nec poflibile cft c(re,vt patet i,
huius.

Secunda.quod iftanunquam eft vera',motm efi^
nec i(iz,alf^Mi<il mouetur,Ced benc ifta cft vetz,ali-
quii efi rnotum : fimiliter i(\::^,ali^uid mouebitur : fi-
militct ifta, motut fuit,tirr.en pet fcnfum qu^ndo-
que iudicamus motum cfTc pcr hoc , qii6d vide-
pius motuiTi fuifte propter propinquitatem tcm-
poris pra-tetitj ad pra;fens,modo quod ptope cft,
nihil dcelfe videtur, vt patct 2. huius.

Tertia via cft ( &c concprdat fcnfui)qu6d mo-
tus eft, & non curando ad praefens , an motus fit
mobile , vel fluxus inhatrens mobili , tenebo ad
pracfens iftam viam.

Secund6,notandum quod motus ponitut com-
muniter * ens fuccefliuum.Ideo fcicndum , qu6d
pluribus modis aliquid dicitur pcrmancns,&
fuccefliuum. Nam primo modo, & propriiflimc
aliquid diciturpcrmancns,quod fccundum fcto-
tum manet idcm fine additione , vcl remotionc
partis, vcl difpofiiionis ; & fic Deus eft ens fim-
plicitet pcrmanens. Sccundomododicitur pcr-
manens,quod manet idem fecundum rc,& quam-
libct partcm fui, tamen aliqualis cft fucceflio fc-
cundijm rcccptionem difpofitionis, & fic corlum
dicitur permancns ; quia manet idem fecundiim
partcs;attamcn rccipit lumcn fucccfliuc, & fecu-
dum aliquos motum.Tertio modo dicitut perma-
nens,quia fecundum aliquas partcs fui manet ide,
& fecundum aliquas non:imm6 aliqua: aducniiit,
&aliqu^recedunt,&iftafimtquodammod6 fuc-
cefliua; ficut funtcorporanaturalia; quz funtin
continua fucccflione. Quarto modo dicitur ali-
quid fuccefliuum, cnius nulla pars manet fimui
cnm alia partc , imm6 continue cft alia , & alia
pat s ; & hoc duplicitcr , quia qusdam funt quo-
rum quaelibet pats de fui natuta nata eft efle per-
manentis naturx, attamen nulla manct pet tem-
pus proptcr dcfedtum conferuantis; vtpatet de
lumine produdo ^ luminofo in medium conti-
nuc motum , quia continuc eft alius , & alius ra-
dius fccundum alium,& alium afpcdtum, & idc6
continuc cftaliud,& aliud lumcn.Aliomododi-
citutfucceflluum ,cuius nulia pars natacftefle
permaneniis naturx , imm6 fibi repugnat , qu6(i
aliqua pats «ius maneat per tcmpus,vt multi ima-
ginantur dc motu,& tcmporc,qui ponunt , qu64
motuscftfluxusdiftindus ^ mobili,

Nuncpenuntur conclufiones : primaeft.Hasc
eft conccdcnda ^ mottuefi. Probatur ficquianon
minus cft ifta concedenda , mettuefl, qu^m ifta,
tempm efi, fed ifta eft concedenda,/«»/>w efi: nam
ab omni geme c6tinetur in Grammatica tempus
diuidi in prsfcns, praetcrituro, & futurum;crgo,
&c.Secund6,quiaomne produdriuum calotis eft,
fed motus cftprodudiuus caloris : vtpnetprimt
Meteororum,text, 1 1 .Tcrti6 patet ad experietiam,
& idc6 dicit Atiftotelcsi. huius ,tcxt.i. qu6d
oportet fupponcre omnia , aut quaedam moucri.
Item dicit in ifto tertio,qu6d ignoiato motu,ne-
ccfle cft ignoratc naturam, Quarto , quia eadem
ratipne qui negaretur raotus efle , negaretur
etiam lumen cfle : quia eft continue aliud , &
aliud lumen;fcd cettum cft,qu6d tunclumen eft;
crgo & motus eft; & potcft ctiam exeroplificari
depropoftione,quiainaIteratione cft continui
alia,& alia proportio agentis fuper paftum^ita vc
fit ibi vna proportio fucccfllua compofita cx
tnultis prpportionibus partialibus.

Secundaconclufio. In inftanti c motus eft,ita
vt in inftanti ifta fit cocedcnda, motiu efi. Ptoba-
tur : quia nifi ita eflet, fcqucrctur qu6d ifta eftec
falfa ; continut pofi hoc erit mottu, qaod eft falfum.
£t patet confcquentia , qula in inlUnti eflet ve-
rum dicere,qu6d motus coclinon eft,& per con-
fequenseflec intcrruptus.

Contra primatt) conclufionem arguitur ; quia
fi itaeflet,fequcretur qu6d aliquid mouereiur,&
tamen nec vniformiter , nec difformiter ; confe-
qucns eft impoflibile. Probatur confequentia,
pofito quod Socrates moueatut pcr vnam horam
yniformiicraliqua velocitate, deinde in fecunda
hota immediatc fequente moueatur difFormi-
tec velocitate dupla ad primam velocitatem;

tunc

MotUttfitHM

fuctefftuum,
Termantut
dicitur ali~
quid miUti$
mtdit.

4-

Hotmtft,

Motus tfi im
infitmti.

Quxftio VI.

187

€.

tunc in indanti mcdio Socrares mouetur pro
tanto, quiaaliquando immediate mouebatur , &
immediati poft mouebitur:igitur nunc raouetar;
veligitur vniformiter, vel difformiter : quiaim-
mediate ante mouebatur vniformiter , & imme-
diate poft moucbicur difforroiter ; igitur nunc
moueturvniformiter: nec difFormiter , quia vd
rooucretur vclocitatc primz horae , vcl fecundsc,
aut velocitate intermcdia,quorum nullum appa-
retpoffibile.

Secund6, feqaercturqu6d aliquid mouerctur,
9c tamen non ab aliquo,nec ab aliquibus; confe-
quens eft impoffibile , vt patet fcptimo huius
tcxt.J. Confequcntia probatur , pofitoquod,^
ntobile in prima medietate horx moucatur k
Socrate,& in fecunda i Platone ; tunc in inftanti
tiiedio ^mouetur ; tcI igitur mouetur^ Socra-
tc,& hoc non : quia iam Socrates dcfinit moue-
re,vel iPlatone,& hocnon; quia Plato nondura
mouet,fed incipit mouerc;ergo,&c.

Terti6 » requeretur quod aliquid mouerec
quando non haberet potcntiam ad mouendum;
confcqucns eft falfum:quia omnis motus prouc-
nit l proportione maioris inaequaliratis potenti^
motoris fuper refiftcntia moti. Confequcntia
probatuf;& moucatur ^ per vnum medium con-
tinue denfius , & dcnfius , quoufque ad alfquem
gradum denfitatis, feu refiftcntiszqualem po-
tentic motoris ipfius j4 ^ Sc Cit B pun£tus , ad
quem cerminatur illa refiftentia , & volo quod
ftatim quando w^eftinpunfto £, quodtunc^,
incipiac rarefieri , ifto pofito , probatut confe-
quentia , quia quando A eft in pundlo £, A mo-
uetar pro tanto , quia immediate aliquando mo-
ucbatur, & immcdiat^ p6ft mouebitur : igitur
tunc mouetur , & tamen tunc non habet poten-
tiam ad moucndum : cfuia pcr cafum tcfiftentia
medij eftaiqualis potcnti* motoris;crgo,&c.

Quart6, contra fecundam conclufionem:quia
fi in inftanti eft motus , fequiruc quod motus fiec
in inftanti , & quod inftans eftet raenfura motus;
confequcn J cft impoffibile , vt probatur 6. huius,
text.yy. & probacur confequentia : quiamotus
non cft nifi dum fic : igitur in inftanti cftmotus,
fequitur quod motus fit in inftanti.

Secundd, quia acquifitio partis poft partem
non eft in inftanti:igitur nec motus. Tenct con-
fequentia per locum adefinitione : & antccedcns
patct,quia ifta di€tiopofi , dcnoiat otdincra tcm-
poris.

Ad ifta refpondetur. Ad primum,negarur con-
fequcntia.Ad ptobaiionemdico , quod Socrares
mouctur difFormitcr. Sed contri , quia tunc ali-
quid mouctur diftbrmitcr , & in codcm inftanti,
qao inciperet moueri difFormitcr, dcfineret mo-
ucri difFormiter,quod vidcturimpIicare.Refpon-
derur , qu6d in tota hora compofita ex illis dua-
bus horis parcialibus,in quarum vna Socrates
mouctur vnavclocitate-,& in alia,alia;dicoqu6d
in illa hora tota mouetur difFormiter,quia in pri-
ma medietate horz mouetur vna velocitate,& in
feciida alii.licct mcdium fit vniforme;idc6 con-
ccdcndum eft , quod in medio inftanti hor« So-
crates incipit moueti difFotmiter,& in eodcm in-
ftanti Socratcs definit moucri difFormitcr ; fcd
hoc eft diuerfimodc , exponendo ifta verba, ittci-
pit , & de/tnh ,-igiturnulIa lequiturrepugnantia:
vcrbi gratiaincipit Socrates moucri difFocitiitcr.
Socratcs nunc mouetut difFormiter, & immedia-
te ance non mouebatur difFormiter.Ec ifta,Socra-

tcs dcfinit moueridifrormiter.exponiturfic. So-
crates nunc raouetur difFormitcr , & immediate
poft non mouebiiur difFotmiter:mod6 iftz lianc
fimul finerepugnantia.

Ad fecundum dico, quod ^ mouecur k Plato-
ne in inftanti incermedio : quia illud idcm in-
ftans , quod eft primum in quo Plato mouct, eft
ctiam primum in quo Socrates non mouet.

Ad tertium,negaturconfequenria. Ad proba- g,
tionem dico , qu6d ifta confcqucntia non valet,
./iantc mouebatur , & immediate poft moucbi-
tur:igiturv<mouetar, fed oporret addcic, ^iva-
mediatcantemoucbatur, & immediatc poft mo-
ucbitur,& nunccius potentiacxceditrtfiftcn-
tiara mobilis ; igitur nunc moucbitur ; & ide6 fi
cfret aliquod agens iibcrum , quod fubit6 pofFct
dcfinere motum fuum, & fubico inchoare, ira vt
finc medio poft quam definit , pofTct icerum in-
choare,tunc adhuc przdi£la confcqucntianon
valcret , fcd oportcret addcre, & nuncpotcntia
motoris excedit rcfiftcniiam mobilis,& non im-
peditur per agcns Iiberum:ergo,&c.

Ad quartam dico qu6d acq^ifitio partis poft
partera non eft in inftanti', iia vt inftans fit men-
fura huiufmodi acquifitionis,fcd hoc non obftan-
te ,Jia"c eft vcra in inftanti , fcu acquifitio pattis
poftpartem eft, & hoccftmanifeftdm fuppofitis
illis.qax dicentur inaliaquxftione. Pcridem ad
fcquentem.

Ad rariones principales.Ad primaradico.quod
mouccur fupcr partem fpatij fuper quam eft;quia
iftud non fignificat aliud,nifi qu6dnunceft fu-
pcr illam partcm , & eius potcntia exccdit refi-
ftentiam.&immediatcante cratalibi , &imme-
diatc poft erit alibi.AIij dicunt,qu6d ficut motus
dicitur efle proptet continuam fucccffionem
partium ad inuicern , ita raobile dicitur moueri
ex eo , quod conrinue in tcrapotc motus cft iii
alia,&aliapartcfpacij illius:primamelior.

Ad fecundam.conceditur anteccdens,& nega-
tur confcquentia : quia licet fit continuc in loco
fibi zquali , tamen prius fuic alibi , & poftea crit
alibi,& hoc denotat moucri.

Ad terriam dico qu6d in loco in quo eft, quia 9*
nunc cft in loco in quo cft,& prius non fuit : igi-
tur & poftea crit alibi, & hoc dcnotatur per hoc,
quod cft moucri localiter. Alicer dicicur , quod
ficutmotus dicitur cffeproprcr continuam fuc-
ceffionem partium,quarum vna non manct firaul
cum alia , ita etiam mobile dicitur moucri , quia
dum mouetur , cft in aliquo toto loco , co qu6d
fucceffiuc eft in partibus eius.

Ad quartam , ncgatur confequcnria , quia illa
regula folum habcc veritatcm in iis , qua* func
permanentis natura; ; vel dicitur , quod fieri nou
atcribuitur motui nifi in vliimo inftanti non cf-
fe raotus:vcrbi gratia, fi Soctatcs nunc mouetur,
& immediatc p6ft moucbiiur,tunc motus Socra-
tis fic , vel Socratcs incipit moucri , & continue
poftca motui atiribuitur efe,8c non fieri,

Ad quintam dico , qu6d non cft inconueniens
deillis,qux non funt permanentis duracionis:
verbi gratia lumen produdlum k Sole quando in-
cipic cfTe , etiam definit efFe , diueifimodc expo-
nendo.

Ad fextam, negatur confequentia:quiailIa arf-
thorica$,6.huius,intclligenda eft de iIiis,quorum
efFe non confilFic in fieri. Vcl dicirurnegando
iftam,qu6dmocusfit,quandoeft,quiamotus non
fit nifi in vltimo inftanci uon efFe motus.

Q^ 4 Ad

i88

Lib. III. Phyficorum

lo.

t>mifibil!tM
tnotut eft
^ittdrHfleK.

II.

u.

iMus hift-

pamfiuni-

tur.

l^ fcptiraan3,quia ifta rn»m fignificdt, Scccon-
cedo:mod6 dico,qu6d licut ifta mettu eftyC^ con-
cedcnda>ita illa copuiatiua.qux Hgnificatur , per
iftatn mtttu efi. Ad aliam.lUud totum non eft,&c.
Negatut maiot de rucceffiuis. Aliter dicitur,con-
cedendo de copulato extrerop qu6d pcxfeQS,
przteritum,&; foturum cft.

A NNOTATIONES.

^\M Otw pomturcommumterens/uccefitnumtScc.
jLVLNota.in motu quadrupliccm inucniri di-
uifibilitatem.Prima dieitur fubie^biua, quam ha-
bet motus ratione fubiedbi in qno eft : quod cum
fitdiui(ibile,etiam accidens matcriale qualiscft
niotus,in ipfo exiftens diuiiibile eft;ha;c diuifibir
litas accidentaliter compctit motui. Secunda dir
uifibilitas,quam habet motus.ptouenit fibi a fpar
tio ; & ita prima pars motus,vetbi gratia,Iocalis,
correfpondet primaspartifpatij, &pofteriDrpo-
fteriori , & fimiliter quando qualitasintendituc
per motum , motus eft diuifibili« 'per diuifionem
iliorum graduum :) cum autem illa qualitas in
eftequieto mancat,fic diuifibilis,& fimiliter fpa-
tium , fatis liquetdiuifibilitatem motus , hac ex
patte prouenientem etiam accidentaliter fibi
conuenire : & quia motus in hac fecunda acce-
ptionc dicit impetfedtam acquifitionem termini,
impcrfedlamque entitatem,ad nullum pertinet
Prxdicamentum , fcd redudiue ad illud , in qiiQ
eius tcrminus eft : quia , yt Anftotcles ait , non
eft praeter res , ad quas eft motus. Tettia diuifi*
bilitas eft fucceflio motus penes moram , & hzc
eft tempus : quia tempus eft prius , & poftecius
motus , quod quidcm eft mora ipfius motus ; &
/ic motus diuiditut in part^s fuccedentes fibi in>
uicem. Quarta diuifibilitas mocus prouenit k
fuccellione, vel acquifitione fvicccinua diuerfo-
rum terminorum , & harc eft propria motus , vt
motus eft, quia motus eft illa fucceffio , & fluxus
atque tendentia ad terminum, & motus vt fic eft
vna fpecics quantitatis continuac:quia cftde ge-
nete concinuorum,vt ait Ariftoteles inhoc 3.

£x quo fequitur , qubdqtiando AriftQtelcs di-
cit in Pra:dicamentis,motum eftc fpeciem Quan-
titatis , accipit motum in hac quartaacceptionc;
quando vero in Poftpraedicamentis illum coUo-
cat,accipitillumin fccundaacceptione;vteftcns
incompletum , qui non cft pra:tcr res ad quas cft:
& qqando in Metaphyfica dicit motum effc
quantum per accidens , accipit motum etiam in
fecunda acceptione : quafi dicetet ,qu6dmotus
ille , vt fic eft impcrfcdtum ens , per accidens eft
quantum,ideft, tatione cont1nuitatis,&fuc-
ceifionis , qux ibi dicitut accidens motui , non
quianonfit cius formalis ratio ; f^dquiareiac-
quifita: per motum accidit , quod pet talem ac-
quiratuc fuccclfionem.

^. H*c efi concedenda , mettu «/?.Nota,motum du-
pliciter accipi . prim6 improprie , vt fignificac
adlionero volumacis , & intelligcntiz, & fic dici
fblet , qu6d intelledus mouet voluntatem , & e
concra ; & quod obiedkum mouet potctitiaro.
Secundo fumitur pto mutaiione Phyfica , qua:
fit in matetia , & corpore ,& hoc fecundo modo
fumitut in hac conclufione. Dixi notabilirer,
qudfitinmateria ,& corpore : c^uiA motus Phyfi-
cus in communi fumptus , diuiditur in mutatio-
nem , & motum j mutacio , quz diuiditur in ge-
^ieiatiouera,&corfuptiotiero > fit in m;^tpciaj ica-

que illnd , quodj genetatur , &coctumpituc fub-
ieftiu^ eft matecia. Motus ver6 , qui diuiditur
in alterationem , angmentationcm , & loci ma-
tationem , fit in cpcpore: nam id quod altetatur,
augecut , & mutat locum , eft corpus. Conue-
niuntque mutatio,& tuotusin hoc,qu6d vtcum-
queeft via ad terminum ; diflPerunt autem efien-
tialiter,quia routatio eft inftancanea,& ferc fem-
per pec illam acquiritur fubftantia , quae vel tota
urool aequiritut, vel tota fithul depetditur ; mo-
tus vec6 intrinfece eft fucceffiuus, quia accidcn-
tia qua: fuccefliuc acquiruntut , acquiruntur pcc
partes,& de motu propcie fumpto loquitut Sco-
tus in hac quaeftione.

<= /n infianti motm efi. Nota, qu6d quidam di-
punt , qu6d inftans fumitut hic pro aliquo tero-
pore dcterroinato, & non ptout confignificac"
aliquod indiuifibile,iIloenim'modoparcesmo-
tus funt-, & pec confequens motus eft. Scd Sco-
tu»hic videtuc dicece , qupd quamuis quaelibee
pacs rootus fit fadla , vel fienda, tamcn motus eft
ininftanti indiuifibili,eo qu6d ad exiftentiam
cei fucceffiue fufficit exiftentia alicuius indiui-
fibilis , a^ quod ciuspactes copulantu];, & ica c&
de roptu,

Clv js. ST 10 V 11.

Ftritm motuj localis fitres diflin^a a
rnobili,

Ariftoteles hle text.4. ^ lit.i. text. j j. Themift. Simplia.
Alexiod.hU in eap.i. Auerroes comm. 4. D.Thom.leS.^
(^in i.dijf.itjtrt.i.ad ^. AurcDl. apud Capr.i» x.difl.x,
qutft.i.art.z.^dift.i9.^t*tif.i.art.i. »d i Capreol.iW,
Hifpalen.«W.»(>/«W.i.Argentin.<'»7?.i}».5«*/?. i. Alb. 4
Saxonii i.Phyfie.qujtft.4.^ j.Burl«us»W</.«xMi. Fer-
rar.^«*/?.i.Sotus ^udft.t.& x.Toletus qutft.i. Pererius
lib.io.c»p,io. Conimbr. c»f.x. qutft.i.»rt.x. Fuente j.i.
<//jpr i.art.x. Ruuius trsa»t.l.de ffietu f «//f .4, «Mm.i 9.
Roccus^Mity?.^.

Rgvitvr qu6dfic,pei Aciftotelero
j.huius, text.70. tta^atu dc infinito,

vbidicit,qu6ddiuerfimodc inuenituc

infinicas in motu , & in roagnitudine , quia licee
in vttoque attendatuc infinitas partcs fcmpcr
poflc accipere vltimum , tamen in motu fcmpcr
partes prius acceptae , non pofliint manere cum
pactibus pofterius acceptis,fed tant6m poflunt in
magnitudinc.quod non eflct, fi rootus eflct roag-
nitudomobilis.

Sccund6per Ariftotelcm 4.huius, text.99. vbi
ponit , quod ejfe motus confiftit in fimper fieri
aliud,& aliudiigitut motus non cft mobile.

Tcrti6 , fcqucrctur quod Ariftoteles 6. huiui,
probans rootumxliuidi ad diuifionem magnitu-
dinis,nihil probaflecjconfequens eft falfum.Pro-
bacur confequentia:quia per te motus eft magni-
tudo mobilis , & ideo non probaflet aliud , nifi
qu6d magnitudo mobilis eft diuifibilis ad diui-
fionemroagnitudinis,mod6hocnihilfuiflecpto-
bare:quia iam eft manifeftum.

Quart6,fcquef ctur qu6d motus nifOuecctur,&
^d moturo eflct motus, quod cft impoffibilerquia
tunc rationes Aiiftotclis in quinto huiiis, text.i .
a. & 3 .quibus probat ad motmn non efle mptumt
non valerent:& patet confequentia > cx quo mo-
tus eflet mobile.

Quint6 , pet Commentatorcm 11. Metaph,
fproroent.41. vbj dicit,qu6d nuUuro corruptibile

poteft

1«

Qu^ftio VII.

189

fcj'* ^«>-'^'

poteft perpctuati niCi motus cceli. Tunc quzro,
quid imcUigir per moium coelirnon coelum,quia
coelum non efl: corruptibileiH iluxura fuperaddi-
tum coelo,habco propofitum.

Sext6,(i motus Socratis efTcr Socrates , feque-
retur quod quicunque faceret Socratem moueri,
facerct Socratem,& qui ceflaremotum Socratis,
faccret corrumpi Socratem , quod cft falfum. Et
patet conrequentia,cx quo motus Socratis,& So-
crates funt idem.

Septimo, quia motns eft fenfibile commune,
& mobilenon:igitur motus non eftanobile. An-
teccdens apparet 2. de Anima, text.6^. Nec valct
dicere,qu6d motus cft fenTibile comraunc, ex eo
quod magnitudo eft fenribile commune : quia
tunc motus , & magnitudo non e^ent fenHbilia
communia diftini^a, quod patetelfe falfurain
eodem fecundo.

Odauo , quia quando ad veritatem alicuius
propoiitionis non fufiiciunt dua; rcs,vel tres,
oportet addere quartam , ad hoc quod iit vera;
fed hsc eft vera , motiu eft ,Sc ad eius veritatem
non fufficiunr motor,mobile,Sc Jpacium ; quia tunc
quandocunquc ifta eftent , eiTet motus , quod eft
falfum : igitur prztcr ifta oportet addere aliam
rera,fcilicet fiuxum,quem voco motum loca-
lcm.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelem in ifto j.
tcxt.4.vbi dicit : non eft autera motus przter res,
ad quas eft motus:& per hoc probat in quot ge-
neribuspoteftreperirimotus. Secundopcr Ari-
ftotelem8.huius,texr.jf.vbiprobat quodin mo-
tu locali nullares acqairitur intrinfeccmobili,&
ideo folus motus localis poteft effe pcrpctuus.

Deifta quzftienecftquzdam via,qu6d* in

motu locali acquiritur quidam fluxus, feu difpo-

fitio inhxrens mobili , fccundum quam mobile

dicirur localiter moueri; ficut albedo eft difpofi-

tio inhsrcns mobili, fccundum quam mobile di-

citur album, & iftam conclufionem probant vna

rationcqua: apparet eis demonftratiua, proqua

fupponitur prim6,qu6d omnis motuseft muta-

tio,&: omne moueri, cft mutari , & qu6d mutari eft

alitcr fe habere fecundura prius , &: pofterius,vcl

falcem aliqualiter fe haberc, & non taliter fc ha-

bcre prius. Sccunda fuppofitio,qu6d ex omnibus

corporibus mundi potcft fieri vnum corpus. Pro-

batur.quia talemcafum ponit Ariftoteles 1. hii-

ius i.text.38. quia hoc non repugnatpotentias

diuinx. Tcrti6 , quia dato qu6d hoc non efiet

poffibile , tamen hoc non repugnat quantum

eft ex ratione generali corporum , & mobi-

lium, vt debet videri feptimo huius. Tcrtia fup-

pofitio , quod iilud corpus continuum cx omni-

bus corppribus mundi, Deus poteft mouere mo-

tu reifto.vcl etiam circulari, vel quo motu placet

fibi,& dato qu6d non poflet , tamen hoc eft ima-

ginabile,vel non rcpugnat tali Gorpori,qu6d roo-

ueatur. Iftis fuppofitis formctur rario fic : Nifi

motus localis eflet rcs diftin£la k mobili,& i fpa-

cio,fcqucrcturqu6d aliquid polfet moueri loca-

litcr , & tamen fe habcret aUrcr priias , & pofte-

riiis,quod cft impoffibile , & cotitra primam fup-

pofitioncm. Confequentia probatur , pofito per

fccundara fuppofitioncm, quod fx, omnibus cor-

poribusmundi fiat vnum continuura ,itaqu6d

nuilura fit mobile aliud ab illo,& ^ fuis partibus,

Tunc moucat Deus per tertiara fuppofitionem

illud mobile , fcilicet totum mundum localitec

moiu tedlo«jcanc totiis mundus mouctuc locali-

tet ; igitur pec primam fuppofitionem' fe habet
alitcc (\uim priiis , & non ad aliud cxtrjnfecum:
quiapofitum cftin cafu ,qu6d nullam fit ibi ex-
trinfccum aliud : igiturfe habet alitcr intrnifeci
perVeceptionem alicuius in eo, quod eft difpofi-
tio fecundiim quam illud mobile dicitur moueri
localiter,& habeturpropofitum.

Secund6 , confirmarur qu6d no;i fint nifi duo 4.
corpora mobilia, A & 5,tunc per viiam horam
moueatur A circa j5,& peraIiam^,tanta>yeIoci-
tate moueatur B circa y^.tunc nifi motum locali-
tcr fc habcret aliterquam prius,'& non folumad
extrinfecumjtunc fequcretur qu6d A & ^,omni-
no confimiliter fe haberent in prima hora , & in
fecunda: igiturquarationein primahoramoue-
batur ^,cadera catione in fecunda,quod eft con-
tta cafum.

Tertio. Non fint ficut priiis nifi duocorpora,
fcilicet^&5,&moaeatur>4,5quicfcente,iunc
in illo medio motus ponatur quod Deus annihi-
let -ff,quo pofito,tunc adhuc A mouetur, & non
fe habet alitcr ad aliquod cxtrinfecnm : quia
quodlibet extrinfecum iam eft corruptum:igitur
fe habct aliter excrinfece per difpoficionem fibi
additam , fccuudum quam diciturmoucri locali-
ter , quam difpoficionem voco motum localem.
Quod autem A moucatur corrupto B , probo.
Quia potentia motiua ipfius ^, eft jequc potens
ficut ance,& nulla accreuit fibi refiftentia : igiruc
fi priijs mouebatur ; ergo adhuc mouetur : quia
non apparct vntle proueniat illa quies.

Sccunda via cft , quod motus localis eft fpa-
tium.fupraquod mobilemouetur. Probatur per
Ariftotelem in j.huius,text.4.vbi dicitqu6d mo-
tus non eft praeter res ad quas eft motus, fed mo-
tus localis eft , ad fpatiura : jgiiur tion cft aliqua
rcs pra:ter fpatiura.Secundo ficut eft de motu al-
terationis.ita videtur efle de motu locali ; fed al-
teratio non eft rcs diftinda ^ forma,quam altera-
bile acquirit : igitur motus localis non eft res di-
ftindaa fpatio,quodper motum acquiritur.

Tertiaviaeft, qu6d motus localiseft ipfum y.

quod moueturlocalitcr ,itaqu6d mobilelocali-
ter,quod adtu mouetur ,non fe habct intrinfece
aliter quam prius , nifi fuerit aliqua additio , vc
fubtradio partium , vcl aliundealteratio , quam
pcrmotum localem.Proifta opjnionefunt aliqug
racioncs. Prima eft , qu6d fi motus localis eflet
fluxus,vel difpofitio fuperaddira:tunc fequeretuc
qu6d cadcn\ res fimuleflet, & ficreticonfcqueirs
cft impoffibilc:quiajSfr» eft mutari de non cflc ad
cflc.Nccvalet fi ditatur,qu6d hoc non eftincon-
ueniens in fucceffiuis : quia Ariftotclcs in j.hu-
ius.text.f j.volcns probare , quod gcneratio non
gencratur,ducit ad hoc, quod tunc gcneratio ge-
neraretur quando cflct , & fic habet pro iropoffi-
bili,qu6d gencracio , qus fecundum adacrfarios
eft de gencre Aicceffiuorum,fit & gcnerctur.Hoc
idem patct per Conimentatorem ibidem commen-
to I j .Probatur confequentia^quia motus eft dum
mobile mouetur, & ^tiam fit:quia fi priijs fa6lus
eflct,tunc eflet petraanentis naturx : quia raanc-
tet idcm prius,& poftcrius.

Secund6,fequeretuc qu6d aliqua res in codem ^^
tempore primo gcncrarctur , & corrumpererur:
confcquens cftimpoffibile.quia fi alicui fubiciko
acquiratur aliqua difpofitio , vc albedo , & cor-
rnmpaturalia', vcraqucfcilicet ptim6 ineodcm
terapore,tunc albedo eft,& dulcedo non cft ; igi-
tut u eadcm rcs codcm tempote primo genera-

teiur.

I90

retur,& cortumperetur.illa res fimul cflet,& non
clTet , quod cft contradi6kio. Idem paict per Ari-
ftotelcm ^.hi]ius,text.74. vbi habet pro impofli-
bili,qu6d aliquares Hmul incipiat cfle,& dvflnac
eflc ; immo quod intcr tempus generationis , &
corruptionis necelle eft cadere tempus medium.
Ptobacurconfequentia principalis, & moueatur
aliquaresin temporcv4,^,quia tuncc^mmobile
moueatur in fecunda parte; tunc motus quo mo-
ueretur in fecunda parte , manerct pcr tcmpus,
poftquam fuiflet generatus: & per confequens
non eflet res diftindta ab oroni re pcrmanente;
vel fieret poft A^ B tempus, aut in fecunda parte:
& hoc non ;x[uia tuiic inobile mouerctur prius
qu^m ficrct motus,quo mouerctur , quod cft im-
pp(nbile,Eodem modo probabitur,qu6d in rcm-
pore^, 5 corrumpitur prim6:quia fi manerec
p6ft,iam eflct naturx permancntis ; fi corrumpc-
retur antc,tuiic mobile inouerctur,& nullo motu
riiouerctur: igitur cum nec ante A tempus cor-
rumpatur.nec p6ft,nec in prima parte , nec in fc-
cunda , fequitur quod in A,'^ teippore corrum-
pirurprimo.

Terti6,fi raotus eflet talis res ^iftinAa ab om-
ni re permancnti , fequcrctur quod vna rcs habc-
rct in fe fimul infinitos motus zquales vni nio-
tui,dato fecundum durationem,vcl qa6d fuccef-
fiuc haberet infinitos motus zqualcs , fccundura
dnrationcm ; vtruraquc confcqucns cft impofli-
bilc. Probatutconfequcntia , fupponcndo qu6d
illud,quod adu habet aliquam cntitatcm , quam
prius habuit in potcntia folCim , fit mutatura ad
ijlam ; patet ex tjuii nominu mutationis : quia ex
quo nuncaliqua res habetvnam entitacera (juara
prius non habuit, fe habct alitcr fecundura illara
entitatera , qukm pitii^s fe habuir , & pcr conf<;-
quens mutata cft ^d iUarn rem. Tunc arguitur:
res,quz mouctut,habct motura,qucm ptius non
Jiabuit ; igitur per fuppofitioncm mutataeftad
illum raetum. Tuncqusro dc mutationc illa, an
firauleftcum motu prim6dato, vclfuit.prius,
<juia impoflibile cft,qu6d fit pofterius. Sidicatuc
quod fiinul , tunc res qux mouetur, habet illara
tnutationem fecund6 datam,quam prius non ha-
buic : igitur per fuppofitionemad illam eft rauta-
ta:& pcr confequcns illa mutatio eflet fimul cum
motu ptira6 dato , & tunc rautaretur ad illum
mocum , & jc^ firailitcc arguituc dc mutatione
tcrti6 data, & fip \n infinitum , & habctur confe-
quens primum. Sipriijs , tunc fimilitcrarguitur,
qu6d mutacib ad illura motum fccundura fuic
aincc illum motura:& fic in infinitum,& habetuc
fccundum confcqucns.Falfitas confcqucntis pcQ-
batur : quia non vidctur pofllbile naturalitcr
au6d infinita; rcs a;quales alicui tcrtix datx, fint
nm.nl in codem fimiliter. Secundurn eft impofll-
bilc; quia tuncnihil pofliet niouerinifiper cem-
pus astccnum fuiflct mutatum ant^.

Qij.aft6,fequerctur qu6dertec aliqua rcs com-
pofira cx partibus,qu£ non funt, imrao quas im-
poflibilc cft cfle:cOnfcqucns implicat,quia ita di-
ccrctur, qu6d cflct aliquod coropofitura ,exchi-
rocra,& TrageIapho,qu9 contitiuarentur adinui-
cera, qucmadmodum tu dicis qnod partes motus,
fcilicet prztcritum, & futurura continuancuc ad
inuicem per mutatHm effe intcrmediura.

Quint6,fi motuseflet talisfluxusdiftindlus ab
omni permaticnti,fciliccc ^ Ioco,& a mobiIi-,tunc
fequerctur quod Deus poflet ipfum fepararc <k
mobili. £ccconcra,tQobiIe^cali mQtuvtroqup

Lib. I T I. Phyficorum

exiftentc,& dato qu6d hoc non concedatur pof-
fibilc,eft tamcn iraaginabilc , exquo funt tcs di>
ftin£la:. Scd cx hoc fcquicuc inimaginabile, fcili-
cec qu6d mobilc mouetuc fine motu , quod fic
afccnfus fine mutationc locali , & defccnfus fine
hoc , qu6d acquiratur locus deorfum,quod vide-
tur inimaginabilc.

Scxt6 , fcqueretur qu6d motus non cfletadlus
entis in pocentia fccund6m quod in potcntia.
Confcquens cft irap6flibilc,quiatunc motus non
cflct motus , cura in dcfinitione praedicentur dc
dcfinitp. Confequentiaprobatur , quiapars prz-
terita raotus non eft adlus luobilis , ncc ctiara
pars futura,nec ctiara prarfens; quia fi eflet aliqua
prsfens,iam eflec mutatum ejfe , quod non eft mo-
cus. Ex quibus patct, qu6d motus non cft aliqua
rcs fucccfliua inha;rens mobili , ab omnire per-
manenti diftinfta.

Nunc ponuntur conclufioncs. Priraa conclu-
fio.Motus localis non eft fpatium, quod pct mo-
tum localcm acquiritur. Probatur,quia fi cfrcc
fpatiura , fequcretur,qu6d aliquid quicfccns mo-
ueretur, & quod quies cflet raotus , quod eft im-
poflibile:nam ifti rcrmini motHs , & tjuiei funt op-
pofiti priuatiue:& idc6 non poflunt dici dc fc in-
uiccm affirmatiuc mediantc hoc vcrbo f/?.Proba-
tuc confcqucntia : quia fpatiura fupcr quod dl
mofus,quiefcit.

Sccunda conclufio: Motus localis non eft flu-
xus, veldifpofitio^ vel rcs fucccfllua inhaercns
mobili ab orani rc permancnti diftindta. Proba-
tur,quia fi itacflet , fequcretui qu6d oranerao-
tum localitcr mouerctur fecundiimaliquod cfle;
confequcns cft falfiim , & iropoiHbilCivr patet 8.
huius,tcxt.5 j. vbi vult Atiftotclcs quod in raotu
locali nulla rcs acquiratur mobili,& cx hoc pro-
bat folum motum localem poflc eflc pcrpetuum.
Probatur confcquentia^quia omnemotum loca-
litcr habcretillud accidcns in a6l;u , quod pri6s
habuit in potentiatant6m:& quod mutatum cft
adeiuscflc. Secund6 pcobacur pcr fcx rationes
pcius poficas.

Tertia conclufio : Mocus localiseft mobile
quod raouctuc localiter. Probatur , quiaraotus
eft,vt patuit in alia quzftione ; vel igitur eft mo-
bilc,velfpatiura , vel fluxus fuperadditus mobili,
quia non apparec aliud , quod eflec raotus ; fed
ncutrum cft aliorura ; crgo cft raobilc. Ad ra-
tjones alterius opinionis poflcc rationabiliter
negari fccunda fuppofitio , & tertia ; taroen illis
^dmiflis concedo , qu6d totus raundus mouere-
tfit moru re(5to;& concedo confcqucns , qu6d il-
lo cafu pofito.illud quod mouetur localiter , non
& habet alitcr qukm prius , fcd fufliciradhoc
qu6d aliquid moucatur localitcr , qu6d fe habeac
aliter,quim prius ad aliquod quiefcens,fi aliquod
quiefccns eflet.Scdcontra hoc obiiciturduplici-
tct.Prim6,quiaiam Ariftotclcs infufiicientcr de-
finiuiflcc mutationcm , quia non fufficit dicere
mutari cft alitcr,& alitcr fc habcre : prius, & po-
fterius.fcd oportct addcre conditionalitcr : quod
illud mutatur,qu6d fc habec aliccr ad aliquod
quiefccns , fi aliquod quiefccns efler. Secundo
quia ifti letminx^motm & ^«iM.funt priuatiue op-
pofiti , raod6 terminoruin qui priuatiue opponii-
tur, terrainus qui fignificatforma, notior eft tct-
mino fignificantc priuationem; igitur ifte termi-
nus motHs notio^ cft> qu<tra iftc tcrminus; quiesi Sc
pcr confcqucns raotus iron debct definiri pcc
quictem,fed popus c contra quies per mocum.

Ad

9'

Motm hea-
lis t»n efi
Jp*tiui» f«r
qmd mobiU
monetHr.

Mttut lotalU
non fft fiu-

KMS.

lO.

Motut locatU
eft mcbile,
quod moue-
tnr litnUter.

Qu^ftio VII.

191

1 1. Ad ifta reTpondetur. Ad ptimam , dico qu6d

definitio Ariftocelis eft rufficiens ftancibus ce-
bus nacuralibus eo modo , quo poIEbile eft ipfas
e(fe per nacuram;& hoc fuppofltOidabac fuas de-
finicione$:mod6 impofllbile eft nacutaliter, quin
/Icaliqaod quiefcens, vei aliquod diuer(imode
mocum, adquod mocii localicer fe habeac aliter,
quam prius.Et ideo quia tu ponis cafum impofli-
bilem fccundum natutam,ide6 opot tct cortigere
definitionem , quz data etat fuppoiito illo cafu,
vetbi giatia in aliis: Arift.in i.dc Anima.ccxt.^^.
dcfinit animam (ic: Amma efi acfju eorptris Fhyficiy
&c.eo quod ctedidit impoflibile efle , quod ani-
mafeparareiut^ corpore, ni(i per corruptionem:
fed quia nos concedimus per pocentiam fuper-
naturalem , quod anima potcft fcparari , ideo de
anima feparatailla definitio eft falfa. Icem Ari-
floceles fic definiuiirec albedinem \ alhtdo efl (jua-
litM cUfgregatiM vifiu, fecunium ijutim ali^uid dici-
tur dbum ; & camen ifta dcfinicio eft falfa de al-
bedine,quz eft in Sacramento altaris. Ideo non
tnirum,fi poficocafu impoilibili per nacuram.va-
riencur definiciones , qux datz func fuppofico
curfu naturz.

Ad fecundum , concedo quod aliquando ter-
minus pofitiuns poteftdefiniri per priuatiuum,
prxcipue vbi cerniinus priuatiuus eft nocior , ica
vc res fic nocior fub conccpcu cermini poficiui;
mod^ fic eft in propofito, quia notius eft aliquid
quiefcere,qu^m aliquid moueri. Quod pacec pet
anciquos, qui negauerunc mocum cfte , & camen
non negauerunt quietcm efte.

1 1. Ad fecundam racionem opinionis illotum finc

^,S>c B, Sc C. concedo cafum ; & negatur confe-
quentia:quialicctin vna hotzu4,Sc BCe habeanc
confimilicer , ficuc in alia , tamen A fe habet in
vna hora aliter,qu^m prius rcfpeftu j?,quiefccn-
tis , & in fecunda hora^ fe habet aliterquam
priijs refpe&u A, quiefccntis ; igitur A mouetur
in vna hora,& B non,& e contra in alia.

Ad tertiura admiflb cafu , dico qu6d corrupto
B,yt mouebitur ficut prius ; & non fequitur, igi-
tur aliter fe habet qnkm priijs ; fed fufficit ,qu6d
alicer fe haberet , fi eflet aliquod quiefcens. Ali-
ter dicunc-quidam, qui propter iftas rationes po-
nunc, quodlocus fit fpatium feparatum : & ideo
ponunt qu6d extra ccelum eft locus, feu fpatium
infinitum ; & ideo fi Deus moueret totum mun-
dum motu teOio , vel cicculari , ille fe haberec
aliter ad Iocum,fiuead fpatium feparatum in
qi)0 eiTec , & ide6 concedunt qu6d refpedu il-
lius quod nihil eft mocum iocaliter , fe ha-
bet alicer, qu^m priijs : fed prima folutioeft
melior.

1«, Ad rationes principales. Ad primam , dico

qu6d debet fic intelligi , quod mobilefecundum
diuerfas rationes dicitur infinitum in magnitu-
dine , & infinitus motus : quia dicitur infinitum
in magnicudine , eo qu6d eft quancum extenfum
finecermino , fed dicicur infinicusmocus , daco
qued mobile fic finitum ex eo quod tempore in-
finico mouecur.

Ad fecundam ,e^e motus femper confiftic in
fieri aliud poft aliud , hoc eft didu ,'mobile quod
mouecur femper eft in aIio,& alio loco.

Ad rerciam,dico qu6d Ariftoceles in ^.huius no-
luic aliud probare , nifi qu6d mobile quiamoue-
tur fecundum vnam partem ipfius, priuspertran-
fic aliam parcem fpacij,quim fecundum aliam , &
itafcilicct per ordinem parcium mobilis.

Adqiurcam,concedo qn6daliquis raotus mo»
uetur : quiamotus eft mobile , & tnobile moue-
tur.Ad Commentatorcm, <iico qu6d ipfe inielli-
git, qu6d nullum mobile poteft perpetuo moDC-
ri,nifi coeium.

Ad fextam,negatur confeqaentia. Quiafi Pla-
to fit nunc finifter Sucrati, & Socraie non muta*
to vadac, qu6d fit fibi dexiet; tunc argucrecuc
qu6d dextetum non eflet Socfacis,quia l^laio fe-
cit Soctatem efledcxterum, & tamen Piaio non
fecit Socratem;& ideo ifta confequcntia non va-
\et,egof4cio yf i& nonfacio 5, igttur B non efi A,Sc
hoc propter connotationem alicuius terminorii.

Ad feptimam dicoquod fenfibile commune 14.
non eft aliud quam compofitum fubftantiaie ha-
bens in femulta fenfibiiia propria ; & ide6 illud
fenfibiie poteft fentiri a quolibet diuerforum
fenfuum ; & ide6 concedo qu6d motus eft fenfi-
biie commune;& ide6 licet raotus fit magnitudo,
tamen aliunderes percipitur efie motos,& aliun-
de magnitudo:& ide6 propter diuerfum moduin
concipiendi eandem rem fub diuerfis concepti-
bus,ponit ilia efie fcnfibilia communia diuetfa.

Ad odlauamsconcedo quod quando ad vetita-
tein alicuius propofirionis non fufiiciunt dua: res
qualitercunque fe habentes , oportct eas talitec
difponere donec fe habeant taliter , qualiter fe
habentes fufficiunt ad veritatemillius propofi-
tionis ; & ide6 Ci motor & mobile non fufficianc
ad hoc , quod haec fit vcra , motm efi fcilicet qua-
litercunque fe habentes , oportet quod motoc
moucat , & mobile moueatur ; nec ad hoc requi-
ritur difpofitio fuperaddita.Et fi arguaiur,fic mo-
tus eft adus mobihs ; fed mobile non eft adlus
mobilis:ergo,&c.

Refp6detur,qu6d ifta,mofM efl oRtu mobilit,Sic.
fic incelligitur ,mobile, qu6dmouetur adlu pec-
tranfiuitaliquid de fpatio , fuper quod mouetur,
&eft in potentiaad pertranfcundum aliud , fc-
cundum quod in potcntia , id eft, cum continua
tendentia fine inteiruptione , ad aliquid pec-
tranfeundum.

Item , fi arguatur fic , motus eft fubic£liuc in i f .
mobili,& tamcn mobile noneft in mobili;igituc
motus non eft mobile. Secundo , motus eft res
fucceOiua,mobile ver6 res permanens ; ergo,&c.
Item motus non eft acquifiiio partis poft partem
eius peifedionis, ad quam mobile cendit , donec
perficiatur,& fic in a^u; fed mobile non e(l ralis
acquifitio:igitur,&c.Item,fequcretur qu6d reuo-
lucio hodierna eficr reuolutio hefterna,arguenda
fic expofitoricihoc mobile (demonftrato Sole) eft
rcuolutio hodierna;hoc mobile eft rcuolutioihe-
ftcrna;ergo,&c.

Refpondetur.Ad primumdico,qu6d ibi fumi-
tur ejfe pro prtidicari , & ide6 fcnfus eft, mcytus cft
in mobiii , id eft , ifte termiiius motw prxdicacur
de mobili;& fic folec capi efie in, quando dieitur
fuperius elTe in fuo inferiori.

Ei fi arguatur fic;motus coeli eft caufa genera-
tionis , & corrupcionis iftorum infcriorDin , de-
bet fic intelligi : Coelum.quod mouetur, eft cau-
fa generationis, & corruptionis iftorum inferio-
ruro.

Ad aliam;motu$eft rcs fuccefllua , &c. id eft,
mobile quod mouerur, priiis eft fupcr vnam par-
tem fpatij,p6ft fupcr aliam ; itaque eft fuccefliue
fupcr diuerfas partes fpacij. Ad aliam ; mocus cft
acquificio , id cft , mobilc quod mouctur acqui-
cit partcm fpatij poft aliam partcm:quia dc aliis

motibus

%6.

Opimoius
quinque de
quidit«/e, fy
fjfenti» mo-
tm.

»7-

18.

Opinh qUM-
tlrupUx dt
dijltnBitne
tnr^tui a mo-
t.h.

Riotibus dicetur peftea.Ad aliam;negaturconre-
quentia : quia iAetctmimis reuolutiohodierna,(ap-
ponic pro Sole , coimotando iprum cfTe in Hgno,
6c in determinata parte alicuius Hgni , & ifte ter-
minus reuolutio hefterna,([i^^oi\it pro Sole,conno-
tando ipfum effe in alia parte;& ide6 illa de prz-
fenti nunquam eftconcedenda , (icut nec i(la de
prxfentieft concedenda j m«/M< ptrfum eft motut
deor/um;fed ifta bcne eft concedenda,»M*»«y«ry%'»
fuit mottu deor/um , & ita etiam ifta , reuolutio ho-
diernafitit reuolutio hefterna.

ANNOTATIONES.

* /^^ Vdiam via eft , ijuod in motu locali acijuirittir
y^cfuidamfluxM ,S[c. Nota qu6d, ficut rcFert
Albcttus, quinque fuerunt notabilesopinioncs
de quiditate,& efTentiamotus.loquendodcmo-
tu in generc. Prima dixit inotum efle aftionem
degenerc A^ionis ,& illaconnderabatmotum,
vt cft adus mquentis;& huius opinionis videtur
fuifTe Simplicius fuper Prxdicamenta ,quJBrcns,
quare ponitut pracdicamentum A£tionis, & non
fadbionis ; & refpondec , quia fadio dicitur de
a6lione,& de efFedlu adlionis , atque ita eft aliqua
faftio fada: & de tali loquitutPhilofophus i.dc
Anima,vbi dicit , quod illud quod imptimitur in
fenfu , e{la6bio ; ponit tamcn differentiam imer
^icbioncm abfolute , & a£bionem a(^am : dicitur
enim adio a6la fecundum quod continue recipi-
tur in fubiedlo.

Alia fuit opinio confiderans motum in quan-
tum abiicit k mobili ; & illa dixit quod motus
eft paflio, fiue in gcnete Pailionis : & huiufmodi
opiniotiis fuit Commentator 5. huius , comm.9.
dicens , quod mocus fecundum materiam fuam,
eftin eodcmgenerecumfuotcrmino; fecundum
autem formam eft in gcnere Padionis; & hoc
idem Philofophus j.Phyficorum dicit,qu6d mo-
tus habet duplicem confiderationem:quoniam
fecundum fuam maceriam eftingenere cius ad
quod eft, & fecundum fuam formam eft in genc-
le Pallionis.

Alij vero confiderauerunc mocum in quanr
tum eft fiuxus quidam de cermino a quo , in ter-
minum ad cjuem , & ifti iripattiti funt. Quidam
cniin dixerunt ipfum efic diftinffcum per eflen-
tiam ab ipfa forma , qux fluit ; dicebanc camen
qu6d ille fiuxus non eft in aliquo Praedicamento,
co quod non eft ens petfedum ; & huius opinio-
nis fuit Auicenna in 2. trad^atu fuz fufficientiz;
vbi dicit abfnrdum cfTe dicere , qu6d nigrefcere
fit nigredo , & alibi dicit : Abhotrco diccre,
quodnigrefcere fic nigredo. Alij vero dixerunc
huiufmodi fluxum cfft vnum genus Prxdica-
mentale , & diftinfbum \ termino a qmi , Scad
^uem ; fed illorum opinio videtur efTe contra Ari-
ftotclcm. Commentator autem dicit motum fe-
cundum aliam confidctationcm non effediftin-
dum a perfe<Sbionc , ad quam tendit ; fed foliim
fecundutti magis , & min^s. Vnde dicit quod
necefle eft , qu6d motus hoc modofJt de genere
illius , ad quod tendit , nihil aliud eft nifi gene-
ratio vnius partis poft aliam partem illius petfe-
(5lionis,ad qnam tendit motus, donecpetficiatur,
& fir in a£lu.

Nota fccundo , qu6d , loquendo de motu in
communi , pro vttamen diftinguitur ^mutatio-
ne,mulriplexfuit opinio , an diftinguatur imo-
bili,& k ccrmino mocus. Nam quidam dixetunc

Lib. 1 1 1. Phyficorum

mocum efTc idem realicer , & formalicer ctim
mobili , & cura cermino ; & haec opinio valde
impcobabilis eft ; cum enim in motu alteratio-
nis acquitatur accidens , & mobile fit fubftan»
tia , idem formaliter cric fubftantia & acci-
dens. Secunda opinio afTerit motum idemefle
realitercum mobili ,diftingui autem realiterk
termino. Hacc opinio in hoc, quod dicit motum
cflc idem realicercum mobili , coincidit ferc in
idem inconueniens,in quod prima opinio;inhoc
autem quod afTcrit motum diftingui rcaliter i
termino , videcur concradicere Ariftoteli affir-
manti motum non efTe przter rem ad quam efl.
Tertia opinio,qux eft Pauli Veneti,firmat. qu^d
motus & ^ mobili, & ^ '•etminodiftinguiturrea-
liter : quod in hunc modum probat : MobiIe,&
tcrminus motus funt encia permanentia , motus
autem quid fucceffiuum ; fed vna , & eadem res
nequit effe fimul permanc'ns,& fucceffiua : ergo,
&c. Item , quando non eft motus, eft mobile &
tcrminus motus; etgo diftinguuntur realitec a
motu. Patet, quiaquando res eft in fuo termino»
cefTat motus : ergo quando eft rerminus , non cfl
motus.Confequentia tenct:quiaidem non potefl
fimiil c(rc,& non efTe.

Quatta opinio .quzeft tenenda cum Scoto,
& aliis , fequcntibus conclufionibus explicabi-
tur. Scd ptim6 obfcrua , quod motus accipitur
duplicicer ; vno modo matcrialitct : alio modo
focmalicer : motusmaterialitar acceptusnoneft
nifi forma,qux fucccffiue acquiritur in fubicdto:
fed motus formaliter acceptus eft via , per quam
acquiritur talis forma ; & hoc eft quod dicituc
qninto Phyficorumytext. i S.cap,tf.(^ lo.quod motus
habct duplicem confidetationem , quoniamfe-
cundum fuam materiam cft in genere eius ad
quod eft , fecund^m fuam formam eft in genere
Paffionis. Hoc ftantc fit

Prima conclufio j Motus generationis , coc-
ruptionis , alceracionis & augmencationis di-
flinguuntur realiter^fubiedio mobili.Probatur,
termini horum motuumdiftinguuntut realitec
h mobili : ergo & motus.Probatut confequentia,
quia motus eft idem realiter cum termino mo-
tus ; ergo Ci terminus diftinguitur , Sc motus di-
ftinguitur.

Secunda conclufio } Motus generationis, cor-
ruptionis , alterationis & augmentationis funt
idem realiter cum fuis terminis , diftinguuncuc
camen fotmaliter ab illis. Ptobatut , fi mocas
calefadionis diftinguerecur realicec a calore,
fequerecurquod quando aquacalefic, reciperec
in feduas realicaces , fcilicec calorem,& mocum;
hoc aucem eft abfurdum : ergo , &c. Minorpro^
bacur , quia non func ponenda plura fine neccffi-
tate:& patet per Ariftotelem in hoc libro dicen-
tem motum non efle przter rem ad quam eft. Ec
fi dicas, generatio , & corruptio funt relationes;
ergonon funt idem realiter cum termino , quac
eft forma fubflantialis. Oico quod generatio, Sc
corruptio formaliter accepcae non funt fubftan-
cia , fed accidens rcfpcAiuum : fed generatio, 8c
cotruptio fundamenraliter acceptae funt fotma
acquifita , vcl deperdita per cranfmucacionem
fubftancialem.

Tertia conclufio. Mocus macecialiccr fumpcus
cft eiufdcm efTencix cum fuo cermino ad tjuem;
cft enim forma fluens de imperfc£lo ad pcrte-
6lum,vel e conrra.

Quartaconclufio. Motus formalicer accepcus

eft

Viie Utum
q.x.i.Phjfif.

Motus h^a*

riamfumi'

tur.

19.

u

xo.

QuxftioVII.

195

&i.

Ttxt. 18.

eft quidititine & cflcAtialiter in Pratdicamcnto
PaUionis. Patctjqtiia quo pafliim } refertur ad
agensjcft paflio ; fed mobilc.quod cft paticns,Tc-
fcrtur ad agcns pcr motum : crgo.&c- Maior pa-
tct y. Mctaph.cap.de Rclationctexr.io. vbi dici-
tur quod fccundus modus relatiiiorum fundatur
fupcr a(flionCm,&: pafIionem,& fupcr potcntiam
a£iiuam,& pafliuam.

*• Alottu localu mncflpixUt , &c. Nota , qu^d
haec co,nclufio,&: fcqucns non fuiit ad aurcs Do-
6toris Sabtilis : nam oppofitum ipic docct iri
quodlib. quiftionc vndccima , articulo 4. & tu
vidc Lcuchctum in x.diftindtione J.quxftionc^.
ad rationes Gregorij dc Arimino. Sed hacc fcn-
tentia cft potius aliquorum Thomiftarum,qui te-
tenent fcx vltima Prasdicamcnta cifc tclationes
fecmdum Mci,ic rclationcm non diftingui reali-
tcr a fundamento,& ex confcquenti dicunt nihil
aliud cfle mc acquircrc Vbi,^aim mc ipfum cunl.
rcfpcdu quodam.

Nos vcro Scotum fcquentes,& talia fcx vltima
Pradicamenta rdationes ficundMm tffe afiirma-
nius,& a fundamentis rcalitcr diftindbas, quarum
vna cft Pra:dicamentum Vhi , quod per motum
localcm acquiritur , quomodo autem fuccciliue,
vidc Lcuchctum vbi fupri.

Sit crgo ad antcs Scoti hacc concluflo : Motus
localis diftinguitur realiter a mobili, & a tctmi-
no motus. Prima pars probatur, tum quia motuS
localis eft accidens mobihsimobile vero fubftan-
cia,tum quia ejfe motus localis confiftit vn fieri,
nonautem ejje mobilis,co quodinquolibctin-
ftanti cft mobile,nonautcm morus : tum, quia
motus localis cft fubiediue in mobili , atque ita
a<ius mobilis , idem autem non eft i(Stus fui ip-
fius. Et tandem motus terra: furfum cft violen-
tus tcrrx ; tcrra autem fibi ipfi non cft violcnra:
crgo, Scc. Sccunda pars cx co patet, quia reliqui
motus funt idcm tealiter cumfuis terminis; quia
funt formae abfolutae , quae fucccflSuc per par-
tes acquiruntur ; fed Vbi cft relatio , quz in in-
ftanti , & non pcr partcs acquiritur,loquendo dc
Vhi , quod eft termiaus motus ; ergo diftinguitur
ccaiitct a motu;

EXPOSITIO TEXTVS.

ETdubittttumaHtem i manifeflHmeJi, 8cc. Hoc
eft tertium capitulum huius traClacus,in quo
PhiIof.mduct diibia circa dcfinitionem motus,&
eft primum dubium, vtrummotus fit a€tus moti,
vel mobilis. Scciidura,vtrum moti,& mobilis fit
idcm aftus. Tcrtium , vtrum adio & pafllo fint
idcm motus. Et quartum,vtrum adio , & pailio
fint in agcntc i vel in patientc. Et primo foluit
primum dubiuni. Secundo fccundum , & terti6
alia duo fimul.Secundum ihi, Monui dntem aBtu.
Tcrtium ibi, H^diet autem dubitationem. Primo pb-
liit iftara conclufionera.quod motus eft in mobi-
li. Probatur, quiain illo cft motus,cuiusmotus
cft adus ; fcd mbtus eft adus mobiiis , fcd caufa-
tus a mouente ; igitur motus eft actus mobilis,
/iue motus cft in mobili.

Mottu autem a£tiu. Soluit fccundarh dubica-
tioncm,& ponit iftam conclufioncm , quod mo-
tus eft idcm aftus motiui , & mobilis. Probatur,
quia ille cft idem a(3tus motiui & mobilis , pcr
quem mobilc cft in potentia,vt mbueatur, & per
quemmoues adu agit,veloperatur;fed pcr mo-
tum cft mobilc in potentia vt raoueatur> & rao-
Setti0per. Tem. JJ.

liens aiflu agit motumiigTttir motos eft vtriufque
a(ftus. Etdeclaratper duo cxcpla, quorum aliqui
primum fic cxponunt,qu6d eademeft ptoportio
vnins ad duo, & duorum ad vrtiim, quod cft im-
poflib.lc, cu vna fit proporiio maioris inzquali-
tatis;& alia fit proportio rainoris inzqualitatis;
& idco debet fic intelligi , qu6d cadcm eft pro-
portio.id eft,diftantia vnius ad duo,quae eft duo-
rum ad vn .m. Secundumcxcmplum,quiaeadem
cft via afccndcntis, & dcfccndcntis , licct hoc fit
diuerfirabdc ; ita fimiliter idem cft zCtas moucn-
tis,fcilicct fccundum quod fit a raoucntc;& rao-
ti, id eft, fccundum quod recipitur in moto.

Hahet i autem duhitationtm , &c. Soluit tcr-
tiam , & quartam dubitationes fimul ; & ptimo
probat, quod a(2io & paflio non fint diucrfa ; fc-
cundo quod non fint vnum ; & tertio foluit. Sc-
cundum ibi : Sed vntu erit ailM. Tcrtium ibi :
^n neejue alterim , &c- Eft igicur prima fuppofi-
tio, quod adio cft s.€tv\% ^Ctiwi , & pafllo cft a(5lus
pafliui. Probatur , quia vniufcuiufque opus & fi-
tiiscfta(^io ipfiuS :raod6a(fitio cft finis & opui
agcntisi & paflGo finis &Opus paticntis. Hoc
fuppofito.probatur quod adio & paflio non funr
motus diftindti,quiavclarabo cifent in agete,vcl
in paticnte,vcl adio in agentc,& paflio in patie^
tcquia c conuerfo dicerc,non circt nifi abnti no-
minibus. Si ambo in agente, hoc cft impoflibilei
quia tunc Vcl habcns motura non moucrctur,vcl
omncmoucns moucretur, Quod probabitur fal-
fum in 0(ftauo huius,tex.54.& inde Si ambo funt
in patientc; tunc fequuntur duo incohucnicntia;
primura,qu6d non vniufcuiufquc eft in illo, cu-
iuscft 3.Gt\o. Sccudura,qu6d duo motus diftindi
fccundum fpeciem, eriitadvnam,& candem rem
fccundiirn fpecie.Si dicatur,qu6d aftio fit in age-
tc,& pafllo ih paticntc ; tunc fcquitur ficur prius,
qu6d omnc mouens moucbitur.quod cft falfum.

Sed vnui erit aSlm. Hic oftcndit ,qu6d ifta funt
eadem : quia irrarionabile vidccur , qu6d idcm
fiiadus , fcu motus diuerforum fecundum fpc-
cicm, fcilicct mouentis&moti. Sccund6,feque-
rctur qu6d do(Sbio & dodrina cflcnt idcra, quod
eft falfura : quiadodio cft Dodloris , & do(^tina
difcipuli.Tcrti6,fcqucrctur quod idcm cllct age-
re,& pati,quod eft falfum:quia aliqua agunt,qu;
non pariuntur:& quatt6,fequcretur quodomne
docens addifceret,'quod cft f. Ifura.

An necfue j alterius ailum,8cc. Hic foluit diCtittl
dubirationcm ; & ptim6 rationcs. Vndc non cft
inconueniens , qu6d ndim alicuius fit in alio , ab
eo cuius cft a(5lus,vt do(SHo,qu? eft aftus doccntis
non dccifus,ideft,continue dcpendens a docentc
infleri,c(i indifcipulo,qui docttur.,Sccud6 dicit,
quod dodlio,& difciplina fint idcm , non cft in-
conucnicns;fed dicitur dodio,in quantu fii a do-
6kore,&difciplina,in quantii rccipitut in difcipu-
lo. Tcrti6,qu6d non fcquitur,qu6d omnc agens
patiatur:&!quart6,qu6d non fcqnitur,qncd idem
fit agerc,& pati. Et dicunt aliqui qu6d agere fup-
ponit pro codem, pro quo iftc tcrminus aHio, 8c
fic funt idc agcre & pati. Alij dicut qu6d ifte tcr-
minus «»^(?r*fupponit pro aggrcgato cx agcnte &
nikione, Scpati pro aggregato ex paflipne & paf-
fo;& tunc nou eft idem agerc,& pati. Ex illis pa-
tct , quod Ariftoteles intendit tres conclufioncs
folucndo iftas dubitationcs.Prima cft,qu6d aftio
& paflio funt idcm motus. Secunda , qu6d zStio
& paflio funt in paciencc : & Tertia , qu6d
a^io & paflio difFcrunt fecundum cationcm,

Pv &

Tcxt. 19.

in agintt, v«t
iniMJft.

14,

TcXt. 20.

Vi/t ZtfHMrJl
in ub. lit. »,
(^ lit. m,f»l,
\6\.t»l.i.

ASiii,^Uf.
Jto funt iiitm
mettn.

Aaic, ^f»f-
ftefuntinf»'
tiintt.

ABto.crfaf'
fia iifiTunt
ratitnt.

194 Lit), 1 1 1. Phyficorum

X.

z.

& tuncrecapitulandodicft , qu6d ficut dataed
definitio mows in generali ; ita poteft accipi
proportionaliter cuiuldibec fpecierum eius,vt al-
teracio eft adus alterabilis fecundijm o^bd alte-
rabilc> eodem modo de asdificatione, & mcdioi-
.tionc,& iingulis aliis raocibus.

AiH» multU
mtdu ttccifi-

Q_v iE s T I o Vni.
ytrum omnps aSiio jtt \n agente,

ki\n.ot.hic tixt.ii.^^.Metiiph.c.f.D.thom.ibid^lib.t.
cont.Gmt.c.i.Cr Opujc.^%. Scotus in ^.difi. i j. j.t. {^ in
quodl. 1 i.Ant.Aad.iib.de fex princ c.de nBione.Cinoii.q.t,
are. j.ytgidius de menfur» Angelor. q.io. Hciuaeus ^uodt.
9.^.8.Fctraricnl'.t.</« Anim», q.it. fjy i.coru.Gent.c.tx.
Soncinas ^.Met,<j.iy.Ciiet..i.p»r.q.t^.art.l. lauellusy.
Met.q.i^.Coaimbt.i.Phjff.cnp.i.q.i. Smt.tom.t.di^.^i.
feff.^. Complut.<//(f. 17.^.4. Ruuiiis yVhyftmSitt^i.q.f.
Auerfa tom.x.qutft.tS fed.^. Fucntcs q.t, diffic.t, Fabcr
Tit««r;m.4i.Roccus qutft.j,

R G V I T V R qu6d fic : quia impofli-
bile eft effedtum caufae formalis inue-

niri fine illa forma ; fed agens eft cfFc-

Aus foimalis a€bionis:ergo,&c.

Secundo , quia perfctlio alicuius non poteft
inueniri nifi in illo, cuius eft pcrfcdio ; fed adio
eft perfcdio aecntis ; tunc cnim agens eft in fua
vltimata pcrf^dione quando agit ; igitur adio
non eft niii in agente.

Tertio, uftio & pafHo funt mutationes oppo-
fuXi&c paflio eft in patiente ; igitur aftio non cft
in patiehte,& per confequcns eft in agcntc.

Quarto.quia omnis difpofirio eft in illo fubic-
£biuc , quod denominat ; fed adio denomina't
agens:igitur a6tio cit in ngcnte. Maior patet in-
du(5bione:qaia anima eft in illo, quod denomina-
tur animatum,iuftitia in iIlo> quod denominatur
iuftum;& fic de aiiis.

Quint6, quiacuius eft potentia,eius eft A&ast
vt ptet in libro de Somno & Vigilia;fedinagcn-
tc eft potentia adiua:igitnr & adio.

Scxt6, pcr Ariftotelcm 8. huias, tcxt.<j. & in-
dc , vbi di^t, quud fi Dcus agcrct aliquid dc no-
uo,mutaretur, & non nifi recipicndo adlio-
nem : igitur adlio ipfius Dei , fi de nono age-
ret , eflet in ipfo Deo ; quia aliter non fequere-
tur , quod mutaretur , & pcr confequens multo
forcius cuiuflibet alterius agentis a^io cftin ip-
fo agcnte.

Septim6, agat ignis in duo caleFaiSfcibilia;tunc
huius ignis e(t vna adio,veI plures ; non plures,
quia vnius agentis vnica dcbet efre. acftio ; fi vna,
tuncvcl eft fubicftiuc in agente, & habetur pro-
pofitum,vel in pa(Tb,& hoc non ; quia qud ratio-
ne clfet in altero illorum paiTorura, eadcm ratio-
ne in reliquo.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto
tertio.text.iz.vbi ponitqu6da6tio,&pafliofunt
idem motus,qui cfi in pailb,& non in agentcjfcd
denomittatur adio pro tanto > quia fit ab agente
cfFc(5liuc.

Notandum eft, qu6d hoc nomcn aBlo muho-
tie$ accipitur aequiuocc. Nam vno modo dicitur
aclio operatio reijfiue fit cum motu,fiue fine mo-
ru,imm6adhuc inre immarcriali ; & ficdicit
Commcntator i i.Metaph.comm.^p. qu6dDcus
cftaftus purus.Item in t.Metaph.comm.jp. di~
cir,qu6daftio in rebus immarcrialibusdicitur
illudquod fignificatur per modum adlus , vt m-'

telle^io yijelitio ,& deUElMiit. Secundo modorfr*
ftringitur hoc nomen a^io , vel a^ins ad acfliones
elicitas , fcilicet qux proueniunt ab eledtione, &
ilcin moralibus,rcilicct in 6.£thicorum,adtio di-
ftinguitur contra fadionem , & fcientiz fadiua;
contraadiuas. Tertio mododicitur adioopera-
tio.agentis , & ficdicit Ariftorelcs inifto tertio»
tex. 1 9.qu6d a6lio cft a6lus adtiuijfecundum quod
aAiuum;ita quod eft finis & operatio agentis ; &
fic accipitur in propofico.

Secundo , nocandum quod hoc nomen pajfio
eft aequiuocum.Vno mododicicurpailio deom-
ni qualicace , vel difpofitione refpeftu fui fubie-
<ai , & fic fanittii ,fcientia , albed» , & huiufmodi
dicuncur pafliones. Secundo modo dicicur paflio
appropriate de quolibec fenfibili ; & fic dicimus»
quod cercia fpecies Qualicacis cft PafIio,vcl Paf-
fibilis qualicas.Tercio modo reftringicur hoc no-
menpajfiead operacioncs appetitus , & praecipu^
appetitusfenfitiui. Etfic accipitur paflioinfe-
cundo Rhetoricae.Quarto modo accipitur paflio«
vt hoc nomen/<»///ereftringitur ad corruptioncs,
& adiones nociuas.Et fic dicimus Isfum paifum»
& non illum,qui accipitalterationcs falutiferas.
Quinto modo accipitur paflio pro termino con-
notatiuo conucrtibili cum termino abfoluto, vel
minits connetatiuo. Et ficdicimus, quod rifibile
cft pafjio hominis.Sexto modo dicitur paffio epe-
ratio pafli receptaab agente;&ficdicit Arifto-
teles in ifto tcrcio , qu6d paHio eft aCtus pafliui
fecundum qu6d pafliuum,ita quod paHio eft finis
& operatio illius paf£; & ifto modo accipitur in
propofito.

Tcrti6,notandum eft,vt probabitur poftca, &
patet per Ariftotelem in liiera,qu6d a<3:io & paf-
fio funtcadem res numero,qu« eft inpaticnte,&
denominatur pafIioearationc«qua recipiturin
pairo,& denominatur a^io, eo qu6d fit ab agete.

Ideo ad videndum qu6d ifta funt ab inuicem
indiftinda,& qu6d funt in eodem,ponuntur con-
clufiones. Prima conclufio. Omnis aftio eft res
diftindaabagente. Probatur, quia omnis adus,
& operatio alicuius rei eft diftinda ab illo, cuius
eft opcratio ; fed adio eft adus agentis : ergo,
&c. Maior patet ; quia adus & operatio agentis
dependet, & producitur ab agente : igitur fi efrec
eadem agenti,iam idcm dependcret, & produce-
retur afcipfo.

Secunda conclufio : omnis » pafBo cft a(5bio.
Probatur fic ; omne illud eft acSbio, quod eft zdtus
a£kmi, fcilicet finis,& operatio ipfius, fecimdiim
qu6da£l:iuum;igitur omnis paffio eft adio.Con-
fequentia tenet per definitionem adlionis.Et an-
tecedens probatur,quia fi cfTet aliqua paHio, qu«
non eflet a(5lus a(5liui,iam illa paflio fierct,& non
ab aliquo agente^quod cft impoflibilc.

Sed contra comflufionem obiicitur.Prim6,pct
Authorem ^ Principiorum,qui dicit,qu6d paflio
cft efFe(5tus illatioque aftionis;mod6 effe(5lus cijm
fitidem cum fuacaufa. Secund6 dubitatur , an
omnis aftio fit paflio. R^efpondctur' ad primum,
quod illa ' definitio eft filfa, & Author loquitur
impropricjficut fecit pcr totum illum librum;fed
poteft fic intelligi , cx quo aftio , & paflio func
eadem res , tamen dicitur adtio , eo qu6d fit ab
agente, fed dicitur paflio in quantum fit in paflb}
& ide6 inaccidentibus naturalibus«vbi paflio
omnis eft adio , & c contra , ifta caufalis eft ve-
ra : ^nia aHio efi ,paffio efi;Sc c contra, liccr quod-
libec fcquatur ad reliquum , & ideb proprer

P0jpo eft no»
men ttquiu»^
tum.

4-

jieHo eftiU
ftinH» ak *>
genti.

T»Jft» ift •«
ato.

Qu^ftio VIII.

f

195

vericatem illius caufalis ponit Author > quod
a£tio fit canfa pafConis.

j-, Ad reeundum,dico quod omnis adio natura-

lis eft paffio , quia femper talis fit praEfuppofito
TubieAo ; fed non oporcet.de iOiione fuperna-
turali.Nam ft Deus crearet vnam Intelljgcntiam,
aut vnam portiortem matcrix primz,illa crtetu-
ra efTet adio,& non paffio.

Tertia concluflo. A<^io agentis non efl res
diflin^aa re.quam producit in paffo : verbi gra-
tii, quod calcfadio fz£tz ab igne in aqua non efl
alia res a calore, qui in aqua producitur. Proba-
tur , quia omnis effedtus produdus ab agente in
paflb efl aftio : igitur etiam quilibet qui produ-
citur efl adio. Confequentia tenet , quia non
«H maior ratib dc vno effedlu , q,u6d fit zStio,
qukm de atiordc anteccdens probatur per defini-
tfonem a<Stionis : nam calor , dum producitur ab
igne , efl adus a&iui , fcilicet ignis fpcundiim
qupd ab igne. Secund6 , quia fi calefadio eflet
zStio tncdia diflinda a calore ; tunc fequeietur,
quod agens fimul haberet a^ones infinitas ae-
quales vni adkioni datae , quod eft impoffibile : &
confequCntia probatur , quia ficut ad adionem
caliditatis indiget a^ione diflindba a calidttate,
ita etiam ad produ(^ionem illius adionis indi-
gct fecunda adirione, & ad produdionem fecun-
da: indiget tertia,& fic in iniinitum:quia qu^ ra-
jione aliqua produceretur fine adione fuperad-
dita , eadem ratione & caliditas poted produci
fine fupcraddita calefa£tionc. Tertio fi caliditas,
dum producitur , & calefadio fint res diflindaj,
tunc Dcus poterit vnam iflarum conferuare iflo
modo, quod concurrat agenti ad calefadionem,
fine hoc quod concurrat ad producendum calo-
temj&econtra ; tunc fequitur, quod aliquid fiet
fumme calidum fine calefai5bione,& quod aliquid
calefiat fine caliditatcquod non eH imaginabile.

£. Quarto , quia fi adio fit res diftinda a re pro-

daCtz ab agcnte, tunc capio aliquod agens, quod
indiuifibiliter producit fuam aftionem ; fcilicet
Vi>luntatem > qux fubit6 elicit adum fuum ; fi
adio fua fit res diftindka a qualitate , quam pro-
ducit, fcquitur quodaliqdares duretprscise per
inflans, quod efl impoffibilc,vt allegatum fuit in
alia quaeflione ex 8. huius.

Contraconclufioncm arguitur ; quia illa funt
diflinda ab innicem , quorum vnum tranfit , re-
liquo manente j fed mahente effedu produAo
ab agcnte,tranfit aftio ; ergo, &c. Secund6,quia
radius luminis nunc de fado agitur, & dependet
k Sole; nuncpono (ficut poffibilc efl)qu6d Deus
fuppleat adiuitatem Solis; itaquod omnino ille
radius non dependcat k Sole , fed pr^cisc a Deo.
Tunc arguitur fic ; priiis ifle radius dependebat a
Solc, & nunc non dependet a Sole ; igitur habi-
tudo ipfius ad Solem , quz fignificatur per hoc,
quod dicitur eflc k Sole, iam corrupta eft. Itcm,fi
per iftam radius depcndct a Sole , nuUa res im-
portaretur nifi Sol, & radius fuit vt priiis, fequi-
tur , ficut radius priiis depcndebat a Sole , ita de
fafto dependeat, nifi dicatur,qu6d a^Sfcio Solis fit
corrupta & habetur propofitum , quod adio fit
diftindta ab effeCta produdlo.
7. Refpondetur ad primum , conccdendo maio-
rcm , & negando minorem. Vnde dum caliditas
producitur , concedo quod adbio , feu calefadio
darabat tandiu. ficut & caliditas,fed non eft can-
diu calefa6);io. Ide6 propter connorationero hu-
jus termini caUfadio , qui connotat caliditatem
Scotloper. Tom.II.

acquiri , concedendum eft , qu6d calefaftio eft,
quando non cft calefadtio,

Ad fccundum , conccdo cafum, & dico, quod
nec aliqua dcpendentia , nec aftio corrumpitur,
fed ille idem radius fine aliqua mutationc , qui
prius dependebat aSolc,nuncdependet a Deo.
Nec ctiam crat prius zGtio media, qua priusde-
pendebat a Sole, ficut nunc non eft adio media,
qua radius dependet a Deo.

Quarta condufio ; Omnis ^ adfcio , & omnis Omnit *ai$
paffio cft in patiente, loqtiendo dc aftione natu- & »mniip»f-
rali, cui fupponitur fubicdum. Probatur,quia in fi' '^ **/*"
illo eft .adtio , in quo eft effcdus produdus ab
agente ; fed hoc eft in patiente ; ergo,&e.Secun-
do arguirur ratione Ariftptelis, quia nifi omnis
adlio cflet in patiente , fequeretur quod omne
agens paterctur.vel habens motum,vel mutatio-
ncm non moueretur,quodeft impoffibilc^quia fl
primum cflct vcBUm , iam efTct proccfTus in infi-
nitum in caufis. Similiter , fi fecundum efTct ve-
rum, iam eflct aliquis motus,quo nihil mouere-
tur,quod eft impoffibile.

Ad rationes, Ad primam dico , qu6d efFc«3-us g.
caufas formalis accipitur dupliciter : vno modo Efeamcnu-
pro caufatoformx,&ficnoncftaliud,qnamma- /* form«lU
teria, velcompofitum. Alio modo accipitur im- f"""*'*^ <^
propric pro illo , quod denominatur ab aliqua ^ " "'
forma,fiue intrinfece, fiue extrinfccc,& hoc mo-
do agens eft caufatum a forma fcilicet adionis,
qnia dcnominatur ab zOtione , & non primo
modo.

Ad fecundum dico.quod operatio agentis non
cft perfedio agentis falteni ^ de agcnte ; lcd cft
perfcdlio recipientis:verbi gratia, calcfadtio non
cft pMfeftio Solis calefacientis ; fed illius, quod
calefit:verumcft tamcn, quod nos dicimus,qu6d
operatio agentis eft fua pcrfcdtio, co quod eft fi-
gnum fuac perfe(9:ionis.

Ad tertium, negatur maior. Ad quartum dico,
qu6d difpofitio cxiftens in aliqUo fubiedo deno-
minat illud fubiedum^fed non oportet,qu6d de-
nominet ipfum fecundum quodhbct nomen il-
lius difpofitionis : vctbi gratia,fccundum Arifto-
tclem in ifto 3. text.19. doftrinaeft in difcipulo,
& tamen fecundiim iftud nomcn doSlrina non de-
nominat difcipulum, fed fecundtim iftud nomen
difiipUna ; ica in propofito adfcio denominat paf-
fura ir\.quo eft, non fccundtim iftud nomcn *5fw,
eo qu6d non dicitur adtio nifi in quantum fit ab
agent^; feddenominat ipfum fecundum hocno-
men paffio , & fecundum hoc nomen caliditas , fi
fit adio ad caliditatem.

Ad quintum , concedo, fed non oportet qu6d 9»
in eo fit paffio fubie<3:iue , fed fufficit qu6d fic ab
illo,ita vt cuius eft potentiaadagendum,eius cft
adbus , id cft, adtio tanquam ab illo, non tan-
quam in illo.

Ad fextum , dico qu6d Ariftotcles non dicir,
qilod Dcus mutaretur propter nouam adlioncm,
quam in fc rcciperet; fed propter hoc quodcre-
didit Dcum non pofTe agcre*de nouofinenoua
voluntate,vel nouadifpoficioncin voluncatcme-
diante qua agcret , quia fupct hoc fundatur eius
proccirus, Ad feptimum,dico qu6d ipfius siit duae
a<SHoncs : imm6 qu6d cffcnt pafla diuerfa appro-
ximata,i{i quibus ignis agerct,tot cflcnt aiftiones
diftindtae : imm6 quod plus eft , fi plura agentia
vt plurcs ignes,agerent inidcm paflum,ab omni-
bus illis in illud paiUim fieret vnaadio , & cflct
tanquam ab vno tocali agente.

R 1 ANNO

196

Lib. III. Phyficorum

10.

jiai» fumi'
tur iupUci^
ter »tqu» et-
iMnft>0t.

TI.

A3io telati»
non eft prin-
fipium fre-
JucHuum,/ed
eft frincipiU
denomin»ndi
«gens.

Orio ettufan-
di.

ANNOTATIONES.

* /"^^^^P^P' tfi^*^' Nota primo , quAd
V-^duplicircr accipitur araio , & paflio^ma-
terialiter fcilicct , aut formalitcr : matcrialitcr
fumitur pro ilia forma , quat fluit , & pro motu,
quo peruenitur ad formam ,qua: abaliis dicitur
a£Ho aiia,8c fic caliditas in aqua, quando produ-
citur , dicitur calefadbio ; & de haccft verum di-
cere, quod idem motus cft a£tioj& paflio : & di-
citur adio forma ; quia cft cfFedbus agcntis,& di-
citur paflio , quia non eft in poceftace rccipientls
illara non reciperc , fi fcruanda feruentur : adli-
uo enim & paJQiuo dcbitc approximatis necef-
fario fcquitur adio ; & dc aftionc , & paflionc
in hac fignificationc loquitur Scotus in hac qua:-
ftione. Si vero adio , & paflio accipiantur for-
rnaliter , dicunt relationcs prim6 diucrfas con-
ftituentesdiuerfaPrxdicanicnta, quarum aciio
cft fubic6Viuc in agetue , & pafllo in patieqte,de
quibus , vt fic , non cft vcrum diccrc , quod funt
vnus mptus , ncque motus , quia Prsedicamcnta
Aiftionis & Paflionis funt pvimo diucrfa , fed
a(Sfcio,& paflio,qii2 funt idcm motus,funt caedcra
prorfus rcaliter.

Nota fecundo , qu^d aftio relatio non eft
principium produdtiuum , licct fit principium
dcnominandi agcns : quiadbionc agens formah-
tcr dicitur agens ; nullum cnim aUud eft princi-
pium produdliuum , nifi agens cum virtutc pro-
duccndi. Et quando dicitur , quod gcneratio
terminatur adgenitum, vcrbi gratia gcncratio
igojs ad igncm genitum ,debct fanc intelhgi : fj
cnim accipiatur gencratio,vt pripr genito , tunc
geneiatio formaiiter nihil aliud eft in fe nifi cau-
fa generans , &prxcisc ipfum abfohitum caufi,
qua: nihil aHud facjt nifi ponercin ejp gcnitum,
quod habebat in virtute.quo pofito,feqnitur rc-
latio capfati ad caufam, & c contra. Si veroacci-
piatur formalitcr aftio , vcl gencratio , pro rela-
tionc , qua gcncrans dicitur agens , taUs non eft
prior genito,nequc mcdiat intcr gcnitum,& gc-
ncrans ; tantum cnim abfolutum caufx ponit in
ej/e abfolutnm cfFcdus , & ftatim quafi pofterior
fequjtur relatio, qns dicitur a6tio.

Nota tertio,qu6d ordocaufandi efthuiufmo-
di. In agente& patientc, quac funt naturaeabfo-
lutz, fundantur du;? rclationcs antcquam agens
jnducat effcdura in pallb.Prima rclatio eft incli-
nati ad rcm , cui inchnatur : qux duobus modis
contingit , ynp cx partcagentis , ahero ex partc
patientis : agens ycro incHnatur , vt pcrfedti-
uum ad paffum , vt ad fuum perfcaibilc, quod
pcrficit ; e conuerfo paffum vt perfcdkibilc in-
clinatur ad duplex perfc6liuum,intrinfccum fci-
licet , & extrinfecum. Perfc^liuum intrinfccum
eft forma quara in fc rccipit produ^tum abagcii-
te , ipfum vero agcns eft perfc(5tiuum cxtrinfc-
cum. Secunda relatio eft approximationis , ( dc-
bcnt enim approximari adliuum , & pafliuum j )
i(kx relationes fundantur in abfoluto agcntis, &
patientis, ante a£lionem,& paflionem. His rcla-
tionibus pofitis , ftatim abfolutum in caufa , id
cft, ipfa caufa caufat efFeaum in fuo cffe,8c in cf^
fe abfoluto : & tunc agens dicitur rcferriad pa-
ticns pcr relationcm ,qux in ipfo refultat , qua:
(dicitur adio dc Pracdicamcnto Adionis : & fimi-
litcr in paflb oritur relatio pafllonis , quidici-
tur pati , & qua refertur ad agcns. & dicit Sco-
tus qiiod huiufmodi rclatioucs funt prasuia; ad

relsitiones cfFedlus ad caofam , & caufae ad cf-
foftum:

Vndc cx hac caufatione primo rcfultat in ef-
fe(flu rclatio ad caufam , & reiatio caufx ad cfFc-
ikum. Quod Lcuchctus inquol.quzft. i j. fic cx-
plicat. Prius forma inducitur in materia,& poft
immcdiatc refultat relatio paflro in ipfa matcria,
qua: tcrminatur ad agens : agcns enim habet rc-
fpcdtum ad formam produdam, & habct aliilm
rcfpcdbum agcntis ad paflum , & fic paflio eft
prior forma produda ; quia cft refpcdus funda-
tus in matcria, fcilicct quod raateria recipit for-
mam ab agpntc. Atque itadicitur , qu6d pafHo
eftdifpofitio praeuiaad rclationem gcniti ad gc-
ncrans, qua dicicur genitum depcndcre ad qene-
rans, & ifta rclatio cfl poftcrior. Hacc Leuchetus,
Verbi gratia,vtignis producat calorem in ligno,
dcbct ignishabcre principium quo agat , a quo
dicitur aftiuus & cffediuus : in quo ignc vt fic,
fundacur relatio perfeftiui , id efi, poccntis pro-
duccre perfe6tioncm,feu formam,& inrecipicn-
tc, vtin ligno debet correfpondcrc principiun>
paflluum , quo pofHc recipcrc adioncm ignis , in
quojvt fic , infurgitduplex relatio perfcdibilis,
vna ad formam , qua: debet recipcre , qua for-
ma dicitur pcrfcdiuum intrinfecum talisligni:
& ahcra ad ignem produccnccm calem formam,
qui ignis dicitur pcrfedtiuum cxtrinfccum lignj.
Rurfus dcbent ignis & lignum approximari , id
eft , poni in debita diftantia ad hoc , quod ignis
pofHt opcrari in ligno , & ftacim ignis fua for-
ma , vt principio formali agit in ligno , produ-
cendo calorcm : in hac produdioncrcfultat in
igne relaiio , quae dicitur adtio , & aqua ignis
denominacur agcns : & hac rclatione refertur ad
lignum , vt ad paflum , & ha:c rclatio conftituit
Pracdicamentum Adionis. In ligno ctiam cor-
refpondet alia rclatio ad ignem, qua: dicitur paf^
fio , k qua formaliter lignum dicitur pati , &
hxc relatio conftituit Praedicamentum Paffio-
nis, Rcfultar etiam in calore produdo rclatio
cfFedus ad ignem , vt ad caufam , & in igne cor-
rcfpondet alia relatio caufae ad calorcm , vt ad
efFeaum , & iftae relationcs funt dc gcnere Rc-
lationis.

Ex hoc fequiturprim6,qu6d in qualibet aftio-
nc phyfica pofTumus tres relationes confidcrarc.
Prima eft agentis ad terminum totalcm produ-
£lum,qui eft cfFcdlus agentis. Sccunda ad termi-
num formalcm ; & ha: dua: relationcs , cum fint
intrinfccus aduenientcs , funt quidcm in Prardi-
cameto Relacionis.Tcrtia rclatio cft quam habet
agens in ordinc ad patiens , & harc tertia relacio
cft cxtrinfccus adueniens , quia non confurgit
nccefTario poficis fundamento & termino ; vt fi
aqua , & ignis cfTent , non fcquitur talis rclatio
quoufque ignis agat in aquam.Vnde hoc nomcn
aSiio poteft accipi pro quahbet harum trium re-
lationum , & etiam accipitur pro motu , vt pro-
cedit ab agentc ; aliquando etiam accipitur pro
adione immancntc, qu« vcrecft qualitas , vt cft
intclledio & volitio.

Sccundo fcquitur, quomodo fit verum dicc-
rc , quod idem motus eft adio & paflio , qui vt
procedit abagcntc dicituradio , & vt rccipicur
in paticnte , paflio ; hoc enim verum cft tcntiim
dc aftione a6ta, vel de motu , materialiter accc-
pto : nam adkio, & pafl[io vt fic , non conftituunt
illaduo ex fex vltimis Pra:dicamentis : nam vt
talia Pra:dica!|icntaconftituunt,dicunt rclatio-

>J-

'4.

7» quMlihet
aHitnefhjfi-
c» tres ret»-
tiones fojfun»
eonfider»ri.

§luem»d»
aHio (^ f»f~
fiofunt idem
mottu.

QusftioVIII.

"^97

Mtrut rtMli-
ttr tlt/HtigMi-
turiA kSit-
tuqtuifirt-
Uti*.

nes non quafcunque , fcd relationcs intcr agcns
& patiens.

Tcrtio , fequitur qu6d motus eflentialiter, &
realiter diftinguitur ab adlione , quz eft relatio.
Tuni quia diftinguuntur prsdicanientaliter,tum
quia motus eft fubicdkiuc m mobili , Sc adio in
agcnte. Et fiinueniatur aliqua authoritas , di-
cens , quod aftio fit motus , hoc debet intel-
ligi terminatiuc, quia fcilicct terminatur ad mo-
tum : vel concomitanter , quia ipfam concomi-
tatur motus : vel debct accipi zStio pro adio-
ne a£ta , qua: eft motus ndtera materialitcr ac-
ceptus.

•» JIU definitio eft fidft, Scc. Nota , quod illa dc-
finitio Authoris fic cxplicatur ab<Antonio An-
drea in lib.6. Principiorum, quacft.Spaffio eftef-
fedus adionis , fic quod zStio cfficit ipfam, non
vt qttod, nec vr principium formale ipto : fed ficu:
adkus produfliuus , quo agcns tranfmutat paf-
fum , & tranfinutatio paffiua cft ipfa paffio il-
lata. Nam principium produdliuum eft duplex,
fcilicet vt ijHod, icvtepto , & hoc fecundum cft
etiam duplex ; vcl vt principium formale pro-
dudliuum , vel vt aftus ptodudtiuus. Exemplum
primi , ignis calefaciens rcfpcftu caloris geniti
in ligno. Exeraplum fecundi , calor in ignc re-
fpcdbu termini eiufdcm. Exemplum tertij , ca-
lefaftio refpeftu eiufdem termini : paffio ergo
eft efFe(3:us & illatio adbionis, ficut refpedlus op-
pofitusconfequens formam , ad quam tranfmu-
tatur. Vnde in tali tranfmutatione oportct ima-
ginari tria inftantia , vcl figna naturs , lic^t to-
tum poffit clTefimul tempore & durationc. In
primo figno eft agens , & paffum , vt duo abfo-
luta ant.e omnem aftum , puta ignis , & aqua.
In fecundo figno forma caloris inducitur in aqua
ab igne. In tcrtio figno confurgit refpcflus pai-
fionis in pafTo , & refpeAus adlionis in agentc;
quia fimul funt refpeifbus oppofiti , & non funr.
Fortc in codem fignoinnafcuntur refpcftus pro-
ducentis, &produfti, inducentis &indu£li,qui
funt dc gcnercRcIationis.Hsc expofitio eft Lo-
gica , furacndo aftionem & paffionem pro refpc-
ftibus , prout conftituunt duo Prjcdicamenra di-
ucrfa. Expofitio autcm , quam hic rangit Sco-
tus, cft merc phyfica , fumcndo adfcionem & paf-
fioncm pro forma abfoluta , qua: realiter eft
z6do , & paffio , diuerfimodc taraen confidc-
rata.

c Omnu a&io & omnis pajfto eft inpatiente.T^otA,
qu6da(5bio eft duplex,fcilicet iramanens& tranf-
icns ; & hzc diuifio poteft cfle gencris in fpc-
cies , aut vocis in fignificationcs. Nam zStio
tranfiens non dicitur, quia quat verc cft aftio
de gencrc Rclationis tranfeat ; talis eft cnim in
agente, vtin fubiefto : fcd dicitur tranficns,quia
forma indudba per aftionem tranfit in paflum,
ficut calor tranfit in aquam , quando aqua calc-
fit ab igne ; fed adtio de gcnere Adionis , non
folum eft terminus forma quac fic tranfir, fed et-
iam forraa induda per mutationem manens in
ipfomct agente , vt produftio intelledbionis eft
aftio, quz terminaturadintelIc(flionem,qua: cft
forma abfoluta manens in intellcdu , atquc adeo
a(ftio vniuocc diciturde adionc tranfeunte, &
immanente fic intelleftis. Si vero aftio tranfiens
accipiatur pro vera a(5tione de gencrc A6tionis,
cuius tcrminus formalis , fcilicet forma , qua:
inducitur de nouo , rranfit in pafTum ; & adio
immancns accipiatur pro forma , qux manct in
Scotioper. Tom.II.

agente induda per a(5Uonem , qux forma eft ve-
ra qualitas , talis acccptio eft vocis in fignifica-
tioncs.

Ex hoc fequitur prim6,qu6d propric loquen-
do , omnis a£Ho eft immanens : quia a(ftio pro-
pric ciim fit relatio de gcnere A(5ticnis , eft in
agentc fubicdiuc ; diciturauremtranfiens : non
quia ipfa adio tranfeat , fed quia terminus pro-
du6tus per ipfam tranfit in paflum^&diciturim-
mancns, quia terminus produ(Stus per ipfara ma-
net in agentc.

Secund6 , fcquitur quod operationcs intelle- ly,
<5kus , voluntatis, & fenfuum, quas vocant a6tio-
nes immanentes , ciim vcra: qualitates Cnt , di-
cuntur ramen a(5tioncs,quia duas conditioncs ex
rribus,quas adtioni affignamus,habeant:vidclicet
ejfe in contimtofieri, hoc eftjceflar^cefrantc agcnte
ab operatione , & eile in fubiecio ficnt atStio;
intcllcdtio quippe eft in intellc<5lu , ficut afbio,
qiUBcftrclatio.cft in agentc.Tcrtiam autem con-
ditionem , qua: eft completiua ratio a(Slionis,
fcilicet quod a(ftio tranfit in terminum , qui ac-
cipit eflc per cam , non habent , fed tantiira in
hac conditione affirailantur a<3;ioni ; ficut enim
a(3:io rranfit in terminum , qui habet cflc pcr
aftioncm , fic operatio tranfit in obicftum , li-
cctobiccftum non habeat cfleper ipfam operatio-
ncm , imm6 prsfiipponitur fuo ep , quia pcr ra-
Ics opcrationcs nihil fit, vt patet per Ariftotelcm
i.Ethicorum, cap.i.& 4. Mctaphyficac.cap.^.vbi
dicit, qu6d vifio & fpcculatio nullum aliud opus
habent prarter fe ipfas.

Tcrti6 , fcquitur quod Scotus in hac conclu-
fione quarta loquiruf de adlionc , quac h.ibetur
per motum & rranfmutationem ; omnis enim ta-
lis (qua: quatcnus eftabagentc.dicitur adtio, &
quatenus in paffnm recipitur , appellatur paffio)
eft fubieftiuc in paflb.

^ SiMeintrinfice ,fiueextrinfice, Intrinfccc, id 18.
eft, denominatione intrinfcca , quae fit pcr for-
mam formalircr cxiftentera in fi(bic(5to. Siue cx-
rrinfccc , id cft , dcnominatione exrrinfcca, quae
fit per forraam , quac non cft in denominato,
queraadmodum lapis appcllatur vifus vifionc
non in Iapide,fed in oculo cxiftentc ; & hoc mo-
do ( inquit Scotus ) ignis denominatur agcns ab
a^ione non in ipfo agciitc,fcd in paflb exiftcnre,
quod vtique vcrum cft , ( loqucndo de a(Stione
a<fta, ) ca:terum ignis denominarur agcns forma-
lircr , &inrrinfccc ab a(ftione , relatione in ipfo
formalircr cxiftcnre.

c Saltem de agente. Propter dcprauarioncm lit-
ters non potuimus adiundhim intclligere, &
diuinarc noluimus ; fed fortc adiun(5bum cft in-
trinfecc , ita vt a<ftio fit faltcm de agcntc intrin-
fcco. Obfcrua tamcn , quod qando aliquid in-
cipit de nouo , aut incipit per produ<flioncm,aut
cft ipfa produ<5lio formalircr , vt vidcre cft in
produ<fbione caloris , qui incipit pcr produ<5lio-
nem ipfius, fcilicct pcr calefa(^ionem, calefa(9:io
vero incipit dc nouo non pcr produ<51:ionem rcr-
minaramad ipfam, aliascnim cffcr procefTus in
infinirum,inueftigando vnam a<3:ioncm,quapro-
ducitur caIcfa(5tio , &aliam quaproducitur illa
a£tio ; fed calefa<5tio incipit de nouo fe ipsa^quia
cft produ<5tio caloris , quje cijm fit a(5tio de Prs-
dicamcto A(5tionis,nonpotcft elTe tcrminus pro-
du6tionis:quia a6tionis-n6cfta(5tio;& fi a(5lioin-
ciperct per a(ftionem aliam, eirer procefrus in in-
finitum. Namquandoaliquidcft dcnominatiuc
R 3 tale.

198

Lib. III. Phyficorum

19.

Text.x^.
Infiniti cenfi-
deratione »d
Thypcumfir-

Tejtt.tj.

lO.

Veterum dt
fnfinito of-i-
niones.

T«t. xi.

tale , & aliqaid fotmaliter tale , ftandumin co,
quod eft formalitcr lalc i modo calor cft dcno-
roinatiue talis, fcilicctprodudus , calcfadkio vc-
ib adio cft formalitcr talis , ncmpe produdio,
atquc adco ipfa non producitur. £t per hoc
folnuntur rationcs ad tcrtiam concluuoncm,
quacenus improbarc videntur adlionem de ge*
nere Adionis.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam autem i de nittttrafiietia eficirMma-
gnitudinesy motum, & tewtpiu, &c. Ifte eft fe-
cundus tratSbatus huius j. in quo Philofoph. dc-
tcrminat de infinito ; & diuiditur in fex capita.
In primo recitat opinioncs antiquorum. In fe-
cundo difputat an infinitum fit , vcl non fit. In
tercio oftendit, qu6d nuUum eft corpus fenfibile
adtu infinitum. In quarto oftcndit , qualitcr infi-
nitum eft,& qualiter non eft. In quinto,quid fit
infinitum definiciuc.In fexto oftedit,quae fit cau-
fa finicatis, & infinicatis in tebus naturalibus : &
in feptimo foluit rationcs, quibus probatur infi-
nitum eflc.Sccundum ibi,£j^ antem ali^uidinfinir
tum. Tercium ihi, Phyfice autemmagi^ jpeculantibus,
Quarcum ibi , ^odautem igituraSlu nonfit corpm
infinitum.Q^rnwm ihi,AceitUt autem contra ejfe in-
finitum. Sexcum ibi, Secundnm autem rationem acci-
dit. Scpcimum ibi , Reliquum efi autem aggredi,
Primum capituhim diuiditur; quia primo often-
dit , quod ad naturalcm fpcdat dccerminarc dp
infinito.Secund6 recicat opinioncs antiquorum,
ibi , Atijue ornnes tanquam principium. Eft igitur
conclufio ifta,qu6d ad Naturr^lem fpedlat decer-
minare de infinico. Probatur , quia ad illum fpe-
ftac deteiminarc de infinito , qui dcbet deter-
minare de magnitudine , tcmporc, & mocu : fed
Nacuralis debet determinare de iftis ; igitur &
de infinito. Maior patet , quia neceflc eft ma-
gnicudinem, mocum, & tempus efle finicum, vel
infinicum : nam finitum , & infinitum fe habent
per modum pafHonum refpediu iftorum termi-
norum magnitudo , temputf Sc mottu ; modo qui
confiderac de fubiedis , habec confiderarc de
propriis paflionibus : & innuit Ariftoteles quod
omnis res cft finita , vel infinita , nifi forte fint
pundus, vel paffio, fcilicct qualitas , quae pcr fc,
nec eft finira , nec infinita , fcd fecundum finita-
tem, vel infinitatcm fui fubic<^i. Sccund6 patet
conclufio pcr fignum : nam i omnes , qui ratio-
nabilicer detcrminauerunt dc nacuralibus , fcce-
runt mentionem de infinito.

Atcjue emnes tanquam principium, Scc. Hic reci-
rat opiniones antiquorum ; & primo non natu-
raliter loquentium. Secundo naturaliter loqucn-
tium.ibi, Glui autem de natura. Primo recitat opi-
niones corum,quoad conuenientiam.Vndeom-
ncs antiqui inhocconuenerunt, quod infinitum
cft pr incipium aliorum & non principatum. Tiic
ibi , Alij efuidem. Ponit conuenientiam Pythago-
tz, & Platonis : vterquc enim dicebat, quod in-
finitum eft fubftantia pcr fe exiftcns , & altcri
non inhaerens. Tunc ibi, Verum } Pythagorei , re-
citat difFerentias iftorum. Vnde Pythagoras , &
Plato in hoc differunt : quia Pythagoras pofuit
infinitum infenfibilibus, fed Plato pofuit infini-
tum in infenfibilibus , vt puta numcrum infini-
tum,Ideaminfinitam.Secund6difFerunt,quiaPy-
thagoras pofuit extraccelum fpatium infinitum.
Placo vcro nihil pofuit cxtracoelum, ncc ideas.

nec aliquid aliud. Tcrtio difFcrunt , quia Plato
pofuit duo infinita,vnum ^ parte magnitudinis,
vt in numcris ; quia numerus eft augmcntabilis
in infinitum ; aliud a parte paruitatis, vc in con-
tinuis;quia cotinuum cft diuifibile iii infinitum.
Sed Pythagotas pofuit vnum folum infinitum,
quia ponebat , quod numerus impar eft caufa fi-
nitatis,& numerus parcaufa infinitatis. Vt vcrbi
gratia , fi primus numerus impar , fcilicet terna-
rius , addatur vnitati, refultat primus quadratus,
fcilicet «juatuer, & per appofitionem fecundi nu-
meri imparis , fcilicct ^uinque primo quadrato,
refultat fccundus quadratus.fcilicct nouem, & pcr
additionem tcrtij imparis , fcilicctyf/^rwwfecun-
do quadrato , refultat tertius quadratus fexde-
cim , & fic in infinitum per additioncm numeri
imparis.rcfultant femper confimiles fpecies gno'
monis, ad fimilitudinem gnomonis in magniiu-
dinibus : fed per additionem nuraerorum parium
rcfultarent diucrfz fpecics numerorum,vt patct
intuenti.

Gjui autem 4 de natura. Hic rccitat opinioncs
anciquorum naturaliter loquentium de infinito;
& primo quoad conuenientiam ; fecundo quo-
ad difFerentiam. ibi, At^tie ille tjuidem. Prim6 di-
cit , quod omnes antiqui naturaliter loquentes
dc infinito ponunt infinitum clFe accidens de ge-
ncre Quancicacis , cui pro fubiedo actribuunt
^liquod quatuor elementorum , aut medium in-
tcr aliqua elementa, cxceptis Anaxagora, & De-
mocrico , qui pofuerunt principia rerum efTc in-
finica.

Atejue ille j cjuidem. Ponit difFcrentiam inter
Anaxagoram, & Democritum,dicens,qu6d Ana-
xagoras pofuit pcincipia rerum efFc infinitas par-
tes homogencas,vt os,carnem,& huiufmodi. Se-
cundo dicebat,qu6d quaclibet pars mixti eft con-
fimilitcr mixta, ficut & totum, cx quo quodlibct
debet gcnerari ex quolibet. Tertio dicebat,qu6d
omnia ifta principia quandoque congregabantur
in vno chaos confufo , cx quo omnia deberent
fieri,fcilicet perfcgregationem. Quart6 dicebar,
qu6d cirat quidam intclle6lu$,qui fegregabat ifta
cntia ab inuiccm , & quando ipfc incipicbat fc-
gregare,tuncomnia incipiebant de nouo, fcili-
cet & motus , & tempus. Sed Dcmocritus 6 po-
nebat principia rcrum naturalium efle infinita
corpora atoma , difFcrentia ab inuicem fecun-
dummagnitudinem,& figuram,ex quibus fierent
rcs naturales fecundum quod diuerfimodc fe ha-
bercnt huiufmodi corpora atoma in figuta , po-
fitione, & ordinc.

Rationahiliter 6 autem, &c. Hic approbat difta
antiquorum* per aliquas coclufiones. Prima eft,
quod fi infinitum eft , rationabiliter pofuerunt
infinitum efle principium. Probatur , quia non
haberet potetiam,qua extenderctur, & per quam
fieret principiatum.Secunda conclufio eft , qu6d
infinitum eft ingcnitum,& incorruptibile, intel-
ligendo conditionaliter ficut prius. Probatur,
quia fi eflct gcnitii, oporteret ponere aliud prin-
cipium cxccdens ipfum , a quo generaretur , &
corrumperetur , & per confequens eflec finicum
cum cxcederecur ab alio. Tercia conclufio eft,
quod racionabiliter affirmant infinitum guber-
nare omnia. Probatur , quia ex quo infinitum
non cflet principiatum , oporcerct qu6d cflet
principium omnium aHorum,& pcr confcquens
gubcrnat alia. Quarta conchifio eft , qiiod infi-
nitum eftquoddam diuinum & immortale, ficut

afErmant

Text. 17.

Tcxt.18.

Tcxt.

2,1.

Tcxt.}o.

Infinitum ijt
ingenitMm,
Cr incorru-
ftibilt.

InfinitU em-
m»gMbernat.

Qu^ftioVIII.

199

affirmant Anaximander > & alij Philorophorum
fequentiiun.

ANNOTATIO.

1 j, » Yflc approbat eUB* 4mtU[uorum , &c. Nota,
jnfinitu b*. M, Xquod in hoc 50. textu approbat quacuor
bet qM»tu*r proprietates ex antiquorura aflignatione ipfi in-
fT*friet»tis. £njjQ conuenicnics. Prima eft , infinitum ne-
ceilario debet efie principium rei , & nuiio mo-
do principiatura ; quia fi clfet principiatura , ef-
fet ex principio : omnia enim entia , vel princi-
pia fimt , vel ex principio ; fed infinitum non
poteft efTe ex principio , quia fi haberct princi-
pium, eadem ratione haberet finem ; & per con-
(equens non efiec infinitura : infinitumergoeft
principium , nequc cnim fruftrk pofllbile eft
ipfiim efte. Secunda proprietas eft , quod infini-
tum eft ingenerabile, & incorruptibile ; C\ enim
cflec corrupcibilc,cenderecad finem : nam omne
quod corrumpicur, habet finemi& fi generabile,
fieret ex principio : nam quod generatur , habec
pcincipium, & eadem racione finem : haberec er-
go principium , & finem , quz opponuntur ra-
cioni infiniti. Tertia conditio , quod tale infini-
tumomniagubernaret, &concineret. Haecau-
tem proprietas <i ponentibus tantum principium
mateciaie , & non e£ciens , male afllgnaba-
tur:quia gubernare efficientem caufam pertinet.
Quarta proprietas eft , quod infinitum eft quid
diuinum , quod enim neque principium , neque
finera habet , aliorumque omnium eft caufa , ne-
cefic eft vt fit diuinum.

EXPOSITIO TEXTVS.

ESfi autem i MUfuod infinitHm, &c. Hoc cft fe-
<

>.4- -

Text.}i. XLcundumcaput huius tradatus, qaoPhilofo<
jnfinitum M phus difputat an infinitum fit , vcl non ; & pri-
in rmtion* re- ^^ probat quinquc rationibus > quod iiifinitum
"""' fit. SecundS ponit acceptiones huius nominis

infinitum. Terti6 probat , quod iofinitum non
eft. Secundum ibi , Habet OKtem JubitMiontm.
Tertium ibi , SeparahiU igitur * /infihil^m. Pri-
ma ratio eft , quod tempus eft infinitum , vt pa-
tet 8. huius , text. 48. & inde. Secundo , quia
magnitudo cft diuifibilis in infinitum , fecun-
dum qu6d Mathcmatici vtuntur infinito. Ter-
ti6nifi infinitum eflct, fcqueretur , quod tan-
demgeneratio deficerct; confequens eft falfum,
vt patet fecundo de Generatione. Probatur con-
fcquentia , quia quodlibet ens naturale accipit
fibi vnam ponioncm materiac prima? : mod6
tandem deficeret generatio, nifi mareria eirct in-
finita. Quart6 , accepto * aiiquo finito , (\ eft
infinitum, habetur prqpofitum; fi finitum, tunc
finitur ad aiiquid aliud , de quo quairitur ficut
prius : & per confequens totum aggregatum eft
Text.s^. infinitum. Quinto , & eft 2 ratio maximc indu-
ccns dubitationem;quia fempcr potentia cogni-
tiua mouetur ab aliquo ; mod6 intelle£lus no-
ftetintenigit infinitum ; igitur moueturab in-
finito , & per confequens infinitum eft. Minor
patet ; quia Mathematici imaginantur magnitu-
dines infinitas. Similitcr aliqui imaginantur ex-
tra ccelum , fpatium infinitum , & locum infi-
nitum , corpus infinitum , & mundos infinitos;
quia qua ratione in vna parte iilius fpatij efiec
mundus , vel corpus , eadem ratione in alia. £c
fubdit Aciftocelcs quod fi aiiquis dicit , qu6d \i\

illo fpatio non funt mundi infinici , tamen beni
poiTunt eile. Dicit Ariftotcles,qu6d hoc non va-
let,quiain perpetuis ^ nond\Senefie,^poJ]iyii,
eft,res perpetuz non prius polfunt elfe quam finr,
immo fimul poflunt eflc,& fiint.

Habet j maem diAitationem, Hic ponit acce- 1 f.
ptiones huius nominis irfimtum,5c primo mouec '» frp*tuk
difficulcatem confiderationis,dicen$,qu6d de in- "*J!. ^f'^**
finito eft magna dubitatio, quia negantcs infini- -^'
tum efle, habent contra fc pracdidlas tationes;fed
ponentes infinitum eflc , habent difficultatem,
vtrurafit fubftantia,vel accidens;vtrum fit pcr^e
exiftens, vel alteri inhacrens,fi;d tamen ad Philo-
fophum naturalem pertinet prscisc confiderare,
vtrum fit aliqua magnitudo fenfibiUs infinita; &
ide6 prim6 confidcradum eft quot modis dicicur g««/ m»dit
infinitum.Vno modoinfinitum accipitur negati- '''"'•"• »»/?-
uc, vt punclus dicitur infinitus, quia non finitus; *"*"»•
quemadraodura dicimus,qu6d vox eft inuifibilis.
Secundo modo dicitur infinitum , quod non po-
ceft percranfiri : quia eft quancum excenfum fine
termino. Tertio modo,quia poceft percranfiri,li-
ceccum difficultate, vt via longa. Quarto modo
dicitur infinitura,quod de fui natura eft pertran-
fibile, fed non poteft pertranfiri proptet impedi-
mentum aliquod. Quinto modo dicitur infini-
tum fecundum augmentationem, vt numerus cft
in infinitum augmcntabilis. Scxto modo fecun-
dum diuifioncm , vt continuum eft in infinitum
diuifibile.& Septimo modo vtroquemodo, fcili-
cet tam fecundum diuifionem , quam fecundiam
appofitjonera, vt terapus.

Separahile^ igitur efie a/enfibilihtu.Hic AriftotC- x6.
lcs probat,qu6d infinitum non fit.Et ptim6 pro- Texr. j j.
bat , qu^d nullum fit infinitum fcparatnm <l fen- Infiniti »Sm
fibilibus. Secund6,qu6d nullum eft corpus infi- ^)»'«
nitum. Et t erti6,qu6d nuUus eft numerus infini-
tus. Secundum ibi : Legice igitur Jpeculantibnf.
Tcrtium ibi : ^t vero neque tiumeriu fic. Ptim6,
ponit fex rationcs,quarum dua: probant ,qu6d in-
finitum non fit accidens,& alis dusr,qu6d infini-
tum non fit fubftantia. Prima ratio , quia fi eiret
infinitum feparatum,tunc illud non haberet ma-
gnicudinem,aliter non eflet feparacum a magni-
cudine. Confequens eft falfum.-quia tale no cllcc
infinitum nifi negatiuc, ficut pun£lus ; quemad-
modum dicimus, qu6d vox eftinuifibilis : modo
ifta acceptio infinici non quaeritur in propofito;
fed quaeritur dc infinito , quod eft intranfibi-
le , eo qu6d eft quantum cxtcnfum finc tcrmino.
Secundaratio eft ibijS/z/fro ^ficunSanaccidens. Text.}tf.
Quiafi infinitum fitaccidcns,fequitur qu6d non
eft elementum , & principium aliorum ; conie-
quens eft falfum pcr antiquos ; & confequentia
probatur ; quia principium fubftantix eft fub-
ftantia.Tertia ratio ibi , Am^ltHi (juandocontingiti
quia noneft numerus infinitus,neque aliqua ma- frindpium
gnitudo infinita ; igitur nulla fubftantia cft infi- fubflnntit. efi
nita.Tenet confequcntia ; quia infinitum eftpaf- /«*/**«»«.
fio numeri,& magnitudinis ; &antecedens patet
per antiquos, qui non pofucrunt aliquod infini-
rum nifi fcparatura a numero , & magnitudine.
Quarca ratio ibi , Manifefium 6 autem , & probat Text. }7.
qu6d nullum infinitum fit principium : quia de
ratione principij eft , quod habeat confimilcm
denominationcm,ficut caufatii.vtquarlibet pars
aeris,& acr ; igitur quaelibct * pars illius infiniti
cfict infinita.quodcft falfum;quiaimpoflibilecft
multa infinita efle. Quinta ratio ibi , at efie tale
nequit. Quia impofllbiie eft infinicum elle im-
R 4 parci

200

Lib. III. Phyficorum

*7.
Text.^S.

Text. j>.

Tcu.40.

Text.41.
fluid nume
tMimnfiin-

fiMitfUMSu.

1.8.

partibile,& indiuifibile ; ergo impoffibileeftin-
finitum effe. Probaturanteccdens, quianihil eft
finitum > vel infinitum nifi fecund^m accidens>
£cilicet pet quantitatem ; fed quantitas non eft
indiuifibilis ; ergo , &c. Et confequentia tenet;
quiaimpofEbile eft aliquam quantitatem eft*e in-
6nitam.

Sexta ratio ibi , Sed yfific , qu« eft omnino
eadcm cum fecunda : & fubdit ibi , Sed fmajfts 8
hdc(jmdem, excufat fe ab vlteriori determinatio-
nedeinfinito feparato : quia in propofito inten-
dimus , vtrum fit aiiquod corpus lenfibilc z&xl
infinitum.

Lfigice i^tftr $ flfecuLmtilnu, Hic oftendit qu6d
nullum eft corpus adbu infinitum ; quia de ratio-
ne corporis eft, qu6d fit figuratum, fcilicet clau-
fum termino,vel terminis ; igitur nuUuro corpus
eft infinitum.

At veri i o necjue nttmertufic. Probat,qu6d nnl-
lus numerus eft infinitus , quia omnis numerus
eft numcratus , vel numerabilis : mod6 nuUum
infinitum eft numetatum , vel numerabile ; igi-
turnullus numerus eft infinitus, & quomodo, &
quanturai valeant iftfC ration^s, videbitur in quz-
ftipnibus,

ANNOTATIONES.

? A Ccepto 4lujHofinit«,8cc.Noti,(\a6d fenfus
X\ huius rationis eft talis : omne corpus fi-
fiitum clauditura)iocorpore fuperiore,aut igitur
debet dari procefTus in infinitum in corporibus,
aut deueniendum eft ad aliquod corpus infini-
t-um, cuius magnitudo non claudaturrquare cum
primum non fit dandum, dabitur fecundum > at-
quc ita dabitur infinitum.

P /» perpetuit nfn differt effe & paffe. Nota, qu6d
Commentator ). huius > comm. ji. dicit , qu6d
poflibile in rebus,quas npn continet tempus, eft
nccefTarium : quod autem eft poffibile vt fit > &
non fit inindiuiduis fpecietum , quap continet
tempus, cft contingens.£x quo didlo patet,qu6d
fi pofHnt efle infipiti mundi extra ccelum , quod
funt de fafte infiniti , co quod cxtta ccelum non
eft tcmpus. Sed hoc eft contra fidem , nifi fic in-
telligatur,qu6d in petpetuis non difFert cfTe fub-
ftantialc \ pofTc fubflantiaIi,hoc cft ^ potentia ad
efTc fubftantialc. Vnde fecundum intentionem
Philofophi, & Coramentatorts quzcunque fub-
ftantia poteft cfTc zterna , ipfa cft aEterna : om-
nis enim fubftantia intranfmutabilis fubftantia-
liter , quJE pqicft cfTciam eft in aftu : nam fecun-
dum Comm. i x.Mctaph.& i.dc Coelo,impofl[ibi-
le eft cfTc aliquam fubftantiam dc fc pofnbilem,
& tamen pcrpctuam ab alio,fcd non cft fic dcac-
cidcntibus : nam tempus futurum, cuius princi-
pium eft inftans diei craftinsc , potcft efw arter-
num,& tamen non cft nunc ajtctnum, Et fi dica-
tur, qu^d motor coeli eft fubftantia aetcrna,& ta-
men potcft poncrc Solem in oriente , qui nunc
non cft ibi.Dicas,qu6d in fubftantiis aeternis non
difFerunt ir^, 8c pop ejje,tamen bcnc difFerunt^
cere, & poffeftcere : non cnim fcquitur,qu6d fub-
ftantia acterna potcft facere hoc ; ergo facit hoc:
benc camcn fequitur fubftantia ctcrna poteft ef^
fc ; crgo eft, fccundum intcntionem Commenta-
toris. Vcl dicas» & mclius,qu6d pra:di(5ta propo-
fitio non dcbet allcgari i Philofopho , tanquam
(concefla & vcra, fiue authentica,cx eo qu6d ipfe
non loquitur fccundum ppinionemprppri4in>fed

folum refert opinionem antiquorum,qui pofuc-
runt infinitos effe mundos extra ccelum.
c ^ljutUbet p»rs illiitt infimti effet infnita. Nota,
qu6d hoc poteft tripliciter intelligi. Vno modo
loquendo dc infinito fccundum qu6d antiqui
Philofophi loquebantur,contra quos arguit Ari-
ftotclcs fic , fcilicet qn6d fit fubftantia feparata
diuifibilis, quae fit principium omniumaliorura:
& fic quaelibet pars infiniti, cft intinita. Secundo
modo, pet infinitum pofTunt intcUigi partes ali-
quotae , quae fcilicet aliquoties fumptae reddunc
totum,& fic itcrum quslibct pars infiniti eft in-
finita ; quia ex partibus finitis finitics fumptis
nunquam rcdditur infinitum.Si crgo ponaturjn-
finitum , quaelibet eius medietas erit infinita , &
quaelibct cius tcrtia,& quaelibct eius quatta:& fic
de omnibus eius partibus aliquotis : fcd non de-
bct intelligi de partibus non aliquotis ; quia fe-
cundum Philofophum tempus eftinfinitum,&
tamen non quaelibet pars tcmporis cft infinita.

Aliter rcfpondentalij,qu6d infinitum nullam
habet pattcm finitara , quia ficut pundi ad li-
neam nulla eft proportio , fic etiam finiti ad infi-
nitum : & ficut pundlus non cft pars lineae , fic
ctiam finitum uon eft pars infiniti. Ifta opinio
non eft vcra , nifi fiat fermo de partibus aliquo-
tis , quae foluffl xHcuntur effe partes apud Mathe-
maticos : intelligunt enim idem per partem , &
partem aliquotam. Manifcftum eft cnim qu6d fi
acr cflet infinitus , quilibet aer finitus eft pars
eius , & etiam quaelibct pars finita tcmporis cft
pars temporis,quamuis fecundtkm Philof.tcmpns
fit infinitum : tamcn act finitus non eft pars ali-
quota acris infiniti , de qua parte Mathcmatici
loquuntur , fed bene eft pars non aliquota,quam
etiam ipfi dicunt efle partcm : nam fecundum
eos quidquid intrinfecc conftituit aliquod to-
tum, eft pars cius,

QjV M

S T I O

IX.

VtrumfoJJibUefit ejfe aliquam magnitu^
dinem a^u infinitam.

At'iRot.hiet*xt.i^.vfque «d ^6 . d' t. JtCaeh, eap.^.ttxt.
} j. vfijMeadyi. Albett.Mago. tr»H.x.c»f.\.^ fequtnt.
Scholaftici in i. difi.j^. D.Bonau.iiiW.i/</?.43. Richard.
iiid quefi.^. (f ^.D.Thom. \.f»tt. qutfi.j.nrt.i.Cr 4'
Scotus \\.Met»fh.fMmm*^tmf.%.^x. Met»fkyf.qu.6.
Occham auodl. t. qutfi. 5. Canonic. qutft.^.mrt. t. Ac-
gentina dt^ut.t. qutfi.x. artj^. Almain. in i.difi. qutfi^
vnica. Gabtiel in 1. difi.\. Vafqucz \.f»rt.di^.x6.Hat-
lado in Phyfic.difi.ii.feB. r. (^ j. Conimbt. j. Phyfe,
eaf.i. qutfi. I . Comflut.difi. \ i . qutfi. i . RuHins truS.x,
quefi, I. Juente qu*fi. }. difiicult. i. Roccu«yMIW)M ).
qutfi.\.^x.

R c V I T V R qu6d fic : prim6,de linea
gyratiua paitiu proportionaliufn con-

tinui.Etiraaginetutvnumcorpuspeda-

le dmidi fccudikm partcs proportionales;propor-
tionalitatc dupli, & circundct vna linca primam
partem proportionalem,& i|laeadcm fecundam,
& tertiam , & fic in infinitum ; tunc illa linca eft
fimpliciter infinita , quia cft compofita ex patti-
bus «qualibus, vcl maiot ibus aliqua partc data.

Sccund6,quia tantaeft fupcrficics curua <fc fa-
£bo,vel faltem copofita ex pluribus rcdis,quanra
cflet fi cffet rcdificata , fed de fado eft aliqua fu-
perficics compofita cx pluribus fupcrficicbus,qu;
fi eftct redificata,c(rct infinita;igiturilla de fado
eft infinita. Maior patet ^ quia ex quo per folam

Quxaio I X.

re<fbificationein (ieret infinita j fequitur quod
nunc de fadlo eft in6nita , cum per redkificatio-
nem nihil fit (ibi additum ; 8c minor apparet de
fuperficic circundanre primam partem propor-
tionalem,recunda recundam,& fic in infinitum.

Tcrtio, poflibile eft.quod in prima parte pro-
portionali hors, Deus crcet vnum lapidem,& in
lecunda alium , & in tertia tertium , & fic in in-
finitum ; tunc in fine horat , vcl illud erit infini-
tum, & habeiur propofitum : vel finitura, & hoc
non ; quia eft compofitura ex infinitis partibus
zqualibus. Sed quod antecedens fit poflibile,
probatur ; quia in generatione lapidis ruccefli-
ua agcns naturale producit in quaUbet parte pro-
portionali horz vnam partem lapidis ; aliter
cnim generatio non eflet continua; igitur , ciam
quslibet pars lapidis fit lapis , fequitur quodin
quaiibct parte proportionali horx agens natu-
raleproducit vnumlapidem : mod6,vt videtur,
vbi agens naturale producit minorem ,Deus po-
tcft producerc maiorem : & per confequens in
qualibet parte pruportionali horae Deus po-
teft producere vnum lapidem bipcdalis quanti-
tatis.

Quarto , quiapofllbile eft aliquod corpus au-
geri ad duplum , & pofHbile eft aliud corpus au-
gcri ad triplum, & fic in infinitum ; igitur pofli-
bile cft aliquod corpos efle aftuinfinitum.Con-
feqiientia tenet , quia non poteftefteplusquam
duplum,plus quam triplum,& fic vlterius ad ali-
quod certum quantum datum , nifi ipfum eiret
infinitum fimpliciter. Probaturantecedcns,quia
circt vn.i copuIatiua,cuius quxlibet pars eft pof-
fibilis, & vna non rcpugnat alteri.

Quinto, quiain continuo funtinfinitx par-
te$ eiufdcm quantitatis ; igitur continuum eft
infinitum. Tenet confequentia ; quia impoffi-
bilc eft aliquod compofitum ex infinitis partibus
asqualibus , aut eiufdem quantitatis elTc , nifi
ipiumfit fimpliciter infinitum. Antecedens pro-
batur ; quia in continuo funt dua: medictates
eiufdem quantitatis, trcs tertiar, qus funteiuf-
dcm quantitatis, quatuor quarta;,qua; fimteiuf-
dem quantitatis , & fic in infinitum. Et confir-
m<itur ; quia in continuo funt infinira; partcs;
igitur continuum eft infinitum : quia maiorem
extenfionem faciunt tres , quam dua: , & qua-
tuor maiorem extenfionem , quam tres , & fic
vltra ; igitur infinitx partes faciunc infinitamex-
tenfionem.

Sext6 , quia cxtra coelum eft diftantia infini-
ta ; igitur aliqua eft magnitudo infinita. Tcnet
confcquentia : quia diftantia eft magnitudo, vel
non eft fine magnitudine. Antecedens proba-
tur ; quia fi in conuexo eflet vna faba,Deus pof-
fet illam mouere elongando ^ coelo , quo fadbo,
faba diftabit a coelo , & priiis non diflabat , &
non nifi per diftantiam intcrmediam ; igitur ex-
tra coelum eft aliqua diftantia , & non cft ratio
quare aliquanta plufquam infinita ; igiturextra
coelum eft diftantia infinita. Vltimo poteft argui
rationibus Ariftotelis quas ponit in littera. Item,
coelum eft infinitum, quia infinitum eft quodeft
interminatum ; modo coclum eft tale,& per con-
fequens infinirum.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelcm in ifto
j. tra«aat. i. text. JJ. In qu«ftionc primo vide-
bitur quibus modis imaginabile eft infinitum in
magnitudine , & quod impoflibile eft infinitum
cfTe aliquo didorum modorum. Secundo vide-

201

bitar an illar rationcs concludant demonftrati-
ue, itavtinfinitum ellc implicet contradiclio-
nem, vel non,& per hoc p.itcbit ad quzfitum.

Quantum ad primum notandum , quod ali-
quid poteft * iniaginari infinitum dupliciter.
Vno modo fecundum omnem dimcnfionem, ita
vt totum occupct : & hoc dupliciter ; vno mo-
do , quod omnia qua: funt , funt partcs ipfius:
alio modo quod in ipfo fit vnum foramen , in
qao ponunturaliaentia , quae non funt partes
ipfius : ficut fi im.nginarctur , quod extra ca-lum
ellet corpus infinitum , & quod ifte numdus ef-
fct in quodam foramine ipfius. Sccundo modo
eft im.iginabilc infinitum fecundum yham di-
menfionem tantum , vel plures , ita quod non
totum occupet ; & hoc etiam dupliciter. Vno
modo , quod illud corpus fit finitum , licct fit
infinite longum. verbi gratia : fi primo fit ali-
quod corpus vndiquc pedale , deindc addatur fi-
bi mcdietas vnius pedis,quac fit in duplo longior
primo ped.-iii accepto , & proportionaliter nu-
nus profunda, & fic in infinitum fecundum lon-
gitudincm , tunc illud corpus elTet infinitc lon-
gum ; & tamtn efret foliim finitum , quia vndi-
que pedale.

Alio modo , quod fit infinitum,& quod fit ex-
tenfum fecundum vnam dimenfioncm fine ter-
mino , & hoc eft imaginabile tripliciter. Primo,
qu6d fit viuim corpus pedaliter latum , & pe-
daliterprofundumextenfumfineterminofecun-
dum longitudinem ; & hoc duplicitcr, quia vel
ab vna partc rantijm , vel ab vtraque. Secundo
modo , quod prim6 elfct vnum corpus pcdalirer
latum , & pedalitcr profundum , & etiam peda-
liter longum. Secundo vnum aliud acqualc fc-
cundum longitudinem & profunditatem , quod
eflet duplo magis latum , & tertio vnum aliud
magis latura , quod cftct in duplo magis latum
quam fecundum , &ficin infinitum ad modum
graduum. Alioraodo, quod primoeftet vnura
pedale fecundum quamlibet dimcfionum trium.
Secundo vnum jcquale , quod eflct in duplo raa-
gis longum, & fub duplo minus profundum, vcl
minus latum, & fic in infinitum.

Pra:mifsa hac diftin«5tione,nunc ponendae funt
rariones, quibus probatur , quod impoflibile eft
eflc magnirudinem infinitam. Prima ratio , quia
fi eflet poflibile : fit igitur , quod Deus faciat in
vna parte proportionali huius hora: vnum cor-
pus ifti mundo aEquale , quod circumdcr coelum,
& in fecunda partc proporrionali horac faciat
vnum aliud fibi xquaIe,quod circundet priroura,
& fic de fingulis partibus proportionalibus ho-
rat ; tunc fi hoc fit poflibile , fequitur , quod in
inftanti terminante horam , illudcorpusfit infi-
nitura vndique occupans totura ; quia eflet cor-
pus fphacricura corapofitum cx infinitis atquali-
bus ifti mundo dato , & tamen antc inftans ter-
minans horam ,nunquam fuitinfinitum ; quia
femperantc folumeranr pertranfita: partes pro-
portionales finitar ; & tamen in illo inftanti ni-
hil acquiritur , quod videtur imaginabile , vi-
delicet quod aliquid nunc fit infinitum , & fem-
perante erat finitum, & tamen tunc nihil fibi
acquiritur.

Confirmatur, retento CGdem cafu : quia in in-
ftanti terminantehoraraillud corpiis definit ef-
fe figuratum : quia nunc non eft figuratum , cx
quo eftininfinitumvndiquc &immediatc ante
fuit figuratum ; igitur definit circ figuratum , &

tamcn

201

Lib. 1 1 1. Phyficorum

tameti nulU figura definic efTciquia nec iila,quz
fuit in prima parte proportionali horae , nec iila
qua: fuitinfecunda,& fic dealiis; jgiturfequi-
tur contradidio.quod nulla figura definit efle, &*
aliqua fieura definit efie; quiaillud corpus defi-
nit erte neuratum.

Secunda ratio ; quia fi fit poflibile efle infini-
tum,fit igitur vnura corpus infinitum fi;cundum
dimenfionem vnam tantiim , fciiicet fecundum
longitudincm , & quod fit vndiquc pedaliter la-
tum,& pedaliter profandumjtunc fequitur qaod
cx ifto corpore infinito fecundiim vnam dimen-
fionem tancum , ficret infinicym vndique occu-
pans totum,quod cft impoflibile ; quia ex mino-
ri fierctmaiusfinc aliquaquantitatc addita.Pro-
bacur confcquentia , quia amoueat Deus ab ifto
corpore vnum pcdale ,& fiat feparatum ; dcinde
in fecunda parcc proportionali Iiora: amoucat
aliudpedalc, &addaturprimo, & itatotumfiat
feparatiim,deinde in tcrtia addacur itcrum pcda-
lc , & fic in fingulis partibus proportionalibus
l>or« ; tunc in fiac horx iftud cftct infinitum vn-
dique , occupans totum , & tamen al iundc non
habuitquantitatem,quam abilio corporcinfini-
to fccundum longitudinem tantum;crgo, &c.

^^ Confirmatur rctcnto eodem c^fu ; pofico ta-

men , quod illud infinitum fccundum vnam di-
mcnfionem terminccur ad centrum terrae ab vna
partc , & ab alia parcc protcndatur in infinicum
ycrsus Orientem;tunc fequitur,qu6d ab ifto cor-
pore pojerit refecari vnum aliud corpus fibi
squale , & tamen ipfum cftct tantum , quantum
crac prius ; confcquenseftinimaginabilc. Con-
fequcntiaprobatur, pofito quod vnum pcdalc,
quod terminatur ad centrum , rcmpueatur , &
ponacur ab aliapartc ccntri versus Occidentem,
dcinde trahatur iilud corpus ad centrum,& ficin
jnfinicum ; tuncfequiturpropofitum,qu6dillud
f orpus eft tantum, quantum erat prius,& tamen
ab ipfo refecatum cft vnum aliud cprpus infini-
tum tantum, quantum ipfum.

Tcrtia ratio , fequeretur quod pars , & toturu
elTcnt ad inujcem xquatcs ; quia corpus infini-
tum occupans totuoi , vndique, & infinitum fe-
<;undym ynam dimenfionem tantiira eflent ad
inuiccm aequalia , qui ex illo infinito fecundum
ynam dimenfionem tanium fieret, reliquum fine
aliqua additione quahtitatis, & t4^men eflct pars
ipfius; ergo,&c.

Confirmatur , imaginando quod fiqt duatii-
nex infinitas protenfa: versusOrientem, vna^,
quac terminctur ad centrum tcrrac, & ^lia B, quae
rcrmineturpcr pedalc c4rcacentrura adOrien-
tem ; tunc linea B eft minor-<4,fcilicet pcr peda-
lcm quantitatem : tunc ponatar per'imaginatio-
ncm, quod fixo ptfndo ^,linea 5,imaginetur cir-
cunduci ad Occidentcm,tunc cfficictur maior u4,
dc illo pedali , & tamen nihil cft fibi additum,
quod eft impofnbile.

7. Quarta ratio , Ci cllct infii>itura vndiquc, fe-

qucretur qu6d ipfum habcret centrum , & quod
nullum haberet centrum ; confequens implicat
contradidionem.Probatur confequentia:quia in
imaginabile clfct.quod illud corpus cflct motum
circulariter,vt fic ponentes concedunt ; igitur il-
ludcorpus tunc haberct centrum , circa quod
yoIuerctur:fed quod non habcret,probatur;quia
cx quo cflct infinitum vndiquc, qua ratiope fi-
jjnarctur centrum in vnopunfto , eSdcra ratione
ifi quolibcr.

Quint6, fequcretur qu6d infinitum effct figu-
ratum;confequens eft impoffibilc : quia tunc ef-
fet terrainatum. Probatur confcquentia , quia
ficut imaginamur in tertio modo , fi cffet vnum
corpus pcdalitcr latum,& pedalitcr profundum.

Sextaratio, imaginetur iinea^, ficurprius
exiens k centro terra: in infinitum versus Orien-
rcm : & linea B, aeque diftans , tunc imaginctur
iinca u4 , circumuolui fucccffiue , tunc fequitur
qu6d fubit6 pcrtranfibit fpatium inter A&cB,
quia ex quo nunc cft aquc diftans, & immediatc
p6ft non eft acqu^ diftans, cum ambae fint in infi-
nitum protcnfx , fequitur qu6d immediatc poft
hoc ambx concurrcnt.

Quantum ad fecundum,notandum,quud qfia:-
dam cft magnitudo reda, quadara curua,vel fcir-
cularis, fiuc compofita ex pluribus re6l:us:& licec
altquando impropric fumantur dimcnfio , pcnes
lineam curuam, vcrbi gratia,dicimusqu6d arcus
eft longior chorda.tamen propric cuiuflibctma-
gnitudinis dimcnfio fumcnda.eft pcncs lineam
rcftam , ita vt quodlibet eft ita longum ficut li-
nea rc<Sla protenfa de termino eius ad terminum
illius, & ide6 dicit Ariftoteles i.CoeH , text.14.
quodlongitudo coeli cft axiscorporis mundi. Ex
quo patet , cum dimenfio corporis fphzrici fu-
mcnda fit penes lineam re(9:am, & non pcr circur
larem,multo fortius in aliis corporibus.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima conclu-
fio : de fadto eft aliqua linca curua infinita. Pro-
batur, quia in qualibet fupcrficie funt infinita:
lineas squalcs alicui lineac tertiaEdatac;igitur ciim
ex eis per incuruationem poffit ficri vna linea
curua, immo de fa6ko fit vna linea curua ; fequi-
tur quod illa de fa(5to fit infinita. Tcncc confe-
quentia ; quia infinitum ert , quod eft compofi-
tum ex infinitis acqualibus alicui tcrtio'dato ; &
antecedens patct,imaginando fupcrficicm diuidi
ininfinitumpcrpartes *> proportionaIes,&patet
per primum argumentum antc oppofitum. Ex
quo patet, quod cft aliqua linca curua, quae fi ef-
fpt rcdlificata, cfTet ad:u infinita.

Contra obiicitur,ponaturigitur qu6d fint dua:
lalcs linca: A, B, fibi inuicem fuprapofitx termi-
patz ab y na partc xqualiter,& ab alia parte pro-
tenfx in infinitum , tunc a linea B , abfcindatur
vnum pedale , tunc per illud principium , <Q«r<-
CHnqtiefiimJihiinuUmfHpraj)efim,fHtn <■ t^ualia,
^ eft maipr^,tunc trahatur ^.acqualiter adpun-
<5him-<4,per idem principium fequitur,qu6d func
acqualcs;igitur fequitur impofIibile:quia quac pri-
mo erant inacqualia,cruntarqualia fine additione
nous quantitatis,vel ctiam remotione. Refpon-
detur,qu6d illud principium,quaccunque funt d-
bi inuicem fuprapofita, &c. foliim intcUigitur in
quantitatibus finitis , & non in infinitis : quia
vnum infinitum non eft squale altcri.

Secunda conclufio. Dc fado cft aliqua fupor-
ficies infinita. Probatur imaginand o aliquara fu-
perficiem circundare aliquas partes proportio-
nales continui., eo modoquo prius imaginaba-
tur de linca.

Tertia conclufio, poflibilc eft efTe aliquod
corpus acfiu infinitum : & licet Ariftoteles non
pofuiflet iftam , hoc fuit , quia non pcrccpit po-
tcntiam aftiua infinitam, qualera effe nos credi-
mus cx fide:& ifta conclufio non poteft probari,
nifi quia ad iftam poficionera no fcquitur impof-
fibilcvel contradidiojvt patcbit foluendo ratio-
nes,& hoc ifto modo;quia dc qualibet ofteditur,

vcl

%.

TlefaSlo tji
nliqum lint»
curua infitti-
t».

"D* f»a» efl
»liqu»fuper-
fcUsiufiniia,

Ptftbile tfl
efft Aliqued
eorfim infini-'
tum.

Qusftio IX.

203

10.

II.

dicitur ali-
quidduflici-
ttr.

vel quod non valet confcquentia, vel quod con-
fcquens non ncimpofllbile. Vtrum autem de fa-
&.0 fic aliquod corpus infinitum , vcl non , vel
vtrum pcffit efle pcr agens naturalc,videbitur in
alia qusftione.

Ad rationes. Ad primam,conccdo confequeh-
tiamj& dico, qUod confequens non cft inconue-
niens , fcilicet quod nunc iliud corpus fit infini-
tum , & nunquam antc fuic infinicum ; & ramea
nunc nihii acquirit : verbi gratia , in confimili,
imaginctur aliquod continuum diuidi in partcs
proporrionalcs in infiniturn,fupra quod mouca-
tur aliquod mobile pcr horamj tunc in fine horae
vcrnm cft diccre quod infinitz partes proportio-
nalcs funt pertranfitx ab iflo mobiii , & fcmper
ante folum erant finica: pertranfitx , & tamen in
fine horae nulla pars penranfirur.

Ad confirmationcm concedo,qu6d illud cor-
pus definic effc figuracum , & ramcn nulla figura
definit eftc. Ncc ifla confequentia valec , hoc
verpHs defintt tjfi figttraHm ; ergo tdiqua fignra de-
fiftit efii,

Ad fecundam , dico qu6dconfcqucns non cft
inconueniens,imm6 ex quolibet infinito pofTent
ficri infinitics infinita, & tah' modo poflcnr re-
ph'cari partes, quod cx eis fieret infinicum vndi-
que,ficuc in illo cafu.Icem aliccr poflenc ficri in-
finicies infinica,& apponi fimul,cx quibns camen
nunquam refulcarec infinicum vndiquc : verbi
gracia , fi eflec vna columna infinica , deinde fu-
mcrctur alia tanta , & fuperponerctur primac , &
tercia fccund*, & fic infinicum. Et confimilitcr
conccditur confequens,confirmationis : verbi
gratid in excmplo priiis pofito,fi continuum di-
uidatur in infinitum pcr imaginationem , runc
funt ibi infinitaf partes fic computando, vnm, ditdf
tres, qtMtMortSc fic in infinitum.Item dimiflis om-
nibus imparibus , & computatis partibus fo]um>
vt duoy (p(atiior,fix,oSio, &c. refultat numerus in-
finitus.Item ex imparibus dimiflis paribus,& fic
exvno numcro infinitopoflunt refultare infini-
ties infiniri numeri.Et eodem modo cx vna mag-
nitudine infinita pofTunt refultare infinities infi-
nitx magnitudincs.

Ad tertium , dico quodjin infinito non cft to-
tum, & pars , fed benc in finito. Vnde vno mo-
do dicitur totum,qu6d continct aliquid,& plusj
& ifto modo vnum infinitum bcne efl totum rc-
fpcitu alterius , vel mcliiis loquendoillud dici«
tur totum refpc6ku altcrius quod continet illud
& aliud , fic in infinito benc inueniuntur totu &
pars.Alio modo,qu6d totum contineat aliquod,
quod excedat in quantitatc » & ad quod habeat
proportionem maioris inzqualitatis,& fictotum
& pars inueniuntur folura in quantitatibus fini-
tis, & de talibus ponitur illud principiam, ornne
totum eft maitufita parte.

Adquartum dico quod fiefretvnum corpuS
infinicum vndiquc , vbiquc cfrct ccntrum eius.
Et ideo quid.-im definicnrcs Deum dixcrurir,
quodDcus eft fpha?ra,cuiu$ cencruiii cft vbique,
circumfercncia ver6 nufquam.

Ad quinrum , refpondcrur qu6d aliquid di-
cicur figuratum duplicitcr , vno modo impro-
pric , quod cft rerminatum ab aliqua, vcl aliqui-
bus partibus, licct non a qualibet , & ifto modo
diceremus , qu6d fupcrficics contenta intcr duas
lineas cgredicnresicentrocirculi ,ad circumfe-
rcntiaro protcnfa in infinitum cft figurata:fic ct-
iam diceremus , quod columna protenfa in infi-

nicum haberet figuram columnarem. Alio modo
dicitur figuracum propric, quod a qualibec parce
cft cerminacum : & fic capic Euclidcs,quando di-
cic nuUas duas lineas rcdas fupcrficiem conclu-
dere, & eciam in dcfinicione figurx , quod figura
cft quar termino,vcl tcrminis clauditur : cunc di-
co,qu6d nuUum infinicum cfl figuracum propric :
tamen infinitura fecundum vnam dimcnfionem
poteft cirefiguratum primo modo.

Ad fcxtum, concedo cafum, & ncgatur confc- 11.
quencia, quod aliqua diftantia fubit6 pcrtranfca-
tur.Vndcnotandum,qu6d diftantia intcr ^,8c B,
accipitur duplicitcr: vno modo pro lincarrecSta
procrada inccr -/^,& 5,quar pcrpendicularicer ca- ^»^*'"'* **•
dicfuper vtraraqucexquofunc a:quc diftances; ,21'*
& cunccertura cft , quodtalis linca pertranfitut
fucccfliuc. Alioraodo pro tocali fpatiointcr -^,
& B, lineas,fcilicct pro illa fupcrficie protcnfa in
infinitum:& tunc dico, quod illa tota fupcrficies,
& quarlibct pars cius pcrtranfitur fuccefliuc.Cum
hoc eiiam concedo , qu6d iniracdiatc poft ini-
tiura motus eft pcrtranfitum fpatium irfinitum,
nuUum tamcn fubico , fcd fucccfliue : vcrbi gra-
tia , in cxemplo imaginato continuum diuidi in-
finitum per partcs proportionalcs,& incipit ali-
quidmobilemoueri ^ partibus minonbus versus
maiorcs , tunc in principio mocus vcrum eft di-
cerc immcdiatc poft hocinfinitx parccs propor-
lionales crunt pertranfita:,& camen quslibct per-
tranfibitur fuccefliuc.

Dc racionibus ante oppofitum , quar probant
vcritatem, & quae non,dicetur in alia quxftionc.

ANNOTATIONES.

• A Lu^uid poteft imaginari infinitftm dupliciter. j»^

jlV Nota, quod Scotus in hac quacftione lo-
quitur fecundum Mathematicorura imaginatio-
nera,& non rcalitcr & phyficc : nara multa quac
fn hac qusftion* tanquara ccrta fupponuntur,
Phyficus non admit^erct, quae tamen admittit
Mathematicus.

t Sitperficies fbteft diuitli in infinititm in partes
proportionales. Nota,qu6d in continuo duplices j^ tinitnm
pofTunt imaginari partes , quacdam eiufdem pro- iuflictt fum
portionis ; qusdam vero eiufdem quantitatis. /*"*'•
Partcs ciufdeproportionisfuntpartes ficfeha-
bcntesj quod cadcm eft proportio primar ad fe-
cundam,quae eft fccundac ad tertiam,& fic in infi-
nitum ; fecundum enim has partcs poteft conti-
riuum in infinitumfecari , & nunquamconfum-
mabicur per calium partiumablationera : vcrbi
gratii , fi quoddam cotinuum bipcdale diuidatur
in duas medietatcs pedalcs , & aliquam illarum
diuidas in alias duas mcdietates , & ex illis alte-
ram in alias duas,& fic in infinicum ; harc diuifio
fic fccundiim proporcioncm : quia parccs femper
feruanc duplara proporcionera. Parces eiufdciri Tattet tiufdi
quanticacis adhuc func duplices : alia; fiinceiuf- ?««'"«>«''»*
dera quancicacis non comraunicantes ; alia: eiuf- ■'*"" /""*
dem quancitatis comraunicantes.Partcs zquales
non communicantcs eiufdcro quantitatis fnnt,

3uarii vna nihil habcc aherius, vt fi dctur qucd-
amcontinuumdecupedale, &diuidatur indc-
ccm partes pcdalcs ; crunt quidcrti arqualcs, ncu-
traquealiquid alterius participabic. Partcs hu-
iufmodi non poffuni infinitat rcrcriri in aliquo
crcato , quia tales etunt ncceflario finita? , 5c
tandem per ablacionem taliumpartium confu-
tnetur. Partes sequalcs communicanics funr,

qus

204 Lib. III. Phyficorum

14»

t.

1.

ftioHit.

Ctrpm ttMtM-
r»l* tfi tUf

xjiunim vna recipit aliquidaltcfius>vt»vcrbi gra'-
tu , fi dctur coiuimuini bipedalc vltra duas par-
tcs pedales non commnnicanies , qiias habct, da-
buntur aliaf quamplurimx, immoinfinitepartes
wquaUs commumcantcs ; dabirnrenim vnamc-
diccas , i5c ex parte iftius , & refiduo alteriu^alia
pars squalis , & rurfus ex partc iftius , & altc-
tius rcliduoalia pars acqualis , & Cic in infinitums
& Uuiufmodi parccs polfunt inucniri infinit£ in
conlinuo.

* Gl«4tcurmfite (Unt fihl inutctm fitpr4f>ofita , &c»
H;rc litera nobis vifa cft manca , & impcrfcdla,
idco ita iudicauiiwus fupplendum elFcvt in hunc
niodum legatur. Quaecumquc funt fibi inuicem
fiiprapoficafuntsqualia, j>^,& B funt xqualeS)
& per cafum , A cft maior B, co qu6d a B abfcif-
fum eft vnum pcdalc> modo trahatut S cqualitcr
ad punctum,tunc per idcm principiumfequitur,
quod Ay&c B funt aequales ; igitur fequitut in^-
poffibile,&Ck

Qjr iE s T I o X.

Vtrum de faSio fit aliquod corpui
naturale * aSiu infimtunt,

Vicle Authores c'Kzmsq.iintKtd.K\\KnJbiixitimis,f.^.if

fiq.KoCCMStltf,^.

i^ Rg V 1 T V R qu6d fic : quia dc ^afto eft
T aliqua linea infinita , & aliqua fuperfi-

■^ciesinfinita, vt probatum fuit in alia

qu£ftione:igitut de fado eftaliquod cotpus adu
infinitura.

Sccund6,quil de fa£to efttantum cotpus cur-^
uum , quantum ipfummct eftet, fi eftet redifica-
tum fineadditionc alicuius quancitatisifed in ali-
quo corpote niulc dc fa6lo cft corpus curuum»
vel faftum ex pluribus cerporibus re&is, quod fi
ellet tcdbificatum , cftet infinitum , & cxtenfum
fine termino ; igitur de fadbo eft aliquod corpus
ai^u infinicum. Maibr nota eft, ficut dicebatur de
linea gyratiua. £t minor probatur , imaginando
aliquod corpus diuidi fecundum partes propor-
tionales in infinitum, tunccapiatur fecunda pars
proponionalis , & fiat duplo longiot prima , &
proportionaliter minus lata, & tcrtia duplo lon-
gior,quam fccunda,& proportionalitcr minus k-
ta, & fic in infinitum : igitut tale corpus, fi elTct
ic£bificatiim,cftet adlu infinitinii,& nunc non eft
minus qnam tunc eiret,ergo,&c.

Tcrtio , quia quodlibet corpus finitur : igitur
quocumque dato iliud finitur ad aliud corpus;&
fic in infinicum : igitur aggregatum exomnibus
eft fimpliciter infinitunu

Qu )rt6,potcft argui de infiniris partibus eiuf^
dMTi q antitatis : quia duae faciunt maiorcm ex-
tcnfionem,quam vna,quatuor,qi'am trcs,& fic in
iiifinitum;igitur infinitae partcs faciunt infinitara
extcnfioncmjfcd in quolibet corporc funt infini-
tx partes;ergo,&c.

Oppoficum arguitur per Ariftotelem in ifto
5.texc.4o. Inquiftione primovidcbitutpofitio
Ariftotclis. SccHnd6 ,vidcbiturancius rationes
concludant euidenter. Tertio, rerpondcbicut ad
quzfitum.

Quantum ad primum,norandum quod corpus
naturale cft corpus mobile , & tale quoddam cft
iangibiic,fcilicet,quodeft,calidutnyVelfrigiduui,

humidum, vel ficcum;& de ifto intelligit Arffto-
teics in ifto tcrcio-. Aliud eft mobile localiter fo~
lum,vr corpus co:lefte, de quo intendit Ariftotc-
les I .Cueli.tcxt. j f. Tunc ponit Ariftoteics qua-
taor conclufiones,duas fcilicet in ifto tertioiqua-
rum primaeft, quod nuUum eftcorpus tangibile
fimplex adu infinitum. Probatur, quia fi fic,fc-
qucrcrut quod ftatim oninia alia corrumperet.
Confcquens cft falfum , & contra cxpcrientiam.
Et confcquentiaprobatur , quia ininfinitumcx-
cederer , & habcret prtopotiioncm infinitam , id
quodlibet aliud. Nec valet fi dicatur, quod illad
infinicum eft rcmilTx virtutis, ficut aer eft miho-
ris virtutis ad agendu«,dato qu6d fit fub maiori
quantitate , quam ignis. Iftud n on valet, quia ex
quo illud clcmentum eft infinitum polTumus ac-
cipetedecius virturc quantumlibct » ica vt eyce*
dat quodlibet finitum.

Secunda conclufio.NuIIum eft mixtum tangi-
bile adu infinitum. Ptobatur, quia fi cftet infini-
tum,yci cftet ex co,qu6d eius princi[^a funt infi-
nita feCundum multitudinem, vel finita, vno vel
pluribus exiftentibus infinitis fccundum^magni-
tudinem. Non primo modo , quia probarum eft
primo huius , qu6d ptiiicipia rerum naturaiium
non funt infinita i ncc fccundo modo, quia tune
illud cleraencum fimplex infinitiim, vel plura > fi
cftent infinita,cotfumpefent omniaalia.

TcrtiaconcIufio,quam ponit ptimo CoeIi,cft,
qu6d nullum eft coirpus mobile localitft motu
cifculati a£bu infinitum. Probatur,imaginando
vnamiineamcgtedi<kcencro procenfam in infi-
nitumjdeinde imaginenturccntuti), vci mille li-
neae ordinatae fecundum prius,& poftcrius, qua-
rum quarlibetcft aequc diftans primae, & intct

2uarum quamlibcr ad aliam elfct tanta diftantiai
cuthincadcalum. Tunc uhbcefrctpoflibilci
fcqucfctui qu6d cetum,vcl mille fpatia,quorum
qnodlibieteft tancum,ficuthincad ccelum,eftenc
fubit6 perttanfit^. Confequens cft impoflibiIe>
quiaexquo illafpatia funt ordinatafecundiitn
prius,& poftcrius refpedu mobilis,& mobile
mouetur fuccefliuc , non apparct quare debcant
fubit6 pcrtranfiri. Confcquentia probatur , quia
ex quo illa linca eft aeque diftansillis lincisfic or-
dinacis , ponatur qu6d mobilc moucatur versus
illas,tunc immediate poft hoc cangec aliquam il'
larum,& noncicius .iliquamearum,quam quam-
iibet:quianunc quxlibet earum eft aeque diftans,
& immcdiatc poft hoc non eft xquc diftan$; igi-
turcum omnes illae fint in infinicum percranficae^
fcquitur,qu6d hsc cum qualibct concurret.

Sccundo , fcqueretuf qu6d inter duos tcrmi-
nos b cftet diftaiitia infinitaimaginando,qu6d k
centro illius corporis exeanc duac lineae redbe
protcnfae in infinitum,cum intcr iilas duas lineas
eft aliquanta diftantia, & diftantia {dupla ma-
ior , & tripla maior ad illam , & fic in infini-
tum ; & fic incet ilias-duas lineas cft diftanti»
infinica.

Tcrti6ifeq»erctur qu6d in ccmpore finito per-
tranfiretur fpatium infinitum. Confequens im-
probatur fexto iuiius , imaginando illud corpus
infinitum motum circulariter in vna hora, cunc
aequc cic6 illud corpus pcrcranfic totum fpatium
infinitum, ficut patuus circulus circaccntrum
complet fuam reuolutioncm, fed illius reuolutio
complctur temporc finico : ergo, &c. Alis ratio-
nes,quas adducii , peiTunt tecipi ex praecedenti
quzftione.

Q^arta

gibiU/tmpleX
tjl infiuitiim.

t'

tUmtiinjiMi

tft MffH fi;|l-
nitnmi

ftti mthilk
circuUriter
tft m8u ii^.
nituim

Qusftio X.

2oy

KtfBum etr-
fut mtbiU
m»tM rtSo
tjl ttfiuin^-
titum.

^gtnt natU'
ntU tton »git
ficimdUm t«-
tam fu*m
virtHttm.

6.

\

Qi^arta conclufio. Nultum corpus mobile \o-
caliter motu refto.fcilicet gTaue,vcl lcue.eft adlu
infinitum. Probatur priro6, quia tunc moueietur
fubito ad fuum locum , ex quo haberet grauita-
tem,vel leuitatem infinitam.

Secund6,qniaoportereta(Iignare diuerfa loca
naturalia infinita. £x idis infert Ariftoteles qu6d
nuUumeft corpus naturaleadu infinitum} & hoc
de primo.

Quanrum ad fecundum : & ptimo de duabus
concluiionibus primis,ad videndum,an rationes
fuz valeant ; fuppono prim6,qu6dagens natura-
le , quod habct in fe aliquam virtutem , non agit
in quodlibet paffum, in quod agit fecundum
tantam virtuccm. Probatur prim6 expcrientiis,
fecundo racione:prima experientia e(l,quia (i fer-
rum ignitum poneretur inmari,nonciti6sextin-
guerctur.quam fi poneretur in Sequana,&tamen
mare habct multo maiorem virtucem.

Secundo, quia vidcmus quod vnum vitrum
plenum aqua diu conferuatur in acre adhuc be-
nc fuperius , quodnon eifet , ii aer fecundum to-
tam fuam virtutcm ageret in aquam. Terti6,quia
podto quodvna modica fcintillaignisponatur
in cumulo palearum , ftatim comburet omnes
paleas,qu£ tamen habent maiorem frigiditatem,
quam illeigniscaliditatera;igitur illx palez non
agunt fecundum totam fuam vircutem frigidita-
tis inigncm.

Deinde.probaturratione; pro quafupponun-
tur duo.Prim6,qu6d elementum ignis eft multo
maioris adiuitatis , quam aliquod aliud elemen-
tum , vel mixtum jfuppofica zquali quancicate
vtrobique , vt patet ad expcrientiam. Sccund6
fupponitur qu6d fphzra ignis cxcedir totum ag-
gregatum cx aliis ttibus elcmentis , immo pluf-
quam in decuplo , vt patec per omnes tradlances
de proportionibus elcmentorura. Tunc arguitur
fic: Si agens natuiale ag#tet fecundum totam
fuam virtutem,fequeretur quod ignis ftatimcot-
rumperet omnia ifta infcriora; confequens eft
contra expericntiam-, &confequentiam prebo:
quia in magna proportione excedit aggregatum
exaliisclementis, &mixtis ,.&cumhoccfta6li-
uior aliis : igitur cum agat fecundum tocam fui
vittutem , fcquitur qu6d ftatim debeat coiium-
peie omnia alia.Ex ifta fuppoHtione piobabilitci
lequitui, quod fi totura ccelum efTct ignis inten-
fiiCme calidus , non plus calefierent inferioraper
ignem,qukm de fadto calefiant,imm6,fi i fphzra
ignis totus eftet ignis protenfus in infinitum
futfura , non plus agetet in ifta infeiioia , quam
nunc de fiGto facit;quia agens natuiale non agit
fecundum totam fuam viitutem , fed fecundum
pattesapplicatas tantum.

Ex quibus fequitui,qu6d confcquentia Aiifto-
telis non valet , qu6d fi eirctaliquod coipus fim-
plex a£lu infinitum , ftatim coiiumpeiet omnia
alia;& hoc quantum ad duas piimas lationes.

Quantum ad teiciam de mobili ciiculaiitei,
poteft imaginaii duplcx modus ponendi coipus
ciiculaie i€ta infinitum. Vno modo, quod excia
nonam fphziam fit vna fphzia infinitc quief-
cens, quam Theologi vocant coelum Empyieum,
quam etiam Ariftoteles primo Cocli, text.z2,.&
5^. & loo. & 1. Coeli tcxt.i. & 74. & 8. Phyfic.
comm.S^.vocat Itcum Deorum. Alio modo , qu6d
* extra ccelum fit teira alterius mundi circun-
dans coelum vndique,pofteaaqua, deindeaci,ita
vt efTent infiniti muudi vnus continue continens
Scctioper. Ttm, II.

alium : & neuter iftorum modoraro poteft de-
monftratiue impiobaii.Tunc ad rationes Arifto-
telis patct folutio ex przcedenti quzftione.Nam
ad piimam.negatui confequentia, & conceditur,
qu6d immcdiate poft hoc peitianfit quamlibec
illaium lineatum, & non fcquitui, qu6d piopter
hoc fubit6,fed fuccefliue aliam poft aliam , ficuc
dicebatui dcpartibus proportionalibus cotinui.

Adfecundam dicitur, ficut dicebatuiadillam
iationem;fequeietui,qu6d aliquod infinitum cf-
fet figuiatum.

Ad teitiam, conceditui confequens de coipo-
le infinito,fi elTet.quod moueietui.

Ad quartam rationem , poteft concedi , qu6d
haberet grauitatem infinitam, & qiiod eflct om-
nino immobilc localiter fccundum fc totum , li-
cct eifct mobile fecundum partes , ficut dicimus
nunc dc tota niafla terrz. Patet igitur , qu6d ra-
riones przdidz,quibus probarur non efte infini-
rum.non funtdemonftratiuz, fed probabiles , &
meliotes,quam poffint fieti ad oppofitum.

Quantum ad teitium,fit piima conclufio ifta.
De fado eft aliquod corpus cuiuum, fiue copofi-
tura ex infinitis redis aftu infinitum longum:&
poteft m.igis propric vocari tottuofum.Probatur
fic , imaginando diuidi continuum per partes
proportionales , cuius prima pars fit duorum pe-
dum,tunc de eadem parte imaginetur vnum cor-
puscuruum fpiffitudinis fextz vnius pcdiscir-
cundare illam partcm , & illud idem circun-
dct fecundam paitem proportionalemi fit tamen
minus fecundum fpiffitudinera in fecundaparte
proportionali, quam in prima in eadem propor-
iionc,in qua fecunda pars proporrionalis eft ma-
ior prima , & fic in infinitum dc omnibus parri-
bus proportionalibus continui ; tunc fequicur
ficut arguebatui de linca gyiatiua , quod illud
coipus eft fimplicitci infinitum fecundum longi-
tudinem.

Secund6 , accipiantui duo corpora quadiata,
quorii fupeificies vnius fit vnius pedis,& fupeifi-
cics alteiius fit duorum pedura, & fitprimum^,
& fccundum A, tunc fequitur qu6d ^, cft oSta-
plum ad ^,quiaproportiocorporum eftpropor-
tio diametrorum tripIicata,mod6 diamctei ipfius
./^.eft duplum ad ^iamecium B, igitui piopoitio
^ ad ^ , eft tiipla ad illam. Sed illa eft odupla;
igitut./4 cft oduplum ad B. Tunc imaginctur B
diuidi in duas medietates fecundt^m ptofun-
dum , in piiraa paite proportionali , & medietas
inferior ponatur fccundura longitudinem ad ter-
minum medietatis fuperioris , tuncadhuc B eft
tantum , ficut erat prius : quia de quanto eftaug-
mentatum fccundum longitudinem, de tanto eft
diminutuin fi:cundijm latitudinem; tuncinfe-
cunda parte proportionali horz B eft quadru-
plumficut fuitprius. Icerum diuidatur in duas
medietates fecundum profundum : &medietas
inferior apponatur fecundum longum ad termi-
num medictatis fupcrioris , & fic fiat in fingulis
partibus proportionalibus horz,tunc in fine ho-
rz,* erit infinitc longum , & tamen A folum eft
fubduplum ad ipfum, ficut prius ; igitur cum an-
te diuifionem ex omnibus iftis medietatibus
potuit imaginari vnum corpus curuum , feu
tortuofum , fcquitur , qu6d in B quanto de fa-
Aoeft corpus infinite longum ; & ita argueretur
de quocunque alio. Ex ifto fequitur , quod ifta
confequentia non valer,^ efi infinite longMm,igitHr
"B tji infinitMm, fed dcbec addi,£ ejl infinite lengnmt

S Sc

2o6

Lib.llT. Phyficorum

nitMm.

<$* ^dUlret fimtMm exeeditfint frofortionet igitHr B

eftinfittitum.

X O, Secunda concIu(io;(le faiSfco nullum eft corpus

t)ef»ao nul- aftu infinitum,& licct ipfa non poflit demonftra-

Inm tft cor. ri ,tamen magis concordat fcnfui : quia quodli-

fm »cIh infi- jjgt eft infinitum quod fentimus.nec aliqua ratio

cogit ad ponendum infinitum : ergo.&c.Nec ifta

contradicit primac, exeo quod ifta confequentia

non va.lez,hoceft infinite lcngum, igitur eft infinttMm,

fed dcbet addi qu6d exceeUtqModcunijuefinitumfi-

ne proportione.

Ad rationes.Ad primam poteft dici,qu&d ficuc
eftlineainfinita,&etiam fuperficies curua , ita
etiam infinitum corpus curuum, vel tortuofum,
quoad longitudinem. £t per idem ad fecundam.
Ad tertiam,iUam foluit Ariftoteles in littera. Ad
quartam.negatur confequentia : quianon fequi-
tur,habet infinitas pattes;igitur eft infinitum,ni-
fi addatur,'qu6d qnxlibec illarum fit zqualis ali-
cui tertiz data:.

Expiiciunc quzftiones tertij libri Phyfico-
ruro.

finitum (J»
infinitum
fu*ntitati
etmfttunt.

JnHnitMmft-
ttftfiimi bi'
fitriam.

fnfinitum in
tUim dufltx.

Jnfinitum in
giture ifi tri-

fitM.

AN NOTATIONES.

*\TTrumdetHrali(jUod corput natHrdle siluin-
V finitum. Nota prim6 , quod.vt habetur ex
Ariftotele t.Phyfic. text.\$. finitum , & infini-
tura quantitati conueniunt , quod rurfus in hoc
j.fm.ig.rcpetit; quod etiam inde patet:quia
ci^m aiquale Sc insquale quanticati competant»
infinitum autem , vt habetur i. Cceli text.^j.
fit inzquale finiro , nafcitar qu&d infinitum
compctat quantitati: exquo fequitur nonomne
cns eflc finitum , auc infinitum , nifi fit quantum;
punftum cnim neque finitum , neque infinitum
eft (propric loqucndo,) quia quantitate carcr.

Nota fecundd, qu6d hoc nomcn infinitum po-
teft capi bifariam , nimirum fyncaregorematice,
& categorematicc. Priori modo eft infinitura ad-
uerbialiter,ideft,resinfinite accepta aliqua ex
occanone,fcilicet diuifione,vel additione,& tunc
Cantum valcc,ficut alitjitot , & non cotquin plura,
& fic additur multitudini , vel non tantum quin
maius ; vel valet tantum , ficut aliquantum , &
quodlibct maius , & fic additur magnitudini.
Alio modo , fcilicet catcgorematice , idem eft
quod infinitum nominaliter , idcft, rcs ipfa,qu^
denominatur infinitum, fiue extcnfione in quan-
tis continuis , fiue multitudine , vt in quantis
difcretis : quia idco habct hoc nomen , quia zdta
habct infinitatem , vnde infinitum priori modo
eft infinitum in pocencia ; poftcriori autem mo-
do eft fnfinitum in a^tu ; & hoc fecundo modo
fumitur duplicitenvno modo eft modus intrinfe-
cus entis , & vocatur infinitum cxtra genus : alio
modo eft infinitum in genere.Vnde infinitum f£-
Cra genus eft,quod fecupdum fe,& quodlibet fui
eft infinicum.

Noca cerci6,qu5d infinicum in genere eft cri-
plex : nara quoddam eft infinicum negaciue , id
eft , quod non eft apcum percranfiri , de quo
loquicur Philofophus chm dicic , quod pundius
eft it)finitus negatiue , ficuc vox eft inuifibilis,
quia non eft apca videri. Aliud eft infinitum
pEiuatiu^ , quod ncgct finem in apco naco fini-
ri , videlicec aliquod quancum habens magni-
tudinem , fiue mulcicudinem in adiu fine prin-
cjpio&fine; & hoc fonac vocabulum. Tercid
modoeftinfinicumconcrarie, quodnegat fini-

tacem , & eius oppoficum ponic , iuxca modum

loquendi Boccij fiiper Pr:edicamenca capice de

Qualitate in illa verba Ariftotclis, habere con-

trarium ineft qualitati , ficuc iniufticia concraria

eftiufticise. Iniuftus enim concrarie (inquicBoe-

cius) dicicur ille , qui habct habitum contrarium

habitui iuftitiz ex adlibus contrariis , adlibus

iuftitia: generatum. Ita pari modo infinitum ne-

gat finitatcm cum pofitione contrarij , & hoc

modo loquitur Philofophus primo Phyficorum

de infinito contra Parmenidem , & Meliftum , &

dicic Commcntator ibi , qu6d infinitum eft

quantum fine cermino. Eft aucem criplex infi-

nicum hoc modo accepcum ; quoddam eft ex-

cenfiuum , vc fi DeHS facerct lineam in infini-

tum extenfam. Aliud eft intcnfiuum , vt fi Deus infinitMmeg-

facerct vnam qualitatem habentcm infinitos *''*''* *fi*ri'

gradus pcrfedlionales. Tertio eft infinitum in ^ **

multitudinc, vt fi Deus faceret aliquam mul-

titudinem infinitam , vcl aliqucm numerum

infinitum. Poteft quarto modo addi infinitum

fecundilim eftentiam , quod^idclicet habet om-

nimodam perfcdionem , & nequit aliqua ex

parte terminari,neque ad fpeciem , neque ad gc-

nus , fiue pcr fe , fiue rcdu£tiu^ , & hoc modo

propriiflime dicitur infinitum folus Deus . Dici-

tur etiam infinitum appofitione , vt numcrus;

vcl diuifione ,vc concinuum ; vel appofitione

& diuifionc, vc cempus. Icem dicicur infinitum,

quod vix & cum difHcuItate potcft pcrtranfi-

ri , quo pafto iter longum infinitum dicitur^

quia quamuis aptum fit pcrtranfiri , propcer

impcdimencum camen non percranficnr , & ica

profundicas maris infinica , & immenfa dici fo-

lec. Hx diuifioncs colliguntur ex Ariftotele in

hoc 3. Phyfic.textu i^.& i i.Metaph. & 6. Phyfie.

text.i^. In hac quzftione Scotus loquitur tan-

tum de infinico in adtu fecundiim magnicudi-

nem.

Noca quarc6 , quod func aliqui Doftorcs, 'J*
quibus artcnciri videtur Scotus in hac quaeftio-
ncjloqucntcs de infinito , fecundum qudd anti-
qui loquebantur ; & dicunc non inuoluere con-
cradidlionem infinicum eflc , acque ideo propccr
argumcnca in oppoficum dicunc primo , qu6d fi
Deus produccrcc corpus infinitum , ipfum pro-
pric non habcrec parces , eo quod pars non po-
ceft efle nifi refpeftu cocius ; cale aucem infini-
tum proprie non etrec totum : atque ade6 dati
quacunque quantitace in illo infinito , non cflec
pars illius infiniti; fed alicuius quantitatis acce-
pte in illo infinito , atque ita dicunt, quod mul-
ta funt quibus conucnit cfle pairicm : quiaibi
funtmulcacoca.Dicofccundft , qu6d illud infini-
cum non eflcc figuracum : quia figura cft pafllo
quancicacis finicas. Terci6 dicunc , quod illud
corpus cx fui nacura eflec mobile fecundikm
quodlibcc fui , non aucem racionc infinicacis:
quia de fnGto apparec , qu6d nulla fic repugnan-
cia , qnin Dcus poflec caufare infinirum fpa-
cium cxtra coclum , m quo benc poflet moueri
corpus infinitum.Et cum quzritur, vtrum caufa-
ti aqua infiniti, poflet Dcus aliam aquam caufa-
re,&ilIiconiungere; dicunc qu6d non poflcc
eam coniungcre , co qu6d rationi infiniti rcpu-
gnat,qu6d fibi fiat additio. Vnde non cflct rcpu-
gnantia ex parte Dci;quia poflct adhuc infiniries
infinitas aquas caufare,& illi coniungere , fcd eft
rcpugnantia ex parre effc(5kus. Dicunt qua'rt6,
qu6d Dcus poflet infinitas animas crcare , &

cuilibec

Qu^ftio X.

207

caiiibet charitatem infundere, & i(las quali-
tates iterum ab ipHs anitnabus feparare , 8c in-
tet fe vnire , quo fado pofTet e(Te qualitas infi-
nita intcnfiuc , 5c aiia accidentia infinita ex-
teniiue. Ncque hoc vidctur eiTc contra Philofo«
phum, qui loquitur de potentia naturali , & vti-
tuc hoc nomine infinitum fecundum rationem
fuccefliuam, & illo raodo verum eft, quod ipfum
non poteA cfTe.

14. Nota quinto , quod aliqui dodiffiroi viii,

maxime Ocham Nominalium Princeps in i.Stnt.
difl.i. Gregor. Arim. 1« i.iifl.^i.tfutfl.^. Sc ante
illos Auicenna & Algazel relati k D. Thoma. i.p.
i}tu^.7.Mrtic. } .& 4.^»o/t^.9.fuftinent,atque defcn-
dunt poiledariinfinitum ina£lu categoremati-
ce.Quod potiflimum probant deinfinito in mui-
ritudincjvt puta de infinitis animabus , quas
Deus pot«(l produccre fucceflluc , &pcrconfe-
quens Hmui ; non enim potentia Dei iimitata
eil ad produccndum hoc poft hoc ; fed quscun-
que poteft fucceflSu^ producere , poteil etiam ii-
mul producere. Eandem fententiam pcobabilem
exiftimauit Durandus in i.iifi.^^. t}u*ft.x. quam-
uis oppofitam probabiiiorem iudicet. Vidc Sco-
tnmZ.huitu.q.i.t^ im. Sent.d. i.qtuft.^, ad Arg.
Henrici.

*• Inttr duos terminei ejfet diftdnti* inftnitd. Nota,
qued /1 duae iinea; producantur infinitx , altcra
quidem verf6s Orientem , & altera versus Occi-
dentem , huiufmodi iinec diftabunt quidem per
fpatium infinitum, eo namquequo iongius pro-
trahuntur , plus diftant , & fi in infiniium pro-
trahuntur, vt.mod^ fupponitur , in infinitum
diftabunt ; tuncergo fcqueretur tale fpatium ef-
{e infinitum,& non efte infinitum, quod eftcon-
tradi^io j eftet infinitum , quia diftant infinitc;
non eflet infinitum,quia ciauditur principio&
fine,quod infinito repugnat,quia ciauditur intcr
illas duas lineas.

I y. * ^ijii^d extra calum fit terra tlteritu mundi. No-
ta,qu6d ifta imaginatio intelligitur ponendo
plurcs mundos concentticos , velut fi fupra vlti-
mum coelum noftri mundi cftct coeium tcr-
teum , & vltra iliud coelum aqueum, & poftea
ccelum aereuro,& deinde coeiura igneuro,& poft-
ea aiia corpoca coeieftia , ita vt ciTent infiniti
mundi,&c.

^ Vt fie ftat in fingnlit partibm proportionalibw
hor*. Nota , quod tenens quod Deus non poteft
facere infinituro in iStu , habec negare quod in
qualibet parte pcopoctionali vnius hocae Deus
pofllt producere,verbi gratisl, vnum iapidem , eo
qu6d tales partes non funt feparatim k fe inui-
cem aiSgnabiies , eo qu6d non funt partes a&ua-
ies , fcd folum potentiales , ficat etiam de parti-
bus proportionalibus rei permanentis : & cum
dicicur , qu6d non eft aflignabilis pari propor-
tionabilis alicuius horz , in qua Deus non pofllc
producere iapidem ; concedendum eft : &dicen-
dum vlterius , qu6d in vna hora non poiTunt in-
finitz partes fignari , ciim vna non fit excra
aliam , fcd femper in alia contineatur. Nam in
concinuo nulla pars poteft (ignari , de qua fit
verum dicere , qu6d in eodem continuo funt
infinirspartesilli patti zquaies noncommuni-
cances:omnes cnim qus illi aiEgnabuntur xqua-
ies non communicances erunt finitz. Sed vide
Scocum in i. Sent. loco fuptk rciato, & Secum
in i.Phyftc.^utfi.i.

Scotioper. Tom. II.

EXPOSITIO TEXTVS.

PHyftce Mutem 1 magu fpecuUntibm ex hifte ms- \ 6,
nifefbtm erit . Hoc cft tcrtium capituium ,in Texc^t.
quo Philofophus oftendic ,,qu6dnullum eft cor-
pus fenfibileadlu infinitum. Quod probat fex
rationibus. Secunda ibi : §lu6d autcm omnino im-
poffihile ftt. Tertia ibi : Omnino autem Tnar.ifeRum
efi. Quarta ibi : Ampliits omne corpm. Quima ibi :
SimpUcitermutemfiimpoJfthileefi. Sexta ibi -.jitve-
ro ijuod aUcuhi efl. Prima ratio eft , quod fi circc
aiiquod corpuf fcnfibite adu infinicum, vel illud
eiret fimpiex,vel componcum ; quod non fic fim-
plex,probacur ibi : ^t vtro net^tte vnum acftmpltx.
Prim6 probacur ifta conclufio , quod nulium eft
corpus fenfibile compoluum a(5lu infinicum:
quia vel eftcc , quia fimplicia componencia ef*
fenc infinita in multitudine , & hoc non ; vt pto-
batum eft primo huius ; vei quia funt finica in
mulcicudine;fcd vnum cft infinitum in roagnicu-
dine, & hoc non,quia tunc illud elcmencum fim-
plex infinicum ftatim coiruroperet omnia alia,
ciim haberet contraiicrarem cum aliis. £t fi aii-
quis cauiliando dicat , qu6d non fequicur : quia
pofifibile eft , quod illudcorpus infinitum fitre-
minae adliuicacis , vc aer ; & elemenca ficca funt
magnz adiuitatis ; ideo non oportct,qu6d fi
itludelementumremifra: ad^iuicacis effec infini-
tum.quodcorrumperecomniaaiia. Concra hoc
obiicic Ariftoteles,quiaex quo ille acr eft infini-
tus,eft accipere aliquam portionem eius aequa-
lero in vircuce cum igne finico daco ; & tunc ad
illam porrionem acris contingic dare dnplaro,tri-
plam, & fic in infinirum ; ex quo acr eft infinitus.
Sequitur etiaro qu6d habebit infiniiam vircuccm
fuper omnia alia,& pec confcquens ftatim omni«
aliacorruropcr.

Ad iftam rationem Ariftotelis , poteft refpon- 1 7.
deri,qu6d agens maius exrenfiuc nonagic for-
tius, quJimroinusagens;quod parcc Narotocum
marenon velocius , auc incenfiijs frigcfacic ma-
num cuam,quam vnus fons, vel vna fcutella ple-
na aqua. Secundo pacet idem , quia fi agens age-
recfecundum fe cotum,tunc fcintilla ignis non
pofretdurare in acre,quodeftconcra experien-
tiam. £t patet confequentia : quia cocus aci ha-
beret valde magnam proportioncm fupcr illam
fcinciilam.Idc6 dico,qu6d agens non agic nifi fe-
cundum parces applicacas ; veibi gracia , acr cir-
cundans nos.tancum agic dc fado alcerando nos,
quancum fi efTec infinitus extenfiuc , & ide6 non
fequicur,qu6d fi acr efFct infinicus, qn6d corrum-
pereromniaalia.

J^numtjuodtjue 1 atttem infinitum tjfe , &c. Hic Tcxt. 43.
oftendic, qu6d nullum eftcompofitum fimplex
adlu infinitum, exeo qu6d plura componencia
eiusfunc infinica. Probacut:quia corpus eft,quod
facic vndique diftare; igicur corpus infinitum eft
quodfacicin infinicum vndique diftare , igitur
impofnbitecft efTe plura corpora infinira , c5m
vnum infinicum rocumoccuparct.

Ad iftud poteft refpondcri duplicirer ; prim^,
qu6d licet iropcriEbile effec , cfTe duo infinica fe-
cundiim omnem diroenfionem , quorum vnum
non informaret reliquum; ramen poflibile ef-
fetcfTcduo infinita fecundilm vnam dimenfio-
nqm protenfam ad diuerfas paries. Verbi gratia,
fi efTec vna celurona finicc Iaca,& finice profun-
da;& in infinicuni procenfa ad Orientem; & vna
aiia in infinitum procenfa ad Occidencem ; tunc
S 2. non

2o8

Lib.IlI. Phyficorum

18.

tc«.44.

Text.4j.4*.

47-

OmH0 rtfol-

mitnrinidii»

»9-
Te?t.4».

JmptffihiU
fft fenfibite
h'mog*n0um
ejfe infini-
tun.

oon requicur qu^tl vnam infinitum totumoccu'
pacet,vel quod impoffibile cflct elTe plura infini-
ta.Secund6 alitec cefpondetur, qu6d poteft ima-
ginaci vnuiti mixtum infinitum , vt lapis »caius
componeutia (implicia (inc finita in raultitudi-
ne,& infinita in magnitudine \ 8c tunc ratio non
habeclocum. Ide6 quicquid fit dc iflistationi-
busjvifum eft in quxllione.

^t vero neque j vnum ac fimplex. Hic probatur
fecunda conclufio , fcilicet^quod nullum eft cor-
pus fenfibile fimplex aOcvl infinitum, ficut pofue-
runt antiqui , qui dixerunt , qu6d eilec quod-
dam mediuminter duo elcmencaadlu infinitum»
& poncbant ipfum eire principium , ex quoom-
nia aliagenerantur. Hoc improbatur dupliciter.
Prim6 , quia omne quod componitur ex aliquo
per corruptionem refoluitur in illud , cx quo
componitur:ide6 fic entia naturalia componun-
tuc ex illopcincipio , fequiturqu6ddebet cefolui
in iilud principium,quod tamen non apparet no-
bis.Secund6 4 quia omne iliud quod habet tranf-
mutationem cum aliquo , habet contrarietatem
cum codemifed entia naturalia habent tranfmu-
tationemcum illo medio inter ilia eiementa,vel
cum illo elemento, quod tu ponis infinitumiigi-
tur entia naturalia habent contrarietatem cum
illo , &per confequens , cum iliud fit infinicum,
fequitur qu6d (latim corrutppet omnia aiia. Ma-
ior patct , quia omnis tranunutatio fit ratione
contrarietatis}& miuor eft nota.quia entia natu-
raiia generantut ex iiio fimpiici eleraento tan-
quam ex principio ; quod non eiTet nifi curo iiio
l^aberent tranfmutationem.

Quoi autem $ tmnino impoffihlle fit. Hic ponit
feci^ndam racionem ad principale, & prim6 facit
hoc;fecund6 remouet quendam errorcm Anaxa-
gorae, ibi : Anaxagoras autem.KMio eft ifta , quia
u elTet aiiquod corpus aftu infinicum , vei hoc
eiTet fimiiium partium , quod eil,ficut vifum eft
fzpeiu qux(lionibus,corpus homogeneum j vel
diflimilium partium,quod eft , vt etiam fzpe vi-
fum eft, corpus heterogeneum ; & primo probat
primum. Secund6 fecundum ibi : Si vero dijfimile
fit totum. Prim6 pcobat , qu6d impoillbile eft
aliquod fenfibile hqmogeneum effeadlu infini-
tum » fupponendo duq. Pcim6 , qu6d cuiu/libet
corporisienfibilisedaliquislocusdererminatus.
Secund6,qu6d idem fit iocu$'totius,& pattis ; vt
centcum mundi e(l locus cotius terrae , & etiam
locus ad quem inciiuatur vna gleba. Simiiiter
idem efl: locqs (otius ignis , & vnius fcintiliae, vt
concauum orbis Lunz. Tunc fofmetur ratio , fi
elfet aliquod corpus homogeneum iniinitum,
tunc fequeretur qu6d ipfum & quaelibet pars
eius elTet iramobilis , vel qu6d vbique mouere-
tur,& vbique quiefceret naturaliter; confequen$
eft falfum; quia fi aliquod quicfcat naturalitet in
yno ioco. violenter mouctur ab ilio, & per con-
fequens nop vbique mouetur naturaliter.Conie-
quentia tenetiquia corpus infinitum occupat lo>
cum infinitumi tunc igitur accipiatur vna portio
iliius cof poris , tunc quiiibet iocus e(l iocus na-
turaiis iftius partis per fecundam fuppofitionem:
igitur i(Hpars quiefcet naturalircr in quoiibet
loco:igitu^ fimiiiter mouebitur naturalitetad
quemlibet locumi; igitur cum vbique fit fuus lo-
cus natutalis , fequitur quod vbique mouebi-
tur , & vbique quiefcet : vel oportet dice-
re , quod quaslibet pars eius eft omnino im-
rnobilis , & ctiam tocum omnino immobile.

cum totum & pars fint eiufdem tfttionis.

5» vero 6 dijfimile fit titum. Hic ptobac quod
impoffibile eft corpus hctcrogcneum.id e(t,diffi-
milium partium,e(re adlu infinitum ; prim6,quia
tunc fequeretur quod totus mundus non elTet
vnum corpus nifi in tangendo , id eft, nifi pet
modum cumuli , & aggregationis ; confequens
eft falfum : quia eft aliquod corpus coniinens
mundum per moduro locantis. Et patet confe-
quentiarquia non effetnifiaggregatiopattium
di(EmiIium ininfinftum fine locantealiquo, vel
termino.Secund6,quia vel iil^ partes funtfinitq,
vel infinitz; nonfinicz : quia cunc oporcecec ali-
>qtiam illarum parcium eiTeinfinicam , qux , cum
habeac conttaciecacem ad aiias pacces , fequicuc
quod ftacim corrumperet omnes alias pattes , vt
argucum fuic pcius ; & propcer hoc nuilus anci-
quocum pofuic iliud cocpus infinicum ede ignem,
vei tcccam : quia in ipfis funt contcaciecates dc-
tcrminatx , & valdemanifcftce , (cAicci caliditMf
frigiditM^rfiim & deorfitm,<]ax Canz contcaria fe-
cundum locum. Ncc poreft dici,qu6d partes illaB
(int infinitx,proprer duo; Prim6,quia tunc prin-
cipia rerum natutalium eiTent infinita in roulti-r
tudine.cuius oppofitura eft pxobatum ptimo hu-
ius. Secund6 , ficut eiTent corpora infinita , qux
eiTent parres illius infiniti, itaQpprterct loca na-
turalia effe infinira, ^f^ quo nullum cft corpus fi-
ne ioco,nec locus fine corpore.

uiti4xagorat 7 autem , &c. Hic remouet quen-
dam errorem Anaxagocx. Vndc Anaxagoras po-
fuic,qu6d infinicum eft iocus fui ipfius, ita vt in-
finitum fit in fe ipfo; nec eft aliquid aiiud conti-
nens ipfum,& ideo,ex quo eft in fe 1|>fo t^nquam
in ioco , quiefcit in fe ipfo natucalitcc. Iftud im-
probat tripliciter. Secundum ihi : Si igitur ^uam
maxime.Tettivim ihiiSimiliter & infinitum. Priroa
ratioeft ifta,quia ifta confequentia non valet,!»-
finitumeftinfi ipfi naturalitersimi multa funt ali-
cubi tanquam in loco , vbi quiefcunt , & tamen
non oatutalitcr:imm6 per violentiam;ficut patec
de lapide detento furfum violentet.

Si igitttr 8 maxime^c. Ponitur fecunda ratio,
quia (1 terra e^Tet infinita in magnitudine , quief-
ceret ptopter eandem caufam , pfopter quam de
fatS^o quiefcit : fed terra nunc non quiefcit ex
eoquodinfinita : igitur tunc non quiefcerec ex
eo quodeft infinita: & per confequens non eft
verum,qu6d infinitumquiefcetec in feipfo, pio-
pter hoc quod eft infinitnm. Maior probatut:
quia terranunc quiefcir proptereius grauitatem»
icilicetin medio mundi,eoqu6domnespattes
eius xquaiiter inclinantur ad centrum ; & mi>
nor patet : quia de hdto terra eft finita ; & per
confequens non quiefcit de fado ex eo qu6d cft
infinita.

Similiter^ & iff^mV»m,&c.Pcmitur tertia ratio
contra eundem : quia iicet corpus infinitum qui-
efceret in fe ipfo propter infinitatem , tanquam
propter caufam ; tamen ifta tatio non fufficit ad
dandumcaulamquietis pattiura corporis infini-
ri , itavt arguatur fic ; pars corporis infiniti non
quiefcit naturaiiter , eo quod eft infinita ; igitur
corpus infinitum non quiefcit , eo qu6d eft infi-
nitum.Tenet confcquentia:quia ficut in corpori-
bushomogeneisidem eft locus totius,& partis,
ita eadem eft caufa quictis tO[ius,& pattis,vt to-
tius terrx,& vnius glebx.

Omnino 10 Mttemmanifeftumefl. Poniturtertia
catio ad ptincipale : quia fi ciTcc corpus aliquod

rcnfibile

lo.
Text.4>.
Ctrpm hitt'
regen0um
n»nfotefltff»
infinitum.

Text.jo,

XI,

Text.ji.

Tcxt.jt.

Text.jj.

Qu^ftio X.

209

»5

»4-

Infinttum eft
infotentm.

fenfibile infinitum.vel illud cfTct grauc; & hoc
non,quia tunc nullom elTct lcuc:vel circt leue, &
hoc non,qaia tunc periict natura grauis;{vel ha-
bcrct patiim grauitatem, & partim leuitatemj&
tunc quxritur, fecundum quam proportionem
diuiditur in graue, vel lcuc, aut fccundum quam
proportionem eflet furfiim ,&fecundum quam
deorfum,& nOn apparet quomodo.

Amplius «mne 1 1 corpiujinfihile. Ponitur quar-
taratio: quia nullus eft locus infinitus : igitur
nullumeft corpus infinitum. Tenet confequen-
tia,quia ficut didum eft,nullus cft locus finc cor-
pore .ncccorpus fine loco. Antecedens pater,
quia fpccics locorum funt finita: •, fcilicet,y«»/«w,
tieor/itm,ante,& retro,dextrMm,& /iHinrumiqa^ non
foliim dicuntur in comparatione quo ad nos, fed
fimpliciter ad totum vniuetfum, vt habet vidcri
fictmio Cceli.

Simpliciter iz antem fi impoffthile e^. Ponitur
quinta ratio, qua: eft confimilis prsccedenti:quia
impofllbile eft aliquem locum efteinfinitum , &
impodibile cft corpus infinitum cfte fincloco;
igitur impoflibileeft aliquod corpus eflcinfini-
tum. Antccedcns potcft probari alitcr quam
prius : quia motus fimplices funt finiti , & in nu-
mcro ccrto,vt patct/?f«n</o Car/»,igitut per confe-
quens loca funt finita , ad quae funt huiufmodi
motus.

ylt vero tjModalicuhi eji,8cc, Ponitur fcxta ratio;
quia vid^musquod omne corpuscft finitum ,&
feciidum quantitatem,& fecundum locuni;igitur
nullum corpus cft infinitum. Tenet cofcqucncja:
quia ex quo quodlibet corpus tcrminatur per lo-
cum,& in quantitatem, fcquiturquodcuiuflibet
corporis cft aliquis tcrminus , & per confcqucns
nulium corpuseft infinitum. Antccedens parer,
quia vidcmus quod omne quantum eft bicubi-
tum.vcl tricubitum.&ficdealiis.Similiteromnc
quod eft in loco cft alicubi . puta furfum, vel de-
orfum , &ficde aliis differcntiis pofitionis;cx
quibus pacet qu6d nuUum eft corpus fcnfibile
z&a infinitum.

G}W)digitur I aElu nonfit corpM infinitum , mani-
feflurn efttxhu, &c. Hoc cft quartum capitulum
huius tradtatus, inquo Philofophus oftedit,qua-
liter infinitum cft , & qualiter non eft : & primo
oftendit , quod infinitum aliquo modo eft,& ali-
quo modo non.Secundo oftendit, qualiter cft,&
qualiter non,ibi.

Dicitur autem ipfum effe. Primum probaturfic:
quia corpus fenfibile cft efle zGtVL infinitum : igi-
tur aliquo modo infinitum non eft ; fcd quod
aliquo modo infinitum fit , patct ex tribus. Pri-
mo quia tempus non habcc principium.ncque fi-
nem. Secundo quia magnitudo eft in infinitum
diuifibilis.

£t tcrti6,quia numero in infinitum poteft fieri
additio.

Dicitur OHtemipfiimeffe. Hic oftendit qualiter
infinitum eft, & qualitcr non ; & primo oftcndic
quod » infinitum eft in potentia.

Secund6,qualiter in potcntia.

Terti6,quia omnis potcntia eft rcducibiiis
ad adum ; oftenditqualiter infinitum eft in adtu:
& quart6 oftendit qualiter in magnitudine , &
numero eft diucrfimodc infinitum. Secundum
ibi : Non oportet autem <jUod potentia eft. Tertium
ibi : ^uodautem eftfecundum appofitionem. Prim6
probatur qu6d infinitum eft in poteniia,quia in-
finitum aliquo modo eft per primam c onclufio-
Scotioper.Tem./I. '

nem ; tunc igitur vcl eft in potentia , vel in a€tn:
non in aftu per prascedcns capitulum ; igitur re-
linquitur quod fit in potentia.

Non oportet 2 autem tjuod potentia eft, Hic oftcn- Text. jy.
dic qualiier infinitum eft in potcntia. Vbi no- ^"'"""fl
tandum, ^ qu6d duplex eft potcntia , qua:dam
priuara 6.cl:u ; ficut dicimus quod lapis e(t in po-
tentia Regis , eo quod aliquando erit ftatua
Rcgis : alia cft in potentia coniundla cum aliquo
alio adlu,licct non completo; ficut dicimus quod
dies non potcft eftc , eo quod eft adtu fecundum
vnam partcm , & potcft efrcfecundum aliam , &
ita de aliis.quorum <r^,confiftit in fieri, vt y^gon,
qui cftquidam ludus,qui ficb.it antiquitus in
monte C3lympo.Mod6 intendit Ariftotelcs quod
infinitum fic in potentia fecundo modo,non pri-
mo;& qualiter hoc fit probat in alia parte.

Aliterautem 3 ^ in tempore. Hic oftendit qua- x y.
liter infinitum eft in aclu, & permittitprimo, Text.58.
qu6d differcnter eft infinitum in petm.inentibus,
& fuccefliuis. Nam diuifio continui in perma-
nentibus priusfaffta/nanet cum diuifioncpofte- '"/»"«»' »»
rius fada;fed non manet in fucceflluis,& hoc du- {""'IT'''
plicitcr. Frimo, quia vtrumque, lcilicct tam per- crlfuiis t[lin.
Jiianens , qu^m fuccefliuum eft diuifibilc in infi- differtmer.
nitum. Secundo quia fempcr acceptum in vtta-
que diuifione cft finitum. Tunc oftcndens.quali-
ler infinitum eft in aftu, diftinguit dc a6lu : nam
quxdam poccntia reducitur ad adum comple-
tum , vt potentia ad homincm reducituc ad
a<5tum;quando homo cft complctc gcneratus; fed
alia eft potentia , qus rcducicur ad aftum , non
completum , fed femper pcrmixtum potentiz ad
aliquid vlteriu$;mod6 diuifio continui in infini-
tum rcducitur ad adum diuifionis in aliquot
partcs, fed nunquam in tot , quin fempcr reftcnc
aliqua: vlterius diuidendte , & hoc innuic diffc-
rentiam de infinicatepermanencis ,& fucccfliui,
qua: iam di^ta eft.

Qupd autem 4 eft fccundiim appofitionem. Hic 1 ^.
oftcndicqualiter cft infinicas fecundiim appofi- Text.5j».
cioneir. , & diuifionem. Secund6 oftcndic quali-
cercft infinitas in magnicudine fccundura diui-
fionem. Terco qualitcr fecundijm appofitionem;
& quarto rcprobat Platonem. Secundum ibi : In
magnttudine infinita. Tcrtium ibi : Et fecundum ap-
pofitionem. Quartum ibi : QuoniamQ- Plato. Pri-
m6 probat,qu6d quodammodo eft fimile de infi-
nitate magnitudinis fecundijm appofitioncm,
& fccundiim diuifionem : quia fi illud , quod re-
moueturab vnocontinuo pet diuifionem.adda-
tur alteri per appofitionem , tunc ficut vnius eft
diuifio in infinitum, ita alteri fit appofitio in in-
finitum ; & pcr confequens quodammodo eft Ci-
miledciftis.

/n magnitudine enim finita. Hic oftcndic quali- ^t»g»itudo
cermagnicudo eftinfiiiicafecundijmdiuifionem */"'^""'*..

1 y r r» • /1 V 1 Jecundumdi-

per uuasconciuliones. Pnmaeft,quodmagnitu- uificnem.
do non eft diuifibilis in infinitum fecundiim par-
res eiufdem quantitatis , ita vt parces pofterioris
diuifionis finr arquales parciKus prioris diuifio-
nis.Secundaconclufio,qu6dmagnitudoeftinin-
finicum diuifibilis fccundum pattcs ciufdem pro-
porcionis. ProbanturambaefimuKquia illo modo
eft diuifibilis magnicudo in infinitum ,qualitec
femper reftac aliquid diuidendum,& non iilo mo-
do qualicer pcr diuifionem magnicudo tandcin
confumicur ; fed magnicudo C\ diuidatur in in-
finicum in parces eiufdem proporcionis , fcm-
perrcftat aliquid diuidendum dc magnicudinc,

S 3 &

i\o

Lib.IlT. Phyficorum

& pcr diuinoncra in partes emrdero quantitatis
in infinitum tandem confumitur magnitudo , ita
vt non rcftet amplius diuidenclum:igitur magni-
tudo efl: diuiHbilis in infinitum > non inpartes
eiurdem quantitatis , fed in partes ciufdera pro-
portionis.
X-7. £t/icuKJum f.appo/itienem. Hic odendit, qua-

Tcrt.(jo, litcr cft iiiHnitas magnitudinis fecundum appofi-
Viiie digreC- tjoncm j & probatur ifta conclufio,qu6d magni-
fionem Auer' judini potttft ficri appofitio in infinitum per par-
tcs ciufdem quantitatis. Probatur , quia fimile
eft dcinfinitatemagnitudinis fecundum appofi-
lionem , & diuiiionem , vt probatum fuit prius;
fed magnitudo eft in infinitum diuifibilis fecun-
dum partes eiufdcm proportionis , & non fecun-
dum parteseiufdem quantitatis:igiturmagnitu-
do eft in infinitum augmentabilis fecundum par-
tes eiufdcm proportionis , & non fecundum pat-
tes ciufdcm quantitatis. Secundo arguitur, fup-
ponendo,qu6d non omni magnitudine data, da-
re eft maiorem,fed omni magnitudine data , dare
eft minorem. Hoc probabitur poftea. Tunc ar-
guitur eo modo.Magnitudo eft augmentabilis in
infinitum, quomodo non poteft exccdereom-
nemmagnitudinem datam : fcd faciendo addi-
lioncm fecundiim pattes eiufdem qiiantitatis,
cxcedetet omnem magnitudinem datam; fed fa-
ciendo additionem (ecundum partes eiufdcm
proportionisnon cxcederet omncm magnitudi-
nem datam: igitur magnitudoeft in infinitum
augmcntabilis , non fecundum partes ciufdem
quantitatis , fed fecundum partes eiufdem prq-
portionis.
Teit^i. Gluoniam 6 & Plato. H»c improbat Platonem

^ cx prxdidlis,quantum ad duo. Ptim6,quia di-
cebat PIato,qu6d augmcntatio quantitatis vadit
in infinitum , quod cft falfum : quia non omni
magnitudine data ejH dare maiorcm.Secund6 di-
cebat,qiiM numerus eilfinitus, & fecundiim ap-
pofitionem,& fccundum diuifioncm^nam ab vna
parte eft vnitas , quae eft indiuifibilis , & k parte
magnitudinis tcrminantur fpecies numerorum
ad dccem: quia vltra dccemnon fitnifirctrada-
tio fpccierum numeri.Mod6 hoc cftfalfum:quia
feraper perappofitionem vnius fpeciei numero-
fiim ad aliam,rcful(ant diucrfa; fpecies.

i8.

AN NOTATIONES.

OStendit quod infinitum efl in potentia. Nota
mfinicum tripliciter confidcrari poflc;
tnjinttum , II - „ ' .

intliciter primo modo,quo ad durationem , & perpetuita-

eonfiderati tem,& stemitatem ; & hoc modo agit Ariftote-

fo«/?. Ics de infinito Z.Phyficorum. Secundo modo quo-

ad indecerminationcm, ita vt illud fit inAnitum,

quod eft indeterminabile; & hoc modo agit Ari-

ftoicles de infinito i. Phyfic. eap. vlt. vbi appellat

mareriam infinicam,id cft,indeterminatam.Ter-

tio niodo accipitur magis Phyfice, quoad caren-

tiam tcrminorum,& ita agit hic de infinito.

tjfe inptten- ^ Duplex efi potentia. Not» qu6d aliquid efTc

ti4 dnfUei' in potentia dupliciter contingit : vno modo,

'"'* quod totum potcft reduci ad aftum complc-

tum , ficut a:s eft in potentia , ftatua , & hoc

recundum omnes fuas parces , quia zs fecuii-

diim omnes /iiaspartes potcft cfTcaftu ftatua,&

hoc modo non cft poOibile infinitum reduci ad

iiknm. Alio modo aliquid poteft e(Ie in potcn-

tia , quod incomplete , & fucccl&uc reducitut

ad adum,& quod Qunquam rcducctur complete

ad adlium , cuius fcilicet nunquam omnes partes
fimul,erunt, ficut dies ^£on , & Olympia : dies
enim & ^^on eft fempcr in aliud , & aliudj&r»;
& hoc modo continuum potcft diuidi in partcs,
& rurfus qusiibet illarum in alias partes , & fie
in infinitum fine termino. Hxc diuifio potentiae
fequitur efie rei : aliquz enira res funt , quarum
totum elle eft fimul , vt domus in attificialibus,
homo,vel leo innaturalibus. Aliz funt quarum
ejfe cft iafieri, & fucccOione , ficut motus , & res
fucceiliua;,& cum potcntja fit ad efie , fi potentia
fit ad ejfe rei permanentis , tunc toca res poteft ad
a£tum reduci; fi vcro potentia fit refpcdlu rerum
ruccefliuarum, non reducitur ad a^tum.ita vt to-
ta tes fit fimul,fed fic, qupd femper fit aliud poft
aliud accipere.

£x hac dbfttina elicitur verus fenfus huius 19.
perttits Maximz : fruiira eflpotentia , ^ut non re- Fruftra eft
ducitur ad aBum ; fenfus enim cft , quod fruftra pPt"ia. qu«
cftpotcntiaaftiua naturaliterad aliqucmadum """^ ^"'^l'
ordinat^ , quas ad aftum non poilit reduci : quia qLmedo !»-
ficut , vetbi gtatia , ignis habct potenciam coro" telUiiipr.
burendi lignum, fi lignum habet potentiam ad
comburi , fruftra eftet potentia ignis , fi nun-
quam quibufcunquc pofitis , poftet reduci ad
adlum. Item , fruftra eft potentia ad cire perma-
nens,quz non poteft reduciad a6bum;tamen
fi potentia fit refpcdu entis fuccefliui , etiam eft
vera in hoc fenfu , quod fruftra eft potentia,
quzad illum a£tum vt fic, non poteft reduci;
cius autcm aftus cft , qu6d femper fit in fieri , &
ip fucceffione , ita vt potentia continui ad diui-
dj , eft vt fcmpet fit diuifibilis , & cflct fruftra fi
daretur non diuifibile , quapropter quantum-
pumquc diuidatur : femper cft diuifibile in po-
tentia ; & fic|datur infinitum inpotentia incom-
pleta , nunquam cnim in zika completo dabitut
a(k\i infinitum.

« Improbat Platonem. Nota quodPlato pofuit
infinicum rcperiri in magnttudinibus nedum fe-
cundum diuifionem , fed etiam fecundum appo-
ficionem : ica vt ficut omni magnitadine datai
cbntingit dare minorem ; ita fecundum eura
omni magnitudine data , contingit dare maio-
rem. At in numeris Plato non pofuit infinitum,
nec fecundijm diuifionem,quia cft ftatus ad vni-
tatem;nec fccundijm appofitioncm , quia fecun-
dtim eum eft ftatus ad decem, & numcri qui funt
vltra , funi ciufdem fpccici cum prioribus > ncc
funt nifi priorcs reitcrati.

EXPOSITIO TEXTVS.

ACcidit autem i contra effe infinitum. Hoc eft j q,
quintumcapitulum huiusttaflatusinquo Ttxt.6x.
Philofophus oftendit quid fit infinitum defini-
tiue;& ptim6, rccitando quandam definitioncm
antiquorum de infinito, ponit definitionem ve-
ram infiniti. Secund6 improbat illam dcfinitio-
nem antiquorum ; & tcrti6 rcmouet motiuum
ipiorum.Sccundum ibi : cuiue autem nihil efi extrM.
Tcrtium ibi : ^oniam hinc tjuidem. Vndc » anii-
qui definiuerunt infinitum fic : Infinitum cft cx- injiniium
tra quod nihil eft,quod eft falfum , imm6 potius nen reffi i
debuifTcnt dixifTc oppofitum,fcilicet,qu6d infini- •veterihusd»^
tum efi,cHiiu ^uantitate accipientihtu /emper contingit fi"'*"^'
accipere vltr a-ycams fignu eft, qu6d vulgus tempo-
rc Arijlotclis vocauit circuluminfinitumpto-
pter eius fimilitudinem ad infinitii:quia quanta-
curaquc partccircuiiacccpti , contingit vltcriiks

accipcre

Qu^ftio X.

211

Text. ^j.
Jnfnitum
qtid.

3>-

Text.<4-

Tcxt. }?•

Totum quid.

Vid* pro hee
j.e(eli,text.

3t.
T«l. <J.

'Dffiniiim

fieunakm
qnbi infini-
tum,ignotHm

Tejt. 6g.

accipere aliam parcem, fed non eftoninino Hmi-
le. Quia ^ infinicum z eft cuius quanticatem ac-
cipientibus fempcr contingic accipcre aliquid
vltra, ita quod pars poftetiocis accepca non con-
tinuaiui cum aliqaa prius accepta , immo in ac-
ceptione partium circuli partes pofterius ac-
ceptz concinuancur cum pcioribus ; ideo non
oportec,qu6d circulus Hc inBnicus.

Cuim ; ttmem nihil ejlextrk. Improbat defini-
tionem antiquorum deinfinito:quian cfTet bo-
na, tunc fcquerctur quod totum, ' & perfe(Sum
effcnt infinituro. Confequens eft falfum ; quia
totum petfedumiam eftfinitum.Et patet confe-
quentia. Ptiro6,loqucndo (implicicer ,quia coe-
lum eft excra quod niliil eft , & tamen cocluin
noneft infinitura,vt pnet prhnoCaU. Secundo
patct, loqucndo fecundura ^uid: quia quodlibct
totum eft,extta quod non cft aiiqua pars eius> &
per confcquens quodlibet tocum elfcc infinicum.
Ex hoc teferc Ariftoceles,qu6dmclius dixerac
Pacmenides , quam Mcliftus. Vnde Meliflus di-
xic, quod tocum clTct infinicum i fcd Parmcnides
dixitqu6d totum elFet infiBitum petcitcunfc-
rentiam contincntem acque diftantcra a ccntto.
G^niam hunc 4 (juidem. Hic icmouet moti-
uum ipfotum dicens , qu6d antiquimouebantur
ptoptei hoc, quod dicebant infinitum contineic
omnia ifi fe i & idco in hoc habet quandam fi-
militudinem cum toco,quod concinec in fcora-
ncs fuas pattes. Hoc impt obat : c^uia raagnitudo
non eft infinita nifi in poccntia lecundum diui-
Concm ipfius in patces in infinicum : fed fecun-
dum quod eft in pocentia non continet paites
fiias, fcd fccundum quod eft in adu: igiturma-
gnitudo non cft continens fecundum qu6deft
infinita : immo potius continet , quia paices , in
quas totum eft diuifibilc in infinitum, contincn-
tur in toco , & non contincnt totum. Ex quibus
infctt duo coiollaria. Primum eft , quod infini-
tum eft ignotoro : quia infinitum non eft nifi ra-
tione mateiiz qux cft ignota. Vndc notandum,
ficut patuit in fecundo, qiiod vno modo matctia
dicicui de paccibus inccgcalibus totius , & fotma
de vnionc illarum partium ; & ide6 dicit in pco-
pofico . quod partes func mateiia :ocius , ficut ss
cft materia ftatu«, & \yjwut non dcnotat confi-
milem modom raaterix ; fed confimilem modum
vocandi. Sccundum coroUarium , j qu6d Plato
inconueniencer dixic infinicum concincreomnia
fenfibilia,& incelligibilia : quiairracionabilecft,
qu6d ignocum, & indecerminatum concineat, &
dccerminet omnia alia.

ANNOTATIONES.

a A Ntiqui defifiierunt infimtum , &c. Nota,
Jl\. qu6d tres aOHgnantur definitiones dc in-

'Dtfinttionts

tretdtinfiiti- finito. Ptimacft

iHfiniturneH cuiHt nihil entitatu

formali, & ficeft quzdam rariofuccefiina ,de
quadidumeftfupra: alio roodopro denomina-
to , fcu pio matenaii , & fic eft res , quz cft infi-
nica. Vnde definicio infinici nondatur deinfi-
nico pro dcnominato , fcd per fe fignificaco Et
ficdcbec incclligi , infinitum ejl cuiMs efi ftmper
aliquid extra accipere , id cft ,infinicum eftillud,
de quo fi auferacur quodcumquc finicum, adhuc
reftat aliquid accipiendum extra przter illud fi-
nicum acceptum : quantumcunquccnim ccmpus
accipias,dum tamen finitum accipias , fcmpcr
teftat aliquid accipiendum. Similiter quafcun-
quediuifionesmagnitudinisaccipias,dumtamen
finitas, adhuc potes aliquid extrii accipere.

Nota fecund6, qu6d infinicum, de quo loqui-
tut Philofophus, confiftit foimaliter in fucccf-

Itifinitumbi-
fntiam fumi
(ottjt.

Infinitum

deeJi,eo modo quopeffibile efi illwi haberi in aliquo vno.
Alia definitio cSk.Infinitum efi quod excedit omne ens
finitum non fecHndkm aliquam determinatarn portio-
nem,fed vltra ornnern portionem dettrminatam,vel de-
terminahilem.T enia. definitio c{i.Infinitum efl mag-
mtUfio,vel multitudo,quanihil eftmaitu. Etiftz de-
finiciones dancur per oppoficum ad illam.quzeft
Ariftocelis,qua dicicur. Infinitum eft cuittt quanti-
tatem accipientibi44,femper efi aliqwd extra accipere.
^ Infiniturn e^ cuiue quantitatem, &c. Nocapri-
mo , qu6d infinicum poccft duobus raodis acci-
pi i vno roodo pto pec fe fignificato > fiue pco

fione , eo quod ratio eius eft formalitct fuccefli- ""^/'" /'"

j A I I ^ maiittr tm

ua ; quod iic declaracut. Omnis ratio permixta fueceffione.
intrinfecc cx adu, & potentia cft fucccffiuarquia
ratione adlus aliquid eft in adlu , ratione poten-
tiz includit aIiqui4j.quod non eft : & perconfe-
qucns conftat ex partibus quz non funt ; fed ra-
tio infiniti pattibilis ( fecundum qu6d infinitum)
eftpermixta intrinfecc exadlu, &potentia;fi
enimaliquis imagineturaliquod partibilein in-
finitum , neceirario figit afpc^lum fupet aliquid
in aiHiu, deinde fuper aliquid aliud, & fic femper
procedendum ,ita vtintellcdus nunquam attin-
gat totum fimul in aftu; quia fi fic iam finiret;
ergo ratioinfinitieft fucceffiua, & hocvoluit
Ariftotelcsquandodixit qu6d ratioinfinltinon
rcduciturad adum perfc(Slum, fed adlum imper-
fc6lum, ficut dies, & Agen ; fequitur ergo.quod
ratio infiniti partibilis ett fucceffiua.Quod etiam ^"fi""' "■•
manifefti patct ex conditionibus , quas attri- '"*"**'
buunt infinito. Ptimacft,infinitum eft,cuius
quantitatem accipicntibus feraper eft aliquid
extra accipcrc , Uoc conuenit rationi fucccffiuz
non permanenti. Secunda , quod non habct ra-
tionemtotius, fed partis,quiade infinito non
cft nifi pats in adu , quod irerum non conuenit
nifi fucceffiuo. Tercia, quod habet racionem in-
compleci.&: imperfcdi. Quarta, qu6d non con-
tiiiet , fed continctur , quz conueniunt racioni
fucceffiuc. Quinia, qu6d eft ignocum : quia pars
quz fumitur eft in adil , & fempcr eft aliqua
pars fumenda , qnz eft in potentia,& ctiam pars
adlualis fumpta cft ad aliud , quod eft in potcn-
tia : quod cnira caret adu,cft ignotum , quia in-
tclledus fcmper aftuat, & finit illud.quod intel-
ligit , & hoc itetum conucnit rationi fucceffiuz
non pcrmanenci, vc pcrmanens cft.
c Totum, &perftaum effent infimtum^&c. Nota, 3 f .
quoddcfinicioconucnicnstoti^&petfedlonon D'finitio t$-
ctt bona definitio infiniti; quia nullum infini- iii">&t*^
tum eft peifedum , caret enim fine, quieft pei- f'^"">""^

r n- • c n 11 ^„ ' uenit reai

fectio rci , peifc<aum aucera nullum cft non ha- infinito.
bens finem:fi aucem infinico repugnac racio per-
fcdli, ci eciam repugnat ratio totius, qnia tocum
& perfccaum idcm funt,vel propinqua. Vndc
Ariftocelcs j. Metaphyfica, texr. j i. & 4. Phyfic.
4j. dicir totum efte, cuius nihil cft extra accipc-
re,ideft, quod habet omnia nccefraria ad fui
perfcaionem : atque adeo totum , & perfedluro,
aut idem penitus funt ,aut proxima feciindum
nacuram. Ec hic.inquic Ariftoceles.quod cotum
cft, cui nihil decft, vd fimplicitcr nihil.ficut pa-
tet demundo,cui proprie ratio totius conut-
nit, vel nihil dceft de his.quz pertinent ad coni-
plemencura cei ; ficac dicimus hominera totum,

S 4 vel

^6.

Tcxt, 67.

Mfgnitudo
tion ejl infirti-
ta feeundUm
app«fiii ntm,
fed fecHJifm
tiiHiJiontnt.

Tcxt. «8.

37-

Text. 69.

211

yel arcam totatn. Ex quibus patet qu^m poidtio
Parmenidis eft rationabiiior pofiiione Melifli.
Dicicenim Meli/Tus totum ens , (lue vniuerfum
cfTe inAnitum , fecundum quod dicit mundo
coiitinuari infinitum , quod ell extra coelum,
ficut lignum continuatur ligno. SedParmcni-
des dicit totum mundum elTe infinitum , &
fphacricum , per asquam diftantiam circumfe-
rentix a ccntro.

EXPOSITIO TEXTVS.

SEcutidkm ratianem i autemaccidit , drc. Hoc
eft fextum capitulum , in quo Ariftoteles de-
terminat dc caufis iiniracis,^ infinitatis in re-
bus naturalibus ; & diuiditur : quia primo oftcn-
dit qux (it finitas, & infinitas in magnitudine.
Secuado qualiter in numero, Tertio qualitcr in
rnotu , & temporc, Quarto rcmouet dubium.
Ei quintooftcnditad quod genus caufx redu-
cuntur finita?, & infinitas. Secundum ibi, Ratio-
nabiliter antem , (^ hoc. Tertium ibi, Infmtnm au-
tem non ejl idem in motu. Quat tum ibi, Non remo-
uet autem ratio. Quintum ibi, G^oniam autem cau-
f* diuift ftmt. Primo ponit duas conclufiones dc
magnitudinc, quarum prima eft, quod magnii u-
do non cft infinita fccundum appofitionem, Sc-
cunda , quod magnitudo eft infinita fecundum
diuifionem. Probantur fimul j quia totum habet
fe pcr modum aftus,&: formas, cuius eft dctermi-
narc , & finire \ & partes fe habent per modum
matciiac ,&potcnti2 , quas dcfe eftindetermi-
I1.U.1; ideoproceftusad totum, fcilicct appofirio,
eft finitus , & dcterminatus, & proceiTus ad par-
tcs cft infinitus,& detetminatus.fcilicet diuifio;
& per confequens magnitudo eft infinita fe-
cundum diuifioncm , & ijon fecundiim appofi-
tioncm.

Rutionabilittr 1 ttutem (^ hoc. Hic oftendit qua-
liter cftfinitas ,& infinitas in numero;&ponit
ires conclufiones. Prima cft, quod numerus non
eftdiuifibilis in infinitum. Secunda, quod nu-
merus eft infinitus fecund^ra appofitionem. Ec
tertia ,'quqd de contrario eft infinitas in nu-
mcris , & in m.ignitudinibus. Prima probatur
\Wi,caufk enim eft, quia * ni|merus componitur ex
vnitatibus: modo vnitaseft indiuifibilis,prim6,
quando diciraus quod indiuifibile eft vnum , vc
pun£l:us, vcl Intelligcnria. Secundo, quando di-
cimus , homo eftvnnt: quia adhuc vnitas cft diui-
fibilis in plura fimilia fubicdia , quia vnus homo
non eft plurcs homincs. Tcrtio , quia ficut ter-
mini materialcs funt connotatiui diuifionis , ita
hoc nomen z/nwAwconnotatindiuifionem.

Verfm atitemflui,Grc. Probat fecundam con-
clufioncm : quia tiumcrus eft augmentabilis , fe-
cundum quodmagnitudoeftdiuifibilis :fed ma-
gnitudo eft diuifibilis in infinitum:)gitur nume-
rus cft augmentabilis in infiniium. Et cx hoc in-
fcrt ibi : Giuare potentia ; quod nullus numerus
cft adu infinitus , fed in potcntia tantijm ad
iftum fenfura , quod quantocunque numero ac-
cepto , adhuc poteft accipi vnus alius numcrus
tnaior; flcutquanticumque diuifionecontinui
acccpta , adhuc rcftac diuifio vlterior acci-
pienda.

/« m.tgmtudinibitf 3 <»w«/j, Probat tcrtiam con-
c!(ifionem,& fequitur ex praedidlis : quia magni-
rndo cftdiuifibilisininfinitum,fednonaugmen-
tabilis in infinitum. Namerus vcro eft augracn-

Lib.IlI. Phyficorum

tabilis in infinitum ; fed non diuifibilis in infi'
nicum ; igitur e contraiio eft finitas, & infinitas,
in nnmeris, & magnitudinibus. Ei tunc opponit
quandam rationem adprimam cbnclufioncmca-
piculi,qu^ fuii,qu6d magnitudo non cft augmen-
tabilis in infinitum: quod quantamcumque con-
tingic efte magnitudincm in pocentia , tantam
eontingit eirc in adtu , fed per te contingitma-
gnitudinem clTe infinitam in potcntia : igitur
concingit magnitudincm infinitam eiTc in adu,
quod eft falfum; vt patec ex 3.capituIo,Secund6,
quia fi magnitudo eftet augmentabilis in infini-
tum, iam contingcrct dat e aliquod corpus maius
ccclo, quod cft impoflibilc.

Infinitum autem 4 non tft idem in motu. Hic
oftcndir qualiter cft finitas,& infinitas in motu,
& tempore ; & ponit iftani conclufioncm, quod
finitas, & infinitas inueniuntur in magnitudine,
motu, & cemporc ; per prius tamen inmagnitu-
dinc,quilm inmotu, vel tempore.Piobatur,quia
finitas b & infinitas magnitudinis eft caufa fini-
tatis , velinfinitatis motus,fciIicet proptcrquam
motus eft finitus.vel infinitus:igitur per prius in-
ueniuntur finitas , vclinfinitasin magnitudine
quam in moru;& pcr prius in motu,quamin
tempore , & etiam dc magnitudine , & motu , &
prsciscfecundurarationcm.fuppofitoqucdmo-
tus non fit aliud, quam mobilc motum,& tcmpus
non fit aliud a motu.

Non remouet^ autern ratio. Hic remouct du-
bium , quia Mathematici imaginantiu magnitu-
dines infinitas in demonftrationibus luarum
conclufionum; vel igitur confideratio ipforum
eft falfa, vel ipfa detcrminatio de infinito eft fal-
fa. Rcfpondet Ariftotelcs , qu6d Mathematici c
non ponunt al<quas magnitudines aflu infinitas,
nec indigenc vti magnitudinibusinfinitis :qui.i
omnis proportio tepetibilis intermagnitudincs
maiorcs , poteftctiam inueniri in magnitudini-
bus minoribus ; & ideo Mathematici fcmper
vtuntur magnitudine finita , licct quanta volue-
runt. Et fuper iftam partem dicit Commcnta-
tor,qu6d propofitiones Mathcmaticat funt in
capitulo propofitionum imaginabilium,ica quod
illud , quod imaginatur Mathemacicus , fiue ita
fit in re , qualitcr imaginatur , fiuc non ; tamen
non minus conclufiones fua» funt verae , vtpa-
tuit in quaeftione de difFerentiis Mathematica: ^
Naturali.

Gluoniamautem 6 caufi diuiftfiint. Hic oftcndit
ad quod genus caufae rcduciturinfinicum ;& di-
cic quod rcducicur ad caufam materialem : nam
infinitum fe haberpcrmodum pocenciaf, & pri-
uationis ; mod6 potencia eft indeterminata , &
fe cenetex parte materia:. Secund6 , quia infini-
tum eft ratione materia;, id eft, rationeparcium
integralium , in quas continuura cft diuifibile in
infinitum : imm6 illas partes (c habcnc per mo-
dum materia:, vt patetfecundo huius ; igitur in-
finitii 7 reducitur ad matcriam. Terti6 patet pcr
antiquos, qui pofucrunt.quod infinituro eft ma-
tcria. Et tunc inferr vnam aliam conclufionem
prius pofitara , fcilicet qu6d inconueniens eft;
qu6d infinitum fit continens alia : imm6 potius
debct eflc contentum , ciam fit praccisc ratione
partium integralium,qua: continentur in toto.

A NNOTATIO N E S.

* Tl^T Vmerw componitur ex vnitatibtu , &c, No-
X 11 ta,qu6d tota vis huius raiionis eft , quia

nullum

Viii digrtf-
fionetn Auer.
fufer ilf»
ttxtu..

3».

Tcxt. 70,

Ex ifio textu
elicitur aaa^
logutrt non
fignijicare
naturam
vnatn.

Tcxt. 71.

Text, 71.

Text. 7j.

40.

Qusftio X.

^n

4»'

nullutn compolittim ex indiuifibilibuscftciiut-
(ibile in infinitum; at numerus eft huiufmodi,
componituc cnimex vnitatibus .numerus enim
eft vno plura . 8c quslibet qiizdam, id eft , duo,
vel tcia , & ita de caeteris fpecicbus numcrorum;
vniras autem fecundum quod huiufmodi, indi-
ui(ibilis eli; vnum enim eft indiuiiibile , quod-
cumque vnum Cn, vt l>omOyVnmhem«,ScmH multi.
Et C\ dicas , videtur quod homo Ht diuifibilis in
partes cfTentiales , (imiliter , & integrales , &
etiam alia entia. Refpondetur , quod di<flum
Arillotelis non debet intelligi , quod quodlibet
vnum iit iimpliciter indiuifibile , ita quod nullo
modoHt diuiiibile, quia tuncnihil efTctdiuifibi-
le cum quodlibct, quod eft, fit vnum,& pcr con-
fequens magnitudo non efTetdiuifibilisininfi-
nitum, quod eft contra Philofophum. Sed debec
intelligi , quod quodlibec vnmn eft indiuifibile,
itaqu6d eft indiuifum in fua natura diuifione
oppofita vnirati, qua dicitur vnum , vc vnus ho-
tno non eft multi homincs , nec vnum animal
tnulca animalia.

^ FinitM, & itifmitM magmtudintt efl caufa, &c,
Nota, quod propter magnitudinem eftc diuifibi-
lem,motus eft diuifibilis; & pcopter motum cfie
diuifibilem tempus eft diuifibilc : mod6 propier
quod aliquid dicicuc tale , illud eft prius tale ; &
per confequens magnitudo per prius eft diuifibi-
lis in infinitum, & tempus poft qul^m motus,ac-
que^ade6 infinitum noneftidem , tanquam vna
qucdam nacuca in raocu , magniciidine , 6c tem-
pore , fed fecundum pcius > tc pofterius dicituc
deillis.

• Mathematici mn ponunt aliijHa^ magnitudines
aSlu infinitM. Nota , quod diuerfimodc determi-
natur de infinito in hac fcientia , quz eft natura-
lis in Mathematica, & Metaphyfica. Nam,vc
inquitCoramentatocentia quatcnus funt intel-
le(5ba , 8c abfttadla )i menfuris , & quantitatibus,
percinent ad fcientiam diuinam, fed perfcrutatio
de infinito & menfuris , & magnitudinibus , fe-
cundum qu6d funt abftrada i materia , eft per-
fcrutatio Machematici. Infinitum enim circ in
iribus menfuris cft principium , quod ponit Ma-
thematicus. Pofllbile cft enim apud eum lineam
exire in infinicuni,qo6d fimilitercft defuperfi-
ciebus , & corporibus. Scientia ver6 naturalis
perfcruratur de infinjto, quod accidit in raenfu-
ris fecundum quod func in raaceria.Scienciaergo
diuina fecundum Commencatoccm » fi fccucacur
de infinico ,quod accidic menfuris , rcperitur in
fubftantiis feparatis , & abftra^is. Mathematica
vero confiderac de infinito in magnitudinibus
fecundum quod intelliguntuc abftradlz 4 raace-
ria fenfibili ; fed nacucalis confideracdcinfinico
in cocpocibus fenfibiIibus,pecfcrucando anali-
quod corpus fic ai^u definitum.

EXPOSITIO TEXTVS.

REliquum 1 efi autem aggredi. Hoc eft fcpti-
mum caput huius ttadtacus in quo Philofo-
phus foluit raciones , per quas probabatur prius
tnfinitumefte ,& prim6pra;mittit intcntioncm;
fecundo profequitut , ibi, Netjue enim vtgtntr^itio
non deficiat. Prim6 dicit , qo6d nunc fuluendz
funt raciones,per quasprobatum cft infiniium
efTcnonfolum in pocentia, imm6 etiam in a^Ut
quarum cacionum aliquz non funt neccfiatiz,
aut verz. Sumunt enim ptopofitionesquafdam,
quarum concrarix , fcilicct ccntradidloriz funt
verz.

Netjue tnim vt generatio non deficiat. Hic pto-
fcquicuc , & diuidicuc in quinque , fecundum
quinque raciones quas foluit. Secunda ibi : jlm-
fliiis tangere,& infinitum ejfe. Tcttia ibi, Intelle'
Eiione autem. Quarta ibi , Temptu autem, & motm.
Quinta ibi , Magnitudo autem. Prim6 foluit pri-
raam rationem,qui arguebant , qii6d tandem
deficerct generatio , nifi materia eflet aftu infi-
nita , negando confequentiam ; quia gencratum
fumiteandem portionem raatcriz ,quam prius
habuit corruptura ; igitur non oporiet matc-
tiam cffc infinitam ,nec ctiara deficere gcncra-
tionem.

jimplius 1 tangere , (^ infinitum ejfe. Soluit fe-
cundaro , qua arguebant qu6d orane finitum fi-
nituradaliquod,& pct confequensaggrcgatum
ex omnibus eiret infinitum. Dicit Ariftoteles,
qu6d non eft fimile,de tadu, &finito:quia
omne quod tangit,tangit aliquid,& omne quod
tangitur,tangitur ab aliquo ; fed non omne quod
finitur , finitur ab aliquo , imm6 aliquod eft
finitamfeipfb, vt vltiraum corpus,fcilicct coc-
lum.

IntiUeFHone ; autem. Soluit illam , quaargue>
bant de imaginatione , quod (emper mouetur ab
aliquo. Rcfpondet,qu6d non fcmpercrcdcndum
cft iraaginationi, quia licct aliquis imaginctut fe
ipfum augmentari vfque ad nubes , non propter
hoc fcquitur , quod fit augmentatus vfque ad
nubes.

Temput autem , & mctut. Soluir illam qua ar-
guebant de tempore,& motu , diccns qu6d ifta
non fimt infinita in i€tu permanenter , fed prx-
cisc fecundura fucccfllonem , ficut di€tum fuit
prius.

Magnitudo autem. Soluit quintam rationem
qua arguebant de raagnitudine,dtcens , qu6d
magnitudo non eft iniinita in augmentatione,
fed bene fecundum diuifionem , vc did^uro fuic
prius ; & ide6 concludit recapitulando quod di-
dum eft , quomodo infinituro fit , & quomodo
non, & quid fit infinitum.

41.

Tcxt.73.

Stlutitnet
ratignHm ft-
fitMrum M
vtteribm it
in^nit».

Text.74.

y$Me liotU-
Ulcrtkm

Atttr.

Text. 7j.

FINIS LIBRI TERTII.

LIBER

ZI4

LIBER Q^VARTVS

PHYSICORVM.

Text. I.

Zofi eonfiJt-
rMio *d Phy-
ficum fttti-
met.

X.

Text. i.

CtnfiJer4tio
efi iliffiiilii.

EXPOSITIO TEXTVS.

IMI LITER I 4Htem
necejfc eft naturalem , & dt
Loco,(^c. Ifte eft quartus
liber,in quo Philofophus
decerminat de paflioni-
bus extrinfccis reru natu-
raliiii & diuidituiintres
tradifatusln primo dcter-
minac dc Loco j in fecundo dc Vacuo ; in tertio
de Tcmpore. Secundus ibi : Eodern autem modo
fxisitmandHm tft , &c. Tertius ibi : Confequem an-
tem eft ad ea, tjua diSia/unt , &c. Primus cra(ftacus
diuiditur in feptcm capirula. In primo decermi-
«at an Locus fic. In fccundo xjuid Locus fit. In
tcrcio diftinguic modos eftcndi in Loco.In quar-
to , praemiccuntur fuppoficiones ad inueftigan-
dum definicioncm Loci. In quinco oftendituc
quid fic Locus. In fexco oftendit qualicer diuerfa
cntia funt diuerfimod^ in Loco , & in fcptimo
foluit rationcs probantes Locum nonefte. Se-
cundumibi : Quomam autern aliud^Hidem. Tcr-
tium ibi ; Poft hacautem accipiendumefl. Quartum'
ibi : §luoniam igitur de ipfo. Quintum ibi : larn igi-
tur manifeftum tx his. Sextum ibi : Cui igitur cor-
pori. Scptimuqi ibi : M^nifeftum autem ex hit.
Icem , primo przmiccit intcntionem , fccundo
profequitut ibi : GitMd igitur locut fit. Prim6 po-
nit duas conclufiones. Prima conclufio cft ifta,
Ad naturalcm fpcdlat dctcrcninarc dcLoco.Pro-
bacur , quia de pafllonibus -eommunibus omni
cnti habct dcterminarenaturalis , fed locus cft
paflio communis omni enti; crgo, &c. Maior
nota cft , quia habet dctcrminare de omnibus
cncibus ipfe naturalis. £t minor apparct per an-
riquos , qui arguebant fic : quia quod non eft,
nufquam eft; igitur quod non cft alicubi.non eft,
& per confcquens omne ens eft in loco. Hic di-
cit Commcntator, qu6d ifta ratio eft famofa,fcd
cft falfa : primo enim maior eft falfa:quiade
rationibus communibus omni enti dctcrniinare
uon percinet ad nacuralcm , fed ad Metaphyfi-
cum. Secundo , minor eft falfa : quia raulta funt
entia , quae non funt in aliquo loco , vt Deus, &c
fubftantix feparata:. Tcitio, eonfcquencia " per
qiiam probac minorem , non valec, immo peccat
per fallaciam: & idco Ariftoceics ponic aliam ra-
lioncm veram. Quia ad naturalem fpcdlat decer-
minare dc mocu;igicur eciam de loco.Tcnec con-
fequcntia:quia ^ motus localis eft primus motuu,
vtpatet 8.huius,tcxt.5j.vfquead 6i.quinonpo-
tcft fieri fineloco;& anteccdens patuit in tcrtio.
Sccund^ conclufioeft.quod determinatio i
dc Loco cft difBcilis. Probatur : quia Locus non
videtur haberecamdcm naturam proptcr diuer-
f:is propiictatcs , quz infunt fibi: mododifficilc
cft afHgnare diucrfitatcm natiirx propter diucrfi-

tatem illarum proprietatum : fecund6,quia illud
eft difficiIc>quod cft dubitabilc , & non exquifi-
tum per alios : mod6 fic eft de Loco : igitur con-
fideratio de Loco eft difficilis.

Gluod 3 igitttr loctts fit . Hic profcquitnr , & pri-
moprobat quatuor rationibus Locumcftc. Sc-
cundo probat locum non cflc ibi: jit verodubita-
tionemhahet. Prima ratio cft : quia illud cft,in quo
diucrfa corpora naturalia fibi inuiccmfucccduc}
fcd diuerfa corpora naturalia fibi inuiccm fucce-
dunt in loco ; igitur,&c. Maior eft nota,& minoc
apparct:quia vjdcmus, qu6d vbi prius fuit aqua,
quod ibi poftcaeftacr. Etifla ratio nonfolum
probatquodLocuscft , fed eciamprobat , quod
Locus cft aliquid diftindiuma corporelocato.

yimpltMS 4 autem latienes.hlxc eft fecunda ratio.
Illud eft , ad quod corpora-nacuralia mouentuc
naturaliter; fed ad locum corpora naturalia mo-
tientur naturalirer; igitUF,&c. Maior patet de fe,
& ctiam minor : quia vnumquodquc corpus na-
turale exiftens extra fuum locum naiuralem non
prohibitum mouecur ad fuumlocnm, vt leuc
furfura,& grauc dcorfum.quac naturali dcfiderio
Cax conferuationis moueniur ad illaspartes.qu;
func difFerentix Loci. Et ifta ratio non fol6m
probat quod Locus eft: imm^ quod Locus habcc
quandam virtutem conferuaciuam locati.

Suntautem $ talia,drc.Hic demonftrar,qu6dy«r-
fnm , & deorfum funi parres Loci, & quod huiuf-
modi difFcrenti.- non fuut determinatie folum
quo ad nos: imrao etiS funt detcrminatae in toto
vniuerfo : quia locus leuiii cft naturalitcry«;y«m,
& grauium nacuraliter deorfum. £t fubdit Philo-
fophus , quod etiam fi cfTct = aliqua magnitudo
Mathematica,adhuc in eaefrcni iftaedifFcrentix
Loci, faltcm quo ad nos,& diccretui magnitudo
Mathematica, qua: imaginaretur immobilis, vi-
dclicet habens qualitatem fpccialem.

AmpUus 6 vacuum aftirmante. Hic ponit tertiam
rationcm : quia vacuum cft, vt concedcbant an-
tiqui, fcd vacuum cft locus , pcr dcfinitioncra
Loci. Vnde yacuttm eil locm non repletiu corptre;
igitur locus eft.

ndetur autem. Hic ponitiic quacta ratio,
quae eft authoritas Hcfiodi, qui pofuit quoddam
Chaos confufura, qui cft locus omnium aliorum
cntium , quod poftct cfTe fine aliis, & nullum
aliud eft fine ipfo. Et cx hoc infert Ariftoteles,
quody fiitaeft, iraaginabilis cft natura Loci,
quia iam efTcc prima caufa, fcu primum enciura,
ex quo pofTcc circ fine alio,& nihil fine ipfo.

jit vero 8 dubitatienem habtt. Hic probat Lo-
cum non cflcjfcx rationibus. Sccunda ibi :Am-
pliitsfiefi corporis loctu. Tcrcia ibi: Qitid enim tan-
dem. Quarta ibi-.AmpUus autem. Quinta ibi : Am-
pliits autern , & ipfi. Scxta ibi: yimplittsfivt tmnt.
Primaratioeft:quia vcl iocuseftcorpus, velali-
qua fubftantia incorporea; non curpus,quiatunc

ciim

Text. j.

Text. 4.
Idem j . Fhy-
fic. text, 54,
(> r. tceli.
text.^.

3-

Text. y.
Sex funt U'
ei differen-'
ti*.

Text. 6.

Vaeuum ejt
locus priua..
tut terfore.

Tcxt. 7.

4-
Text. 8.

Ne^antium
Lteum ratie-

Qujeftio I.

iiy

€.

cum locus, & locatum finc nmnl» requeretur
qu6(l duo corpora elTent nmul, quod eft impof-
libile. Nec fubftantia incorporea : quia non ap-
parec , qux efTet locus , & quaerendumeft de
genere, fub quo ponerecur.

AmpliHS^fieft corporis Uciu. Secunda ratio. Si
locus efTct , tunc qua ratione corpus eflec locus,
eadem ratione efTec aliquis fupecficiei , & alius
pun<5ti; confequens eil falAim : quia non appa-
rec , quomodo elTec locus pun Ai niH pundlus ; &
patet confequencia ; quia Hcut aqua eft in loco,
vel acr,ita fuperficies aifris , vel rupcificiesaqua:
eft in loco : & etiam pundlus ipfius.

§ltad enim i o tandem. Tertia racio,quia vel lo-
cfls eft de numero intelligibilium roIum,vel fen-
fibilium : non de primo , quia tunc non haberec
magnitudinem , & tamen locus debet habece
magnitudinem , cum debeat elTe a:quah's locato.
Si de numero renfibiliom , tunc non poteft efle
nifi elemenrum , auc compofirum ex eiemencis,
& quodcumque decur , locus cHec corpus , & fic
duo corpora erunc f]mul,quod eft impoflibile.

Ampliits 1 1 autem. Htc ponic quartam ratio-
nem : quia fi locus efTct , tunc habcret aliquem
modum caufandi fupra locatum : modo hoc eft
falfumjVt patec inducendo in quatuor generibus
caufarum. Prim6 , locus non efl macecia , nec
forroa , quia ex iflis immediate componitur rcs
naturalis : modo locus efl extrinfecus : nec finis:
quia forma & finis coincidunt, vt patet fecundo
huius; & tamen locus non coincidit cam for-
tna. Nec locus efl efficiens , quia locusnonefl
prin^ipium motiuum corporis locati. £t dicic
Commentator text.70. quod locus eft finisex-
ctinfccus, 8c non apparcc , quod ille finis coinci-
dac cum forma.

Amplius I £ autem & ipfe. Hic ponic quintam
tacionem ; quia fi locus eft , oportet, qued ille
fit alicubi ; & ita fequitur de illo alio loco , ite-
rum illeefTec alicubi ,& fic in locis effec procef-
fusininfinicum.

Amplius 13 vtfiemne. Ponic fexcam cationem:
quia fi locus cfTet , fequeretur , quod quando
corpusaugmentaretur,quod locus augeretur;
confequens eft falfum : quia locus eft imniobi-
lis. £t probatur confequentia : quia locus debet
cfTe zqualis Iocato,& per confeques ad augmen-
tum vnius, fequeretur augmentatio alterius.

ANNOTATIONES.

* /^ Onfiquentia , per quam prohat nunorem , non
V^ valet. Nota , quod ex eo hxc confequen-
tia eft infufficiens , quia eft argumentatio ab op-
pofito antecedeutis ad oppoficum confeqaentis;
vcl,quod idem eft,a deftruftione antecedencis ad
deftrufbionem cQnfequentis;veI a pofitione con-
fequentis ad poficionem antecedentis ; quz om-
nes argumentationes gratia formar func inuali-
dc : eft ergo huiufmodi argumencacio , quodnon
eSi, nuUiln e/t, ergo quodeH, aUeubi efi : qua; pocius
(ic dcbcret formari. Gluidquid efi, alicuhieil ,ergo
ifuidquid non ejl , nuUibi efi ,ic(\ antecedens eflec
vecum , confequemia effet optima ; eft tamen fi-
milis argumentatio hnic ,quidqmdnon eil animal,
non efi bomo , ergo quidquid eji animal, efi homo ,qus
mala eft confequentia , cfTe^ tamen bona fi dice-
rem , quidquid efl animal ell homa , ergo quidquid
nonefi animal , non efi homo , & fi anteccdens effec
verum,benc colligerem,eft tamen fairum,& idem

eft eciam , ac fi diceres ; efiafumal,ergo efl homo,
ponendo confequens pro anrecedcnte,& antecc-
dcns pro confequente. Vel fic , nonefihomo ,ergt
non efianimal,qviX3iiffimcntiUones vitiofae funt.
Poflec camen dici , quod anciqui orone cns cor-
poreum efle exiftimabanc , vnde idem fibi vide-
bancur dicere, omne quodefi , $0 lecoefi , ac fi dice-
renc , omne corporeum efi in loco. Si igitur quidquid
cft corporeum , eft in loco', quidquid eft , in lo-
co cft, fecundum illos, & cunc quod non eft.noa
eft in loco , id cft , quod non eft corporeum, non
cft in loco , & cunc bona eft argumencatio ra-
tione materia: : quia termini funt conuertibiles:
nam efii inloco eft pafEo corporis , & ficut benc
arguitur,«/? homo, ergo rifibilis,&c c contra:& fimi-
militer, non efi homo ,trgo neque rifibilit , & c con-
tra y ira cciam bcnc arguicur, Non efi, fcilicec cor-
poreum , ergo nonefi in loco , efi fcilicec corporeum^
ergoinlocoefl.

^ Motut localit eflprimut metuum.^ou motum
localcm ided omnibus mocibus coinmuniorem
dici : quia incer mocus roagis cognofcicur motus
localis. Secundd , quia omnibus corporibus in-
cf},etiam fi alij motus noninfint,vt patet in coc-
lis, qui localicec cancum moueucur. Terci6, quia
eft primus,eo quod motus , quo mouentur coeli,
eft priraus motus, ille autcm eft localis; & ctiara
primus : quia reliqua mobilia moueniur aliis
motibus przfuppofito loco acquifito pec mo-
.tifm localem. Quarto dicitui proprior, id eft,
pcincipaliter, & dignior, quia eft in coelis.
« Etiamfiejfet aliqua magnitudo Matbematica in
eaefiem,&c. Nota,qu6ddifFcrentix Loci pofTunt
accipi duobus raodis , Mathematicc fcilicct,&
Phyficc , fcu naturalitcr. Nam ttcs funt dimen?'
fiones Mathematica:, & vnicuique dimenfioni
dujc correfpondent difFerentia: : atque adeo fex
fuut difrerentiae locales Mathematicz:verbi gra-
tii, longitudini correfpondcnt/&;y»m,& dtorfum^
latitudini dextrum,icfiniftrum, profunditati antCt
6c retro. Phyficc autcm fic pcnfantur has difte-
rcntiz , prima quac edfiirfiim eft in animali fe-
eundum illam parrem qua: eft fuperior ; ca ver6
cft, qua accipit alimentum, ficut os in homine,&:
radices in plantis ; illa pars eft deerfiim , fiue in-
ferior, qua decurrunt fuperflua in animali.Tcctia
cft ante, & pars anrcrior,vnde incipic pcincipium
fenfacionis, vc fades vbi func ocuIi,& alij fenfus.
Quarca fftmro,& pars pofterior, vbi cerminacur
fenfacio , vc in occipice. Quinta eft dextrum , &
pars illa eft dexcra, vbi incipic pcincipium mo-
cus , vc in manu dexcera , vlciroa t^finifirum , &
pacs finiftca,in qua ccrminacur mocus.

Q_V iE S T I O I.

Vtrum Locfujit .<?

Ariftot. 4.Pi&)'/r.M/k.i.(^/#f«Mi.Theinift. Simplic. Ale-
zand. ibid. Auicenna 1. fuffif- "p- f- Alber. Mag.in 4.
Phyf. tr*a.\.e*f.i.Ti. Thom. Ua.l.in ^.Thy[it.^ofufc.
51. Mayron. in 4. Fhyfie.in frineif.Czaonic. ibid. qntfi.
i.»rt. I. Conimbric. & Ruuius ibid. in txftfit. e»f. i.
Complutcn. di^. if. jutfi. 1.5. j. R0CCIU4. Fhjfie.
fumm» i.taf.i.

R G V 1 T V R quod non : quia vel cfTct
caufa , vel eftedhis ; fed nullo modo;er-
^J^^ go,&c. NoncfFc<ftus,quiaquaero vbi
eft fuum efficiens , & vbicumque derui , fequi-
cur , quod fuum efficicns eft in loco , & per con-

fequens

7-

M»tut IteO'
lii qiutrt »m-
nibut mott-
bus cimmu-

nior.

Difertnti*

L»ci bif»rid
fumi feffiint.

I.

2l6

Lib.I V. Phyficorum

fiqtiens locus eft pri«s quktn fit ptoduftus , quod
eft impofllbile. Et fi dicatur,quod fuum efficiens
eft in vno loco produfto abefficiente; tuncfc-
quitur quod in caufis efficientibus eftentialiter
ordinatis eflct proceflus in infinitum ,quodcft
impoflibile,vt paiet i.Mctaph. text.C.

Sccund^ arguitur ,qu6d non fitcaufa. Primo
non eft efficiens:quia Locus eft quantitas , vt
patet inPrxdicamentis; modo quantitatcs non
funt de potenciis aftiuis , vel pafliuis , vt dicit
Comm:ntator fuper ifto quarto, com.48. Item,
nop rft finis : quia finis acquiritur pcr agens , &
tamen Locus non acquiritur per agens , immo
pra:fupponitur adioni. Item,non eft matcria.vcl
forma : quia materia , & forma funt intrinfecas
rei naturali , & locus eft extrinfecus.

Tertio , fi locus ponatur efle , hoc eft.propter
reciperc corpora locaca ; fcd locus non poteft
recipere corpora locata ; ergo, &c. Maior patei:
quia non apparet ad quem finera aliter ordina-
ictur. Minor apparet; quia fi Locusfit, locus
cffet dimcnfio , vel dimenfiones : modo cum lo-
cacum fit dimenfio; fequitur quod vna dimen-
fio rccipcret aliam , & ciTct peneiratio, quod eft
impoflibile.
j,. Quarto , Ci locus cft, Locus eflct corpus ; fed

jioc cft impofllbile propter duo; primo quia Lo-
cus debet eflc immobilis ; fed omne corpus cft
mobilc. Secund6,quia tunc duo corpora,fcilicet
Iocus,& locacum eircnt fimul , quod eft impoffi-
bile. Et confequentiaptincipalis probacur; quia
locatura cft corpus , mod6 de ratione loci eft,
quod fit a>qualis locato;igitur locus eflct corpus.

Quinto , fi locus fit , vel locus eft matcria, vcl
forma , yel fpatium feparatum , aut terminus
continentis corpus : non materia, neque forma,
yt probatum fuit , quia ifta funt intrinfeca cor-
pori locato,& locus eft extrinfecus. Nec fpatium
feparj^tum : quia locus debet cfle conferuans
locati , & tamcn illud fpacium nuUo modo eflct
confcruariuura , cum fit non cns , & nullam ha-
bcat difpofitionem ; ergo,&c.Ncc cerminus cor-
poris continentis : quia illc terminus eft mobi-
lis ad locum concinentis.

Sexc6 , fequitur quod ille terminus efletaug-
mencabilis, & diminuibilis ; qonfcquens eft fal-
fum. Probatur, quia quando locatum augmcn-
tacur, runc nifi in tantum locus augmcntarecur,
fcqueretur quod aliqua pars locati eflet fine lo-
co. Itcm quoniam lociitum diminuitur,nifi con-
formiter locus diminueretur,fequeretur, quod
aliqua pars loci maueret finc corpore locato,
quod eft impoflibile.

Scptim6,quia fi locus eflet , locns cflct alicu-
bi: & fi fic; cflct procefliis in infinitum. Ance-
cedensprobarur:quiaquodnoneft,nufquamcft;
igitur quod eft, alicnbi cft.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in iflo

quartOy text. 4.

Viuifie qutt- In hac qua-ftione Prim6 \\Aehh\\r quid nomi-

ftioifit. nU huius nominis LocMt,8c dc condicionibus ge-

neralibus , quas quilibet conccdit in loco efle.

Secundo cx illis conditionibus probabitut lo-

cus efle,& inueftigabitur , qua: rcs fit locus. Et

tertio , inquiretur de veritatc proprietatum

Loci,

, Qjiantum ad primum, notandum qu6d ille

tprminus Locm fignificat idcm , quod illi tcrmi-

ni , pcr quos conuenienter rcfpondetur ad quac-

ftioncm quacrcntcm, vbi e/ihec,&c idco fignifica-

tumhuius termini Loctu circumloqaitur , & de-
claratut per aduerbia localia. Nunc cnumcrandz
funt conditiones genetales Loci.Prima proprie-
tasleft, quod locus concinet aliquod locatum;
quia quilibet concedit, quod locacum eft in loco
tanquamincontinente. Secunda proprierai eft,
qnod locus non cft infeparabilis i locato : quia
pcr motum localem , locatum mouetur dc vno
loco ad alium. Tertia propriecas, quod locus
non eft aliquid locaci , fcilicct , nec pats , nec ac-
cidens ; quod pacet : quia motum localiter di-
mictit locum in quo prius fuit, & tamen non di-
mittit partem , aut accidens , quod prius habuit.
Quarta, quod locus propriusalicuius locati cft
praccise aequalis illi locato , quia continet loca-
tum , & nihil plus. Quinta , quod omne corpus
habet locum naturalcra,^ quo nunquam moue-
tur naturaliter, imm6 in eo naturaliterquiefcir,
& fi fuerit extraillum locum.ad ipfum naturali-
ter redibit,fi non fuerit impeditum. Sexta, quod
/ur/itm & deor/itm, * dextrum , &i/ini/lrum , ante, 8c
reiro funt difFcrcntiz Loci. Scptima , quod ficut
tranfmutatio b fubftantialis facit fcire mate-
tiam ; ita motus localis facit fcire locum : quia
ficut ex tranfmutatione fubftantiali concludi-
muj maceriam efTc, itaexmotulocali concludi-
mus locum cfrc.O(itaua,qu6d in eodem loco fuc-
cedunt fibi inuiccm diucrfa corpora , & hoc eft
nocum. Nona , qu6d maius corpus maiorem lo-
cum occupat, & minus minorem. Dccima, qu6d
omnc motum localiter eft alicubi . & mucatlo-
cum : quia motus localis eft loci mutatio. Vnde-
cima,qu6d nullum quicfcens localitcr mucaclo-
cum , quia fi fic ; iam moucretur localiter. Duo-
decima , qu6d impoflibile eft plura corpora cfl^e
fimul in eodem loco , quorum vnum non cft na-
tum informare reliquum,nec ambo tertium:quia
qui raiione plurapofTunc effe in eodem Ioco,ea-
dem racione infinita. Dccima tertia , qu6d idem
locatnra non poteft efTc in diuerfis locis. Dccima
quarta,& vltima,qu6d locus cft immobilis per fe
localiter : quia quod per fe mouetur localicer,
per fe eft in loco , & camen locus non eft in loco:
quia iam eflet procefTus in infinitum in locis.Pa-
tet igitur de^uidnominu huius. termini Loctt/,
& de proprietatibus , qux fecundiim commu-
ncm opinionem conueniunt Loco. £t hoc de
ptirao.

Quantum ad fccunduro,notandum,qu6d hoc 4«
nomen Loctu aliquando accipitut asquiuoce,quia j"' ?"*"*
aliquando accipitut pro illo , rcfpedu cuius fit ^Jj /«^-
motus localis , fiue refpedlu cuius cognofcitur tur.
velocitas motus , & fic centrum tcrrae , feu tota
terra dicitur efTc locns cceli : cuius fignum cft,
qu6d ad quaeftione (z6kzm, vbi mouetur coelum,
refpondetur quod circarerram. Aliomodoacci-
pitur ' locus pro pattia,feu magno corpore con-
tinente aliquod infra fc : & fic folemus diccre,
qu6d fecundum diuerfitaces locorum prouc-
niunt diuerfitates proprietatum inrcbusnatuta-
Iibus:& fic dicit Ariftoteles in ifto 4.text.4.qu6d
Locus eft conferuatiuus locati. Tertio modo ac-
cipitut Locus pro continente locatum immedia-
te:& ifto modo accipitur in ifto quarto , & tunc
qua: rcs fit Locus.funt diuerfae opinioncs. Prima Optratitnti
eft,qu6d Locus nihil eft, & mouebantur propter .' *'*"'*'*
rationes ante oppofitum. Secunda opinio fuit,
qu6d locus cft materia;& mouebantur pro tanto,
quiaficut ineademmateria fuccedunt fibi inui-
-cem diuerfx formac , ita in codem loco fucce-

dunt

Qu^ftio I.

dunt ftbi inuiccm diuerfa corpora , vnum poft
aiiud. Tertia opinio , quod locus eft forma ; &
hoc pro tanto , quia ficut forma eft tcrminus,
& finis illius , cuius cft fonna , ita locus eft ter-
minus . & finis corporis locati. Quarta opinio,
qu6d locus eft corpus ; & hoc pro tanto , quia
locus eft fuperficies corporis continentis , modo
fuperficics non eft aliqua rcs indiuifibilis exi-
ftens in continuo , immo fuperficies eft corpus
confideratum , vt tft mcnfurabile pcr dtias diui-
fioncs tantum. Quinta , qu6d locus eft fpatium
fcparatum interceptum inter latcra continen-
tis. Sexta, quod locus cft vltima fuperficies indi-
uifibilis corporis continentis, quac eft versus lo-
catum. Deiftisduabus vltimis,&de j. art.dicc-
tur in aliis quzftionibus.
j". Ex his fequuntur conclufioncs. Prima con-

toeMeftenu clufio. Locus cft ens. Probatur, quia omnc il-
lud eft ens , ad quod corpora naturalia mouen-
tur naturaliter } fed ad locum coipora naturalia
mouentur naturaliter ; crgo , &c. Maior patct,
quiapropter illud , quod nihil eft, nuUo modo
inclinatur ad mouendum : & minor cftnotaad
expcricntiam. Secundo probatur principah'tcr,
difcurrendo per conditioncs prius pofitas.
leetunoneji Secunda conclufio. Locusnoneftmateria,vcl
mmteri» , vel forma. Probatur , quia nuUum cxtrinfecum lo-
.^**** cato cft materia , vel forma locati , quia deter-

minantur a locato pcr motum localcm , & ta-
men non detcrminatur eius materia , vcl forma;
igiturlocus noneft materia,velforma. Secun-
do , quia , C\ ita cfTet, feqnerctur quod de neccf-
fitate ad motum locati raoueretur eius locus;
confequens eft falfum : quia de rationc loci cft,
qu6d fit immobihs , vt patet ex cius definitio-
,.!„ nc; patct confequentia , quiaad motum locati
Hcccirc cft , tam eius mareriam , quam formam
moucri,& ifta potcft etfim probari per conditio-
Hcs prius pofitas.
Zicui ntneji Tcrtia conchifio. Locus non eft corpus conti-
etrfin conii- ncns locatum. Probatur , quia diuerfimode eft
xesheatMm. aliquod in aUquo tanquam in loco , & tanquam
in vafe, vt probat Ariftotelcs in ifto^. texf.41.
Sed locatum cft in corpore continenti tanquam
in va/e ; igitur non cft in eo tanquam in loco : &
per confequens non cft locus contcnti. Secun-
do fequerctut , quod locus non eflct ccqualis lo-
cato,quiacorpuscontinenseftmulto maiuscor-
pore contento, Tertio fequcretur,qu6d idem ef-
fct locns proprius, & communis ; confequens cft
falfnm , vt patct in ifto quarto, text. 14. Et patct
confequentia, quia corpus locans eft locus com-
munis, & pcr te locus proprius cftcorpus conti-
ncns ; crgo fequitur propofitum. Et impugna-
lio huiuj opinionis magis patebir,quando difpu-
tabitur, an linea , fuperficies , &pundus fint res
diftindlx a corpore.
6, Nimc ad rationes. Ad primam, dico quod lo-

cus potcft efle efFc£J:us,& etiam caufa,fed non eft
necclVe, quod fit cffedtus , vel caufa locati:imm6
cft tcrminus cxtrinfccus continens locatum. Et
per idcm patet ad fecundam.

Ad tertiam , cum dicitur , Hoc cfTet propter
rcciperc corpora, &c. Conccdo ; & etiam conce-
do, quod tam Iocus,quam locatum eft dimcnfio,
vel dimenfioncs ; & non fcquitur , quod dimcn-
fioncs pcnetrcnt fe , quia non funt /imul pofiti-
ue,fed priuatiue, per priuationem alicuius intec-
mcdij.

Ad quartam,negatur confequcntia , quod lo-
Scoti ofer. Tom, 1 1.

cus fit corpus, fcd eft fuperfides corporis immc-
diatalocato. Ad probationem, locus eftarqualis,
&c. cxponetur poftea ; dico tamen , quod locus;
&locatum,ficfunt aequalcs, quod locus nihil
plus continct, quam locatum, nec locatum con-
tincturabaliquo maiori fuo loco. Ad confirma-
tioncm dicitur ficut ad tertiam.

Ad quintam , dico quod locus eft terminus
corporis contincntis.Ad improbationem.Ule cft
mobilis ad motum continentis,concedo quod eft
mobilis pcr accidens ad motum continentis : ta-
men de ifta immobilitate per fe non intellexit
Ariftoteles in dcfinitionc loci ; fed de immobili-
tate pcr aequiualentiam fitus rcfpedu corporis
coeIcftis,& refpedu corporum circumiaccntium,
quar quiefcunt.

Ad fextam, poteft conccdi, quod locus cft au-
gmcntabilis,quia eadem fuperficics eft bcnc pri-
ni6 minor,& poftea maior,ncc eft inconucniens.
Vel dicitur, quod quando locatum augmentatur,
tunc non augmentatur eius locus , fcd locatum
acquirit vnum nouum locum maiorem , qukm
crat locus , in quo prius fuit.

Ad feptimam,quia fi locus eflet, &c. Negatur
confcquentia , quia locus non eft in aliquo tan-
quam in loco, fcd eft in corporc continentc , cu-
ius locus cft terminus, tanquam pars in fuo toto,
vclaccidcns in fuo fubicdlo.

ANNOTATIONES.

a 1^yrfHm,&deor/Hm,dextrkm^&Jintfirttm,icc. 7.

ONota , quod ift« difFcrentix loci funt dif- Cerpmfttmi-
fcrcntiaecorporum; corpusautcmaccipiiurdu- '*"■ ''»'/''"'
plicitcr , fcilicct Mathematicc , & Phyficc. Cor- "^*
pus Mathematicum folum dicit corpus quan-
tum , vt abftrahit a matcria , & motu , non con-
fiderando an fit grauc , vcl icuc : quocirca hu-
iufmodi corpora non habcut ex natura /tcr/ttmf
& deorjum , fed idem omnino corpus mod6 cft
furfum , quando eft fupra caput noftrum : modo
deorfum , modo finiftrorfum , ficur nos moue-
mur. Vnde ciim ego ambulo , columnam quam
mod6 habeodexteram , poftea habeo finiftram,
&hoceft, quod ait Ariftoteles , text.j. Notis
enim non /emper idem , fed fecundum fo/itionem , vt
conuertimur , finnt y idcft, iecundum difpofitio-
nem noftram. Ex quo fequitur , qu6d fi nullum
eflet animal in mundo , inanimata non efTent
hoc modo furfum , & deorfum , nec in aliis dif-
fcrentiis pofitionis. Corpus ver6 Phyficum,quia
natura fua graue eft , aut lcue , habet ex natu-
ta/urfum, & deorfum. Et hoc cft , quod ait Ari-
ftotelcs , Ntnejuodcunque contingtt , fid cohiden-
tia grauitatem , & terrea , &c. id eft , furfum , &
deorfum non cft locus , vt accidit fe haberc rc-
fpedtu hominis , fed quo moucntur lcuia , cft
locus furfum , & quo grauia dcorfum. Hoc pa-
tct in Mathcmaticis : nam fi triangulum in pa-
riete depingas , vnus angulus dicitur furfiim,
& alius deorfum , vel dextrorfum , vcl fini-
ftrorfum folum rcfpedlu hominis : quia natu-
ra trianguli non vendicat fibi potiiis lorum fur-
fum , quam deorfum ; fi autem triangulus cf-
fet fcrreus in quantum graue , appcteret lo-
cum deorfum, & fi eiTct igncus, appcteret locum
furfum.

b Sicut tran/htutatio naturalis facit fcire mate- g.
riam,Scc. Nota,qu6d Ariftotqlcs , text. 3.pro-
bat hac ratjonc locum cllc. Experimur quod iii
T eodem

2l8

Lib. I V. Phyficorum

eodfcm vafe, in quo nunc eft aqua, egiefsi aqua,
fucccdit acr ; crgo idem crat locus diftindus &
9.b aqua, Sc ab acre, qui prius continebat aquam,
& dcinde continct aerem : quae ratio notanda
eft : nam ficut lib.i.atgumentabatur cxdiuerfa-
rum formarum in eodem fubiedo fucceffione
matcriam efte , quia fcilicet vbi nunc cft fpr-
ma ignis , fuit prius forma ligni , quod eft indi-
cium fubclTcillic matcriam receptacuiumvtriuf-
que forma; : fimili modo argnit de ioco : & lioc
cft quod dicit Scotus in luc fcptima loci pro-
prietate. Quod C\ quis inHciari contcndat, iianc
rationem non proccderc ex cxpcpientia ; quia,
cum aer fit inuifibiiis non experimur in vafe
aqua vacuo , fucccdcre acrem. Refpondctur,
quod in pliiala plena aqua Iiabente in fundo mi-
nuta foramina , cxpcrimur quod quandiu oc-
clufum fuerit otiiicium fuperius , aqua non ca-
dit folum , quia non poteft intrare acr ad repicn-
dam pliiaiam , ne detur vacuum ; fed quampri-
mum difcoopcrtum fuerjt orificium , intrante
aifre, cadit aqua.
g, ' ^liomodo accipitur locMpropatriafScc.^Hota,
quod , cum locus fit fuperficies corporis conti-
nentis intra fe aliud corpus , fit vt qucmadmo-
dum corpus vno modo accipitur Mathematicc,
Vt pracisc dicit quantitatem ; & alio modo Pliy-
ficc , vt dicit compofitum alicuius ccrtac natura:;
ita locus vno modo accipitur fimpiiciter pro fu-
^crficie ambiente aliud corpus trinae dimenfio-
nis, abftrahendo ^ quacunque quaiitatc naturaii
confcruatiua locati. Aiio modo accipitur pro lo-
co paturali , ncmpc vt fupponit pro fupcrficie
continente , coJinotando formam , & propric-
tatem naturalem confcruatipam locati : vcrbi
gratia, fuperficics aeris mc circundantis, fiue lo-
cus fit mihi'falub|:is, fiue rjociuus, fiuc in illo fim
naturaliter , fiuc violentcr , co folo quod ambit
quantitatem mcam, eft mibi locus : cum hoc ta-
mcn rcquircrcrur ad locum naturaicm,vt mcapte
natura elfem in iilo propter qualitates ioci mihi
conuenientes, fiuc in quantum fum graue,finc in
Ctneauum quantum animal. Concauum cnim Lunae dupii-
tMnt dupli- cirer cft iocus ignis : natn qua ratione ipfum ad-
Znii'^^'"" *'i"^'^^ ambit, eft fimpiiciter Iocus,& quianata-
raliter conferuat, eft iocusnaturalis, idcmque
diccndum eft de ccntro mundi rcfpedlu terra:,
ncquc clementis folum , vcrtim & mixtis , in
quantum mixta funt conucniunt loca propria:
vinum cnim conferuatur in vafe lignco , potius
quam in vitreo,& in cauernis terrac potius,quam
fuper aere, & locus propria: patris eft cuiufcur)-
que fuaptc natura falubris , atquc adco corpus
naturalc fuapte natura mouctur ad proprium io-
cum , quia in ipfo cft vis conferuatiua locati.
Obferua tamcn , qu6d iocus naturalis non habct
vim atrradliuam , & motiuam in gencre caufae
cfficieiuis, ficut magnes attrahit ferrum aiteran-
do ipfum , fcd foium in generc caufas finaiis , vt
cnim animal mouetur ad paftumjitagrauc natu-
rali impctu mouetur dcorfum.
I o. ^ Nmc ad rationes, 8cc. Npta , qu6d Scotus in
Loctu hifa- rcfponfionibus iftis loquitur fcmpcr de loco pro
ri*m fumi fundamento , feu pro matcriaii. Vndc obfcrua,
rfV' quod iocus potcft accipi dupliciter. Vno modo

fundamcntalitcr, & fi^; non cftaliud , quam fu-
perficies circumfcribcns iocatum. Aiio modo
formaiitcr, Sc fic eft relatio aftualis , vel aptitu-
dinaiis rcaliter exiftens in fuperficie circumfcri-
icntelocatum. Ha:c autem diftindlio declarari

poteft confidcrando trcs cntitates ex pafte fu-
perficici circumfcribcntis. Prima cft ipfa fupcr-
ficies abfolutc confidcrata , quac vt fic non dici-
tur iocans , fcd magis locatiua, & fic cft ibi apti-
tudinaiis rclatio , qux poteft dici locatiuitas , &
fundatur in entitatc ipfius fuperficici , & tcrmi-
uatur ad ipfum iocatum , & diftinguitur ab ipfa
fuperficie locante folijm ex natura rci , & for-
maiiter , ficut aliae rclationcs aptitudinales ; fed
quando corpus aduaiiter ponitur in ipfa fupcr-
ficiciocantc , tuncipfa dicitur aduaiitctiocans,
& circumfcribcns locatum ; &} idc6 ibi eft vna
relatio adbualis , quaj dicitur iocatio & circum-
fcriptio adiua, qua ipfa fupcrficies dicitur for-
maiitcr , & aduaiitcr locans , & circumfcribcns
locatum : & tundatur in tali fuperficie locante,
& tcrminatur ad corpus iocatum , & rcaiiter
diftinguitur ab vtroquc. Similitcr cx parte lo-
cati funt confidcrandx aiis trcs cntitatcs , fciii-
cct entitas corporis locati, iocabiiitas pa(Iiua,&
locatio pafllua,a qua ipfum corpus dicitur z&uz-
liter locatum. Vndc prima entiias dicitur locus
fundamcntaiitcr. Secunda locus fovmalis apti-
tudinaiis. Tertia locus formalis aifluaiis.Quart^
locatum fundamentaiiter. Quinta locatum for-
maieaptitudinale. Sexta locatum forraale adua-
le. Ex his fequitur , quod locus pro formaii,
vel pro pcr fe fignificato , non cft aliud quam
vbi adiuum ; fundamentaliter vero eft fpccies
Quantitatis eadcm reaiiter cum ipfa fupcrficic,
Scd ha-c fufius infra explicabuntur.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam i autem aliud qnidem pcundum /et&cc. 1 1.
Hoc cft fccundum ^ capitulum huius tra- Tcxt.14.
dtatus , in quo Phiiofophus difputat de quidita-
tc Ioci;& primo prasmittit quandam diuifioncm.
Sccund6 profequitur ibi, Sic igitur confideranti-
bu4. Diuifio eft ifta , quod quidam eft locus pro-
prius,fcilicet qui continct locatum,&nihii pius,
yt aSr circundans te , dicitur locus proprius tui,
!& vocatur locus fecundum fc. Aiter eft locus
communis,qui fciiicct continct iocatum,& pius,
vt coelum eft locus communis tui , & ^» vocatur
locus fecundumaiiud.

Sic igitur 1 confidera»til>M4 locus vniufiuiuj^ue Text. ij.
fpecies efi. Hic profcquitur , & primo probar,
qu6d locus fit matcria , vcl forma. Secundo,
quod nec fit materia , nec forma , ibi : At vero
quod intpoffthile , &c. Prim6 probat quod locus
fit forma. Secundo , quod fit matcria : & tcrti6
conciudit cprollarium. Secundum ibi, Giuatenni
autem. Tertium ibi , Aferito autem. Primo igirut
probat , quod locus fit forraa : quia <= primum
contincns alicuius corporis eft locus ipfius , &
pcr confequens locus cft rerminus : fcd formaeft
terminus ; igitur forma cft locus.Sed dicit Com-
mentator , quod ifta ratio non vaiet : quia eft ex
duabus affirmatiuis in fecunda figura. Secundo,
quia acquiuocat dc tcrmino : quia loeus cft tcr-
minus cxtrinfccus , fed forma eft terminus in-
trinfecus.

GluatenM autem. Hic probat , qu6d locus fit It.
materia triplici ratione : quia iocus vidctur efte
diftantia, id eft, dimenfio contcnta piano, & ter-
mino, id eft, contcnta infra locum corporis;mo-
do materia eifdem terminis continctur; igitur
materia eft iocus. Secund6,quia fi per imagina-
tionem termini , id cft, quantitates,& qualitates

remo

Quseftio I.

219

remoueantuT 2l corpore locartJ , nihil mahet nifi
inateria; & lamen adkuc manct locus ; igitur lo-.
ois eft materia . Terti6,authoritaicPlatonis in
Timzo.quipofuitidem cflelocum,& materiam,
•& etiam in fuis dograatibus non fcriptis.broptcr
iftam ^ caufara : quia idem eft locus , & recepti-
uum : modo materia cft reccptiua^igitur matcria
«ft locus.

Tert. te. Af erito i antmex hif ConJtderMttihtu,Scc. Con-

cludit corollatium, quod mcritoconfideratio de
ioco eft difficilis : quiaantiqui pofiicrunt locum
e(Ic matcriam,vel formam,de quibus cft(difficil-
limum confiderare, & vnum iftorum non potcft
Cognofci fine reliquo.

Te«. 17. -^t vere 4 ^tiod impojfibile efi , &'c. Hic probatj

quod locus non fic matcria , vel forma ; & hod
quatuor rationibus Secunda ihi: Ampliits tjuomo-
do. Tcrtia ibi : Si vero in ip/o. Quarta ibi : AmpUitt
^tiAndo ex aere. Prim6 ponit primam rationcm.
Sccundoincrcpat Platonem ibi ; Platonitamendi-
tendwnerat. Primaratiocontinet multa.Primum
eft, quod corpus locatura vni cum matcria , &
forma,feparatur fecundiim fe totum de vno loco
ad alium ; igitur locus noneft raatcria , vel for-
ma. Secundo , quia locus non eft pars , vel qua-
litas corporis locati , fed cft feparabilis \ locato^
& tamen nec materia,ncc forma eft feparabilis ab
co , cuius eft : igitur ncc materia , nec forma eft
locus. Tetti6, quia locus cft ad modum vafis , &
non eft aliquid ipfius rei Iocats;igitur locus non

Tcxt. 18. cft materia, nec forma. Itcm , cx/ quo locus cft
fcparabilis , fequitur qu6d locus non fit formaj
quia fcparatio formas ^-matcria cft cius corru»
ptio, vt dicithicCommcntatorcom.i7.& 18. &
locus fecundum quod cft continens,non cft ma-
teria;quid matcria continetur. Item , quia locus
eft extra ipfum, quod iocatur, & tamen materia>
& forma lunt intrinfecafibi;igitur,&c.
12 , TUttem tamen dicendttmerat, Hic improbat Pla*

tonem ' , qui diccbat Idcas , & numcros Mathe-
maticos non cfiein Ioco;cuiustamcn oppofitunl
fequitur cx didis:dicebat enim locumelle matc-
tiam,quam vocabat magnum,& paruum:& dice-
bat,qu6d locus participat dc illis Ideis,& nume«
ris Mathematicis : mod6 participatum debct efie
in participante. Et per confequens huiufraodi
Idcz,& numcri erunt in loco.

Text. 19. Ampliiu 6 tjmmeda. Ponitur fccunda fatio , &

continec duplcx mcdium. Primum cft,qu6d cor-
pora naturaliaraoucntiir natutaliter ad fua loca,
vt patuit prius, & taraen non mouentur ad fuara
raatcriam , vel forraam ; cum de fa6i:o illas ha-
beant : igitur. Secundum, quiayi«y>r/w & deor/itm
funt differentis loci, & tamen y«ry%*» , & deorjiim
non funt difrcrchtix matcriat , vel forma: i igitui
locus non eft materia,vel forma.

Text. 10. Sivero 7 in ipfi. Ponitur tertia ratio:quia fi lo-

cus efiet materia,vcl forma, fequcretur quod lo-
cus efict in corpore locato , & fic loci cllet locus
in infiiiitum. Itcm , quia locus non tranfmuta-
tur cum Iocato,& tamcn raatcria,& fbrma, fimul
raoucntur cum locato : igitur locus non eft ma-
teria,vel formi.

Text. 11. Ampliiu 8 tjnando ex <rJfr?.Pohitur quarta ratio,

quia f fi locus cflct forma , fequerctur quod cura
ex acre fit aqua,qu6d locus cortumpcrctur.Con-
fequens eft falfum , quia dicknus aquam ef-
fc in codem loco , in quo prius fuit aer. Et pro-
batur confequentia : quia forma aeris corrura-
pitur.

Scttioper. Tom. II,

ANNOTAtlOKfiS.

HOc efificttndttm capititlttm , &c. Miro ar^ i a.
tificio Ariftoteles in hacde loco difpu-
tatione procedit. Prim6 enim prxcedcnti capi-
tulo inquirens , an lociis cflct, non folura ratio*
nibus fuum intentum probantibus contentnseft,
vcriim & rationibus non paucis ad oppofitum eft
argamentatus. Modo ih hoc capitulo inquirc-
rc incipicns , quidnam locus fit , in vtramque
partem difputans procedit ; ita vt prim6 dua$
ratiohcs argumentatiuas , quibus aut materiami
aut formam cenferi poterat locum eirc , for-
mct i dcinde alias plures ncutrum cfle proban-
tes , qus & rc£k£E lurtt , propohit. Quod qui-
dem non otiosc , aut fortuito , fcd ad eius infi-
nuandum ingenium,& aliorum quorundam Phi-
lofophorum dcfcduofath de hac re fpcculatio-
hem ; & tandem ad vcritatem melius Jindagan-
dam neceflari6j& confulco fccifle ihtelligcrc
debcmus. .

•• Et vocdtkr loctttficundiim atittd. Nota hic Ari- Perfi Hfitrft
ftotelis locutionem, dicit inaliudfccundumfc> f-fitur.
aliud fccundum aliuddicitur,appellahs locunt
communem ficunditm aliud , quia continet pcr
aliud , hoc eft , pct locum propriutn. Locus au-
tcm proprius dicitur ficHnditm fi , hoc autem fi-
cundttmfi, hic non opponitur ficHndttm accidens;
locus enim proprius pcr fe,id cft,immcdiatccon'-
tinct locatum , vt lyperfi, opponitur ly peracci-
dens,non zaicm perfi, vt opponitur/^^^/zW.-quii
per aliud , id cft , mediantc mcdio , fcilicct pro-
prio loco continet,vti fcnfibile conuenit ho-
mini pet fe, vt ly pfrfi opponitilr ly peracddens,
nOn autera pctfc, vt ly per fi opponitur \y per
alittd : quia potius compctit fibi per aliud , id eft>
peranimal.

' PrimuM continens allcuiut corperU , &c. Nora, j »^
qu6d hxc prima ratio tcnct ex hoc , qu6d forma
tft terminus continens matcriara:quia forma rc-
ducit materiara , & terminat cam ad ccrtam fpc-
cicm ; fcd locus proprius prim6,& per fe cft tcr-
ihinus adxquatc continens locatum : ergo locus
eft forma locati.Catcriim h«c ratio eft vgurtcn-
tatiua, ncquc illi intcndit Ariftotclcs probarc il-
latum : quia confeda cft ( vt hic dicit Scotus ex
Auerroejcx puris affirmatiuis in fecunda figura;fi
cnim locus eflet forma locati,vt ipfc cft argumc-
tatus.Iocatum haberet fpecicm a Ioco;& tunc ora-
nia , quz in codem loco fuccedcrcnt, co cafu fic-
rentciufdem fpeciei.Formauit autcra hancratio-
nem , vt quorundam oftendcret errorem j cxifti-
mantium locum eflc formara,eo qu6d non diftin-
gucbant inter tcrminum inttinfccjim , & extrin-
fecum ; terminus enira intrinfecus eft forma,ex-
trinfccus vcr6 eft locus.

^ Prepttr ifiarn caufitm^eptia idem efi loctu & rtcepti-
MMTO.Nota ptim6,qu6d hscratio,quz probatlocd
cfle matcriam.vidctur coUigi ex Platone,vt The-
miftio&rcliquisantiquisplacct. Eftquc buiuf-
riiodi,ficut materia rccipit formam.fic locus loca*
tum ; ergo locus eft mateiia locati : ficut enim in
matcria quzlibet poteft rccipi formajita in loco
quolibct locatum.Formetur crgo fic ratio;omnis
matcria recipit formam;omnis locus recipit lo-
caium i ergo omnis locus eft materia.Quarratio
eundem habct defcftum cum priori;cfl fiquidcm
in fecunda figura ex affirmatiuis proccdens:pec-
catuquein hoc cognofdtur,qu6d nondiftinguit
imet rcccpiiuum inttiufccum , & cxtrinfccum,

t 4 &

210 Lib. I V. Phyficorum

& maiot qiudpni vrt-ieft dc rcceptiuointrinfe-
co : quia tale eft iriateria ; minorem vero de re-
ccptiuo cxtrinfcco oportct intcUi^i. Quare fyl-
logifmus eft in quatuor terminis licut prior,
l4> Sccundo nota , vt etiam annotauit Philopo-

luis , & eft probabiic j qu6d Plato nunquam do-
cuitlocum omnino idcmcirc cummateria, fed
locum per analogiam , & metaphorara a.ppclU-
bat matcriam : quia licut locus fucceiliue fufci-
pit dinerfalocata, ita & materia diuerfas fer-
mas. At quia Ariftoteles voluit hic rcprobare
opinionein, qua quispollct dicere locum elVe
maccriam.citauit IHatoncTn.locum niatcriam ap-
pellainem , ( foiet namque hot affiduc faccre.)
* Hicimprobat Platonem,&cc. Nota quod Plato
poliiit Ideas feparatas a loco , & rurfus aile-
ruit , (vt hicilh imponiturab Ariftotelc j ma-
teriameflc locum rcceptiuum formarum ; haec
aurcm duo inter fe pugnant. Si cnim for mae , &
Idca: recipiuntur in materia, & materia eft locusj
■cigo & Ide« funt in loco, contra primum didii.
Na fi Idea; fepar ats participantur in matcria, feu
( quod idcm eft)locus cft particeps111arum,( ficut
Petrus , & quodcunque indiuiduum cft parti-
•ceps fpeciei ) fequitur Ideas illas ,,& numcros
cllc in loco:atqueadc6 redditurus crat rationcm
Plato,cur non cllent inioco.
* 7- ^ Gtuiajiloctu effetfotma ficpteretur , 8cc. Nota,

Materiapri- quod matcria priraa cft incorruptibilis , tamcn
m» quomodo matcria h.Tccumhisdifpofitionibusadhancfor-
fitiacorrufti- ,^^^ corrumpitur,quia non manet cum illis. Ita
dcclarat hac rationem S.Thomas,quem fcquitur
Soto.idcm fcntit Tartarctus. Tolctus alitcr for-
mat hanc rationem, dicitque fic Arift. argumcn-
tariilocus corriipirur inaliqualocati abicdionjc;
fed materiaincorruptibiliseftjcrgo matcrianon
eft locus. Maior probatur, quando cnim ex acre
fitaqua,pcritlocus,- quia minor locus cftaqua?,
quam acris.& itcm alius eft locus naturalis aqux,
& alius aifris» Minor cft euidcns. Vnde dicit hac
ratione probari foliim matcriam non elTe lo-
cum. Scotus ver6 dicit Ariftotelem hac ratione
probare folum formam non ciTe locum ; formit-
que fic Ariftotclis rationcm : Si forma eflet lo-
cus , quando ex acre fitaqua , locus corrumpe-
rctur ; fed locus non corrumpitur : crgo locus
nolicft forma, Maior fic probatur : forma acris
deperditur ad corruptionem aijris : ergo fi for-
raaeftlocus , pcriitformajfimilitcr & locus.Et
hanc maiorem vidctur Ariftotelcs probaiTc in
lextu : dicit enim, non enimineodem locofit corptu:
quafi dicat,non in eadcm forma,qua: pcr te
dicitur locus , fitcorpus , fcilicet quod genera-
tur , fupple in quo eft corpus corruptum. Quafi
dicat, fi forma eft locus, pcriit locus : quia periit
forma;quod vidctur in hoc : quia corpus non
eft cum cadem formain corrupto, &gcnito ; fcd
corruptum , & gcnitum funt in eodem loco : cr-
go forma noii cft locus. Et addit Ariftotelcs:
§luit igitur corruptio ? quafi dicat , quae corru-
ptio loci ? ac fi dixiflet nulla ; quia in loco vbi
crat corruptum , fuccedit & genitum, Hunc mo-
dnm exponendi hanc rationem fcruat ctiam Vi«
lalpandus.

EXPOSITIO TEXTVS.

i8.

POfi hM I autem accipiendum efi, ^ot moiis aliuA
in alio efi,Scc.Hoc eft tertium capitulum » hu-
ius trat^atus, in quo Philofophus dcterminac de

modis ejjendi ««,vtper hoC oftendat quomodo
locatum fit in loco, Et priino facit hoc, Sccund^
mouet dubitationem.Tcrtio foluit quandara fa-
£tam rationem Zenonis.Etquarto concludit co-
lollarium. Sccundum ibi : Duhitauit autem aliejuu.
Tertium ibi • Giupdautem ^wo.Quartum \hv.Illud
autem manifefium. Primo ponit modos ejfendi in,
dicens, quod vnomodo aliquiddiciturinaliquo
tanquam. pars in loto , vt digitus in manu. Se-
cundo, vt totum cft in partibus, & tunc ca-
pitur »w,valdc impropric pro ex,&cfic totum
eft in partibus , quia eft cx partibus , vel quia
non cft fine partibus. Tertio modo aliquid di-
citur in alio , ficut Species in Gcncre , id cft,
fub Generc fccundiim praedicationem quidi-
tatiuam. Quarto , ficut Genus in Specie, id eft,
in definitione Specici -, vel Genus dicitur iit
Specie, quia prardicatur de Specie; ficut dici-
mus praedicatum incirc fubieito. Quint6 , ficut
forma accidentalis, Vel fubftantialis eft in mate-
ria,fcilicct per rcalem inhairentiam.Sexto , ficut
cfFcdus in ma caufa efficiente, id eft,in poteftaie
efiicientis,quia fecund^m eius impetum, auc vo-
luntate fit,aut producitur cfFedus.Septimo, ficut
ordinatumin finem eftin fuo fine , icl eftjOrdina-
tur fecundum exigentiam finis.06tau6,vt iocatii
eft in loco, vt aqua in vafe:& ifte modus eft ma-
ximc proprius ad propofitum. Et notandum,
qu6dprxter iftosmodos ejjendi »»,funtquidam
alii modi; ficut dicimusaliquod eiTcin motu,veI
quiete, in gaadio,veI triftitia,& ita dcaliis.
Item notandum , quod diuerfitas ifta modorum
efiendi »»,fuit magis apparens in idiomate GrxcOi
tjuam in noftro.

Duhitahit i autemoiujuis. Hicmouet dubita-
tionem. Et prim6 mouec. Secund6 , foluic pcr
tres conclufiones. SecMnAxuniWv.Primo Mttemnon
tontingit. Tertium ibi : At vero neque/ecundMmac^
cidens. Item primd mouec. Secund6 , ponit pri-
mam cohclufionem ibi : Dupiiciterautem. Dubita-
tio eft ifta : Vtrtim aliquid poffic eflc in fe ipfo,
fciIicet,aIiquo didorum modorum.

Df^liciter autem.liic foluit dubitacionem priijs
mocam ,& diftinguic qu6d aliquid ^ poccft di-
ci in fe ipfo duplicicer : vno modo fecundum fe,
& alio modo fccundurti aliud. Tunc cft prima
conclufio , qu6d idcm poteft cfTe in fe ipfo fe-
cundum alterum , vt totum eft in fe ipfo racio^
ne parciuim. Probarur, quia cocum * haoec deno-
minacionem k fuis partibi^is : igitur ciim partes
fint in toto , fequitur quod quodammodo to-
cum eft in fe ipfo , cijm denominecur k fuis par-
cibus. Ec ancecedens pacec in mulcis , quja dici-
mus corpus cfTc album , eo qu6d fuperficics eft
alba. Similicer homo dicitur fciens , eo qu6d
anima eft fcienS; & fecundiim iftam locucionem,
quod idem eft in fc ipfo racione parcium , dici*
mus qu6d dolium vini eftin dolio.

Primo 3 autent non contingit. Sccunda conclufio
eft,qu6d idem non cft in fe ipfo fecund^m fe co-
cum , primo. Ec primo rccolligit qoaliccr cocum
diucrfimode nominacur propter parces. Secun-
d6 probac conclufionem indudiue : quiaindu-
cendo in omnibus modis epn^ itiipn^i didisi
non inuenics qu6daliquid ficin feipfo primo.
£c probatur ratione : quia fi idem fecundum fe
cflet in fe ipfo , vc puca vinum in vino , fcquc-
rccur qu6d vinum eflcc amphora,& ahiphora vi-
nu.Confequens eft falfum.Confequencia proba-
tur,quiaamphoradicicurciirationequacontinet

vinum;

Modi
in.

ejfendt

Texc. »4*

Aliquii p9-
tefi diei ej[i
infeiffodU'
plitittn

Text. ij. «-

QjJ^ftio I.

211

Tert. 17.

Tezc ^8.

Ten. i^.

11.

AliqUtd po.
Ufi diti t»le
trlpUcitir.

AlifuideJHn
MliijHo tripli-
citir.

21.

vinum;igitnr <* fi vinum contineret fe ipfum, vi-
num dicerctur amphora.

At vero 4 neijHe ficHHt&tm accidens. Terria con-
cluHo. Idem non poteft efle in fcipfo fecundHm
accidcns , id cft , mcdianre aliquo alio corpore.
Probatur, quia tuncfequerctur, quod piiira cor-
pora eifent fimul. Confequcns cft impoffibile. Et
confequentia probatur : quia fi vinum fit m fe-
ipfo non fccundiim fe,fed fecundum accidcns.pu-
ta.mcdiante alio corpore, vt vafc, tunc fequitur,
quod vas eiTct propinquius vino , qnam vinum
cflet propinquum fibi ipfi , quod non potcft cilc
fine penetratione.

^jupd autem j Zeno. Hic foluit quandam ra-
tionem Zenonis , qua arguebat fic ; fi locus ellet
ftliquid , fcqueretur qu6d ille locus eilct in alio
loco , & ille in alio, & fic in infinitum. Et Ari-
ftoteles dicit, quod non eft difficilc folucre iftani
rationem t quia locus nori eft in aliquo tanquam
in loco , /ed tantum tanquam pars ih fuo totOj
aut ficut paflio , vel qualitas in fuo fubiedlo ; &
ide6 non oportct > quod proccdatur in infi-
nitum.

JSudatftemSmAnifefium.Hic infcrt corollarium;
quia ex quo locus eft ad modum yafis continen-
tis , & non eft aliquid corporis contcnri , fequi-
tur quod locus non cft matcria.nec forma : quia
locus eft quid extrinfccum corpori locato, & ta-
men materia,& forma funt intrinfeca.

ANNOTATIONES.

• TJ Oc ejl tertium capitulum 1 8cc. Notaqu6d
JL J. Ariftoteles in hoc capitulo quan-it,vtriim
idcm poffit cilc in fe ipfovmouetque hocdu-
bium , vt appareat i an ncceile fitponere locum,
nec ne : G cnim in fe ipfa res eile potcft , tocus
quidem fuperfluerct. Huic autem fatisfadurus
quxftioni, o^koefTendi modos,quibus aliquid in
alio cire dicitur.pracmittit ; quos breuiter, & do-
&^ cxph'cathicDo<9:or Subtilis.
b Aliquid potefi dlci ejfe in fe ipfo dMplictter,
8cc. Nota^ triplicitcr aliquid efletalc, videlicet
fecunditmfe ,id c&, immedizte jfecundum al/udt
fcilicet fecundum partem , & ficunditm accidens.
Exemplum primi , vt fuperficies fecundum fe eft
alba, quia immcdiate eft alba. Exemplum fecun-
di , vt Petrus dicitur crifpus , quia in partc , fci-
licet in capillis eft crifpus. Exemplum tertij,
ficuti anima mouctur per accidcns , quia eft in
homin^ , qui pcr fc mouetur : efle enim per acci-
dens tale, id cft, quod eft in eo , quod fecundum
fe eft talc. Similiter aliquid eft in ahquo rripHci-
ter ificunStmfe ,ficundum aliud, &ficundurn aici-
dens. Secundiim fe , vt quod eft proxime in loco,
vt corpus , cui fccundum fe competit cfle in lo-
co. Sccundum aliud,quod fecuhd^m aUquam
fui partem cft in aho , Vt arbor e(l in fluuio,quia
radices funt in eo. Sccundum accidcns cft id in
aliquo , quod cft in eo , quod fccundum fc cft in
illo ; vt nauta eft in mari, quiaeft in naui,quaB fe-
cundum fe cft in mari.

Proportionabiliter id dicitur efle fecundum fe
primo in fe ipfo , quod fecundim fc totum.cft in
fe ipfoi& hoc eft impoffibile. Alio modo fecun-
dumaliud , fcilicet fccundum partem,vtfi to-
tum confidercs rationc vnius partis ,& illa pars
ficinalia;tunc ctiam totum dicitur cfleinilla
parte , in qua cft alia , vt amphora vini cft in fe
ipfa , confiderato cnim hoc toto , fcilicet , *ot-
Scttioper. Tom. II.

phoravini, quia vinum , quod cft vna pars, cft m
amphora ,etiam totumdicitur circ in amphora,
&infeipfo:& hocpado concedic Ariftoreles
aliquid poflc in fe ip(o efle.Tcrrio modo aliquid
dici poreft elTc in fc ipfo per accidcns , id eft, ra-
tione alrerius ; & hocpado nihil eft in fcipfo,
quia fcquercrur quod duo corpora clTent in eo-
demloco penerratiue , quod eft abfurdum. Pro-
batur fequela : dccur, verbi grarii, quod ampho-
ravini firinfefecundumaccidens:ergo cft in fe
fccundum accidcns.quia cft in alio, quod fccun-
dum fe cftin amphora : nihil aUtem eft, quod fe-
cundum fe fit in amphora nifi vinum, dato quod
vinum fit i\j amphora ; & tunc fic, quando duo
corpora fic fe habent , qnod vnum cft in loco,
quia eft iniIlo,quod pcr fe in loco cit.tunc
quod eft per fe , cft magis proximum loco ; am-
phora autcm cft in fc ( ex hypothefi ) quia eft in
vino, quod fecundvim fe eft in amphora: ergo
magis proximum eft vinum amphora;, qnam ipfa
fibi ; fcd ipfa non occupat nifi vnum locum, ne-
que eft maior feipsa : crgo vinum ,quod magis
proximum eft amphorJE,Vnum corpus cum ca fa-
ciet,& vmim locum occupabit , quod eft impof-
fibile.

' TetUm htibet denominationem afiiispartibtu,&cc.
Nota qu6d dupHcia funt denominantia aliquod
fubiedum;qua:dam dcnominant fibi ccrtam par-
tem in fubicdo , ita vt folum illi poffint inefle,
ficut fimitas determinat fibi nafum. Alia non de-
tcrminant fibi certam parrem , fed indifTcren-
tcr pollunt incflc pluribus ; & ralia funt in du-
plici diflerentia,. Alia enim funt,qus,ctfi in-
hsercant foliim aliquibus partibusi virrutccorum
rclinquitur aliquid in aliis partibus : quamuis
enim infirmitas poffit efle in omnibus parribus
animalis , tamcn fi infit in aliquibus parribus
aliquisdoIor,doIerc relinquitur in aliis parti-
bus. Alia vero funt , qus fi infunt in aliquibus
partibus , virtutc eorum non derelinquitur ali-
quid in aliis ; ficut funt alhedo , nigredo , & fimi-
lia. Ex iftis patet , quod denominatio partis in-
fert dcnominationem totius inhis,qua: detcr-
minant fibi cettam partcm , & in his , qux fi in-
funt vni parti eorum , derelinquitnr aliquid in
aliis ; fed in aliis non infert. Vnde bene fcqui-
tuirj nafus Pctri eft fimus ; ergo Pctrus cft fimos.
Itcra , fequitur , caputloannis cft crifpum : cr-
go loanncs eft crifpus. Similiter thor.ix Fran-
cifci cft infirmus ; ergo Francifcus cft infirmus.
Scd non fcquitur , manus illius eft alba:crgo
ipfc eft albus , ad hoc cnim quod ifta acciden-
tia denominent , oportet qu6d infint maio-
ri , & principaliori fccundum quamlibet fuam
partem.

d 5« vimm contineret fi ipfitm,vimm diceretur
amphora. Nota quod fi amphora vini ex confuc-
tudine yulgarium ftet pro vino tantum ,iicct ex
fignificatione vocabulorum deberct ftare pro c6-
tincnte vinum ; tuncillapoteft conccdi, amphora
vini , id eft , conrentum , efi in amphora vim,id cft,
in continente. Nam confuetus modus loquendi
eft , quod ille bibit amphoram vini , efto quod
tfiles propofitiones ex impofitione vocabulorum
finttalesiita tamcn foliti fumus vti , & ita efl:
fccundusmodus amphiboIogis.Sed ifta propofi-
lio, amphora eft infi ipfaprimo^ &ficu'ndumfi, fim-
plicirer eft neganda, eo quod relatiuum fubftan-
tiat identitatis przcise fupponitpro co , pro quo
fuumanteccdcns.

T 3 EX

tientminMii^a
funt in dufli-
ei differeatia.

14.

221 Lib. I V. Phyficorum

T«t. 31.
Condititnes
bin* defini.
mnk.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tert. }0. \ Cdptamtu i autem de ip/o,8cc.Hoc cft capitu-

jCjLluni quaitum huius tradtatus , in quoprsc-
mittit quadam necellaria ad definitioncm loci}
&diaiditur : quiaprimoponit quafdam condi-
tioncsloci. Sccundo , ad inueftigandum defini-
tioncm loci , ponir quafdam conditiones bonae
definitionis. Tertio, oftendit, cx quibus deucni-
mus in notitiam loci. Et quarto concludit quaf-

Loei eonii- dam concluiioncs. Sccundum ibi : Suppojitis au^

tiones,. tem, Tertmm ihiiPrimimi^iturceft/ideraJp-.Quat"

tiimihi:GHtof7iamautemMcimu^.Viiin6 * prarmit-
zit conditiones loci. Primajlocus eftcontincns
immcdi.itum corporis locati. Sccunda, locus non
eftaliquidrei locats. Tcrtia, locus cftaiqualis
locatOjfcilicet fccundum continentiam. Quarta»
nulli corpori deficit locus. Quinta , locatum eft
feparabilc a loco. Scxta , omnis locus habec
frrfitm , ic deorfum ; & hoc maxime eft vctum de
toto loco vniucrfi , in quo iftje difFerentia: funt
naturalitcr diftin<fta:,vt patct fccundo CcEli,tcxr.
5. & 9. Septima , quodlibet corpus naturale eft
natum ferri , id cft , moucri ad fuum locum na-
ruralem , & mancrc in fuo loco naturali ; & hoc
eft propter diuerfiratcm virtutum , quas habcnc
loca naturalia , fcilicet in confcruationc corpo-
rum locatorum.

Suppofitis z autem. Hic ponuntur quatuor *»
conditioncs bon.T dcfinitionis. Prima eft , quod
definitiodebcatficfieri,quod pcr ipfara appa-
reat, qua: rcs fit illa , dc qua datur definitio. Sc*
cunda , quod pcr illam poflint folui quaeftiones
contingentis, circa quid eft dcfiniti. Tcrtia,qu6d
pcr iplam apparcant caufac omnium pcrfcacci-
dcntium definiti,& caufacft : quia bonadcfini-
tio non folum debet exprimere , quaj res cft , fcd
ctiam dcbet exprimerc caufas definiti , qu^ funt
caufz omnium per fe accidcntium cius. Quarta,
conditio , quod pcr dcfihitionem appareat caufa
diuerfitaiis opinionumdedefinito: caufa huius
eft,quia pcr bonam definitioncm dcbent exprimi
omnia figmficata , & connotata partium dcfini-
ti , cx quorum ignorantia accidit ficri diucrfas
opiniondS'.

• Primum igitur j conjideraffe oporttt. Hic ofteti*
dit ex quibus deuenimus in ilotitiam loci. Di-
cit primo , quod * motus localis , augmcnta-
tio , & diminutio maximc feccrunt nos cog-
nofcerc locum , praicipuc tamcn motus loca-
lis ; & ratio , quia coelum maximc mouctur,
opinamur ipfum maxime elTe in loco , & ly
maxime debet detcrminarc hoc verbum opina-
mur,Sc non hoc verbum ejfe. Vnde per iftos
motus maxime cognofcimus locum, co qucid
perquemlibet ipforumtranfnlutaturmobile dc
loco , ad locum ; fcd Philofophus jdiftinguit dc
eo, quot! mouetur localiter : quiaquoddam mo-
uetur per fe ipfum , fcilicct non ad raotum altc-
rius ; aliud mouetur per accidens.fcilicet.ad mo-
tum alterius : & hoc dupliciter. Vno modo mo-
iieturperaccidcns ; quia natum eft efte mobile
pcr fe , vt pars exiftens in toto. Alio modo quod
non cft natum efte mobile pcr fc , vt qualitas in-
hsrens mobili, vt albedo, & fcicntia : & hanc di-
ftin«iHoncm^pofuit Ariftoteles addenotandum,
quod cx motu mobilis,quod per fe mouetur,ma-
ximc dcnenimus in notitiam loci.
2-^' Giupniam autem 4 dicimtu ejfe. Hic concludit

Tex(. 16. quafdam concllifiones;& funt trcs. Prima eft.

Tcrt. jt.

Vide contrtt-
dllHonem Zi-
mmrt.

■Aliquli mo-
ueri Ucaltter
quot viodis
fontingJtt.

Corpus continens «= fecundum Cc fotum non cft
locus illius quodcontinerur. Sccunda copclu-
fio. Cum aliquid eft in aliquo continuo fibi , &
indiuifo, ipfum non eft in illo tanquara in loco.
Tcrtiaconclufio, cum continens cft diuifum ^
contento,& funt ad inuicem contigua,tunc con-
tentum cft in vltimo continends tanquam in lo-
co. Prima conclufio probatut , quia fi corpus
continens fccundum fetotum ciTct locus, fcque-
retur quod non fcmper locus cftet squalis loca-
to, quod eft contra conditiones prius pofitas. Et
conlequentia patct;quiacorpus contincns fecun*
diim fe totum continet plus,quam illud locatum;
& ideo corpus f continens iccundum vltimura
fui,fcilicct verfus locatum,eft locus.

Citm f igitur. Probat fccundam conclufio- Tcxt. 54.
nem : quia corpus locatum poteft moucri in
fuo loco ; fcd corpus locatum non poteft mo-
ueri in illo , quod eft fibi continuum ; igi-
tur illud, quod cft fibi continuum , non eft locuS
cius. Secund6,quia locatum non cft in iIlo,quod
eft indiuifum ab ipfo , ficut pars in toto, vt vifus
in ocuIo,& manus in corporc;& pcr confequcns
non eft in ipfo, ficut in loco. In textu eodem ibi:
Citm autem diui/um ej}. Ptob.at tertiam conclufio-
nem : quia cum aliquid eft in aliquo feparato ab
ipfo,ilIud feparatum eft locus eius. Quod proba-
turexduobus. Prim6;quia locatum eft in illo
tanquam in vafe, vt , vcrbi gratii, vinum in fcy-
pho , vcl aqua in dolio ; & per confcqucns cft in
illo tanquam in loco. Secund6 , quia contcn-
tum poteft moueri in illo,vt aqua mouctur in ca-
do. Et notandum , qu6d cx ifto capitc non ha-
betur dctcrminatc , quid fit locus , lamen in
ifto capitc habentur conditionCs loci , pcr quas
poiTunt folui omncs dubitationes pcius motz
de loco.

ANNOTATIONES.

* YyRimoprAmittitconditionesloci. Nora,qu6d 17^

X prima conditio intelligcnda eft dc loco Conditiones
proprio prirao,& immcdiato locatum contincn- '»" extUt^
tc ; non enim eftct proprius,fi cum locato conti- *"'•
ncrentur alia;debet ergo locus continere locacu
immediat^ , id cft, debct proxime tangere loca-
cum; locus namque viniexiftencisindolio non
cam propric dicitur , vbi eft dolium , nimirum
cella vinaria,qukm iptlim dolium : nam,vt inno-
cationibus ad tertiam quxftionem dicemus ; Lo-
cut ejl Jitperjicies vltima concaua continentii locatum.
Sccundaconditio intelligitur, qu6d locus non
eft aliquid ipfiiis locati ficut pars ; cura locus
diftinguatura locato, & a qualibcc cius parce, &
cum totum locatum poflit k loco exirc.Tertia in-
celligicur ficuc prima de loco proprio : nara lo^
cus proprius cum propinquiflimc accingac loca-
cum , iicc maior , nec minor cft , fed squalis lo-
caco; atqueade6 inquit Ariftotelcs primum lo-
cum neque minorem cire , neque maiorem : quia
locus matcrialiter acccptus , hoc eft , pro coto
corporc contincnte (qualis eftamphora rcfpcftu
vini)maior cft locato. Quarta conditio,qu4
Ariftoteles dicit locum non dcferi abvnoquo-
qlie -, non cft ita intelligenda, qu6d in codem lo-
co efte non poflit nifi vnum , idemque locatum.
Conftat enim in codem loco fucccdcre diucrfa
locata,fedin hunc modum eftintelligenda,qu6d
vnufquifquc locus femper habct aliquod locatii,
ficut quodcumque locatum eft in aliquo loco,

ita

Qu^eftio I.

iS.

Cenditientt

dtfinitienit

tKfUetmtur.

Uttm Uealk
tfitrifUx.

»5.

ita vt dicantur ad conuertentiaip;/flci« 'ft,er£o lo-
cati locM eft. LocMMm eft , ergo loco locatum ^,non
tamen fequicur > corpM eft , «^» 1« loco eft; vt pa-
tec de fuprcmo coelo. Scxra conditio intelligicur
/blum dclocjs naturalibus grauium, &lcuium:
quia cum dc ccclo nihil hadcnus definierit ; lo-
quicurfecundum famofam anciquorum opinio-
nem,qui pucabanc ccelos etiam conftarcex nacu-
ragrauijvel leui, cum camen in rci veritacc coe-
lum nec furriim,nec deorfum, necprorfus ad lo-
cum,fcd prarcise in loco mouearur.
^ Hic ponmtitr quatuor conMtiones definitionis.
Nota,qu6d prima condicio pacec ex his qus tra-
dit Ariftotelcs y.Topicorum , cap.z. vbi fcribit,
quod definicioeft oracio cxplicans qnod ^uidefty
id cft,rei nacuram.Secunda pacec ex his quz fcri-
bic ^. Metaph. tcxt. i. vbi habct , quod verica-
tis cognicio eft dubiorum folucio. Terciacondi-
tio patet cx prima : nam cum definitio explicec
naturam rci , & naturam accidentia proprie fub-
fcquantur , pcr definitioncm cognofcunt acci-
dcntia propria.

^ Dicit primo , ^d mottu locdu , angmeraatio,
& diminutio , Scc. Nota , quod triplcx eft motus
lucahs; alius cnim eft totius loci mutacio,qui
dicitur motus ad locum. Et hic pcr fe primo di-
citur motus localis : quia terminus talis motus
non eft alius , qukm locus. Alij duo funt mocus
non ad alium diftin(^um locum, fed admaio-
rem , vel minorera , vt augmentatio , & diminu-
tia. Etiftinonfuntpcrfeprim6 mocus localcs:
nam augmencacio non eft ad locum, fed ad quan-
ticaccm : & pariter dirainutio , fed de per acci-
dens , & confccuciu^ au6la , vel diminuca quan-
licaie, augetur , vel diminuitur lucus. Nec fine
caufa adiecit Philofophus hanc diftindioncm:
iquia locus non tam manifeftc cognofcitur per
augmentum , vel dccrcmcntum locati { vbi non
mutatur totus locus , fed fitmutacio a patte ad
tocum Iocum,vel k toco ad parcem)qukm cogno-
fcicur per mot-um localem , qui eft pcr fc prim6
mocus ad locum.

^ Et hanc difHnBionempoJJtit ^riftoteieSjScc.l^o-
ta , quod hanc diftin(5^ionem fubiecit Ariftote-
les. Prim6 , quia quot modis contingit moueri
localiter , tot modis contingit efle in loco, fcili-
cet perfe>& pcr accidens. Secund6,vt notac
Scocusjquia locus non cam innotcfcic ex his,qux
inoucncur per accidens^ quim ex his, qu« per fc
mouencur.

c CorpMi continens/eeun£mft totum , &c. Nota,
quod locus(vt didum eft fuprkjalius eft coromu-
nis , qui non eft zqualis locaco , fed eft locus, aut
quia eft loci locus, vt coelum eft locus meus,quia
cft locus acris , in quo cgo fum , fimiliter totum
corpus , iu cuius parteego fum ,vt clemencum
aeris eft matcrialircr locus mcus , quia fum in
aliqua cius particula,& quia per motum non mu-
tatur locus communis , fed locus proprius , pu-
ta fuperficics qua: mc tangens citcundat:per ta-
lem motum non cogriofcemus locum commu-
ncm ; fed proprium : & hanc fuperficiem appel-
lar vltiraum continentis versus locatum: vbi ait,
quod non cft homo in toco acTe ,ftd propfer vU
tintum ipfiut eontinens. Et eandcm appellat pri-
mum locum : nam quod incipiendo ab aere ver-
sus me , eft aeris vltimum , incipicndo i mc , cft
mihi prjmum.

' Et ideo corpiu cominens ftcunditm vltimumfid,
&c. Nota , quod iliud vltimum continentis de-

223

bet eftc vltiraum non in potentia , fcd in adu.
Illud cnim cft vltimum in potcntia rcfpc(fiu ali-
cuius ,quodeftcontinuum alteri ;illud vcro efl
vltimura in zCka , quod cft aftu diuifum , acqu»
alteri contiguum : verbi gratia, tocum conci-
net parccm , vc humcrus concinct brachium*
non quidem vt locus locacum, fed quia cft
continuus brachio , atquc adco humerus non
cft locus brachij : quia non habet vltimuni
SL&a versus brachium ; & cadem racione ocu-
lus , qui eft continuus ccrebro , non cft in il-
lo tanquam in loco. St aucem cfTec difconci-
nuus, illa fupcrficics ccrebri circumcangcns ocu*
lum cfTcc proprius locuseius; ccenim quia eifct
vltimum adu concincncis , eflec primus locus
oculi.

EXPOSITIO TEXTVS.

Iy^m igitur i manifeiJum ex his,Scc.Hoc eft quin- « ^^
rum capiculum , in quo Philofophus inquirit Xext. jt»
definicionem loci. Ec diuidicur : quia primo in-
quirir parciculam ponendam in dcHnicione loci*
Sccund6,particulam ponendair per modum d*f-
ferentiaB. Et terti6 concludic dcfinicioncm loci.
Secuhdum ibi : yit autem fi«.Tertium ibi: §iuare
continentis terrmnus. Itcm,prim6 ponic conclufio- jj^fi rattu^
ncm , & probac. Sccund6 , probac minorcm fu«
fua: rationis , ibi : Sed propttrea quod. Eft igitur
conclufio ifta : Locus cft terminus corporis con-
tinentis. Probacur •■, quia vel locus cft maceria,
vcl forma,veI fpatium feparatum inter latcra
corporis contincntis,veI tcrminus corporis con-
tinentis; fed non eft aliquod prxdi6lorum trium}
igitur rclinquitur quartum. Maior patct : quia
non cft aliquid aliud , per quod pof&nt faluari
condicioncsloci priiis pofits.

Sed propterea quod. Hic probat minorcm. Et
prim6 oftendit , qu6d locus non fit forma. Sc-
cundo, qu6d non fic fpacium fepararum. Terci6,
qu6d non fic maceria. Quarc6, concludit defini-
tioncm fuam. Et quinto, infcrt confidetacionem
de locoelledifficilcm. Sccundumibi:£4f«^-
iem. Tertium ibi : Et materia etiam. Quartum ibi:
Si igitur nihilhorum trium. Quincum ibi : Ftdetur
autem. Pr{m6, prxmiccic quarc forma videtur ef-
fc locus ; & intelligit per formara vlcimam fu-
perficiem corporis conccnci, qus videcur efle lo-
cuSiPrim6,quia concinet locacum. Secund6,quia
ipfa , & vcrus locus , fcilicec tcrminns corporis
continentis , funt aequalia. Terti6,quia locus vc-
rus, & cius fuperficics func fimul : igicur propter
iftas eonuenicntias cxttema fuperficics corporis
contcnti vidctur efTc locus , quod tamen cft fal-
fum: quiaillz fupcrficies funt tcrmini diuerfb-
rum corporum : vna enim eft terminus corporis
contenti , & alteraeft tcrminus corporis conci-
nentis ; raod6 locus debec eire cerminus illiuSj
quod eft fcparatum \ locato : igicur impoflibi-
le eft > qu6d extrcma fuperficics locati fic cius
locus.

Ex 1 eo autem. Hic probat , qu6d locus non * f,
fit* fpaciumfeparatum,Ecprim6prxmictic;qua- ^ext. %g.
re locus videcur eirc huiufmodi fpacium , & cft •> Locu^ »»» 'A
motiuum iftud , quod vidcmus ,qu6d ineodem fi^f""" /'(*•■
Vafe prim6 eft vnum corpus ; poftc.ialiud ma-
ncntcconfimili diftantialatcrum corporis, quod
non cflcc , nifi fpacium incerceptum inrer huiuf-
modi latcra,cfrec recepciuum , 8c locus. Hoc
autem probattriplicitcr. Sccundo ibi : Si autem.
T 4 Tfctiii

224

Lib. I V. Phyficorum

Text. }8.

tit> ejfe mate-
riM,

Tertio ibi : Non eft Mtetn. Prima ratio cft , quia
friiftraponitur talis dimenho fcparataad facien-
dum parces continencisdiftare ab inuicem, cum
aliud corpus fuccedens ppceft facerc part«s difta-
re , ficuc priiis diftabancper corpus , qu©d crans-
fertur dc illo loco.
Tett. 37. «S"* autern j ejfit ali^Hod Jpattum. Secirhda racicK

ouia Ci efrcc tale fpatium fcparacum , fcqucrccur
quod eilencl infinica loca , quod cft impoilibile:
quia cunc eftct loci locus , & irc in infinicum. Et
patetconfcquenciaiquia = cuiuflibec totius funt
infinicac partes, quarumquailibccliaberec locum
ijbi proprium.fciliccc parcem fpacij fcparaci,quod
cft locus cocius.

Noneft atitem. Ponicur tcrcia racio : quia ad
praedidam racionem poceft refpondcri.negando
confequeuciam : quia cocum bene cft in loco per
fe ; ("ed pars cfTet in ioco per accidens , fcilicet ad
locationem cocius. Hocnon valec:quia fequc-
retur , quod nihil ellet pcr fc in loco , nifi totuS
mundus : quia nihil aliud a mundo eflct in lo-
co,nifi ficuc pars mundi in parce loci cotius mun-
di , & fic quodlibec aliud a mundo cilec in loco
per accidens.

Et materia 4 etiam. Hic oftendit , quod locus
fit materia.Vnde antiqui mouebantur ad panen-
dum locum efle matcriam. Primo proptcr hoc>
qu6d,ficut in loco fibi inuftem fuccedunt diuerfi
mocus , ita eciam in materia fiunt fuccefllue di-
iierfa: tranfmutationcs. Secundo proptcr hoc,
quod ficut locus manet,rcmoto locato, itaetiam
manet matcria fadta tranfmutationc. Tertio ficut
locus eft infeparabilis a locato ad iftum fcnfumj
quodficut locus nonpotcft efle finc Iocato,ita
materia non poteft eflc fine forma. Vnde propter
iftas fimilitudines accipicbant phantafiam, qu6d
locus eft materia.

Kentm illud^uidem.. Improbat iftud dupliciceri
Primo, quia raultiam diH^erunt ab inuicem tranf-
mutatio fada inmateria,& tranfmutatio fafta
in loco.Vnde tranfitiutatio ^ materix eft fubftan-
tialis,& propter hoc dicimus,qu6d illud eft aqua»
quod prius fuir acr,id cft, illud quod nunc eft in-
formacum forma aqus , prius fuic informatum
formaacris : fed tranfinutatio fadra in loco , cft
mutatio localis folum , & ideo ab ifta mutatione
habcmus alium modilm loquendi,vt diccndo,vbi
pri us fuit aqua,nunc cft aer.Secunda ratio cft ifta:
quiamateria ell indiuifaabco cuius cft matcria,
& non continet ipfum,imm6 matcria continetur
locoilocus autem cft feparatus ab eo,cuiu$ eft lo-
cus:igicur locus non cft materia.

Si igitur 5 nihil horum trium loctts efi. Hic con-
cludic pra^diAam conclufloncm , fcilicct , quod
locus non cft matcria , ned forma, ncc fpacium
feparacum intcrccptutn intcr latera corporis
contincntis ; fcd cft terminus corpocis * con-
tinenris.

ZJidetur 6 autem <i%»«V,&c.Inf'ertcorollarium,
quod confideiatiodelocoapparct difficilis^quia
propter rationes pra-didtas in principio, qua: fa-
ciebanc difficultatem de loco, adhuc prxdi&x
flmilitudincs mouent ad poncndum, qu6d locus
fit materia,vcl forma. Similicer infenfibilitas
acris mouct ad poncndum , qu6d fpatium fc-
paratum fit Iocus;quia cx quo in vafc non ap-
paret corpus fenfibile, vnigus credit,qu6d ni-
hil facit diftarelatcra vafis , nifi prsecisc dimen-
fio feparata.
Text.41. f^t autem 7 vm. Hkinquirit particulam po-

toeUinoHtfi
nHUiri»,

3$'

Text. }5».

Text. 40.

nendam in dcfinitione locf,per modum difreren-
riae ; & vult probare , qu6d locus eft immobilis.
Vnde per hoc eft difrcrcntia vafis a loco : quia
locatum in vafe fimul mouetur vafe moto , &
quiefcit ad quierem vafis. Deifta immobilitate
dimitto vfque ad qua:ftioncs.

Gluare continentif termifttu immobilii primtu , fo-
cui efi.Hic concludit dcfinitionem loci.Secund6,
dcclarat illam,ibi:

u4ttjue profKer hoc medium.D efinitio cft i{ka.,Lo-
CM efi terrninus continemu immobilii primm : Sc po-
nitur terminus per modurh gcr>cris , quia locus
cft tcrminus , qua: eft fuperficics : ponitur conti-
nentis,id diftef entiam vltimac (uperficici corporis
conrcnti , qus non eft locus , eo quod non eft
fcparata a locato : & ponitur immobilis ad diffc-
rentiam vafis, quod mouctur cum locato ; & po'-
nitur primtts , id eft , immediatus » ad dcnoran-
dum , qu6d locus eft fupcrficics , & fupcrficics
contincntis immediata locato , ad difTctcntiam
fivperficiei conucxa corporis locantis.

yitcjue 8 propter hoc medium. Hic declarat defi-
nitionem. Prim6, qu6d locus eft immobilis. Sc-
cundo , inferc coroUarium. Ec certi6 y declarat^
qu6d locus fit terminus corporis continentis.Se-
cundum ibi : ^Utare citm leue. Et tertium ibi^: Pro-
pterhoc. Dicit prim6, qu6d medium coeli, & vlti-
mum, id cft , vltima fuperficies coeli versi^s nos,
cft locus fimpliciter furfum ; fed mcdium coeli,
id eft, fupcrficies continens corpus in mcdio cce-
li ) id cft , rerra , eft locus fimpliciter deorfum:
mod6 ifta duo femper mancnt immobiIia,quiaIi^
cet circa medium moueatur,tanYen immobile cft
ratione diftantiae ab iftis infcrioribus;& ideo
cumjur/ttm ,& deorfum, qux funt difFercntia: lo-
ci , fint immobiles, fequitur qu6d ^ locus fit im-
mobilis.

§lj*are ckm leue. Infert coroliarium , qu6d
leue naturaliter mouetur furfum , & graue dcor-
fum naturalitcr ; & ide6 locus deorfum eft me-
dium , fcilicet locus tcrrae , & ad medium , id eft^
locus aqu£; fcd locus furfum eft ipfum vltimum,
id eft, vltima fuperficics cueli vcrsias nos, velad
vltimum,id cft,locus aeris.

Etpropter hoc. Hic dcclarat» quod locus cft cer-
minus corporis continentis propter duo.Prim6,
quia ille terminus corperii continentis continct lo-
catum ad modum vafis. Secund6,quia illc tcrmi-
ims efifimulcumcorporelocato, cxponendo ly fimul
priuatiuc , fcilicct , per priuationem corporis in-
tcrmcdij.

ANNOTATIONES.

* T Ocusnonefijpatiumfiparatum, Hota,qu6d
X_jantiquidiuerfimodepbnebant locum efle
fpatium feparatum. Quidam enim dicebant ta-
lefpatium efle corpus animatum indiuifibile,im-
mobile, &immatetialc. Alij dicebant non cfTe
quid rtfale , fed fecundum fe quoddam vacuum,
cuius ejfeeiai carentia corporis , vt replcri pof-
fct. Alij putabant inter cxtremitaces , feu lace-
ra fuperficici alicuius concinencis cfle fpacium,&
inccrualluminccrceptum , quod quidcm erat di-
menfiones quajdam dePr^dicatncnto Quantita-
tisjin quibus corpus locatum rceipicbatur ; quas
dimcnfiones dicebant efrc immobilcs, vt fic fuc-
ccdcntia corpora in ipfis poflent locari : qua: ct-
iam dimenfioncs penetrabantur cum corporcad-
ueniencc , cciam iecundum piofunditatem ; & fic

cocuin

Lsel differtti^
ti».

Dtfiniti» Iteit

Leeus eP iHi'-
mobilm.

3J*

teeusijHit^
minui eoife^
ris tentintn-
tit.

3^.

Lieeejftfia*
tium fip»r*-
tum diutrfi-
modi pontbitt
nnti^ni^

Qusftio I r.

11$

totnra locatum crat in loco fccimduni quamlibet
dimenfionem.

*> £t eft motiunm iBud, Nota, quod iftorum opi-
nio ( vt clicitur ex Commentatorejfumpta eft ab
«ftimatione vulgi. Cillm enim in doHum vacuum
infunditur vinum, vulgares non putant vinum
recipi in dolio, fedin fpatio iIlo,VDi enim aifrem
non experiuntur , exiftimant efle fimpliciter va-
cuum : ob idquealiqui antiqui,aut Platonici,aut
ali j , diccbant efte in illo inani quafdam dimcn-
fiones interminatas, quae erant quantitates fepa-
•> rata: ab aere inde exeunte , & a vino fubintran-

te , qua: quidem fc penetrabant priiis cum acre,
& poftea cum vino , eo modo ( vt opinor ) quO
Chriftiaili credimus corpora gloriofa cum quan-
titatc cceli fc penctrare. Dicitquc Ariftoteles
hanc opinionem aliquam haberc apparcntiam:
quia fi ibi non eflet aliud prartcr corpus conti-
nens, & corpus contentum, fequeretur,vel quod
locus non eflct aliud a Iocato,vel i corpore con-
tincntc , quorum vtrumque eft falfum. Confe-
quentia eft nota : quia ibi nihil aliud eft intelli-
gcrc. Minor probatur , quia manentc eodem lo-
co ,mutatum locatur : ergo diftindlum quid cft
locus ^ locato. Similiter manentc eodcm loco,
nonmanct idcm corpus continens : ergo locus
aliud cft a corporc contincnte : fcd nihil aliud
intelligi potcft cfle prartcr corpus contincns , &
contcntnm, nifi dimcnfioncs {patij in nullo cor-
porc cxiftentis : crgo talcs dimenfioncs, vel fpa-
tium funt locus.
} 7. * Patet conjfeejuentia , tjiuia cuiu/lihet tetim , &c.
P*rt'n«n efi Nota,qu6d parsnon cft pcr fc in loco , quia non
t*rfr in Un. poteft vndiquc ambiri.a loco.Si enim per fc am-
birctur a loco, fingula: partcs pcrfecflcntinlo-
co;fcd idco pars cft in locojquia eft in toto,quo<!
eft pcr fc in loco.Ex hoc patct confcquentia,nam
fi datur ifttcruallum, quod fe pcnetret cum loca-
to,omnc$ partesj&paniculxlocati vndiqucam-
bircntur,atque pcr le cflent in Iocd,fcd tales par-
ticulac funt infinit«:crgo loca crSt infinita firaul.
UtnUqu/t- ^ Vnde trmfmutMio materi<t ejt /itbfltmialit.
ttmtnpth- Nota.quod Ariftotelcs cxcludit matcriamefle
locum triplici conftituti difFerentia.Prima,qu6d
matcria ita rccipit fucccffiuc formas , vt virtute
illius idcm fubie<£him recipiat in rcdo diuerfa
prardicata fucceffiue:nam ptoptermateriam,qu«
manet eadcm, conccdimus aliquo modo id quod
crat aer, nunc cflc aquam,& propric id quod erat
album , nunc eflc nigrum. Dc loco autem noti
ita : fedin obliquo concedimus , qu6din codcm
loco vbi crat acr , nunc cft aqua. Secunda difFc-
rentia eft,qu6d matetia recipit formam tanquam
fubiedum ; & ide6 materi^ , & forma non fepa-
rantur , fed funt vnum fubieiSko : omnia cnim
qu£ funt in Petro,funt idem fubiedo : locus au-
tem non ifto modo recipit Iocatum,fcd tanquam
rcs diucrfa.Tertia diffcrentia eft,qu6d locus con-
tinet locatum : materia vcro non continct for-
mam,fed fuo modo continetur.
j^.^ ^ E[l temimHi corforis continemis . Nota, qu6tl
antiqui , vt infra text. 61. copiofius patebit * di-
menfioncs illas, & fpatium feparatum cenfcbant
cflc accidens pcr fe fubfiftens fine fubiedo : qux
cum rccipiuiltcorpus Phyficum, excrccnt vicem
loci : cum vero carcnt illo ,ccnfebant efle va-
cuara. Et propterca" appellabant illud fpatium
Vacuura fcparatum , fcilicet a corporc Phyfico,
atque adeo , nc quis puret locum continere illas
dimcnfioncs imraobiles fupra impugnaras > fubt-

dit Ariftotelcs intext. 59. quod percontcnium
nihil aliud intcUigit, quam corpus ipfum mobile
fccundiim locum.

f Sf(juitHr yt^iiidlscM/itimmolrilif. 'NoKHtCiuod t-^fu* &'«i>$
Ariftoteles probat locum eflc immobilcm pcr /""'""■•
difftTcntiam vafis.Si loci. Quamuis enim vas,&
locus multum conucniant ( vtrumque enim cft
continens cxtrinfccuA, & diuifum arc)difFe-
runr tamen , quia taic continens dicitur vas , fe-
cundum qu6d eodcfcrtur , & mouotur conten-
tum; fed cont inens dicitur locus fecundum quod
abipfo , & ad ipfum natum eft moucri locatum}
ipfo manentc;cuius figmim eft, quia fi continens
moueatur cum contento , vt pars fluuij cum na-
ui , vtimur continentc vt va(e , & non vt loco,
& magis vtimur in lali motu locali fluuio , & ri-
pis tanquam loco , quam ipfa aqua dcfercnte.
Vnde totu$ fluuius magis locus cft , quia immo-
bilis oranis. Nam illud dicitur immobile, vt ad
prarfens fpedat, ad quod corpora naturalitcr
mouentur , qux cum ad furfum j & deorfitm mo-
ueantur : & illud quod eft vltimum in corpori-
bus circulariter motus versus nos femper manet
in eadem diftantia, & elongationc ad nos , & di-
cixar /itr/ifm ; quia eft vltima fuperficies corporis
coeleftis versus nos,& fimiliter medium vniuerfi,
id cft , centrum cft locus dcorfum , quac furfumt
& deorjim fcmper manent ; idco locds immobi-
lis dicitur:quaproptertcrra,quac fimplicitcrgra-
uis cft, ad mcdiumtendit , qui cft locus ekorfum,
ignis , quia leuiffiraus furfum tendit , & ad vltt-
hium ; aqua ver6 , quia non tam grauis , eius lo-
cus cft circa mcdium,& fimiliter acr,quia non lc-
uiffimuSjCius locus eft circa vltimum.

Qjr iE S T I O II.

TJtrum iocM fit ^nimm fipelramm»

fiue ^attum contentum inter

iatera contlnentu?

Atift.r.f.Thenii{l.&Siinpl.<W.Auer:r«iR.)^.Aaic.iy«rj$Er.
f.tf.Alb.Mag./r4^.i.r.8. & j.D.Thoni.^iff.i i.(^ 'fufc.
^i.icoiMS quodl.i i.Cinon.q.i.»rt.i.Saar.ttm.i.MetMfih,
di^-% I ./iff.t.Fonfeca j .Met.c. j feB. t .Coaimb.4. Phyfic.
e.^.q.i. Ruuias ibid.f.i. & r. Coroplac.i/']^.i^.}.i.5.x.
Fuentes f . i jUffie.i.

R G V 1 1 V R. quod fic : quia nifi locu$
^l^eflct fpatium reparatum , fequctetur,
Jja0qu6d aliquod corpus eflet finc loco.
Confequcns eft inimaginabile : quia inimagi-
nabile cft,vt vidctur qu6d fit aliquod corpus,
quin fit alicubi. Probatur confcqucntia , quia
torus mundus categorcmatic^ loqucndo , cft in
loco , & tamcn non poteft imaginari locus eiusj
nifi ponatur efle fpatium fcparatum,ergo,&c.

Secund6 , illud eft locus , in qub diuerfa cor-
pora fibi inuicerafuccedunt ; fed in fpatio fepa-
rato diucrfa corpora fibi inuicem fucccdunr.
Exemplum,fi ad imaginationem , vna colum-
haannihilaretur,aerc circumdantc non moto Ib-
caliter,tunt in illud fpatium , quod nunc oc-
cupat columna , potcft fuccederc aliud corpus:
ergo,&c.

Tcrti6 , iilud cft locus * quod continet loca-
tum;& eft squalc Iocato;fed fpatium fepara-
tum continct Iocatum,& eft xquale locato ; igi-
tur,&c. Maiorpatct : quia foli lococonucniunt
illx proprictates.£t minor probatur,quia fpatiutn

contiQcns

K

226 Lib. I V. Phyficorum

fiionu.

jTnptjJlbile efi
fe(undum A~
riftotelem »li'
qutd cerpus
rreari extr»
taclum.

Secftn-iSftJem
ditrHr.'lef>i{{o
Jpjriut/ijipa^
ratum.

continens aiiqnoH corpus en; pr«cisc tantiim fe-
CundiKH omncm dimenfionem,quantum eft illud
corpiis.

Quarto.vel locus cft vltimura cdrporis contf-
ncntis , vel fpatium cohtentum uiter latcra c«r-
poris fontincntis:qiii^ probatumcftpriiis, quod
non fit materia, vcl formajtvon potcft dici, qnod
fn vltimum corporis contincntis : quia nullius
corporis cftdarevltimum,& quocumque dato»
Conuenir dare alterius.

Qiiinto fequcretur , quod nullum corpus pof-
fet rcdire in eundcm locum , in quoprius fiiir.
Confcqucns cft hilfum : quia de multis corpori-
bus dicitur, quod funt vbi priils fuerunt. Proba-
tur confcquentia , quia non apparct impoflibile,
quod corpus pofHt ingredi in eandcm fupcrfi-
ciem , in qua prfias fuit ; ideo fi debet redire in
eundem Iocum,hoceft in idem fpatium.

Sexro, fequeretur quod aliquod corpus moue-
tetur localiter , quod tamcn non elTet in loco.
Confequeus eft impo(nbiIe,& contra Commcn-
tatorem in ifto quarto,comm.4 ? .qui ponit difFc-
tentiam inter cllc inloco ctorporum circularitcf
motorum,& illorum qux mouentur motu rcdtoj
quia quando aliquod mouetur motu red:o,necef^
fe eft, quod propric,'& per fe fit in loco. Confe-
quentia patet, quia pofito quod totus mundus
moueatur motu refto, tunc non eflet in loco,nifi
fpatium feparatum ponacureiuslocus.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in iftoj
text. ? 6. & 3 7. & inde. Et probatur ex alio ; quia
tuncfequererur , quoddimenfiones penetrarent
fe : quiadimenfio fpatij fcparati eftct «quc lon-»
ga , acquc lata , & aquc profunda , ficut corpus
contentum infra ipfum , & perconfequens illas
pchctrarentdimcnfiones corporis,& c conwa.

In quacftiorteprim6 videbitur , an fit aliquod
fpatium feparatum, vel aliqua diftantia feparata.
Secundo videbitut , pofito quod talc fpatium ef-
fet,an cflTet locus.

Quantum ad primnm,notandum eft fecUndiim
AriftoteIem,qu6d impofGbile eft aliquod corpus
crcari extra coelum , aut ctiam aliquod vacuuitl
fieri infra cotlum : & ide6 apud iplum nulla po-
tcft fieri ratio ad probandum fpatium feparatum
cflle. Scd quia pos concedimus ex fide,qu6d Deus
poteft vtrumquc facere ; ide6 cx illa poflibilita-
re,& imaginationc arguitur,qu6d de fa£lo fit
aliquod fpatium feparatum , vel faltem pofljt ef-
fc ; quia Deus potcft creare vnam fabam , vel
vnum lapidem fupra conuexum vltima* fpha^ra?,
&illum mouerc motu redto elongando acotlo,
tunc ille lapis plus diftabit a coelo , qu^m ptius;
quia priiis tangcbat coelum , & nunc non tangit,
& non diftat nifi per fpatiuin feparatum intcr-
mcdium : igiturde fafto cft aliquod fpatiiun fe-
paratum.

Secund6, quia extra iftuni mundum Deus po-
teft crcarc vnum alterum mundum;& non in in-
diuifibili ; igitur in diuifibili, & non in alio cliui-
/ibili, quam in fpatio fepar.-ito:igitur dc fad;o eft
illud fpr.tium feparatum.

Tertio , creet Dcns cxtra mundum iftum tres
mundos tangcntcs fe inuicem fecundum pun<5ta
eo niodo , quo fphTta: fe tangunt ; tunc latera
iftorum mundorum diftant ab inuicem t & non
nifi per fpatium fep3ratum:ergo,&c.

Quai tu,fint A & ^,duo Iapidcs,quorum vnus
fit Parifiis , & alterRoina?, & fintC, D,duo alij
lapidcs, qui tantira diftent pcr pcdale;tunc anni-

hiletDcus omno mcdiutninter iftosl.ipides;tunc
qua^ro vtium ifti lapides </iftent abinuicem , vel
non ? Si fic,habctur propofitum,qu6d fp«ium fe«
paratum cft diftantia. Si non:contra,quia iftiia-
pides non tangunt fe:ergo diftant.

Item , non poteft afllgnari ratio , quomodo fe
haberent ad inuicem lapides yi,B, quam lapides
C,D, quod eft impoflibile; quia inter lapides
yf,5,patct efte fpatium longitudinis centum leu-
carum, & inter lapidcs C, D, non poteft eflc cor-
pus vnius pedis.

Ad omncs iftas rationes faciliter refponderet »•_

Arift.ncgando cafum,in quolibet.Cum arguitur; KuSSeft&a.
dico admittendo cafus»& pono iftam conclu- tium fepar»-
fionem.NulIumcft fpatiumfeparatum.Probaturj "*"'•
quia ifta eft falfa alic^nod eftjpatium : igitur ifta ne-
gatiua eft vera , nullum ejl Jpatiumfeparatum. Te-
net confequcntiaperlocum a contra(lii5koriis;&
antecedens apparet : quia propofitio aflirmatiua
eft falfa , cuius alter terminus pro nullo fuppo-
nit : modo ifte terminus jfiatinm feparatum pro
nullo fiipponit:quia fpatium feparatumnihil eft:
quia fi cilec aliquid , iam non cilct fpatium fcpa-
ratum;ergo,&c.

Ad rationes. Ad primam dico, quod propter
motum localem rcftum non opottet ponerc ali-
quod fpatium feparatum circundans mobile,
quod mouetur;& ide6admiflbcafu,Deu»moue-
rct fabam, dico, quod faba nec tangeret coelum,
ncc diftaret a ca;lo,fed poteft diftarcpofito qu6d
Deus crearct intermedium corpus. Ex quo pater>
qu6d nunc de fa6to nullumeftfpatium,necdi^
ftantia extraccelum,imm6 ifte mundus, fiuein
ifto mundo eft totum fpatium, feu diftamia tota,
quod eft in rerum natura.

Ad fecundam,concedo qu6d Deus poteft crea-
revnum aliiun mundum;& nonoportet qu6d ^»
creet ipfum in diuifibili, vcl in indiuiflbili , quia
in nihilo poteft cum creare.

Ad tertiam,dico qu6d illi mundi fic fe tangcn-
tes non diftarcnt nifi fecundtim lineas circulares>
fecundum quas eft corpus intcrmediura.

Ad quartam,dico qu6diIlo cafu pofito,lapideS
non diftarcnt abinuicem,nec fe tangereht. Et fic
patet,qu6d nulla eft diftantia , nec rpatium , ncc
poteftcfle quin fitaliqua quantitas faciens difta-
rc,vt corpus,linea, fuperficies. Et haec de primo.

Quoad fccundum,notandum quod aliqui ima- y^
ginantur *,qu6d contentum fp.itium infralatera
continentis, quod eft prxciscacqualccorpori lo-
cato,& contcntojcft locus ipfius : & tale fpatium
cft quandoque cum alio cofpore circundante, vt
columna , & fpatium fuum continetur acrc ; &
quandoque huiufmodi fpatium eft fine corpo-
rc cxtrinfccorcontinente , cuiufmodi cft fpa-
tium continens lotum rhundum :•& tunc ifto fc-
cundo modo dicunt fpatium eflclocUm , & iftam
opinioncm probantrationibusantc oppofitum:
& ifta opinio eft multum probabilis, ncc po-
teft euidenter impugnari. Attarocn pono con-
clufioncm contrariam. Locus non cft fpatium
fcpan-itum. Probatur ; quia Ci fic ; fequcrctur
quod corpora naturalia non moucrentur ad Lttut ntn tlt
uia loca. Confcquens eft falfum , vt patct 4. if"""""/'?*"
huius, tcxt. 56. Et probaturconfequentia:quia
illud fpatium nihil eft,vtpatct ex primo arri-
cuIo:mod6 ad illud, quodnihil eft, non mo-
uetur aliquid naturaliter. Sccundo , fequcre-
tur quod non eflct ratio , quaregratic mai^is de-
fccnderet dcorfum, quam afccndcict furfum, aut

quud

Qu^flio 11.

227

qu^d fnoueretur ad aliam differentiam pontio-
nis i confcquens eft falfum : quia femper vide-
mus ipfum afcenclerc. Confequentia patet, quia
in illo fpatio feparato non cft diuertitas pamum>
propter quam graue debeat potiiis moueti ad
vnam partem , quam ad aliam. Teitio fequere-
rur, quod elfent locaa(^u infinita ; confequens
eft falfum , & irapollibile : & confequentia pro-
batur , quia in quolibet corpore funt iniinitz
pattes.quarum quazlibct eft aiquc per fe in fpatio
feparato imaginato ficut & totum ; igitur fi illud
fpatium fit locus , fequitur quod erunt loca in-
finita.

Nunc ad rationes.Ad primam.conceditur con-
fequens , quod mundus totus categorematicc
fumptus non eft in loco : quia non habct fuperfi-
cicm extrinfecam citcundantem ipfum.

Ad fccundam,dico quodeft vltimafupcifieies
corporis circundantis , quar eft vcrsus locatum,
ncc cx hoc fequitur quodfit dare vltimam par-
tcm proportionalem : quia fupeificies non eft
pars proportionalis corporis.

Ad tertiam,ncgatur maiorjfed debet plus addi,
quod illius corporis in quo diuerfa corpora natu-
ralia fibi inuicem fuccedunt, locus fit fuperficics
terminata ad corpus fuccedens, feu locatum.

Ad quartam , negaiur anteccdcns : quia tale
fpatium nec eft «quale,nec inzqualc. Item, non
c6tinet;quia nihil eft,ide6 nullo modo cft locus.
Ad quintam,potcft vniucrfaliter concedi con-
fequens.Et quando aliquoties dicimus quod cor-
pus eft in eodem loco, vbi prius,vcrum cft aequi-
ualenter : quia cundcm fitum , & ordinem habct
nunc ad corpora quiefcentia , ficut antc.

Ad fextam^^conccdo quod Commentator po-
nit differentiam illara : quia credit impoflibilc
c& ficri vacuum infra mundum,vcl aliquod cor-
pus moucri extra mundum motu redo.

ANNOTATIONES.

a A Lujui imaginantHr tjuod jpat'utm contentttm,

XjL&c. Nota , quod Philoponus przcipuus

Ariftotelicns in hac re defcrcns Ariftotclis fcn-

tentiam, exiftimat locum efle interuallum quod-

dam finibus conclufum trina dimenfionc praedi-

tum. Quod antcquam probet , fupponit , quod

huiufmodi fpatium eft trina illa dimcnfio abf-

que fubftantia longitudinis , latitudinis , & pro-

funditatis ; cui fpaiio diuerfa fuccedunt corpo-

ra , & quod fpatium quodlibet coi pus occupat;

vt fi imaginemui vas omni coipotc caicns , illud

fpatium, & intciuallum quod eft inter latcra va-

fis , cft huiufmodi trina dimenfio , in qua recipi-

tui coipus ab illa diftinfkum ; quod fpatium , &

trinadimeniio eft locus. Hoc fuppofito,fic pio-

bat intentum : Proprietates,quas conueniunt lo-

co, potius apparent conuenire interuallo , quam

fuperficiei ; ergo potius interuallum cft locus,

quam fuperficies. Probaturanteccdcns, fi huiuf-

modi intcruallum eft locus , tunc facilc apparet,

quoraodo locus cft aequalis locato omnino,quan-

doquidem ti inam habct dimcnfionera ficut coi-

pus locatum. Infupei huiufmodi inteiuallum eft

iramobile quod loco tiibuitui , neque mouetur

per lccidens, ficut fuperficies : manet enim illud

jnteruallum perpetuo corporibus variis in eo fuc-

ccd.entibus.Et quod immobile mancat probatur,

non cnim moueri poteft fecundijm fubftantiam,

quia non cft fubftantia ; nequc fccundum qua-

litatem', quia non cft qualitas ; nequc fecun-
dtim quantitatera , quia nequit augcri , aut mi-
nui ; ncquc fecundum locum , quia loci non ell
locus; ergo omnino tnanet immobilis, atque
adeo eft locus.

Secundo probatur. lUud ponendum cft pro lO.
loco , quo melius foluuntur dubitationes , quac
habentur de loco ; fed pofito interuallo pio lo-
co , melius hoc confcquitui , quam pofiia fu-
peificie ; etgo , &c. Maioieft Aiiftotelis c^^. 4.
huius Ubri ; & minoi indudione probatur pct
omnes dubitationes , qua> accidunt circa locum;
hoc enim pofito , faci4e eft faluare quomodo
locus contineatlocatum , quoraodo maneat im-
mobilis , &c. Tcrtio probatur ; facilius foluun-
turdubia, quaecirca fpatium , quam ea, qua:
circa fuperficicm contingunt ; crgo potiijsfpa-
tium eft locus , quara fuperficies. Probatur an-
tccedens : difficilc cnim cft foluere quomodo
fuperficics contineat locatum , & fit immobi-
lis , &c. Non autem eft difficile folucie inftan-
tias circa fpatium : fi cnim poncie inteiuallum
dubites , ne inde vacuum concedas , quod eft
inconuenicns in natuia , eo quod illud tale in-
tciuallum , quod pisEtci coipus locatum poni-
tui, cft fuaptc natura vacuiim , facile rcfponde-
bis non cum Epicuro , ( cuius eft etiara hxc opi-
nio) diccntenon clfe inconuenicns daie vacuum
in natuia ; fed cura Philopono diccntc , quod
quamuis fua natuii tale fpatiumfit vacuum.quia
diftindlum quid eft a coipoie , non tamcn datur
Cnc coipoTC , ficut mateiia , quae diftinda eft a
foimx , nunquam datur fine foima. Et luifus, fi
fecundo dubites ponere fpatium pio loco , quia
co pofito , daietui infinitum, illud fcilicet quod
eft extia ccelum,poteftque fufcipeic corpus;quia
ciim non habeat finem , co quod ncquc fuperfi-
ciem : fuperficics enim eft in corporc , intei ual-
lum autcm coipus non cft , quarc infinitc cxten-
ditur.Qupd quam falfum fit dati adu infinitum,
tertio libro oftcnfum eft. Refpondetui quidem
talc fpatium non elfe infinitum,quanrum ad cor-
pora fufcipienda necefle fuerit : neque fatendum
cft fuperficie carere, qux finis fit iilius trinz di-
mcnfionis.

Ad rationes autetn Ariftotclis, quibus pioba- I \-
bat fpatium tale dabilc non efle : quia inquit Ari-
ftotcles cx eo fequcrcturdari infinitum , rcfpon-
det Philoponus negando fequelam : intcruallum
cnim huiufmodi , ciim non corpus , fed tiina di-
mcnfio fit,quando coipus talc leplct fpatium,in-
diuifibilc eft;quia incorporcum;corpus autem di-
uidere, quod incorporeum cft,minirac poteft.

Ad aliam rationcm, qua: probabat, fi fpatium
cfTet Iocus,tunc cfle plui a loca fimul : Rcfpondct
nonefleinconucniens daii firaul pluia loca hu-
iufmodi ; eo quod intciuallura eft incoipoieum,
quaie vnum alteium non impediet , ficut in mel-
le ; veibi gtatia , funt pluia incorpoiea , fcilicet
coloi, dulccdo, &c.

Nota fccundo , quod licet ha:c opinio contia
Aiiftotelem militct , a multis tamcn piobabilis
reputatur : quia tamcn eara refpuit hic Doftor
Subtilis , idco a nobis ampleftenda non cft , at-
que adeo , ad eius rationes in hunc modum
refpondco : & ad primam cum Scoto in icfpon-
fione ad quartum , quod talc fpatium non eft
zquale , nec inxquale. Item non continet , quia
nihil eft : fi enim aliquid eflct;duo quam maxima
fequercniur abfurda. Primura , quod daretur

accidcns

ii8

Lib. I V. Phyficorum

accidens (iqe Tubiedlo , hoc autetn maius abfut-
idiim eft , quam dicere fupeiHciem efle locum.
Quod autem daretur accidens (ine fubie^o , pa-
tet, quia lale fpatium ponitur a fubiedo fepara-
tum, & diuifum. Secundum abfurdum eft, qu6d
duo corpora fc penetrarent,quod naturaliter cft
impoflibilc. Probatur fequcla.quia tales dimen-
fiones quantitatis penetrantur cum dimenfioni-
bus locatiicrgo datur penetratio corporum.Pro-
batur confequentia : quia penctratio non incon-
uenit in fubftantiis , quia abfquc inconuenientc
materiapenctraturcum forma: nequcin quali-
tatibns , fiquidem experientia docet qualitatcs
ciTe fimul in codcm fubiedo.vt dulcedo,& albc-
do in Iadle;ergo inconueniens penetrationis cor-
porum cft dc quantitatibus intelligendum ; ma-
ximum ergo abfurdum eft dicere,tales dimenfio-
ncs fc pcnetrare cum dimenfionibus locati , fi-
quidem abfolutc fcquitur pcnetratio corporum.
|i. Adfecundum refpondens,fuppono cum Diuo

Thoma immobilitatem loci pcnfandam eflc fe-
cundum d]ftantiam quandam apartibus mundi,
& fccundum fitum , qua immobilia funt , vt di-
ftantia, qui modo dilto a coelo , fcmper hic ma-
net. Et fihincali^moucor, manet hic diftan-
lia, & aliam acquiro ; ciim c/go locus non fo-
lum fupcrficics fit , fcd fuperficies eum diftan-
^ia certa Sc fitu , & ratione huius diftantis fit
immobilis , verum cft tecum efle immobilem,

?uamuis fola fupcrficies mutetur , quia fuper-
cics cum tali diftantia nunquam mutatur : ar-
que adeo melius faluatur immobilitas loci, po-
jiendo locum cffe fuperficiem , quam fpatium
fcparatum. Suppono fccundo, quod fuperficics .
pon tantum vt latitudo finc profunditate con-
fiderari debct ; fcd vt terminus ipfius profundi-
latis : cui fuperficiei vt fic , quod conuenit ipfi
corpori , conuenirc dicimus. Sicut quando duo
corpora fe tangere dicimus , non quidcm quod
penetratio corporum detur , hoc aifirmatur ; fcd
quia in fupcrficic fc tangunt. Similiter totum
locatum continctur a fupcrficic , quia cft tcrmi-
nus corporis , & cuiuflibct altcrius fuperficici,
& patiformitcr dicimus fuperficicm , quac locus
cft , a:qualem eflc locato , quia fuperficics con-
caua contincntis cft squalis locato, id cft,fupcr-
ficiei cqnuexx locati. Si enira fupcrficics con-
caua loci , qua: diftinguitur a corporc , extcndc-
retur ; & fimiliter fupcrficies conuexalocati , il-
Ix dua: fiipcrficies eflent omnino zquales fecun-
dum longitudincm & latitudincm, liam profun-
ditatem non haberent : nam fuperficics indiui-
fibilis cft fecundum profunditatem , & indiuifi-
bile additum indiuifibili non facit maius : at-
quc adco fuperficics conucxa locati poteft cir-
cumfcrri fupcr fuperficicm concauapi corporis
locantis , & nihilominus vna noncrit altera ma-
ior : & ex hac dodrina patet folutio ad ratio-
ncs , quibus Pfiiloponus probat locum eflc illud
fpacium.
l } . ^ Nota tcrtio , qu6d Auiccnna ficunde Uhrefii*
fiifficiemu t C4p.6. citat quorundam fcntentiam
affirmantium locum non efle quid reale ; fed fc-
cundum fc quoddam vacuum , cuius efle eft cft-
rcntia corporis , itavtrcplcri pofllt : vcrbi gra-
tia , fpatium, quod intra vas confideramus, fi|ibj
non fic acr , aut aliud corpus , illud talc fpatiutn
cft vacuum , aptiimque ad quodlibct rccipien-
dum corpus ; non tamen concedit hatc opinio
<lari adu vapuum : quia, inquit , tale fic fpatijim

fempcr vno , vcl altcro corpore repletur. Hanc
opinionem vidctur amplc^i Valcfius , candcm
Toletus probabilem rcputat. Sed contra hanc
opinionem fic arguitur : vel illud fpatium fccun-
d^m fc cft aliquid , vel nihil : fi nihil ; ergo non
eft locus. Si aIiquid;ergo fubftantia,vcl accidcnsj
fi fubftamia, ergo corporca,vel incorporca;fi in-
corporca , non potcrit efle extenfa & profunda
cum locato:quia hoc cft munus rei corporcae. Si
corporca; crgo habet quantitaiem,& tunc dabi-
tur penetratio corporum. Si accidens ; ergo, vcl
quantitas , vcl qualitas : fi quantitas , fccundum
omncs dimcfioncs dabitur penctratio corporum:
fi qualitas, crit accidens finc fubiedbo,& non crit
cxtenfum, ita vt in ipfo cxtendi pofllt corpus,

Qjf^

S T I O

III.

Zftrum locus fit yltlma Jh^erficies
corporu continentu,

Vidc «athores jutft. ttnttcidtnti cicaios.

R G V I T V R, quod non : quia illud non Ii
y eft locus , in quo non poflunt fibi in-
kJ uiccm fuccedcrc diucrfa corpora ; fed
in fuperficic non poflunt fibi inuiccm fucccdc-
re diuerfa corpora ; igitur locus non eft fupcr-
ficies.Maiorpatctper Ariftotelcm in ifto quarto,
tcxt. 3 . & 3 4. vbi probans locum cflc , arguit fic;
illud eft locus , in quo diueria corpora fibi inui-
cem fuccedunt. Minor probatur, quia non vide-
tur vcrifimjlc naturalitcr , quod acr confimiliter
diuidaturpcr corpus fucccdcns , ficutfrat priiis
diuifus pcr aliud corpus.

Sccund6. Illud non eft Iocus,quod non habec
virtutem conferuatiuam locati ; fcd fuperficics
non habct virtutem conferuatiuam locati ; ergo,
&c. Maior patet,quia cft vna proprictas loci : &
minor probatur; quia fuperficies cft quantitas,
quz non eft de potentiis adtiuis , vel pafliuis, vc
dicit Commcntator fupcr ifto quarto^comm.^S.
modo conferuare eft agcre ; igitur fi fuperficies
non potcft conferuarCjfupcrficies non eft locus.
Tcrti6, fi locus cflct fupcrficies , fcqucrctur,
quod duac fupcrficies eflent immcdiatae ; confe-
qucns cft impoflibile, vt patet 6. huius , tcxt. 2.
& }. Confequentia probatur:quia fupcrficies vl-
tima continentis cflet immediata fuperficiei con-
tpnti.

Quarto , fcqaerctur quod aliquid continue x.
mutarct locum, & non moucretur localiter;con-'
fequcns implicat contradidtioncm : quia moucri
localitcrnoncftaliud,quammutarclocum.Con-
fcquentia probatur , pofito quod ftante columni
non moti, aer continu^ deferatur per ventum;
ccrtum eft, qu6d columnaeft continue in alia,&
alia fuperficie acris;fi igitur fnperficics fit locus,
(equitur quod illa columna continuc mutarct
locum, & tamen pcr cafum non moueretur loca-
litcr. Confirmatur , quia arccm ftantcm fixam in
carapis dicimus cfle in codem loco, in quo prius
fuit , iam eft annus , & tamen cercum eft , quod
non eft in eadem fuperficie ; igicur locus nbn eft
fuperficies.

Quintd , fcqucrctur quod aliquid moucrctur
localiter , & tamen non mutarct locum ; con/e-
quens cft falfum : quia moucri localiter non cft
aliud , quam eife contiquc alibi,& alibi : igitur fi

aliquod

Qu^ftio 1 1 1.

4-

Ofini» nt-
puMlium.

Opinio re*-

Uiuifit qllt-
ftionit.

Mctttri loc»-
Itttr vnde
ali<iuid dic»-
tur.

aliquod non mutet locum ipfum , non mouetur
localiter. Confequentia probatur , pofito quod
aliquod corpus vna cum acre circundante ipfum
moueatur localiter; ita vt acquc Tclociter tunc
illud corpus continuc manet ineodem loco,quia
in eadem fuperficie,& tamen ipfum mouetur lo-
calitcr pcr cafum ; ergo,&c.

Sexco , quia locus & fuperficies funt diftindbe
fpecics Quantitatis , vt patet in Prxdicamemis;
igitur locus non eft fuperficies. Confequentia
tenct ; quia fi eflcnt eadem rcs , iam nort pone-
rentur fpccies diftindae.

Scpcimo , quia particulae loci copulantur ad
alium terrainum communem , quam particulz
fuperficici ; igitur locus non cft fuperficies.Con-
fequentia notaeft; & antecedens patct in Prae-
dicamentis ; vbi dicit Ariftoteles quod partes fu-
perficiei copulantur ad lineam ; fed partes loci
copulantur ad cundem terminum, ad quem par-
tes corporis.

Odauo , fi locus eflcc fuperficies , fequeretur
quod idem ellct in diuerfis locis ; confequens cft
falfum. Confequcntia probatur ; quia terra non
eft in aliqua vna fuperficic, fed in uiperficie acris
& aqus ; igitur fi locus eft fuperficics , fcquitur,
quod tcrra fimul eft in diuerfis locis.

Nono, quia locus debet efte oranino immobi-
lis.vt patet in ifto quarto , text.4i.& 41. fcd fu-
perficiescft mobilis ; igiturtalis fuperficies non
eft locus. Minor patet , quia moto corpore mo-
uentur omnia , qus funt in corpore ; igiturcijm
fuperficies fit in corpore,fequitur,qu6d roouetur
ad motum corporis. Oppofitnm arguitur pcr
Ariftotclem in ifto quarto, text. 3 y . & 4 1 .

Notandum ,qu6d de iftaquacftioneeftduplex
opinio; vna ponicquod » fupcrficiesnoneftali-
quares fecundum profundum diftinfta a corpo-
re,fed fuperficies eft ipfum confidcratum, canien
vt eft menfurabile fecundum dimenfiones duas
tantum;&tuncdicunf,qu6d locus eft corpus lo-
cans fecundiam partcs propinquas corpoti loca-
to; & ideo dicunt,qu6dlocus eft vltimus termi-
nus corporis continentis,id eft.vltima pats, qux
cft versus IocatiHn.Exquibus inferunt,qu6d eiuf-
dem loci funt infinita loca ; quia eiufdem locati
vltimatcftia continentis eftlocus. Itemvlcima
quarta,vltima centefima, & fic in infinitum. Se-
cundo infcrunt,qu6d locus eftmaior corporelo-
cato. Tcrti6,qu6d locus eft mobilis per {e, & ita
de aliis proprietatibus,qua! funt contraria didis
Ariftotelis.

Alia opinio ponit,qu6d fuperficics eft res indi-
uifibilis fccundum profundum, habens longitu-
dinem, & latitudinem tantiim, & fic linea , & fu-
per ficies funt res diftindae a corpore,& iftam cre-
do veriorcm ; quia magis concordat cum dicflis
Mathematicorum , & cum didlis Philofophi in
6.huius,text,z.& deinceps,& ideo non eft ponen-
dum,qu6d locus fit corpus.fed fuperficies corpo-
ris,& qualitcr hoc fit,declarabitur in fequetibus,

In quzftione prim6 videbitur , vnde aliquid
dicatur moueri IocaIiter;quia dc hoc fit difficul-
tas in arguendo. Secund6 , vidcbitur vnde locus
dicacur immobilis , & terti6 refpondebitur ad
quxfitum.

Quantum ad primum notandum, qu6d aliqui
refpondent per tres propofitiones;quarum prima
eft,qu6d aliquid ex hoc dicitur moucri localitcr,
qnod mucat locum. Sccunda eft,pofito qu6d lo-
cus altouius corporis fimul moueatur cum illo
Scoti oper. Tom. II.

corporc ; tunc illud corpus non matat locum:
quia continue manet in eodem loco. Ex quibus
fcquitur terria, qu6d ccelefte corpus non mouc-
tur localiter. Et quando obiicitur , qu6d omnes
iudicant illud corpus moueri localiter. Refpon-
dent , qu6d hoc eft fecundum opinionem famo-
fam , qux ponit , qu6d locus fit fpatium fcpara-
tum : quia fic ccrrum eft, qu6d corpus eft in alio
fpatio,quam prius, tamen hoc non cft verum fc-
cundum opinionem veram de loco.

Contra iftam opinionem arguitur ; quia illnd
mobile , quod mouetur fimul cum loco fuo, plus
diftat ab aliquo quiefcente, quam prius diftabat,
& non plus diftat per motum illius quiefcentis:
quia iam ponitur ipfum quiefcere;igitur plus di-
ftat per mocii illius mobilis, quod mouetur cura
fuo loco ; igitur tale mobile mouetut non ob-
ftante,qu6d non mutet fupcrficiem in quaeft.

Ide6,quantum ad iftum articulum dico , qu6d
cx hoc aliquid dicitur moueri localiter, quia ali-
ter fe habet , quam priiis refpcAu alicuius quie-
fcentis;& hoc fecundiim fe totum, vel fecundijm
partem;vel faltem qu6d aliter fe haberct refpedtu
alicuius quiefcentis;fi aliquod quicfcens eltet.Et
dico notahiMiCT JicHndwn panem:quia. coelu mo-
uecur localitcr, & tamcn non fe habct taliter fe-
cundiim totumad aliquod quicfccns.quam prius,
fed fccundiam partem cancum : quia aliqua pars
caIimod6 plus diftat ab aliquo quiefcete, qukm
prius. Verum eft tamen , qu6d fi omne motum
focaliter haberet extra fe locum quiefcentem,
tunc ex hoc poflet dici , aliquid moueri locali-
ter, quod mutaret locum , & hoc de primo.

Quoad fecundum,fcilicet, quomodo locus fit
immobilis,ponit Commentator duas conclufio-
nes. Prima eft , quod locus eft immobilis per fe.
Probatur, quia quaelibet pars inexiftens toti , aut
inexiftens mobili eft immobilis per fe. Sccunda
conclufio eft , qu6d locus eft mobilis pcr acci-
dens. Probatur , quia moto aliquo corpore pcr
fe , mouentur pcr accidens omnia illa , qua; fiint
in illo ; fedcorpus continens eft mobile pcrfc;
igitur locus , qua: eft fuperficics , confequenter
cft mobihs per accidens. Contra iftam relpon-
fionem arguitur : quia fi immobilitas loci non
inccUigcretur aliter, fequerctur quod locus non
ellct alio modo imraobilis,quam matcria,vcl for-
ma; confequens eft falfum : quia Ariftoteles ar-
guit locum non efle matctiam ex eo, qu6d locus
eft immobilis : mod6 ifta confcquentia non va-
leret , fi locus & materia eflcnt confimilitcr im-
mobiles.Confequentia probatutjquia tam locus,
quam materia eft immobilis per fc,& alitcr non.
Ide6 contra primam caufam primx conclnfionis:
quiapars incxiftens totibenc eft mobilis per fe;
quod patet. Prim6 , quia vria pars maris moue-
tur,finehocqu6dtotum mare moueatur.Sccun-
do , quia vnius virga: vna pars floifbitur finc hoc,
qu6d reliqua moueatur,& hoc eft verum de cor-
poribus, qua: non funt dura,& compadain tan-
tum , q'i6d vna pars non poteft fledi, aut moue-
ri alia non mota.

Ide6 iftisdimiffis , dicoqu6d alteroduorum
modorum locus potcft dici immobilis. Primus'»
modus eft, quod locus eft immobilis, id eft,non
eftdc ncccflicate mobilis ad mocura locaci; &
in hoc difFcrt immobilitas loci ab immobilitate
materia: : quiaad motum locati neceflc eft matc-
riam, & omnia,quae funt in locato,mou£ri. Alius
roodus eftjpro quo notanduro>qu6d ifte terminus

V locfUy

6.

7.

tome qut-
modo fit im-
mchiiii fetS-
dum Cim-
mentnttrm.

O^irl.i Ccn-

r-.rtitorii
rtiiiintr.

8.

Lteiu qui-
mndo immo-
bifit ftcun-
ditm Scotupi.

J.ocM hif*-
rUm dieitt^
iitm.

Jiociutfflfim-
fUciter me-
Itilii , (y> im-
tntkilii pir
fcfuittilin-
ti»m.

lo.

230

locMy fupponit pco fupetficie , connotando con-
tinentiam locati> & cum hoc connotat fitgm , &
ocdinena locati tefpeftu vniuecfi,fcilicctin com-
paratione ad coEUim,& cocpoca quicfcentiamun-
di. Ex quo patet , quod aliquis locus poteft dici
idcra duplicitet j vno modo fimplici tec j alio mo-
do fccundum zquiualcntiam. Illcjocus dicitut
idcm fimplicitec , qiii pciiis fuit , qu* eft cadem
fupecficies , & cum hoc in eodcm fitu rcfpcdlu
vniuccfi, in quo pcius fuit, ita vt tantum diftet a
Jacecibus coeli , & ^ cocporibus quiefcentibus
mundi , quantum prius. Sed ille locus dicitur
jiem fccundum aquiualentiam , quia prius fuit,
qui eft in eodcm fitu refpcdu vniuerfi , licet fu-
perficies varictur : verbi gratia,arbor fixa in cam-
pis cft in codem loco fecundum acquiualentiam,
in quo priiis fuit , licct fit in alia fuperficie, pro-
pter hoc , quia ipluis arboris ad latera coeli, & ad
corpora quiefcentia mundi eft tanta diftantia,
quanta erat prius. Et quod huiufmodi ordo, vel
fitus locati refpedtu aliorum corporum mundi
connotetur per hoc nomen lociu , patet ex hoc
quod huiufmodi ordo , vcl fitus locati , vcl loci
fignificatur , & denotatur per aduerbia & fynca-
tegoremata defignantia Ipcum , vt hic , vel ihl^
quemadmodum dicimus , quod loannes cft in
codem loco , in quo prius fuit , vel loannes eft
vbi prius fuit ; dato qu6d non fit in eadem fu-
perficie, fed propter hoc folum , quod eodem
niodo fe habet ad quiefcentia , qua? circumftant,
ficutpriiis.

Ex iftis pptcft inferri probabiliter , qu6d ficut
Jdem corpus eft alia , & alia proportio , fccun-
dum quod refcrtur ad alia , & alia corpora , i;a
eadem fupcrficics potcft dici alitcr , & aliter lo-
cus fccundum quod eft in alio , &c alio fitu rcfpc-
d:u vniuerfi. Iftis pracmilHs dico , quod locus cft
mobilis c fimplicitet : quia mouetur ad motum
continentis , cuius eft fupcrficies ; fed tamcn eft
immobilis fccundiim xquiualcntiam , quia dato
quod in eodcm firu fucccdant fuperficics diuer-
forum corporum circa aliquod corpus , propter
hoc non mouetur locus eius ; fed fcmper manet
idem loais aequiualenter. Patet igitur qualiter
locus dicitur immobilis : quia vcl acquiualenter
femper cft in eodcm fitu idcm locus,non obftan-
tc motu corporum , quae fuccedunt in illo fitu;
vel dicitur immobilis ex co quod non eft de ne-
ceflitate mobilis ad motum lopati. Et hoc dc fe-
cundo.

Quo ad tertium , notandum eft qu6d ifti duo
tctmini /uperficies y Scloctu (e habent ficut fubie-
(5bum & paflio : quia vltra fignificationemhuius
termini Juperficies iftc tcrminus loctu connotat
continentiam locati.Secund6 notandum eft,ficut
apparet 7.text.i7,Metaph.& i.huiusjtcxt.r^jqudd
jn dcfinitione proprias paflionis dcbet poni Uium
fubieftum loco Gencris vna cum differentiis fub-
iedi explicantibus connotationcs,& fignificatio-
nes , quas propriapafliioaddit vltra fignificatio^
nem fui fubiedi. Tcrti6 notandum , quac funt
illa , qux iftc terminus locns connotat , vltra fi-
gnificationcm huius tetmini /iiperficies , &dico
prim6, quod connotat continentiam locati. $e-
cundo connotat fcparatipnem i locato, quia lo-
cus debct cftc fupcrficies continentis diuifa 3i lo-
cato,& immediata locato. Tcrti6,connotat im-
mobiliratcm,&propter hocadditurifta particu-
la irttmobilis primum,xd cft,non de neceflitate mo-
bilisad modum locati. Ex quibus fequitur, qu6d

Lib. 1 V. Phyficorum

ifta eft definitio completa loci,Leeui efijuperficies
cerporU cofitintntu diuifi a locato , & imtttediatajihi
immohilia a locate : & forte dcbet remoueri hacc
particuIa/^riOTK»! , quia per eam denotatur idemi
quod per hanc particulam imtnediata.

Nuricponuntur conclufiones. Primaconclu- Ltcmififit.
fio,Iocus eft fupcrficies. Probatur.quia locus cft, t'rfif*ef'
cx prima qua:ftione,vcl igitur eft materia,vcl for-
ma,vcl fpatium feparatum,vel corpus, vel fuper-
ficies continentis ; fed non cft aliquod prasdido-
rum,vt probatum eft; ergo,&c.

Secundaconclufio,locus eft immobilis. Pro- I X,
batur ratione Commentatoris, quia nifi ita eflet , Liciu effl itii~
(equeretur qu6d corpora naturajia fruftra moue- '"'^''^-
rentur ad fua loca ; confequcns eft falfum,vt pa-
tet 2.huius : quianaturanihil facii fruftra.Con-
fequentia probatur : quia fi ad motum locati de
neceflltatc moueretur locus , vel hoc eflet rece-
dendo ^ locato.vel appropinquando ad locatum:
non primomodo, quia cunc locatum nunquam
poflet attingere;& pec confequens non mouece-
tnc. Nec fecundo modo : quia fruftra moueretup
ad locum, cum locus debeat moueri ad ipfum,

Tcrtia cpnclufio.Praedida dcfinitio loci cft bo- HeSmtit Ini
na dcf\t\itio ^uid tteminis. Probatur,quia illa eft efflbou^,
bona definitiD^«/Jw»»;»^,pcrquam fignificatut
explicite.quidquid pcr definitum fignificatur ira-
plicitc;fed ficeft in prxdidba definitione:nam ibi
poniturfuperficies loco Gencris : quiain defini-
tione pafiiionis loco Gencris dcbet poni fubie-
<5bum.Secund6,ponitur««»«mAf,addefignadum
continetiam locati. Terri6,ponituc diuiJialocatOy
ad difFcccntiani fupetficiei continux locato,per
quam tecminatuc. Quarto, ponitur immediata fi-
ne hac diftionc primum , ad difFcrcntiam fuper-.
ficiei conuexa locantis , qua: non eft locus pro-
prius illius , quod locatur. Et vltim6 ponitur im-
mobilis ad dcfignandum , quod locus non de nc-
ceflirate mouetur ad motum locati.

Nuncadrationcs.Adpfimam,conceditnrma- IX,
ior, & ncgatur minor : quia in eadem fuperficie,
fiue in eodcm loco fccundiim acquiualcntiam fuc-
cedunt fibi inuicem diuerfa corpora.

Ad fecundam, ncgatur minor : quia locus,fci-
licet illa fuperficies , habet virtutem conlcruati-
uam locati vittutc corporis continentis , cuius
ipfa eft fuperficies,

Ad tertiam , concedo confcquens , fcilicct,
quod dua: fupet ficies diuetforum corpornm funt
immediata: , hoc tamen eft jrnpofnbile in eodem
corpore.

Ad quartam, negatur confcquentia : quianon
dcbet proprie dici alius locus , nifi eum hoc mu-
tctur fitus refpedtu corporum quicfccntium mun-
di ; & ide6 licct mutetur de vna fuperficie in
aliam, tamen femper eft idemlocus fecundum
squiualentiam.

Ad quintam , negatur confequcntia : quia ex
hoc,qu6d fuperficics mouetur fecum,non fequi-
tur qu6d mutctlocum : quia illa fupcrficies cft
alter fitus fccundiim acquiualcntiam, quam prius
fuit proptcr hoc, quod eft in alio fitu.

Ad fcxtam,refpondetur ficut ad quartam.

Ad feptimam, dico qu6d ^ particuls loci co- 1 5«
pulantuf ad eundem termrnum , fcilicet ad li-
ncam , ad quam copulantur partcs fuperficiei. Et
quando Ariftotcles dicit,qu6d pattes Ioci,&c.di-
co qu6d ibi loquitur fecundiim famofitatem,
ficut dicit Commentator 7.Mctaph.com,8. qu6d
famofum erat, quod locus fit fpatiura fc paraturo.

Ad

QuxftioIII.

231

14.

Oehsm,

Ofini» fnul-
tipUxtUim-
mokilit»t*
Itfi.

>y-

Adoftauam,negatur confequentia.Ail proba-
tionem dico , quod cerra eft in vno loco compo-
Cno cx duobus locis diuerHs per aggregationem:
quia vna pars eius eft ruperficies aifris, & alia fu-
perficies aquz.

Adnonam dico,qu6d iicut locus jeft immo-
bilis , fic & fuperficies ,quia omninoidem funt:
vnde non eft necefTe fuperHciem extrinrecam
locaco moueriad motum locari. Irem , fiargue-
retur , diuerfa loca func ad inuicem coniraria;
verbi gratia , locus furfum loco deorfum ; fed
omnis fupcrficies eft quancicas, & quancicaci ni-
hil eft concrarium , vr pacec in Praedicamencis.
Er confirmacur : quia fupetficies Ciiie ponarur
furfum , fiue deorfum , eft eiufdem racionis : igi-
tur fi non contrariatur a(flu,quando eft deorfum,
nec etiam quando erit furfum ; fedlocusfur-
fum contrariatur loco deorfum : igicur locus
non eft fuperficies. Ad illa dico,qu6d loca S non
funt contraria , nifi ratione difpoficionum , quz
func in illis locis , & fic illa: quantitates funr
contraric.

ANNOTATIONES.

^ \TNa ponit , (jHod /kptrficiet nen efi ali^ua
V res , &c. Nora quod Ocham , eiiifque
(equaccs negantes fuperficiem efTe rem diftin-
Aara a corporc , dicunt corpus & fuperficiera ef-
fe terminos fupponentes pro eodem , diuerfis
connotationibus : aiunt enim . quod pars excre-
malis corporis eft fuperficies ; de hac autem con-
croucrfianoneft hic difputandi locus. Conuin-
cuntur vcro falfitatis , quia bic Ariftoceles vehe-
mencer fuadec locum cfTe fuperficiem realirer di-
ftindam i corpore. Nam ex profcffo negat htc
tcxcn S.locum efle corpusjafterit ver6 locum cfTe
terminum continentis; diftinguit ergo inter cor-
pus,& rerminum continentis, &perconfequens
interfuperficicm& corpus.
^ Primtu nwdw eft , tjHod loeiu eft imnul>ilu,8cc,
Nota ,qu6d circa loci immobilitarem tamanti-
qui , quam moderni Philofophantes diuerfas ha-
bucrunt opiniones. Quidamenim alitiqui dize-
runt, quod licec Ariftoreles in Ubris Phyficorum
tradetdemotu vniuerfaliter , fpecialicer tamen
tradat de tivotu primi mobilis , oftendendo eius
per fe pafliones, vt qu6d fit vnifirmtt , regulariffi-
puu , infinitui , communu ; 8c dc de aliis eius
paflionibus. Similitet de tempore , quod eft
qua:dam pafCo : quia eftpafliomotus primi mo-
bilis , & non aliorum motQum -, nec curat de-
terminarc de rempore , vt eft paffio aliorum mo-
tuum. Ita confimilitet definic locum pcimi mo-
bilis , non aucem locum in vniuerfali ; ci!im dicir,
qu6d locus eft vlcimum corporis conrinentisim-
mobile primum : definit locum , prout eft fuper-
ficiescorporis , id eft ,alterius ccelicontinenris:
quoniam primum mobile haber aliud ccelum ip-
fum continens,& ambiens,&iUius coeli ambien-
tis fuperHcies eft omnino immobilis , ficut &
illud ccelum eft immobiIe;^rfmN»i,idcft, im-
racdiacc ipfum primum mobile contincns. lUa
crgo vltima fuperficies corporisomnino eftim-
mobilis , fubicftiue & obiediuc ; cijm illud coe-
lum fic omnino incorruptibile , & zternum. &
ifte eft primus modus explicandi loci immobili-
tatem.

Alij vero dicunr, loca elementorum naturali-
ter cffe diftinfta , ica quod concauum vnius
Scotioper, Tom, II,

elementi eft locas immobilis alterius elementi,
ita vt vltra illud concauum nunquam naturaii«
ter vlterius moueatur , nec etiam continens vl-
tra fuperficicm contenri naruraliter pofTit mo-
ueri. Hinceft,qu6d vltima elementorum natu-
raliter func immobilia. Explico hanc fencenciam
exemplo ; Accipiamus cencrum mundi , quod eft
vlcimum inferius , & accipiamus vlcimum fupe-
lius , quod eft concauum Lunz;quacuor clemcn-
ta,quz continencur infra ifta duo ylcima,habenc
loca fua detcrminata , & omnino immobiliai
& fuperius & inferius : & pono exemplum de
igne elemencari; & dico, qu6d concauum or-
bis Lunz fic eft immobile , non qu6d non mo-
ueacur circulariccr , fed fic eft immobile , quod
femper eft permanens in eadem difpoficione,
idcft, qu6d non poteft transfcrri , necadin-
ferius , nec ad fupeiius ; & per confequens
locus vltimz fuperficiei ignis eft immobilis;
imm6 daro per impoffibile , quod totum cor-
pus lunare annihilaretur , nunquam ignis afcen-
deret vltra locum , in quo nunc eft : quia ha-
bcr locum fuum vlrra quem afcendere non po-
teft. Ideo fuperficies imaginara , ambiens vlti-
raam fuperficiem ipfius fphzrz ignis , eft lo-
cus cius immobilis in furuim, & deorfum : &
quod dixi de igne , inreliigendum eft de omni-
bus elemencis ; & hzc videcur effe incencio Ari-
ftocelis & Commentacoris in quarco Phyfieo-
rum cexcu comm. quadragefimi primi , & qua-
dragefimifecundi. Nam diftinguunc locum a va-
fe per immobilitatcm : quoniam vas fccundura
eos eft locus mobilis , & pars fluuij ambiens na-
ucm.non eft locus nauis, fed habec rationem va-
ns,ac totus fiuuius dicitur locus.

Tertius dicendi modusantiquorumeft , qu6d
fpeculatio de loco eft duplex, vna Mathematica,
& altera naturalis : confideratio de loco Mathe-
marica eft , quando Ariftotelesdefinic iocum di<
cens , locus eft fuperficies corporis continentis,
&c. Naturalisenim vtnaturalis non confiderat
proprie rarionem Ioci,fed racionem vafis. Omnis
autem iocus , qui habet racionem vafis , mobiJis
eft. Vnde obferuandum cft , quod Maihemarica
confidcratio de ioco, cft confideracio fuperficiei
corporis concinencis abfque hoc , quod confide-
recurcorpus nacurale , cuius eft illa fuperficies.
Vnde Mathematica confiderar fuperficiem aifris
ambientem, & continentem immediare,non cu-
rando in quo corpore cxiftat ; fcd przcise illam
confiderat ab omni corpore narurali abfoluram,
atque ica eft immobilis quia encia Machemacica-
lia func immobilia , quia abftrahunc a mocu , &
a maceria fenfibili ; nec eft in tali abftradione
mendacium , quia confiderant hzcprzter hzc,
non fine iftis. Quare locus , vt de eo confiderat
MachemacicuSjcft omnino imroobilis. Czterijm
fccunduin naturalem confiderarionem mobilis
eft, & habetrationem vafis: quialoci natura-
h's confideracio , nimirum quatenus fuperficics
eftin corporenaturali hoc , vel illo , illa fuper-
ficies eit benc mobilis,& fubic£liuc,& obiediue;
ficut & corpus naturalc cuius eft. £t hzc opinio
videtur efle Commentatoris in hoc 4. conm. i j 1 .
vbi dicir , qund confideratio loci eft magis Ma-
thematica,quam naruralis.

Moderni aurem Philofbphanres , alia via

faluant loci immobiliracem. Quidam enim di-

cunc , qu6d locus dicicur immobilis proprer

immobiiicatem fitus , quancumcumquc enim

V i airr

\6.

SptcuUtl»
ie loct efi
dupltx.

»7-

Opinio nto-
tiricorwn

PbtUfofhan-
tium dt im-
mobilitiu*
lo(i.

2?i

Lib.I V. Phyficorum

nec circonftsms mutetuc > vcl tnoueatuc : quia ta.-
mcn locatum eumdem fiium femper retinet • di-
citut habere locuro immobilcm ; eft cnim fitus
omnino immobilis , quia non mutatur , nifi ad
routationem fituati> & non ad mutationcm con-
tinentis , cum fit in ipfo fituato fiibiediuc , &
|ion in ipCo concinentc ; atqueadco mutatur , &
mouetur ad motionem , & mutationem cotnen-
ti , fine fituati, & continentis. Sedhzcpofitio
ftare non poteft : quia aat pec fitum intelligic
aliquid extca animam , aut aliqaid cxiftensin
anima obiediue. Si fi:cundum; patct qu6d non
cft ad propofitum. Si primum , aut fitus dicit
aliquod relatiuum , vel aliquod abfolutum. Si
dicit aliquod relatiuum, cuius fundamentum
fit fituatum , Sc terminus fit continens , fequi-
tur nece(Iari6 , qu6d ad variationem continen-
tis variatur fitus , quia ad. variationem termi-
ni variatur refpedus. Si vero fitus dicat ali-
quod reale abfolutum , & hoc de genere Quan-
titatis, fequicur quod fitus erit mobilis , quia
omnis quai^titas continua videtuc efie mo-
bilis.
|g. Ide6 alij dicunt , qu6d locus eft iiAmobilis

pec cefpedum ad pcimam Intelligentiam , quae
eft omnino immobilis; dicuntautem ficloquen-
tes , quod locatum habet alium , & alium cefpe-
Aum ad pcimam Intelligentiam, nunc in Ocien-
te,Mecidie, & Occidente : talis autem cefpedus
ad primam Intelligentiam , licct fit coccuptibi-
lis obied);iue , non eft tamen mutabilis fubie6ti-
ue. Sed nec ifta pofitio ftace poteft. Tum quia
dubium fupponit , quod vacietuccefpedusprac-
fentix ad pcimam Intelligentiam fecundum va-
riationem locorum , cum pcima Intelligentia fit
omnibus inquocunque lococxiftentibusxqua-
liter indiftans,feu pcaefens. Vnde aliquis exiftens
in Occidcnte eft tam praefens pcims IntcUigen-
tiz , ficut fi elTet inMeridie , vel in Orientein
quacumque parte vniuerfi:tum eciam, quiatan-
tumaflignat immobilitatem loci formaliter ac-
cepti , nihil autem dicit de immobilitate loci
fundamentaliter.

Eft etiam quidam alius dicendi modus , quod
locus eft immobilis per refpe^um ad centcum,
quod eft omnino immobile : fed neque hic mo-
dus dicendi faluat loci immobilitatero:quoniam
locus, qui dicitur immobilis , eft ipfa fuperficies
continens,vt patct ex ratione loci. Centrum au-
tcm mundi nihil continet , fed ab alio contine-
tuc,cum fit indiuifibile.
19. Thomifta: alium dicendi modura imaginati

Ofink Tho' funt.qui in duobus confiftit. Primum eft , quod
tnijiarum jjtjo immobilitatis ioci confiftit in rcfpcdu,
tetTuti ' ' ^^' '** ordine locati , quem habet ad totum cor-
pusfphxricum eceli , & ad fixionem polorum,
& centri. Secundum eft , qu6d ad vnitatem nu-
meraiem loci fiifficit, qu6d ex parte locatorum
feructur idem ordo in fpecic ad totum ccelum;
ex parte autem coeli poteft feruari idemordo fe-
cundura numerum. Primum declarant ex com-
paracione,quam facitPhilofophus inhac^uarto,
textu ejuadragefimo ^Wmo, vbi dicic. Quaproptcr
cum in eo quod mouetur , quippiam moueatur,
mouectirque id,quod incus eft,vtin flumine
nauis , vc vafe magis qukm loco vcitur conti-
nence \ vnlc aucem immobilis eflc locus. Quo-
circa tocus magis fluuius locus cft : quia immo-
bilistotus eft. Quibus verbis intcndit Philofo-
phus qu6d in fiumine duo videmus. Pcimum,

qu6d quxlibet pars fiuuij decucrit , eo quod nul-
la pars aqua: fignatspermanet. Secundum,qu6d
totus fluuius in quantum feruat eundem ficum
permanet immobilis. Ex his duobus fequicur,
quod fi nauis ligecur in fiumine per anchoram,
vel ad lignum , & comparecur ad parces aquae,
qus fubcerfluunt, dicitur efte in alio,& alio loco
roaterialiter ; ficut in alio,& alio vafe. Si aucem
comparetur ad totum fluuium , dicicut efte fem-
pet in eodem loco:quialiccc femper alia , & alia
aqua fubcerfluat , tamen nauis femper retinet
eumdemordinem ad tocum fluuium;& vt ficlo-
cus nauis habet immobilitatem , fcilicet pec oz-
dinem ad totumfluuium.

Et quod didum eft de naui locata in flumine, lO.
applicant ad ces locatas in vniuecfo. Nam licec
quzlibct pacs vniuecfi fit mobilis,tocum tamen
vniuetfum non mucat locum fubie^lo : atque
ade6 locus fucfum dicituc immobilis : quia con-
cauumocbis Lunae fcmper eft in eadem diftanti»
ad centrum. Similiter locus dcorfum eft immo-
bilis : quiafemper ftat eadem diftancia cencri ad
concauum Lunz.Vnde fi locus furfum,& deor-
futn deberent fflutari , oportet totum vniuerfum
transferri:veluti fi locus nauis ligata: in flumine
mutari dcbefet,oportet totum fluuinm transfec-
fi.Et addunt,qu6d non folijm locus fortiturim-
mobilitatem ex ocdine ad vniuecfum, quod non
mutatuc fecundum fubftantiam , fed etiam ez
fixiQne polocum,& centci : nam fempec locatum
eft in eadem diftantianon folum ad centcam,fed
etiam ad polos.

Secundum autem, fcilicet de vnitate loci,

in hunc modum declacant. Nam ficut Padus

dicituc continu^ mancce idcm flumen propter

eundem ocdinem fecundum fpeciem ad vni-

cura foncem pcincipium ipfius ; non qu6d aqua,

quae eft hodie in hac parre , fit iila,quz fuit he-

ci } nec ocdo , qui eft hodie huius aquz , fit ille

ordo idcm numero , quem aqua prior habuit ad

eundem foncem ; fed eft confimilis in fpecie ad

cundem terminum numero , fcilice^ ad eundem

foncem numero. Ica in propofico ad vnitacem

numeralem loci fufticit , quod feruetur idem or-

do diftanciae fccundum fpeciem in omnibus

fuperficiebus aeris , & aqu£ circundantis loca-

tum ad primum concinens , quod manec idem

numero , & quodnon mucacur fecundum fub-

iedlum. Et licet ordo fuperficierum acris fuc-

cefiiue locancium (vt puca turrim) ad primum

continens fit tantum vnus fpecie,& alius,& alius

numero per variationem fubiefti , & fundamen-

ti ; tamen ordo primi continencis ad huiufmodi

fuperficics mancc idcm numero , & non tantum

idem fpecie.

* Loctu efi mobilis fimpliciter : quia meuttur di * '•

motum ceMtnentis , &c. Nota ,qu6d immobilitas O/'*'» """
I ■ > 1 1 j/i 1 I- inift»tMm

loci non prouenir , eo quod iocus dilcct a pons ffffmtur,
mundi,& ,i centro terra» , vc dicebanr Thomiftae:
quia nihil dicitur fimpliciter immobile reipedlu
alicuius mobilis , & variabilis ; fed refpedlus di-
ftantiae eft variabilis ; ergo locus refpedu illius
non eft immobilis, & inuariabilis. Probatur mi-
nor : quia variato fubie£^o , variatur quodcum-
que accidens ipfius , fiue abfolucum , fiuc rcipe-
^iuum ; fcd pofifibilc eft, imm6 de fadlo contin-
git, qu6d variccur localicer fubie(^um conci-
ncns locacum ; crgo & refpe(flus in illo funda-
tus. Nam decur , verbi gracia, qu6d manus roea
fit in airre ai^u faciens diftace laceca ipfius acris;

cuuc

Qu^ftio 1 1 1.

l

^35

tunc illa foperficics dicit refpedum ad polos,
&c. Sed illa fuperficies poc^ variari (i manus
recedac ab illa parce acri$,tunc enim ille acr non
cft amplius locus , neque illa fuperficies manec
Cic amplius , fcilicec habenc iatera Cic diftantia;
auc C\ ille airt moueatur: quia enim e(l corpus
natorale.poteft moueri localiter , & ibidem fuc-
cedcrealius numeroabeo : ergo fubiedlo eodem
numcro nonmanente, nullumaccidensmanec
idcm niimero , fiue abfolutum, fiuc refpedliuum:
& tunc nec manebitidem locus. Nequefuffi-
cit dicerc , quod Thomifta: refpondent, fcilicet,
quod quamuis fuperficies , vt eft vltimum conti-
nentis , varietnr,non tamen variatur, vt eft vlti-
mum Vniucrfi , quod cft dicere , quod quamuis
hzc numero fupetficies varietur, aliaiamenil-
li fuccedit.quz eHineadem diftaniia ad polos,
&c. Et fic nbn dicicur variari fuperficies tali-
ter diftans , quamuis dicatur fuperficics vatiari,
eo quod tQta tatio loci in omnibus continenti-
bus eft ex primo continente, feu iocante,fci-
licet coelo.Neque hoc , inquit Scotus in /icHndo
diftin^iene fecunda , ^Htflionf ^tUnta , fufficit di-
cere : quia concra hoc fic argumentor. Ideo ilia
fupetficieseft vltima Vniuer(i,quiaprim6eftvl-
tima parcis vniuerfi ; fed refpeftu parcis vniuer-
fi , hoc eft , refpcAu illfus continentis , cuius eft
fupetficits , eft alia & alia; quia eciam variatur,
& eft aliud , & aliud illud , cuius eft : ergo eciam
cft alia,& alia, refpedla totius vniucrfi.Probator
confequentia; quia non erac tefpcdu vniuerfi,
iii fi quia & parcis vniuerfi , quod calis fic refpe-
Ctw vniuerfi , quia eft ralis rerpcSku alicuius par-
t(s , qus erat maior huius di(curfus. Probatur \
fimili , licct cniin fint in aliquo toto multac par-
tcs, tamcn quod competit ipfi per vnam partem
pricise,& pofteaperaliam prxcisc,non eft idem
numero ; verbi gratia , fi niodo mihi compecit
efte claudum per dexterum pedem , & poftea fa-
num contingat efte clauduni pet finiftrum prae-
cise , non eft eadem numero dauditas, quamuis
per parces eiufdem totius hoc mihi adueniat.
Similiter Ci diftare modo a centro , & ^ polis
mundi per decem dietas contingat mihi per
hanc fuperficiem , quz modo mc circumfcribit,
& eadem diftantia concingac per aliam , quz fu-
perficies func parces vniuerfi , tamen aliaqui-
dem , & alia diftantia eft , & immobilicas refpe-
€t\\ vniuerfi ; fiquidem aiia, & alia refpe(5^u par-
cis vniuerfi , fcilicct alterius , & alterius fuper-
ficiei : non ergo fumenda eft huiufmodi immo-
biliras loci penes talem diftantiam, fi quidem
eft multiplcx , & fimplicitcr mobilis ; qoia
fubicdum cft multiplex , & fimplicitcr mo-
bile.
II. i ^f^ tamtn eft immobilu ,/ecunditm dquiHalen-
Opmto Scoti fi^jj,^ Nota , quod Scotus in i. vbi fuprik dicir,

dt tmmtbtU- ^ . . ,, i .,. ' r

ttueliti. quod locus habe: immobilitatem oppoutam
omnino motui locali , & incorrupcibiiicacem fe-
cundum zquiualenciam , per comparacionm ad
mocom iocalem. Primum probatur ,qoia fi lo-
cus, qui dicatur .A, moueretur localiter, recede-
ret ab vno loco , & accederet ad alium : ergo Ci
A recedit a loco , etat in loco ; & tunc quzro de
illo loco, \ quo recedit locus A^ moueatufne,an
non localiter ; fi non : ergo neque .<^,fcilicet,pri-
mus iocus moueiur iocaliccr: quianon eft maior
ratio de vno , qu^m de alio. Si fic : ergo erat in
ioco,& tunc de alio loco , & fic in infinitum. Ne
ergo detur huiufmodi procelfus ininfinitum in
Scoti opcr. Tom. II.

locis, dicendum eft,qaod locus nonmonetat lo-
caliter,& eadem ratiofotmari poterat dclocoad
quem accedcrct locus A, fi moueretut locaiiter.
Secund6 probator,qu6d neque per accidens pof-
fit locus moueri , quia tunc fimiliter eftet in infi-
nitum proceftus , ficut prius. Probatur fequela,
quia fiiocus mouecurper accidcns, peraccidens
cft in loco ; ficut motis nobis mouentur omnia,
quz funt in nobis : & ficut cum moueor, moue-
tur etiam per accidcns fuperficics mea, & albedo
mca, & fimilitudo mea : ficut ergocgo fum per
fcin alio , & alio loco , ita etiam accidentia mca
funt pcr accidensin alio, &alioioco. Similircr
dicendum eft de ioco, quod fi mouetur per acci-
dens, eft peraccidens in alio , & alio loco ; alias
non moueretur localitcr , & idcm dc illoalio, &
alio loco ; quod fi roowerentur per accidens , da-
returprocclTus ininfinitum. Probaturtertio eftc
inconueniens locum moueri peraccidens ; inde
enim fequcretur , qu6d fixum moucrerur , id eft,
qu6d Iocus,quem oportet eftc fixum,moueretur;
in quancum enim locus Iocaf,quiefcit : quia io-
cus non moueturad Iocabile,fed potiijs locabile
mouetur ad iocum acquirendo aliam, &aliam
fuperficiem loci.

Secundum probatur,fciIicet incorroptibilitas X 3 '
loci ; liccc enim corrumpacur locus raotoeius
fobie6lo,id eft,acrc Iocaiicer,ita vc moto acre io-
caliter no maneat in codem rario ioci,quz priiis,
ficut probatum cft,neque eadem ratio loci poteft
manere in aqua fuccedcnte : quia idem accidens
oumeronon poteft mancre in daobus fubiedis:
tamen illa ratio ioci fucccdcns , quz eft alia a ra-
tionc przcedenti fccundum vaiietatem, eft ea-
dem przcedentt per zquiuaientiam quaniumaj
mocum localem : nam ita incompoQlbile eft mo-
cum locaiem eflc ab hoc ioco in hunc iocum,
ficuc C\ cirec omnino idem nnniero locus :nullus
autem idem motus localis potrft tfle ab vnoz'^»,
ad aliud vbi , qiiz duo vbi non correfpondeant
duobus locis differentibus fpccie propter fpa-
tium intcrceptum : quia calia ioca habcnc alium
refpeftura non cantijm numero; fed etiamfpe-
ciead cotum vniuerfum ; locaautem fpecie di-
ftindla a rcfpedlu vniuerfi funt ,fitrftim , deorfitm,
dextrum , finiiirum , ante , & retro , quz funt fpe-
cicsloci pofitz ab Ariftotele in hocqoarro,&
huiufmodi loca fic fpccie difFcrentia funt di-
uctfai fuperficies , quz diffctunt fpecie , non
quia fuperficies ; quia vt fic , funt eiufdem fpe-
ciei ; fed quia fuperficies , in quibus func refpe-
dus innuentes diuerfam difFereniiam conftita-
tiuam diuerfi loci : & ex hoc illi refpcdus , qni
funt tantiim numcro aii) , vidcntur vnus nume-
ro:quiaita funt indiftinAi rcfpedumotusio-
calis.ficuc C\ tanttim eftcc vnus refpedu nume-
lo , ficut , verbi gracia, hzc vox homo , quotief-
cumque prolaca dicitur vna vox numero , & di-
ftingui xjumero ab hac voce lapu , & tamen
impoflibile eft , eandem vocem numexo bis
proferri , quot enim funt prolariones , tot funt
voces numero diftindz , atque ita hzc vox
homo , & hzc , lapis , non tantum numero , fcd
etiam fpecie diftinguuntur; tamen quia refpe-
6tM conceptus fignificaci per hanc vocem ho-
TTto, femcl prolatam zquiualct huic \oc\ homo,
itcrum prolatz pcr zquiualentiam refpcifwu fi-
gnificati , dicuntur eflTe vna vox numero ho-
mo , & homo , lapu , & Upis bis , & millies pro-
iacz. Sicin propofico iocus dicituc ijnmobilis,

V 3 pcc

234

Lib. I V. Phyficorum

per fc , & pct accidcnslocalitcr , & cft corrupti-
piiis moco fubitdto locaiitcr : quia runc non ma-
nec atnplius co ilia relatio ; cft tamcn incorrupti-
bilis fecundum acquiualentiam : quianece(rari6
fucccdit illi corpori ,inquo fuit ifta ratioloci,
aliud corpus , in quo cft alia ratio loci nnnicro
a przccdenti , cadcm tanicn przcedcnti fccun-
dum zquiualentiam pcr compacationem ad mo-
tum localem.
i4* * Loctuef}/kperJ:cics.Notz,(\a6dinexpliaiUo-
ne huias concluiionis ( inquAgrauiOImiTiico-
logi, & Philofophi conueniunt) maximc diften-
tiunt philofophantes , ita vt non folum Sandi
Thomz Schola Scocicz aduerfetur,fed etiani in-
ter fe 3c ipfi Thomiftae , & Scotiftz non confcn-
tiant. Idco vc exaftc hxc concIuHo cxplicetur,
dcfinitionem loci traditam ab Ariftotelc,quo-
modo Thomift^,& alij exponant,indicabojdein-
de quz Cit gcrmana Do(5iori$ Subcilis intcntio
circa ioci quiditatcm, apeiriam.
Bifinith leci Quo ad ptimum , Sotus, qusftioneprima hu-
i3ffln»tHr. iyj 1 jbrjj dcfinitioncm loci fic declarat , pra:no-
tando quid inucnire fit in loco : eft fiquidem fu-
perficics corporis , eft & duplex refpe<£bus , quo-
rum alter cft loci ad locatum , vt continentis ad
contentum; altcr ver6 diftantiac a cencro ,& k
polismundi ; eft etiamqualicasconferuaciualo-
caci.Huiufmodi aurem qualicas inuenicurin lo-
co, fccundum quod iocus accipicur pro locp na-
turali conferuaciuo iocati , de quo pofteadidluri
fumus : mod6 folum de ioco praecifo , qui vt fic
dicit fupcrficiem , & illos refpedlus , ponit hanc
conclufionem: Locus dicicfuperficicracorpotis
concinentis, & duplicem refpc6lnm ; fupponic
tamen pro fuperficiedc genere Quantitatis , ^
connocac duplicem relationcm , quarum aitcra
cft relatio continentiae loci ad locatum ; aitera
diftanciz loci a centro, & \ polis mundi. Probjt
primam partcra conclufionis cx Ariftotele po-
nente iocura in gencre Quantitatis ; ergoaiiqua
fpecies Quantitatis cftiocus; at cftenonpoteft
trina dimenfio, nec vna tantum fufiiciti ergo
cft fuperficies. Sccundo probatur j locus eft
aequalis locato ; fed ex his, quz dicit locus , fola
fuperficies eft zqualis locato, & non airquare-
latio : ergo locus eft fuperficies. Secundampar-
tem fic probat ; ficut fe habet genus ad fua figni-
ficata, fic locus ad fua ; fed genus licet dicat na-
turam , & fecundam inrentionem , fupponic pro
natura connOtando fecundam intentioncm:ergo
loCus fupponitpro fupcrficie,connotandoillas
duas relationes. Confirmatur cx Ariftotclisde-
finitione; vbi dicit; Locus eft fupcrficics cor-
poris contiiventis immobilis , denotans in vcr-
bo continemu rclationcm continentia: : non enim
quaecufnque fuperficics , fed qus eft vltima cor-
poris contincntisversijs locatum ,eft locus : er-
go talem fuperficiem concomitatur refpe<Stus
contincntias loci ad locatum , vt locus fit fupcr-
ficies.
X y. Ex hoc inferc Socus hanc relacionem conci-

nentix , quam habet iocus ad locatum , & quam
dicit fupcfficics , quae eft locus , illaconnoian-
do , eftc paffioncm , cfFedumquc formaiem lo-
ci. Secund^, infert definitioncm loci dcfcripti-
uam cire , quia pcr paffionem datur , fcilicctpcr
hanc rclationein. Tcrcio , infert iocumeircrera
abfolutam fccundum efe , & relatiuam fecun-
dum dici.

Secanda rcUtio denoratur in definitione,in

vetbo immobilif : per haucenim intelligit Arifto-
teles refpedium diftantix ad centrum , & ad po-
los mundi.

Toletusfere idcm dicitaliterexpiicatum.Lo-
cus,inquit,formaliter cft fuperficies, non autem
qua:iibet , fed habentis rciationem ad locatum,
fciiicet corporis continentis iocatum,quod ide6
habet relationem ad locatum, quia ipfum arabit,
& continet : eftentia igitut loci cft fuperficiem
cfte , quia eft quantitas ; atque ita fupetficies eft
genus proximum ad iocum: difTerentia autem eft
fubie^um eius , fcilicct corpus continens. Mo-
dus ifte definiendi probatiffimus eft ,Sck nobis
pluries repetitur , & ab Aiiftotele defumptus.
Accidentia enim definiuntur per fubicdlum,
quod eft diffcrcncia concrahcns genus , vt curui-
tas nafi facit fimitatem. Similiter fuperficies
corporis continencis facit iocum, & relationes
illz continentia;,& diftantiar,fiue immobilitatis,
non inueniuntur (inquit)in entitate ioci;fed
prima fcilicet continentiz in corporc eft am-
biente, quod vt ficcfteiusdifFcrcntiamododi-
(5bo. Per aliam autem , quam dicit iy immobilu,
denocatur modus fic fe habendi immobiliter,
quod fuperficies fic fe habeat, quod alibi talem
modum fic fc habendi non habeat. Dicitur au-
tem locus immobilis: quia quamuis fuperficies
mutentur , & corpora continentia , fimulque
cum illis relationes contincntix , & diftantiae in
indiuiduo ; quia mutatis fubicdlis mutantur Sc
accidentia ; tamen manent in fpecie,quia omnes
relaciones funt ad eundem terminum diftantiar,
& fufficit ad vnitatera ioci numeraiem , qu6d.
relationes diftantix fint eiufdem fpeciei , &ad
cundem terminum.

Scotus in fccundo,diftinAione fccunda, quae- 2. 6.
ftionc quinta , & in Quodlibcto , quaeftionc vn-
decima, eandem fequitur opinionem , diuerfo
tamen modo expiicatam ; cuius do&rinam tara
i Thomiftis illam referentibus , & refutanti-
bus,quimiquibufdam Scotiftis illam fequen-
tibus , ita explanatur : Locus eft fuperficics cor-
poris continentis immobilis , qui fupponit raa-
terialiter pro fupcrficie, & formaliterpro rela-
tione diftantiae , & continentiz. Locura autem
fupponere pro fuperficicex ipfa Ariftotelisdc-
finitioneeliciunt : nain dicit , quod locus eft fu-
perficies , &c. Tura quia ea , quae ponuntur in
aliqua dcfinitione, vei funt arquc eflentialia , vel
xque accidcntalia; at fuperficies , & reiatio di-
ftantiae , & continentiae ponuntur in hac defini-
tione ; crgo funt xquc efTcntialia ioco ; & per
confcquens locus fupponit forraaliter pro illis
refpeftibus. Et confirmatur, quia illud eft dc ef-
fentiaalicuius , quo variato variatur eius efren-
tia,& quo non variato effentianon variatur; fed
variata relatione diftantiae, & manente eadem
fuperficie , variatur iocus : & non variaca rcla-
tione variatis fuperficiebus non variatur locus;
ergo illa dupiex relatio eft focmaliter locus.
Tcrti6 probatur a Toleto : locus cft fuperficics
cum tali duplici relationc ; fed fuperficics con-
trahitur pcr talem relationem, vt fit locus ; ergo
locus formaliter eft rclatio.Probatur confequen-
tia, quia conftituens , & determinans habet for-
roae locum.

Haec expofitiofvideri meo) non eft conformis .-,. ' *
doCtrmas Scoti : quapropter vt doctrina Scoti rundamSc»-
raclius intclligatur, obfcruandum cft primoex tl/larum d*
eodcm Scoto in ^uarto dijfififHenedeiima , qaod l'"q»tdit*-

corpus "'*''""*r-

*-*-t

• •- Qusftio 1 1 1.

135

corpas quancuro , eoquod tale e(l,habetpo(lcio-
nem,qu£eftpa(Eoquanticatis, hoceft, ordinem
partium in toco , itavc hzc pars habeat ad illam
ordinem infctioris,vel fupetioris. Rutfus fccun-
dum hanc racionem corporeitacis tale cotpus lo-
cabile e(l in aliquo loco ; quz locabilicas , Bc
tpticudo ad locari cft eius paffio ; quod quidem
corpus, quando localicer mouccurjtranfic ab vno
f^*,ad aliud vki: cermini enim '«^»0 , Scad^juem,
inrcr quos motus localis fir , funt duo vbi.

Secund6 obfcruandum cft ,quod <orpuselTc

in hoc f ^>eft effc in loco;& hoc cft circumfcribi

a iocOjvei a fuperficic corporis concJncntis:& ad

hanc relacioncm cxttinfecus aduenicncem ,qna:

eft vhi, confequicut ftatim alia telatio exccinfe-

cus adueniens, quz eft fitus ; qus quidcm eft te-

latio ordinis parcium ad locura , fiue pattium

loeat i ad partes loci , vcl iocantis , ira fcilicct

quod pattes locaci coexcenduntuf partibus loci,

& tocura locacum commenfuratur toti loco , in

quo hahetvhi.

18. Terci^- obfcruandum eft, quod in fupetficic

continente , & circutnfcribcntc locacum , vei in

corpore cuius cft fupcrficies , cottcfpondet vna

rclacio , quae dicicut vhi adliuum , ex hoc , qu6d

concinct , & citcundat locatum:vel,vc meliiis lo-

quar, cx hoc qupd locacnm eft praefens loco , ita

**\ quod vlcra corpus locacuro, & locans nihil abfo-

^^, lucura inuenire eft in loco , feu in fuperficie per-

-»UiwN-\ tinens ad racionem loci ; fed quicquid inuenicut,

eft refpc<aiuum:inuenitur cniro & vAtaftiuum,

& fofte intienicut eciam & fitus adiuus ficuans

Jocatum , fclatio videliccc cottcfportdens in loco

illi , quz eft in locaco,fecundum qu6d parces lo-

caci habenc ordincm ad locum , co quod func in

loco.Similiccr.quia locus locac , Sc circumfcribic

locacum, ex quo inipfo eft rWadiuum ,qu« eft

celatio concinemiz, erit quidcm & ficus adiuus,

rclatio fcilicetiqua locus dicecur fituans loca-

tom , hoc cft, quod partes loci ordincm habeant

ad partes locaci,fccundum quod parces locati rc-

fpondcnt parcibus loci. Inuenicar eciara relacio

imraobiliutis , ^ qua locus cft immobilis , caius

difFcrentia» funt furfum,& deotfum, qu« propor-

tionabiliccr inueniuncur cciam in locaco pafliue,

ficutin loco adliuc:ica vt locus locec immobi-

litet furfum , vel deotfum , & iocatura locecut

furfum , vel dcorram.

19. Ex hisdicoprimo.quodnon eftderationelo-

Scui finten- ci.quod locui qui cft fuperficics,fic corporis con-

ti» dt qm- tinentis fupcrficies.Si enim feparaca effet talis fu-

' w ' /'^* pcrficies.ica vt non eftcc vltimum illius cotporis,

adhuc cliet locu$,& ptzcise continens. Ptobatur

conclufio. Locus circumfcribcre dcbet locatum

fecundum fuperficiem indiuifibilcra in ptofun-

dum, eo quod cura dcbeac zquati locato canctim

fccundum iacitudincra, & longitudinem, dimen-

lio profunditatis impettinens fit ad iocum; ergo

non cft dc ratione loci , nifi quod fit fupetficies

continens , non aucem qu6d fit cotporis conti-

nentis.

Dico fecundo , quod locus non componicur
inctinfccc cx fupcrficie, & rcfpeftibus. Probacur
conclufio:abfolucum & rcfpe^us no faciunt pet
fc vnum concepcum ; fcd iocus eft quid abfoiu-
tum : ergo non componicur cx fuperficie,quz eft
quidabfolucura,& refpcdlibus. Confequencia cft
lcgitiraa,& minor eft euidcns : & maior eft Scoci
Qupdlibcco vndecirao,improbantis,qu6d vbi pcr
fe imporcec abfolutam,& refpedum : abfolutura

enim, inquit , & refpeAus non faciunt vnam per

fc conceptum : fcd cuiufcumque genetis eft con-

ccpcus pct fe vnus , neqnc abfolutum contrahic

rcfpcdum.nequc c concra. Hac conclufione ap-

parec , quim malc Tolecus incellexic Scotum, TilttutmMle

quandopto illo fotmat racionem dicens , quod intelUxit

rcfpedtus concrahic fuperficiera ad confticucio- Stttum.

nera Ioci:locus enim eft vnum per fe:cx abfohico

aucera & rcfpcdliuo nequic ficri vnum pct fc, fcd

vnura dumtaxac per accidens.

Dico ccftio, quod locus cft formalicer , id cft, 3 o,
quidicaciue fuperficics contincns immobilitcr
pcr zquiualcntiam. In hac conclufione volo di-
cere Gcnus loci cfle fuperficicm , difFerentia au-
tcm conciahens Genus , eft ea quz ita concrahic
fupcrficicm , vc in cali fuperficie ftacim oriantuc
cales rclacioncs fupradidz,& confticuacut cx la-
li Gcnete, & ex tali difFerentia non cognita , nifl
per has ciusfelationes,hzcfpccics,fciIicct,locus.
Hzc conclufio habet robut in Ariftotclis doftri-
na, docentis dcfinirc per paffioncs magis rci na-
turam indicantcs : quia fer^ nulla difFercntia
nobis cognofcibilis cft. Infupet & in hoc quatco
libro afTcrit Ariftotcles loci naturam per eius
proprietates indagandam efTc. Quod, auccra lo-
cus nacutam harum telationura in fua quiditate
includat , probacur , & prim6 de rcfpccbu conti-
nentiz. Nara Atiftoceles in hoc libto afleric,
qu6d idcra locus raancc fuccedencibus fibi inui-
ccm corporibus ; crgo relacio concincnciz,quam
hic locus ad hoc corpus conccntum habebar,
non crat de tatione loci. Probacur confcquentia,
quiarelatio perit perempto eius terraino:ergo
ablato locato a loco aufcrtur relatio loci conci-
nenciz ad locacura , & adhuc non peric locus , fi
eadera maneac fuperficies ; crgo inracioneloci
non crit talis relatio.

Confirmatut ratione Scoti Qupdlibeto vnde- j i.
cirao,fic dicentis : Variato conienro,vatiaturre-
iatio ipficorrefpondens, fcilicet in Ioco,&ica eft
aliud,&aliud continere rcfpcftu alcerius , &al-
terius conccnti, fed non variacur excremum rela-
tum : quia idcra eft concinens, acque ita idem lo-
cus; ergo locus przcisc cft contincns abfque te-
lacione & ponic exemplum.Corpus habens albe-
dinem.fi fecundum eam eft fimiieraulcis.multas
habent fimilitudines : quia fimilitudo nometa-
tur , termino numerato , fed tamen ipfura non
eft multa fimilia , fed vnum firaile ; ficut habens
maltas fcientias eft vnam fciens:quia concretum
non numcraturad folara formz nuraerationem,
fed opottet , qu6d cum hoc fit numeratio fuppo-
fiti habentis formam ; ergo fimilicer quando in
eadera fuperficie fuccedunt mulca corpora cir-
camfcribenda,variacur relatio continentiz,& ca-
men mancc idem locus; etgo locus quid aliud cft
a reiatione.

Secundo probatur. Corpus per diuinam po- 5 1.
tenciam poceft efle in ioco dcfinitiuc fine t/^i paf-
fiuocircumfciiptiuo : etgo iocus locans corpus
definitiue CinevbiAdtiuo circamfcriptiuo. Ante-
cedcns ptobatur , fic fe habcnt corpus & locus
ad vbi , ficut fc habent adliuum , & paffiuum ad
adlionem , & paffioncm : fed Deus p»teft faccfc
qu6d raanence adiuo,& paffiuo.non fic incer ilia
adlio , & paffio ; etgo etiam poccft facetc , quod
manentibus corpofe,& ioco non fic incer iila re»
lacio i4>i. Maior probatat:quia ica videcur habi-
tudo media inccr Iocum,& corpus, ficuc adio, &
paffio intet agens , & paticns. Minor eft de fide,
V 4 Daniclis

2^6

Lib.IV. Phyficorum

5J

M-

Daaielis tettio ; vbi dicitut ignem non combuf-
fifTe trcs puetos milTos in fornacem ; crgo ficut
mancntc z6tivto,&c paffiuo , non fuit aftio & paf-
fio.ita etiam manente loco,(Sc locato.non etit vbi
adliuum,neque vki pafliuum.

Tcrtio probatur ; non eft contradidlio abfo-
lutum numcro abfque rcfpedu cxtrinlccus fibi
aducnienccifed tam z/^»pa(Iiuum refpeftu corpo-
ris locati, quam vbi adbiuum rcfpcdu fupcrficici
locancis func refpeftus cxttinfccus aduenientesi
crgo nuUa cft implicatio mancre fine ralibus re-
fpcdibus. Confeqnentia eft bona, & minor ccr-
tiOima in dodrina Scoti.Maior autem probatur;
natuta talium rclationum eft , vt pofito funda-
mento , & tcrmino adhuc non neceflario ponan-
tur;vtprobat ipfe Scotus^«»<//«^.ii.fcd tunc vlcta
implicatio eft raancrc fine pertinente ad eius el-
icntiam j crgo refpeftu vbi non cft de elfcntia
loci.

Quarto probacur verbis Scoti , ficdiccntis:
Non apparet concradidio fuperficiem concauam
cfTc fine refpcdu ad aliud corpus, vt contcntum;
ficut enim argutum eft de locatione paillua , fic
potcft argui de locatione adliua.

Quint6 ptobatur ex eodcm fic dicente : Poteft
Deus confcruare idcm locabile Sc cundcm lo-
cum , & tamcn nonmanebit eadcm circumfcri-
ptio : quia corpus eft abfcns ab illo loco , & hoc
etiacn poceft natuta facerc , poncndo aliud cor-
pus pra;fens illi loco : non igicur ifta extrema lo-
cum , & locabile neccftario confequitur ipfum
v^»;tunc vlcra,eadem cft racio de vlii ai^iuo , qua:
de paflduo ; ergo ficut datur corpus locabile finc
vbi pa(Iiuo,dabilts eft etiam finc loco.vel adliuo;
ergo t/&ia£biuum eft exrra rationem loci : vbizu-
tem adliuum nihii aliudeft,quitm refpedbus, fiue
relaciofundara in vlcima fuperficie continentis
citcumfctiptiuc & tetminata ad corpus concen-
lum , fiue circumfcriptum ; crgo talis rcfpedbus
non eft de eius ratione.

Probatur etiam hoc ipfum de relatione immo-
bilitatis. Locus eft incotruptibilis pet zquiuar
ientiam ; ergo relatio immobilitatis non cft de
cius definitione. Probaturconfequentia,incor-
ruptibilitas per a:quiualentiam nihil aliudcft,ni-
fi quod nequcat locabile per motum localemac-
quirere illud aliud f^i, ficut nequeexiftens in
ptimof^/mouetiad ipfummett/^», quod habet,
& qu6d in eodcm inftanti,quo corpus,vcrbigra-
tia, .^,reeedit ab aerc , fubintrac aliud corpus fa-
ciens latera continencis diftare cadem fpccie di-
ftincti cum priccdcnte, qua prscedcns locus di-
ftabatjhoc autcm non eft nifi haberc fimilcm rc-
fpeftum continentis ad idcm corpus locatum;&
per confeqiiens illam fuccedentcm fuperficiem
fimilemefte praccedenti,vel potiusproportionari
ad illam; eo quod ficut fe habct vna ad locatum,
fic & alia; crgo immobilitas minus cft de rationc
loci. Probatur confequencia:quia vnam rem ha-
bere proporcionemad alia!tn,eft fupponcreipfam
rem iam in fuo cfle conftitutam , & referri ad
aliam ; ergo ifte locus numcro in eodem inftanti
fuccedcns alteri loeo numcro , qui ad ipfum ha-
bct proportionem , eft priijs in fuo cfteconftitu-
tus , Sc per confequens immobilitas non cft dc
quiditateillius,

Ex his,definitionis loci traditae ab Atiftotele
verus fenfus apparec ; improbatio etiam opinio-
nis Thomiftarum ; & fimilicer mala Scoci intcr-
prctatio exiftimantium Scoium tcnuifle locum

componi cx abfoluto , & rcfpedliuo , & hic qu«
diximus concordandafunt, qu£ ttadit Scotus in
hac quxftionc.

t ParticuU loci copuUntur ad eundem termimm,
&c.Nota,in quantltacibus continuis duo eflc ge-
neta partkim;qusdam funt integrales,fiue mate-
rialcs : quzdam vero funt formales. Materiales
funt , quas copulantut tctminis communibus,yt
duo palmi in linca.vel quatuor pedes in ligno;&
hx partes funt eiufdcm naturx cura ipfo toto,
quxuis enim pars eftquantitas. Pattesvero for-
males iunt ipfi tctmini.quibus copulantur partes
matcriales. Et vocantur formalcs , quia vniunt
quantitatcm:& huiufmodi partes funt indiuifibi-
les diuifione , qua eft diuifibile illud quod copu-
lant ; vt pundum , quod copulat partes lincar.eft
omnino indiuifibilc; linca vcr6cft indiuifibilis
fecundt^m lacicudincm:& idc6 copulat partcs fu-
perficiei. R.urfus,quiapartes corponstribus mo-
dis diuiduntur, fupcrficies , qui copulantur,non
nifi duobus modis diuiditur; & quoniam par*
tes temporis diuiduntur fecundum duratio-
nem , idcirc6 inftans , quo copulantur , cftin-
diuifibile fecundum durationem ; omnes igitur
parces formalcs carcnt diuifioue illius quod co-
pulanr.

Nota fecundo cx Ubro/ixto Phyficorum eapitulo
primo , quod ficuteft vetum diccceomnem quan-
titatem componi , & accrcrcere ex partibus ma-
terialibus , ita falfum eft diccrc quantitatem ali-
quam componi cx partibus formalibus , co quod
nullaquantitascontinua componitur exindiui-
fibilibus. Quod fic probaiur ; fumatur linea
duorum palmorum j4 B Cpuixfto 5 ,quod cft in
medio eius copulans partcs , rcpugnat eflc di-
uifibile : quia tunc linca cflet maior duorum
palmorum : conftabit cnim ex duobus palmis,
& cx illa cxtenfione , quam conccdis habete
pun^um .ff,quod cft coiitra fuppofitum. Cum
crgo locus fit quantitas continua, quzcxtrin-
fcce continet locatum , & cius parccs copulan-
tur eodem tempote , quo copulantur partes
iocati , intellige , non eodem termino nume-
ro , fed ptoportioue . Sc pcr correfpondentiam;
vt ficut pars loci correfpondet parti locaci,
fic ctiam terminus partiura loci correfpondcc
termino communi partium locaci. Scotus ta-
mcn , vt vidcs , dicit quodcopulantut ad eun-
dcm tcrminum communem , fcilic^t ad iincam,
ad quam copulantur pattcs fuperficiei. Di-
citque Ariftocelcmin Prxdicamencis ioqui dc
ioco fecundijm famofitatem. Nam opinio anti-
quorum de loco , fuit , quod locus cflet fpatium
trina dimcnfione prxditum , & capax iocando-
rum. Quod cum corpore eft occupatum dicitur
plcnum,& cijm corpotc catct.dicitur vacuum, vt
vidimusfupr^.

6 Loca non fitnt contraria vifi ratiene difpofitio-
num,Scc. Nota quod poifet ctiam dici , quod
locus futfum in rationc fupt cmi , & locus dcot-
fum in ratione infimi , non func quancitatcs , fcd
potiiis ad ali^uid. Vel dici poflet , quod locus
lurfum , & locus deorfum non funt contrarij:
quia eadcm rcs rcfpedu diuerforum eft fupre-
roa , & infima : nam meciia regio aetis rc-
fpeftu noftri , cft fuprcma , & rcfpedku coelorura
eft infitna.

OyAL

§UMntitMi(
duplices funt
f»rtes,fciUc*t
m»t*ri»lit
(y fnmaltu

3f-

^junntitM
n»n ctmponi-
tur tx pttrti-
hu» fortrtaU-
hui.

Qu^ftio IV.

157

I.

Vtfinhi»
fnftrtitnU.

Ltcus t(l ii'4'
fUr,frofTt:ii
f^ ctmBU'

Q^ iE S T I O IV.

Vtrum locusjit aqualu locato.

Ariftot.rn^.^. rrArr.3).Sinnplic. Themid. Aatitoii ibiJ*m,
D.Thom. US ;. Albeic. Maga. fr«i?. 1 . cnf.y.Canooic.
ft/l.i.Mrt.t. Conimbric. & Ruuins in **fept.c»f.^.
iti^.iS.i j.»Mm.9.Roccus in fmr»fhr»fi c»f.6.

R G V I T V R quod non : quia illx quan-
titates non funt ad inuiccm compara-
bilesin magnitudine,quz funtdiuctfo-
tum geiietum ; fed locus,& corpus locatum func
diuerforum generum : etgo.&c. Maior patet per
definitioncm proportionis : quia propmio eft dua-
rum (jHantitatum eiufdemgentris vnitu ad *liam cer-
tarelatio in ^uantitate.Itcm,pitei maior per Com-
mentatorem quarto huius , comm.;. vbi dicit,
qu6d comparabiliaad inuicem debenteffe eiuf-
dem fpecici fpecialifllmz. £t minor probatur,
quia vel locus efl de alio genere generaliflimo,
vel faltem altetius fpeciei fpecialidimza corpo-
re:nam fuperficies eft altcrius fpeciei fpecialiffi-
mx 2 corpore.

Item,nullum cominens eft srquale contento
pet ipfum;{ed locus eft continens locatum:igituc
locus eft maiorlocato.

Tcrtio.quia aqua cft locus proprius tcrrae , acr
locus proprius aquz , ignis locus proprius acris,
& coelum proprius locus ignis, & ccelum cft ma-
ius igne,ignis maior aere,ac'r maior aqua,& aqua
maior terra:igitur locus cft maior locato : & per
confequens non xqualis. Priraa pars antecedcn-
tis apparct in iftoquartocexf.33. Et fecundaap-
parct in fecundo Mctcororum ; vbi dicitur.quod
coclun) eft multo maius quam tota mailaelcmen-
torum.

Item , quod clementum fupcrius fit maius in-
feriori,& contento, parct per loquentcs dc pro-
portionc clemcntotum ; qui omnes conccdunt,
quod clementum fuperins cft raaius infcriort
exccpta aqua , quam aliqui dicunt eftc minorem
tcrra. & hoc pofito , adhuc habctur propofitum:
quia C\ aqua, quz cft locus tcrrz, fit minor terra,
fequitur quod locus uon eft zqualis locato , fed
minor.

Quarto , nuUa fupetficies eft zqualis rorpori;
jfed locus eft fuperficics, & locatum corpus;crgo,
&c. Maiorpacet: quiazqualitas magnitudinum
actcndicur penes ipfarum dimcnfiones ; modo
cotpus habet tres dimcnfioncs ; & fuperficies
vnamfolam:crgo,&c.

Quinco , quia idem eft locus naturalis totius,
& parti$;vt totiu^ terrz, & vnius glebz , vr patct
tcrtiohiuus,text.ji.& i.Coeli. 19.5 8.7 j.So.igitur
fi locuscftzqualislocato.fcquiturquod fit^qua-
lis toti,& parci,quod cft impoffibilc.

Sexro , quia locus vltimz fphzrz , non cft
zqaalis vlcimzfphzrz, & tamcn ipfiuseft .ili-
quis locus : igitur non cft omnis locus xqu.nlis
locato fuo.Maiot p.iccc : quia impoffibilc cft cflc
rar.tum corpus, quantum cft vltima fphzra , quia
ipfum eft maxiraum , co quud continet omnia
alia.Minor prubatut : quia vltiina fphxra mouc-
tur localitcr.quod non uuttft circ nifi fit in loco.
Oppofitum aiguitur pcr Atiftotelcm in ifto 4.
icxt.53.

Norandum , quod quidam eft locus proprius,
qui continct locatum, & nihil pliis;vt fupcrficics
acris immcdiata coluronz rontinct coIumn3m,&

nihil plus ; igitur eft locus proprius columnz.
Alius eft locus communis alicuius locatt, fcilicet
qui contmet locatum,& aliquid vltra.Ex quibus
definicionibus fequitur, quod vltima fphzra non
habet locumptoprium,ncccommanem:quianon
habet aliquod continens ipfam przcisc, aut con-
tinens ipfam cum aliquo alio. Secundo (cquitur
quod nunquam pars inexiftens toii habct locum
proprium.Probatur,quia quzlibet fupccficics fe-
parata , & difconrinua ab illa partc coniinet il-
lam partem ; & cum hoc aliquid aliud.Tcrtio.fc-
quiturquod fuperficies concauacccli vcrfusnos,
non eft locus proprius ignis:quia cum hocquod
concinec ignem , concinet aliquid aliud , fciliccc
aijrcm, aquam, & tcrram. Eodem modo probare-
tur quod concaua fupcrficies fphzrz ignis non
eft locus proprius acris ; quia cum hoc contincc
terram,& aquam. Verum eft tamcn,qu6d conca-
uum cocli cft proprius locus totius malfz elc-
mcntorum , & concauum fphzrx ignis non cft
locus proprius aggregati cx ttibus elemencis , Sc
raixcis infra cencencis.

Secundo , notandum quod locus poteft dici
zqualis locatoduplicicer. Vnomodo fccundum
concincntiam;aliomodo fccundijm dimcnfiones.
Iccm fi incclligacur cflc zquatis fecundiim di-
mcnfiones;cunc hoc cft criplicitcr.vcl quod func
zquales fecundum vnam dimenfionem , vr quod
locus fic zquc longus , ficut locatum, auc fecun-
dum duas,vel fecundumtres.

Terti6 , notandum qu6d profunditas corporis
potcft accipi dupliciter: vno modo fecundum
vnam Iincam,vel fuperficicm ; verbi gratia , fi Cc
vnum corpus cubum.cuius duz fupei ficics oppo-
fitz fint albz, & aliz duz oppofitz fint rubcz;&
itcrum aliz duz nigrz.Tunc longicudo corporis
eft fumenda fccundum lineam , vel fuperficiem
procradtam a fuperficie alba , ad fuperficicm al-
bam,fedlaricudo,eft fumendafccundum lineam,
vel fuperficiem procradlam inrcr fupcrficies ni-
gras ; & lunc furacnda eft profunditas fecundiim
Iineara,vcl fupcrficicm protraftam inter fupcrfi-
cics rubeas. Alio modo furaitur profunditas pro
tora capacicate corporis.

Ex his ponunrur conclufiones. Primaconclu-
fio. Locus eft * zqualis locaco fecundtim conti-
nentiam. Probatur,quia nifi ica cftcc , fcquerecur
quod efTcc aliquis locus finc corporc,vcI aliquod
corpus vltra coclura fine Ioco;confcquens cft im-
poffibile : quia cunc efler darevacuum. Confe-
quentia probarar:quia fi locus pius contineat, G-
ue fic maior quim locatum; cunc dccanco cft lo-
cus vacuus.dcquanco locacum eftminus loco. Si
vcrolocus cll minor, de tanco locacura non cir-
cundarur alio corpore,&per confcquens circa
illnd cft vacuum.

Secunda conclufio. Locus eft arqualis locato
fccundtim duas dimcnfioncs,ita quod fuperfi-
cics,quz crt locus, & fuperficics cxtrinfeca loca-
ci fuiK ad inuiccnizqualcs.Probatur fic:quia iWq
magnitudincs funtad inuiccm irqualcs.cuarum
vna fuprapofita altcri neutra cxcedit reliquam;
fcd fic eft deillis duabus fiipcrficithus : crgo.&c.
Maior paccc : quia cft principiura in Gcomctria.
Minorprobatur.quia locus (iipcrponitur fupcrfi-
cicilocaci,& neucracxccdicrcliquam; quia fi .nl-
tcra rcliquam exccdcrct , iam non eirent zqualcs
fccundum contincntiam.

Tcrtiaconclufio. Accipiendo dimenfiones cor-
porisfccund&mlincasrcdas.vclfuperficics.locus

eft

Lteus Uft-
riam pttefl
iici Aqunlit
Ucatt.

4.

TrtfutKlitM
etrptru du-
flieiter *eci-
fitur.

LtCMS tfk
tqualis Ucm-
tt fecunditm
cintinetiiuir.

Lecus efi
tqualit iocM-
tt feiundkm
duM dimtn-
fisnes.

258

Lib. I V. Phyficorum

9ft «equaU$ ldC4|:o. prd>atur,quia iocus eft cqua-
litoranibusruperficiebuscircumftantis locati fi'
Mul rumptis} (ed fecundum vnam iftarura fuper'-
ficierum eft fumenda longitudo» fecundum aliam
Iatitudo>& fecundikm aliam profunditas,vt patet
de corporequadrato ; igiturtflcfumendodimen-
(iones.fequitur qu6d locus fit zqualis locato.

Quarra concluAo : Sumendo profunditatem
corporis pro tota capacitate corporis,impoOibi-
le eft,qu6d locus (it zqualis locato , imm6 in in-
finitum exceditur 4 locato , vt ly in infinitum de-
notat proporrionem , ficut patet ex vna qucftio-
ne fecundi.
^, £x iftis conclunonibus inferuntur aliqua co-

roIiaria.Ptimum corollarium eftiftud , qu6d A,
& By funt duo corpora zqualia , & tamen ipfo'
rum funt loca inaequalia.Probatur:quia iint A,ic
B , duo corpora cubica , & vtrumque tiabeat in
quaiibet fuperficie qnatuor pedes ; tuncfequitur
qu6d aggregatup ex omnibus fuperHciebus ip-
uus A , fecundum longitudincm eft duorum pe-
dum : tunc pono quod B diuidatur in oCto cubos
^qualcs, quorum vnus fuperponatur alteri , & (ic
de quolibet ad modum columnz quadrilaterx,
tunc ifta coiumna B , habet quatuor fuperficies
fecundum profundum, quarum quzlibct cft o6lo
pedum : igitur aggregatum ex illis quatuor fu-
perficiebus fecundum iongum elfet trium pe-
dum , & tamen in duobus extremis habeat duos
pedesjigiturtotum aggregatum ex fuperficicbus
ipHus B , fecundum longitudinem eft trium pe-
dum: igiturper fecundam fuppoHiionem iocus
ipHus B, eftct przcisetriumpedum; fediocusip-
/ius A, eft przcise duorum pedum ; vt probatum
f uit : igitur A,&c B , funt duo corpora zqualia &
tamen ipforum funt inzqualia loca.

Secundum corollarium eft, quod insqualiut^
corporum funt zquaiia ioca. Probatur , retento
cafu eodcm , & pofito vltra , quod .^,augmentc-
tur.donec occupet locuro prqcise,quantum nunc
occupat .ff.tunc A^ic B,cffcnt inzqualia : quia A
prius fuit zquale B, 8c iam eft augmentatum , &
tamen A,lk ^,habent xquaiia roca.

Tertium coroUarium , quod A&cB, funt duo
*' corpora zqualia , & tamen./rfpoteftininfinitum
maiorem locura occupare , qu^m de faftooccu-
pet i?,& tamen non potcft occupare maiorem io-
cum , qukm poffit occupare B. Probatur , poHto
quod A, 8c B,Cint duo quanta corporcazqualia,
& B remanente indiuifo,imaginetur A diuidi in
duas medietates , quarum vna ponatur ad extre-
nuim alterius;& Cic in infiniium , iicut dicebatuc
prius in vna imaginatienede ipfinito,

Nunc ad raiiones. Ad pcimam dico,qu«d quan-
titates diuerforum gcncrum,feudiuerfarum fpc-
cierum poflTunt comparari ad inuicem fecundijm
vnam,vel duas dimenfiones, in quaruro vna , vel
duabusconucniunc.

Ad fccundam dico , quod fuperficies non eft
comparabilis corpori fecundiim capacitatcm
corporis : mod6 nos comparamus fupcrficiera ad
corpus non fecundum capacitatem corporis ; fcd
fccundura fuperficiem extrinfecani ipfins.
g^ Ad tertiam , dico qu6d fupetficies concaua

cceli cft zqualis fupernciei conuezz igiiis ; & fic
dealiis.

Ad quartara , dico qu6d non oportet qu5d
continens fit maius contento:quia de fa^o con-
tinens.fcilicet fuperficies,fuperpo(italocatonon
rxccdit fuperficiem cxtrinfecam iocati.

Ad quintam,dico qu6d debet intelligi de loco
communi. Ad aliam , di&uro cft , qu6d vltima
fphxra non habet locum ; nec fequitur , mouetur
locMliter^gitHr h4bet locum. Sed fufficit,qu6d alitec
fe habeat fecundum fe totam , vci partes eius ad
aliquod quiefceos ; vt didum fuit in prxcedenti
quzftione.

AN NOTATIONES.

^ T Octu efltnptalidleauo/icHndumcontinentiam.

JL^Notaqu6dquidam dicunt , qu6d aliquis
locus proprius eft muit6 maior iocato : nam fe-
cundumillosnihil piohibcc eiufdem locatieiTe
infinita loca , quorum vnus cft maior , & alter
minor , & aiter cqualis. £t ratio huius eft,
quia iocus non diftinguitur ^ corpore:quiaer-
go iocus eft fuperficics corporis continentist
idco corpus continens eft locut ; & quia quc-
libet fuperficics eft diuifibilis fecundum profun-
ditatera , idc6 non poteft allignari prima fuper-
ficies , qua prim6 continet iocatum : aflignati
enim quacumque, ipfaeft diuifibiiis in infini-
tas fuperficics,quarum quzlibet cft corpus,& io-
cus proprius ip/ius locati. Dicunt vlteri^s, qu6d
iocus proprius eft squaiis iocato tribus modis,
fcilicct fecundum continentiam.fecundumroen-
furas foperficialcs , & fccundum diamctroi. Se-
cundum continentiam:quia quantumcunquc cft
locaturo,rantum locus continct;& e contra quan-
tumcumque locus continet , rantnm cft loca-
tum. Secundum menfuras fupcrficiales ; quia ii
aliqua menfura circumuoluatur loco extrinfe-
cc , tangendo corpus locatum , & alia circum-
uoluatur loco , intrinfecc tangendo fempcr coc-
pus locans, illz duz racnfurz , C\ in reditudinem
reducatitur , erunt (ibi inuicem zquales : & tan-
dem fccundum diametrura : quia quanta eftct li-
nea diaraetralis dwOtz per locatura de vno pun-
6lo extremo ad alterura punftum extrcraum, tcr-
minata per illa pun^a inclufiue , tanta eftec li-
nea diamctralis dudla intcr pun&a ioci corre-
fpondentia illis pundlis locati , terminata ad illa
pundta ioci exeiunue.Czterum hzc fententia eft
contra Philofophum probantcm locum non efte
corpus.

Notafccund6,qu6dlocume(rezqualemloca-
to bifariam incelligi poteft : priori modo quan-
tum ad nuraerum dimenfionum ; altero modo
qxiantum ad extenfionem ipfarum , vel quantum
ad sxtenfionem vnius,vel duarum,vei trium.

N&tatcrti6,qu6ddupiexeftlocans, quoddam
eft locans ^»o,& proximum,& eft ipfa fuperficies
corporis locantis , quz vocatur locus. Aliud eft
locans ^HodfSc vitimum; & illud eft corpus con-
tinens locatum.

Nota quart6,qu6d duplex eft locatum , qood-
dam enim eft iocatum ^o , & immediatum ; 8c
eft fuperficies conuexa corporis locati. Aliud cft
locatum quodt & mediatum , & eft ipfum corpus
contentum.

Ex his dico prim6 , qu6d locus & locatum
fnnt zqualia, quantum ad multitudinem dimen-
fionum , 8c earundem extenfionem : vtrumque
enim habet duas dimenfiones,(ciIicct longitudi-
nero,& latitudincm,& vtraquc earum eft zquali-
ter extenfa.

Dicofecund6, qu6d corpus locans , & corpus
locatum non funt zqualia quantum ad extenfio-
nctndiroenftonum.

Dico

9'

Ofinit «0.
qMtrum de
*qu»UtMt
loti cum li*
etut.

lO.

UeMtdutbut
tmditpttiji
tfft tfujk
iteiut.

LctMii tfk
dMpUXffitni-
littrf^ltt»'
tutn.

Ltem aut-
mtde fit
tqmttUt t$yt-
tt.

*^*"» r f*

QujEftio IV.

i39

Dico teni6 > qu64 locus Sc cotpus locatum
/unt a:qualia,quantui1) ad longitudinem, & lati-
cudinem ; fed non funt a:qualia quantum ad di-
mendones : cum locus non habeat profundita-
cem, quam tamen habet cotpus locatum : & hoc
vult habcte Philorophus in textu. Quod patct
etiam pcr rationera : quia nifi ita eilet, vcl dare-
tur vacuum , vel citct corpus fine loco. Et hoc
voluit intelligere Commentatoi com. 43. huius
4. dicens,qu6d squalitas diciturduobus modis^
vno modo fecundum continentiam : & hocmo-
do dicitur,qu6d circulus eft aequalis figura cedlto-
rum laterum. Altero medo,quando duo aequalcm
habent menfuram communem , qua menfuran-
curj& fecundum hoc dicitur corpus xquale cor-
pori , & fuperficics ruperficiei , & ifta squalitas
non eft vera dc loco, nifi cfletinane.

£t fi dicatur , concinens eft maius contento;
ergo locus non eCt xqualis locato. Dico qu6d
quamuis continens quod fit maius contento
^d , tamen continens qm , non cft maius con>
tento ^.

£t fi iterum dicatur,qu6d eft impofilbile duas
/uperficics efle fimul : quia alias ellet poOIbile
duo punda , & duas lineas , dc duo corpora efie
fimul. Dico qu6d quamuis fit impofllbile duas
fiiperficies efTe fimul ea parte , qua fimt diuifibi-
lcs,non camen ea parte,qua fiint indiuifibiles ; &
eo modo eft de lincis ; fed quia corpus eft vndi-
quaqucdiuifibile , ide6 non efl pofubile nacura-
licer duo corpora eflc fimul.

EXPOSITIO TEXTVS.

I j, /^ Fi tghur corpori , &c. Hoc efl fisxtum capi-

Ctrperafunt V_>tulum huius ttadatus, inquoPhilofophus

inltc» Jiiur- oflcndit , qualitct diuerfii corpora fiint diucrfi-

pai4di. tnode in Ioco:& ponit fcptcm conclufiones. Pri-

ma conclufio efV , qu6d illud corpus efl in loco,

cui eft aliud corpus extra continens ipfum,& fc-

paratum ab eo , & cuinon cft aliud corpus cxtra

icparatum , illud non eft in loco. Patet pet de-

finitionem loGi : quialocuseft tcrminus conti-

nentis feparati.

giuocirca etiamfi aqua fiterit huiu/modi, &c. Se-
cunda conclufio , qu6d totum » vniuerfum non
eft in loco fecundum fc totura ; licct bcnc fccun-
dum partes. Probatur , quia totura vniuerfum
non habet aliud corpus extra fe cocinens ipfiim.
Et excmplificat , vt fi tocii vniucrfum efTetaqua,
tunc aqua fecundum fe totam non poflet moue-
ri, nec haberent parccs locum : fed tamen fecun-
dum partes haberetIocum;quiavnius poteftcflc
locus futfum,&altcrius dcorfum practcr coelum,
quod circularitcr mouctur.
Tezt.44. ^ oMem t dilhm efi,8cc.Teiua. conclufio,qu6d
totum vniucffum a fc , & feparatum a quocum-
que alio habens extra fe aliud corpus, eft in loco
in aclu ; fed partes totius , dum inexiftunt in to-
to , funt in loco in potentia , & cura fuerint fe-
parata: a toto, funt in loco in adlu.
I • _ yttque alia j epiidemperJeJt*nt,icc.Q^m con-

Text.4j. ^^"^° eft,qu6d omnc mobile locaIiter,vcI fccun-
dum augmentum , vel fecundum decrementum
cft per fc in loco ; & dcbct intclligi , qu6d habct
aliud corpus extra fe fcparatura ab illo. Patet,
quia pcr iftos motus dcuenimus in notitia loci.
CoelHm autem, &c.Repetit concldfionem prii^s
pofitam, fcilicet,qu6d vniuerfum non cft in loco
nifi rationc partium.

Jnima fj^

eaelum funt
i» U{$ p*r
ateHtnt.

AUa vero fieundMm accidens. Ponitur quinta
concIufio,qu6d anima,& coelum funt in loco per
accidens. Patct dc anima,quia animanon moue-
tur nifi ad motum corpotis,in quo exiftit,& ficut
dicit dc aniraa, icadebct dici dc qualibct forma
corporea. De coelo patct ; quia ccelum cft aliquo
modo in loco, & non pcr fcjquia non habet cor-
pus extra contincns ipfum j igicurpcr accidens,
& habetur propofitum.

Et jrropter ^ hac, Scc. SextaconcIufioeft,qu6d Text.4^,
omnia funt in coelo, fiipple , tanquam in loco
communi ; fcd fonafle ccelum non eftin Ioco,&
dicit fortajfe ,• quia nondum eft detcrminatum,
qu6d extra coelum non fit aliud corpus ; fcd hoc
probabitur in libro Cceli:& non dcbet intelligi,
qu6d ccelum fit locus; fed vlcima fuperficies,(eu
terminus ipfius coeli.

Et eh hoc terrOySic. Septima conclufio eft,qu6d
terra eft in aqua, id eft, in vltimo aquae tanquam
in loco, & aqua in acre,& acr in ignc,& ignis in
ccelo ; fcd coelum non eft amplias in aliquo, Sed
dubitatur dc ptimo ; quia tota tcrra non eft in
aqua.Rcfpondctur,qu6d fi omnia elementa cffcnt
redadla squaliter , tunc toca terra eflet cooperta
aquis , fed nunc de fado proptcr falutem ani-
mantium, tcrrae pars cft difcooperta.

ANNOTATIONES.

* '"^r^OtumvniuerfimnoueJt inUco fecundjtm fi
X totum , &c. Nots , qu6d partes vniuerfi
pofTunt moueri tribus modis. ^uardam enim
mouentur circulari motu; quaedam moturefto
in furfum , ficut ilis qux habent raritatem : &
quaedam motu rcAo in dcorfum , ficut illx qus
habent dcnfitatcm.

Secund6 nota, qu6d quando corpus mouc-
tur motu redo , tocum mobilc dcfcrit locum in
quo ancca erat , & ingredicur alium nouum lo-
cum. Quando ver6 mouecur circulariter, tOtum
mobilc non dcferit locum in quo antea erat,fcd
manet in codem ; eius tamen parces omnes mu-
tant locum : quia vbi nunc efl prima , fuccedit
fecunda, & fic de caetcris. Cum ergo coelum fu-
premum moucatur circularitcr , totura crit in
eodera loco,eiutquetantum parces mucabuntur.
Et ex hoc fequitur , qu6d fi fupremum coelum
non mouetur nifi per partes,non erit in loco,nifi
pcr partes.

Nota terti6 , qu6d Commentator , quem fc-
quitur hic Scotus , illud exemplum de aqua non
rcfcrt ad fupremam fphsram , fcd ad tocum vni-
uerfura;nempc qu6d ficut in toto elcmento aqua:
aliqux partcs mouentur furfum, & aliqnae dcor-
fum , & aliae circulariter ; ita in toto vniucrfo.
Castcrum Diuus Thomas , & Sotus dicunt, illud
excmplum pofitum efTe, vt intelligatur quomo-
do ftet, vltimamfphsraramoucri fccundum par-
tes,&;non fccundum totura ; tu vcr6 tencas cum
Dodorc fubtili.

EXPOSITIO TEXTVS.

MAnifeJhtm 1 autem ex his , &c. Hoc eft fe-
ptimum capitulum , in quo foluuntut ra-
tiones, quibus probabatur locum efle. Et prim6
foluitillas. Secund6, ponitproprictates loci ibi,
Et fertur igitur. Prim6 dicit , qu6d ci prardidis
foluuntur rationes prius fzAx de loco. Vnde,
quando argumentabatur , tunc locus augmenca-

recur.

'4.

Partet vfii-
utrji trtiu»
modit moHtri
f'J[int.

Te«. 47.

16.

Tcxc.48.

Tcit.49.

»7-

porptu nAtu-
ritle qunre
fertur ntttu
r».ltter ad
fitura locum.

retur. Negatur confcquentia , quia cum locatum
augmentatur , acquirit aliquem locum , quem
prius non babuit, fcilicet maiotem pcius habito.
Ad aliam de pundo refpondetur, qu6d pundlum
non iiabet locum diftin(flum a loco totius , cu-
ius eft pun£kum : quia pundlum non eft fepara-
tum a fuo toto. Ad aliam,quando arguitur,qu6d
(Juo corpora eflcnt fimul.Negatur confequentia,
quia locus iion eft corpus.fea terminus & fupcr-
ficies corporis;& fuppo(ito,qu6dlocus efFctcot-
pusjtunc non efTet fiinul cum locato,fcilicet po-
fitiuc in eodem Ctu , fcd priuatiuc fecundum pri-
uationcm corporis intcrmcdij. Ad aliam ratio-
ncm Zcnonis dicitur , quod locus non eft in ali-
quo tanquam in loco ; fed ficut pars in totq : &
idco non omne, quod eft, eft in loco.

Etfertur 1 tgititr ad ipfum ipjiiu locftm , &c. Hic
ponit qnafdam proprieratcs loci,& funt dux.Sc-
cunda ihi yEt memet igitur punSlum. Primo ponit
iftam conclufionem, quod omnecorpus * natu-
rale naturaliter mouetur ad fuum locum , fi fue-
rit extra.Probatur,quia quodlibct cotpus natura-
lc naturaliter inclinatur ad fui confcruationemj
fed quodlibet corpus naruraleconferuatur in fuo
loco naturali , propter fimilitudinem loci ad lo-
catum in vna qualitate,licct fint didlmilia in alia
qualitate , propter quam fimilitudinem funt ad
inuicem a(aiua,& pafliua.

Et manetigitur, &c. Ponit fecundam proprie-
tatem ; &ponit iftam concIufionem,qu6d omne
corpus •" naturale exiftens in fno loco naturali,
quiefcit naturaliter, & manet in illo loco.Prob^-
tur , prim6 propter conferuationem. Secund^,
quia 3 pars naturaliter habet fixionem , & pcr-
nianentiam ; quictem, &confcruationem in fuo
toto ; modo locatum cft quodammodo pars lo-
caiitis ; ergo, &c. Terti6,quia aer eft in potentia
ad aqn.nm , & c contra aqua ad aerem ; principa-
lius tamen aqua eft in ptftcntiaad acrem, quam e
concra , eo qu6d aqUa eft'minus perfe6la acre:
mod6 natura principaliusintendit formam ele-
menci perfedioris,yt acris, qu^m fbtmam minus
perfeAi elementi,vt aquac : & ide6 aqua fe habet
ad aerem quodammodo ficut matetia ad for-
mam;& ficut pjrs ad rotum:mod6 materiatranf-
mutatur naturaliter ad formam ', & ftat fub for-
ma , & pars naturalitcr habct quietem in toto:
ideo aqua , qus cft locatum , habct naturaliter
quietcm in acrc,qui cft locus eius ; & ficut argui-
tur de aqua refpedu acris,ita potcftargui de ter-
ra rcfpedu aqux, & acrc refpe6tu ignis.

ANNOTAT lONES.

* /"^ Afne corpw ndturale naturaliter meHetr:^,
V^ &c.Nota,qu6d ratio quare corpus natu-
r.aliter fcrtur ad fuum locum, eft , quia cum locus
fit terminus continentis locatum , illud corpus
continens,adquod confcquenter, &contiguc fe
h,ibet locatum, quia fe tangunt tcrminis , id eft,
fuperficiebus fimul exiftentibus ; & hoc non per
violentiam , cft proximum fccundum naturam
locato. Hoc inde apparct , qu6d ordo fitus in
parribus vniuerfi attendi debct fecundum brdi-
ncm narura: : ergo corpus illud , quod non vi, id
eft, non violentcr fc habet , confcquentcr fecun-
dum /iriini ad .-iliud corpus eft fecundum ordi-
liem natu:-^- fibi proximum. Vnde , cum corpus
calcfte, quod cft fuprcmiun, atque nobilifllmum
pmnium,quod iequjtur fecundumignobilitateiri

Lib. I V. Phyficorum

ignis,& ignem aer,& acrem aqua,& aquam terra

naturaliter ; fatendum eft , qu6d locus proprius

ignis cft cocIum,& locus proprius acris eft ignis>

& locus aquz eft acr, & terra; aqua.

Et ex hoc apparet , quare proiedus furfum la-

pis fupcr acrem , vel fuper aquam, non ibi fiftat

nifi violenter. Ratio eft , quia fibi non eft pro-

prius locus : haec enim proximitas naturalis,qiuB

cft inter corpus continens&contentum,eft cau-

(a , quare corpus naturaliter mouetur ad fuum

locum ; quia oportet , qu6d gradus natnralium

locorum refpondeant gradui naturalium Iqca-

torum ; & quamuis fic ic tangant naturalicer.ta-

men quia aliunde habent oppofitionem ratio-

ne contrariarum qualitatura , ideo mutu6 in fe

agunt, & fc corrumpunt.

^ Omne cerptu naturale exifiens in UcOtScc.tioti, 18.

qu6d ex eo corpus naturalitcr quiefcit in fuo Corpmn»tth

loco naturali, quia locus eft terminus continen- '■*'f V^"*

tis , eo qu6d locatum fe habet ad corpus con- ?*">«;".»*-

> j r • 1- turaliter tif

tmcns , /icut pars ad Inum totum , quamuis di- /i#/,„ „-,

uifa , & ficut materia ad formam , atque ade6 tHriili,

ficut pars quiefcit in fuo toto, ita locatum in lo-

co proprio. Quare autem fe habeat ficut pars ad

totum , & ficut materia ad formam , declarat in

acre, & in aqua. In his enim aqua cft in potentia

ad acrem , ficut materia ad formam , & acr eft

veluti adlus aqua: , ficut forma materia. Hoc di-

cit, quiaaquaeft in potentia,vt ea corrupta,ger

ncretur acr ; & quamuis etiam ex aere fiat aqua,

tamcn quia principalior forma eft acris , qu^m

aqua: , ide6 quando cx aqua fit aer , eft fimplici-

ter gencratio , quando ver6 ex aere fit aqua , eft

generario fecundum tpiid , quia eft ad ignobijio-

rem formam.

Q^ >E S T 1 O V.

ytrum aquafit loctts naturalti terra?

hn&.ot. eap.6.text ^\. Plato >'>T(W<c»,& apud Alcinoum
emf. it. Philo Iiidzus lib. de pUntatione N««. Nemefiu$
llb. de Uat.hominii, caf.de elementit. NyfTcn. de »p*r$fex
dierum. Dam^fc. x.de fide trthtdox»,e»p,S. Ambr. /i^.j.
Hex.tem.cap.^. Albcrt. Magn. traS.i. e»p.i i. D.Thom.
U& j.in ^.Phyfic.t^ opHfc.^x. Richard.M i.diJl.i^.qM.^.
circa } . prine. Ooaimbt. ^.fhyf.e»p.^ .qu»Ji.i. Runius in
evpojit. cap. j . »um. 1 4. Roccus inf*r»phr»fi, cap.f.

R G V iT V R qu6d non : illud non eft
locus terra:,quod non continet terram,
vt patet dc tcrra habitabili ; ergo, &c.
Secund6 ,arguitur qu6d non fit proprius lo-
cus lerrs , eo quod continet terram , & aliqua
alia, vt lapides, radices plantarum, & huiufmodt
mixta.

Tcrtio , illud non eft locus nacuralis terrat , ad
quod terra non mouctur , fi fitextra ipfum ; fed
tcrra non mouetur ad aquam, pofito qu6d fit cx-
tra aquam ; ergo , &c. Maior patct , quia omnc
corpiis naturale natum eft moueri ad fuum lo-
cum naturalem , fi fuerit extraipfum. Et minor
probatur j qilia tcfrain littore non dcfccndit ad
aquam.

Qixart6 , illud non eft locus naturalis terra:,
in quo terra non quicfcit , fi fueric circundau
ipfo ; fed ccrra non quiefcic in aqua , cum fucric
circundaca aqua; crgo,&c. Maior probat«r,quia
quodlibet corpus naturalenatumcftquipfcerein
fuo loco naturali. Et minor p.nrct , quia tctra
defccndcns in aqua non quicfcit , cum circa

ipfam

Qu^ftio V.

241

t.

Diuifil jud-
fiitnil.

Ofinio tHul'

tipltX fM4-
r* terr» fit
difeotpert»
ajuit.

if ram vndique fuerit aqua , fed dcfcendit vfque
ad fundum.

Qiiinr6, terra eft locus naturalis aqu£ ; igitur
aqua non eft locus naturalis tcrr«. Tenet con-
fcqueHtia , quia quidquid cft locus loci , eft lo-
cus locati i & fic idem cftct locus fui ipfius. An-
tcccdens probatur,quia aquacontinetur in con-
cauiraribus terr^. Item , aqua expanfa fuper ter-
ram dcfccndit infra tcrram , quod non clTet, nifi
tcrra cirer locus , ad quem aqua naturaliter mo-
uetur. Itcm , illud eft locus aqua: , in quo aqua
gcncratur , & in fua natunili difpofitione ma-
xime confcruatur ; fcd hoc cft in tcrra , quia , vt
patctfccundo Mctcororum , fonccs gcncrantur
infra vifcera terrac ; & tamcn fontes funt in di-
fpofitionc conuenicntiori aquac , quam fit marc,
aut alix aqux.

Sext6,quia centrura mundi cft locus naturalis
terrx ; igitur aqua non cft locus natnralis tcrrx,
quia idem locatum non potcft habcrc diucrfa
loca. Anteccdcns patct, quiaadcentrummun-
di mouctur naturaliccr terra, & ad nihil aliud.
Quod patct , fi tota malfa terrx eiret pcrforata
vfque ad centrum, & vltrii. Secundo patct antc-
cedens per Ariftotclem primo Meteororum , vbi
dicit , quod locus tcrrx eft medium circularis
lationis , fcilicct mcdium mundi. Oppofitum
arguitur pcr Ariftotelem in ifto quarto , text.46.
Etptobatur ratione,quialocanaturaliaelcmen-
torum debct ordinari fecundum exigentiagraui-
tatis.vcl leuitatis ipforumjfed terra eft clcmecum
maxime grauc : igitur fccundum exigcntiam fux
grauitatis corpus circundans ipfam immediate
cft corpus maximc grauc prxter tcrram , modo
inter clementa aqua prxtcr terram cft grauius.

In quxftionc primo vidcbitur , quare aliqua
pars tcrrx cft cooperta aquis, & alia difcoopcr-
ta , quia proptct hoc cft difficult.is quxftionis
prxfentis. Sccund6 videbiturde quxfito.

De primo, dixcrunt aliqui qu6d caufs eft ifta;
quia aliquandocircundabat fphxricc terram,fcd
poftea pet adliuitatcm Solis ifta pars , qux cft
difcoopcrta aquis,diflccabatur proptcr confum-
ptioncm aqux ; & tunc rcfiduum non fufficic-
bat ad cooperiendum totam tcrram:& iftara opi-
nionem improbat Ariftotcles i.Meteoromm,

Alij dixcrunr , quod caufa cft propter falutem
animatiura,qux non polfunt viucre infra aquam.
Ide6 proptcr ipfa natura ordinauit vnam par-
tcm rerrx deficcatam. Sed ifta via benc afllgnat
finalem caufam,fed non affignat caufam efficicn-
tem illius dcficcationis , aut modum deficcandi.
Modo hic quxritur dc efficientc , & difficultas
huius cft, quia cx quo tam aqua,quam icrra funt
fphxricx figurxjVt patet fecHndo Cali, text.i<S. &
30. & aqua nata eft fupcrftarc tcrrx ; igitur non
eft ratio, quare plus circundet vnam partcm ter-
rx,quam aliam.

Et tertiaviarcfpondcns adhocponitiftomo-
do,qu6d tcrra,& aqua fc interfecant ad inuicem,
ita vt ipfanim non fit idem centrum , fed cen-
crum terrx eft magis furfum vcrsus parrem dif-
coopertam aquis ; modo quanta pars rcrrx inter-
fecatur pcr fphxram aqux , tanta pars remancc
deficcata. Contra iftam viam arguitut:quia idem
cft centrum grauitatis mundi ; igitur idcm cft
ccntrum cius aqux, & totius tcrrx. Sccund6,fe-
querctut qu6d tcrra habitabilis , vcl faltcm non
coopcrta aquis , clTct figurx circularis ; confc-
quens eft falfum , vt^ztctficwido MeteororHm^
Scotioper. Tom. II.

quia terra habitabilis cft magis Ionga,quam lata:
imm6 eius longitudo fe hnbet ad latitudinem,
ficut quinque ad tria. Conrequcntia prubatur,
quia omnino fphxrarum fe inuiccm inicrfccan-
tium fedio fit fccundum circulura , vtpatct ex
primo Theodojy de Sph^ris.

Quarta via eft, quam ponit Campanus in tra- 4«
(Slatu luo dc Sphxra ; pro qua fupponitur , quod
tcrra quantum ad omncs partes fui non cft ciuf-
dcmgrauitatis, immo aliqux funt grauiorcs , &
alix minus graucs , vt patct ad cxpcricntiam. Et
ideo Scncca,in libro de naturalibus quqftionibus,
diftinguit triplicem fpccieni tcrrx fccundum gra-
uitatem.ita vt grauior pars fit dcotfnm , & fupcr
illam pars minus grauis , & iterum pars niinus
grauis , in qua fciliccr gcnerantur plantx, & in-
fra quam defccndit aqiia pluuiaiis. Ex iftis fcqui-
tur fccunda fuppofitio , qu6d non eft idcm ccn-
trum b grauitatis tcrrx,5c magnitudinis cius ; &
iftis fuppofitis ipfc imaginatur dcccrra.quod ftat
infra aqnamadmodum vnfus coknnnx , cuius
pars infcrior eft vndiquc circundata aqua , fcd
fupcreminct aliqua pars , qux vocatut facics ter-
rx ; vcrbi gratia, in cxcmplo illo,fi imagincmur,
qu6d vnus clauus equi poneretur ih ccntro ter-
rx , tunc modicum dcmagnitudine cilet ab ali-
qua parre ccnrri , a qua cftet caput claui , proptcr
grauitatcm capitis infra alias partes;ita confimi-
lifcrimagincturdcrcrrainfraaquam,& in cctro.

Contra iftam viam arguitur vnico mcdio;quia
fi ita eftct, quod terra fic fupcrcmincrct , feque-
rctur qu6d omnis aqua infra tcrram difcooper-
taraaquis,continucmoucteturad alias aquas,fci-
licetad illas,quibus tcrra fupercmincret ; confc-
quens cft contra cxpericntiam , quia maria non
mouentur alicubi , fcd quiefcunt infra concaui-
tatcs terrx. Confcquentia probatur , quia om-
nis aqua infra terram fupereminerer illis aquis;
mod6 de natura aqux cft , quod vadat ad locuni
dccliuiorem.

Quinta via eft , quod aqua eft multo maior, y.
quam fit tctra : ncc cft alicubi nifi infra concaui-
tatcs tcrrx. Et iftud patct ex hoc : quia habita
quantitate tcrrx , & eius diamctro , pcr Aftrolo-
giara poteft inucniri quantam vmbram caufarct
terra fola in eclipfi Lunx ; & modo dc fado non
potcft inucniri , quia non caufatur maior vmbra
in cclipfi Lunx ab aggregato ex tcrra , & aqua,
quara neret folura a terra;quod no efict nifi aqua
contincrctur infra tcrrara,& cflct minor tcrra.

Ex iftis fequitur, qu6d quatuor clementa non
funt continuc proporcionalia,quia aqua cft mul-
to rainor quam terra,qux tamen in illacontinua
proportionalitatc ponicur maior. Et fi dicatur,
ponatur lunc, qu6d aqua fit minor tcrminus il-
lius ptoportionalitatis. Dico adhuc , qu6d non
eflent continuc proportionalia, quia in multo
maioti proportioneexccdcretacr terram , quam
tcrra aquam. Iftx funt vix quibus faluatur vnam
partem tcrrx cfle cooperram aquis , & aliam
difcoopertam , & fortc potcft probari iftam vl-
timam viam efle aliquo modo contra fidcm:idc6
cligatur qux via magis placet : & hoc dc primo.

Quantura ad fecundum notandum qu6d ter- 6,
ra * accipitur dupliciter : vno modo pro illo elc- Ter^a h;;'i~
mento circumfcribendo mixta;& fic ccrtum eft, *"'* f'^'^''"
qu6d nec acr, nec aqua, nccaltcrius ipforum fu-
pcrficics , aut amborura eft locus ptoprius tcrrx:
quia fcmper continct terram , & atiquid aliud,
fcilicct illa raixta. Alio raodo accipitur tcrra pro
X aggre

242.

Lib. I V. PhyficGrum

aggregato ex huiufniodi mixtis, & elemento, &
(k accipitur in propoffro.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima conclup
fio. NuUumcorpus, nec alieuius corporis fu-
^er6cie$ eft locus proprius terr« ; & ex hoc fe-
quitur , quod nec aqua , nec fuperficies aquz cft
lociis proprius terrs. Probatur conclufio : quia
nultum corpus circundat terram, fcd vnapars
eius circundatu); "Vno corpore, & alia alio ; er-
go, &c;

Sccunda cdHclufio. Superficies ? aggregata,
ex fupcrficieaqua* immediata tflrra», & ex fupcr-
ficie acris immcdiata terrs eft locus proprius , &
naturalis terra:.Pr^atur ex dcfinitione loci:quia
talis fupcr^cies aggrcgata eft fupcrficics conti-
ncntis diuifi^ tcrra immcdiata tcrrae ; igitur cft
eius locus. Ex qno patet , qu^d nulla tna fupcr-
ficies fimpliciter loquendo, cft locus terrac ; fcd
vna pcr aggregationem diuerfarum fpccierum
ad inuiccm. Sed dubitatur , quarc Ariftoteles di-
cebat aquam cire locum terr^ , & non acrem, ex
quo tam continetpr ab acre , ficut ab aqua. Re-
fpondctur altcro duorum modprum.Primus nio-
dus , quodhoccft pro tanto, quodterra magis
cft nata confcruari , cum fuerit locata in aqua,
quam cum fuerit locata in aere ; eo quod rcrra,
& aqua conueniimt in vna qualitate , fcilicet in
frigiditate ; fcd tcrra & acr difconueniunt in
vtraque. Secundo modo, quod hocdicit pro tan-
^lltufphuri- to , quia fi omnia clcmenta eftcnt rcdudta ad
titAtem. perfcilam putitatcm , lunc tcrf a, locaretur per
aquam,& non pcracrem.
7. Sccundo dubitatur , quomodo a2r poteft cfle

f.len:eta du- locus terrae , ex quo in vtraque qualitate habet
flirem habet difconucnicntiam cum tcrra, Rcfpondct Com-
ptrtHtem. mentator quod elementa habent duplices virtu-
tes , quafdam elcmentarcs,& alias coclcftes.vnde
ccrlum influit in ifta infcciora diucrfimodc,vnde
fecundum propinquitatem , & remotioncm re-
rum ab ipfo coelo, in quis influit-: quiaprope
fe influit difpofitiones conucnicntcs cum ele-
mentis calidis , & remotc a Ce difpofitioncs con-
uenientcs cum clementis frigidis:mod6 aifr licct
fecundum di/pofitionem elcmentatcm non ha-
beat CQnucnicnriam cum terra,attamcn conuenit
fccum , & conferuat eam fccundum difpofitio-
nem,quam recipit i coslo.

Ad rationcs. Prima,& fecunda folutx funt.Ad
tertiam ncgatur maior : quia terra non intcndit
principalitcr cfie fub aqua^fcd intcndit principa-
lirer cire dcorfum , & uibcfte clcmentis Icuibus,
& minus gr.auibus ,ita vt principalis intcntio in
motibus grauium dcQrfum,& Icuium furfum , fit
Icuiura fupercile grauibus , & grauium fubclfe
lcuibus.
^. Ad quartam, dicitur quod necgraue inrendit

quiefcere iiifra aqiiam;fed intcndit principaliter
in motu (uo fubcire aqux , aut altcri corpori lc-
uiori, fi per ipfam moueatur.

Ad qnintam,neg,-itur anteccdens,Iicct aliquan-
do fupeificies compofita cx fuperficic acris , &
aqu£ fit locus aqua:. Tunc dc dcfcenfu aquarum
pertcrram dico , qu6d hoc cftpcrconcauitates
intcrclufas infraterram, quas terra non poteft
rcplcre, eoqu6d non eftfluxibilis , fedrcplentur
per acrem,per quem nataeft defccndere aqu.a, eo
quod lcnioribus nata funt fubelle grauiora.

Adconfirmationcm de gcncrationc fontiura,
yidc?imi /ecMndo MeteerorMm. Ad aliam , ncgatur
quu4 cencrum fit locus tcrrae , nifi capiendo lo-

cum zquiuocc,pro illo, refpe£tu cuips cognoftrf-
tur raotus localis, vt di<^um fiiit alias.

ANNOTAT 10 NES.

• *~r^Erra accipitnr dttpliciter 1 8cc. Notn fti-
JL mo.quod cum quatuor fint demcnta,qua-
tuor etiam funt loca naruralia, vnde terra: lo-
cus inferior cft , & fic deinceps vfque ad fupre-
mum elemcntum ; iftc autem ordo fupcrioris ■, &
infcrioris , qucm habcnt clementa , & ipfi coeli,
«on cft illis accidcntalis, aut cafualis,fi:dnafcitur
cx natuta ipforum corporum:nam hacc difpofitio
non foliim pcrtinct ad cfrcntialcm ordinem ip-
fius vniuerfi, fi;d ctiam ad eflcntialem pcrfcftio-
nem cuiufcumque partis ; quod videtur Arifto-
tclcs infinuare hoc libro,diccns,acrem cfievcU
utr aquae forroam, & aquam velutiaeris ma-
teriam.

Nota fecnndo , qu6d c6m hic Scotus loqua?
tur dcloco naturali , vt eft fcilicet locati confer-
uatiuus,magnum emergit dubium:addatne locus
vltrafupcrficiem Mathematicam aliquam quali-
tatem conferuatiuam locati,vt quidami fcntiunr,
vcl influcntiam cceli ,qna ttahat corpora ad fua
loca,vt alij exiftimant , vel ipfe locus habcat vir-
tutem tradbiuam , qua fuum ad fe trahat locar
tum.quapropter res rooucan-ur,vtmclius in fuis
locis confcrucntur.

Ex his dico prim6,nullum elcmentum ma-
gis hunc , quim illum locum appctit, propter
aliquam vim in loco cxiftentem : Ci enim ta-
lis virtus ciTct, dcberet efle in corpore ,& in
qualibet partc corporis : eadem namque ratio
eft totius , & partis. Si crgo in toto elemcnto
eft illa virtus , erit & in qualibet illius particu-
la, quia virtus conferuatiua nihil aliud eft, quam
qualitates naturam elcmenti confequentes ; hae
aiucm eiufdem rationis funt in toto , & in
parte. Vnde partes aeris rocli^s conferuantur
in aifiis regionc , quam alibi ; in proprio enim
clemento non habent corrumpens , quod extri
habent.

Dico fccundS. Probabilc cft , quod resna-
turalcs magis hunc , quam illum locum ap-
pctunt , nulla ex prjcdiftis rationibus, fed pro-
ptcr ordinem , quem intcr fc habent partes vni-
ucrfi.Eft namquc hic ordo familiariflimus omni-
bus rebus naturalibns ; vt corpora grauia,& craf-
fa. fub raris , & leuibus appctant eflc ; & quando
contingit aliqua violcntia hunc perire ordinem,
leuiaque fub grauibus manere , fublato impedi-
mento rcs ad fua naturalialocarcdcunt proptcr
ordinem : atque ita grauia defccndunt, leuia ve-
rtS afcendunr. Quod ex co apparet , quia totius
terrx , & vnius glebar , & totins aquac , & riuulf,
& fic dc alij locus. At fi dctur cafus , quod
quis contincat elementorum quatuor particu-
las in aliquo vafe , ita vt ignis fit fub acre, & acr
fub aqua , & aqua fub terra , mouebuntur om-
nia , afccndcntque corpora lcuia pcr crafla, haec-
que dcfcendcnt pcr lcuia , donec locata fint dif-
pofita ordine , quem nafuralirer amant : ergo
rerram dcorfum moueri ,& igncm furfum , non
eft nifi propter ordinem naturalcm. Secundo ap-
paret:quia hocipfum facientin quacunquepar-
tc. Fingamus tales partes clcmcntorum efle fi-
ue in regionc terrx , fiuc aliorum ; fi cnim ta-
lia corpora non proptcr ordincm , fed propter
aliud petcrent locn,non codem modo vbicunque

locata

9.

Lte»nMtMr0m
liafuntqH»..
tutr.

10.

Ctrforn ijHA*
rt moMentMf

4UI fu» ItCi^

n»tMrnli».

II.

mt

Qu^ftio VI.

245

•a - locata e(renr,mouetentur,f(rd propria frucrentur
rcgione.Vt fi,verbigratia,illa particulatum mix-
tiofietet inclemcnto ignis , partieuUignis non
mouctetut vltti afcendendo , moucntur igitur
proptcr ordincm natutalcm.Erfic veniunt intcl-
ligenda illa Ariftotelis vcrba, locis vidclicet ma-
gnam vim incfrc.tcfpedtu locatorum : vult cnim
docerc , quod illc naturalis ordo tantam vim ha-
bct,vt rcs natutalis moueatur naturali impcru ad
illum comparandum. Nam proptcr comparan-
dum iilum ordinem omnia moiientut futfum,
aut dcorfum,in illoqueordincconferuanrur. Vis
igitur conferuatiua corporum non eft in loco,fed
in ipfis locatis corporibus,dum fcruani ordinem,
qucm appetunt.

jj^ Dicotertio, probabile etiam eire , qu6d loci

naturalitas fumatur ex ipfa eftcntia corporis lo-
cati,& cx influentia coelcfti. Prima pats probatur
cxcmplo animalis : quod cnim pcdes fc habeant
optimc in infimo loco , & caput in fupremo , &
corin medio corporis, hoc nafciiur exnaturali
ordine ipfarum partium.Similiterergo qu6d tcr-
_>. ra fit in infimoIoco,&ignisinfuprcmo,nafcitut
cx naturali effcntia eorum , cx qua ptouenit , vt
tcrra confcructut in folo loco, cupiacque illic ef-
fe.Ex hoc fequitur haud ncccire eire aliquam po-
ncre virtutem in fupetficie vt locus fit naturalis,
fcd ex narura ipforum nafcitur quod optimc fe
habcant in fuis locis.

Secunda pars conclufionis ptobatur. Agens
perfe(5liori modo in propinquum quam in rc-
niotumagit :crgo cocli quando influuntin ha:c
inferiora , partcs propinqua: magis gaudcnt co-
rum influcntiis,remotiotes vcto minus:crgo ter-
ra,qu£ eft remotior & impci fedtifljmum elemcn-
tum.recipit influcntiam minus perfcdam.

Ex hac conclufione fequitur primo, qu6d duo
infimaclementa petfcdius conferuautur,quanto
magis inferius in fuo loco coUocantur.Vnde tcr-
ra pcrfedius confcruatur , quo magis acccdit ad
cencrum,& aquaquo magis appropinquat ad fu-
pcrficicm tcrr« ; clementa ver6 fupcriora c con-
uerfo coperfedius fc habent ,& confeiuantur,
quo propius accedunt ad fuperiorem partcm
fui Ioci:& ratio eft:quia illa influemia,quam exi-
gunt ifta corpora , eft perfe&ior in iftis partibus:
influentiaenimquamcxigitterra , pcrfcdioreft
in ccntro.quam furfura.

1 3 ' Secund6, fequitur quod quando dicimus cor-

pora moueri naturaliter ad fua naturalialoca,
noneftfic intelligendum , (vtaliquiexiftimant,
quos Ariftoteles rcfutat,) quod ipfamec loca in
gcncte caufa; cflficientis attrahant ad fc ipfa cor-
pora ; fcd fic , quod omne corpus appetat natu-
ralitcr efle in illo loco.vel illa diftantia,vbi rcci-
piat talcm,aut talem infiuentiam fibi conucnien-
tem , & fe confciuanccm , & ide6 naturaliter ibi
quiefcit.'

Terti6 , fequitut quod fi Deus pcr miracu-
lum dcftrucret fphxram ignis,aut tetiam,ncque
acr afcenderet naturaliter ad fupplcndum va-
cuum ignis ,neque aqua defcenderet ad fuppleiv-
dum vacuum tetrae. Ratio eft , quia dum func
in fuis locis naturalibus ab illis nequcunt natu-
raliter dimoueri : defccndunt autem clemcnta
fuperiora , & afcendunt infcriora appetitu com-
muni naturx,& impulfu conununi , ne detuc va-
cuum.

14. Sequituretiam,qu6d elcmenta funt in fuis

locis naturalibus , kquibus continentuc , vc aic
Scati oper. Tam, II.

Ariftotcles texf.4^. quia quodammodo natura
vnius tangit alteriusnaturam,coqu6dfuntfym-
.bola.fiuccongenea ,hoceft,conueniunt in vna
quatitate,inaliiqucdifconueniunt:tetraenimeft
ficca,& frigida,aqua frigida,& humida,& in fri-
giditateconuenit cvtva terra. Aer eft humidas,&
calidus , in humiditatc conucnit cum aqua,& in
calore cum igne : fuperius ergo elcmentum infc-
rioriseftlocus.

*» Non eft idem centrum grauittitU terrty & magni-
tttdinif eitu. Nota q»6d centrum grauitatis cft
centrum mundi, quod eft multo ptopinquius fu-
perficici tcrrac cooperta: aquis , quam fupcrficici
noftra;ccntrum vero magnicudinis terrac cft mc-
diumterrx,quemadmddum pundbus eft ccnttum
circuli. Vndc cum ccntrum grauitatis fit cen-
crum mundi , quo terra defcendit , & fphzra
aquz debeat zquc diftare ab illo ccntro , fit vc fi
aqua ab illo centro versijs mare diftat:verbi gra-
tia per centrum millia paflitum, etiam vcisus nos
vfqucad centura millia paftuum, k ccntro graui-
tatis fit etiam locus naturalis aqua; , quate t cfi-
duum tettae vcrsus nos penctrat multum de
fphira aquae. Immo & multi montes attingunc
fpheram acris , & ideo in illis cauernis naturali-
ter gencrantuifontes , qui funt altioies fuperfi-
cic maris , qua mare tangit terram , quandoqui-
demfluminaa fuis fontibusvfquead matc fcm-
pcr defcendunt.

' Superficies aggregataexfitperficie <(f»<c,&c.No>
ta quod fi tcrra confideretui vt purum eleme n-
tura , eius locus eft fupcrficics vltima aquz , &
ifto modo loquitur hic Ariftotelcs de tcrra,con-
fideraca tamcn vt djfcoopcrta , aptaque gencra-
tionibus animalium , rcfpirationc aSris viuen-
tium , eius locus naruralis partim eft acris, par-
rim aqu« fuperficies ; quae quidem duae fuperfi-
cics Jicct finc dua: res in genere Quantitatis,cen-
fentur tamen vnus locus , quia confcruant vni-
cam maflam terrae , & mixrorum. Aliqui etiam
dicunr, quod illx fuperficies terram ambicntes
non duo, fed vnus locus ccnferi dcbent, eo quod
dodtrinacft Ariftotelis, quae in vno geneicfunc
plures , in alio tamen vnam eflc icm , veluti do-
musingcncrc Qualftatis cft vna,in generc au-
tem Subftantiaj funt plures : quia plures lapidcs,
& ligna. Nullum tamcn reputo inconueniens>
fi dicamus plura effe loca partialia : eftct ta-
mcn inconueniens fi eflent diuerfa loca to-
calia.

Qjr iE S T I O VI.

Vtrum ignisfit tn concmo orbuLunatan-'
qiMm infito loco naturalif

Vide authoies citacos quzftione antcccdeati.

Rgvitvr qu6d non : quia cuiufli-
bec cotpoiis naturalis locus natuialis

] debct cire conferuatiuus ipfius , fcilicec

locaci ; fcd oibis Lunae non eft confetuatiuus
ignis ; igitur concauum cios non eft locus natu-
ralis ignis. Maior patet in4.huias;& minorpro-
batur,quiaLunaeft fcigida , & humida virtuali-
ter,& ftella eft eiufdem natufae,vt patct i. Cccli:
text.41. & 42. igituiotbis Lunz eftnatuizfiigi-
dz,& humidac, quz funt difpofitiones comraiiae
difpofitionibus ignis.

X 2 Secand6,

Cintrum
grauittuk
quidfit.

Terr» biflf
riam ctnpdt'
raripotefi.

I.

244

Lib.IV. Phyficorum

1.

THul/io qu*'
fiioHU,

Sccund6,quia fi ncjfcqueretuc quod nunquam
ignis quiefcerct alibinon detentus ; conCequens
eft contra cxpcrientiam : quia videmus, quod
ignisquiefcitin iftisinferioribus. Confequencia
probatur , quia corpus naturale non impcditum
non quiefcic extra uium locum naturalem,vt pa-
tec dc cerra,& aqua.

Tcrciojomnecorpus nacuralequicfcic nacura-
liter in fuo loco naturali ; fed ignis non quiefcic
in concauo orbis Lunz , immo moueretuc circu
aliter , vt patet primo Meceororum.

Qiiarco , Ci ignis eflet in concauo orbis Luns,
tunc (equeretur quod non polFemus videre aftra;
confcquens eft cuntra expericntiam ; & confc-
quentiaprobntur , quiavidemus, quod ignis in
iftis infecioribus poiitus incer vifura , & aliquod
vifibiic,prohibet eius vifionem.

Quinco , quia elemento nobilidlmo debetur
loctis nobiliflimus ; fed ignis ettelementum no-
biljniivum,& medium mundi cftlocus nobilidi-
musjigicur debec locari in medio mundi. Maior
patcc ; quia lociis & locatum dcbent ad inuicem
proportion3ri:& minor apparet in i.dc Gcnerat.
vbi ponit , quod ignis eft nobiliflimum clemcn-
tum ; igitur generatio ipHus cft genecatio fimpli-
citer.

Sextojconfirmatur per nmilicudincm:quia fic-
ut eft in homine , quicft minormundus ; quod
membrum nobiliflimum , fcilicec corponiturin
mcdio, itaclementum nobiliflfimum dcbetponi
in mcdio mundi , prarcipuc cum locus ille fit
exemptus a concratiis.Icem poceft argui,qu6d lo-
cus ille debeteflet immobilis, & tamcn conca-
uam coeli fempcr mouecur.

Oppoficum arguitur per Ariftotclcm in ifto 4.
texc,45.Inqua:ftionc pcimo vidcbicur , vcrum in
concauo orbis Lunz fic aliquis ignis : & fecun-
do videbicuc vtrum ignis fic ibi canquam inloco
nacurali.

Quancum ad primnm,pofuic vna opinio,qu6d
ab aere furfum cocum coelum eftct » ignis , &
etiamquodlibetaftrum , & tunc virtutes frigi-
das, &c. quas dicimus coclum influere in ifta in-
feriora,nitebanturfaluare,pcr priuacioncm,& te-
cefl^um Solis ; fcd ifta improbacur pcr Ariftocc-
lem i.Car/»,ccxc.4i.& i.Meccororum,cap.3.

Sccunda via , quod ccelum eft alterius nacura:
a nacura iftorum inferiorum.camcn ponunc,qu6d
incer nos , & ccelum nuUus fic ignis. Et quidam
mouentur proprcr iftam racionem, quia non pof-
fcmus videre aftra. Alij propter iftam : quia Ci
cftec ignis intcc nos , & coelum ; tunc fequerctur,
quod aliquando vidcremus ftellas , quando cf-
fcnc longefub horizonte; & aliquando non pof-
fcmuseas vidcre quando cflenc lunge fupraho-
rizonrem, ftantc cum hoc bona difpofitione me-
dij ; confequens cft impoflibilc. Et confcquentia
probatuc:quiaradius vifualis cranficnsper media
diuerfarum diaphancitarum frangiturinoccurfu
illorum mcdiorum ; mod6 inccr nos , & coelum
funt media diuerfarum diaphancicacum pcr ce,
fciliccc acr &ignis;igicur radius vifualisvenicns
ab aftro frangicur in occurfu fphaerat acris, & pcr
coufcqucns omnisftclla vifa,quaE non eft diredc
fiipra Zenich capitis.vidctut pcr lineam fradani;
& pcr confequens alibi.qukm vbi cft.Tcrrio.quia
ignis dc fui nacura cft lucidus , vc patcc ad expe-
rienriam;igicur G inter nos,& coelum fit ignis,il-
lc debct cflc lucidus , quod eft falfum ; vt notum
cft ad icnfum.

Iftis rationibus non obftancibus , pono iftam
conclufionem. Inccrnos & coelum eftclcracn-
tum ignis. Proquo fupponitur pcimo, quodacc
non potcft ftace fub, quantacunquc caliditate,
necfub quantacunque raricatc, imm6in tantum
poccft ficri calidus & carus , qu6d conucrcetuc in
igncm. Secund6,fupponituc qu6d mocus localis
eft caufa caloris,& qu6d illud, quod mouetur lo-
caliter, calefit , vc patet ad cxperientiam. Tccti6
fupponitucquod corpus immcdiatum orbiLuna:
mouetur localiter circularitcc ad mocum cceii,
fiue fit ignis,fiue aifc. Probatur ratione Ariftote-
lis I. Mettreorum: quia fuperioc cegio aecis mo-
uccuc cicculacicec,vt appacet pcirao Coclijtcx.ij.
&pecexpecientiam:igicuc illud cocpusincecme-
dium moijecuc cicculariter, quia non apparct na-
turaliccc pofllbile , quod ab vccaquc pacce cocpus
moucatuc mocu diurno ; & camen inccrmedium
non moucacur.Et antecedcns probacur pcc expe-
ricnciam de motu ftellz comacz , qus mouctuc
non diuidendo acrcm , quia tunc dcrelinquetcc
caudam ficut alis impfcfliones ignits.

Iftisfuppofitis ,arguiturfic : corpusimmcdia-
tum orbi Lunx mouetur localiter motu diurno
per tertiam fuppofitioncm : igituc illud cocpus
calcfic per fecundam fuppoficionera , & hoc mul-
tum intense,quia motus eft valdc vcIox;igitur il-
lud corpus non eft aer : quia acr non potcft ftare
fub tanta caliditate : igitur cft ignis , & pcc con-
fequens in concauo ocbis Lunz cft ignis.Et dcbec
imaginaci de ifto igne in concauQ orbis Lunz,
ficut de igne in fornace,vbi vitrafiunt,quia i\ vj-
ttum ponatur ad flammam,vel ad carbones , non
poteftliquefieri ; fed ftatim quando poniturin
illo aecc propinquo liquefit ; & ideo licct appa-
ceat acr, eft tamcn ignis putus qualis cft in fphz-
ra ignis.

Tuncad acgumenta altccius pactisdico , quod
ignis non pcohibec vifioncm , imm6 multo mi-
nus,qu^m aec purus; vt patet dc illo igne in foc-
nace.Ad fccundum dicituc , quod cadius vifualis
non frangicur inoccurfuraedij denfioris,nifi il-
lud medium fic notabiIicerdcnfius,ficut aqua eft
denfioc nocabiliccc aece : modo inccc igncm,&
accem non eft canca diuecficas in caritate, & dcn-
ficace. Ad rercium dico,qu6dignis purusnon eft
plus lucidus , quam acir , nifi fic ab excrinfeco ; &
daco quod lux ignis in iftis inferioribus eft quz-
dam qualicas fccunda confequens inflammacam
vndluofitatem, cuiufmodi vndluofitas non eft in
igne puf o , imm6 cft purc ficcus. Et fi quzras de
caufa motus circularis fphzrz ignis. Refponde-
tur , quod ccclum mediante motu fuo atcrahit
ignem fecum motu diurno. Scd concr<t,quia non
apparcc vetifimile,qu6d quando funt duo corpo-
ca leuia finc afperitace , quod vnum rapiacuc ad
raocum alcccius.Dicoquod imm6,&hocproptec
focccm adhzfioncm , feu adhzrcnciam fphzcs
ignis ad ocbcm Lunz,quz prouenic cx fumma le-
uicaceignis incIinantcfurrum.Pacct igicur,qu6d
eft clemencum, fcu fphzra ignisintetnos,& cce-
lum.Ec hzc de primo.

Quantum ad fecundum , ponicur ifta conclu-
fio, qu6d fuperficies concaua ^ orbis Lun^ cft lo-
cus nacuralis ignis. Probatur : quiaelcmcntole-
uifllimo, dcbetur locus maxim^ furfuro , ad quem
poftunt attingerc corporarede mota;fedcon-
cauum cceli ell huiufmodi locus , & ignis eft le-
uiflimum cIcmencum:ergo,&c.

Secundo , quiaconcauum cccli cft locus nobi-

lifllmos

ItHtr ntt ff
toelum ejl
lUmtntum
iinu.

Litiu natu-

T»lu ignu eft
fupetficits
toncau» OT'
hi* Lun*.

Qusftio V r.

245

Xnttibttt.

h'l]f mus , quem poteft habcre corpus rc6tc mo-
tum , & ignis eft nobiliflimum elementum : er-
go , &c. Prima pars antecedentis patet i. Ccrli,
text. 1 5 . quia corpora , quanto funt nobis rcmo-
tiora,tanto funt nobilibrajigitur Ariftoteres con-
dadit corpus ccclcfte eire nobiliflimum. Et fc-
cunda pars antcccdentis patet, ; .dc Gcncratione.

Tertio, quia ad experientiamvidemUs, quod
femper ignis appetitafcenderefurfUm,quodnon
eflet nifi ibi erTct aliquod corpus connmilis natu-
ra;,cui igriis inclinaretnr coniungi.

Quart6 , quia ignis cft quoddara corpus natu-
ralc : igitur habct aliquem locum naturalem , Sc
non alium , quahi concauum coeli : nam alia loca
regionis elemcncorum reliquis clementis funt
deputatat
6, Scdcontra concluHonem obiicitur: quiavi-

Viie fhiUne demus quod omnc clemcntum dccoratur aliquo
iHlibndeGt. viuentc, vt patct inducendo de tcrra , aqua,acre;
tamcn non apparetj qu6d-viucntia poflint cfrc in
ignc : igitur non apparct ad quera tincm ordina-
rctur ibi ignis. Refpondctur , quod ignis pro-
pter nimiam fuam adiuitatem non compatitut
iecum aliquid j & etiam in terra non func aliqua
yiuentia , fed fupra terram , nifl quatenus infra
tcrram cft acr, vcl a"qua. Proptcriftam rationem
inouebantuc aliqui ad poncndum Daemones iil-
habitare rcgionem ignisi

Ad rationes^ Ad primam dico, quod licct or-
bis Luna: agat ' virtualircr qualitates contrarias
ignis, attamen mediante motu eft conferuatiuus
ignis fecundikm prsdidum modum.

Ad fecundam,concedo confequensjqu^d ignis
in iftis infetioribusdetinecarper grauitatemfus
materiac.

Ad cetciam,dico quod ignis quiefcic in fuo 16-
co nacurali , quiece ^ oppoficil mocui, quo moue-
tur ad fuum locum;&hoc fuflicir.

Ad quarcam,negacur confequencia, qaia,Vt
didlum eft, ignis in iftis inferioribus non cft pti-
rus, & ide6 propter denfitatem (ax materia: prd-
hibec vifionero Vifibiliumiquae func ab alia parce;
fed ignis infuafphsca cftpurus fine denficace
maceria,vc cxemplificacum fuic de ignein forna-
ce vicrorum,qui non prohibec vifionem illorura,
quibus incerponicur aci vifum.

Ad quincam negacur, quod mediuni mundi fit
locus ndbilifllmus. Ad probarioncm : quia cft
exempcus \ concrariis , dico qu6d non, immo cft
maximc coniun(^us cum concrariis. Vndelicct
tnaxime diftec a ccelo, ex hoc ndn fequicur, quod
maximc diftcc a contrariis : >quia coelum non cft
contrarium fibi,imm5 magis confcruat ipfum.

Ad fcxtara , dicitur qu6d cor in homine noh
ponitur dircdte in medio pcr arquidiftantiam ab
cxtremis , fed magis propc futfum, & fic ignis eft
in raundo.

8.

ANNOTATIONES.

• A "^ dertfurfttm totum coelhm effet ignU , &c.
-ZjLNota, quod hic fuit opinio Anaxago-
XX. , qui dicebac, quod coelum vocabatur sthcr,
eo quod eflet dc natura ignis , & hoc idem crc-
didit Macrobius diccns intcr cccluni , & nos
vnum folum elementum mcdiare , quam opinio-
neni rcprobat Ariftoteles i . Meteororum, cap. j.
hac ratione, fi intermedlum intet ccclum, & tcr-
ram eftct plenum folo ignc, iamdiu omnia efTcn!:
annihilata.

Scttioper. Tm. II,

^ SHperfictet conctat* orhU LMnt efi loctu natura-
lit i^nu. Nota fecundum Coramentatorcm in
hoc 4, conimentatb 4}. quod locus aquz non
eft acr proptcr naturam acris , ncc Ibcus acris eft
ignis propicr naturam ignis , ncc lociis ignis cft
concauum orbis Lunac , eo quod illic fit orbiS
Lunae ; fcd propter diftantiam a centro , & pro-
pinquiratcm , quam habcnt huiufmodi loca ad
cbncauum Lunar. Itaquc fi imaginctur lincarc-
6ta dufta a certtro terrs vfquc ad concauum Lu-
nK,pcr aliquam portioncm illius linea: vfquc
ad ccrtum pun(9:um cft purum elcmcntum ter-
IX frigidum , & ficcum , altius vfque ad alium
pundum eft elcmentum aquz , licct tcrra , &
aqua in aliquibus partibus coramifccantur , al-
tius vfque ad alium pimftum cft clementum
aeris , & indc vfque ad concauiim Lunae cft ele-
mcntum ignis. Vnde non eft imaginandumi
qu6d locus ignis fic praccisc fupcrficics conca-
ua orbis Luns , fcd locus eius adxquatus cft in-
tcrfticium inter conuexurh acris , & concauuni
Lunae , & pari modo fi volueris dcfignare lo-
cum circumfcribcntcm totum acrcm , erit fpa-
tium illud incernicdium incer concauam fupcrfi-
ciem ignis, & conucxam aquae,& tcrrae : nam ag-
grcgatum ex cerra,&aqua(vc dicitur in libris
de Coelo ) rcputacur vnus globus , & vna fphsra.
Ncc cemoueacquod Ariftocclcs dicac acrcm circ
in igncjCanquam in locoproprio:intcIligit enim
afllenarc locum acris praecise quantum ad eius
conuexam fuperficiem , cuius menfura cft con-
caua ignis.Nam loca naturalia clementorum de-
fignat Ariftoceles folum quancura ad fuperficiem
conucxam locati.

Nota fccundo, quid res cft valdc dubia de
harutalibus locis elcmcntorum. Nam fi proptcr
talem elongationem acentro,aut propinquita-
cera adorbem Lunac elemenca eftent in fuis na-
turalibus locis , ira vc nacuraliccr in fuis fitibus
manerent , & confcruarentur non proptcr natu-
rara circuraftantis , fcd proptercalcm elongatio-
nem il centro , aiic propinquiracem ad orbcm
Lunae , fequi vidccur , qu6d quodlibec clcmen-
cum fcclufis quibufcuraque aliis circuraftantibus,
nacuraliccr raancrcr in fuo loco,in qud cft, acquc
corrupti per impofll! ilc fphacra ignis ,& aquae,
aer manereC vbieft; & corrupti fphaera tcrrz,
& acris aqua manerec vbi eft : quod vidctur fal-
fum : nam aquam naturalitcr vidcmus dcfcende-
re per rerram , atquc adcb fi foderetur puteus
vfque ad centrum tcrrae , aqua naturalitcr illuc
vfquc dcfccndcrcc , & pcr confequens , corru-
pco per impoflibilc elemento terrz , aqua ad
ccncrum conflucret. Solutio huius difficultatis
fpedat ad i.&^.librum de Ccclo. Scd pro nunc
dico, quod rcs profc(5k6 eft dubia , quid fentirct
Ariftotclcs. De ignc namque , & tcrra inter om-
nesPhilofophos conuenit , quod demptis omni-
bus aliis creaturis, naturaliter mancrcnt in locis;
in quibus funt, quia vnura eft elcmentum grauif-
fimum,& altcruni lcuiflimum,fcd tamen dcaquai
& acre non omnes confentiimt : nam aqua non
eft fimpliciter grauis, fed refpe(5tu aeris, & ignis,
nec fimpliciter lcuis , fcd refpe<5iu terrs , necacr
cft fimpliciterleuis ; fcd rcfpcc^tu cerrz &aquar,
ncc fimplicicer grauis.fcd refpcdu ignis,vr docec
Ariftocclcs 4.dc coelo cexc. 27. & CommencatOC
illic,& j.huius,cex.49.Qu,craPauIusVchctus hic
fupcr rexc.49. imicatus, ait quod acr,fi poncretur
in concauo Luna;,dcfcederct pcr ighciti vfque ad
X 3 locnia

§luomedc eS-
CAMum »rbii
Lurufit lociii
ignit.

9.

Huhium «yf
maximuTH de
netMTtklihu»
Uris elemeh»
ttrnm.

246 Lib. I V. Phyficoruni

locum , in quo tnodo eft , & aqua , fi poncrctur
in ccntio terra: , afcenderct vfquc ad locum in
quo cft. Quod ccrte vernm eft.quia terra nccef-
fc habct cfle fub aqua ; vnde fi profundiflimum
puteuniaqux implcas tcrra,aqua afccndit,vtce-
dat tcrrs.

10. C.Tterijm nondum cft compertum , vtrum , fi

corrumpcretur modo tcrra', aqua particulari ap—
pctitu dcfccndcrct ad centrum, nam ex vna par-
te ait Ariftoteles 1. dc Coelo tcxr. 79. quod aqua
non poteft raanerc fufpcnfa , fcd habet fuftenta-
ri fuper aliquod corpus , & idco naturaliter de-
fcendit per vifccraterra:,fi mcatus inucniat;&
per confcqucns dempta terra videtur, quoddc-
fcendcret ad ccntrum. Ex altera vcr6 partc vi-
detur, quod fi aqua eft modo in fuo loco natu-
rali , dcmptatcrraadhucmanerct vbi eft, quod
rnihi pronunc cftverifimilius, nam acr corru-
pta fphxra ignis iion afccndit ahiusquammo-
do cft ; ergo fimili proportionc non defccndcret
aqna particulari appetitu dcmpta terri*ȣt quod
ait Ariftotclcs tcrram non poflc cffe fufpenfam,
intclligit naturah'tcr,ncc tunc dempta tcrra,pro-
pric cllct fufpenfa , cum cflec in loco naturah'.
Vndefifodiatur tcrra vfqucad pumSkum fpha:-
tx aquae,aqua dcfccndet naturaliter,fi tamen
profundius procederct putcus, aqua non dc^-
fcenderet cx particulari appccitu naturaH , fed
appetitu vniuerfali , nc daretur vacuum , ficut
dcfcendcret acr,fi non cflctillicaqua.

Nota tertio , quod quando dicit Scotus qu6d
elemento leuijp.mt deheretur locw maxime /Mr/Hm : in-
telligendum eft infra latitudinem loci clemen-
torum, & quia locus elcmcntorum terminatur
in concauo Lunz , iUic eft locus natuialis ignis;
ncc furfum afccndcrct , quamuisnon impedire-
tur coelo , & hoc fonc voluit indicare Scotus,
cum dixit , ad^uem fojjknt attingere corpora re-
£ie mota,

11« * Licet orhis Lun* agat virttuditer qualitates
contrarioA ignis , &c. Nota , quod inter Lunam
& igncm nulla eft contrarietas , ficut inter
igncm , & acrem , quia coelum non habct ali-
quam particularem contracietatem cum aliquo
clemcntorum , fcd gcncrali infiuxu agit con-
cqrrendo cura fingulis. Si aurem proptcr hu-
miditatcm aliquam alterationem agat in ignem,
erit vfque ad certam diftantiam eo modo , quo
conccdiraus igncm in fua fphacra ignirc pro-
ximum acrem vfquc ad ccrtam diftaniiam fcm-
pcr rcmiflius , & rcmiffius , atque adco pcr
aliquod fpatium prope igncm cft calidior,
quam fua exigat natura , ficuti terra propc
aquam humidior eft , fcd prop^ ccntrum cft
fua naturali difpofitionc. Horum autem om-
nium conftituti funt termini , qui praetcrirthon
pofllmr.

^ Ignis ^uiefcit in /ito loce naturali tjuiete op~
pofta , &c. Nota ( quicquid fit dc motu cir-
culari ignis , an fcilicct ficut primum mobilc ra-
pit fccum orbcs planctarum , ita moueat fpha:-
ram ignis ) quod nihil obftat illud intcrftitium
iiirer concauum Lunae , & conucxum acris eflc
locum naturalcm ignis. Nam fufficit , vt hic
docet Scotus , quod ignis quiefcat in illo , quic-
te oppofita motui naturali elemcnti Icuis,qui
cft afccndcre. Sicuti mare quamuis moucatur
motu fliixus , & refluxus , nihilominus quief-
cit quiete clemcnti : quia nec afcendit , nec de-
fcendir.

Q^ .« s T I o VII.
Vtrum omne ens Jit in loco?

Arift.'- v'**.4^Theraift.Simpl. Auer.«W. D.Tbom./r^.^.
^ »<fUfc.s,x.^ qmdl.6jtTt.%. Alb.traff.i.e.ti. HecUKus
quoJl.io.q.j.fettit.q i.dpicoUn l.di^.x.f.t .ad 6.arg,
Auteoius i&fV.Canon^ x.liueUn ^.Phyf.q.i^.Sotasq.x,
landunusy.j.Pereira/ii.ii.r.j. Coaitnh.4.Phjff.e.^.q.f.
Comf\\uJljp 19 q.6. Ruuius j.4. Roccus in P»r»fhr»fi,
eap.$.taeate difficx.

S^Rgvitvr quod fic : quia omne mo-
ucns , vcl mobile cft in loco ; fcd om-
i nc cns cft moucns,veI mobilc : igitur
omnc ens cft in loco. Maior patct , quia omne
mobile eft mobile localitcr, & omnc mobile
localitcr , eft mobile de loco ad locum ; & per
confequcns cft in loeo ; modo omne moucns cft
fimul cam moto, v t patct 7. huius, tcxt. 1 ©.igitm:
omne mouens,& omnc mobile cft in loco.

Sccund6,quia omneens cft corporeum , &
cmne ralc eft in loco. Primo , dc corporibus no-
tum eft. Item, de incorporeis : quiaJfta non di-
ftant localiter a corporcis: igitur fi corporca funt
in loco,& incorporca erunt in loco.

Terti6 , quia omnc ens eft in temporc : igi-
tur omne cns cft in loco. Anteccdens appa-
ret , quia hoc verbum f/? , confignificat tcm-
pus. Et tcnet confcqucntia pcr fimile : quia
ficut illud , quod nunquam eft , non eft ; fic
ctiam illud , quod nufquam eft , non eft ; igi-
tur omne quod cft , alicubi cft j & pcr conu:-
quens in loco eft.

Quart6, quia mottu , finitai ^ infinitai, loau,
mn effe vacuum funt communcs pailiones cn-
tium,igitur cnti conueniunt. Tcnet confcquct/-
tia:quia aliter non eflcnt communes.Confequcn-
tia probatur per communes cxpofitorcs , qui di-
cunt, qu6d tertius , & quartus libcr Phyfi-
corum funt de communibus pafEonibus cn-
tium.

Quinto , fi aliquod ens non eflct in loco hoc
maximc efTet vltima fphacra ; fed vlcima fpharra
cft in loco , quia mouetur iocaliter ; igirur , &c.
Itcm,quia eft corpUs.Item, quia eft alicubi : nain
de ipfa conucnicnter quaeritur, vbi eft, quod non
cfTcr.nifi cfrct inloco.

Oppofitura arguitur;quia tunc fcqueretur,
quod in locis eflei proccffus in fnfinitum : qUia
vnius loci cflct alrer, & illius altei, & fic in infi-
nitum;quod eft fulfum.Et patet confequcntia,ex
qaolocus eft ens.

De ifta quzftione folet ficri magna difficultas
dc vltima fphaera , an fit in loco , vel non ; & dc
hoc dixerunt * quidara ponentes locum eflc fe-
paratum , quod vltima Iphsra eft in loco , ficuc
aliquod aliudcorpus mundi:quiaoccupat fpa-
tium fibi aequale prscisc.

Aliaopinio pofuit, quod vltima fphxra ^ efl
in loco fecundiSm partes eius, fed non fecunduin
fc totam. Tcrtia pofuit ' , quod vltima fphzra
nullo modo eft in Ioco,& ex hoc infcrebat,
quod vltima fphacra nuUo inodo mouctur locali-
ter. Scd quantum ad corollarium, harc opinio cfl
falfa;quiacertum cft refpcftu alicuius pundi fixi
in tctra vltima fphacra fecundiim quamlibet par-
tcm fui fc habet alitcr.quim prius fe h£biiir,& de
fado poft alitcr fe habcbit, quam nuncfc habet:
igitiy: vltima fphaera mouctur localitcr.

Quarta

I.

X.

VUlma gih
r» »n fit

lt(0.

QusmoVIL

147

4-

AliqHtdiUct.
*Mreftinlee0
di^icitir.

C«f^M-« funt
indufUeidif'
fttntitt.

Detu ^ In-
teHigetitfMnt
iH loco apfro-
fritti.

Ammarmtie-
m*li*eJHnlo-
M oecHfatlui
ftr Mcidins.

Quarta opinio ponit tres conclufiones ; & eft
opinio Commcncatoris <*. Prima conclufio cft>
quod vltima fphxra non cft pcr fc in loco. Pro-
batur : quia non habct corpus circundans ipfam.
Secunda eft,qu6d vltiraa (phzra eft in Iqcd.Pro-
batur, quia mouctur iocalitcr. Ex quibus fequi-
tur tcrtia, qu6d vltima fphacra eft in loco per aC-
cidens, fciiicet per fuum centrum , ita quod cen-
trum raundi cft locus vltimae fphxrarjfed ifta opi-
nio nonfufficit: quia cadcm ratione diceretur,
quod cor hominis ciret locus Iiominis,ficut,qu6d
ccntrum eft locus vltimx fphaerz. Itcm , dc ra-
tione loci cft, qu6d contineat locatum, & tamen
ccntrum mundi non continct vltimam fphaeram;
ergo,&c.

Quinta opinio ponit , qu6d nulla cft vhima
fphzra , immo cxtra odauam fphzram , vel cx-
trt^ nonam , fi ponatur , cft vna fpha:'ra in.^inita
quiefcens.

Sexta opinio ponit imaginationem , quod fint
Iphasra: infinitac fccundum numcrum ifto modo,
qu6d nona fphxra imaginetur diuidi in duas
medietates,& cxterior medictas in duasalias,
& fic in infinitum j tunc in ifta diuifionc nulla
cft vltima ; igitur quashbet fphsra infra aliam
continebitur.

Ifta non valct : quia adhuc ftaret dubitatio ca-
demdc aggregato ex omnibus illis fphsris.

Iftis dimifHs , fuppofito qu6d fit aliqua vltima
fphxra. Rcfpondeo ad qusftioncm. Pro quo
notandum , qu6d aliquid * potcft dici cfTe in lo-
co duplicitcr ; vno modo occupatiuc,& proprie,
ficut homo , vcl lapis eft in acre. Alio ^ modo
impropric,& vocatur appropriatc, ficut dicimus,
quod Dcus eft vbique, Angclus cft in ccelo , & fic
dealiis : & talia dicuntur cfle alicubi , co quod
ibi funt , & appatcnt fuae operationes. Scd ali-
quid poteft dici effc in loco occupatiuc , fiue cir-
cumfcriptiue multipliciter. Primo modo pcr {"c.
Sccundo modopcr accidens.Tcrtiomodoinpo-
tentiafolum. Quarto modo in a£tu. Quinto mo-
do fecundum paftcs,vel ratione partis.

Sccund6 notandum , qu6d aliqua funt corpo-
ra , qua; de fui natura determinant fibi ccrtam
figuram , vt corpora cocleftia quac dcterrainant
fibi figuram fphacricam , & talia proptcr fui pcr-
fe£tionem non indigent , qu6d habeant aliquod
corpus cxtrinfecii cis proptcr fui cofcruationem,
faltem non omnia requirunt , quia vltima fphac-
ranonhabet aliquid aliud circundans ipfam-Alia
funt, qua: non dctcrminant fibi ccrtam figuram,
fed figurantur pcr figuram continentis,ficut ele-
mcntafimplicia.

Nunc ponuntur conclufiones,difcurrendo per
diucrfagcneracntium. Prima conclufio. Dcus,
IntcUigcntix, & quaccumquc fubftantiac fcparatae
alisab intellctStibus humanis,qui coniun^i funt
corpori,funt in loco appropriatc. Patet,quia
ralia non funt corpora , nec inhacrcnt corpori-
bus ; fed ex eo folo dicuntur efle in loco , quod
eorum operationcs ibidcm apparent , & quan-
to aliqiia fubftuntia feparata agit in pluribus , &
diucrfis locis, tanto maiori loco appropriatur. Et
ide6 quia Dcus agit vbiquc, Dcus cft vbique ap-
propriatc.

Secunda conclufio.lntellcftusnoftcr non fo-
lum cft in loco appropriatc,imm6 occupatiuc,&
per accidens. Patet , quia intellcdus nofter non
eft FormafoIum,fed inhacrcns.

Tcrtia conclufio. Aggrcgatum ex omnibus

corporibus mundi hon eft in loco nifi ratione Totutn W*
partis. Patct , quia illud aggregatum non habct •"'/*''' '!'•*
corpus cxrrinfccum circundans ipfum ; fcdali- ,„^
qus partes cius funt,quarum quxlihet circunda-
tur corporc cx-trinfcco : igitur aggregatum illud
cft in loco ratione partis,& non aliter.

Quarta conclufio. Vltima 6 fphaera cdeleftis ^^

non cft in loco nec per fe , ncc per accidens, nec yit;„, &f,4.
ratione partis.ncc totius ; imm6 nullo modo cft r» ni,n </? in
inloco. PDobatHr:quia vliima fphjrra non ha- ^<>" "" f*
betcorpus,necaliquodextrinfccum fibi conti- f';^"f"*^*
nens ipfamj nec aliqua pars cius eft in aliquo fc-
parato ab ea; igitur nullo modo cft in loco. l^ro-
batur confcquentia pcr definitioncm loci ; & an-
tccedcns apparet : quia hoc intclligimus pcr vl-
timam fpha-ram , extra quam nihil eft , & cuius
nulla pars eft abalia difcontinua. Ex hoc fcqui-
tuf , quod ift» confcquentia non valct , vttima
fphdr* non efl in loco ; tgiiurnon eftaUcuhi, quia cilc
in loco cft vna fpccics dc gcnere vbi, (ci alis fpe-
cics circumloquuntur per alias pofitiones.vt cir-
ca , ittxta, & huiufmodi ; & ide6, fi quaeratur vbi
cft vltima fphacta, conuenientcr poteft refpon-
deri, qu6d cft circa oftauara fphxram,vel cftcit-
ca centrum.

Quarta conclufio. Omne corpus diuifum ab Omne eerfu*
alio citra vltimam fphxram cft in loco. Proba- "'''* '^^'''^
tur: quiaquodlibet talc habct corpuscxtrinfe- 'f i^'*"^
cum fibi continens ipfum cuius fuperficics cft lo-
cus cius propriusf&naturalis.

Scxtaconclufio. Partcs cfTentialcs totius , &
accidentia cxtenfa per totum fubitftum , funt in
loco pcr accidcns ; fed partcs integrales totius
exiftentis in loco funt in loco in potentia,& qux-
dam funt in loco pcr fc in potentia;vt partcs fub-
ftantixcompofitzcxifterHis inloco aliafunt in
loco per accidens in potcntia, vt partcs acciden*
tium,& partium cffcntialium. Pater igitur quaii-
tcr'diuerfimodc aliquid dicitur c(IeinIoco,&
qualitcrdiucrfa cntiafunt diuerfimodcin loco. 7.

Ad rationes:ad primam dicitur,qu6d non
omne mobile cft in loccrquia vltima fphzra nul*
lo modo eft ia loco,nec ratione totiu«,ncc ratio-
nepartis.

Ad fecundam : qu6d non eft proprium corpo-
ri efTe in loco , fcd folum cft proprium corpori
babenti aliquod cxtrinfecum continens fcpara-
tum ab eo.

Ad tertiam,negatur confequentia,nec cft fimi-
le;quiahoc verbum ^,connotat cire in tempore,
vcl faltem in inftanti fub diftindionc , fic , qu6d
connotatefie in tcmpore , vel in inftanti, & dc-
bet hoc poni fub difiunftione proptcr mul-
ta , quibus diucrfimodc attribuitur cfTc , fed hoc
verbum efty non connotat efle in loco, ideo non
cft fimile.

Ad quartam , dico quod iftx funt pafHones
communcs omnibus entibus,id eft,funt pafiiones
communiotes,qu£ conueniunt cntibus naturalis
busjfcd cx hoc non fcquiiur,qu6d quxlibct illo-
rum conueniat.

Ad quintam , conccdo qu6d vltima fphxra
noneft in loco. Ad probationem dico,qu6d non
fcquitut , hoc mouetur Ucaliter , igiturefi in loco ; fed
fufficit , qyb6d alitcr fe habeat ad aliquod quicf-
ccns, qu4m fc habuit ; vel faltem, qu6d aliter fc
haberct ad aliquod quicfccns , fi aliquod quief-
cens eflct. Et hoc dico pro tanto , fi poneretut
totusmuudus njoueri vno motu redo , vel cix-
culajri.

X 4 AN

248

Lib. I V. Phyficorum

ANNOTATIONES.

g, * T^£ boc Mxerunt ejHidam potientes locum ejje
\JfiparatMm , &c. Nota , quod hxc opinio
cft Philoponi dicentis primam fpharram eire in
vacuo circunftantc illam , tanquam in loco.H^ec
tameu opinio "eft exprefsc contra Ariftotelem,
qui in primo "^ huius libti ex profeftb probat lo^
cum eHcquid pofitiuum.nam elFe in aliquo, dicit
cflein illo tanquam in reccptiuo.
^ Alia opinio ponit , tjuod vltima Jphitra , ^c,
Nota, quod harc cft opinio Thcmiftij , quam Di-
uus Thomas,& i£gidius funt fccuti : & ratio eo-
rum cft : quia eo modo primum mobile cft in lo-
co,quo mouctur Iocalitcri& quia non muiat lo-
cum fccundum fe totum , fcd fecundum partcs,
vt ca , quac nunc eft in Oriente, poftea fit in Oc-
cidente ; fit vt non fit in loco fecundum fc to-
tum , fed fecundum partcs. Quod fi quscratur dc
locis partium , refpondcnt ex Ariftotelc a text.
43. vfque ad 46. qu6d vna pars continui eft lo-
cus altcrfus , non locus in adtu , quia non cft;
a6tu diuifa ab illa ; fcd in potcntia : quia. fcili<
cct Ci diuidcretur ab illa , manente vbi cft , eflet
in catanquam inloco in adu. Vndefidiuidas
primummobile fecundum circulum , ficut radij
plauftri diuidunt roram , intelliges quod in lo-
co,vbinunceft vna pars , poftca fuccedit alia,
ficuti inrota, vbi nunc eft radius vnus,dein-
ceps fucccdit a]ius,nifi qu6d illic partes non funt
difcontinuz. Scd haccopinio ftare non poteft,
tum quia primum mobile non eflct in loco nifi
in pottntia : ciam enim non fit in loco fecundtim
fe totum,fed przcisc fecundiim partes ; & partos
non.funt in loco nifi in potcntia fccundiini
iftos : ergo primum mobile non erit in ioca
nifi in potcntia. Tum , quia fupponit falfum:
quia locus cft feparatus \ loco , & non funt con-
tinua^. huius; vna autcm pars cft alteri con-
linua , & non fcparata ; creo vna non poteft cf-
fe alterius locus. Nequc raucnt huic lentcntia:
verba Ariftotelis in tcxt. 47. quia per coelum , vt
exponunt Commcntator , & Scotus, Atiftoteles
intclligit vniuerfum , quod bene eft in.Joco per
partes , Sc vna continet aliam, vt optiiiic hic do-
cctScotus.
5. * Tertia ponit , quod vltima ^htra nullo medo efi
inlocQ. Nota , quod ha-c fuit opinio Alcxandri,
& Auicennae dicentium,qu6d vltima fphzra nul-
lo tnodo eft in loco , fcilicct ncc pcr fe , ncc pet
accidcns , nec fccundum totum , nec fecundijm
parres , nec etiam mouctur fecundum Ioci«Ti,nec
per fe, necper accidcns , ncc pcr fuas partcs ; fed
moueturfoliim fccundum fitum. Primapars hu-
ius opinionis probati poteft cx dcfinitione loci,
& ex tcxt.45. vbi dicit Ariftoteles : Cui igttur cor-
pori efi alicjuod corpu* extra continens ipfitm , hoc in
loco efi ; cui vero non , minime. Vbi habetur fecun-
dum antiquam tranflationcm. Illud quod ha-
bet aliquod corpus cxtra continens ipfum cft in
loco , & quodlibet corpus extra quod non cft
aliud corpuSi, non cft in loco. Patct ctiam ex
tcxt. 46. vbi ifta fcribit. Terra ejMidem in atjua efi,
hic vero in aerc^hic aiitcm in tthere , dr Atherin coe-,
io ; axhm autem nonampltus in lococfi. Etquoad
iftam partcm , hanc opinioncm fequitur Scotus,
j& feciindam improbat:non cnim ftarc potcft,
quod dicit Auicenna , nempe quod motus pri-
jtix fph.xra: non cft ad locum , fed ad fitum par-
tium , qiiia cum fitus iinportet ordincm partium

in Ioco,vt vna pars fit ad vnam difTerentiara pofi-
tionis,& aliam ad aliam, fit , vt non poflint par-
tcs mutarc fitum, nifi mutcnt Iocum,vt pars qu«
modocft in Oriente,fit poftea in Occidentc.
** giuarta ppinio , 8cc. Nota , quod Commcn-
tator mouet hanc dubitationem , quia fuprcma 10.
fphsra mouctur fccundiira locum:aut ergo eft
in loco , vcl non ; fi detur quod non fit in loco,
timc aliquidmotum localiter non cft inloco«
Si vero dctur , quod fit in loco , cum non fit cor-
pus extra contincns» fcquitur quod fuprema
fphacra crit in vacuo , & fic locus erit vacuum, &
dimenfio feparata» Et dicit Commentator quod
loannes Grammaticus pro^ter hoc obedithuic,
poncndolocum efTedinienlionem, & vacuum,&
nonfinem , vcl tcrminum continentis ; ficut di-
xit Ariftotelcs : atquc adco ipfe Commcntator
dicit vltimam fphKtam cfle in loco pcr accidens,
id cft , pcr fuum centrum. Vnde dicit , quod dc-
finitio locinoncompctit coclo. Impoffibilc cft
cnim cxponere iftavcrba Ptilofophi , ita quod
d.cfinitio , quam inducit de loco , fit communis
fimplici corporircdo& rotundo. Nos autem di-
cimusquantumcumquefitfixumfecundijm feto-
tum , ncceire cft vt hoc modo fit quiefccns;&
qaia quics incftci proptcr aliquod quiefccns,
quod eft tcrra , qux eft in loco per fe;& idco cce-
liun no)) dicitur efte in eodem Ioco,& non tranf-
mutatur per accidcns : quia ccntrnm femper cft
inlocoefrcntialitcr; & haec cft intentio fcrmo-
nis Ariftotelis xliGentls , qu6dccelum eftin loca
fuo per accidens. Et poftea fubdit : £ft crgo mo-
tum, & quicfcens in fuo loco per accidcns, fcili-
cct propter centrum , quod eft in Joco cfTcntiali-
tenhoccnim quod inuenitur in alio per accides,
inuenitur in illo propter aliud habens illud , pcr
Ce. Et fequitur fccundum hocopinio Arifto-
tclis quod omne corpus eft in loco;& quod om-
ne motum eft in loco ; fed iftorum quoddam cfi
in loco per accidcns , & aliud per fe. Ex hoc ap-
paret , qu6d corpus dicitutefle in loco duobus
modis , fcilicet per (e, & pcr accidens. Vnde rfe-
finitio loci neque per fe,ncquc pcr accidens con-
ucnit coelo , fcd coelum cflc in loco per aCcidcns
non eft aliud.qukm ipfum continete aliquoc!
quicfccns,quod eft in loco per fe tanquam in
continentc ipfum.Hzc Auerrocs.

Cxterum hasc fcntentia Commentatoris eft ' '•
primo contra dc£nitioncm loci traditarh ab Ari- ^f'!".' ^***'
ftotelcdiccnte, locum cfle vltimum continentis. '*"*'''*''''
Secund6,orbes ccelcftes non habcnt a ccntro tcr-
rs,vt nec plus, ncc minijs diftent ; fcd natutafua
vt fint, vbi funt. Et cfto quod cceH dicantur fixi
pcr rcfpcdura ad centrum, illud tamen nihil fa-
cit ad rationem loci ; alias dici poftct qu6d axis «t

plauftri cfTet locus rotx, & quodcorhominis eC-
fer locus hominis;vt hic dicit Scotus. Et prajtcr-
ca , nunquam dixit Ariftoteles rcm vnara cflcin
loco pcr accidens ratione alterius.nifi quando cft
in altera,& altera eft in loco, ficut anima ratione
corporis eft in loco ; cocli vci6 non funt in ccn-
tro,cum cuelum fit a centro prorfus alienum.

Nota , quod communitcr Scotiftas dicunr , vl- o;»»»* Sc»t$-
timam fphacramcirc in loeo,eo qu6d mouctur l^^.^fjm»
localirer , non folum pcraccidcns , fcdetiam per ^h^r» ft in
fe, non quidem paffiuc,fcd a£biuc, & mouetur ad /e«.
vlfi non paflluum , id eft , ad locari , fed ac^linum,
id eft,ad locare; quare non cft in loco pafHuc,
quia non locatur, fcd adiue ,quia locat , & am-
bit. Vnde dicunt quod duplcx eft z-^/jficut & cir-

aim

Qu^ftio V 1 1.

T

249

cumfciiptio : Rcat enim eft duplex circumfcri-
ptio, fcilicet adiiua & pafllua. Prima eft corpo-
ris circumfcribentis. Secunda eft corporis cir-
cumfcriptt) 8c contenti. Ita etiam eft duplex vhi,
fciiicet pafliuum ; & illud eft ipfius corporis lo-
cati, feu locabilis: & adliuum , & hoc eft ipfius
corporis locantis. Secund6, dicunc qu6d motus
localis eft duplex; vnus qui terminatur ad vvi
paflluum; & altcr qui terminatur ad vbizCti-
uum. Vnde motuslocaliscorporis contenti,&
circumfcripci teiminatur ad vlfi paflduum : fed
motuslocalis curporis continentis , &Iocantis
terminatar ad jil>t zCkiaum. Et talc corpus n^n
dicitur proprie efle in loco , vel moueri de loco
ad locum ; fed magis circa locum , vel circa cor-
pus,quodIocar.
12,. Locus ergo vhims fphsrz non eft aliquod

vbi paflluum , eo qu6d ipfa non continetur in
aliquo loco; fed eftzf^/adtiuum :quia eft circa
locatum ; quod per fe eft in loco , ita vt acquiral
locato vlfi pafliuum: Sc acquirit fibi vhi adliuum;
atque ica vltima fpha:ra non eft in loco, nec pcr
fe, nec per accidens , nec partes fuas , nec aliquo
modo ; ncc mouetur in loco , fed tantum circa
locacum modo prz<ii£lo. Et forte ita intellexit
Auempace ; quando dixit quod locus prima:
(phsise eft fuperficies conuexa fphzrae inferio-
ris fibi proxims fuper quam mouecur : non enim
mouetur ad locari , fed ad lecare : atque ade6 non
eft conuexa fuperficies fphxix infcrioris locus
primx fpha;rx , eo quod contineat ipfam , fed
quia i prima fphaera continetur , & circa quam
prima fphira mouctur.

« Aliqwd poteSi dici ejfe in loco dupUeiter , &c.
Nota , locum neceflario fupponcndum efle in re-
rum natura ; percinet cnim ad ordinem vniuerfi,
eiufque perfc(flionem,in quo omnia habent pro-
prium ficum & locum. Eft autem locus multi-
plex ; alter quidem fpiritualium rerura: alter ve-
ro corporearum. Locus rerum fpirituaiiumim-

firoprie eft locus ; ficut enim Angeli impropric
ocaliter mouentur, ita & impropric funt in lo-
co. Locus rerum corporalium adhuccft duplex,
Mathematicus videlicet,& PhyficuSiquiquidem
eft fuperficies iUa , quam in fuperioribus dixi-
mus locum ,fecundum quod in ipfo conferuan-
tur.feu deftruuntur locata ; de quo prsfens quas-
ftio exagitatur.

^ Alio modo potefi dici ejfein loco dMpliciter. Nota
duplicem efic modum cxiftendi in loco rebus
creatis conuenienteQi. Alter circumfcriptiuc
dicitur , vei vt dicit hic Scotus occupatiue ; &
hic modus eft circnmfcribi , & circumambiri jl
locante corpore , quomodo fola corpora funt in
loco. Alter eft definitiue, & eft nihil aliud, quiim
taliter hic efle , quod non alibi ; quf modus exi-
ftendi in loco competit tam creaturis corporali-
bus,qu<km fpicitualibus; taliter enimhoccor-
puseftinhoc loco, & anima Beati Petri eft in
coelo ; & Angelus taliter erat fuperlapidem fe-
pulchti, quod non erat in ccelo, ucut ncque ani-
ma B. Petri in terra , & neque hoc cocpus alibi,
qu^min hocloco. Habent ergo fe iftiduomodi
ficut fuperius, & jnferius : quod enim eftin loco
circumfcriptiue , fimiliter eft & definitiuc , &
nonecontra. Parumqne modo ad rem attinet,
fintne Angeli in loco per eiTentiam fuam,vt pla-
cet Scoto in 1. d.x. <jMf/t.6. aut per operationem,
vt placet D. Thomat i . par. ^Mdfl.j i.^rt. 1 .^ 1.
I ^. Si ver6 loquaraur de Deo,aIiter dicendum eft.

t»euteft n*-
eejfirio in
rerum n»tu-

Mtdus exi-
ftendi in lec»
rerum cre*-
t*rum eft

duplex.

Prim6 enira eum ipfe fit vniuerfalifljma caufa
omnium rerum , omnibus ineft , tanquam caufa
in fuis efFedlibus. Dicitur etiam ellc in loconon
circumfcriptiuc, quia noneft corporeu$;non de-
finitiue , quia eft infinitus ;fed dicitur potius efle
vbique incircumfcriptiuc , indcfinitiiic , & im-
menfiue. Eft quidem vbique per potentiam ficuc
Rex in regno eft. Eft vbique per przfentiam,
ficuti ego vobis fum pr^fens,qui eftis curam mCt
quia omnia funt in profpedlu Dei, nudaque,&
oculis fuis aperta.Eft etiam vbique per effcntiam,
ficuti egoin hoc, quem occupo, loco. Dcus qiii-
dem vbiqueeftnonoccupans ficut res corporea
locum ; fcd fic , quod omnia replet , & implet:
quiain omnibus rcbus eius eircntia.rcperitur:cx
immenfitate namque diuina nafciriK.nullo poftb
cIaudiIoco,dum illud Hiercm. 21. NMvejuid non
caelMm, ($- terram ego impU<\? De hoc late cft difpu-
tatio apud Theologos»» i.«/. jy. difputat & dc
hoc S. Thomas 1 . par. qutft. 8. art. i.& i. Alius
etiam modus exiftendi in loco reperitur, fciliccr,
Sacramentaliter , qui tantijm Chrifto Domino
in Euchariftia exiftenti competit , qui , vt cft de
fide , taliter eft in vna confecrata hoftia , quod
in quamplurimis exiftit facramentaliter , de
quo Theologi, atque etiam nos in 4.<^.i o.difFuse
cgimus.

e Fltirnajphtra caeUnis non eH in loco, &c. Nota, ' 5"'
quod corpora cocleftia ,excepto ccclo Empyrco,
font tn fibi proximo , inferius videlicet in fupe-
riori , vtin loco fua; naturae debito , vt cocluni
Lunae intra fuperficiem cceli Mercurij,& iftud
fub Venere ; Venus autem fub coelo Solis, &
Solis fub Marte,& Martis fub loue , & louis fub
Saturno , & Saturni fub firmamento,in quo func
fteilae, & iftud fub coelo Cry ftallino , hoc autcm
fubprimo mobili , primum vcr6 mobilc , quod
decimum eftcoelum ,eftfub Empyreo.quod eft
beatorum fedes. Iftud autem ccclum , cum non ,

moueatur , non oporcet quod fit in loco ; & fi
ita crcderct Ariftoteles,non fuifTct anxius de lo-
co primz fphzrai : fed qnia prima fphira fecun-
dutD ipfum mouctur , & motus intelligi ncqueat
fine loci mutatione,foIlicitus fuit qu^iere locum
primi mobilis.

Notafecund6, quod cocli non ficfunt in loco,
vtitlocis confi:ruentur:quia ipfa incorruptibi-
lia , & perpetua funt , fed quia ad perfedionem
vniuerfi pcrtinet, vt vnumquodque corpus fit in
loco nacurali.

Noca terti6,quod corpora raixta ex elementis l <»•
funt in loco fecundiim elementum in illisprz-
dominans , quamuis in animalibus prxter mo-
tum fecundum elementum przdominans, quo
mouenturad locum naturalem fibi extalicom-
pofitione elementali debitum , reperitur alius
propriusmotusptogrefliuus, de quo pofteactit
fermo. Ex quo fequitur, quod locus quocundam
mixtorum fit terra , vt lapidum : quia in lapidi-
bus przdominatur terra. Aliorumeft terra, &
aqua, vt metallorum , qoia in illis hzc ciementa
pr^doininantur.Quzdam habent tantum aquam,
vt pifces, eoquod in eis viget humor aqucus;
aliaanimaliahabent terram,& acrem, vt aues,&
reptilia , in quibus terra , & acr propter refpira-
tionem przdominantur.

EXPOSITIO TEXTVS.

EOdem autem 1 modo exijlimandum ejl , &c. Iftc 1 7.
eft fccundus * tra^acus huius quarti libri, Tczc. ^0.

in

dt! vacm ad
Tkyfieum

1$.

Ttrt. ji.

«9-

Tcxt. 51. &

ii-

Knthnts fro-
b»»t<t ilnri

VACHMm,

250

in quo Philofophus dctcrminat dc vacuo ; 6c di-
uiditur in fcx capitula. In primo ponit rationes
antiquorumiquibusprobabant vacuum non c(Te,
& ctiam quibus probabant vacuum elTc. In fe-
cundo oftendit vacoum non e(l'c pcr omnes de-
fcriptiones datas de vacuo. In tertio oftendic va-
cuum non efTe per rationes fumptas ex partc mo-
tus. In quarco oftendit vacuum non cfle cx partc
velocitatis, & tarditatis. In quinto oftendit va-
cuum noneHc pcr naturaui,6^ conditionem.qux
compctcrGt vacuo , C\ vacuum effet. In fcxto
oftendif, quod vacuum non cft immixtum ,feu
jmbibitum corporibus. Sccundura ibi : ftautem
Jciamu. Tcytium ibi : Gluod amem tton tfl. Qdar-
tum ibi : ArnpliHS autetrt^fr ex hit. Quintumibi:
At veroperfe confiderantibM. Sextum ibi : Sunt au-
tttn tjHtdatn. Primoprxmittit intentioncm. Se-
cnndo profcquitur ibi : Alij igittir. Primo ponit
iftam conchifionem : Ad nacuralcm fpc6l.it dc-
terminare dc vacuo. Probatur , quia ad iihim
fpeftat dctcrminarede vacuo, ad quera fpeftac
determinare de loco ifcd ad nacuralera fpctftat
determinarc de loco : igitur,&c. Minorpatuic
prius, & maior probacur : quia per candem cau-
lam ,per quam dcuenimus ad cognolcendum,
quod locus cft, ah'j capiunt rationem , & fidcm,
quod vacHum eft, fcihcct proptcr motmn loca-
iem. 'Secundo patct per vulgum , qui ponit
iiludefre vacuum inqiionon eft corpustangibi-
Ic, vt vas in quo folum cft acr. Tertio patet,quia
fi vacuum ^ eflTetiidera eiTet locus,&; vacuum,fed
diccreturlocusca rationc',qua rcplctus , &Va-
ciuim ca rationc, qusiL priuatum corpore.Ec tunc
tangit ordinem procedcndi,qu6dprim6 ponen-
da: (unt rationes , qnibus pr6batur vacuum cfrc.
Sccundo ponend* funt rationcs ,quibus proba-
lur vacuum non c(Tej & tcrtio dicenturcpmmu-
ncs opiuiones de ipfis.

Alij igitur i moiiftrare tentantts, Hic profcqui-
tur , & primo ponit riitiones antiquorum pto-
bantcs vacuum non cfle. Secinido rationcs pro-
hantes vacuura efl'e,ibi, Exiflimantes autem, Pro
l'rima.|iarte notandura, quod antiqui ponentcs
vacuumnon clfe probabant c quod cbrporare-
pleta acre non funt vacua , imrao ctiam aer e(l
corpus natum rcflftere , & facere diftarc alia
corpora ; & hoc pofito ,crcdidcrunc fufficicnter
probafle vacuum non elTe. SeddicicAriftoteles,
quod hoc non valec : quia pluribus aliis modis
alij pofiicruni vacunm. Aliqui ^ cnim imagina-
bautur vacuum infinirura extra coclum. Item,
alij diccbant vacuum effe imbibicum corporibus
niixtis : modo neutraiftarum pofltionum impro-
barur pcr prardidum modum. Quod autem cor-
pora replcta acre non fint vacua, probant dupli-
titer. Primo , quia vtres ,& veficjc replctsacrc
fiuc fradlioncnon pofTunc comprimi. Secund6
per clepfydras, vnde « clepfydraeft inftrumcn-
rum h.ibens vnum paruura foramen fupr^, &
mulra foramina fubtus, tuncobftrudlo foramine
fupcriori.fi vasillud ponatur inaqua,non potcfl:
ingredi propter refiftentiam quam habct ab aere:
fed aperto foraminc fuperiori ftatim ingrcditur
aqua,coqu6d acr inclufus invafeccdicpcrfo-
ramen fuperius.

Exiflinjantes j autem. In ifta parceponit ratio-
nes antiquorum ad probandum vacuum effc^quia
C\ vacuum non e(ret,fcqucretur,qu6d nullus pof-
fet fieri morirs localisi confcqucns cft contra cx-
pcricniiain. Et confequeniia nrobatutj quia mo-

Lib.IV. Phyficorum

bile, vei rccipcretur in pleno,vcI in vacuo. Si in
vacuo, habetur propoficum. Si in plcno, hoceft
impoIEbile : quia duo corpora eifent fimul;&
qua ratione duo , cadcm rationc ttia ; & fic infi-
nita corpora poircnt cfle fimul. Item, qna ratio-
ne magnum corpus poteft rccipcre paruum , ea-
dera racionc paruum poccft rcciperc raagnum,
fcilicec rccipiciido fuccefCueparccs eius : igicuc
poflibilecflec, quod cocus raundusefrecin vno
gcano milij , quod cft falfum. Ec conuerccndo
iftam racioncm , probac f Meliflbs, quod 4om- Text. j4,
nla eflcnc immobilia : quia C\ aliquid mouerecur,
iara cfTec darc vacuum, quod eft impofTibile. Sc-
cunda racio : j quia fi vacuum c^fec , fequerccur, Tc^t. f %.
quod nulla polTcc ficri condenfacio; confequcns
cft falfum , vt quando ex aerc gcneratur aqua.
Confequentia probarur, quia pars , qux cederec
ad minorcm locum, vel reciperctur in vacuo , &
habctur propofitum , vel in plcuo , & tunc duo
corporaefTent fimul,quod cft improbatum.Cou-
firmatur per expcrientiam : quia vidcmus qu6d
doiium continet cantum de vino cum vtribus,
quantum contincret fine vtribus ; quod non ef-
fet nifi vtfcs rccipcrcnturin vacuitaiibusincli^'
fis in vino.

Amplius 6 ^utem. E ft tertia ratio, quia nifi cflTct Tc*t. %6.
vacuura, lcquerctur ,qu6d nullapoflTct ficriaug-
mcntacio ; confequens cft falfum, & confequen-
ciaprobacur : quia augmentatio fit pcr aducn-
tum alimenti, quod fi rcciperetut in vacuo,habe-
tur propofitum. Siinpleno, tunc duo corpora
crunr fimul. Teflimemum autem. Eft quarta ra-
tio per experientiam ; quia videmus, quod 6 vas
plenum cineribus , tantum continct de aqua,
quancumfi nonefTcnt cinercs , quod non eiret,
nifi intcr cincres eifct vacuitas , in qua rccipcre-
tur aqua. Ejjeautem affirtTMrunt . Eft quinta ratio,
quia nifi ^ vacuum cfTct, fcquerccur, quodin
iftis infcrioribus nulla c-lfcnr difconrinua;con-
fcquens cft falfuni. Ec confequencia probacur,
quia'non apparet vnde prouenirer difcontinua-
tio , nifi proprer vacuum intermedium. Ide6 di-
ccbanc Pythagorici , quod dc vacuo infinito ex-
tra ccclum , quandoquc infpiratur vacuum pet
coelum ad faciendum difcontinuacionem incoc-
poribus huius mundi.

ANNOTATIONES.

» "WSte eflfecuniitt traUattUy^&c. Abfoiuta prhnt
1 parte huius libri , iam fecundam aggrcdicuc
Ariftoceles, in qua difputac dc vacuo , dc qua ce
primum probat ad Phyficum traftationem dc
yacuo pcrrincre , quia cum loco habct aflinita-
tem;deinde quandam opinionem refect vacuum
impugnantem : ccfcrt & aliam vacuum cfTe affic-
mantcm ; his camen pecadis mulcis pcobac catio-
nibus non pofl^e dari vacuum, ncque fcparacum ^
rebus, vc quidam dixecunc, neque cebus ipfis im-
mccfura, vtalij cxiftiraacunt.
b Si vacHum ejfetlidemefftt Uciu , & vacuum.&c.
Noca, quod locus , & vacuum idem funt fubie-
€to, fed folsl rationc, &definitionediflrerunt,&
hoc eft quod dicit Ariftocclcs '.Facuumy&ple-
vurn & locttt , efle autem ipfis non idem eft. Obfecua
tamen Ariftocclcm non incelligerc rationibus
cifdcin ceueracomprobarivkcuum efTe, quibus
comprobatur locum efTe : nam primum eft fal-
fum ; & fecundum verura : neque fubinde appa-
renter argui locum non circ, & vacuura non'efle,

fcd

lo.

L«eut,(jr 1/«.
cKum /unt
idemfubit'

Qu^ftio VII.

A

ZI.

Fecl ait > quod cumlocus & vacuum fola racione
differant, fimilibiis rationibus perfuadcbant fibi
antiqui locum eirc , & vacuum eire , fcilicct ad
faluandum motum localcm.
^ Prohahant <juod corporti repleta aerejScc. Nota,
quod vacaum ( fi clict) dcberet efTe locus nulio
prorfiisfcnfibilicorporcreplctus ; & inhoccm-
iies poMcntcs vacuum , conrenticbant. Vcium
nonnulli propter infcnfibilitatem acris credide-
runt acrem nihil clle , atque adeo crediderimt
locum , in quo non eft nifi acr , cllc vacuum.
Contra quos Anaxagor.is credidit fufficienter
oftendere vacuum non circr , fi oftenderct acrem
aliquid elle, atque adco vbi eft acr non cfle va-
cuum. Qixpd probabat duplici expcrientia: pri-
ma^n vtre pleno aere , cui licct grauem lapi-
dem fuperponas , non ccdit , fed refiftiti & ca-
men fi vtcr clTet vacuus, non refifteret, fed com-
primcrentur latera. Altcra cxperientia cft de
clepfydra.

^ AUcihI imaghiahaitnr vacuum infinitum extra
ceelum. Nota,qu6d Pythagoras ponebat vacuum
cxtra vniuerfum , nempe extra vltimum ccelum,
illudque infinitura , materiale, & feparatum;cu-
ius meminit Philof. lib.3. tcxt.ij. & 55. & Phi-
loponus dicit hanc opinionem Pythagorae elTe
folilm metaphoricc intelligendam , nempe quod
diftinftionem numeralcm rerum appellarct va-
cuum , veluti ciim flatu pulucrcs icccrnimus,
videntur vacuitates mediac intcr cos rcftare. Alij
ponebant vacuum in rebus iftis mobilibus , &
hoc duplici raodo : aut extracorpora fenfibilia,
vt in aula , & in campo ; vbi in rei vcritate cft
aer , aut iratpixtum corporibus , vt Democritus,
Sc Leucippus. Hi namque aftrucbant rcs ex in-
fed:ilibus atomis componi , & quia non intelli-
gcbant quoraodo res diftindta: , & difcontimiJE
ellenc , nifi intct illas vacuum eiret , ponebant
inter atomum , & atomum porum vacuum , ita
vt mixtum cx acomis pcr poros difiundis elTet
compoficum , ob idqucqni fuflicientcr vult im-
pugnare vacuum eire, attendcre dcbet , vtvni^
ucrfaliter probet , nec intra corpora, nec in cor-
poribus aliqucm cHe locum , qui non fitcorpo-
rc plenus.quod nou faciebat Anaxagoras. Nam
ratio eius folum procedit contra cos , qui cxi-
ftimantes omne ens elTe corpus , fcilicet pcrce-
ptibile fenfibus, pu' abant acrem nihil clle,& per
confcquens , quodplcnuni eft tantum acreelle
vacuura.

e Fndeclepfydra, &c. Nota, qnod clcpfydra, vt
inquir Albertus, eft nomen Grarcum , & dicitur
a KASvJ- qnod idem cft , quod/«r, & vJtip , quod
Clei.fydr* cft a^tt.t. Vndc clepfydra quafi furatiua , fine nb-
quidjit. ftradiua aquae. Vel dicitur clcpfydra a xa87??«,
quod cft furor, & J'/»f quod efkatjua, id eft, vas
ad furandum , & furripicndum aquam. Eft enim
inftrumentum habens collum paruum furfum,
ftrithumque defupcrorificium,& ventrcm larum
deorfum cum paruis foraminibus , & cum ob-
ftruitur foramen furfum,quauis fundum clcpfy-
drae fuper aquam ponas , non intrabic aqua , re-
fiftentc acre ; ne decuc penecracio dimenfionum,
nequc cxic aqua recepta ne dctur vacuum:aperto
autera orificio quo exeat,aut ingrcdiatur acr,fub-
intrat, vcl egreditur aqua , cftquc JnftrumentBm
aptum hortulanis.

f Et conttertendo iftam rationem probat Alelijfui,
&c. Nota,qu6d MelilTusargucbat hac ratione
a deftrudtionc conieqijencis , motum aon eile.

2.£.

*5„

VlU flct:U ci-

neribitl qu«'
tnodo tonti-
n;at t»nt*m
aqua , quaU'
tum abfqut
tineribiu cS-
tinibat.

Ofinio ry-
thog0T4t d*
vacMO.

251

in hunc modum ; fi aliquid moueretur, iam ellet
dare vacuum ; at vacuum dari non potcft : cr-
go non datur mocus. Dicic autcm Scotus , quod
JMcIiirus conuertcndo rationem , probabat om-
nia eire immobilia , quia vt illi arguebant a po-
fitionc antecedcntis ad pcfitioncm confequen-
cis,vacuum efic iii hunc modum , Simottaefi^va-
cuum efi,fidmotnseft;eygo vacuurn efl. Ita McIhIlis
rccipieiis eandcm maiorem , argucbat cx oppo-
fito confcquentis ad oppoficum anrcccdcntis,5»
motw eft , vacHum efl ; fld vacuum non efl : ergo mo-
ttu non eft.

g Voi pknum cineribM tantum continet de aqua,
&c. Nota, quod hoc proucnitpropter quatuor.
Primum , quia partes cincrum includunt mul'-
tas parces acris , qua: expclluncur in infufione
aquaj. Seaindum , quia humidum aqua» eft be-
ne cerminabile ccrmino atieno , & malc termi-
natur termino proprio ; ide6 niaiorcm locum
occupat. Tertium , quia contraria nota funt fc
inuiccm corrumpere ; ft6. aqua , & cincres fcr
cundura fuas qualitares contrariantur , atquc ita
aqua corrumpit cineres, &.cineres aquam, &
propter hoc videtur manifcfta cuaporatio vnius,
& alterius : ficut ctiam patct in calcc. Quartum
cft,quia in cineribus funt multi poii re6l:i,& pa-
tentes,&c.

^ Glttia nifi vacuum ejfet , /ecjiuretur , &c, No^
ta , quod fuit opmio Pythagora» diccntis mfini-
tum ellc vacuum cxtra coelum , & iplbm cgre-
di in hunc raundum pcr modum reipirationis,
diftinguens nacuras rcrum , fj;iliccc , primo nu-
meros , & conrequcncer alia. Nam intelligere
non pocerac , quomodo eflec rerum numerica di-
ftindiio , & difconcinuatio inter duo corpora
indiuidua , nifi aliquod cflet raedium , quod
non ellet corpus , ob idque ponebat extra cor-
pora vacuum , quo indiuidua, vt Petrus a Pau-
lo , numero diftinguercncur , & hoc vacuiini
poncbac cxcra vniucrfimi ; aiebacque coclum
foraminibus qnibufdam paruis infpirarc intra
fe vacuum iilud ad faciendam huiufmodi di-
ftind:ionem materialem , & indiuidualem rc-
rum. Et nc vidcretur ha:c fententia contradi-
dioncm inuoiucre , ex eo qu6d vacuum , cum
nihil fit , non poteft egrcdi , ncque intrare,
diccbant aliqui Pythagorici, illud vacuura non
efle fitnplicitcr nihil j fed cflc fpiritura quen-
dam tenuiflimum , ficut pulueres. Et ficut pul-
ucres tenui flatu rcfpirantes diuidimus , ita ccc-
lum infpirando intra fe illud vacuum facie-
b.u diftindionem numericam rerum , & ad
hanc metaphorara videcur hic Philoponus al-
ludere.

EXPOSITIO TEXTVS.

VT autem i fiiamnt , &c. Hoc eft fecun- 14.
dum capiculum huius cractacus , in quo Text. 57.
Philofophus oftendic vacuum non clTe , difcur-
rendo per defcriptioncs vacui : & primo facit
hoc. Sccundo foluit rationes addudlas in pri-
mo capitulo , ad probandum vacuuro efle. Se-
cundum ibi , NuUa autem neceffltat eft. Primo
prarmittit intcntioncin. Secundo profequitur,
ibi , yidetur iffitur. Prim6 dicit , quod in de-
tcrminando dc vacuo , oportct acciperc quid
hoc » nomcn vacuutTt fignificet. Vbi dicit Com-
mcntator quod oportet dcfcribcrc terminum
per aliquam otacionem compofitam cx aliquo)

quod

isz

Lib. I V. Phyficorum

quod fe habe< pe|: modutn gei»cr»s , Sc tunc vi^
dece an difFetentia conueniat generi, vel non:
cuius eaufaeft,quia fi ngniHcatum pertecminuni
defcriptum dt ens in rerum natura,tunc difFeren-
tia conueniec generi i Sc Ci non &t , tunc non
conueniet.
X j. Vuletur igttur. Hic p^rpfcquitur ; & prira6 pro-

h&tySiC rcprobat falfas defcriptiones vacui.Secun-
do ponit veram defcriptionera cius ; ex qua pro-
bat vacuum non elle, ibi , ^uoniam atttem de loco.
Vnde antiqui dabant quatuor dcfcriptiones va-
cui. Vna erat ^ ^ quod vactatm eft , in tjuo non eft
corpHs. Sccunda erat, quod vasuum eft, in quo nihil
tft ; & hoc cft prp tanto , quia putabanc omne
ens effe corpus , & dicebant in illo nihil efte , in
quo non crat corpus. Tertia, quod z/acuum eftjn
(juo non tft corpuigraue, vel leue. Quarta, quod va-
cuum eft in epto non eft fitbftantia , ejtu eft hocaliquid
fh a£iu : & ideo ponebant, locuni eflc materiam.
Contra primarn & fecundatn» arguitur timui;
quia ex illis fequitur,qu6d punt^us eftet vacuum:
confeqiiens eft falfura ; quja de natura vacui eft,
quod fit fufceptiuum corporis, fi eiret ; & tamen
pundus non eft fufceptiuus corporis. Confe-
quentia patet, quia pundus eft in quo nihil eft,
nec corpus , nec aliquid aliud. Contra tertiam

Teit.58. f, arguitur , quia ex illa fequitur , quod fi eflet ^
aliquod corpus fonorum , quod non eflct graue,
vel leue , qu6d locus replctus illo corpore eflet
vacuus ; quod eft falfunv Et patec confequentia:
quia non haberetin fegrauitatem,vel leuitaiem,
Et Ariftoteles arguit hic conditionaliter,non af-
ferendo, quod coelum fit tale corpus ; & hoc fa-
cit pro tanto , quia nondum eft probatum quo-
modo ccelum habeat grauitatem , vel leuita*tcm;
fed hoc prpbabituc iri libro Coeli. Contra quar-

Tcxt.j). tum obiicitur: } quiafi vacuumefletmateriacor-
poris, fequererur quod locus eflct raateria,quod
cft improbatum prius,quia materia non eft fcpa-
rabilis ab illo cuius eft matcria ; fed vacuum cft
feparabile,ficut fic ponentesconfitentur; igituc
vacuum non eft materia.

Gjuoniam autem 4 de loco , &c. Hic ponit veram
defcriptionem vacui , fcilicet qu6d vacuumeftlo-
CMpriuatHi corpore :&:exhoc infertur fecundum,
quod vacuum non eft. Priinum patet ex «juidno-
minis vacui.Vnde per vacuum omnes intellicunr,
fufceptiuum corporis, in quo natum cft eflc cor-
pus ; & tamen in illo nuUum eft corpus. Secun-
dum 5 patet , quia fi « vacuum eflet, fequeretur,
quod cflet aliqua dimenfio feparata ; confcquens
eft falfum fecundum Commentatorem , quia ta-
lis dimenfio efTet accidens , & impoflibile * eft
cfTc accidens feparatum ^ fubiedto.

NuUa autem 6 neceJfitM eft,8cc. Hic foluit ratip-
nes prius pofitas probantcs vacuum efre:& foluit
quatuor, tacendo de quinta:quia reputat nullius
v.iloris. Secunda ibi , Continj^it autem. Tertia ibi,
Et augmentari.QuittA ih\,Omnino autem. Ad pri-
mam rationem. Si motus localis ^ eft , vacuum
eft : negatur confequentia. Ad probationem di-
co, quod motum localiter recipitur in plcno : &
ncgatur confequentia, qu6d duo corpojra fint fi-
mul ; & caufa eft , quia corpus in quo recipitur,
cedit fibi per condcnfationem , ita vtvfque ad
aliquam certam parrem omnes parres medij in
quo fit motus propinquius iacent quJim ante , vt

Ttxt.tf^. patebrt poftea. Adfecundam 7 negatur confe-
qucnria : quiaadhuc poteft fieri condenfatio per
comprcflionem, expellcndo partcs fubtiliorcs,vt

Text.tfo.
ptfiniti» v«-

tUf.

Tixt.tfi.

* Videcen
furainptiac.
buiuslibii.
T«xt. 61.

patet in compredione fpongiae, & Ariftoteles ta-
cet de alio modo condenfationis,qui fit per pra;-
uiara alterationem ; vt quando ex acre fit aqua:&
hoc pro tanto,quia deea facit mentionem in fine
huius cra&atus.Ad tertium,negaturconfequetia,
quia adhuc potcft fieri augmentatio,vt fi ex aqua
iiat acr:camen ifta non eft propric didbaaugmen-
tatio:quia de augmetatione proprie di(^a viuen-
tisjfit mentio in libro de Generatione. Ad quar-
tam rationem dicit AriftoteIes,qu6d illade cine-
ribus interimit fe ipfam : quia fiue ponatur va-
cuum, fiue non,xquaUter debet folui illa ratio:&
ideo refpondetur , quod hoceft ptopter ficcita-
tem cinerum,quxmulcum confumit de aqua, &
cum hoc aqua mnltum confumjt de cineribus,

ANNOTATIONES.

^ /'^Portet accipere quidhocnomenvacmmft- *7' .

\^gnJficet, Nota , quod quemadmodum ad
deraonftrandam paflioncm de fubicfto oportet
fupponere quid eft fubieftum, ita ad oftenden-
dum an res fignificara per fubiedlum fit , oportec
fupponere, quid nomen fignificer.

^ Antiejui dahant quatuer defiriptiones vacui, &c. ■^»t'^i*i vn-
Not3,qu6d aliqui antiqui ex eo fupponebant va- '^J^*
cuum cflc locum , in quo nihil eft , quia Intelli- g„^„^
gentias fpirituales nondum cognofcentes , nihil
putabant eire nifi corpus , & cum in rei veritate
vacuum fit locus , vbi noncft corpus,pro eodem
accipiebant corptu, & ens, & in loco non effe cor-
pus , & eflc nihil ;& ex hoc inalium labebantur
errorem , putances nuUum efle corpus nifi tan-
tuni tangibile;omne autem corpus tangibHe aut
graue eft,aut Ieue;& ex hoc coUigebant vacui de-
finitionem , Vacuum eft Iochs , in quo non eft corput
gratu,aut leue.

' Si vtfcuum ejfit materia, 8cc. Nota, qu6d, cum
vacuum nihil aliud fit , quam locus non repletus
corpore,fequitur iuxta fentetiam Platonicorum,
qui ppnebant locura effe maieriam , & quaienus
recipir formam , per quam res fit hoc aliquid , id
pft,conftituitur in hac fpecie,materiam(quatenus
confideratur non determinata adcertam fpcciem
fubftantiae per forraam) efle vacuura. Hos autem
reprchendJt Ariftoteles , quia ficut non reftc di-
xerunt raateriara efle Iocura,ita nec redc dicunt
materiam efle vacuum : matcria enim non eft fe-
parabilis, id eft, fubie(Sko diftinda ab eo,cuius eft
materia ; locum ver6 atque ade6 vacuum omnes
concedunt rem eflc diftinftam k corpore,quo lo-
cus aut repletur, aut caret.

d Sivacuumeftet,fi(^turetur^odeftet,SiCC.Hoti, *8«
qu6d , cum vacuum idem fit qu6d locus non re-
pletus corpore , & determinatum fit text. j 7. lo-
cum non cflc fpatium inter larera loci, nempe di-
menfiones diftindlas 3i corpore locato , fequitur
vt neque vacuum dctur extra corpus , quod lo-
caliter mouetur , vt dicebat prima opinio ; ne-
que intra corpora , vt dicebat Democritus. Hic
autem infinuat Ariftoteles hos aflertores vacui
cofdem effe , qui fupri pofuerant locum efle illas
dimenfiones infcnfibiles diftindas a corporibus,
quastext.jy.rcprobauerat ; hifquecum carerent
corporc fcnfibili , vacuum appcllabanr. Et ideo
dicitur vacuura extra corpora , id eft, diftinftum
i corporibus : funt enim accidentia fincfubic-
(ko , & quantitates per fe fubfiftentcs. Quoad
fequentium intelligentiam notandum eft.Ethoc
cft, quod fubiungit : vacuum enim non corpus:

fcd

Qu^ftio V 1 1.

^55

19.

Opinlo nnti •
qMirum de
eatlt.

30.
Text.(f4.
OftenditV»-
euum non effe
ex fsrte mo-
tm.

(cd corporis fp.itium efTe vult,vcl,vt alibi lcgitur>
clFc volunt, Vndc fi legatur Wr, referri debet ad
vacuum ; quia vacuum vult , id cft , natura vacui
cxpofcit,vt non fit corpus, fed corporis fpatium;
(\ vero legatur t/»/«»f , refcrri dcbetad opinionis
anthorcs , vt fit fenfus : opinahtes vacuum eilc,
volunt vacuum non clfe corpus , fcd corporis
fpatium.

^ Si motm localtf ejl,vacmm efl, &c. Nota,qu6d
hacc confequentia , vtmanifcftum eft , non va-
lct de motu alterationis. Nullaenimcft appa^
rcntia de motu alterationis, vt rcquirat vacuum,
quo fe mouens conferat : nam alteratio non fit
per mutationem loci , fed per receptionem qua-
litatis in fubicfto corporc,& in hoc , vtdicithic
Ariftotelcs, fuit deceptus Meliifus , qui cx nega-
tione vacui fuftulit omnc gcnus motus. Nec ct-
iam valct dc motu locali , quia potcft ficri per
hoc , qu6d corpora fubintrant fc inuicem per
modum infpiflationis ; vt fi aliquid moueatur in
pleno, ficut apparct in circulationibus aquarum,
vbi vnapars paritcr cacdit aliam,&; vnus circulus
pellit alium.

= Si ejfet alifuod corput finornm, &c. Nota,qu6d
aliqui cx antiquis putabant coelumefle nec gra-
ue , nec leue , affeftum tamen colorc , & fono:
(colore quidcm propter lucem , & fono proptcr
motum. ) Ex hoc Ariftotclcs deducit eos in con-
tradidlioncm. Nam ciim dicant foliim eum lo-
cum, qui eft fufceptiuus corporis tangibilis^cum
tali corpore caruerit , eflc vacuum ; diccrc tunc
coguntur locum rcpletum corpore ccclefti , aut
acre, (qui illi putabant non eife grauia , aut le-
uia, eirc t.amen colorata)vacuum elfe.Si ver6 non
fucrit neccflavium , vt locus non fit vacuus, cor-
pus illnd quorcpletur, efle tangibile , fed fatis
eft eflc corpus , fequitur , vt talis locus non fit
vacuus , atquc ita eft in veritate. Contradiftio-
nem crgo implicant dicentes prius vacuum efle
locum , vbi nullumeft corpus : & fubiungentes
poftca vacuura cire, vbi non eft corpus tangibile:
cum dctuf locus , qui fecundum primam dcfini-
tioncm non eft vacuus , & tamen fecundum al-
teram fit vacuus-.

EXPOSITIO TEXTVS.

aVomam autem i non eft vacuum,Jic /cparatHm.
Hoc eft tertium capitulum huius tradatus,
in quo Philofophus oftendit vacuum non efle,
per rationes fumptas ex parte motus. Et diuidi-
tur , quia prim6 ponit vnara rationcra , quae cft
ex parte naturx loci. Secundo ponit aliara , qua:
eft ex parte raotus in gcnerali. Et terti6 probac
fpecialiter dequibufdam motibus,qu6d nonpof-
lunt fieri in vacuo.Seciida iWuAccidit autem.Tei-
tia ihitAmpiiKs mtnc ^Hidem.PiimsL ratio cft,quia fi
vacuum eft , vacuum eft locus, fed vacuum nou
cft locus ; igitur vacuum non eft. Maior patct cx
<jHid nomints vacui : & minor probatur , quia lo-
cas,ad quem aliquodfimplicium corporum mo-
uetur naturaliter, vt ignis furfum, & tcrradcor-
fum, habet aliquam potentiam,& virtutcm,pro-
pter quam corpus fimplex mouetur ad ipfum:fed
vacuum non habet huiufmodi potentiam , vel
virtutcm : igitur vacuum non eft locus.Secundo
confirmatur ; quia vacuum non habet aliqu.im
virtutem in vna partc fui , raagis quam in alia;
igitur qua ratione corpus mobile fimplex moue-
retuc ad vnara partcm , cadem ratione ad aliamj
Scotioper. Tom.IJ.

& per confequens moueretur ad omncm«partem
fimul,quod eft impoflibilc ; vel ad nullam,& ha-
bctur confequens.

Eadem lautem ratio, &c. InfertcoroUarium, J '•
qu6d locus non eft fpatium fcparatum. Probat Tcxt. ^j.
dupliciter. Prim6, quia locus cft ciufa motus
naturalis per hoc qu6d habet quandam poten-
tiam, & virtutcm, fcilicet conferuatiu.im locati:
fcdfpatium feparatnm non habet huiufmodi po-
tcntiam, & virtutem ; quia quantum cft ex partc
fpatij,nulla eft dift^crcntia partium cius;crgo,&c.
Sccund6 , quia fi * fpatium feparatnm clfct lo-
cus , tunc ficut totum cflet in loco per fe , ita
etiam quatlibet pars eius. Confcquens eft fal- ;

fum ; quia pars non habct motum per fc ; &
per confcqucns nequc locum : & tunc in finc
ponit maiorcm primx rationis , & patet in ii-
tera.

Accidit j autem. Ponit fecundam rationem: Tcxt. 66.
deinde confirmationcra , ibi : Vrimum igiturqMo-
www.Ratio eft ifta : quia fi vacuura cflet,vacuum
poneretur propter raotum localem ; fcd proptcr
motura localcra non debct poni vacuum:vacuum
igitur non eft. Maior patct per antiquos : &
minor probatyr,quia in vacuo ^ fi elIet,non fic-
ret motus localis , quia cum omnes partes vacui
fint eiufdem rationis ad iftum fcnfum, qu6d non
cft diuerfitas potenti«,aut virtutis in vna partc,
quam in alia , fequitur , qu6d qua ratione fiet
motus ad vnara partcm, eadem ratione ad aliam:
& per confcqucns vcl ad omnem parrcra fimul
fict motus , vcl ad nullam , quod cft propo-
fitum.

Primum ^ igitur ^Honiam , 8cc. Ponitur tertia 11,
ratio ; quia fi vacuum poneretur propter mo- Tc«.«7.
tum localcm , tunc in ipio « vcl fieret motus na-
turalis , vcl violentus : non violentus , quia nul-
lus eftmotus violentus alicuius mobilis ad ali-
quam partem, nifi quia eiufdem mobilis cft mo-
tus naturalis .id oppofitam partem : & ide6 cum
motus violentus fit poftcrior motu fecundiim na-
turam, fcquitur, quod fi in vacuo nou poteft clle
motus naturalis, quod ncc etiam fiet motus vio-
lentus.Sed qu6dnonpoflitfieri motusnaturalis,
patet : quia in vacuo nuUa eft differcntia loci fc-
cundum potentiam, aut vittutcm : quia vacuum
non eft cns ; ide6 in ipfo nihil mouctur natura-
liter ad vnam partcra potiiis , quam ad aliam.
Itcm , quia differentia murationum naturalium
fumitur cxdifFerentianaturalium locorum; fcd
in vacuo nulla eft difTcrentia loci : igituc etiam
in vacuo nuila cft mutatio naturalis.

Ampliits y nunc ejttidem. Hic probat fpecialitcr Text. 6%k
de quibufdam motibus , qu6d non poirunt ficri
in vacuo. Prini6, de motibus proieiftorum , quia
omnis morus fit ab aliquo motore : fcd in vacuo
non eflet aliquod mouens fcpatatum a primo
proicfto , tamen in pleno eft bcnc mouens , ficuc
^ pcrantiperiftafim,aut pcr acrcm impellentem;
& hoc videbftur in oftauo huius. Irem , in va-
cuo non poteft fieri motus volationis , aut nata-
tionis : quia in illis fcmper rcquiritur aliquid fa-
ftentans alas , & pennas , quac fe habcnt pet mo-
dum vchentis.

Ampliits 6 nuHut. Probat , quod in vacuo non j J .
fict motus ; quia in vacuo non potcft ficri quics: Text. 6f.
igitur nec motus. Tcnet confequcntia , quia in
eodem habcnt ficri quics , & motus. Et antece-
dcns apparet , quia non cflct ratio quare mobile
magis quiefceret in vna partc ipati),quam in alia,

Y nifi

254

Lib. I V. Phyficorum

nifi cfTct aliquod impcdicns , quod dcrcrminet
mobile.
Text.70. ArnplitM 7 Autem. Probat , quod proptcr rao-
tum localem non oportet ponere vacuum ; quia
fi vacuum c(ret,& poflibile eiret,qu6d in co ficrei
motus , adhuc non ficret motus eodem modo in
vacuo, ficutinpleno; quia difpofitio , & figu-
ra confert ad motum in pleno propter facilius
dcrccndcre in medio : & tamen nullo modo con-
fert in vacuo.

ANNOTATIONES.

14. * C] ^ fpMtum fepxratum ejfet lactu , &c. Nota aii-
v3thores vacui opinari locum efTc dimenfio-
ncs illas,& fpatium Icparatum a fenfibilibus cor-
poribus , id eft , quantitates finc fubicfto. Nota
lecundo, quod in rci vcritate , id quod eftin ali-
quo tanquam in loco, dcbet eire in illo tanquam
in. aliquofeparato continente, taliter , vtnulla
pars locati fit in loco fibi ada^quato.Modo fccun-
dum poncntes illas dimcnfioncs pcnctrantes fc
cum fingulis partibus interioribuslocati, quxli-
bet pars iocati eft per fe in loco , atque adeo (\
fpatium fcparatum eiret Iocus,totum pcnetratiuc
erit cum toto , & qua:libet etiam pars cum fuo
proprio loco,quod eft contra rationem exiftendi
in loco;nam parscontinui non eft per fc inloco,
fed eft ficut pars in toto.

b In vacuo ^fi effet , non fieret metHS localii , &.c.
Nota, quod non foliim ex motu non infertur va-
puum cile.vcrum ex pofitione vacui fequitur mo-
tum non clTe. Nam quemadmodum dicunt non-
nulli , ( quos i. dc Coclo , tcxt. 90. citat Philo-
fophus ) terram efTc immobilem propter fimi-
litudinem , & vniformitatcm fuperficiei conti-
nentis , vcl proptcr fimilitudincm , & acquali-
tatem , quam habet in toto vniuerfo , ratione
cuius non huc magis,quim illuc propendet : pa-
ri rationc , fi aliquid ponas in vacuo , nihil erit
caufiE cur ad hanc , quam ad illam difFercntiam
potius feratur; & per confequens manebitim-
mobile.
IJ, c Tunc in iffo velfieret motm naturalis , &c. No-
ta, quod in hac ratione Ariftoteles duo fupponit.
Primum,qu6d omnis motus cft naturalis,rel vio-
lcnr,us,inter quos apud Ariftotclem, qui motum
Angelorum non cognouit,non eft daremedium,
fccundum qu6d violentus cft pofteriornatura-
li,ex quibus fic arguitur.ln vacuo nihil mouerur
naturaliter : crgo nec violenter , quiadcftru6to
priori deftruitur poftcrius. Quod autcm motus
violcntus fit poftcrior naturali,ejc co patet : quia
motus viol5tus, aut praetcr natufam,non dicitur,
pifi perrefpediiad naturalem, & quod eft ex na-
turali inclinatione rei, prius cft co,quod cft con-
tranaturam : ergo vbi naturalis motus noneft
pofIibili$,nec violcntus poffibiliseft efle. Antc-
cedcns patet,quia omnis motus naturalis eft fur-
fum , vel deorfum ; fed in yacuo non cft futfum,
neque deorfum.Tunijquia ponentcs vacuum fc-
paratum dicunt ipfumcffe iiifinitum , in infinito
autcm non potefl fignari furfum , nec dcorfum,
cum ibi non fit vltimum.ncc medium, vt didkum
cft fupra, lib. j . tcxt.f 3. Tum etiam.quia vacuum
nihil cft, & nihil nullam habct difFerentiam fpe-
cificam pofitionis, furfum autem , & dcorfum di-
-g cunt virtutcs pofitiuas contrarias.
Mottdi prit». ** ^"^*** P"" ^ntiperiflafim, Scc. Nofa, quod caufa
^onun qut- tnotus proicdorum poft rcce/rum a primo proii-
pt»defiat.

ciente,fccundum aliquos,eft antiperiftafisjid cft,
repercufllio medij kmedio, quia medium primo
pcrcuffum a primo proiicicnte pcUit medium fibi
propinquum , & illud pellit aliud , & fic confe-
quentcr quoufquc cefTct virtus violentei impref-
famcdio.Sccundumveroalioscaufailliusmotus
j:ft medium prim6 percuffum a proiiciente , in
quo eft imprella virtus ab ipfo proiicicntc , quod
quidem mcdium continue afliftit percuflb, dcfe-
rendo ipfum per quendam /fluxum motu vclo-
ciori , quam fit natum moueri fecundum natu-
ram; &ide6 impedit motum naturalem pcrcuffi.
Pruici^a quidem mouentut proiectorc non tan-
gentc. Sed de hoc latior eritfcrmo infra,libro 8.
cap.iQ.tcxt.8i.vbi cftproprius locus.

EXPOSITIO TEXTVS.

AMplius 1 autem , & ex his , &c. Scquitur
quartum capitulum, in quo oftcndit, qupd
vacuum non cft, rationibus fumptis ex partc vc-
locitatis, & tarditatis ; & prim6 prarmittit quan-
dam diftindioncm. Secund6 facit rationcs ibi,
Jdemautem in cjtio eft A. Diftin(9:io,aut fuppofitio,
quam A prxmittit,eftifta,qu6d idem mobile, vc
idem grauc , rcl leuc, quandoque mouetur velo-
cius,& quandoquctardius,propteraIteramdua-
rum caufarum, fcilicct,aut propter maiorem , vel
minorem grauitatem, vel Ieuitatem:quia cztcris
paribus grauius velocius dcfcendit , aut propter
diuerfitatcm mediorum , per qua: fit motus in
groffitie,& fubtilitatc : nam idem mobile moue-
tur velocius pcr medium fubtilius,quam perme-
dium denfius.

Idem autem in <juo ejt A,Scc. Hic format ratio-
nes,& funt tres. Secunda ibi , Sed fi per fubtilijfi-
mum. Tertia ibi , GjuMenta igitur. Prima ratio eft;
quia Ci vacuum elTet, fcquerctur,qu6d in ipfo fie-
rct motuslocalis in inftanti ; confequens cft im-
poffibile : quia timc idcm circt in diuerfis locis;
& impoffibilitas confequcntis magis probabitur
in 6. huius , text.24. & inde. Confequentia pro-
batur , quia taliscft proportio motus ad motum
in vclocitatc, & tarditatc, & mcnfurae vnius mo-
tus , ad mcnfuram altcrius in Iongitudine,& bre-
uitatc, qualis eft proportio medij , per qnod fic
vnus motus , ad mcdium , per quod fit alter , in
groffitie, & fubtilitate; fed medij pleni ad me-
dium vacuum, nuUa eft proportio in grolfitie, &
fubtiIitate:igiturmotusfactus inmcdiopleno ad
motum fadum in medio vacuo,nulla eft propor-
tio in velocitatc,& tarditatc, ncc mcnfura: vnius
ad mcnfuram alterius, in longittjdine & brcuita-
te ; fed omnis motus-fadus in pleno fit fucceffi-
ue , & in tcmpore , & omnis temporis ad aliud
rempus eft certa proportio, fequitur qu6d motus
fadus in vacuo fiet in non tempore,& per confe-
quens in inftanti. Et interponit Ariftoteles pro-
bationem minoris,fcilicet , qu6d medij plcni ad
mcdium vacuum nulla cft proportio in groffitic,
& fubtiiitatc, quia tun.c medium plenum diuide-
retur in vacuum , & in illud quo cxcedcret va-
cuum,quodeft impoffibile;quia nihilpoteft di-
uidi in aliquid,& in nihil.Et paict confequcntia,
quia omne excedens diuiditur in id quod excedi-
tur , & in id , quo excedir. Er ponit Ariftotclcs
iftam rationeminlitteris,&fit-.4mobiIe, quod
mouctut pcr medium plcnum , quod fit .ff , & fit
tempus quo mouetur C , 8c CnD mobilc, quod
mouetur in vacuo,& £ mcnfura in qua mouetur.

Sed

Te«7i.

Caufitduplix
velocitatis,
dr tardit^tfl
in mttu.

57.

Vid, yifref.
ftnfAuer,

Excedfs quo-
modo diuidi'
tur.

Text. 71.

Rtfifitnt!» tn
motu natMTH-
li tx qmbHs
frtHeniM.

Text. 73.

Text. 74.

j8.

Cil«/i velf
tit»tit,^tMr-
ditttti* in mt-
tH,fimtdu4.

Sed 1 Jiper/iibtiUjfimtm. Ponic fecuHdam ra-
tioncm , quia fi vafcuum effet , fcqueretur quod
idem mobilc zque vclociter moueretur in plcno,
ficut in vacuo. Confequcns cft impoflibile, quia
mcdium plcnum aliqno modo rehllit mobili , &
medium vacuum nullo modo refiftit. Probatur
confcquentia, fuppofito quod motus localisjnon
poffit fieri in inftanti , vt probabitur 6. huius ; &
tunc moucretur idem mobile pcr plennm , 3c
poftca pcr vacuumjtunc pcr fuppofitioncm vtcr-
quc motus fit fucceffiuc , lamcn motus faftus in
vacuo fit inmultominori tcmpore,quam mo-
tus faftus in pleno. Ponatur 3 igitur quod in
aliqua.pfopof tione , tcmpus in quo fit motus in
vacuo.,(c habcat adtcmpus inquofitmotus in
plcno, quod in eadcm proportione mcdium plc-
num fubtilietur ; tunc fequitur, ex quo velocitas
motus fequitur diuerfitatcra mcdiorum in grof-
fitic , & fubtilitate , quod motus fadus in plcno
fiat zque vclox , ficut illc qui fa^flus crat in va-
cuo , ex quo in eadem proportione medium ple-
hUm eft lubtilius,in qua tempns menfurans mo-
tum in vacuo erat breuius, qukm tcmpus mcnfu-
rans motum in pleno.

Quatentu 4 tgitnr. Hicponit tertiam rationcm,
quas fc tenet ex parte mobiIium:quia dua prima:
fc tcncbant ex partc mediorum : quia Ci vacuum
eflct , fequcretur quod ^ illud , quod cfict gra-
uius, vcl aptius figuratum ad motum,non moue-
retur velocius , qu^m miniis graue , vel minus
aptum ad motum. Confequens cft contra expe-
ricntiam ; etiam fruftra poneretur huiufmodi in-
tenfio grauitatis, vel aptitudo in figura. Confe-
qucntia probatur, quia melior difpofitio in figu-
ra, aut maior grauitas non ponitur nifi ad diui-
dendum faciliusjmodo in vacuo nuUa cflet diffi-
cultas diuidcndi , acquc enim velociter leuius, &
grauius moucrentur,& latura ficutacutum.

ANNOTATIONES.

* ^^pl^fit'to,eptapr£mittit,efiifia,SiCc.l>ioiz,(\\io6i
v3dux funt caufac vclocitatis ,& tarditatis in
motu. Prima caufa quarc grauia aliquando mo-
ucntur vclocius,& aliquando tardiiis, cft diuerfi-
tas mcdij fccundum raritatcm,& denfitate;qualis
cnim eft proporrio mcdij ad medium in raritatc,
& denfitatc, talis eft ptoportio motus ad motum
in veIocitatc,& tarditate, & temporis ad tempus
in breuitatc,& Iongitudinc:vt fi acr fitrarior.ali-

?^uis motus fa<ftus per aercm crit velocior motu
ado per aquam ; & fi in duplo fit rarior , motus
crii in duplo veIocior,&tcmpusminuslongii,&
boc debct intelligi cstcri^ paribus.Mcdium enim
impedit motum,quia refiftit mobiIi;refiftit autem
quandoque magis , & quandoque minus ; magis
autem rcfiftit quando mouetur contra ipfum mo-
bile,& minilis quando quiefcit ; fcd cateris pari-
bus mediumdcnfius magis refiftit, eo quod non
ifta facilitcr diuiditur. Sccunda caufaeft diucrfi-
tas mobilis in grauitate, & leuitate ; nam cztcris
paribus, mobile grauius velocius defcentit, & in
minori tempore,quam mbbilc rainijsgraue.
^ Ilbid qmd ejfet gramusyvel «pr/«/,&c.Nota,qu6d
cactcris patibuSjmobilemaioris virtutis velociiis,
& citius mouctur,quam minoris virtutis:vt pon-
dus maiorisgrauitatis, puta plumbum , vclocius
defccndit, quam ftupa , & ignis leuior vclocius
afcendit , quam acr. Dixi ctterii parihtts ex parte
figuTd : nam plana aut quadrata, quia plus aeris
Scotioper. Tvm. II.

Qu^ftio VII.

^$5

VttUum

fub fe comprchendunt,tardiusdefccndunt,quam
acuta acri fcindcndo aptiora.

EXPOSITIO TEXTVS.

AT vero I psrje conJider.intibHS , &c. Hoc eft ? 9-
quintum capitulum huius iradtatus.m quo Text. ytf.
oftendit vaaium non eife per naturam,& condi-
tioneni, quam vacuum haberet fi eiret. Et primo
ponit conclufioncm.Sccundo probat,ibi:L^rf»/OT
ina<jMa. Primoponitiftam conclufionem. Va-
cuuYn non eft ; & hoc fub iftis \tih\s, ManifenKm '^'
eji confidcrantibtts,iA cft, ex proprianatura,& con-
ditione vacui.., qood benc dicitur vacuura : quia
vere yacuum cft ab cntitate,id clt.nihil cft.

Vteniminatjua. Probatdidtam conclufionem
triplici ratione.Secunda ibi : AmpUtts autem.Tct"
tia ibi : Amplius manifeHitm effe oportet. Pro prima
rationc fupponitur primo , quod impoffibile eft
duocorpora elle fimnl.Probatur primo : quia vi-
dcmus , quod cubus li^eus pofitus in aqua tan-
tum facit diftare , quantus cft cubus. Sccundo,
quia omni corpori, quod mouctur localitcr, ce-
dit aliud corpus in quo moucturiquoi non eiTet,
fi illa duo poflcnt cfle fimul. Et dicit Philofa-
phus, quodficut cubus facit de aqua tantum di-
ftare , qnantus eft cubus , ita etiam facit dc acre,
licct hoc non appareat nobis propter infcnfibili-
tatem acris.

Secui>da fuppofifio,qu6d in vacuo non cft ita
diftenfio vacui,& diuifio corporis.quod poncrc-
tur in vacuo, fi cflent fimul, nec vacuum cedcrct
iibi,qucmadmodum fiaqua,.vcl acr, non ccderct
cubo lignco pofito in eo. Patet , quia quod non
eft,nuIlo modo poctft ccdcrc

Tertia fuppofitio.quod cubus vacui habct tan-
tam dimenfioncm, fcu magnitudincm , quantara
habct cubus ligni , & intcr ea non eft diffcrentia
quantum ad dimenfioncm , licet benc, quantum
ad alia:quia fcilicet dimenfio vnius coniundla cft
cum paffionibus,& qualitaiibus ; & dimenfio al-
tcrius non.

Quarta fuppofitio, quod corporibus naturali-
bus non repugnat efle fimul ex pattc qualitatum,
aut etiam cx partc formje fubftantialis, vcl mate-
ria; , fcd ptcecise ex parte dimcnfionis : quia tam
forma,quam matcria,quam etiam qualitatcs pof-
funtefle fub minori loco, & fub minori quanti-
tate finc corruptionc.

Ex quibus fequitur quinta fuppofitio,qu6d to-
ta incompoffibilitas,vnde corpora naturalia non
poifunt eflc fimuKproucnit cx parte dimenfionis.
Iftis fuppofitis , formatur ratio ; quia fi vacuum
cflet, fcqucretur qu6d plures dimenfioncs cflcnt
fimul , &pcnetrarcnt fc. Confequens eftimpof-
fibilc pcr primam fuppofitioncm. Confcquen-
tia probatur : quia corpus cum fuis dimcnfioni-
bus pofitii in vacuo,cflet fimul cum dimcnfioni-
bus vacui pcr fecundam fuppofitionem. Et fi di-
catur , qu6d confequcns cflct bcnc inconueniens
de dimenfionibus, quatum vtraque cflet dimcn-
fio pleni ; fcd illis qnatum vna cflct dimen-
fio pleni , & alia vacui , non cflet inconucniens;
hoc non valct ; quiarcpugnantia dimenfiohnra
adeflendum fimul non proucnit ex partefub-
ftantiz , vcl qualitatum , fcdpraccisc ex parte di-
menfionis per qnartam , & quintam fuppofitio-
nes ; fcd cadem cft ratio , quoad Ivoc de dimen-
fione vacui,& dedimenfione pleni , pcr tertiara
fuppofitionem:igiturfi impollibilc cft aliquod
Y 1 corpus

40.

256 Lib. I V. Phyficorum

coipns clfc fimiil cnm alio , impoflibilccft ali-
qr.od corpnscire limul cumvacuo, &habetur
propofitum.
. . J^Kpiiifi oHtem. Ponit fecundam rationero:

Tcxt 77 S"'^ ^' vacoum cflet, tunc fruftra ponerctur.
Coniequens eft faluim : quia in naturalibus ni-
hil dL-bct poni fruftra. Confequentia probatur,
quiali poneretar , vel hoc ellet ad lecipiendum
alia corpora , &: hoc eft impodibile per pracce-
dcntem r.-itionem , vcl ad dandum aliis corpo-
ribus dimenfioncs|&;hoc'non :quia cubus dc
fc cft dimenfionatus fin6 dimenfionibiis vacui.
Vnde fecundum Commentatorem fequitur,qu6d
dimcnfiones vacui cllent magis fubftantiac per fc
exiftenfes,qaam fubftiintiae compofits , qu« ailu
pcr fe fiibfiftunt.

Tcxt. 78. Amplitis imanifcBtmeJfe opertet. Poniturter-

tia ratio : quia illud nondebet poni aPhilofo-
pho naturali , quod non cft fenfatum,vcl ex-
pcrtum , aut dcducibile ex fenfatis ; fcd va-
cuum non fentitur , ncc pbtcft deduci cx fen-
fatisjvt patet inducendo in corporibus mundi.

I.

Q_V iESTIO VIII.

ZJtrum graue Jimflex haheat refiSlen-
tiam intrinfecam , per quam pofftt fieri
fuccejjio in eitfd motu circumfcripta re-
fisientia extrinfecd.

Atift./?«f f.8 text.yi.^fcq. Themift.SimpI./JiV.Auer.rew.
ji.ZXTt.k^h.iraii.i.c.e X^.T^ota.USt.ix.t^in ^.difl.^^.
q.^.»rt.i.qiit(liunr.x. Scoc,//» t.di/i.i.q.f.^in ^.di;l.^f.
q.y»rt.r.Ctcg.difi.6.q^ ar.t. Coiiimbc.in expofit.c.t.^^
q.^.Complat.di^ to.j«//7.4.Roccu$ ia par»fhrttp,c»f.i,
text. 7 1 .

■^^l^ R G V I T V R prim.6 quod fic : quia
^^^A '" graui fimplici vnapars nititurcon-
^^^^ tra inclinationcm alterius partis in
motu dcorfum : igitur in graui fimplici cft rc-
fiftcntia incrinfeca. Confequentia icnct : quia
illa refiftcntia cft intrinfeca graui,qua: proue-
nif rationc partium cius. Antccedens proba-
tur : quia in defccnfu grauis ad centrum quae-
libct pars ipfius nititur defccnderc fccundum
Imeam perpcndicularcm ad ccntrum ; fcd dc
fado nuUa pars dcfccndit fccundiam lincam
pcrpendicularcm , nifi pars mcdia : igitur ilia
pars media cxpcllit partes cxtremas a via fe-
cundum qu.im naturalitcr defccndunt ; & per
confequens cx quo eft ibi violcntia , fcquitur
qu6d cft rcfiftentia , & ctiam fucceflio in mo-
tu , & decl.iratur in litteris ; & fit centrum

mur.di A , &
graue, quod dc-
bct defccnde-
rc , fit 5, C, D:
tunc ipfius gra-
ais pars B , i\
non edet vio-
entata, dcfccn-
deret per linea
Ay&i fimilirer
B i fcd nuUa il-
larum partium
de fadlo dcitcndit per talem lineam , immo
pars B dclcendit pcr lincam B ,C , Sc pars £>,
dcfccndit pcr lineaiu D , F , cx quo fcqiiitur.

quod nulla pars ipfius grauis defcendit nitu-
raliter,nifi pars C',qns defccndit pcrlincam
D ,A perpcndicularcm ad ccntrum.

Secund6 , quia nifi ita cftct , fcqucrctur 1.
quod circumfcripto medio extrinfcco grauc fim-
plex moueretur fubit^.Confequcnscft falfum,&
impoflibile. Quod probaturmulciplicitcr. Pri-
mo , quia tunc graue fimplcx eirct virtutis in-
finit£ , quia magnitudo virtutis cognofcitut
pcr magnitudincm eff^cdus, qucm producit,mo-
d6 effcdus , fcilicct velocitas , eft infinita ; cr-
go , &c.

Terti6,quia circumfcripto mcdio cxtrinfc-
co , adhuc cft incompoflibilitas terrriinbtum:

?|uia impoflibileeft graue fimul,& fcnit;! dfc fut-
um,& dcorfum.

Quarto , quia grauc eft agcns limitatum,
& virtutis finita: ; igitur circumfcripto quocun-
que extrinfcco , fcmpcr agct cfFed:um finitum:
igitur fuppofito , quod non fit refiftcntia cxtrin-
feca.adhuc velocitas , quam facerct, tion eiTet
infinita.

Qixint6 , fequerctur quodillud grauc modi-
cx virtutis faceret vclocitatcm tantam,quantam
cfletpoflibilcfieri pcrDeum>quod videtur in-
conuenicns.

Scxto , fequeretur qu6d circumfcripta re- 3*
flftentia exttinfcca , fubito moueretur graue
iimplex de termino ad tcrminum ; & quod
fimul , & femel eflet per totum intcrmcdium,
&. qu6d quaflibct pars cius penctrarct aliam
partcm , & qu6d qujclibct pars eius clfet fimui
in eodem fitu cum alia partc , quod eft ira-
poflibile.

Oppofitum arguitur per AriftoteIem,& Cora-
raentatorcm in ifto 4. traftatudc Vacuo,tcxr.
commcnt. 71. Notandum , quod rcfiftcntia cft
illud, quo retatdatur motus,vcl quo impedi-
tiir motor, ne vclociiis moueat , fccundiim cu-
ius augmcntationem diminuimr velocitasmo-
lus , & fecundiim cuius diminutioncm augmen-
t.itur ; & fic rcfiftcntia eft qnodammodo contra- _ % ^^
ria virtutimouentis, velquiainclinaturadmo- - »'^»-^r*
dum contrarium,veI ad quietcm.

Sccund6 notandum , qu6d duplcx eft rcfi- ^^{f^"''*
ftcntia,qu2dam intrinfcca,& quasdam extrin- *"' ■'' '
feca. Refiftcntia imaginatut elfecxtrinfecamo-
bili multipliciter. Primo modo, vt in motu
grauis deorfum eft rcfiftcntia intrinfeca cx eo,
quod aliqui gradus grauitatis ftant firoul cum
aliquibus leuitatis, Secundo modo , quando in-
tra poros corporis grauis includitur corpus lc-
ue. Tcrtio modo , quando in codcm funt di-
ucrfcC forma: inclinantcsad diuerfos motus,vc
in animali anima,& grauitas. Quarto modo
imaginatur refiftcntia cx rcnifu partium , fci-
licct ex eo quod in motu grauis deorfum vna
pars impedit aliam. Quint6,proucnit rcfiftcn-
tia , vel faltcm aliqua imaginatur rcfiftentiapro-
ucnircab intrinfeco cx limitationc agcntis , vi-
dclicet ex co qncd agens cft limitatum , & finitx
virtutis ; idco non poccft nifilimitatum, & fini-
tum cfFcdum produccrc. Scxto modo voluncas
dicitur rcfiftcncia , quac determinat le ad moucn-
dum tanto gradu vclocitatis ; quae t.imen potcfb
moutrc velocius, ficut cft inmoiibus volunta-
riis. Scptiniomodo figutadicitur quodan.mo-
d6 rcfiftcntia, excoquod fecundtim figuram la-
tamidem grauc non potcft jcquc velocitcrdc-
fceuderc ficuc fub figura acuca.

Tcrti6,

Qux([io V 1 1 r.

^$7

4-

trtnftc» tx
qyibsu pnnt-

In motu elt-
mtmifimfli-
eitneeftvit-
tentim intrin-
fec».

6.

Tertio , norandum qnod multiplicitcr etiam
ninmotu ptouenitrcfiltciuiaextrinicca. [■'rimo
modo , quando aliquod lcuc eft coiligatum gia-
uijtunc tardius dcfcendit, i]uam fi non clTct lcuc
coliigatum iibi. Sccundo modo, quando aliquod
graue iatx Hgurx colligatur aitcri graui , tunc
propter ineptam Hguram eft motus tardi6r,quam
prius. Tcrtio modo proucnit ab extrinfeco refi-
tlentiapcraliquod atttahens ad oppontum.ficuc
derccnius fcrri cft tardior fi adamas trahit ad op-
pofitum. Qiiatto modo prouenit rcfiftenria ab
aliquo contra appcnfi} , vt squilibra pondiis
contra appenfum retardat motum grauioris ap-
pcnfi.Quinco modo prouenit ex dcnfitatc medij.
Et fexto modo ex claufione medij : quia diffici-
liiis idem mobiic mouctur pcr medium claufum,
vt in putco, quam pcr medium hbcrum: nam fa-
ciliiis cedic mobih medium Hberum quam non
liberum. Scptimo modo prouenit refiftentia cx
ahquo contra pcllcnte, autex mediocontra mo-
to;&c ita diucrfis modis.

Modo ad propofitum non pertincc de refiftcn-
ti* cxcrinfeca , nec etiam de intrinfeca lahquo
trium primorum modorum : quia in quohbet
iftorummodorum fic habens refiftentiam intrin-
fecam eft mixtum,& non fimplex : modo in pro-
pofito loquiunur de pure fimphci^pcr priuatio-
nerp ahcuius qualitatis , qu£ poteft retatdare
fuum motum localem.

Nunc ponuntur conclufiones. Prima eft,qu6d
iii motu elemcnti fimplicis , vt grauis deorfum,
non cft refiftcntiaintrinfeca,ex co quod vna pars
impedit aham defcendcndo fecundiim longitu-
dinem,vel latitudincm.vt argutum fuic «mte op-
pofitum, Primo , quia non qusHbct pars grauis
moti deorlum appetit circ in centro ; igitur non
eft huiufmodi violcntia partium, qua vna cxpcl-
lac aham.Tcncc confequencia,quia cx co folo po-
nitur tahs renifus partium , fcu violentia, quia
quaehbet pars fecundum hneam,qu;E cft pars dia-
metrimundi , inchnatur adcentrum. Probatur
antccedens , quia impoflibile cft quamhbct par-
tcm eife in centro : modo fi hoc appetcrer , iam
appetcrec fibi impoflibile , quod cft falfum : quia
dcfiderium nacurale non cft fruftra , vt pacet j .
Phyficorum.

Secund6, quia cotum gcaue nlocum deorfum,
mouecur ad hoc , quod cius centrum lit centrum
mundi,vei qu6d coniungaturtoti grauitati,cuius
ccntrum cft centrum mundi ; igitur non eft tahs
violentia partium grauis ad inuiccm.Tencccon-
/equencia:quia ad cxecucionem inchnationis gra-
uis rcquirirur , qu6d hnea cranficns per ccn-
trum ipfius fic pars diaraecri mundi. Ec antecc-
dens apparet : quia ftatim,quando grauc coniun-
gitur tanta: grauitati, cuius centrum eft ccntrum
raundi , quiefcit naturaUtcr , quod non ciret nifi
ad hoc naturahter inchnaretur.

Tcrtio , fequitur qu6d maius graue mouetur
tardius,quamminias graue. Confequens cft con-
tra expericntiam. Et confcquentia probatur,quia
fempcr pattes maioris grauis diftarent pcr H-
neam maiorem a hnca perpendiculari ad ccn-
rrum , quam partes minoris grauis , vt patct in
figurapriijspofita.

Secunda conclufio. In graui fimpHci non eft
rcfiftcntiaintfinfccaproptcr violentiam partium
grauis , imaginando graue diuidi fecundum pro-
fundum. Pro quo notandum , qu6d aHqui fic
imaginantur , quod graue dcfccndens pcr aU-
Sc9tiofer.Tm.If.

quod mediumimaginecur diuidi ih duas panes
fccundum profundum , quarum inferior fit tc-
nuis , &c fupcrior fpilfa ; tunc pars infc-rior fi pcr
fc ciret.moueietur tardius,quam de fado mouca-
tur : igitur pars fupcrior pcilit ipfam,& pcr con-
fcqucns cft ibi vioicntiaex pulfu partium. Vcl fic
imaginetur c conuetfo, quod pais tenuis fit fup^c-
rior , Sc fpilfa inferior , tunc pars tchuis C\ per (e
ellct , moHcretur tardiias , quam nuuc mouctur;
igiturde faiflotrahitur per parccm fpiftaminfc-
riorem ; & per confcquens intcr partts grauis cft
cradus , & violcncia. Probatur conclufio , im«
probandb iftam viam : quia fi graue fimplcx po-
ncrerur in vacuo, pars ccnuis non moucrecur ve-
locius , nec cardius , quam pars fpiila , vcl maior:
igitur non eft ibi tradius , vcl puKus vnius partis
per aliam partem. Secand6, graue defcendit per
totam fuam grauitatcm , ita vt tota fua grauitas
inclinet pcr modum vnius motoris : igitur non
eft ibi huiufmodi traftus , vel pulfus partium.
Terti6 , hoc eft contra experientiam : quia ftans
in fundo aquae habet maiorem parrerh aqus fe-
cundum profundum fupra, quam infia;& tamen
non fentit grauitacem parcis fuperioris : igitur
eiufdcm grauis pars minoc nullomodo trahicur,
autpcllitura maiori.

Tcrtia conclufib. In motu clcmenti fimplicis 7*
nuUaeft refiftcntiaintrinfcca exlimitationeagc-
tis. Probatur : quia fi ita eirec , fequcrecur quod
non fcmpcrin JEquilibrafiercc defccnfus a partc
pondcris grauioris circumfcripco impedimenco
extrinfcco.Confcqncns cft contra experientiam,
& contra vnam pofitioncm tta£latus dc Ponderi-
bus. Confequcntia ptobatur, & finc duo grauia
appenfa, vniuTi vc quatuor,& aliud vt qumque»
& limitatio illius,quud eft vc quinque vnum;
CUnc grauc vc quinque cft appcnfum grauius ; &
tamen probo qu6d non dcfcendet : quia poccntia
cftxqualis rcfiftcntix^nam graue, vt quatuor vna
cum limitacione agentis funt refiftencia vc quin-
que, & canca cft pracisc potencia mota.Secund6,
fequcrctur qu6d eft aliquod graue fimplex cxtra
fuum locum nacuralcm nonimpeditum cxcrin-
fece , quod non poteft moueri ad fuum locum
naturalem. Confcquens eft falfum , & conxra
principium fcientiac n.ituralis. Confcqucntia
probatur , & fir ^ tertia pars huius corporis
grauis , cuius grauitas fit , vt duo , refiduum fic
C,cuius grauitas eft vt quacuor;tunc ponaiur
quod in medio inter 5 , & C fit medium cer-
rac , circumfcripto quocumque mcdio cxtrinfe-
co , & fit limitacio virtutis ipfius C mutuo : tunc
iftud graue eft excra fuum locum nacuralem:quia
ccncrum fuac grauicacis non eft ccncrum mun-
di,& ramen nonimpeditur cxtrinfcce pcr ca-
fum,& tamen non poteft moucri ad fuum lo-
cum : quia virtus mota ad defccndendum , eft
«qualis refiftcntijE :nam grauitas vt duo ipfius
B , & limitatio virtutis ipfius C, funt refiftcntias
acquales praccifa; grauitati C. Tcfti6 , quia om-
nis refiil:entiain motu , cft aliquo modo contra-
ria inclinationi motoris ; fcd in clemento finipli-
ci non funt inclinationes contrarix : quia iam
noncllct elementu fimplex. Quart6,quia omnis
mocus cum refiftencia eft ex eo , qu6d rcfiftcncia
inclinac ad aIiummotum,veI quietcm; fed gra-
ucfimpIcxnoninclinacuradaIiuramocum,quam
deorfum , nec ad quiecem oppoficam illi mo-
cui. Quint6,fequeretur qu6d clementum fimplex
eftet diuifibiU in partem per fc mouenccm , & in
Y 3 partcm

258 Lib. I V. Phyficorum

partcm pcr femoram. Confeqiiens eft falfum, vt
patct S.Uuius, text. 50. Confequenti.i probatur,
quia ibi cft forma grauis mcdiantcgrauitate,qu«
effct pars per fc mouens,& limitaiio agcntis,qux
cllet pars per fcmota. Sext6 , quia ifta limitatio
grauis , vdcft materia ipfiiis elcmenti fimplicis;
& hoc non, quia ipfa non promouct,ncc impcdit
motuni adliuc. Vel forma , aut grauit s ipfius
grauis; & hoc non , quia inclinatur ad agcndum
motum,&non ad impcdicndum : & non apparct
aliquid aliud , nifi fit qualitas contraria , vel ali-
quod extrinfccum,quaE funt circnmfcripta.Scpti-
moj.irguitur pcr fimilitudinem inaliis motibus a
motu locali : quia non apparet , quod caliditas
habcat talcm limitarionem, vcl quod ficfit limi-
tata,vt impcdiat calcfa(iioncm, & ita inducendo
in aliis motibus:igitur nec in motu locali.Ratio-
ncs ante oppofitum tangunt difiicultatem fc-
quentis quzftionis;ide6 ibi foluentur.

Qjf ^ s T I o IX.

ytrum in motihiu grauittm 3 c>* leuium

fimplicium > necefftrw requiratur

medium extrinfecum.

y!<1e Auihores citatos quarftione anteced.Canon.f .^.«f/.i.
Ruuius tr»B.dt Vacuo.qutft.i.Kocvii ^.Fhy fic.qut.fi. y.

I. ^^lfS^^ R G V I T V R quod non : prim6 , quia
,tunc fequcrctur quod refiftentia clTet

caufa motus , quod cft falfum, quia to-

tus motus fit a motore tanquam ^ caufa. Confe-
qucntia probatur; quia proptcr aliud non requi-
titur mcdiumextrinfccum,nifi proprer caufatio-
ncm fucceflitMiis ; modo fucceflio eft idcm quod
motus

Secund^ fcqucretnr qu6d omnismotus grauiu,
& leuium eflet vioIcntus.Confequens eft falfum.
Confequentia probaturtquia illud eft violentum,
cuius eft principiumcxtra,vt patet i.Ethicorum,
cap. I . modo principium motus cllet \ medio,
quod eftcxtrinfecum:ergo,&c.

Tcrtio.fcqueretur quod in xquilibra non fem-
pcr grauius dcfcenderet. Confequens eft falfum,
& contra principium tradtatus de Ponderibus.
Confequentia probatur,& fit vnum grauc appen-
fum vt quatuor , & aliud vt lcx , & fit rcfiftentia
medij vt duo : tunc probo,qu6d grauius non de-
fccnd,crct,quia habet<ic rcfiftcntia grauitatem vc
quatuor, & refiftentiam medij ficut duo , qnia in
quolibct appcndiculo cft ficut vnum ; igitur refi-
ftentia eft acqualis virtuti motJC , & pcr confc-
qucns non fiei raotus.
1. Quarto , quta ad motum requiruntur motor,

mobilc&termini motus ; & prseter ifta,non re-
quiritur aliud, vtpatet j.huius, rext.?. igitur ad
motum grauium,& leuium non ncccflarid requi-
ritur medium extrinfecum.

Quinto , quia in aliis motibus,vt in motu cir-
culari,& alterationis,non requiritur medium ex-
trinfccum:igitur nec in motu locali redo. Tenet
confequcmia,quiade iftis videtur ide iudicium;
&antecedcn5apparet de motucirculari ccrli.

Sext6,in mcdio denfiori minus benc fit, qukm
in rariori,& quanto medium eft rarius,tanto me-
lius fit moftus : igitur fi nullum eflet mcdium,{e-
quereturquod optime fieret motus.

Sepcim6 , poteft argui tationibus alrerius

quzftionis , & per omnia , qua?probant, quod
in elemcnto fimplici fit rcfiftcntia intrinfeca.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotelem in ifto 4. Aftitufueetf^
tcxt.7i.&indc:quiain hoc fundanturfuz ratio- fiuu^requirit
ncs probantcs non cflc vacuum.Notandum,qu6d """'/•''" '''-
ad motum fuccefliuum n.ituralcm ncctflari6 rc- fifi*'""''''
quiriturrcfiftcntia, no tanquamcfleftiuamotus,
fed tanquam caufa neccflario requifita,& concur-
rcns ad motum;& idc6 fi in motibus grauium, &
lcuium fimplicium aliunde fit rcfiftentia,quam k
medio extrinfeco,vt puta ab intrin(cco,runc non
eftneceflarium poncrcmcdium cxtrinfecum in
motibus grauium,& Ieuium;ide6 recipiendi funt
modi,& improbandi.quibus imaginabilc eft po-
nererefiftentiam in.rinfccam in graui fimplici,
vel leui. Primus modus cft,qu6d incompoflibi-
litas tcrminorum eft fufficiens refiftentia ad cau-
fandum fucceflionem in motu locali , ita qu6d
impoflibile eft mobilc fimul eflc in diuerfis locis:
igitur ncceflc eft ipfum moucri fucccflluc cx co
foIo;pofito adhuc qu6d nuUum eflet mcdium.cx-
trinfccum.

Contra iftam viam arguirur prim6,qu6d tuhc }.
fcqucretur qu6d non cflet ratio;quare vnum mo-
ueretur velocius quam rcIiquum.Confequcns eft
falfum : quia in illis, mouentur fucccfliuc refpc-
dkueiufdcm refiftentiz, quorum vnum eftmaio-
ris virtutis , & aliud minoris , ncceflc cft , vnum
moucri velocius, & aliud tardius. Confcquentia
probatur : quia nulli velocirate poteft aliquid
moueri,quin adhuccum maiori velocitateftarrt
illa incompoilibilitas terminorum. Secund6, (c-
qucrctur cx codem , quod omnia mouerentur
arqualiter. Confequcns cft impoflibile. Probatur
confequcntia ; quiaex quo cum qualibct velod-
tate ftat incompoflibilitas terminorum, non 30«
parct" ratio , quin omnia moucantur jcqoaliter.
Terti6,fequeretur,qu6d quodlibet mouerctur in-
finitavclocitate: quiacxquo non cflct alia te-
fiftentia,qu^ra ex incompoflibilitate termind-
tum , qua: non detcrminat mobile ad certam ve-
locitatcm : quia quantacumque vclocitate data,
adhuc mouetur maiori,& fic in infinitum.Qijat-
t6 , fequeretur qu6d velocitas non attcnderettir
penes proportionem potcntix motoris adrefi-
ftentiam moti. Confequens eft falfum. Confe-
quentia probatur : quia cum refiftentia moti de-
beret fignari incompoflibilitas terminonim,qux
non poteft fignari,quantum rcfiftit.

Secunda via eft,qu6d in motu grauis, vel leuis ^
fimplicis eft rcfiftentia mobilis ad motorcm, cir-
cumfcripto mcdio extrinfeco : pro cuius proba-
tionc fupponitur prim6 , qu6d graue fimplcx co-
ponitur ex pluribus nataris. Prim6 ex materia,&
forma,& ex grauitate,fecundim quam graue na-
tumcft moueri. Secund6 fupponitur, qu6d illud
roouetur cum violcntia dealiquo loco , quod de
fui natura conquicfcit in illo loco.Tcrti6 fuppo-
nitur,qu6d componitur ex materia,& forma Uib-
ftantiali grauis nmplicis,circumfcriptagrauitate,
quicfccret vbicumqnc poncrctur. Probatur, quia
non haberet mediantc quo moucretur alicubi.
Iftis fuppofitis, arguitur qu6d grauefimplex po-
fitum in vacuohabcat refiftcntiam intrinfccam.
Probatur; quiacompofitum cxmatcria & forma
fubftantiali qutefceret vbique vbi moueretur , &
pergrauitatemmoucrctur deorfum versiis illum
locum : igitur violcnter per primam fuppofitio-
nem, & pcr confcquens in motu grauis fimplicis
eft refiftentiaintrinfeca.

Concra

Qu^ftio X.

2T9

Contra iAam viam arguitur : quia fi cnet ali'-..
qua rcfiftcntia, vclproucniret cx partc matcrix;
&hoc non,quiailla cft indifFcrcns ad omncm
motum,nec alicui rcfiftit:vel ex partc formx gra-:
uis , & hocnon,quia ipfaeft principale princi-
pium cfFcdiuum motus deotfi>m,& grauicas non
cftnifi cius inftrumcntum,mcd:ante quo mouc-
tur. Tuncadrationcm in conrrarium,concedo
primam fiippoficioncm ; 8c nego fecundamrquia
oporterct addcre, quod fi aliquid quicfircretna-
turalitcr in aliquo loco,hoc cHct pcr violcntiam,
modo fic non cft dc compofito cx matcria,& for-
ma fubftantiaii grauis : quia licct vbicumquc
quicfcctet,attamcn non naturaliter:quia haberet
inclinationcm , fi poneretur furfum ad motum
deorfum , lic^t non poiTct ptoptet defe(ilum in-
ftrumenti.
j, Tertia via cft,qu6d Deus, 6c IntelligcntiaE de-

tcrminant graue fimplex poficum in vacuo , ad
certam vclocitatem , qua potcft moueti , vt fibi
confimili , fi poneretur inpleno. Contra iftam
viam arguicur : quia agcns vniuerfale non deter-
minat agens particulare effcdum , fed c contta
agens vnioerfale dcterminatur per particulare ad
talemcfFcdium, vel talcm : quiaDeus & Intelli-
gentiac dcterminantur per caiiditatem ad produ-
Aioncm caloris, & non e contra ; & fic patet in-
ducendo inaliis qualitatibus ; & hoc ponit Ari-
ftoteles exprcfsc in i.de Gcncrationc.

Quatta via, quod grauc pofitum in vacuotra-
iiitur pcr coelum,aut aliquod aliud agens eo mo-
doKjuo ferrum trahitur,& impcditur per adamS^
tem, & in hoccaufatur fucceffio in motu gtauis.
Contraiftam viaarguicarprim6,qutagraue non
poceft actrahi , nifi mediatc aliqua virtote influxa
fibi ;. fed impoffibile cft aliquam talem virtutcm
difFundi pcrvacuura :crgo,&c. Secund6,quia in
ilHs,qus talitcr ttahuntur,vidcmus,qu6d poffunt
£eri tam parux quantitatis,qu6d mouebuntur ad
illa, pcr qu2 trahuntur , ficut acus mouetur ad
^damantcm ; fed nunquam gtauc fimplex mouc-
tur ad aliquid fic attrahens ipfum,quantumcum-
quc fiat modicx quantitaiiS)Crgo,&c.
^. Quinta via , qu6d figura gt auis eft refiftcntia;

cuius fignum cft,qu6d idem graue tardius moue-
tur fub vna figura,quim fub alia.Concra iftud ar-
guitur : figura non eft de potentiis adiuis,ncc re-
uftit inclinando ad quietcm, vel motum oppofi-
tum gfaui;imm6 foliam eft diminutio pontentiar,
non qu6d pcr figuram eftentialitcr diminuatur
potentia , fed quia minus poteft fub Yna figura,
quam fub alia.

Sexta via eft , quod tarditas eft refiftentia in

motibus grauium,& leuium fimplicium:quia ma-

gisgraue velocius defcendit pcr idem medium,

quam minus graue. Ifta pofitio non valet : quia

tatditas mobilis non eft refiftentia,fed eft praccisc

minor potentia,aut diminutio potentiac, & ide6

in idcm , vel confimile refiftcns minijs poteft,

quam in magis refiftcns. Aliac vix recitata; fue-

Tunt in partc in ptjccedenti quaeftione.

liHMJimfli. £jj quibus omnibus fcquitur conclufio princi-

rtqHirit nt- P^"S,quod m motibus gfauium,& leumm fmipli-

eejf»rii tnt. cium neceffari^ rcquiritur medium extrinfccum.

dinm. Probatur fic , quia omnis motus alicuius grauis,

vel leuis,eft fucceffiuus : igiturciimfitnaturalis,

fit cum aliqua refiftentia ; & non cum refiftentia

intrinfcca,vt notum eft ; igitur neceflari6 requi-

ritur refiftcntia extrinfcca;& habetur propofi>

tam. £t dixi notabilitei dimfit motiu mmtrMlut vt

naturaU diftinguitur prscisc contra voluntariumt
quia raotus voliitarius poteftcllcfucceffiuus fine
rcfiftentia, ex eo quod motorcura tanto conatu
potcll vcUe mouere ad quancu cunacum fcquicur
tanta vclocicas.vei canca, & talis cft mocus cali.

Ad racioncs,& primo prsccdcncis quacftionis. J^,
Ad ptiuiam didum fuic. Ad fecundam conccdo,
vel quod non moucrccur , vcl qu6d moucrctur
fubito , & quod iftorum concingctet, videbimus
poftea. Ad cerciam dico , quod nulla refiftentia
proucnic ex incompoffibilicace ccrminorum; vt
probacum fuit in quarlHonc. Ad quartam grauC
eft agens limicatum , conccdo, & idc6 cum rcfi-
ftentia non potcft agcre nifi limitacum effcdum}
fcd finerefiftentia poccft facere cfFcdura infini-
tura,nec ell inconuenicns.Ec concedo vlcra,qu6d
nec maius graue,nec aliqua vircus mundi, Gue fit
Dcusjvel alcer,poteft maiorem vclocitatcm face-
re,quam vnum aliud graue Gmplex citcumfcripti
refiftentia extrinfeca,& fuppofito quod moucrc-
tur. Ad quintam ficut ad iftam. Ad fcxtam con-
ccdo confcqucns.

Ad rattoncs huius quxftionis. Ad primam di-
co, qu6d non eft caufa efFcdtiua , fcd camura nc-
ceilario requ;fica,& concomicans,& magisfc te-»
net ex parte mobilis, qu<lm motorisjquia in affi<*
gnando proportioncm potcnciae raotoris ad rcfi'-
ftentiara raoci , dcbec coimumctari refiftcntia
medij extrinfeci cx parte mobilis,& non motoris*

Ad fecundam,negatu'r confcqueniia,quia mo-
tus non dicitur violentus ex eo,qu6d aliquod ex«
trinfecum' requiratur ad rnocum, fcd cx eo,qu6d
eius principium eftefliuuiti eft ab extiinfcco,paf'-
fo non confexcntevim ageuti ; fed fic non eft in
propofito.

Ad teftiam,concedo confcquens : quia non 8<
icmper grauius dcfcendit.nifi hjbcat piopoftio-
ne(n maioris inatqualitatis fuper graue minus, &
cum hoc fuper rcliftentiam extrinfecam.

Ad quartam,dico qu6d ibi funt,qu2 de necef-
ficaterequiruntur ad omnem raotum ; fed cum
hoc ad motum grauium , & leuium fimplicium
requiricurmedium extrinfecum.

Ad quimam,non eft fimile, quia motus reftos
fic permedium , & non oportetalios motus fieti
pcr medium.

Ad fextam , dico qu6d licit medium denfius
impediat,ncmotus fit ita velox ficut cflct in me-
dio ratiori , attamen fine medio non dicerctut
motus in gtauibus , & lcuibus fimplicibus , fed
mutatio folum.

QjTiE S T I O X.

Vtmm In motibtu grauiumji^ leuium
Jimplicium talu Jit froportio mottu ad
motum in <^elocitatc , ^ tarditatCj
qualts ejipr&portio medij admedium in
raritatCy^ denfitate.

AM.hicc.t.ttxt.yz cr (*q- Themift.w.tiSimpl.r.j.fW»»*».
7j.Aucrr.Mw».7i.Alb.Magn.fr«ff.t.t.<.D.Thom./*i!?.i»i
Richard.i» t.</»y? i^.ar.i 57 Mayron.«*«V}.*. Abuieof.
MMtth.xx.<i.xi^Zimut» i.dt Anim»,tixt.^4.l»biaaasi
KjphaitSiXoti.t.PhjificorMm,

R, G V I T v R prim6 qu6d Cc:per Ari-

fti>telem inifto 4. tradatu dcvacuo,

t.ext. 71. qui fupcr hoc fundat ratio-

Y 4 nem,

26o Lib. I V. Phyficorum

nem , pcr qiiam prohat vacnum non efTe.

Secundo, pcr A; iftorclcm y.huiuSjtexr.jy.qiii
ponit iflam rc^ulam : Si aliquapotentiamoucat
aliquod mobile , pcr aliquod fpatium in .iliquo
tempore , eadcm potcntia mouebit fubduplum
mobilc duplo vclocius, quod non circt, nifi pro-
portio velocitatum ellet licut propbrtio mobi-
lium, vel refiftcntiarum.

Tcriio, quia quanro medium eft rarius , tanto
ab e.idem potcntia in iilo mcdio proucniet nio-
tus vclocior : igitur proportio motuum in velo-
citate , eft ficut proportio mediorum in raritate.
Contcquentia tenct : quia iftx diftiones tamo,
^iiamo , dcnotant proportionem : & anteccdcns
patet, quia dcnfitas maiorimpedit motum ; igi-
turquanto medium eft rarius , tanto motus eft
vclocior.

Oppofitum arguitur, quia fi ita ertetjfequere-'
tur , quod aproportione minoris inafqualitatis
pailit fieti motus ; confequcns cft impoflibile:
quia fi rcfiftentia poteft plus refiftendo , quam
motor in mouendo,nuIIo modofiet motus.Con-
fcquentia probatur, ruppoi(ito,qu6d quocumquc
motudato, poirct dari motus tardior in'dnpIo,in
triplo , & fic in infinitum ; vt poteft probari eui->
denter dc motu fph^rx coeleftis fuper poios im-
niobilesjquia quacunque partc accepta,qujc mo-
xictur aliquatarditate, vna alia adhuc magis pro»
pcpolum moucturdupla tarditate,&ficde qua-
cunque proportione. Hocficpofido, prob^ur
confequehtia., & fic potentia motoris vtfixiic
mobilc , vt efHatftor; tunc per fuppofitioncm,y?4r
pofcft mouere aliquod mobile dtlplo tardius,
quam moueat ejmtuor ; fcd o^o eft duplum ad
(jimtHor ; igitur potcntia vty?.v mouebit rcfiften-
tiam vt oEio , quod cft inTpofllbile.
*• Ifla quarftio tangit dimcultatem , fciHcet, pe-

nes quid attenditur vclocitas motus,fcilicct,qiiid
cft illud cuius augmentum fcquitur proportio-
naliter diminutio velocitatis. Dehoc funt qua-
tuor via:. Vna, quod velocitas feqnitur exceirum
potentia: motoris fuper rcfiftentiara moti.

Secunda , quod velocitas fcquitur potentiam
mororis , ita vt proportio motuum in vclocitatc
cft ficut proportio potentiarum, quae moucnt re-
{pedii ciufdcm.vcl squalis mobilis.

Tertiaponit.quod velocitas fcquitur propor-
tionalitertrefiftentiam mobilis ; ita vt proportio
velocitatum fit ficut proportio mobilium refpe-
^u ciufdem, vel zqualis potentix, & ifta via eft
qua:ftiomota.

Quarta viacft,qu6d velocitas motus fequitur
proportioncm potentia: mocoris ad rcfiftcn-
tiam moti.
Vthdtiu mo- Iftis prarmifns , in quxftione prxfcnti ponen-
rw ■vudefro- j^^^ conclufioncs neg.atiuac : dcinde in quxftione
jfcqucci declarabitur coclufio afiirmatiua dequae-
fico,Prim.n conclufio eft,qu6d vclocitas motus no
fcquiturcxcenum potcntix motoris ad refiften-
riam moti , nec proportio velfecitatum cftficut
proportio cxcciruum , ita vt non fcquatur fi ex-
ceirus fin: acquales , quod motus fint arqualcs.
Probatur prinio fic : quia fi ita eirct , fcqucretur
quod medictas motoris non poftetmouerc me-
dietatcm mobilis tanta vclocitate , qu.-infa totus
motor mouct totum mobile, Confequens cft
falfiim , vf paret exduobus. Primo per Ariftote-
Jem v.huius.tcxt.j/.qui ponit illam regukm. Se-
amdo , quia ficut fc habet totus motpr ad mc-
dietatcm motoris , ita fc habec totun) mobile

ad mcdietatem mobilis : igitjir permutatJm pef
16. quinti ; ficut fc habct totus motor ad to-
tum mobile; ita fc habct mcdietas motoris ad
mcdictatcm mobilis. Confcqucntiit principalis
probatur : quia maior eft cxcelTus totius motoris
adtotum mobilc , quam mcdietatis motorisad
mcdietatem mobiIis,ficut maior cft cxcclTusqua-
tuorfupcr duo.quam duorum fuper vnum.

Sccundojfi itaciret.fcquctcturquod illa rcgu-" 5'
la cftet falfa,fialiqui motorcs mouc.i|ic aliqua
mobilia pcr aliquod fpatium in aliquo tempore
aggrcgatumex motoribus, moucrct aggrcgatum
ex mobilibus pcr idcm fpaiium in ajquali tcmpo-
rc. Confequens eft faKum per Ariftotclcm 7.ha-
ius,text.}S.qui ponitillam regulam.Sccundo.pa-
tet falfitasconfequcntis pcr primam Quinti,quat
dicitjfi fucrint quotlibet quantitates aliarum,to-
tidcm acquimuliipliccs, aut finguJa: fingulis funt "
aquales , aut qucmadmodum vna illarum ad fui
comparem,ita aggregatum ex omnibus his adil-
las fimul fumptas paritcr fe habcrent:igitur fi fint
multi motores , quotum quiliiDCt eft Equimulti*-
plcx ad fuum mobilc, aggrcgatum ex mototibus,
fe habebit ad aggregatum cx mobilibus niodo
quo vnus motor ad vnum mobile.

Tcrti6 , velocitas fequitur proportioncm po-
tentiac mototis adrefiftcntiam moti : igiturnon
fcquituf cxcellum potentiz motoris iiipra rc/i-
ftcntiam moti. Antccedcns apparet pcr AriftoiCr
Iem,& Commeutatorem in ifto 4.text.cap.7i.&
iny.huius.tcx;. cap.jj. Confequcntiaprobatiw:
quiacum afqualitate proportionum ftat inxqua-
.litas exceiruum , vtaquaJis cft proportio fex ad
trtA proportioni ejnatHor ad dno , quia vtraquc cft
dupla,& tamen cxcciTHS funtin£equalcs.

Quarto, fequerctur quod aliquod mobile mc- ^
uerctur velociiis in plcno , quam in vacuo , rum
cadem potentia,& refiftcntia intrinfecis. Confe-
qucns tft impoflibile: quia mcdium pleniim plus
refiftit , quam vacuum. Confcquentia probatur,
quiafit J4 vnumgraucmixtumhabcnsrcfiftcn»
.«am intrinfccarf, ratione cuius moueatur in va-
cuo cefta velocitate,& fit B vnum graue fimpJcx
.potentiz minoris ad moucndum.qu^m fit excef-
fus ipfius -<4fuper fuam refiftcntiam , & fit C vnfi
mcdium plenum, vt aer, quod continuc fubtiJie-
tur quovfque .fi moueatur peripfum ccrtiivcJo-
citate t.inta, quanta ^ mouetur pcr vacuum:quo
pofito ponatur yf inmcdioC;tunc./inon moue-
bitur tardius quam .F,nequc acque vclocitcnquia
cius pofcntia plus cxccdit totam refiftcntiani
tam intrinfecam , quam exttinfecam , qu^m po«
tcnt ia ipfius B : igitur yl mouctur velocius,quam
B , & tamcn prius mouebatur aequc velociter in
vacuo:igitur aliquid mouctur vclocius in plcno,
quam in vacuo.

Quinf6,arguitur pcr cxpcrientiara:quiaii fint
millc trahentes magnam nauem , quam toto co-
natu vix fufficiunt trahcrc,& fit alia nauis parua,
quam duo trahant : tunc fi vtrifqucaddatur vnus
homo ad trahendumituncexcediisadditi vtrobi-
quc funt acqualcs.tamcn vclocitates prouenicn- '"**

tes funt inxquales, quiamulio pJus vcJocitatur
motus paruae naui$,quam magnz,vt patct pcr cx»
pcricntiam. mi».

VJtimo , fi fic ; tunc aliquis motor mouerec *.
tanta veJocitatc , quod non poteft moucrc dupli
vclocitate. Confcquens eft falfum,vt patct 4.hu-
ius. Confequcntia piobatur, & fit motor vr ^mm~
tMr, & naobilc vt diio: igitur & qndtHor potcft ad--

huc

VtUeitM ntn
ftqmtmr fo-
ttntUtn tno-
ttrii.

s.

huc velocius moqcre,exccdct ipfum in.duplo
plus.quam cxccdcret vmTtt,fed hoc cft impoflibi-
lc: quiaquantamcunque reilftcntiam datam, vel
dabilcm cxccdcrct minus quam in duplo : ergo,
&c. Contra conclufioncmdubitatur primo pct
Ariftotclcm i . Coeli , vbi dicit , oportet autcmje-
CHneHtm exceUentiM monere.

Sccundo, per Commentatorcm in ifto 4.com.
7 i.vbi dicit,qa6d omnis motus eft fecundum ex-
ccftum potentis motoris fuperrcfiftcntiam moti.

Terci6,qiiiaquanto excelfus potentixmotoris
eft raaior, tanto motus cft vclocior : igitur pro-
portionem cxccftiium fcquitur proportio velo-
citatu.Tenet cOnfquentia:quia ifti termini tantoy
^nanto denotant proportionem. Ad ifta. Ad pri-
mij dico, qu6d Ariftoteles intelligit, quod opor-
tetfecundum cxcellenrias moucrc, id eft,oportct
mouere fccundum proportionem maioris ins-
qualitatis potecis motoris fuper refiftentiamoti.

Ad fecundum ; omnis mot.us cft fecundum cx-
ceflum , id eft, fccundiim proportionem maioris
ina:qualitatis,qna potcntia raotoris exccdit rcfi-
ftentiam raoci.

Ad tcrtium,negatur antccedcnsrquia pofllbile
eft , qn6d cxceflus fit in duplo maiop, &| tamen
motus non cflct vclocior,imra6 prxcisc scque ve-
lox.vt fi qtMtuor mowe&i duo,Sc vnu mouezt vnum,
motus funt arque veloccs : quia proucniunt ab
acqualibus proportionibus,& tamencxccflus 9«^-
tuor ad duoy eft dnplus ad cxccflura duoru ad vnii.

Sccunda conclufio.Velocitas non fcquiturpo-
tentiam motoris , ita vt proportio vclocitatutn
non fit,ficut proportio potcntiarum moucn-
tium. Probatur, quia fi ita eflct, fcquerctur quod
fubduplata potcnrii , fubduplaretur vclocitas.
Confcqucns cft falfurri : quia fubduplata poten-
tia tota velbcitas tollitur, & pcr confequcns non
fubduplatur, vt, vcrbi gratia , fi fex moucat quA-
tuor, tunc fi fubduplctut potentii vtjex, potentia
mota eflet ficut tria , & rcfiftcncia ficut ejuatuoK
igitur toca velocicas tollitur, quia a proportione
minoris inacqualitatis non fit motas.

Secund6, pcr cxpericntiam,quia fi vnus homo
trahat nauem, quam vix fufficit traherc toto co-
natu, & addatur fibi vnus altcr zqualis in virtu-
te, tunc porentia cflet duplata , & tamcn vcloci-
tas prcucniens cft multo maior, quam dupla.
Contra conclufionem arguitur: quiaproportio
cflrduura cft ficut proporcio caufarum agenriii;
fed velocitas cftcffcdus motoris : quia velocitas
eft tdem quod motus,qui fit a motorc;igitur pro-
portio Vclocitatum. cft ficut proportio motorum.
Secundo , quia quanto eft fortior , tanto raotus
cft velocionigiturpenes proportioncm virtutum
attendcnda eft proportio velocitatum.

Ad ifta refpondetur.Ad primum,negarur ma-
ior : imm6 proportio effedtuum cft ficut propor-
tio proportionum , quas habcnt agentia ad fuas
refiftentias,in quas producunt fuos eff^eaus.Vn-
de, qu6d maior fit faifa , patet ; pofito qu6d fint
duo ignesaBquales, agentes in r^fiftcnrias asqua-
Ics inxqualiterdiftantcs, tunc proportio agen-
tiura cft proportio xqualicatis,& tamen propor-
tio cffeftuumcft proportio insqualitatis ; quia
maior eft cffedlus p/odudus propc, quam longe,
Ad fecundum,negatur raaior fi ly ^«<OTi^«denotet
pro portionem , fcd Ci dcnotct fic , quod ad aug-
mcntum potentix fequatur augmentum veioci-
tatis,Iicct non pr6portionaIiter,tuncconceditur.

Tcrtia conciufio , proportio velocitatum non

Qusftio XI.

261

cft ficut refiftcntiarum,velmobilium,?iirmcdio
rura pcr qui- fir motus. Probatur fic ; quia fi ir*
ciret,fcqucrctur quod quilibct motor poflct mo-
ucrequodlibct mobilc quantumcunqucmagnii.
Confcquens cft impoffibilc, & contia cxpcrien-
tiam. Confcquentia probarur,fupponcndo quod
aliquis moror moucat aliquid mobile aliqiia ve-
locitatc, quod pofEt moucre aliquid aiiud duplo
tardius , & aliquid aliud rriplo tardius , & fic in
infinitum,vt probatum fuit poft oppofitum.Hoc
fuppofito,patct confcqucncia : quia G A moucat
B aliqua vclocitatc , quod mouebit C duplum,
licet duplo tardi^s , & fic dc quoconquc mo-
i>ili quantumcunquc magno , & habetur con-
fcqucris.

Secundo, quia fi potemiavt fex moneat qua-
tuor : igitur poteft moucrc aliquid aliud fubdu-
plo velocius ; igiturillud eflet minus, quam fcx:
alitcr fcx non potcft iilud moucre, etfi fit minns,
quam fex;igituf non eflct diiplnm adquatuor:
igitur fex non moucbit ipfum fubduplo velo-
cius, quod cft contra pofitum. Patct igitur qu6d
tresde prxdidis opinionibus funt falfs. Et per
confequcns patetad quzfitum pcr vltimam con-^
clufionem', qu6d in motibus grauium , &|Ic-
uium fimplicium non eft talis proportio morus
ad motum iri vclocitate , qualis cft in mediis ad
medium in rarirace; immo quandoquc cft maiors
quandoque minor, & quandoquc zqualis ; vt
quando vclocitas prouenit a pronortionc dupla,
autraultiplici ad diipiam.

Ad rationcs. Ad^primamzad auth^britatcm
Ariftotclis dico , qu6d intclligitur , quod tanta
eft vclocitas, quantaeft proportio potcntise mo-
ts grauis fimplicis ad medium. Et dico notabili-
tetfimplicu : quia fi cilet grauc mixtum.tunc vna
cum medio oporterct coniungere refiftentiam
intrinfecam.

Ad fecundam ; fi aliqua potentia , &c. eadem
potentia moucbit fubduplum mobile, id eft,mo-
bilead quod potcntia mota habct dupio mino-
rem proportioncm.

Ad tertiam,ncgatur minor,fi iy qtianto denotct
proportionem,ficut prius dicebatur^

Q^ ^ s T I o XI.

Zftrum '-uelocitM motuj Jequatur frofor-
tionem fotentia motcris ad refiHen-
tiam moti , ita yt ad auzmentationem

o

froforttonts, augmentetur proportio-^
nahditer '-ueloeitM motus y ^ ad di^
minutionem diminuatur.

Arift. %.fhyf.c.^.^d*cttU c.i.^ \.dt Amtit^jt.^. Aiietr.4.
Phyf.c.\o.co'n.-j\.iy.T\\om.%.Phyf.atext.i$.^ \.f.^.i%.
Mrt.i.& i.cint.Gent.c.97. Caict.& Fcrrar. Aid. ^gidius
qt$odl.s.q.i 8. C3iptco\.i.dift.6.»rt.i.Soac.9.Mtt»fb.j.%.
Vivi.Veaet.fiinnnsd* cceU.e.x^

R G V I T V R qnod non : quia tunc
fcqucrctur , fi continue eflct aiia pro-
portio potcntix motoris ad refiftcn-

tiara , qu6d continuc cflet aiia, &aiia vciocitas.

Conicqucns eft impofllbiic : quia nnlia vcioci-

tas cft inftantancz durationis nifi per inftans.

Probatur confcqueDtia:quia aliter ad proportio-

ncm non fequeretur velocitas.

Secand6

Vckchat tnm

feifttitttr refi-
jlriritm mo-
hi: S,-jr', mt-
dirrS fet JM

fittimm.

I.

262 Lib. I V. Phyficorum

Secund6,fequcrctiir quod Socratcs non poiTet
intermittere fuam velocuatcm (ine tiiminutionc
fiix virtutis. Confequcns eft contra experien-
tiam. Confcqiientia probatur, quia fi m.inct vir-
tus cadem nondiminuta,mancbit eadempropor-
tio virtutis motatad reliftentiamjigitur mancbit
eadcm velocitas,& per confcquens non ciret rc-
milla.quod eft contra pofitum.

Tertio, fequerctur quod ad diminutioncm
mobilis,feu refiftcntiae ininfinitum,augmcn-
tarctur velocitas in infinitum mancnte eadem
potentia. Confequens cft falfum : quia videmus,
quod non femper potcft homo paruum lapidcm
proiicercita vclocilcr,ficutmagni]. Confcqucn-
tia probatur : quia ad diminutioncm rcfiftentix
in infinitum,fequitur augmentatio potcntix mo-
toris ad refiftentiam mobilis:igitur cumpropor-
lionem fcquatur vctocitas,fequitur quod in infi-
nitum augmcntabitur vclocitas.
*• Quarto , quia proportio non cft aliud , quam

tcrmini proportionis vt proportio potcntiae mo-
toris ad rcfiftentiam mobiIis,non cft aliud, quam
potentia motoris, & refiftentia mobilisjfed nul-
lum iftorum tcrminorum,nec etiam ambos fimul
fcquitur vclocitasjigitur nec fcquitur proportio-
ncm. Maior patet.quia proportio cft quaedam re-
latio,feu fimilitudo,qu£ non eft aliud ^ rebus re-
latis,feu fimilibus. Et minorp"robatur,quia pofll-
bile cft illos tcrminos augmcntari , & vclocita-
tem diminui : verbi gratia , pofito quod tam po-
tentia Socratis,quam refiftentiamobilis augme-
tctur , & refiftentia mobilis augmentetur magis;
lunc ccrtum cll , quod velocitas diminuitur , &
tamen vterquc tcrminus augmcntatur.

Item,impofEbilc eft,qu6d e conucrfo vterquc
terminus diminnatur, & velocitas augmcntetur:
vcrbi gratia, pofito qu6d tam potentia, quam re-
fiftentia diminuatur , magis tamcn rcfiftentia,
quam potentia,tunc velocitas augmentabitur, &
tamen vtcrquc tcrminus diminuitur.
» Quinto.fcqucrctur quod figura non confcrret

iuuamcntum ad motum. Confequcns eftcontra
cxpericntiam : quia videmus aliquod mobilcfub
figuraacuta, vel fphacrica vclocius dcfcendcrc,
quam ipfummet faccret , fi cftet fub figura lata.
Probatur confcquentia , quia fub quacumquc
figura fuerit mobile , femper cft eadcm potcn-
tia mota. Et per confequens cadem propor-
tio potentix motaE ad refiftcntiam : igitur non
obftantc diucrfitate figurarum , raanebit cadcra
velocitas.

Sext6 , fcqueretur qu6d graue defccndens
deorfum per medium vniformc non vclocitarct
motum fuum in fine. Confequens cftcontra cx-
pcrientiam. Et confcquentia probatur : quia cx
quo potentia cft eadem , & refiftentia eft vni-
formis , manet eadem propottio potentia: ad rc-
fiftcntiam : igitur prouenict eadem , vcl aequalis
vclocitas.

Scptim6, ponatur quod Socrates moucatur in
naui quicfccntc,deindc moucatur nauis ; tunccx
motu nauis velocitatur,autretardatur rnotus So-
cr.itis , &c tamen manet eadcm proportio poten-
tia: Socratis ad rcfiftcntiam per quam mouetur,
fcilicct ad grauitatem proptiam , & ad mcdium,
igitur non fcmpcr ad proportioncm candem , vel
xqualem fcquitur cadcm, vel zqualisvelocitas.

Oppofitumarguitur per Commentatorem in
ifto 4.vbidicit quoddiiietfitas motuum in velo-
citatc,& tarditatceft fccunduradiueifitatcm pco-

pottionis potcntix motorisadrefiftentiammoti.

In hac quaeftione poncnda cft conclulio ad
quaffitum; Secundo , mouenda funt aliqua du-
biacomra conclufioncm. Quantum adprimum,
ponitur ifta conclufio. Vclocitas motus fequitur
proporcioncm potentia: motoris ad refiftcntiam
moti ; &vniuerfaliterproportio motuum ad in-
uiccm cft ficut proportio potcntiarum ad fuas
rcfiftentias. Probatur : quia tanro velocitas cft
maior , quanto motor plus obtinet fuper refi-
ftcntiam mobilis ; igitur quanto motor plus ob-
liiiet fuper refillcntiam mobilis,tanto motus cft
vclocior. Maior patct,quia ex eo folo, quod mo-
tor obtinet fupcr mobilc , mouet ; igitur quanto
in maiori proportione obtinct, tanto maiori ve-
locitate mouebit. Et minor probatur ; quia non
cx eo plus obtmct,quia plus cxccdat refiftentiatn
mobilis ; quia aliquando ab excefiu maiori pro-
ucniet moxus tardior,& a minori vclocior;nec cx
hoc obtinct plus, quod rcfiftcntia cft minoi::quia
quandoque vna rcfiftentia eft dupla ad aliam rc-
fpeftu ciufdem potcntiac , & tamcn motus ali-
quando cft minor , quam duplus , & aliquan-
do cft maior : igitur relinquitur, qu6d cx co
motor plus obtinct fuper mobile:quia habet ma-
iorem proportioncm , fcilicet maioris inaequali-
tatis fupcr refiftentiam mobilis.

Secund6, quiavcl attcndicur velocitas pcnes
cxccirum pdtcntiaemotorisjaut propter commu-
nem exccirum , aut pcncs proportioncm refi-
ftcntiarum., vcl pencs proportioncm rcfiften-
tiae motoris ad rcfiftetiam moti. Sed neutro alio-
rum modorum , vt probatum fuit in praeccdcnti
quacftionc : igitur relinquitur , qu6dattendatut
pcncs proportionem potcncia: motoris ad cefi-
ftcnriam moti.

Tcrti6 , per Ariftotclcm 7. huius, tcxt. 55. &
3^. quiponic duas rcgulas fundatas fuper ifto
principio, quorum prima eft : Si ali^uif motor mo-
ueat ali(juod mohileper alii^uod jpatium in alitjuo tem-
pore , medietas motoru mouehit medietatem tnohilit
per idem Jpatium in dt^Halitempore. Secunda rcgu-
la ; ^uedjfi plures motores moueam plura mebilia dtjua
velocitate , aggregatum ex motorihm mouehit aggre-
gatum exmohilihiis eadem velocitate.

Quarto , patct pcr Commcntatorcm 7. hu-
ius, t.Cocli ,& in ifto 4. comment. 31. 63.71.
&hocdeprimo.

Quantum ad fecundum , reftat moucre du-
bia , ad videndum quid intelligamus per potcn-
tiam , & quid pcr refiftentiam , & qualiter pro-
portioncm cariim fcquatur vclociras. Prim6 ar-
guitur fic 5 fi vclocitas fcquarur proportionem
potcntiaemotorisadrefiftcntiam moti,tunc fc-
queretur qu6d fi Socratcs proiiccrct lapidcm, &
lapis diminuatur in infinitum , qu6d velocitas
augmcntabitur in infinitum , vcl faltcm , quod
fcmper remotitis,& vclociiis proiiciat paruum
lapidem , quam magnum. Confijqucns eft con-
traexperientiam, quia lapispoteft ita diminui,
qu6d adnuUam, vcl modicam diftantiam potcft:
proiici , vt patet de pluuia. Et patct confcqucn-
tia : quia femper potcntiae motoris ad mino-
tem lapidcm , eft proportio maior , qukm ad
riiaiorcm.

Sccund6, quia potcntis aequales inaequali-
ter agunt in rcfiftentias aequalcs ; crgo, &c. Tc-
nct confcquentia : quia zqualium potentiaru ad
aequalcs rcfiftcntias funt aequalcs proportioncs;
idc6 fi proporcioncm fequitur vclocitas,fequicur

quod

Diuife qu^
fiionu,

Vtlecittu mt^
tm feqmn»
prcpertienem
pcttntit tnt»
teris md refi-
fteniiMm mtm

6,

Qu^eftio XI.

1

^65

qu&d velocitates erant arqaales.Probatur antecc-
dcns tripliciter. Prim6 , quia graue appenfum in
jequilibra per idem medium quandoque moue-
tur velocius , & quandoque tardius. Secund6,
quia de duobus fcrris xqualibus adamas attrahit
vnum velociiis quam aliud , vt fi vnum plus di-
ftet,quam aliud. Tertio, quia ignis caiefacit duo
calefactibilia a:qualis refiftentis inxqualiter , vt
fi illaduocalefa^bibiliafint inxqualitcr appro-
ximata ; & tamenpotentiaeft eadem,& refiften-
tiae funrarquales.

Tertio ,ad principale, fcquerctur, quod grauc
dcfcendens permedium vniforme nunquam ve-
locitaret niotum fuum. Probatur confequentia,
quia medio femper maneteadem proportio gta-
uitatis ad refiftentiam.

Quart6,quiafi Socrates portatet aliquod pon-
dus aiiqui velocitate, qu6d portaret medium
pondcris dupla velocitate } quod eft falfumiquia
dato,qu6d remoueretur totura pondus,non pof-
fctmoueri in fefquialtero velocius , quam antc.
Confequentia probatur , quia duplo maiorem
proportioncm habet Socrates ad medietatcm
ponderis,quam ad totum pondus.
7« Qixint6, fequeretur , qu6d grauius per idem

medium non velocius defccnderet , confequens
cft falfum. Confequentia probatur;quia capian-
tur duo ferra inzqualia,quorum quodlibet fuffi-
cit adamas attrahere , tunc aggrcgatum ex ferro
tnaiori , feu grauiori , & adamante , cft grauius
quam aggregatum cx adaraante , Sc ferro minijs
graui;& tamen vnum non velocius defcendit re-
liquo , immo vtrumque asquc velociter, vt patet
per expericntiam , fi vtrumque poneretur in x-
quiiibra , aut fi dcfcendatit per aiiquod medium
fine a^quilibra.

Sext6 , aliqua portio acris , & aliqua portio
terra: funt eiufdem refiftentia: : igirur potentix
motae xquales acque velocitcr mouebuntur pcr
illas portiones acris & terrae. Antccedcns pro-
barur , quiaaliquaeft portioacris, quae aliqui
portione terra; plus refiftit : igitur eft aliqua,qua:
acqualiter refiftit. Confequentiaprincipalis pro-
batur ex conclufione:quia ex quo potentix funt
aequales , & refiftentiar funt aequales , proportio
vnius refiftentis,ad vnam potentiam eft acqualis
proportioni alterius potentiae ad rcliquam refi-
ftenriara ; ideo veiocitates erunt aequaies. Sed
qu6d confequens fit faifum, probatur : quia po-
tentia aequaiis in eodem tempore pertranfit plus
de acre quam dc rerra,propter maiorem denfira-
tcm matcriar : igitur fi ilii motus fint squaics,fe-
quitur , qu6d pcr motus a:quaies in eodem tem-
pore pertranfeantuc fpatia inxquaiia , quod eft
impoffibile.
0. Septimo, fint yiScB, duo motorcs, ^ maior,

& B minor ,ScC ,ScD fint duac refiftentix , C
maior, & D minor;& fit aequalis proportip -/4 ad
C proportioni B ad D;tunc fequitur quod fpatia
C , ScD , acquc cito , & motu xquali erunt per-
tranfira : quia motus proueniunt ab a;quali pro-
portione:& C eft maius D per cafum : igitur ali-
qui motus funt acquc velores , quorum vno per-
tranfibitur maius (patium in eodem tempore,
quam reIiquo,quod cft impo(nbile,& contra dc-
finitionem velocioris.

Odtauo, arguitur,retento eodem cafu;quia vcl
ji pertranfit * totum C in tcmpore quo B per-
tranfit totum D,aut minus; fi in eodcm,fcquitur
confequens , vt priijs , qu6d motibus aequaiibus

in«quaii tcmporc pertranfibuntur inasqualia fpa-
tia:fi minus, ponaturigitur quod pertranfeac
fpatium E partem (patij C, igitur eadem cft pro-
portio 5 ad £, & ^ ad C, fcd proportio yi ad C,
ponebatur zqualis proportioni yi ad £,quod eft
impoflibile: quiatunc ^ haberet eandcm pro-
portionem ad totum , & ad partcm , & per con-
feques pars, 5c totum cllcnt ad inuiccm xqualia.

Nono , aliqua cft vclocitas , qua; a null.i pro- 9-
portione proucnit : igitur non fempcr vclocitas
fequitur proportioncm potcntiac motoris ad re-
fiftentiam moti.Confcquentia nota eft.Probatur
antcccdensdcafccnfuaqua: percanalem:quia il-
ia veiocitas non attcnditur penes proportioncm
aiicuius difpofitionis aquar:quia aqua fecundum
quamiibct fui difpofitionem inclinatur ad mo-
tum deorfum, nec fecundum proportioncm aeris
atcrahentis; quiaaqua non eft continua acri:igi-
tur non fequitur ad tra(5tum aeris.

Decim6 , quia potentia motiua & refiftentia
mobiiis funt diuerfarimi rationum ; igitur ipfa-
rum non eft aiiqua proportio.Tcnet confequen-
tia , cpiz proportio eft dHorum tjuantitatum eiu/Sem
generif vniiu ad alteram certa relatio.

Ad ifta refpondetur.Pro quibus notandum cft, Totenti* m«-
qu6d potentia motiua & refiftcntia poffunt ad- '"*", f'"^'^»"
inuiccm comparan quadruplicitcr. Primo,quan- fg„f,„„i^
tum ad extenfionem ; & C\c certum eft , quod ve- rellfitntUm.
iocitas non fcquitur proportionem potentia: mo-
tiua: ad refiftentiam;quia difficilius cft eidem po-
tentia: mouere permodicam terram , quam per
multum acrcm. Alio modo quantum ad intenfio-
nem : & adhuc ficnon attenditur velocitas, quia
a proportione a:qualitafis non poteft fieri mo-
tus;& tamcn fumma caiiditas,& fumma frigidi-
taj , quas funt a:quc intenfx , agunt in inuicem.
Tcrtio modo pofTunt co^parari adinuiccm fe-
cundum vtrumqucfciiicet tam fecundiim intcn-
fionem,quam extenfionem.Et quarto modo pof-
funt comparari penes polTc mouere,& poflcrefi-
ftere , non abfolute , fcd cum aiiquibus circum-
ftantiis , vt <i tantadiftantia , cum tanta applica-
tione,vei tanto conatu , vt in motibus volunta-
riis , & fic de aiiis circunftantiis:& idc6 cx parte
potcntix motiuac non debct numct ari pro maio-
ri tcrmino foliim potentia principaiis motiuac,
fedcum hoc appiicatio ipfius ad mobiie , figura
mobilis , quod mouetur , fi iuuat ad motum ; &
vniucrfaliter ex parte potentia: motiuae debet
numerari omnc iliud , quodiuuat, & promouec
motum;& fimiiiter ex parte rcfiftcntix debet nu-
mcrari omne iilud quod impedit motum.

Nunc ad argumenta. Ad primum,negatur con- 1 0.
fequentia; quia veiocitas fequitur proportionem
potentia: motiuac ad totaiem refiftentiam,nume-
ratam' cum omnibus iliis,quz impediunt mo-
tum; mod6 non foliim iapis refiftit proiicientii
imm6 etiam medium per quod proiicitur. Ec
quando dicitur, ad minorem lapidem cft maioc
proportio ; dico qu6dnon,imm6 aliquando po-
tcntiamotiuahabet proportionem maiorcm ad
lapidem maiorem.quam ad minorcm;cuius caufa
c(l , quia iapis poteft efte ita paruus , qii6d appli-
cacio agentis non poteft efte tanta minori lapidf,
ficut maiori.

Ad fecundum,neg.itur antecedens,fi fitacqua-
lis applicatio. Ad proportionem de zquilibra»
dico qu6d iicct grauitas cftentialis mancat ibi
zqualis, tamen ibi acquiritur grauitas accidcn-
taiis ex fitu 3 ex co qu6d graue detentum diutius

appctic

264

Lib. 1 V. Phyficorum

appetic ccntrum quam ante ; & ifta grauitas ac-
cidentalis vocatur grauitas iecundumfitum > vt
patct in tradatu de Pondcribus.

Ad ambas confirmationes dicitnr , quod non
funt ad propofitum , quia licct potentix fint x-
qaales,& eiiam refiftentiaE.tamen noncft aqua-
lis applicatio.

Ad tertium, negatur confcquentia ; quia licct
mancat eadem grauiras en*entialis in defcenden-
do, tamen illa continuc poteft plus mouere pro-
ptcr giauitatem accideiitalcm acquifitam ex im-
petu, ficut habet \/idcu,/ecurido Cttli.

Ad quartum de portationc iapidis , dicitur,
ficut ad primum.
' *. Ad qumtum , dico quod aggregatum ex ada-

mante , & ferro maiori quod fufncit attraherc,
non cft grauius, id eft, non habct maius centrum
grauitatis , quam aggregatum ex adamante , &
fcrro minori , immo aggregatum cx adamantc,
& fcrro , quod adamas lufficit attrahcre,non ha-
benc tnaius centrum grauitatis , quam adamas
folum ; & hoc pro tanto , quia fcrrum per dif-
pofitioneni reccptam ab adamantc , plus appe-
tit coniungi cum adamantc , quam defcendere
dcorfura.

Ad fcxtum , dico quod impoffibilc cft acrc, &
icrra exiftentibus in fuis naiuralibus difpofitio-
nibus , quod aliqua portio acris & terrx finc
aequalis rcfiftentiae : tamen hoc cft benc poflibile
quantumcunque ducatuc extra fuam naturalem
dilpofitionem , vt quod tcrra fit permDdnm cx-
halationis , & acr per modum vaporis inrpifTati;
tuncdico quod potentiasqualis non plus per-
cranfibit de acre,quam de terra in squali tepore.

Ad feptiraum , conccdo cafum , & dico quod
A non percranfibit de C, nifi p^rtem ^qualem
ipfi D in codcm rempore tunc.
1 1 . Ad odlauum, quo arguitur contra hoc conce-

ditur confcqucns,fcilicet,qu6d pars & totum fint
xqualis refiftentiac intcnfiue , liccc nonextenfi-
uc, vt de acrc vniformi , pedale lantum refiftic
intcnfiue , quantum bipedalc > licct minus ex-
tenfiuc.

Ad nonum , ncgatur antcccdens. Ad proba-
cioncm , dico quod velocitas afccnfus aqua» per
canalem attcnditur penes propottionem poten-
tiae attrahentis acrem $ cuius (ignum cft, quod Ci
illa potcntia eft maio^ , velocius attraherct, & (\
minor tardiiis.

Ad decimum,dico quod hoc pertinet ad T.hu-?
ius , fcilicct an inter aliqua qua: func diuerfarum
rationum, pofGt efTc proportio,& de hoc vidcbi-
tur ibi.

Ad rationes principalcs. Ad primam , dico
quod licct fic continue alia,& alia proportio, ta-
mcn correfpondenter eft vna proportio per to-
tam horam, & ita correfpondenter eft vna vclo-
citas difFormis pcr totam horam aequalis vnifor-
mi , a qua per eandcm horatn cancum fpacium
percranfirecur.

Ad fecundam,ncgacnr confcquencia,qnia fine
diminutione virtutis cftentialis Socrates poteft
diminuere fuum conatum , modo pcncs propor-
tioncm pocenciae abfbluce non accendicur velo-
cicas.fcdpcncs proportioncm potcntiae cum tan-
to conatu, cum tanta applicatione , &tancafi-
gura iuuancc ad mocum ; & fic de.aliis circum-
ftantiis.
I i • Ad tertiam didum eft \t\ folacionc primz ra-
tiotiB.

Ad quartam, proportio non cftaliud, &c. Di-
co, quod fiuc b fit idem quod termini,fiue aliud
in propofito , non eft cura ; fcd fufficit , quod ad
maiorcm proportioncm potcntiae motoris ad re-
fiftentiam mobilis , fequatur proportionalitcr
maiorvelocitas.

Ad quintam de figura,dicitur , qu6d fi figura
iunat ad motum,debet numerari cx parte poten-
tiae motiuae ; fcd fi impediat , dcbet numerari ex
parte refiftcntias.

Ad fextam, negatur confequcntia ; vt folucum
eft in quaeftione.

Ad feptimam, dico quod fi motus nauis iuucc
motum Socratis , tunc motus nauis debet numc-
rariexparte potentiae motiua: , fed fi impediac,
dcbet numerari expartc rcfiftepti«.

ANNOTAT lONES.

' /~^ Ctauo itrguitur,retento eodem f «y«,&c.Nota, ' 4*

V_/qu6d hic textus eft corruptus & mancus.
Ideo in hunc modura cft corrigendus : quia , vel
A pcrtranfit totum C , in temporc quo B per-
tranfic totum B, aut minus ; fi in eodcm tcmporc
pcrtranfit totum , fcquitur confequcns vt prius, -
qu6d motibus aequalibus in aequali tcmpore pcr-
tranfibuntur inaequalia fpatia. Si minus, ponatur
igitur qu6d./^pcrtranfeatfpatium5 partem fpa-
Cijjid cfi,qu6d E eft pars Ipatij C;igitur eadem eft
proportio BzAD , & yi ad £ , fed proportio A
ad C, ponebatur aequalis proportioni B ad D,ct-
go proportio A ad E, eft aequalis proportioni A
ad C, quod eft impoffibile ; quia tunc,&c.
^ Diio^uodjiuejtt idem^uodtermi//i,8cc. Notat
Henricus de Gandauo §}Hodl.^.q.^.tjiuodl.j.q.6.dr
•J.& qiiodl.-j.q. I . airerit,qu6d omnis relatio cft ca-
dem realitcr cum fundamento:quam fententiam
fecuti funt Nominales, & Sotus in Vrtdicamentii^
CAp.de Relatione,q.i.O^)^o{\tiim fententiam docec
Scocusf» x.d. i.f.f. quae confiftit in duabus con-
clufionibus.PrimaconcIufio.ReIationes,quarura
fundamcnta poflunt cffc fine termino & relatio-
ne,diftinguuntur realitcr a fuis fundamcntis, vt
patcrnitas, fimiIitudo,proportio , &c. Sccunda
conclufio. Relationes quarum fundamcntanon
poffunt cffc fine termino , & rclationc,funt idem
realitcrcum fundamentis,vt crcatio paffiua,&c.

Q^V iE S T I O XII.

Vtmm m '-va.cuo ifiejfet, fojfet
fieri motus.

Aridot. 4. Vhyjic, tixt.71. Commentator iblJ. Themift.
Simplic.itgi.1ius,Burlcus,Iandun.& Saxon. «jrf.7.75 (^
jg. Mhen.lAagD.tmS.t.cap.i .^ 7. p.Thom. US.ix.or
in ^.dift.^4..qu.i.srt.i Gandaucn. f w«i/. ) .Scotus quodl,
II. (yin z.tlift.i.ijH 9. Gtegot. dift 6.qMAft.^.»rt.x Sotus
j^.Vhyf.qu. i.trt. ^.1 oXetwi quift 9. Conimbr. eMp.^.ju.^,
Comptut. dij^.i.o qu.^. Ruuius qudft.}. Roccus qu*ft. f,
Aacrfa tom.i.qutft.i-j.JtB.^.

5k R G v I T V R qu6d fic , dc graui fimpli- i,
^wS ci , de quo minus videtur ; quia omne
_ .S3S corpusnaturale cxtra fuumlocumnon
impcuitum mouctur naturalitcr ad fuum locum;
fcd in vacuo(fi cifet) potcft efle graue fimplex cx-
cra fuum locum,& tanicn non impcdiretur:igitur
moucrctur ad fuum locum.

Secund6, quiaappetens aliqucm fincm,fi nen
impcdiatur.cxcquitur illum finem;fcd graue fim-
plcx nppecic locum dcorfum ; igitur.

Tcrtii),

QuxHio X 1 1.

265

1.

Diuift fu*'
ftionii.

5-

Ai v»c$atm
tfft noH ft-
quitur eon-
tradiSio.

Terti6>graae (implex mouetur per aquam , &
per acrem,& melius per acrem,qu^m pcr aquam,
igirurioptime moueretur per vacuum.

Quarto , per Ariftotelcm i.C(eii.text.7y. fi ef-
fent plures mundi,terra vnius mouercturadter-
ram aherius;red intcr illos mundos efTct vacuum
intermedium;tgitur mouereturper vacuum.

Quinto , fi pervacuum non mouerctur graue
fimplex , hoc cfTet pro tanto , quod non habcrct
r«fiftentiam ad faciendum fucccOIonem in mo-
•tu , fcd non propter hoc : quia coelum moue-
tur , & tamen nuila eft rcfiftcniia faciens fuccef-
fionem in motu cceli. Itcm illuminacio mcdij eft
fuccefliua , vt patet de illuminatione diurna,qus
confequiturmotum fucccffiuum vmbrx tcrra, &
tamenilluminatio fit fine refiftcncia : igiturad
caufandum fucccffioncm nuUo modo requiticuc
rcfiftentia.

Sexcoarguitur degrauimixco; quiaquodlibet
mixtum habetrefiftcntiam intrinfecam fufficien-
tem ad caufandum fucccffionem in motu : igitur
quodlibet talepoteft moucri invaeuo. Oppofi-
tumarguituf per Atiftotelem»«i/?#4.WAr^7i. <^
inJe.

In quaeftione , primo videbitur de elemenco
fimplici ,anmouerecurinvacuofieflcf,vclnon.
Secundo , dc elcmento mixto , vttiim poffit mo-
ueri in vacuo.

Quantum ad ptimum,ponit vna opinio, quod
fi vacuum effet, mocus fieret in vacuo , & nullus
mocus fieret in vacuo. Quod probacur : quia va-
cuum efie eft impoffibile, modo ad impoffibile
fequicur qnodlibecrigicut ad impoffibile fequun-
tur arabo contradi6loria.

Secunda via : pofito quod vacuum cfrct , vt
pofito, quod tocus acr iftius domus efiet annihi-
latus,tuncpoftit iftaTia,qu6dlacctadomus, fiue
corpora laceralia circumftancia vacuum, fubico
concurrerent ad replendum vacuum , S< hoceft
propcer appecitum infinicum , quem habenc cor-
pora naturalia,vt coniungantur cum aliis corpo-
ribus , cuius fignum eft , quodcorpora nacuralia
patiunturquancamcunque violentiam ne fiat va-
cuum ; & fic intelligitur4llud commune diCtam,
^nod HMtura abherret vacuum. Ex ifto inferunt fic
ponentcs, quod annihilato aere huius dotaus , fi
in medio poneretur vnum graue fimplex,S£ Deus
faluaret latera domus ne concurrerent , & cum
hoc faluatet graue fimplex.moueretut fucceffiue
in vacuo , & hoc propter inclinationem gcauis
qua^tenderet ad teplendum partcs fuperiores , &
Uceralesvacui.

Conttk ifta Aidtz ppnuntur tres conclufiones.
Prima eft. Ad vacuum efic non fequitut contra-
didlio,& ideo non ie(\\3\i\it,vMHttmefi,i^tMrmo-
tm eft, & nuUw mottu efl. Probatur , quia ad nul-
lum impofsibile fequitur quodIibet,nifi formali-
ter implicet contra Jifbionem , fed vacuum non
implicat contradi6lionem:ergo,&c.

Secund6 , qaia de faAo ponimus per fidem,
quod Deus poteft facere vacuum,ita vt pofsit an-
nihilate acrem huius domas aliis corporibus non
mutatis : fed nullus ponit, qu6d Deus poceft fa-
cere duo concradidoria efle fimul vera : igitur
fi ad vacuum efle fequatur contradidio, fequitur
quod pofsibile eft , qu6d in bona confequentia
ancecedens fit Terura,& confequens impofsi-
bile.

Secunda conclufio. Pofito quod vacuum ef-
fetjcorpora circumftantia non dilatareqt fc>ucc
Sceti oper. Tem. II.

concutrerent fubitoad replendum vacuum.Pro-
batur, quia C\ icaclfec , fequercturquod calum
iam ertct rarefaftum in infinitum;confequcns cft
impoffibilc, i.CceU.text.io.&inie. Confcquentia
probatur ,quiaextra ccclum non eft aliquod cor-
pu$,cui coniungatur coelum : igitur de faclo ccc-
lum rarefiet per totum fpdtium,in quo extracoe-
lum poteft clfc corpus.

Secund6,quia quodlibet ens naturale plus ap- a
petit fui pcrmanentiam.quam coniungi cum alio
corpore:igitur (i cflct vacuum , non ellet uccefle
corpora circumftantia coucurrerc ad replcndum
vacuum.Confcqi.ientia probatur,quia multa funt
corpora,qua: pet rarefadionem ; & dilatationeai
tchdunt ad non elfcvt patet de corporibus, quac
fibi dctcrminant certum gradum denficatisjidco
fi plus appetant permanere , quam fic rareficri
propter replere vacuum.fcquitur quod non rare-
ficnt. Anteccdcns probatur, quiaquodlibct dili-
git fe permancre quantum poteft , vc patct per
Commentacorem i.A«i«<,cowi»j.8i. igitur fi plus
appeterenc rarefieri, quim pcrmanerc, iani appc-
terent plu$,quam pollent appetcre,quod eil im-
poffibile.

Terti6,quia multa funr corpora, quae non funt
rarefa£tibilia;igitur (\ intct latera huiufmodi cot-
porum fieret vacuum , illa corpora lateralia non
concurrercntperrarcfa^lioncm. Ex ifto fequitur,
quod C\ in vacuo poneretur vnum graue fimplex,
quod ipfum non moueretur fucceffiuc ex eo,
quod tendcrct per rarefai^ionera ad replcndum
vacuum.Patet:quia multa funi grauia , qux pro-
pter quancumque potentiam vacui nuUomodo
rarefiunt, verum * eft tamen quod abqua funt
fluxibilis naturxjvt acr, & aqua, qux rarelierent
vfquead ccrtum gtadum, ne fieret vacuum.

Tertia conclufio, pofito qu6d vacuum eflet, fi Gr»uif!m-
graue fimplex moucrctur in eo , ipfum mouere- ^'"* »<"""*-

. r L- ^ ■ I- -L TL • 1- ueretnr in

turlubito,cxcepcis aliqutbuscalibus , qu) uiccn- ^^,„, /■
tur. Probatur conclufio , quia omnis *» inocus eft ceffiui,
fecundum proportionem potencix mocoris ad
refiftentiam moci : igicur vbi eft aliqua potentia
fine refiftentia , potencia in infinicum poccft mo-
uere fuum mobile;fcd in vacuo nulia cft rcfi-
ftenciajigiturinfinita velocicace mouebit , & pec
confequens fubit6. Minor patcc ex prxccden-
tibus, quia nulla cft tefiftentia mobilis ad moto-
rem , ncc ex renifu partiura , aut ex liraitatione
agentis , & ica dc aliis modis , qui ta^li fuetunc
ptius.

Et quia ifta conclufio ponitur compofite , (ci- r^

licet fi gtaue mouerecur invacuo,ipfum mouerc-
tur fubit6,ide6 ponitur ifta conclufio quarca : Si
vacuum eflet nullum graue <= fimplex poficum
in ipfo mouerecur , imm6 vbicumque poneretur,
ibi quiefceret. Probatur, quiaomnis motusali-
cuius grauis eft vt fubfit leuiori , iV Icuis , vt fu-
perfit grauiori : fcd in vacuo nullum effet ieue,
cui fubefle graue appeteret ,nec aliquod graue,
cui leue appetcret fuperefle ; igitur in vacuo , Ci
eflet , nullus fieret motus alicuius grauis,vel le-
uis. Maior patet per experientiam , quia graue
non quiefcit , aut defcendit ex eo,qu6d eft in ta-
li fitu rcfpcdlu coeli . fciiicet ex eo qu6d tantum
diftat, Tcl tantura ptopinquatur ad ccelum,quia
aqua defcendens quiefcit in aliquo fitu , in quo
nunc eftaqua , per quem camen fitum mouere-
tur , fi tn illo eflet acr , & ifta maior poteft pro-
bari per plures experientias : & minor notaeft,
quia hoc intelligimus pcc vacuum. Patct igicur,

Z fi

266

Lib.lV. Phyficorum

6.

^ vacaum tffettquhd in illo nnUus dctct motus
oatoialis giauis, vel leuis. Et notandum , qu6d
quia nunquam expertum eft , quod fieret in va-
cuo , iieb potito qu6d eflet vacuum , nuUus fcit

J[uid fequaturj, idc6 ptxdi&x quaefliones pofitx
iinc verinmiliter coniefturandcw

Sed circa przdida dubicatur , conceiTo , quod
per vacuum poceft moueri graue.vel leue ; vtcum
femperfubic6 moucrencur. Refpondecur , quod
non femper.Vndc pofico quod cfTct vnum graue,
cuius vna pars cirec ab vna parcecencti , & aicer^
ab atia , cunc iUud graue defccnderec fuccefliue,
quia vna pars eifec reiiftencia alcerius. Itcm.in
alio cafu, vc fi cifec aliquod compofitum cx ccrra^
8c acre,& poneretur in loco fphxrae ignis vacuo,
tunc dcfcendcret vfque ad locum aeris fubito,
fcd de loco acris dcorfum fucccfliue.

Sccundum dubium eft, pofito quod Deus fup-
plerctdifferentias locorum in vacuo,tunc pofito
qu6d vna fphxra tcrrz fimplicis poncretur in
centro terra;, vcrum ibi mouereturciccularitcr.
Arguicur qu6d non : quia vndique eft zqualitcr
de grauitace , idco qui tacione mouerccur ad
vnam partcm.cidem racionead aliam.Refpondc-
tur, qu6d calis fphzra non moueretur cx fc finc
motore extrinfeco : quia fi fic ; i^m moueretur
fubit6 , & partes ipfius penctrarent fe ; fed tali$
fphzca potcft moucri a mocore cxtrinfeco,quan-
taecunquc cffet modicae virtutis.

Terti6 dubicatur , pofico quod fuper aliquam
fuperficicm planacn zque diftantcm a centro po-
nerencur duae fphzrx terrs fimplicis invacuo,
quarum vna effct maior,fciIicec j4, & alia minor,
fciliccc B, vtrum a:quc facilc clTet mouere vnam,
f\cat & rcliquam. Rcfpondetur quod fic : quia
quslibcc carqm ii quancacunque potentia moca,
poccft moueci , fed tamen ^ nuUa potentia pof-
funt amba: rooueri aeque velociter. Primum pro-
bacur : quia cx quo qua:Iibet illarum tecrarum eft
fpha:rica;igicurquaelibet tangit planum in pun-
&o : igicur ab vna parte iUius pun^i eft tantum
de gtauicace , quancum ab aUa parce; & percon-
fcqucns potencia eft xqualis refiftenciae : igicur
quiUbec exceftus additus potcft moucre. Secun-
dum probatur ,quia in maiori fphzra fignccur
grauitatis mota in vna medictace , vc duo , & gra-
uicas rcfiftitiua , vt dMo , & pocencia , feu excelfus
addicus , vc. zmum ; tunc coca poccncia moca fe
habetad refiftenciam in fefquialtera proporcio-
ne. Tunc de minori fphaera fignccur vna medie-
tas , vt vnum,8c medietas refifticiua vc f»«w,item
exceflus addicus ab exccinfeco vc vnum.-igiiar cx-
ceflus minoris fphzrae proueniec a proporcione
dupla,quz cft maior fefquialtera;igitur velocita-
tes crunt inzqualcs.
j^ £x iftis patec , quod fi in vacuo gcaue fimplcx

l^nerecur mzquilibra , ipfum habercc refiften-
tiam ex contra appenfo, diff^crencer camen qu^m
in pleno: quia in vacuo quilibec exceflus vnius
fupec alcerum fufliceret ad faciendum motum;
fcd in pleno non quiUbet fuflicercc pcopter refi-
ftenciam mcdij:& hoc de primo.
GtMu* mix- Quancum ad fecundum , de motu mixti in
tum an mt- vacuo. Dico qu6d in propofito incelligimus
per mixcum illud quod dcterminat fibi omnes
quaUtatcs primas in gradu citra fummum , 6c
cum hoc determinat' fibi qualitates motiuasrt-
miflas pcr contrarium , vt gtauitatem rcmiflam
per aliquos gradus leuitatis, & e concra : vel fal-
tem permixtuminteUigitur aggregaiumexgra-

fteretur tn
v»(uo.

ui , & leui , vt fi infra partes grauis contineatur
aliquod corpus leue. Tunc dicitur primo de mb-
tu locali , qu^d mixtum ex omnibus elementis
fi moueretur in vacuo , mouerecur fucccfliuc,
quia tunc habctct refiftenciam incrinfecam. Se-
cund6 , quod fi eflet mixtum ex aliquibus tan-
tum , tunc in aliquo loco mouemur fubit6 , vc
mixcum ex ccrra , & acre mouerecur fubico in lo-
co ignis.Dcinde dc mocu alceracionis dico , qu6d
in vacuo nuUapoteft fieri alteratio abcxcrinfeco
remoto , quia non eifct medium fufccpciuutn
adionis ; & ide6>in vacno non poflec fieri vifio.
Ec dico nocabilicer remeto , quia ab excrinfeco
immediaco benc poceft fieri alteratio. Similiccr
ab intrinfeco potcft fieri alccracio. Ex quibus
fequicur , qu6d in vacuo poflunt fieti mocus
coniequentcs alcerationem intrinfccam , vc nu-
tritio,augmentatio , rarcfa6lio, condenfacio, &
confimiles! mocus. Item in vacuo poteft fieri
mofus progrefliuusanimalium, mocus proieclo-
rum,& hoc per impetum tantum in procra<%o
ab impeUcnce. Et per ifta potcft iudicari de aliis
motibus.

Ad rationes. Ad primam dico, qu&d graue exi- %.
ftens in vacuo,nec eft in loco naturalf,nec inna-
turali:quianon eft in loco, tamen tencndo qu6d
Deus luppleat difFercntias locorum in vacuo,
tuncdico qu6d graucfimplcx moucbitur fubic6,
fi non decineatur aliundc.

Ad fccundam dicitur , qu6d mocus non eft
finis grauis , fed locus deorfum ; ide6 graue
poficum in vacuo , fubit6 acquireret illnm lo-
cum.

Ad tertiam , fi intelligamus petoptime,velociiu,
concedo,qu6d pcr vacuum in infinicum velociter
moueretur.

Ad quarram dico , qu6d Ariftoceli fufficit,
qu6d cerra illius mundi inclinarccur ad cerram
iftius,fed non oportet , qu6d mouerccurad iftam
terram.

Ad quintam , concedo qu6d illuminatio 6c
cum rcfiftcntia non immcdiate, fed mediate,qaia
confequicur mocum,quieft cum refiftcntia.

Adfcxcam,democucoeli dico,qu6diIleiTiotus
eft voluncarius , ncc ibi rcquiricurrefiftentiaad
fucceflionem.

Ad vlcimam,di(9:uro eft in fccundo arciculo.

AN NOTATIONES.

a \TErumefi tamen, «juod ali^ua fitnt fluxihilit $.

V natur£,8cc, Nocaquod fl eflec vacuum, CcelinenrM-
nuHo pofico miraculo alio , qu^m vacuo in con- re^rent ai
cauo Lunz , coeli nullo modo concurrerent ad "/''"'*""»
replendum illud , quia fuipte natura funt in-
corrupcibiles : & tamcn concurrcre non pof-
fcnc finerarefa&ionc, ne relinqucrcnt vacuum
locum fuum , quod eflec miraculum maius quikm
illud de vacuo. Czcer6m cum acr , & aqua finc
mobiles, & rarefadlibilcs, minusrepugnac natu-
rz , qu6d afcendant , qu^m vt decut vacuum; at-
que ade6 , pofito vacuo , rarefierent vfque ad
fummam raritatem , fub qna poflunt conieruari,
vt replcant qu^m maxiroum poflunc vacuum,
non camcn (vc hic dicit Scotus) adco rarefie-
rent , quoufque corrumpantur : nam fi corrum-
perentur,plus vacui manercc; nifi dicas qu6d
conuertercntut in rariflimum igncm, qui poteric
niaiorcm locum replerc:fed profcdo propcer va-
cuum noacftadmittendum, qu6d vnuro cotum

elcmcncum

QusftioXII.

267

Ctntrtuirfi»
dt futctjlimk
caufm inttr
Auirrotm.fy
Autmfjutm.

10.

II.

Seftut dt
€*uf» faccef
fitnU in mu-
tu.

'elementutn corrurapatar:maximc quia pec folam
tarefadlionem,nnc aliqua aUeratione, & inflam-
raacione , non Tidetur quomodo aqua conuerta-
turinignem,imm6nequein aerem,
^ OmnU motfu eft fecundMm propertionem poten-
tis motori/ , Scc. Nota qiiod de caufa fucceffio-
ni$ in motu fuit altcrcario , atquc contentio in-
ter Auctroem , & A uempacem , vt patct in ifto 4.
cap. eU vacHo. Nam , Auempaces vir. dodliffi-
mus, & Auertois przceptor , credidit fucceffio-
nem in motu prouenire non ex rendencia me-
dij.fedpotiusex renftentiamobitisadmotorem,
fcilicet cx vjrtute mouentis roaiore , vel mino-
re.& ^ exmedij rendentia fumatur in niotu fuc-
ceffio, hoc eft tantumper accidens ; & ideo di-
cebat rationcm illara Ariftotelis captiofam eiTc
& fallacem j quia propoHtio illa , tjualif eft pro-
portio medtj mJL medtum in fpiffuHiine , & fitbtilita-
te , talii eftpreportio motttt ad motum in velocitate, &
tarditate , eft falfa j quia aliis non edet motus in
tempore , nifi ex renftencia roedij :atqueade6 H
non elTet raedium re(iftens,motus efTec in inflan-
ti , quod condat e(Ie falfum : quia corpora cxle-
ftia mouerentur in in(tanti,cum iueorum moti-
bus non (it racdiam redftens in quo,vel perquod
raoueantur.

Auerroes autem volt rationem Ariftotelis
demonftrationem eiTe e(ficaci(fimam , & contra
Auempacem dicit,qu6d omnis raotus eft con-
cinuus , & quod hxc concinuatio non poceft efTe
cx fola virtute moucmis , vt Aoerapaces fcnfit;
iiiH etiam faetit aliqt\a te(tftentia,quara virtus
mouentis fuperct , ita vt fecundiim illam ratio-
ncm proportionis , fecundiim quam virtus mo-
uentis refiftcntiam fuperat , motus qaoque fiat
velox i atque adeo in his motibus , in quibus cft
roaior proport io refiftentiae , cft ctiam maior ve-
locitas,& vbi proportio refiftcntijt roinor, etiam
& vclocitas rainor : & vbi victus mouentis refi-
ftentiara non fuperat , autfecundum cetcum ex-
ceiTum ik nacura ftatutum eandem non excedit,
motus nullus efficitut. Vnde tribustantum mo-
dis ex ipfo Atiftotcle oftendit Auerrocs refiften-
tiam inucniri poiTe^aut ex pactc mobilis & medij,
vt in animalibus,qux in pleno raouentur, in qui-
bus corpus , quod eft a^u* & medium quod eft
plenum.anima: mouentt refiftit. Aut ex parteimo-
bilis tant^m, vcin animalibus, fi mouercnturin
vacuo,in quibus non medium,qaod eft inane,fed
foliimanimatis corpus animx mouenti rcfiftit;
& incorporibus c£leftibus,inquibu$ipfumc(E-
lummotum fine medio animz mouenti tefiftit
racione fitus contrari) , quem habet ad mocura
intentum )l motore : nam primum mobite non
tnoueturin inftanti ab Intelligentia : quia par-
tem , quam modo habet in Otiente, iniendit In-
telligentia mouere ad Occidcntem : & propter
cominuitatem partium otbis , non poteft fieri in
inftanti- Tcrti6,cx parte roedij tantum,vt in ele-
nientis,qu£ mouenrur in pIeno,quorum materia,
qux a£tu non eft , fcd fjcultate tantum , formx
roouenti refifterc ncn potcft; fcd medium foliim
eft illud,quod rc(i(iic.

Srotus veto in i. dift.i.(]iu(i.^. ad quarcum
piincipale , & in 4. dift.^} . qutft.^. artic. i. dicit
quod fucceffio in raotu cau(atur propter rcfi-
ftentiammobilis ad motorem ,& ipfiusmobilis
ad mcdium inier ipfum,& terminum : verbi gra-
tia , virrus moti^ia lapidis mouet ipfum lapidem
dcoifura , lapisipfB cft mobile, & facit refiften-
Sceli oper. Tem. II.

tiara virtuti inotiux tapidis:quia eorpns lapidisi
vc comparatut vtituti (inirx,& limitatx,non po«
teft e(rc in inftanti a tali virtnte de loco furfum
in locum dcorfum ; atque adeo lapis vr compa-
ratur tali virtuti , tranfit fucceflSoe per omnia
media vfque ad cencrum ; arquc ita omnia illa
media intcr tcrminum a quo , & cerminum aJL
tfuem , faciunc fibi rciiftcntiam : cura ica fint in-
ler feordinata , vt tale' mobile , comparatura ta-
li virruii , non poffit fimut , & in inftanti tran-
fire orania itlamcdia, atque adco fucceffio in
tali motu caufjtur ex refiftcntia mobitis ad
motorem , &cx refiftcntia mcdiorum ad mobi-
le. Et in quarto loco fupra rclato fub litera By
inquit,qu6d omncs illx eanfx taTlx a Commen-
tacore ejttarto Phyftcorum cap. de vacuo , mobilis ad
mocorcm , & mobitis ad mcdium , & medij ad
mouencem reducuntur finatiter; ficut alias tc-
tigi (fciticet in 1. vbi fupra) ad impcrfcftioncm
virtutis agentis , propter quam impcrfcdlioncra
poceft fibi mobile refiftcre non abfolutc , fcd vt
refpicit terminos , & medium pcr quod transfc-
rendura eft a termino in terminum.
' Si vacuum effct, nuUumgroHefimplex.Scc. No-
ta quod fccundijm Phiiofophumin//?o^M4mM^.
devacMo,xte% funt vacui figuificationes. Vno mo-
do vacuum fignificat illu J,qnod nihil eft.Secun-
do raodo fignificat , in quo non cft corpus fenfi-
bile : & iftis duobus modis accipitur vacuura
tranfumptiuc:qnia verum vacuum non eft illud,
in quo nihil cft , quia fic pundum ciret vacuum:
nec vcrum vacuum cft illud , in quo non cft cor-
pus fcnfibile , quia fic locus in quo cft aer, cifet
vacuum Tcrtiomodo accipituc vacuum pro fpa-
tio rcceptiuu corporis naturaUs , priuaco camcn
corpore nacurali, & hoc poteft dupliciter intelli-
gi : vno modo , quod in illo fpatio nec fit corpus
naturale,necquanticasfeparaca. Secundo , qu6d
in illo fpatio fic quanricas fcparaca , fcd eflet
quemadmodum erac ante mundi creationero;
vel nunc extra coelum:& ifto modo niinc Dodlo-
resdifputani de vacuo. Sed ifte intellcftus con-
tradi^ioncm inuoluir, fcilicet quod fit aliquod
receptiuum corporis carens omni quantitatc,
quia ciTct ponerequantum fine quanticate : nihil
cnimpoteft recipere quantura nifi quantum:ar-
quc adco , vt coniicioex ipfo Ariftotele nullus
antiquocum ica pofuic vacuum incca vniuerfum,
tametfi aliqux eius raciones militent quoque
aduersus hoc genus vacui. Secundus iniclle<^us
cft mim^is impofiibilis , fcilicet qu6d ficaliqua
quancicas lata , longa , & profunda > & ab omni
lubftancia,& fenfibili qualitate fepacata , vc fides
Catholica ponic quancicatera in ian£liffimo £u-
chariftix Sacramenco fine omni fubftantia cot-
porea, in qua fit vt in fubiedo , ira Deus efficcre
poftet quanritatem fice omni qualitarc , & fub-
ftantia.Ec huiufmodi quancitatem feparatamre-
ccptiuam corporis aliqui antiquotum dixcrunc
eflcvacuum.

Nota fecundo , quod talis quantitas fepara-
taduobus modis poteft intelligi ^quodcfTctre-
ccptiua corporis ; vno modo qu6d ccderetcor-
pori naturali , fed ingrcdientc nacuralicorpore,
ftaret fimul adxquate cum illo , atque immo-
bilitcr mancrcr ; & in hunc modum pofucrunt
antiqui quantitatcm fcparatam eflc vacuum.Alio
modo potcft intelligi , qu6d illa quantitas ce-
derercorpori naturali -, & ica toquitur Ariftoce-
lcs in boc ^narto text.jG. de quantltate fe/itiua,
Z z quando

II.

V^ruifigrtip.
catiotus futtt
trti.

£m/inritMi
ftpmr^t» Ju.
flieiterin-
ttUigi ftttf^,
quid fit rt-

Ctfliu» («/'.

fmt.

x68

Lib.lV. Phyficorum

qaando dicic , qa&d fola quantitas facit diftare,
vt fi coipus cubum fcparatum ab omni fubftan-
tia , & ab omni qualitate', fenfibili , ponerctur in
aqua,faceret tantura de aqua diftare,quaatum eft
corpuscubum.

Nota tertio, quod (ponendo vacuum eflc fpa-
tiumnonreplctum corporc, fcdin eo eflc tan-
lum quantitatcm fepatatam , ficut ponebant an-
tiqui , fic tamen quod illac dimenfioncs non cc-
derent corpori , vci mobili,) tunc in vacuo nuUo
modo poflet efle motus : qnia non poteft dati
penetratio dimenfionum.Modo antiqui dicebant
corpora phyfica pcnctratiuc moueri per illas, fiC'
ut corpora glotiofa moucbuntat per coelum:
hafque dimenfioncs diccbant cfle locura,vt fuprk
expofuimus:quac cum habercnt in fe corpusPhy-
ficum.penetratiue erant iocus plenus;cumautcm
omni corporc carcrcnt , crant vacuum ; fed efto
qu6d illae dimenfiones cedcrent , & cum hoc ali-
quam refiftentiam mobili faccrent , tunc etiam
Philofophus concederet in vacuo poflc fieri
motum ; negando ver6 dimenfiones facere refi-
ftcntiam.fed tantum cedere mobili, vt ponebant
antiqui,dubiura eft,an in vacuo polfit efle motus?
& Ariftoteles contra antiquos probac qu6d non.
T 4. Nota quatt6,qu6d motus duplicem habct fuc-

itotut dupli- ceffioiiem ; vna eft fucceffio cflentialis; altcra eft
eiter habet fucccffio accidcntalis, Succcffio eflentialis cora-
fHcce^tonem. ^^^.^^ rnotui cx diuifibilitate fpatij.feu mcdij , per
quod mobilemouetitr i fedfucceffio accidentalis
compctit raotui ex aliqua qualitate fuperaddita
fpatio , fiuc medio, qu« eft raritas , vel denfitas,
qiia; funt qualitates confcquentes calidum,& fri-
gidum, vt dicit Commentator 7. Phyjic.cemm.ij.
Sc penes iftas qualitates raedium eft promotiuum,
vcl impcditiuum motus , id cft , pencs fubtilica-
tew mcdium promouct, & pcnes dcnfitatem ira-
pedit ipfum motum , & ratione iftarum qualita-
tum,feuconditionum accidcntalium,qua: fuper-
adduntur fpatio,fcu mcdio, motus habet fuccef-
fionem accidentalem, fcilicet vcIocitatcm,& tar-
diiatem ; licct a fpatio , & medio habeat fuccef-
fionem eirentialem , & cirentialcm velocitatem,
prout hxcfunt quanta, fcilicctj^attwOT, 8cme-
dtHm.

Nota quinco , quod motus fadlus in plcno
habet vtiamque fucceffioncm ; eflcntialeni, qua-
tenus fpatium cft diuifibile : & accidentalcm,
quatcnus fpatium eft rarum,vel denfum. At mo-
tus faftus in vacuo , (i vacuum cedcrepoflct , id-
cft.fi illa: dimenfioncs fcpaiats: ccdcicnt mobili,
vt ponebant antiqui ex diuifibilitatefpatij.habc-
rct diuifibilitarem ,& fucceffioncm eiTcntialem,
fed nullam velocitatem, vel taiditatem fupeiad-
ditam habeict ; quia in vacuo nullacft qualitas:
jdeo in vacuo non caufatur mocus ncc vclox ncc
tardus, quia amota causi .amouctur efFc£tus : &
caufa velocitatis,& tarditatis,eftraritas,8c denfi-
tas , quae non funt in vacuo. Nam fucceffio acci-
dentalis , vt iam diximus , qux eft velocitas , vcl
larditas in motu , noncanfaturex diuifibilitatc
fpatij , quia Ci fpatiaeflTcnt arqualia , raocus fadbi
in iplis eflenc «que vcloccs,vcl asquc taidi,quod
eft falfum ; vt patetde motibus fa£tis peracrem,
& aqnam; caufatur ergo velocitasaccidentalis ex
fuhtilirare pleni; & tarditas ex ipfius denfitate,
atque adeo motu, fadlus in vacuo non eft ncque
tardus,ncque velox.
I ^' Ex his fequitur primft , qu6d (ciira fucceffio

eflTcntialis poffit cflc ^que in vacuo,ficuc in pleno,

ciim vacuum fic aeque diuifibile in parces , ficut
plenura) motus fadus in vacuo eflet proportio-
nabilis motui fa£bo in pleno, loquendo de fuccef-
fionc eflentiali^fed loquendo de fucceffione acci-
dencali, hoc eft.^de vclocitate , & tarditate fupcc-
addica,cum nuUa calis fic in vacuo , raotus fadus
in vacuo 'non poteft proportionari motui fadlo
in pIeno,quia nihilzd ali^md nufla cft ptoponio.
Secund^ , fequiturquod fi antiqui pofucrunc
motum caufari in vacuo,&non vclocitatcm mo«
tus ; Ariftoteles nihil habeiet contca cos , quod
eiTct inconueniens , quia non habetet , nifi qu6d
motus fa£bus in vacuo noti proportionarctur
motui fadto in plcno in vclocitate , & tarditatc,
quod vtique verum eft.Sed non probaret contra
eos,qu6d motus fadus in vacuo non proportio-
nareturmotui faAo in pleno in fucceffionecf-
fentiaIi.Verum,fiantiqui nedum pofuiifcnt mo-
tum fieri in vacuo quanturo ad eflentialem fuc-
ccffionem , fed etiam quantumad fucceffioncm
accidentalem , tunc ratio Ariftotclis condudic
contra eos,qu6d illi motus fadli, vnus in vacuo,
& alter in pleno,eflent proportionabilcs in ve-
locitace, & tamen vacuum, & plcnum non eflenc
pcoporcionabilia in fubcilitace , & denficate,
quz funt caufz velocitatis , & tarditatis in rao-
tu. Modo impoffibile eft , quod proportionen-
tur motus in veIocitate,& fpatia non proportio-
nentur in fubtilitate : quia impoffibile eft , qu6d
proportionencur cSeGtrxi , nifi proportionentur,
& caufz.

Tercio, fcquicur qu6d anciquis ponentibus **♦
in vacuo motura prccise in ratione quamotus,
non eft impoffibile motura in vacuo cfle a:qua-
lera motuifadoinplcno, hoc eft,fieri in squali
cempore cura mocu , qui fit in plcno ; quia mc-
dium vacuum potcft xquari racdio pleno in
quantum eft ratio.fcu caufafucceffioniseiTentia-
lis in motu. Si ambo media finc , verbi gratia,de-
cera cubitorum , atque ade6 fi aliquod plenura
accipereturintali ptoportione ,inquali accipic
Philofophus ad motum fadkum in vacuo, ftando
fempcr in fucceffione eflcntiali,illud plenum ac-
ccptum eflct omninoncutrum.id eft,nccrarum,
nec denfum , faitem vc fic nullam daretqualita-
tem accidencalcm motui,ficut nec vacuum,atque
ica illi motus non enTent neque tardi,neque velo-
ccs. Philofophus ergo contra antiquos habct,
qu6d ciim vacuum nullam habeac, qualitatem
accidentalem , vltra fuccefsionem cflentialem
non tfibuit motui velocitatem ; quia fi fic , poflec
aliquod medium plenum dari zquale , & cunc
per mcdium plcnum , & vacuum ficrcc raocus iq
tantotempore, quantum tempuscotrefpondcrec
illi conditioni accidentali motus,quod cftim-
pofsibile : qnia fecundum hoc media eflent im-
proportionabiIia,hoc eft, fi illi motus eflent pro-
portionabiles in velocitatc , etiam media , id
cft , vacuura & plenura cflent proportionabilia
in fubtilitate, quod eft impofsibile. Quiaergo
antiqui diccbant motum in vacuo efle tarduni,
&* velocem , idc6 rationes Aiiftotclis conclu-
dunt contia illos, de taiditate , & velocitate
raotus j& probac quod calis motus non pofsic
cfreneqiie tardus , ncque velox. Caitcium , eius
rationes non concludunt fimplicitcr motuni nen
poflc effe in vacuo fub ca rationc , quS motus,
& h«c diiftafunt , ponendo vacuum cflc ipatiuih
feparatum.

Sed dubiutn eft , ponendo vacuum effc con- 17«

cauitacem

QusftioXIII.

269

TdrditM , 6"
veletitM I»
m»tM tx tri-

flici c»uf»
priuenire faf-
funt.

18.

MetMi in
VMeue fetefi
feri i» tem'
fore.

19-

cauicacem alicuias loci > in qua prorfus nullutn
(itcorpus ncque Phyficuin, nequc Mathcmati-
cum , vt fi Dcus deftrueret elementa omnia , ni-
hilquc remanerct intraotbes coeleftcs.vtriim per
illud fpatium inanc poiTet fieri motus. Pro cuius
folutione obferuandum cft.tarditatem, fcu vclo-
citatem moius triplici cx caufa prouenirepolfc,
Primo , ex parte ipfius mobiiis , quando fcilicct
mobilia diuci^fa funt , ita vt vnum altero fit gra-
uins , vel leuius ; velociiis enim mouebitur fur-
fum , quod leuius cft , quhm quod minus leue:
& deorfum, quod cft grauius , quam quod roi-
n6sgraue. Sccundo , ex parte fpatij refiftcntis;
minus cnim rcfiitit aer , quam aqua ; quare mo-
tus per aerem , cztoris partibus , vclocior cft,
quim motus per aquam. Tertio , ratione fitus;
pars cnim orbis.quz eftinOrientc.rcfiftit parti,
quac eft in Occidcnte , vt non poflit efle fimul in
codem fitu , & fic non potcft in inftanti moueti
orbis Lunz.

Hoc ftante, dico qu6d motus pcr vacuum ne-
ccftario fieret in tcmpore. Qupd patet primo, cx
partemobilis ; fitcnimcorpus mobile in vacuo
tripcdale,tertia pedalitas non pofTct dcueniread
locum primae, nifi prius ciTct in loco mediac ; fed
hocprius& poftcrius non potcft cfie fine tem-
porc:crgo,&c. Itcm, fuppono qnod eftct vna ha-
fta magna affixa in terra;& fuppono.quod.ftantc
vacuo a cceio vfque ad terram, aliquis lapis mo-
ucrerur fic a capitc lancez , & aliquis alius lapis
eiufdcm quantitatis, & grauitatis , & figurxin-
cipereretiam fimul moucri i medio illius ha-
ftx. Tunc qua^ro an illelapis,qui mouetur a
medio lanccae fit prius in tcrra , quam ille , qui
mouetut )i capicc.vcl fimul. Nonfimul,quo-
niam ,quando iapis, qui mouetura capite , eft
vbierat lapis alter, pura in medio ; lapis qui
erat in mcdio , vel aliquid tranfiuit , vel nihil;
fi nihil , ergo non fimul inceperunt moueri,
quod cft contra fuppofitum : ergo aliquid tran-
/luit : crgo prius eft in terra,quam alrer. Sed vbi
eft prius & poftcrius , ibi cft fucccffio ; crgo,&c.
Secundo probatur, citius afcendit leuius , & ci-
tiiis dcfccndit grauius ; fed fi in vacuo effctmo-
tus in inftanti , tum acqu^ cito dcfcendcrct lana,
quam plumbum , & aeque cito afcendcrct tcr-
ra,quamignis. Ttrtio.probatur fic:Siinhac
aula.vcrbi gratia , atqualis eft diftantia a tcdto ad
pauimcntum , fi fit plenum tale fpatium , ac fi fit
vacuum ; fcd fi raotus in vacuo fierct in inftanti,
non ellct talis acqualis diftantia:impoffibiIe enim
eft naturaliter , quod talis diftantia in inftanti
iranfeatur ; ergo motus in vacuo non poteft ficri
in inftanti.

Ex his patct ad primam cationcm Ariftotelis
Conccdo enim nuUam ciTe proportionem intcr
vacuura & plenum , neque inter refiftentiam
vacui, & pleni ; nego tamen quod fiat motus in
inftanti :quamuisenim in fpatio vacuo non fit
corpus , quod rcfiftat , eft tamen aliunde ratio,
vt fupra diximus , qua facit motum effe fucccf-
fiuum-Et {\ dicas:ergo ratio Ariftotclis non valct
contra antiquos. Siquidem & ipfi potuiiTent re-
fpondere alia ex partc motum eflc fucceffiuum,
quamuis daretur vacuum , vt ipfi aflcrebant:
atque ita malc infcrebat pro inconucnienti ex
vacuo dato motum per ipfum ficri in inftanti.
Refpondeo Ariftotelcm optime procederc con-
tra anriquos pntantcs in ipfomet vacuo efte refi-
ftcntiam:quia illi ponebant vacuumillud dimen-
Scetioper.Ttm./I.

fionatura , afierebantque expartedimenfionvm
efle refiftentiam ; ita vt motus per tale vacuum
ficret in tempote : Atiftotclcs autcm illa rationc,
& aliis hanc fententiam reiecit. Vnde nec illo
vacuo dimcnfionato , nec in ifto , quod ex cafu
ponimus, aliqua eft rcfiftentia ad motum; fed
aliunde prouenit rcfiftentia, vt fupra diximus,
antiqui autem Philofophi folam , quam cx parte
dimcnfionum falso exiftimabant efle , ponebant,
& fic optimc contra illos fcqucbatur motum
fieri ininftanti,quod falfum eft. Vcl djcas,& me-
lius, ficut annotatum cft fupra,annotatione quar-
ta,& quinta.

Qjf^ ^ s T I o XIII.

IJtmm fojjibdejit ejje yacuum.

Atiftot. ^.Vhyde. e/tf.%.^9. Auerrocs tk. reliqui interpte-
tes iWD.Thom. leli.9. Crfeqiten. Albet.Maga. tmO.v.
qutifl J. O fequen. Scotus in 4. Jift.^i. ijMtjl.^. «r/.t. ir
quodl. 1 1. »rt.x. Canonic. ^.ffjyfic. qudfl.^. Couimbtic.
caf.$.qutfl \.(if 1. Compluten. Jnfut.to. qu*ft.\. dr i.
Ruums qutfl.x. Roccusf.S.Auerfa tom.i.qutfl.t-j .ftS .%.

R G V 1 T V R primo quod fic, pcr expc-
l^ rientiasaliquas.Prim6,quia vitrum ple-
M^^m """" aqua.aut vino,tantum continet dc
moiictaiiouiter fada,quantum contincret finoji
clfct vinum.aut aqua;quod non eifct nifi in vino,
nut aquaeflent vacuitatesin quibus rccipcrctur.

Secund6,quia vas plenum cincribus tantum
recipiet de aqua, quantnm faceret fi non cflenc
cinercs;quod non eiret nifi intra cincres clfcnc
vacuitates rcceptiuac aquz.

Tcrti6, quia dolium continet tantum de vino
cumvtribus, quantum contincrct finev4ribus;
quod non efrct nifi vttcs recipcremurin vacuo.

Quarto , arguitur ratione:& fint duo corpora
perfcttc plana fibi inuicem immediata ; & fic fu-
perius ./i,& inferius £,tuncper chordam affixani
centroipfius./ifcparetur./4a5 ,tnncacque cit6,
ficut vna pars A feparabitur i B , squc cico &
reliqua. Tunc igituriminediatcpoft hoc yi,Ce-
cundijm fc, & quamlibet partcm fui diftabit a.^,
tunc igitur vcl immediatc poft hoc , acfr ingre-
dicns replcbit lotum fpatium intcr yi,ScB ^ vcl
non;finon,habctur propofirum, fi fic;igituf mo-
tus localis ip(iu$ aeris fa<5lus eft fubito , quod cft
impoffibile,vt pater6./:'»«w.

Quint6 , quia condcnfatio , & rarcfadlio func
poffibiles:igitur poffibilceft vacuum cire. Antc-
ccdens patet ad expericntiam.Confcquentia pro-
batur ; quia in condenfationc partes circumfe-
rentialesappropinquantur partibus ccntralibus,
& c contrainrarcfadtione elongantura centra-
libus; tunc igitur inrarefadionepartes circum-
fercntialcs , vel recipiunrnr in plcuo , vel in va-
cuo : fi in pleno , tunc corpora penctrabunt fe,
quod eft impoffibilc; fi in vacuo, habctur pro-
pofitum.

Sext6,vacuumintelb"gitur; igitur vacuum cft.
Antccedens patct,quiadc ipfo eft fcientia. Con-
fequentia probatur ; quia intcllcdlus eft virtus
paffiua,& non potcft moueri nifi ab ente.

Septimo , arguitur per locum i parte totius,
in modo ad fuum totum ; quia rcquitur,<»//^««^f/?
z/dcuum vino;igltkr alicjHid efi vMUStm : quia i fta de •
tcrminatio vinum non cft diminuens.

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm in ifl»

qmrto traiiatua text.6^. vfejueadtext.^G. Prim6

Z ; uotandum

I.

1.

Anplurm
etrportpof-
fint ejft ia
ndtm loco.

Imaginutl»
ffitplt* d*
v*eut.

♦ yide cen-
furani ia
princ. hmas
libii.

Z70

notandura , qu^d per eafdem tationes , quibus
pcob^tur vacuum eflfe , poteft probari plura cet-
pora efTe (lroul>vel faltem per aiiquas illarum, vc
patec de illis rationibus , quae ducunt ad hoc in-
conueniens}fcilicet qudd velvacuui|ieft,velplu-
ta corpota funt nmul.

Idc6 nbtandum , qu6d Corporura quzdam
funt quorum vnum natum eft infotmare reli-
qaum , vel ambo tenium ; vt materia , & forma,
aiibedo,& caliditas. Alia funt qaocum nuUum na-
tum eft informare reliquum, nec ambo. r^ata funp
informare tertium;vt homo,& adnus.Mod^ plu-
ra corpora , quorum vnum natum eft inforinare
reliquum, vel ambo tertium, benepoiTunt eflc H-
mul ; fed de aliis corporibus , quorum neutrum
natum eft informare reliquum , ncc ambo tcr-
tium.hoc cft impoflibile.

Secundo notandum.quod hoc nomen vacuum
eft nomen priuatiuum,& Hgnificat tantum,quan-
tum hsc oraiio , lociu non repletiu corpore ,- & ideo
quando dicitur , vacuum eft locus non replctus
corpore,ibi fumitur ejfe pro/imifieare.

Teitio notandum , quod fecundum duplicem
jmaginationem de loco , eft etiam duplex imagi-
natiode yacuornam vt patuit in principio huius
quarti , aliqui imaginantur locum eflfe fpatium
feparatumi ideo nimagineturtocus mundusan-
nihilari,totum fpatium , quod i(li imaginantur
muadum occupate , diceretur efTe locus mundi.
Sed ali; ponunc locum efte terminum cominen-
fis. Et ita proportionaliter eft duplex imagina-
tio dc vacuojvna ponit,qu6d vacuum fit fpatium
fcparatum 5 & fic vacuum cfle aliquid , impHcat
conrradidiunem. Alio modo imaginaiur vacuuti)
efle fuperficiem corporis continentis priuatam
conrento,ficut fi lotus acr huius domus eiret an-
nihilatus,Iateribus domusmanentibus vt nunc,
tunc fuperficies iqccrior huius domus diceretuc
cfTevacuum.

Nuncponantur cqnclufiones. Prim^conclu-
fio. Impoffibileeft aliquod vacuum feparatura
cfle. Probatur, quia fi eflet aliquod vacuum fepa-
ratum,tunc fequeretur , quod aliquod eflet pcr-
petuum,feu coaeternutp ipfi Deoiqu6d Deusnon
pofl*ec augmentare,ncc annihilare, ncc diminuc-
re,nec alio modo variarc;confequens eft falfum,
& impofilbile , quia omne aliud a Dco eft caufa-
tum ab ipHi^ & ab ipfp depet^dcns , ^per confe-
quens rnutabile ab ipfo Deo.

Secund6,fequeretarquc)dpIuracorporaeflcnc
fimul j confe)]ucns eft impoiHbile de illis corpo-
ribus , quotum vnum non eft natuin informare
reliquuin.necambo certium. Cenfcquentia pro-
batur,quia illud fpatium feparatum aft aeque lon-
gum.xque latum , & asque profundum,ficut cor-
pus , quod in ipfo recipitur : & per confequcns
ipfum eft corpus , & non cedit corpori recepto,
immo ftat fimi)l cun) ipfo ; igitur plura corpora
ftant fimul.

TertiA, fequereturqu6d eflct aliqua dimenfio
feparata : confequens eft impoQibilc , quia apud
cognofcentera effe accidentis implicaccontradi-
dionem *, accidens cflc fine fubiedo , vt patuic
primo huiiti, text. j 6. Confequcntia probatur,quia
in vacuo feparap cflcnc dimenfiones qucmad-
modum in corporibusHaturalibus.

QuartA,ficflet aliquod vacuum feparatum,
hoc efl*et prxcipuc propter motum localem : (ci
proptcr hoc non , quia in vacuo feparato,fi eflct,
nullus fiecct motqs localis , ex quo nuUa cf-

Lib. I V. Phyficoriim

fcc difletencia patciuraficus , racione cuius fie-
rec mocus , de vna patte iUius fpatij ad aliam
partem.

Quarc6, fi fic aliquod tale fpatium fcparatum;
Cuncverumeftdicere,qu6d fpatium fcparatum
eft,& non eft aliquid , nec aliqua ,>ncc fubftantia,
nec accidens. Item , concedere qu6d huiufmodi
vacuum eft quantum,& zqualc corpori,quod re-
cipitur,& tamen ipfumneceft ens, necentia,
quod eft impoflibile, qaii^uanfum, & v^uale non
dicitur nifi dc entibus.

Secunda conclufio. Nulla fuperficies corporis
continentis, ? necaliquodcorpus continenscft
vacuum,imm6 quilibct locus eftrepletus corpo-
rc. Prpbatut, (induccndojn corporibus mundi;
nam in ccelo non eft vacuum inter ftellas , nara
ftellz vniformitec mouentur,) quod pon cft be-
nepoflibile faluare vniformitatem motus , nifi
ftella: fint fixz in aliquo corpore foUdo,&pcr
confcquens ibi non cft vacuum. Eodem modo
poteft induci in fphxris Planetarum , in quibus
nullum eft vacuum. Et fi obiiciatur de cpicy-
clis , quia medietas epicycli fupta deferentcm,
quando mouctur , vel rccipitur in pleno , vel in
vacuo : fi in vacuo , habetur propofitum ; fi in
pieno , tunc corpus caelefte cedit fibi, & eft fluxi-
bile , vel pluta corpora erunt fimul , quorura
vtrumque cft impoiCbile. Rcfpondctur,qu6d illa
imaginatio eft falfa , quae ponit vnam partera
epicycli fuper deferentem , imm6 totus epicy-
clus debet imaginari infra orbem,in quo eft epi>
cyclus,

Item,poteftinduciinc}ementis, & in iftis in-
-ferioribus , quia vbi dicimus cfle acrem , ibi eft
plenum , de quo tamen antiqui magis dubitaue-
runt,vc patet pcr vcficas repletas aere , & decl^-
ratur in cextu.

Secund6,probatur perexpericntias , quaepo-
nuntur in tra^atu de inani , ffr vacuo : quia coc-
pora naturalia moucntur contra naturalcs incli-
nationes fuas , ne fiat vacuum. Prima cxperren-
tia ^ eft de aqua afcendcnte ad cxtinguendura
candelam coopertam vrinali. Secunda experien-
tia ; fi fiat vas habens duastibias , vnam longio-
rem altcra , & brcuior ponatur in aqua , tunc
pcr brachium longius extrahatur acr,aqua afccn»
dct per tibiam breuiorcm : quod tamen non fa-
ceret nifi ad prohibcndum nc fiac vacuum.Tertia
experientiacft , quod graue exiftens furfum non
impeditum,non defcendetne fiat vacuum; igituc
in iftis inferioribus per agens naturale non eft
p^Oibile vacuumefle.Anteccdens probatur, quia
fi fit vnum vas habensmulta foramina parua
rubtus,& vnum foramen magnum fupr^, cuncfi
illud vasrepleatur aqua , & foramen fupcrius fic
obflrudlum , non defcendet aqua per foramina
inferiora ; quod non eflet nifi ad prohibendura
vacuum. Quart6 , videmus quod elementa leniz
defcenduntdeorfum, vt patec de acre, quide-
fcendit in fofllonc puteorum.

Contt^ iftam conclufionem arguitur , &1ic
vnum corpus concauum perfeftc fphaericum vn-
dique vniforme gro(fitie & robore , vt eflct de
chalybe ; & fit illudcorpus rcpletum aerc; tunc
ponaturillud corpus fic repletum in aqua, vel in
aliquo,quod intcnscfrigefacitjtunc acr interdu-
fus in ifto vafe.condenfabitur : quia frigefiec , &
ad frigefaftionem confequctur condenfatio: igi-
cur occupabir minorem locumquam antc,& pec
confcqucns manebic vacnura. Rcfpoudctur,

quod

€,

QujEftioXIII.

271

t^ahi impoflibile eft aerem in illo corporecon-
denfari l frigido , quantumcumqae intenfo, nifi
frangatut illud vas , aut in ipfo fit aliquod fora-
men j per quod in ipfo Gt introitus alterius cor-
poris.
7. Tertia concluHo.Licet per potentiam natara-

lem <^ non Ht pofllbile vacuum eifc , tamen per
potentiam fupernaturalem, vt per diuinam, hoc
eft poffibile, quia Ci Oeus faceret vacuum,nefci-
remus quid inde fequeretor , quia non efV exper-
tum, vt didum fuit prius.

Adrationes. Ad primam dico,qu6dhoceft
pro ranto , quia moneta noua habet in fe calidi-
tatem,& valdc inrenfam nccitatem,virtutequa-
lum refoluit aquam.

Ad fccundam confimiliter; quiacineres con-
fumunt aquam, & c concra aqua confumit cinc-
tts ; & ideo ftant in minori loco qukm ptius.

Ad certiam, de dolio cum vtriba$,credo,qu6d
hoc fit falfum,nifi vtres fint de tali materia,qu6d
mulcum confumant de vino.

Ad quarcam , refpondecur , qu6d impofllbile
f ft duo corpora perfe<^e plana eile fibi inuicem
coniundVa , ic ideb dicit Ariftoteles >'« i. de Ani-
»M , text. 113. qu6d impofllbile e(t duo corpora
fe inuicem tangercinacre,nifi fit aifrinterme-
dius , nec etiam inaqua;nifi ficaquainterme-
dia i & ide6 cafus non eft poilibilis naturaliter;
fed (\ admittatur cafus,tunc dico quod ^ im-
podibileeft fuperficiem vnius leuari^ fuperficie
alcerius.nifi obIique;& ide6 fuperius corpus non
pofict trahi acqiialiccr ab inferiori.
0 Ad quintam,concedicur ancecedens, & nega-

tur confequencia. De modo condenfacionis,&
rarefadlionis dicctut in aliaqaxftione.

Ad (extam , confequentia non valet , quia ex
cognicionibus rcrum , quz func , incelie£lo$ po-
teft cliccre cogniciones non entium,imm6 etiam
impoifibilium efre, fcilicec per difcarfaih , & ra-
tiocinacionem, vc habet videri ^.de Anima.

Ad feptiniani ; negacurconfequencia , ncc cft
ibi locus a parce in modo aiErmatiue , fed nega-
tiue : quia,vt diccbam prius , hoc nomen vacMum
eft nomcn priuatiuum : mod6 illtlocus nonva-
let negatiuc.

ANNOTATION E S.

9' « TVT^''^'* f'*P"''fi'^*" corporit continentis , nec ali-

L\ (]Hod corftu continens eil vacmm. Nota,
quod Ariftoteles i .Meteororum cap.i. dicic,qa6d
oporcec hunc mundum inferiorem contiguum
eue lationibus fuperioribus ,vt inde tota eius
virtus gubernetur. Ex quo fequitur per natura-
lem potentiam , vacuum dari non pofte : nam
conciguicas partium vniuerfi eft maxime necef-
faria ad nacuralem rerum inferiorum conferua-
tionem ; fi autem daretur vacuum, non eftet hu-
iufmodi contiguitas , atque adeo necrerum in-
feriorum conferuatio : & ratio ftat in hoc, qu6d
ciim agens,& patiens in natura, vel per fe,vel per
aliud fint approximata , fequicur quod fialiquid
debeat inferius conferuari virtutealicuiusPla-
netz joporret qu6d Planecaprim6difponac , &
alceret , acrem , quod fieri haud poiTet , fi dare-
tur vacuum.
10. b Prima expmentia efi deaqua afiendente ^&c.
Nota , qu6d ex iftis experientiis apparet , qu6d
non poteft corpus ingredi, nifi aliud egrediatur,
& e comra : qaare fi extrema vafis , feu loci finc

debilia, ftatim iunguntur , ne detur vacuum;
quod apparet in vtre,& in acrc. Si ver6 excrcma
fint fortia, corpus nequit egredi , njfi alia ingre-
diantur ,&econcra; & ad egredbm ficmagnus
impecus,& rumpicuraliquando continens : qua-
re farpc rumpuncur bombardx : quia non ica fa-
cileab acre repleri puifunr ignc fortifiime egre-
diente. Hinc etiam apparet , quare fi dctur vas
aqua plenum, cuius fiipremum foramcn claufum
fit, infcriiifque aperiacur , aqua non defcendec
per illud : quia cunc darccur vacuum iuxca larera
vafis fuperiora , eo quod diiHculter poceft ibi
aliud corpusincrareaquaeft^usa. Appareccciami
qo6d mocus rei grauis furfum, lcuifque deorfum
ad euicandum vacuum, non violentus , fed natu-
raliseft, nonfolum vt aliqui dicunt fecundum
nacuram vniuerfalem , & communem : quia bo-
num commune przponderac parriculari ; fcd
eriam fecundum parcicularem naturam huius
grauis,vel huius leuis: cuius racio eft ; quia Dcus
ad rcrnm conferuacionem contulit iliis appcti-
tumad mutuam coniun£tionem , ne detar va-
cuum; eftquehuiufmodi appetitus in omnibus
rebus ita vigens , quod nulli alia vi natucali
prorfus impediri valct:& hoc intendit Atiftoce-
les illis verbis : Oportet mundttm inferiorem ejfecon-
tigHum,(irc. Si enira res non eftenc concigu:E,coe-
loruminfluxum non rccipcrenc. Quamuisergo
grauitas fit quancicas inclinans rem grauem ad
rootum deorfum , & leuicas ad motum fuiTum:
forciorcamen eft huiufmodi appecitusad tuitan-
dum vacuum, & ad conciguicacem : quando crgo
xes fic mouencur, fecundum particularem carum
naturam moucncur ,& ficmocusnon violencus,
fed nacuralis eft.

c Licetperpotentiamnaturalem,&c. Nota,qu6d 1 !•
hxc conclufio non intelligicur de vacuo fccun-
dum antiquorum fenfum , airerentium vacuum
cfle fpatium illud dimenfionatum , quem locnm
appellabant corpore non rcplctum ; fcd iutelli-
gitur de vacuo , quod eft fpatium inccrccptum
intcr aliquas fuperficies nullo prorfus corpore
repletum ; vc fi Deus deftrueret elementa omnia,
nihilque remaneret incra orbes cceleftes , fpa-
tiumiliud vacuum eflct,& quod tale vacuum
per abfolutam Dci potcntiam dabile fit , pacet.
Quia ficut Deus creauit coclos , intra quos po-
fuit elementa , potuit etiam illos creare vacuos
fine elementis; & mod6 quodcumque corpus
intra illos cxiftens annihilare valet , ciim Deus
poifit quaccunque creat abfoluta , & efrentialiccc
diftin&a, quorum vnum non dcpendec ab alio,
fcparare, & fcparatim confcruare , & vnum con-
fcruare omnibus aliis annihilatis , & corrupcis:
fed ccclum & ifta inferiora fic fe habenc , qu6d
funt efrcncialiter diftinfta, & ca:!um ab iftis in-
ferioribus non dependec ; non videcur ergo im-
poffibile , quin DcuspofTcc faccre , qu6d a ccrra
vfque ad coelum non eflcc acr , nec «gnis, ncc ali-
quod aliud eorpus , & fi Dcus hoc faccret , le-
maneret vacuum infracoelum , ciim remaneret
fpatium non rcpletura corpore , apturo natum
repleri.

<1 Dicctjuid impoffibileeft fuperficiemvniutleua- li.
ri,&c. Nota,qu6d cafu illo admiiro , quia , cr fi
nacnralicer non poteft fieri ranca copulatio , quin
aqua , vel acr mcdient : nihilominus nuUa eft re-
pugnantia, quin Deus id poffic facere. Idcirco
admilfo cafu, refponder Paulus Venetus, quod fi
tabala illa incipic eleuari per vltimum non effe,

Z 4 im

272.

imraediati poft illud aer fubiii rootus replebic
fotutn fpatiutn. Scd falua rcaetentisl grauiflimi
(^odoris, crcdcrem hoc ficri non poflc.aliis da-
rctut motus fubitus acris per magnum fpatium,
quod rcpugnat naturx rerum, vt vidcbimus in 6.
huiiit. Ideo inquit loannes Canonicus,que)dna-
turaliter non poflet tabula fnpcrior dimoucri ab
inreriori,(] xqualicer vndiquc clcuarctur, fcd
fupcrjor trahcret fibi affixam inferiotem, qucm-
admodum acrcm attra(5lum a fiftula fcquitur fur-
fum aqua. Et huius rci rcftimonium eft , quod fi
quadratum corpus planifSmu fupcrponas aquar,
non poteris vniformiflime elcuare Hnc aliqua
violentia, & fi cleuctur, partes centralcs porpo-
ris plani infcquctnr aqua per tantum fpatium,
per quantum potcft acr locum ilium attingerc,
& rcplere ; & volcnti experiri hoc crit manife-
ilum. Si vcro ex vna partc incipias cleuare.nul-
laeft diflicuitas , quia tunc celcrrimc penctrat
vclociflimus acr.

EXPOSITIO TEXTVS.

1 » Q^Fnt atitem t quUam. Hoc cft fextumcapitu-

Teit. /j. Olum huius tradatus , in quo Philofophus
pftcndit vacuum non cfTc imbibitum , fcu im-
mixtum corporibus,& diuiditur ; quia primo re-
citat opinionem anciquorum cum ratione ipfo-
rum. Secundo improbat pofitioncmipforum:&:
tertic) foluit fuam rationem. Sccunda ibi : Si igi-
tttrrarHm, Tcrtia ibi : G^otiiam autem. Pofitioan-
tiquorum * crat, quod m corporibus naturalibus
cfrcnt qua;dam vgcuitates , vt pori omni corporc
pi iuati j quia nifi xta ciret, fequcrctur, quod non
pofll-t ficri condenfatio ; confetjucns eft falfum.
Et confcquentia probatur : quia in condcnfatio-
jic p.irces circumfercnciales approximantur ccn-
tralibus pat tibus ; tunc igitur, vel recipiuntur in
plcno , & tunc pcnetrant fc inuicem : vcl in va-
cuo,&; habcturpropofituu). Falfitas confcqucn-
tis piob.itiir duplicitet. Primo , quia nifi cflet
condcn(.ntio iion poflei fieri moiiis locahs , quia
iiludinquo fit niotus ccdic mobili; tunc vcl ali-
cubi fit condcnfatio; vcl tandcm oportct cochim
cxpclli. Sccundo ,c]uia fi ex ac.e fiacaqua , tunc
matcria , tjuT ptius eiat fub fornia acris, iam cft
condcnlata fiib minori quantitate , nifi dicatur,
qi.iod aUbi tantura de acre generatur aqua; quod
iion apparec neccirarium ; ideo oportet concedc-
r^ fieii condenfationcm.

lesc.So. Sii^hur i rainm.Hic imptobat:vndefcicndum,

qiiod fic ponentes erant bipat titi:vnde quidam •»
pofucrunt poros vacuos in corporibus ; ahj au-
tem pofuerunt "^ corpora cfTe commixta ex plc-
no, 6c vacuo. Primo, improbat primum modum.
Sccundo, fecundum ibi.
j.^ Sivoo rton fiparabile . Concraprimum argui-

tut , quia Ci ita clFct , fcqucrctur , quod vacuum
cllct diinenfio fcpatata , qua: reciperct aliam di-
nicnfioiicm infc ; quodclt falfum;quia tuncdi-
nicnlioncs penetrarent fe. Simihccr ctiam tunc
dimcnfio fcparata efTet locus,quod cft improba-
tumpriiis.

rctt. Si. '**» *'"'* J "«» feparabile. Improbat fccundum

modum quinquc rationibus. Secunda ibi: Dein-
<lc caufam mottn. Tcrtia ibi : Aiqui qualiter.Quit-
t a ibi : AmpUui. Qijinta ib* : Et manifeftum. Pri-
ma ratio, quia Ci ita cfTct, tunc fcqucretur, quod
v.iciium non cffct caufa oinnis motus localis;
confequcns eftfalfum, vi ipfi poncbant,quiadi-

Lib. I V. Phyficorum

cebant fi vacuum noneft,nDOCus localis nonef(.'
Confequcntia probatut:quia per eos vacuii etrec
caufa raritaci$,& raritas caufaleuitatis,& leuitas
caufa motus furfum , & pcr confequcns vacuum
cfTctcaufa foiius motus furfum. Sccund6,fcquc-
rctur ** qu6d vacuum non cffct caufamotuslo-
calis tanquara illud, in quo ficrct motus, fcd tan-
quam iilud, quod fimul fcrtetur cum mobili , &
cfTct caufa motus. Tcrti6 , fcquetctur, qu6d va-
cuum moucretur localitcr, quod cft faifiim:quia
tunc vacui circt locns. Itcm ,cum vacuum non
fit corpus,non apparet qualitcr mouerctur.Con-
fequentia probatur, quia moto corporc.moucn-
turomnia cx quibus eft corpus; mod6 per te
corpus eomponiturcx vacuo tanquam cx patcc:
crgo. Quarto, 4 fcqucrctur quod nulia efTet cau- jcxt. %%.
fa motus dcorfum : quia fi cnfct aliqua , maximc
ciret plenum , ex quo vacuum cft caufa motus
furfum ; fcd hoc non , quia tunc nihil cfret fim-
picx icue , nifi purum vacuum. Quinto, fcque-
rctur quod vacuum mouctetur fubit6 locaiiter,
quodcftimpofEbiic. Et confcquentiaprobatur;
quia nuilacft proportio vacuiad plenum in rari-
tate,& denfitatc : igitur ncc raotus vnius ad mo-
tumaltcrius: fcd motuspieni furfura fit fuccef-
fiuc : igitur motus vacui fit fubit6.

Sluoniam ^ autem. Hic foiuit rationcmprius j ^^
addudam ; & prim6 repctit cam. Secund6 foiuit jext. «3.
ibi : Nos autem dicimtu. Prima pars iegcnda cft dc
verbo ad vcrbum,ficut priina pars capituli.

Nosautem 6 dicimiH. Hic foluit didam ratio- Tcxt. 84.
nem ; & primo prasmittit quatuor fuppofitiones.
Secundo applicateas ad foiutionem di£lac tatio-
nis ; & tercio declarat fuam folutionem pcr
exempla. Sccundaibi: £/?4«fr>».Tcrtiaibi:.i^<«-
Tiifeftumautemeii Prima fuppofitio cft,qu6d ca-
dcm cft materia contrariotum, vt eadcm eft ma-
tcriaqua: primo eftcalida, &: poftca frigida. Se-
cunda fuppofino, qu6d ex co quod cft in poten-
tia talc, vcl tantum, fit actu tale, vcl tancum finc
aducncu alicuius ab cxtrinfcco, quod adlu eft ca-
le, vel tantum. Patet , quia forma? ,& dilpofitio-
ncs non eucniunt paffo ab extrinfcco , fcd cdu-
cuntur dc potcntia matcria; per agens. Tettia
fuppofitio , quod materia non cft fcparabilis k
difpoficionibus cdudis dcpoccnciamaceris. Ec
quarta, quod matcria eft altcra natura ab huiuf-
modi difpofitionibus ; tuncrcpccitpiimamfup-
pofitioncm, & patet in iittera.

Eft autem. Hic foiuicdiaam rationem. Vbi l<».
notandum , quod antiqui poncbant dupiiccm Ofinhdam
modum,quo pofribilceftfieri condenfationem. ^''* ""''
Prima opinio ' pofuit,qu6d in corpore conden- Tondi7r*ti»'
fabili , fnnt quidam pori vacui, in quos ccdunt ne.
partes circumfercntialcs corporis.quod conden-
fatur : & ideo poncbant , qu6d in acrc cflcnt du-
pliccs partcs , quarum quxdam efVent quarum
quarlibct pats eft acr,fed cft vacuum. Alia opinio
pofuic, quod in rarefadlione efk elongatio par-
tiumcorpotispcraducntumvacuiabcxtrinfcco,
fcdin condenfarionc eft approximatio partiuin
pet reccfrum vacui ab illo corporc. Tuncponit
AriHotelesfolutionem , qua: cft contraria iftis dua-
busopinionibus ,dicens, quodnec cft ibi va-
cuum interclufum, ncc vacuum aducnicns ab ex-
trinfcco , fcd materia , qux priiis eratadluma-
gna , & in potcntia pat ua , fit poftca adlu par-
ua , fine aduentu alicuius vacuitacis ab cx-
trinfcco , finc ctiam vacuo inccrclufo intec
partes mobilis : quia cotum corpus eft conti-

nuum

Qu^ftio XIII.

^73

nuum per priuationem vacuitatis.
Ij, ManifeBumttHtem efi.Hic declarit folutionetn

pcr exempla , & runt quatuor : & quint6 repetit
tertium,& fcxto recapitulat. Secundum ibi : Sie
& ex CMlido. Tertium ibi : Sicut neqne tnMorit.
Quartum ibi : Neqne eft nccipere. Quintum ibi:
Gluare magnitudo , & paruitat. Sextum ibi : Ex
dicitt. Priinum excmplum cd-, quando exaqua
fiet acr , eadem materia , quae prius fuit fub for-
ma aqus , & fub magnitudioe aqus, illa eadem
non accipiens aliquid ab extrinfeco iameftfac^a
acr -, & ideo illud idcm quod materia prius erat
in pocencia, nuncfadlaeft in adUi. Secundum
exemplum : ^ quia Hcut ex minus calido debet
iieri magis calidum, eadem ratione materia,quae
priusin potentia fuitmagiscalida,iitadu ma-
gis ealidaHneaduentualicuius maioriscalidita-
tis ab extrinfeco. Tertium exemplum : quia por-
tio S maioris circuli per incuruationem , poteH:
iieri portio minoris circuli Hne incuruatione ad-
dita ab excrinfeco. Quartum exemplum:quia in
icintilla non efl: accipere aliquam partem,in qua

I4efi lux. non e(l caliditas & albedo , iicut etiam non eft
acciperealiquam partem quz eft vacua:quiaiam
illanonedcalida, &alba, & iicuteftinomni-
bus iftis exemplis, ita etiam cft deraro,& denfo^
quod denfum poceft fieri rarum Hne aduentu va-
cuicatis ab extrinfeco , & e contra fine expulHo-

Text. 8y. ne vacuitaris. §lti*arey (fr magnitudo , recolligit
rercium exemplum applicando ad propofitum.

Tcit. 8^. £t tuiic ibi : Ex 8 di^u, recapitulat quod cx di-
dlis manifeftum eft , quod vacuum non eft ali-
quod corpus feparacum, ncceiiamcommixcum
corporibus,nifiaIiquis velit abuti hoc nomine
vacHum.

A NNOTATIO N E S.

l8. * l)0/iV/fl4«/^*or«OTfr4*,c^f. Nota,qu6d praE-
1 tcr Anaxagoram dicentem vacuum efle, &
prxter opinioncm Pythagorx ponentem va-
cuum fpacium feparatum i^corporibus jfuit ter-
opinh De- tia opinio Democriii, & quorundam aliornm di-
tnccrit, d* centium vacuum cffc corporibus imbibitum , &
hoc propter rarefaAioncm , & condcnfationem;
putabant enim quod fccundum qu6d vacui plos,
niinufve cftet in corpore , rarius eflct , aut den-
fius.vt fpongia, aur pumex eflct rarior, quia plus
habet vacui ; lignum vero aut lapis minus , quia
minus habet vacui. Sublati autem raritate , &
denfitate rerura , duo infcrebant abfurda. Pri-
mum inferebat Xuthus Philofophus , ex motu
locali , nempc , quod non contingcret aliquid
moueri localitet motu redo, nifi totum vniuer-
fum mouereiur : corpus cnim, quod mouetur
motu redlo, pellit aliud corpus fibi aeqnale extra
fuum locum,& ficdeinceps,quoufque coelum
pcllatur furfum. Nam C\ acr ^ loco , quem cor-
pus motum intrat , non condenfaretur cum cir-
cumftanti,nccefle cft vt ille moueat alium aerem,
& ille alium vfque ad ccelum,quc)d proinde mo-
tu illo fludluabit , vt terra commouetur airre in-
rusmoto. Alterum incommodum inferebantex
generacione rquianififiat condenfatio, nonerit
generatio nifi squalis , videlicet , quod quoties
ex aqua, verbi gratia , generatur acr.neccfTarium
eflet ex alio tanto aere , quantus htc gignitur«
tantundem aquae alibi generari, quantum-hic
corrumpitur. Quando enim ex aqua generatur
acr,illeacr maiorem locum occnpat,quara aqua,

ez qua genitus eft : nam ex vno pagillo aqua;
fiunt decem acris : ergo vel rorum vniuerfum
occupat maiorem locum, qu<km prius ; vel opor-
tet qu6d tantundem de acre conucrtatur alibi in
aquam , & ifta vocatur generatio a:qualis. Ad
euitandum ergo huiufmodi incommoda, necefTe
eftponere condcnfationem , & rarefadbionem
circumftantium locorum ,atque adco vacuum.
^ Vnde tjuidam pofueruntporosvacuoiincorpori- I^,
hue,(^c. Nota , quod quidam poncbant vacuum
intra corpora commifceri ,quemadmodum po-
nebat Pythagoras vacuum extra corpora ; nera-
pc quod inter fingulas particulas corporis ( quas
Democritus appellabat atomos ) interciperentur
fpatia fitu fcparata ab ipfis particulis ; puca di-
menfiones infenfibiles vacuas corpore phyfico;
& hic fenfus , vc ex textu Ariftotelis colligitur,
erat intentus a Democrito.
^ u4!if autem pofuerunt corpora ejfe cammixta,&e.
Nota , quod hic modus dicendi varie explicatur.
Nam Philoponus vult ,quQd intelligcrct vacui-
rates iftas in cumulo , verbi gratii , granorum
milij orbicnlarium, qus funt fibi contigua , & fe
tangentia in pundlis , vt fphacra tangit fphaeram;
fed funt nihilominus.vacuitatesinaliis partibus,
quibus non fe iangunt;& hic modus dicendi dif-
fert k primo : quia fecundum primum , eflcnt ta-
lia fpatia,quae poflent rccipere alios atomos fimi-
le$,fed penes tecundum nonpoflunthuiufmodi
fpatia firaiies atomos recipere.vr fi trcs, aut qua-
tuor glubos fc tangentcs dilponas, non poflct in
vacuitate intercepta aliusglobusrecipi. Verum
non vidctur ifta efTemens Arirtotelis. Nam hic
modus dicendi coincideretcum fuperiori, fiqui-
dem admittit vacuum fcparaturo ,id eft, dimen-
fiones vacuas corpore phyfico. Atque adeo fe-
cundus modus ficforte venit intelligendus,qu6d
illsdimenfionesetrentfimulconfpecfa:cumato-
mis , & penecraciue fe habcntcs cum illis;ita
qu6d in corporibus nullum vacuum fitfcpara-
tum fecundiim locum a pleno ; fed quxlibet pars
quiditatiua corporis fit mixta ex pleno , & va-
coo , dicerenturque dimenfiones illae vacuz re-
fpediuc ; vt vbi plus eflet illarum, & minus ato-
morum, corpus etTet rarius : vbi ver6 minus illa-
rum, & plures atomi, cfTet denfius.
^ Secundo ,fe<puretttr tjuod •vacuum non effet caufa i o.
mottu l»ealu,&e. Nota.quod Aiiftotelcsdeducic
adhoc, quod vacuum nonelfct caufa motus tan-
quam locus , fed tanquam vas , nam locus in rei
veritare eft caufa quodammodo finalis mocus
naturalis , tanquam quid immobile fixum in ali-
quo pundlo , in quo conferuantur res naturales:
at dimenfioncs iftae non eflent locus immobilis,
fcdqux mouerentur fimul cum corpore,quafi
corpus ipfum deferentes , ficuti vtres furfuni
fublati dcfcrunt fecum vinum.
c Prima opinie pofuit,&c. Nota , qu6d antiqui
cenfebant ( vt hic infinuat Ariftoteles ) rarefa-
^bionero fieri per hoc, qu6d rei, quae rarefit ,ali-
quid ab extrinfeco aducniret , quo fit roaior : &
condenfationera per hoc, qu6d aliquid ei adimi-
tur , quo fit minor. Quod dupliciter exponitur:
nam S. Thora. & Paulus Venetus, & alij iuniores
intelligunt , dcnfitatem fieri fecundiim antiquos
per hoc, qu6d aliqux partes corporis ab extrin-
feco aduenirenc ad replendum vacua , qus erant
in corpore ; & raritacem per hoc , qu6d illa cor-
pora expellerencur. Ita qu6d imaginabantur,
rarefadiionem ficri per aduentam vacui abex-

trinfeco,

tl.

274

tdafeco , quod coromifcetur corpoci > acque ica
corpus fieri tnaius > grauius > & plenius. Dcnfa-
tionem ver6 lieri perexitum talis Tacui ab illo
corpore. Et haec expontio eft fecundus modus
dicendi, quem notat hic Scotus. Sed fortc non
il^tcUigebant ( vt ait Philoponus) niH quod rari-
tas (ieret per hoc, quodcorpus, quod rarefir,ira-
biberct ab extrinfeco plures vacuitatcs jappclla-
bant cnim vacuum dimennones illasMathema-
ticas abftradlasikcorporej & quanto pius illa-
«im crat in corporc jminufquc ddcorporeitaie,
erat carius ; & c conucrfo in dcnntalepcUeban-
tur illa: dimennoncs,& conftcingebantur pattcs
corporis. Imaginabantiir enim rarefadlioncm
fieri per eiongationcm partium corporis natora-
jis aduenientibus inter eas quibufiJam vacuitati-
bus : & condcnfationcm ficri per appropinqua-
tioncm partiitm in didtas vacuitates reccptarum,
yeluci ,cum fpongia bibit aquam tumefcit , qu&
pulsa, conilringittir i & hiceftptimusmodusdi-
cendi hic ab Scoto afllgnatus.
( SecundHtn exemflHm,(*rc. Noia, quod excm-
plum hoc fic eil intclligendum ; quod Hcut cum
frigidum iit cah^dum , nihil additur fubftantix,
vcl matcrix fubicAi ; fed idcm fubiedum , quod
prius erat fub vna forma , fit fub alia ad quam
erat in potcntia; ita calidum fit magiscalidum
pcr folam intenfionem format in eodem fubie-
€to , atque eodcm modo rarum fit magis rcrum
per hoc.quod idem fubiedum acquiric maiorem
extenfionem ; non quz vcnit ab extrinfcco , fed
quae educitur dc potentia fui fubicfti.Cum enira
ex minus calido fit magis calidum , nulla pars efl
calida in magis calido, qux non efl calida in mi-
nus calido , imm6 ex calido fit magis calidum,
nullo fadlo calido in materia, quod non efTct ca-
iidum, quando crat minus calidum.
* ^'* portio maioru circuli,&c. Nota>qu6d hoc
exemplum potcflbifariamintclligi. Prjmo mo-
do, (i fphzra folida lignea magna artc tornatili,
fiat minor; tunctenendo quantitatem diftingui
^ fe quanta noua fuperfictcs producitut in adu,
qus educitur de potentia materix. Alio modo Ci
virgacuruafaciensmagnum circulum,contraha-
tur in minoremcirculum , tunc nulla iuperficies
producitur noua ; fed folum fit mmor figura:
vtrouis modo fiac, nulla pars circuli incuruatur,
quae antea non erat curua , neque aliqua pars in-
curuatur ,alia vero non,fed cijm omnesefrent
curuz efitciuntur magis curus.

Lib. I V. Phyficorum

I»

Q_v M s r 1 o XIV.

ytrumfaffbile fit aliquid rarefieriy
ijel condenfari ?

Atiftot. emf.ii. text. 84. Simplic. Themift. Auerroes ihii.
Auguflin. /n c^tegoriU esp. 1 1. D. Dam^fcen. i» fuis Phy-
fit. cap.ii.. D- Thom. /»5.14 (^ }. par. qu/tfl. 77. »rtx.
<tr I. t. qutft.^i. Mrtx.f^ l.l.5«</?.l./»ff. J. Albci.trAa.
i. «4^.10. Gotfredusf«»<//.it. }«*/?.}. Scocusi» ^.difl.
it.qudft.^. Mitfil. ijutft. 9. »rt.x. Baffol. qutft.^. art.i.
Hifpalcn. in i.di/l. 18. qutft. i. Durandns qu*ft. i. Ca-
preolas Jift.1%. fM«/{.i. Argent. qutfi.vnitA.art.^. Son-
cipas 8. Metaph. qutft. 17. Conirabric.i.'/r/w»^«f. t»p,
i.ifutft. 17. Compluten. ibid. d$^.y. qu*ft. t.'Roccus 4.
Phyliciqutft, 10. (^ 11.

J^^ R G V j T V R primo qu6d non ; quia fi ali-
^lpquidporcfl condenfari , fequitur quod cx
yUQ pugillo terrqc polTiint ficri ccntum aqua:;

confequcns efl falfum , vt patet fecuHdo de Gent-
rMiane ,tixt. ^7. quia ibidem dicit Philofophus
quod ex vno pugillo ccrrz folum poirunt ficri
dccem aqua:, & cx vno aqux deccm ai;ris. Con-
fcquentia probacur , pofito , qu6d decem pugilli
terrx condenfencur ad vnum : quiacum ex quo-
libet illocum decem pec fe fumptocum pofsinc
ficri decem pugiili aqux,fequitur qu6d ex eo ge-
ncrabuntur centum pugilli aqux.

Secundo , fequerctur quod fubii6 pofTct fieri
motus localis; confequens efl impofIibile,vt pa-
ter in ijlo ^uarto , text. ji. & 6. huiiu , text. i6.
Confcquentia probatur , quia quando tota alte-
ratio prxuia ad condcnfationem , cfl completaj
tunc in inflanti tcrminantc altcrationcm fit con-
dcnfatio, modo condcnfatio cll cum tnotu locali
partiumcircumfercntialium ad ceutrales.

Terti6 , fequeretiir quod in condcnfationc
parces propinquiusiaccrcnt,qu^m prius; confc-
quense(limpofIibilc,qi'.iaantecondenrationem
partes erant fibi inuiccm immcdiatae; mod6ni-
hil potefleffe propinquius alteri , quam fi eiret
fibi immediatum. Confequentia probatur , quia
condenfatioefl appropinquatio partium corpo-
ris condenfaci , quia illx parces iacent in niinori
ioco, qu^in priiis.

QuartOjfequeretur qu6d aliquod per fe totum ^,

fimul rarcfieret , & condenfaretur ; confequens
efl impoflibile , quia raref^dio , & condenfatio
funt motas contcarij, mod6 impoflibilc cfl idem
per fe toium moueci motibus contrariis.

Quintf^, li aliquid poffet rarcfieri fecundum
fe , Sc quamlibct partcm fui ; tunc fcqucrctuc
qu6d omncs partcs corporis rarefadli ab inuicem
difconcinuaccntur; confcqucns eft impoflibile,
quia tunc cominuum cdet diuifum in infinitum.
Confequcntia ptobatur, quia tunc parccs illx
clongarentur ab inuiccm.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem inifio^.
infine traclattu de vACHOytext. 84 Dciftaquxftio-
nc funt multc viz ccfpondenii^. Vna opinio po- opinionet dt
fuit, qu6d condenfatio fit pec ingreffum partium ""^"/««'o-
coiporis condenfabilis in quafdam vacuitatcs ^^^O-raref»'
inrcn iufas intra pactcs corporis condcnfabilis;
fcd ra.cfadio fir pcr gencrationcm huiufmodi
vacuitatum. Contra iftam opinioncm polliint
adduci omnes rationcs, quibus probatum efl im-
p oflibilc cfle vacuum.

Sccunda via ponit , quodcondcnfatio fitpec 3,
cxitum corporis fubtilioris a corpore condenfa-
bili , & rarefaftio per introitum huiufmodi cor-
poris fubtilioris ; ficuc apparct de fpongia , qua:
condcnfacurpcrcxpulfioncm acris, & rarefit pcc
intcoitum acris, vel aquz. Contra iftam opinio-
nem arguitur : quia fi omnis condenfatio ,& ra-
rcfaftio fierent per iftum modum, tunc fcqucrc-
tur, quod nullum cflct corpus vniformc,nifi cor-
pus fimpliciflimam , vcl fubtiliffimum ; confe-
qucns cfi falfum : quia multi lapides , & mctalla
funt cocpora vniformia.Confequcntia ptobatur;
quiacunctalc corpus non pofrct condenfari pcc
exitum fubtilioriscorporis : quia in ipfo non cft
corpusfubtilius, cum fit vniformc pcrtotum.

Tcrtiaopinio eft, quod condcnfatio fit per
peneirationcm partium cotporis, acpcringtef-
Aim corporum circumfercntialium in eodom
fitu cum partibus CPiuralibus , & cum non con-
tingar corpus quodlibet coiidcnfari ; ita in qua-
libet fpcciccftdare ccrtHmgradum, vltraqu6d
fion poteft condcnfaci aliquod indiuiduum in

illa

QUcBftio XIV.

4-

Ctndtnfatio
fj» rarefkBio
ftudfu.

CcnJenftUit
*fi triflex.

Ctndenfatio-
ntmqMtmtdt
JUri ctruin-
t»t.

illa rpecie ; ita (imilicer comingit corpora fe in-
uicem penetrare, fed nonquzlibet, fedqaantum
contingit fieri condenfationem ; & e conuerfo
rarefaaio fit per exitum vnius partis corporis
condenfati ab alia parte. Sed contra iftam opi-
nionera arguitur , quia cunc fequeretur , qaod
acr non poHet rarcfieri , cuius noUa pars pene-
craret aliam partem j confequens eft falfum:quia
ex illo aerc potcft fieri ignis. Confequentiapro-
batur: quia rarefadliofit folum per exitum vnios
parris rarefadlibilis corporis ab alia parce,qux fe
inuicem penecrabant prius. Secund6,quia (i duo
corporapoftent feinuicem penetrare fic per con-
denfationem , fequererut qu6d eadem ratione
cria , vel quatuor ,imm6 infinita,vt probac Ati-
ftoteles in ifio 4. text. 5 y .

Iftis dimifHs, notandum,qu6d cmden/ktio * di-
citur , ^uando Mlitjuod cerput fit minus firu rtctffu
alictdut fartis alrto; Sc rarefaEHo dicitur , tjuando
aliqmd corpmfu maiw non adutnientt aliquo alio ab
extrinfico; Sc in hoc differunt ab augroentatione,
& diminutione : nam augmentatio fit aduenien-
tc aliquo corporeo , & diminutio teccdcnte , vc
patec 1. tU Gtnerationt, fm.}8.

Secund6,notandura, quod tripliciter inaeni-
cur condenfatio ; quzdam violenta, qux fit pcc
folam compreflionem corporis condcnfati ; vt fi
comprimatur cerra. Alio raodo fic condenfatio
roediante alteratione przuia fine generatione.Ec
certio raodo mediante generatione-

Tunc ponuntur conclufiones. Primaeftifta.
PoQibile eft aliquid condenfari per folara com-
prefllonem, nullaalii mutatiOnc fadta, qu« fci-
licet fit prxuiaad illam condenfationem. Proba-
cur , qiiia nifi ita eftet , fequeretur quod nullus
poflec ficri motus localis redus ; confequens eft
contra experientiam : & confequentia probatur:
quia mcdium , in quo fit huiufraodi motus.ced/c
mobili , aliter eftct penetratio corporura. Tunc
igitur vel cedit condenfandopercomprefllonem
roobilis, & habetur propofitum,aut vnumaliud
corpus cedit illi , & tertium illi , & fic vfquc ad
coelura, quod eft impoflibile} quia vel coclum
cedcret , aut illud corpus cedens penetraret coc-
pus coeli , quorura vtrumqueeftimpofllbile.

Secunda conclufio. Poffibile eft aliquod cor-
pus condenfari per alterationem fine generatio-
ne. Probatur , quia fi capiatur phiala vitrea , &
calefiat in igne ; deinde ponatut ftatim os phials
inaqua , cum culo furfum , apparebit manifefte,
quod acr condenfatur per alterationem k frigi-
do, & quantum acr condenfatur , tantum afcen-
dit aqua , ne fiat vacuum. Secunda experientia
eft, n fupra puteum buIIientem,^quoeleuantur
fumi , ponatur vnum corpus frigidum , vt lapis,
vel metallura , illi fumi conuertentur in aquam.
Terci6 pacet in i.& 1. Mtttororum^txt.iC. & 17.
vbi pcr hoc, qu6d aer infpiflatur ^ frigiditatc,
dantur caufz plurium irapreiEonum.

Tcrtia conclufio. Poflibile eft fieri condenfa-
tionem mediance alceratione pra;uia, & genera-
tione. Probatnr ; quia aliter feqaeretur, quod ex
elemento rariori non poftet fieti elementum
denfius, quod eft falfnm , vt patet 1. de Genera-
tione. Sed dubitatur prim6 de modo condenfa-
tionis, qualicer fiac , fcilicet per corporuro pene-
trationem , aut alio modo. R.efpendetur qu6d ^
condenfatio fic per hoc , qu6d partes propin-
quius iacent, quiim prius ; & hoc non eft verum
de partibus immediatis ; fed quzlibet partes mc-

diatae propinqaius iacenc , qti^m ante ; & ide6
qoibafcumque duobus pun^is fignatis in coc-
pore condenfaco,illa funcad inuicem propin-
quiora,quam eranc prius ante condenfacionem.

Secund6 dubitatur : an per condenfationcra
aliquid deperditur, vel non; ( &eodcm mudo
dubitaretur, an per rarefadionem aliquid acqui-
ratur.) Refpondetur diuerfimodc fecundum di-
uerfitatcm opinantium de quantitate. Qu6d d
quantitas ponatur res diftinda \ fubftantia , &
qualitate, ita vt quanticas fit dimenfio,mediante
qua aliquid eft extenfum , ficut albedu eft quali-
tas, mediante qua aliquid eft album, tunc dicen-
dum eft , qu6d in rarefadione acquiritur noua
quanticas,& in condenfatione deperditur. Sed
fi ponatur quod omnis quanticas fit fubftantia,
vel qualitas , tunc non eft nccefTe quod in con-
denfatione aliquid deperdatur, aut qu6d in rare-
fadione aliquid acquiratur.

Et fi obiiciatur, fuppofito , quod qnantitas fic
res diftin&a , & aliquod corpus rarcfiat ad du-
plum ; fequitut qu6d duo corpora erunt nmul,
fciiicct ,quantitasprzexiftens , & quantitas dc
nouo adueniens : quia Ci alicubi eflet quantitas
prsexiftens , vbi non eflet fuperueniens , iara il-
lud corpus fccundura fctotura non fuifTet rare-
fadlum. Refpondetur altero <= doorum modo-
rum , fcilicet , qu6d vel in rarefa6lione eft con-
tinue alia ,& alia quantitas : vel concedendo,
quodillsquantitaies fimul manent : &tanc di-
citur, qa6d impofEbile eft plura corpora efTe fi-
mul , qua; non faciant maiorero extenfioncra,
quim ante ; fed fi faciant maioEcm extenfionero»
non eft inconueniens.

Ad rationes.Ad ptimamdicitur,qu6d Arifto-
tcles in 2. de Generatione , text. 37. intelligic
quod ex vno pugillo terrz exiftentis in fua na-
turali difpoficione , fiant decem aquz : & poteft
dici , quod terra non poteft in tantum conden-
fari.

Ad fecundam, negatur confcquentia. Ad pro-
bationera dico ,qu6d non fit condenf^tiofoliim
in inftanti terminantealtcrationem,fed fucceffi-
uc fit condcnfatio, quemadmodum & fucccIEue
fic alteratio, quam confequitur.

Ad tertiam, concedo de paitibus roediatis, &
non imracdiatis.

Ad quartanj , negatur confequentia. Vnde fi
aliqua coluranain tantura tarefierct fecundum
longura,in quantum cennaheretur fecundum
latum, & profundum, non dicerecur propric ra-
refieri, nec etiam condenfari ; fcd continuc ma-
ncrer tantum quantum erat ancc,& idc6dici-
cur quod cafus eft impoIEbilis.

Adquincam , negaturcenfcquentia; fed cor-
pus rarefit cx eo, quod corporis immediata; par-
ccs plus diftanc quam ptius.

ANNOTATIONES.

a A^ Ondenfati» dicitur quando aliquod corp/Uy
V-/ &c. Nota primo, quod quidam funt opi-
nati condenfationcm , & tarefadionem non di-
ftingui k dcnfitate & raritate; & qu6d raritas , &
denfitas non diftinguuntur 3i corpore raro,&
denfo. Quod fic probabani ; fi raritas diftingua-
cur It corpore raro , & denficas a corporc dcn-
fo,oporccc quod fintqualitatcs, vel quantita-
ces ; non func quantitates , quia tunc quantitas
de generc Quantitatis reciperet aiiam quautita-

tem:

8.

Ctndtnfatl»
f^ r»rtf*3i»
ftcidkm »ti-
quts ntn di-
flingMunlur
m denfitate,
^ raritMtt,

Z76

Lib. I V. Phyficorum

9'

C*ndinf»tlo

Kar*fk3io
fumtur tri-
flieitfr.

7» r»r*f<i'
fHoni funt
fres mut4-
fi»»*t.

|0-

«em { ()uod fic opinantes. neganc , n^c funt qua-
litates totiiliter diftindae ; quia impollibile eft
aliquididem numero tranfire de minori quantl-
tate ih maiorem, niCi aliqaid rarefiat, Sc non po-
teft rarefieri.nifi per raritatem c & tamen aliquid
ben^ de minori poteft fieri maius, Hnehoc qu^
recrpiat aliqnam qualitatem pmnmo diftin^S ab
ao cuius eft.Sed contra hanc fentencia Cic arguo;
impoffibile eft duo contraria eiTe eadem ; rarum,
& denfum funt contraria : crgo non funt eadem,
^aior patet : quia aliis fequeretur, qu6d termi-
nasa^Ho , 8c tetminus ad ^uem motus in eodem
jfe compaterentur, & per confequensidem pofTet
(imul efTe in tetmino «i^mo,^!: in termino dd <jtum,
Ec Ci dicatur, qu6d ratum , & denfum non func
conttaria rerum , fed bene funt contraria termi-
jiorum : hzc eft fuga fiGti. : qnia tetminis nulla
proprietas contrariorum conuenit, niH ex fua
impofitione, feu (ignificatione ,qu« eft \ voIun>
tate noftra. Abfurduni autem videtur, qudd in-
tec rarum & denfum nulla fit contratietas , nifi \
voluntate noftra : & fiifla eft illa eontrarietas
vocum , vel rationum fignificandi , cui non cor-
refpondet fundamentum in re. Vnde in vanum
laborafTcnt antiqui Philofophi, ponentes rarita-
cem, & denfitatem medij cfie caufam velocitatis,
yel tarditatis motus;fi non fint realiter nifi ipfum
medium, vel termini contrarij.

Ide6 dico prim6, qu6d condenfatio poteft bi-
fatiam accipi : vno modo communiter pro omni
motu ,quieft ^ magis extetifoad minusexten-
fum , fiue fiat per deperditioncm materix , fiue
non:5c fic diminutio eft condenfatio.Altero mo-
do accipitur pro motu , qui eft \ magis exienfo
ad minus extenfutii fine depetditione tiiateris;
£c hoc fiue praccedat alteratio , fiue non. Tenio
accipitur proptiiflime pro motu , qui eft k magis
extenfo ad min^s extenfum, fine deperditione
materiae & praEcedente alteratione , qus eft fri-
gefadbio. £t fimiliter tittfzStio poteft accipi tti-
pliciter : vno modo communiter pro omni mo-
tu, qui eft<t minusextenfo ad magis extenfum,
fiue addatur nouamateria, fiue non. Sccund6
modopropric pro tali motu fine additione nouae
materi«,& hoc fiue pra:cedente alteratione,'fiue
non. Teitio proptiifiime , pro motu k minus ex-
tenfo ad magis extenfum, fine additione nouz
tnateriae , & mediante alteratione , quac eft cale-
fadlio.

Dico fecundd , qu6d in rarefadione.proprie
di6ta confiderandat funt tres mutationes. Ptima
eft rautatio localis partium actis , vel alterius
cofporis rarefadlibilis. Secunda eft mutatio lo-
calis , quae eft elongatio partium rarefa6libilium
ab inuicem. Tertiaeft per quam acquiritucma-
ior excenfio cotpotis tatefa^ibilis.

Dico terti6, quod in rarefa^ione propriifllme
A1&.3. concurrunt quatuot mutationes. Prima eft
calefaiflio tarefaAibilis , quz pro tetminohabec
caliditatem. Secunda^ft ratefa6bio,quae pro ter-
mino habet tatitatem. Tertia eft augmentatio
communitet di6la , quae habet pro tetmino ma-
iotem quantitatem , vcl maiorem extenfionem
quantitatis. Quatra eft matatio localii , pat tes
enim tatefadibilis acquirunc alium , & alium
fitum.

Ex his fequitutprim6 , qu6d condenfatio eft
motus ad denfitatem , & tatefaftioad raritatem,
raritasautem, &denfitas qualitates funtj dici-
(urqup r4rHm quod parttra materi* fub quantim*

multkm extenfa corttinet : denfum ver6 quoi muhum
eU materia , fuh ^uantitate paritm exttnfa contintt,
Maior autem extenfio , qus inuenitut in rarefa-
dione vttCim fit quantitas de nouo acquifita
necne, eft maxima dubitatio.

$ecund6 , fequitur qu6d rarefaftio prouenic
^ calore , calefadio enim eft caufa rarefadionis,
& frigefaAio denfationis , mbtus etiam localis
eft caufacondenfationis \ ex nimia enim pattium
compteflione fitaliquando denfatio , atque ita
acr, ex vencorum motu condenfatut, quo ceflan-
te rarefit.

*> Condenfatio fit ftr hee , ^uodpartes propinquiits "•
iaeenti &'• Nota, qu6d per condenfationem pat-
tes non e$ciuntat fibi propinquiores, qu^m an-
t^ , in ordine ad fe inuicem : quia feraper func
concinuz( fed in ordine ad locunv, & fimilitet
per rarefadlionem parteseificiuntur diftantiores
in ordine ad locum,& non in ordine ad fe. Nara
in rarefadtione non acquiritur noua quantitas»
neque in condenfationedepetditur, fcd acquiti-
tur nouus modus quantitatis, hoc eft , nouus or-
do pattium ad partes loci. Et ex hoc fequitur
ptim6, qu6d rarefa(flio non eft augmentatio,ne-
quecondenfatio eft diminutio : quia augmenta-
tio eft per fe motas ad quaniitatem , vt vult Ari-
ftoteles $.Phyficerumy text.iZ, Rarefa(ftio autem
non eft per fe motus ad quantitatem , fed per ac-
.cidens, vc docet Scotus in 4. d. 1 2. ^uaft. 4. in fi-
ne. Motusautem fpecificantur ^tcrmino perfe
ad quem, Sc noh ^ termino per accidens. Secun- -A^TJlMt
do , fcquitur qu6d rarefadio , & denfatio func
thotusad raritatem,& denfitatem, quae funtqua-
litates 8c fecundati6ad diuetfum modum quan-
titatis. Ptima pats huius confcdatij eft Scoti
loco proxime relatoj 8c fecunda cft etiam deeius
mentc.

* Reff>ondetttralteroduorummoderumy&c. Nota
qu6d Scotus hic tangit duplicem modum dicen-
di de tatefadione , quorum vnus eft Hcntici
Gandauen.& Matfilij , qui opinati funt , quod in
rarefa6lione acquiritur vna totalis quantitas , &
corrumpitur tota ptaecedens , & pet confequens
in ratefaAione eft continue alia , & ^ia quanti-
tas. Alteta eft opinio Butidani , quam aliqui di-
cunt efte etiam Scoti, quae affirmat , quod in ra-
refadione acquititur noua pars quantitatis fine
corruptione praecedentis : & ceite Scotus hic, &
fupt^ lib. I. qudH.Z. videtuteam fequi. Caeterum
quae fitScoti fententiacircahancmatetiam an-
notaui inquail. 8. huituprimi, & in ^.ftnt. tom. i.
diftinSi. 1 2. ijutft.4. art. 4. vide ibi,

EXPGSITIO TEXTVS.

COnfequens autem i eft adea , qua diila fitnt, I3'«
&c. Ifte eft tcttius tradatus huius quatti li- Text. «7.
bri,in quo Philofophus determinat de tcmporo
& diuiditutin fex capitula. In prinio difputat de
efi, & quiditate teropotis , & ipfius nunc. In fe-
cundo inquitit definitionem, quid fit tempus.In
tcrtio aflignac proprictatcstempotis. Inquarto
determinat de tempote per comparationem ad
illa, quae funt in tempore. In quinto completuc
detetminatio de quanticate tcmpoiis.Et in fexto
oftendit, qualitet tcmpus eft , & qualiter tempus
eft vnum. Sccundum ibi : Accipiendumeft auttm.
Tertiumibi : Maniftflumeftautem. Quattum ibi;
Quoniam autem temptu ef} menfiira. Quinturo ibi;
Jpfinn autem nunc. Etrextamibi, Dignumautem

cenj^itra

Qu^ftio XIV.

1

»3-

te«.88.

Text. 8?.

Text. »0.

H-

Tcxt. ji.

Text.si.

Text. 9h

cenfidirMionetSi. Primo pratmittk intenrum : fe-
cund6 profeqoitur ibi : SlHtd igUurommno nonfit.
Dicit qudd confequenter poftquam deterroina*
tum eft de loco , & de vacuo , nunc dcterminan-
dum eftde teropore : &fubiungitordinem,qu6d
primo determinandum eft de ipfo fecundum ra-
tiones extraneas, idefl:,diale£licas,& probabiles,
& poUea inquiretur veritas , fcilicet quac fit na-
ttnra tcmporis.

§iufid igitnr i omnino ninfit. Hic profequitur,
& primo difputat dc eJfei^Cvxt temporis,& ipfius
nunc. Secund6 de quantitate temporis , ibi:
^tUdsMtem efi ten^m. Iicm, primodifputatde
ejfe temporis. Secundo de ejfi ipfius nunc , ibi:
./imflius mutem. Prim6 probat dupliciccr , quod
tcmpus noo fit ; fecundo ibi : 4d htc MUtem. Pri-
ma ratio efl , quia illud totumnon eft, cuius
partes non funt ; fed partes lemporis non funt,
quia prxcetitum iam tranfiit , & futnrum non-
dum eft; ergo , &c. Secundo , quia 3 omne to'
cum eft diuifibile in aliquas partes , quaruro
omnes , aut qoafdam neceire eft efTe , fi iliud to-
tumfit; fednulla pars teniporis eft: quiafiali-
qua maximc efiet nunc : modo nunc cft pars tem-
poris, quia * pars menfurat , & componitfuum
totum i teropus vero non coiuponitur ex mtnc:
crgo , &c.

.Amplius 4utem 4 & ipfitmnunc. Hic difputat
de efe nunc ; & primo moucc quacftioncm ; fe-
cundd foluit ibi : Sitjuidem fimper. Quzftio,
quam mouet , eft ifta : Vttum nunc quod eft finis
prztetiti, &initium futuri,maneantidem pcr
t^um tempus, vel concinue fit aliud,& alind:&
dicit Ariftotcles quod iftud non eft facilc fcire.

Siquiiem fimper. Hic arguit ; & primo pro-
bat , quod nunc non fit concinuc aliud , & aliud.
Secundo , quod non maneat idcm pcr totum
terapus, ihixAtvero. Primaratioeftifta,qu6d
ficoncinuc eflec aliud, & aliud »«;;<: , tunc im-
poflSbile eflet duo nnnc cfTc fimul, nifi vnum tcm-
pus accipi^cur pro parce alcerius > modo confe-
qucns eft falfum : quiatunc.vcl corrumpcre-
tut nunc in eodcm nunc , in quo eft , vel in prz-
cedcnti, vel in fcqucnti;non in eodcm.quia
tunc fimul eftet , & non cftet , quod cft impofli-
bilc : nec in pra:cedenti , quia non potcft rctor-
qucti ad prsccdens : ncc in fcqucnti , quia vel
innunc fcquenci mediaco, vel iromcdiaco :non
immcdiaco, quia inftancia non funcinimediaca;
fi mediaco ; igicur »»nc illud durabat pcr tempus
incermedium , & pcr confequens non concinue
crataliud, &aliud.

At vevo neejue j femper. Probat quod non •»
mancat idem »««c,duplicitcr. Sccundo.ibi : j4m-
plitts fifimul. Pfima ratio : quia cuiunibct tem-
potis funt duo termini, fcilicet duonwnr, fiue
duo inftantia ; fed quslibet pars teropocis eft
tempus; igitut cuiuflibet part temporis erunt
duo inftancia , & per confcquens pcr nullura
tcmpus mancbit idero nunc^ fiue idem inftans.
Secundo fi 6 per totum cempus manetet idem
nunc , fcqucrccur,qu6d illa , qu« fuiflcnca mil-
le annis , fimul eftcnt cum illis , quae niinc funr,
vel cum illis , quz fucura etunt : verbi gratia,
quod Ariftocclcs , & Antichriftus elTcnt fimul,
quod eft impoflibile; & confequcncia pioba-
tqr , quia illafunt firoul , qiue func in eodem in-
ftanti.

QuidjMtem efttempus. Htc difputac dcqui-
ditate tcmporis. Vbi fcicndum qu6d antiqui
Scoti oper. Tom. J I.

'^77

erant tripartiti de tempore. Qtudam pofucrunr»
qu6d tcmpus efTct circulatib coeli ; alij autero
pofuerunt, quod tcmpuseft vltima fpha;ra ; &
alij, quod cemptis eft mocus. Ec primo impro-
bat priinam. Sccundo fccundam. £t tcrcio cer-
tiam. Secunda ibi : Vniuerfi mutem. Tertia ibi:
Ptftquam Mttem. Prim6 dicic . quod abantiquis
nihil fuit manifefturo , quid eflbc cempus. Vnde
quidaro pofucrunc , quod ccropus eftcirculaiio
totius cccli ; alij , quod cempus eft mocus ; & alij
qu6d tcmpus eft vlcima fphxra. Tuncimpro-
bat primaro duplicicer; prim6, quia qua:libcc
pars c teroporis eft tempus , fed non quzlibec
pars circulationis eft circulatio: igiiur tempus
non eft circulacio. Secunda racio , quia fi cem-
pus eflec cicculacio cceli; fequcrctnr , quod Ci
plurescllcnc ^ cccli, qu6d plura clfenc tcnipo-
ra , quod eft iniroaginabile. Sed contra primam
rationem obiicitur : quia non fequicur : G]^libet
pars fubftantit tii fitbflnntiM , & non quslibet pttrs
hominu efl homo ; igitur homo non eH fiibfi/intiu.
Idc6 dico, qu6d confcquentia non valec ad pro-
bandum , qu6d cempus non fic circulacio, fed
bcne probat , qu6d tcmpus & circulacio non
func conucrcibilia.

Vniutrfi % autem fphdra. Improbat fccundam,
qua; pofuit , qu6d tcmpus eft fphsra : quia om-
nia funt in vltima fphzra , & omnia funt in tcm-
pore: igicur vlcima fphzra eft ccmpus. Dicic
Ariftocclcs , qu6d ifti ' func fatui : & dcbec in-
telligi non propterconclufionem,quam ponunc:
quia illa eft probabilis , vel fortc vera,vc paccbic
pofterius , fed propter modum , pcr qucm alfen-
tiunt conclufioni : quia arguitur ex puris a£c-
matiuis in fecunda figura.

Poftquam 9 autem. Improbat tet tiam , quae po-
nit,qu6d tempus fic mocus : & primo improbat.
Secund6 ,oftenditqn6d tempus non fic finc nio-
t\i,ihi:yft ffro.Primuro probat dupliciter.Secun-
d6ibi:y^m/'//M;<ZMr«>n.PrimaraTioeft,qu6d vniuf-
cuiufque motus, vcl mutatio cft in ilIo,cuius eft
motus,veI mutacio; fedcempuseft idemapud
omncs ; igicurtcmpus nop eft motus, vel muta-
lio. Secund6,quia 10 omnis motus eft veIox,vel
tardus ; fcd nullum tempus eft velox,vel tardura:
igitur nuUum tempuscft motus. Maior patet;
quia velox.vcl tardum eft paflio motus;& minoc
apparet : quia velox,vel tarduro dcfiniuntur tcra-
pore,cempus aucem ^ non dcfinicur tempore.

At vero neque 1 1 fine motiane tempm eil. Hic
probat , qu6d tempus non eft fine motu. Pro-
bacur : quia fine illo non eft cempus , quo per-
ccpco pcrcipicur cempus , & quo non pcrccpco
non pcrcipicur tempus ; fcd pcrccpto mocu per-
cipicur fucceflio , fcilicet tempus , & non per-
ccpto moiu non percipitur tempus ; igitnr tcm-
pus non eft fine motu. Maior , & minor patenc
ad experienciain ; quia quando homo non perci-
pit moturo fenfus , vel imaginationis, nullo mo-
do pcrcipic fucceflSonem^ quod patct cx duobus.
Prim6 de illis , de quibus narracur fabulosc;
quod dormierunt in Sardo, id eft ,ibi in illa Ci-
uitate , vel Infula 60. annis apud Hcroas , id cft,
apud illosDcos , qui quando cxpcrgcfadli fue-
runt , copulabant inftans expergefadionis ad
inftans in quo incepcrant dormire, proptcr hoc
quod non fenferiint incermcdiuro ; & idc6 , dum
animanon percipit motum , non percipit fuc-
ccflionem , imm6 ita eft ac fi manerent in indi-
uifibili. Secuadum pacet : quia cxiftcntes in ve-
A a hcmenti

OphAtri'
pUx »nti-
qiurum do
tmfert.

16.

Text. 514.

Tcit.jf.

Text. fgm

17-
Tcxt. 97'

278

Lib.I V. Phyficorum

|^j;ipenti tileio^tioiie non peccipiunt fnccefllo-
ncm , quapta eft propttr vehemenciam deleda-
tionis; fedexiftipnte^ m totmenti? optime pef-
cipiunt.

ANNOTATIO N E S.

1$. a TyArsmenjMrati& componit fitum mumi&c.
r»ts duM X Noca , quod pars habet duas conditioncsj
k*^" «»»'''- priqr cft , quod eft menfura toiius , vt binarius
tftmtt. ^^ menfura , id eft , pars aiiqua fenacij , vel pars

conltaps ex aliquotis, vt quaternarius eft pars
fenarij. Secunda eft, quod par» componit to-
tum. Inft^ns autem non eft mcnfuca temporis;
non enimtempuseft magnnm, vel pacuum,quia
babec plura , vel pauciora inft^ntia^ cum quod-
libec habeac infinita , nec cempus, cum ^c diui-
jfibile , componituc ex inftamibus , qua: funtiq-
diuinbilia.
Ilitntt4*m b ifrobat , ^uoi mn mOmat iiem nnne. Np-
fi»m. }*> <iu^<^ ^*"^ iticm eftquod inftans ; &quam-

jaii inftans videatuc eS^ aliquid fupecius ad
pnnc , quod folum vidctut deiignace tempus;
pihilominus accipit ff»mgcnecalicccpco inftan'
ti ea cacione, qui eft, vel fuit pcxfpns.
c Qtf^tcliiiet pars temporis efl tempm y &c. Nota,
quod haec catio eft tantum pcobabiiis. Poftec
cnim ccfpondcri fatis eiTe ad cacionemtempocis,
qndd fitpacs cicculationis.
15« * Si plures effent cali , ^Hod plura epnt tempora,
&c. Nota,qu6d Aciftoteles pec coelum intclli-
git vniuecfum ; & eft fenfus , Q pluces eftcnc cce-
li , hoc eft , fi pluces effent mundi , plucaefTenc
tcmpora: quo fuppofito videtucin haccacionc
Ariftoceles accipece vnum impoilibile, videli"
cec plurcs eflfe cqelos , &exillp cefect aliud im-
poffibile, fcilicet,- pluca efTe tempora , atque
adeo non videcuc inconucniens concludcce
vHum impofllbile ex aiio. Ad hoc cefpondet
ComraencacocMmm. 8}. diccns , qu6difta de-
clacacio eft alcecius modi : quoniam cum JFuecinc
duo complece fe confequentia , hoc eft conuec-
tibilitcc , 8c pofuerimus aliud efte , ipfum pcx-
cedens , aut difpoiitum pec pcscedens , necefta-
cio fcquicur confequens , licec iit impoflibile
confequensad illam difpoHcionem pec prxce-
dens. verbigratia; Adies fequicurorcumSolis,
manifei^um eft ,qu6din quacumque hora poni-
inus Solem oriri , fcquitur tunc dietii efte , licet
Soletn oriri inpriraa horantimpofllbile. Simi-
liter , ad voiare/equicur habere alas , licet iliud
poiicum , nempe j/olare iit ipipoilibile. Quo-
niam ergq tempus , & mqtus fe confequuncur,
Sc aduerfarius ponic tempus efle motum coeli,
necefte eft , (i pofuerimus plures coclos ciTei plu'
ra terapora eile; fed plura cempora eiTe, eft imr
poflibile: ergo plures efle ccelos eft impqflibi-
le , acqueade6 non eft neceife cempus clTe mq-
tum cceli. Vult crgo Comp:)entacor,qu6d quan-
do aliqua flc fe habent , quod euidencer , &
conuectibilttec vnum feqpituc ad aliud , iicut
habcntia eandem definiiionem , quantumcum-
que accipiatur aliquod impoflibile , & poftea
deducacuc ad aliquod iinpofllbile, tuncconfe-
quens non fequitur cx impoflibili accepco,aut
opocccc concludece , qu6d in hoc fequicur im-
poflibiie ex ancecedenci , aut qu6d impoflibile
eft illa habece eandem ddfinicionem, iicutpa-
tet in exemplo Commencatoris :'&ide6 G ex
ifto impofllbiii non fcquatuc cuidcnter pluca

cfTe tempoca, & tamen fequituc euidenter ex
ifto, & vno alio pofico , fcilicec ,qu6d cempus
& mocus cccli funt idcm * ficut Uabentia ean-
dem definitionem , & ide6 fequitut ,qu6d tem-
pus & motus coeli ecunt idem , quod eft impof'
Kibile : & ide6 bene \ Sc fubcilicec acguit Acifto-
teles. £t ft dicatuc, quod ex tali roodo argucndi ^9>
non contingit infecre pluralitatem ex plurali-
tate ; ficut non fequitur , homo efi allnM ; ergofi
fint plura alba y fitnt plnres homines, nec fcquitur,
InteUigentia prima eil ens ; ergo fifint plura entia,
fiint plures Intelligentia prima- Rcfpondctur , qu6d
illeprqceffus non valet , nifi fupponepdo vnum,
yidelicet , qu6d iHa flnt vnum conuertibiliter,
& flnjp habentia eandem definitionem : nam
hocpofito,fempec continget infcrre pluralita-
tem cx pluralitate. Vnde fequituc , flomo efl
rationalit ; trgo fi fintpbtra rationalia ,fitnt plm-
resbomines. Ideo non fequituc formalitec, ma-
ttucali efi temptu , ergofiejfentplures cali , ejfent
plura ttmpora ; nifi poflto , quod motus coeli , &
tempus fint idem conuectibilitcc, habeintque
eandcradcfinicioqem.

« Dicit ^riftoteles ^tod ifli funtfatui , &c. No-
ta , qu6d, vt ait Themiftius , ex co eft manifcfte
ftulta illa opinio,quia fphxca vniuerfi eft res
permanens , tempus vet6 cns fucccfliuum : tuin
etiam , quia duplicitec pacalogizabant, pcoban-
do cempus efle fphaeram vniuccfi ; pcim6 labo-
tabanc in zquiueco : zquiuoce enim funt coc-
poralia in fphcra , & in tcmpore : in illa enini
funt tanquam in loco ; in hoc y^cp tanquam
in menfuca ducationis. Secund6 , quia vt hic
dicit Scotus , concludcbant in fccunda figura
ex puris affirmatiuis , vbi medipm iion diftri-
baicur.

^ TempHt noH definitttr tempore. Noca, gu6d IT»

tempus nec tatdum dicitur , nec vclox : quia Timfus 9*0

cardum , & vclox definiuncur cempore : velo- ""*'' '*'*
. I I ausn, ffic vf"

ciccr enim id mouetur , quod paruo cempore i^^^

longum fpatium percurrit : tarae ver6 , quod

longo tempore tranfit paruum , atque adc6

tempus eft vniforme vbique , ali^s non eflec

menfura velocicacis, & cardicacis: cempus ve-

r6definicur cemporc, non enim dicimus dies

vernos longiorcs efTe hiemalibus , quia maiori

tempore durant; quoniam idem eftprorfus efle

maiorcs dies , & effe maiora tcmpora , acque ef-

fet idem pec idem definice.

S De ^nibus narratur fabulose ^uod dormierunt

in Sardo. Nota , quod ccfcrcnic Simplicio , cum

capra fuit a Gra:cis Sardus Infula , inuenta

ibi fucre (^adaucra nouem filiorum Hcrculis,

balfamo , aliifque aromatibus fic condita , vt

non mortuorum , fed dormientium prorfus*

imaginem exhiberenc : hos incolx Herocs dor-''

mientes appellabant , colebantque vt Deos;

horum autem hic Ariftoteles meminifTc ait.

Philoponus vero comroemocat ad huiufmodi

Heroes in more fuifle deferri infirmos fanita-

tis gratii, qui cum Datmdnum incantationi-

bus tres , aut quatuor dies fopore veluc doc-

miences acconici efTent , poftea excicati puca-

bant nullum prdrfus tcmpus tranfiire , fed ea-

dem hoca ccepifTe , & finifTe fomnum. Alij

nefcio quos homine< tredecint' millia anno-

rum dormifTc. Scotas vet6 hic dicit ducnrifle'

annos 60.

Quxdio X V.

279

I.

».

Diui/it qut,-
flioni*.

5-

^iuid ftr
umpus iit'
uQil»tMr.

Qjr iE s T I o XV.

Vtrum temptit fit mottu ,<*

Atidot. hU e»f. I ). Uxt. 99. Aueiioes, & inteipieteS) ibiJ.
A\betC.trM3,i.eaf.^. Sotus/n t.diji.x.<judfl.i.^. Rt^tn-
deo 4 dift.^%. qutft.t.§. ad Primum dicitur. BaiTol. in l.
Jift. 1. qutH. I. Capieol. & Gratianus ibid. qutft.i.. Ri-
chaidusfM4(^.i. «rr. I. OccbamusfMf^. it.Ariminen.
tjutft.i. Heiuxus ibid. landunus 4. Pl^lic.qutli.i%.^at-
leos in txftfit. textus lot. Canonic. 4. Vhyfic. qutft. 5.
tirt. j. WMi/V j. Oibellis tn ifiiem. 4. pAy/fr. Taitaietas
qutft.^.trt.i.dub.v. Sonmiudft. ^.concl. ^KoccMi ft*ft.
I }. Ruuius qutft.^, Coaimbiic. tnf.i^ qutft.i.

R G V I T V R quod non ; quia quod non
^ eft, non cft motus ; fcd tempus non eft;
|5 ergo non cft motus. Maior patei per lo-
cum * k toto in modo negatiue ad fuam partem;
6c minor probatur ; quia partes temporis non
funr ; igitur nec tcmpus.

Secund6,quia fi tempus cft ; vcl igitur eft ali-
quando, vel nunquara ; (1 aliquando:igitur tem-
pus eft in aliquo tcmpore,& eadcm rationcillud
aliud tempus eft in alio temporc ; & perconfc-
qoens in temporibus eftet proceftus in infinitum.

Tertid , omne quod eft,cft prafens : quia hoc
denotat eft de fuo roodo fignificandi, fed tempus
non cft prasfens ; crgo, &c.

Quarto, quia Ariftoteles in ifio quarto,text.^^.
ponit quod cempus non cft motus.

Quint6 , omnis motus eft velox , vel tardus,
nullum tempuseft velox, vel tardum :ergo tem-
pu5 noneft motus.Maior patet infexto huitujext.
1 1. &itide, ($• itt 4. text. 69. & minor probatur,
quia velox,& tatdum definiuntur [cmpore,patet
ctiam ibi ; ergo.

Sexto, fi tempus ellet motus.tunc fequerctur,
quod fi nihil mouerctur, nulium elTct tempus;
confequcns eft falfum : quia dato , quod nihil
moueretur , adhuc quies illorum , qu« quiefcc-
tent,menfuraretur tempore , quodnon eflet nifi
tempus cflet. Confcquentia probatur , quia ex
quo omne tcmpus eft motus,fequitur ex oppofi-
toconfequcntis,qu6dfinullusmotuscft, nul-
lum eft tempus.

Septimo, quia illud non eft tempus,quo mul-
tiplicato , non mulciplicatur tempus ; fed multi-
plicato motu , non mi)ltiplicatur tempus ; ergo,
&c. Maior eft nota ; & minor probatur , quia
muiti funt motus, & taraen irapoffibile cft plura
efle terapora.

Oppofituraarguitur.illud eft tcmpus.quodeft
menfuramotus, fecundum prius,& pofteriusifed
motuseft mcnfuraalicuiusmocus.vrpcrraotura
coeli mcnfuramus omnes alios mOtus ; igitur
tempuseft motus.

In quxftione , prim6 exponendum eft «pui »•-
mttit temporis , & videnda funt illa, quae fccun-
dum omnes conueniunt tempori.

Secundoprxmittcndx funt fuppofitiones ; &
tertio ponenda; funt conclufiones ad quzficum.

Quantum ad priraura , nota qu6d per icrapns
intelligimusillud quodconuenienter rcfpondet
ad qnzftionem quzrcntcm , quando , aut quan-
tum dutabit , vel quantum durauit ; vt fi quzra-
tur, quando venifti ? refpondctur hodic.vel heri;
vel fi quacratur, quanrum durauit ifte morbiis?
refpondcturpcr duos menfes; tunc patet , quod
ifti termini, heri,hoelie, tTunJiStartmii,8c huiufmo-
di ,funt termini fignificmtes tempus, qucmad-
Scoti oper. Tom. 1 1.

modum dicebatur de loco , qu^d illi termini
figniHcant locum,per quosconucnienter refpon-
detur ad quzftionem quasrentcm vbi; ica illi ter-
mini fignificant tempus , perquos conuenienter
refpondetur ad quxftioncm quarrentem.qaando.
£x quibus patet , quod tempiu eft duratio rel , vel Tempus eft
men/itra durationit. Secand6,q\i6d pnas 8c pode- dur»ii» rei
rius inueniuntur in remporc. Tcrtio, quod prx- ^*"* J^^j
lens, prztentum, & ruturum lunt partcs tempo-
ris. Quarto , quod tcmpus eft * fucccflio , liuc
confiftit in fuccefllone : quia non inuenitur
prius , &pofterius fecundum durationemin ali-
quo nifi in fucccflSuis , vcl in illis , quaf aliquo
modofe habent fucceffiuc , licct ipfa fint verc
permanentia ; & ifta funt , quac non poflunt pro-
bari de tempore , fed conceduntur ab omnibus
conuenire tempus , tanquara per fe manifcfta dc
temporc; & hicde primo.

Quantum ad fecundum,notandum,qu6d qux- a
dam funt res mutabilcs,vt caelum,& corpora na- Kesfunt in
turalia, & difpofitiones corporum naturalium •^«^//" -//[f*-
in iftis inferioribus. Aliae funt res iramutabiles, ^*^'**-
vt Deus eft oranino irorautabilis ; mod6 doratio
reiiramutabilis,eft ipfa resimmutabilis,&cum
hocmenfura fua: duracionis,vt Dcus cftxtetni-
tas , quac eft mcnfura durationis ipfiusDci ; fed
racnfura duracionis ipfius rei rautabilis.eft alia ab
ipfaremutabili, licct eiusdutatio fit cadem fibi.
Hocpracmiflb,func aliquac fuppofitiones. Prima r^J^'^ ,
cft ,qH6d tempus cft fucceffio , vel non eft fine „,„ eftfin*
fucccffione; & potcft poni categoricc fincdif- fuccrfnme.
iuntfiione , qu6d tempus eft fucccffio. Probatur
fetquid notninit , quia tempus cft mcnfura dura-
tionis fecundum prius ,& poftetius ,mod6 im-
poffibile eft qu6d in aliquo fit prius,& pofterius
fecundum durationera : nifi ipfam fic fucceffio,
vel fucccffionis ; ergo,&c.

Sccunda fuppofitio , qu6d nuUa eft fucccffio ^«'^'i?'» w»
/ine mutatione. Probatur ,quia irapoffibilecft, fj"^'"*'
qu6d fit aliqua fucceffio,nifi altero duorum mo-
dorum.vcl qu6d vna rcs fuccedat altcri.vcl qu6d
eadcm res habeat fucccffiuc diucrfimodc fccuri-
diim diuerfas difpofitiones:& vtroque modo fir
mutacio pcr ijuid nohiinis mutationis datum tjuin-
tohuiut jext.yi. igitur impoffibilceft fucccffio-
nera efle fine mutationc. Secund6 , quia eadem
rcs oranino immutabiliter fe habens in i*e, & re-
fpe<S^u aliarum rerum non eft prior, nec poftcrior
fecundiim durationem,quia nec eft ante,nec poft
aliam rera : igitur ad hoc quod fit fucceffie , ne-
ceflario requiricurroucatio.

Tertia fuppofitio , qu6d rci omnino immuta- 5".

bilis duratio non eft fucccffiua. Probatnr , quia J>ur*ti»rei
iropoffibileeftfucceffionemeire finerautatione; »"""'»• '»»3

r t ■ I .i- n ... muiabilu no

lcd res imrautabilts non poteft mutari : igitur eft /ufcejEun.
non poteft durare fucccffiue. Tunc fit prima
conclufio ifta , tempus eft fucceffiuaduratio rei
mutabilis ,fiuemenfuradurationis. Probaturcx
quidnoimnif temporis , & ex prima fuppofitionc
apparet,qu6d tempus eft menfura fucceffiux
durationisalicuTus rci , &non rei imroutabilis:
quia impoffibile eft eflc fncceflionwTi fincmu-
tatione: igitur eft menfura (ucccffius duratio-
nis rcimutabilis; & habetur propofitum.

Sed dubitatur ,pofito'qu6drcs mutabilisdc Temtui quU
fafbo non mutetur , vtrum eius fucceffiua dnra- j"'
tio poffit dici tcmpus Vidcrur qu6d non , pcr
fecundam fuppofitionem : quia fiuceffio non po-
teft ctFc fine mutatione, Refpondetnr, quod im-
m6 : quia liccc duratio illius rei mutabilis pro
Aa 1 tunc

i8o

Lib. I V. Phyficorum

tunc.nt Itne tnutatione, tatnen auia nara e(k mu-
taci , ideo adhuc eius duratio rucceQiua poteft
dici tempus ex eo , quod poteft effc cum tnuta-
tione. Icem aiiacaufacft , quia licet tes illa non
mutetur in fe ,attamcn qoia ipfa alitec fe habet
proptec mutationem in aliis rebus : igitur eius
duratio fucccfliua poceft dici tempus;fed ficnon
eft de ce omnino immutabili ,vt de Dco.Et fic pa-
iec,qu6d tempus eft fucceHiua duratio rei muca-
bilis,auc menfura huiufmodi duracionis.

Sed adhuc reftac di^iculcas , quz res fic huiuf-
modi fuccefliua duracio , vel fucccffiuz 4uratio-
nis menfurai & hoc videbicur parcim in ifta qua;-
ftione , Sc partim in fequentibus : & hoc de fe-
cundo.
Ttmfitstft Quantum ad tercium, fit prima conclufio.
motw. Tempus eft motus •> .Pro cuius probatione, fup-

ponitur prim6 , quod menfura, & menfuracum
debenc eftevnigenea, $c conformia. Probacur
inducendo in menfuris,& menfuracis : quia lon-
gicudo cemporis non menfuracur longitudine
linea; , eo quod ifta: longitudines nonfunt eiuf-
dem generis. Itempondus menfuraturpondcre;
quia funt vnigenea , Sc ica de aliis , & ifta fuppo-
utio patet lo. Mttdph. text. 4.

Secundo fupponitur, quod menfuradebet ef-
fc nota , vc pacecin eodem 10. & patet inducen-
do: nam menfura longitiidinisin quantitatibus
eft nora , & famofa, vt vlna ; & eodem modo in
j>onderibus , vt libra , & ficde aliis. Iftis fuppo-
ficis , probacur conclufio : quia illud eft cempus,
quod eft menfnra fuccefliu^ ducacionis rei muca-
bilis ; fed motus eft menfura fuccefllnc duracio-
nis rei mucabilis : ergo , &c. Maior patet per
prxcedenrem concluHonem ; & minor apparet
ex przcedencibus fuppoficionibus : quia mocus,
& huiufmodi duracio fuccefllua funt vnigenea,
fcilicec in fuccefl[ione,quia cam mocus eft luccef-
^uus , quamhuiufmodiduratio. Icemmotuseft
mcnfura nota, vc parec democu coeli , & pratci-
puc de mocu Solis : quia illc mocus eft ipagis fa-
mofus apud muicos.
m Scd obiicicur : quia, vt patuit fupcr j . jiufi.j.

mocus eft res permanens ; mod6 res permanens,
Sc fuccefl^iua non funt ynigenea : ergo , 8cc, Se-
cundo , quia duracio fucceflliua rei mucabilis eft
fubftantia.quiaeft idcm cum re mutabili ; fcd
raotuseft accidens,vt patetdeaIbilicatione,qu^
cft albedo : mod6 fubftantia , & accidens non
funt vriigcnea : igirur motus noneft fucccfllua
duracio rci mutabiIis.Refpondecur,qu6d res per-
mancns, & fuccefliiua bcne func vnigenea in ali-
quo, fcilicec in fucccflione fecundum daratio-
nem, vt,vcrbi gratia.mobilenondiciturmocus,
nifi ex eo , qu6d fucccflluc fe habec aiitec , quim
prius , & camcn mobile eft res permanens ; ide6
res permanens, & fncceffiua benccpnueniuntin
hoc , quod eft fuccfjfme dHr^re. Et eodem modo
diciturad fecHndum,qu6d fubftantia,& accidens
beiie conucniunt jn hoc.quod ed/itcceJJtHe durare,
vel /MCceffiHe ttVtter fi hnbtre\ & ide6 fecundum
hoc vnum poceft dici menfuraalte^ius, vtacci-
dens fubftantiz, vel c contra.
tutttle autd Sccuiida conclufio. Tcmpus cft f niobile quod
mtuttur. mouctur. Probatur cx conclufipne prccedenti,
§ls*ft.7' & vna quzft. ; . quia tempus eft motus , vt patet
perprscedcntem conclufionem; fed omnis mo-
tus eft mobile,veI difpofitio fccundilim quam eft
motns, vt in motu altcrationis ; & ideo tam mo-
tus localis,qu^m etiam aitcracio poteft efle tem-

pus , tamen potius debet dici motus Iocali$,quia
eft notior ; igitur ciim mocus localis fic mobile;
fequicurqu6d tempus fitmobile: qualis motus
fit tempus , & quale mobile, & quomodo, &de
conditionibus temporis videbitur poftea.

Adrationes. Ad primam d dicitur, ficut dice- g
batur in }. Ad fecundam, dico qu6d eft aliquan-
do. Ad probationem, tunceflct proccflijs in infi-
nitum : ncgatur confcqueniia ; fed eft ibi circu-
latio : nam efle in tempore non eft aliud , quim
menfurari remporc ; modo vnum tempus benc
menfuraturaliotempore; ficut motus aiteratio-
nis menfuratur mocu Solis;&eciam ecomradu-
yacio mocus Solis menfuracur quanca eft, per
quantitatem operationis,

Ad tertiara , quia tunc teropus cflet pracfens.
Concedo ; quiamobile , quod mouetur,eft prac-
fens ; & adhuc fuppofito qu6d motus fit res fuc-
cefliua,cuius nulla pars poteft efle fimul cum alia
parte, adhuc conceditur ,qu6d inocus cflccprat-
fens,& eciam qu6d cempus eflct prxfcns^quia eflc
pracfens non confignificat inftans,fcd tempu» di-
uifibile.

Adquarram, dicoqu6d Aciftotelesintelligir,
quod tempus , & motus non funt idemcoi)uetti-
biiicer.

Ad quintam , coneedo maiorem , & nego mi- ^,
norem : nam ficut motus eft velox, vei rardus;fic
etiam rempus ; nam motus coeii, qui eft tempus,
eft velox. Ad probationem , negatur confcquen-
tia : quia fic probaretur , qu6d nullus homp eflec
aibus : quia aibum definicur per habens albedif
nem; fed nullus homo definicur per habei>s aibe-
dinem ; igitur nullus homo eft albus.

Ad fextam, negaturconfcqaentia ; quia dato,
qu6d de ft&o nihii moueretur,attamen poflibi-
leeflet, qu6d fieret motus : & ide6 adhuc mobi-
le, quod natum eflet moueri , bcnc eflet tcmpus»
& ideo dicit Ariftoteles in ijio 4. text. 98. qu6d
dato qu6d non fit motus,non fequitur qu6d non
fir reinpus ; fed Ci impoflibile eft efle motum,imr
poflibile eft eirc tempus.

Ad feptimam refpondctur , qu6d ficut motus
niultipiicatur.ita tempus poteft multiplicari,nec
cft inconueiiiens piura tempora efle fimul;tamen
quia omnes illi motus , qui dicuntur tempora,
poffunt menfurari vno motu,ide6 fuflScit ponere
vnum tempus, quod eft mefura omnium aliorum.

ANNOTATIONES.

* 'T"' Empiu eftfiicceffio,Jiue confifih infucceffione, I O.

-1 Nota,qii6d tcmpus proptcr fui minimam TtmpuseB
entitatem,eft nobis vaideiinmanifeftum.Vnde ^/^1'"^*'
O.Auguft, 1 1 .Confef.cap. 1 1 . ditic, Deminev/^ue
nunc nefcio quii fit temptu. Ide6 vc hacc pecdiffici-
lis diflicuitas eiucefcac. Dico prim6 , quod cem-
pus non eft fine mocu : quod Ariftoceles text.$j.
probar : quia tempus non cognofcinius fine mo-
tu; cijm enim partes cemporis non fint perma-
nentesjfed foiijm habeamus nunc prxfens,inftans Ttmpus ntn
videlicer, quod parces cempotis concinuat ,& iftftnimnu.
tempus non poflic cognofci , nifi huiufmodi in-
ftans cranfeat ; ncfcimus aucem taie inftans tran-
fiflc nifi permotum:ergo non cognofcimus tem-
pus fine motu.neque eft fine motu. Qu6d autem
ignpremus tempus tranfiflenifi per motum,patet
in dormiente,quiignorans motum , ignorat & Motus mn
t5pus tranfiflc.Item,nequemotus cft finccepore, '^A'* "»»»"
quianon cognofcitur fine tcporcjdato enim cafu, ^"*'

qu6d

Qu^ftio XV.

281

Ttmpm t/l
fnid ttnti-

Temfus tft
ftr fe qu»n-
titMt ftnti-
wtm.

II.

Timpus po ■
ttft fumi
quttdrupliti-
t*r.

Miit}is meci-
'fitur quin-
qme modii.

qaod quis magni deledlatione ftudeat , tranHc
quidem tcmpus , exiftimiiquenullura tiannde,
cura autemaudic horologium , cognofcit tunc
motum fuifl[eplufquam putarac , quia tot horas
ftuduitj nunquam crgo tcmpus eft fine motu.ne-
que motus fine tcmpore , atque adeo tempus cft
fucccnio, vel in fucceffioneconfittit.

Dico fccundo ,qu6d tempus eft quid conti-
nuum : quia quod mouetur priijs cft prifens vni
loco (ccundum vnam partcm ,qu^m fecundum
aliam , quod enim tiiouetur a quodam,in quod-
dam mouetur ; omnis autem magnitudo moue-
tur : crgo priuscft pracfens vni locofecundum
vnampartcm, qu^mfecundumaliam. Tunc vl-
tra, omnis magnicudo eft continua ; crgo in raa-
gnitudine continua, quando moueiur, prius cft
vna pars prsfcns vni loco, quam alia:crgo ctiam
Diotus, quo mouctur , eft quid continuum : quia
mobile mouetur per fpatium continuum : ergo
ctiam tempus cft quid continuum : quia tempus
non eft fincmotu.

Ex hoc fequitur, quod tcmpus cft per fequan-
titas ; tum quia habcc partcm cxtra partem , vt
prxtcritum,pricfens,& futurum; tum quia habet
propriam extenfionem , tum quia tempori con-
ucniunt per fe proprix paffiones quantiratis , vt
loagum.Schreue , & ratio mcnfurac tempori con-
ucnit , quz cft ratio quantitatis. Sequitur fecun-
do , qu6d tempus eft pcr fc quantitas continua:
quiacius partcs copulanturad vnum terminum
communem , ncmpc ad rtHnc, vt patct 4. hnittf,
text, 99.

^ TempHs efl mttni. Nora prim6 , quod tempus
quadrupliciccr potcft capi, fcilicct communitcr}
& eft duratio cuiufcumque entis durabilis ingc-
nerabiiis , fiueincorruptibilis , & fic a:uum,&
aerernitas funt tcmpora. Secundo, propric,& eft
duratio cuiufiibct durabilis gcnerabilis , & cor-
ruptibilis ; & fic omnia generabilia funt in icm-
porc, & folum illa. Tertio, magis propric,& eft
duracio entis fucceffiui. Quart6,propriiffime,&
cft duratio primi mobilis, quod eft menfura ora-
nium aliorum motuum.

Nota fecund6 , motum quinque raodis poffc
accipi. Prim6, vt idem realiter cum eo , quod ac-
quititur ; hoc eft, pto forma diminuta fluente dc
imperfedoad perfc(aum;& fic eft in eodem Pra:-
dicamento cum cermino ad ^uem : nam calefa(Slio
idem eft quod calor ; & augmencatio idem cft
quod quantitas , quia,vt dicitur i.Phyfic. Motus
nihil eft prster res , ad quas eft motus. Secundo
modo accipitur vt procedit ab agente, & fic ap-
pcllatur adio , & ponitur in Prxdicamento
Adionis. Tertio modo protranfmutatione, per
quam terminusacquiritur, quae tranfmutatio rc-
cipitur in paticnte , & fic dicitut paffio , & poni-
tur in Pracdicamcnto Paffionis. Quartd ,accipi-
tur quatenus eft impcrfedla acquifitio termmi,
qua: eft propria confidcratio motus, vr motus
eft,&y7c }. Phyfic. definitur , Motiu efi a£}nt entis
in potentia/ecundiim ijuodhuiufinodi ; 8c hocmodo
motus non ponitur in aliquo Praedicamento:quia
eft ens imperfedum , & fic pertinec ad Poftprx-
dicamenca. Qiiinto,& vitimo modo poteft acci-
pi motns , vt eft per fe cxrcnfus & diuifibilis, cu-
ius partes copulantur quodam termino commu-
ni , quod 6. httiitt , text. 14. appellatur mutatum
efle, &inhacquinta acceptione motus eft fpe-
cics Quantitatis continux : nam , vt dicit Ari-
ftoteles j. huiiu, text.ij. motus cft dc gencre
Scoti oper. Tom, 1 1.

continuorutn, & 6. Phyfic docct cffc diuifibilem
in iniinitum ,qua; diuifibilitas , qua? cft paffio
quantitatis , Ci confidcretur vt eft lucceffio qua:-
dam motus penes moram eft tempus : quia tem-
pus cft prius &pofteriusmottis , quodquideni
cft mora ipfius raotus.

Nota terti6,qu6d motus quidam cftcommu-
nis& primus; &iftceftmotusprimi mobilis,qui
rcgalat omnem alium motum : alius cft moius
fecundus particuiaris , vt motus particularium
mobilium ; & cijm tcmpus confcquatur motum,
efteriam duplextempus:quoddam commune, &
generale , cuiufcumquc motus particularis pcr
affiftentiam menfuri , & motus primi mobilis
menfura per inhsrcntiam : quia folum ei ineft
tamquam fubicfto , & nulli altcri , & iftud cft
tcmpus correfpondens primo motui primi mo-
bilis. Aliud eft tcmpus fpeciaie , & particnlare,
quafi {pccialiter , & particularicer fumptum , &
iftud correfpondcc mocui particulari, & fibi cxi-
ftcnter inhzrec. Ex his

Dico prim6 , qu6d rcmpus non eft formaliter
motus: quiamotus eft foiiim in eo,quod mouc-
tur , & vbi mouetur , & quando mouctur ; tcm-
pusautera vbique elt inomnibus ,qux mobiiia
funr; ergo tempus non eft motus formaliter.
Item motus aut eft velox, aut tardus ; fcd tempus
neque eft velox.ncque tardum; ergo non cft mo-
tus. Minor probatur ,quia velox dicitur, quod
raultum loci cxiguo pcrtranfit tcmpore : tardum
quod magno tempore percurrit parum loci ; fcd
tempus fcmper fe habet vniformitcr , ciim fit
menfura regulariffima, nuilam varietatcm ad-
mittcns ; atque adc6 non cft velox , neque lar-
duin j & per confequens non eft formaliter mo-
tus. Praterea, paflio diftinguicur formalitcr a
fubiedo; fed tcmpus eft paffio motus.Vnde tem-
pus addit fupra motum , refpcdlum aptitudina-
lem, nempc numerabilitacem.Vnde dicit Arifto-
ccles in hoc 4. quod tempus non eft nifi prius &
poftcrius in motu, fecundum quod ipfa numera-
bilia funt numcrata.Itcm.Ariftoteles text.^c), 3.11,
Temptit id tjuidem ^uedefi motftf efl,ejfe aiitem,id eH,
ratio (^ tjuiditat alterum efi, & non motus. Et text.
1 5 1 .ait, §litpdfi non eflpoffibilu inteUeEittt , «]ui nU'
meretprius & pofleritu , non eft campleta ratio for-
malu temporii ^^4rwrfi,fcquitur , Licet ejfet hoc
quod alitjttando efi exiRens tempiu , vt ficontingtt
moturn ejfe , id cft, ciTc motus , qui eft idcm reali-
tcr quod tempus ; non ergo diftinguit tcmpus ^
moiu,nifi qiiidiratiuaratione. Et Commcma-
tor inquir , quodtempus & motus funt idem
fubie(flo,fed difFcrunt rationc dicentc,quod quid
crat efte.

Dico fecund6 , quod tempus quod eft in mo-
tu ptimi mobilis fubie^iuc diftinguitur reaii-
teri motibus inferioribus , quos mcnfurat. Pa-
tet , quia quaccumque ab inuiccm fcparabilia
funt, non funt idcin realitey; fed rempuspri-
mum, & motus infcriorcs funt huiufmodi : quia
fi nallus criet motus hic infeiias ,adhuc poftct
calum motieri , & per confcqucns eftet tempus.
Similiter jCcffantc motu primi mobilis,&pcr
confcquens eius temporc, adhuceirct hicinfc-
riusmotus,vt patct lofue 10. quiaipiepugnauit
ftanrc Soie, & Luna,& pcr confequcns toto coc-
lo. VndeD.Auguft.i i .C«ff/3r/7inquit; ftantc cceIo
mouetur rora figuli ,& hocidemprobatScotus
in 4. dijiinii. 45». ejHtft. 1. & confirmatur : quia
quandocumque duo accidentiafuat in diftindlis
A a 3 fubie

»3-

Motus ift
duplextnqiM
etiam tem-
fui.

Timfut non
tjl fermalt-
ter motus.

14.

Tempus quoi
eft in motu i
primi mibi'
lii,Jiftingui-
tur renliler i
motihus xnft-
rimbui.

28l

Lib. I V. Phyficorum

fubiedis , funt diftindla realitet , tcmpus primi
tnobilis , & motus inferiorum runt huiufmodii
crgo, &c.
Tempu4 tfi Dico terti6 , qu6d tempus cft idem realiter

idtmreatiter cummotu , diftiniflum tamcn ab eo formaliter.

tnm mttH. j^^ ^^ terapus , quod eft in motu primi mobilis,
non diftinguattir reaUter \ motu , in qno eft fub-
iediue : & (imiiitcr tempus fpeciale non diftin-
guatur realitcr a motu , in quoeft. Hzc conclu-
(\o eft communis confenrus PhyHcorum, & eam
docet Scotus in 4. dift.^%, ^uafi.x.Jitb litt ff.§.yid
frimttm dicitur, licct in i.d.z. ^u*ft.2..J[ah litt.f .§•
Jiijpondeoyvideatut alitcr fentirc. Vnde obferuan-
dum cft , quod de identitate temporis cum mptu
diucrnmodc fenciunt philofophantes. Nam lan-
du.nus 4. PhyficqMli. 1 8. & Burleus in expofitio-
netextus lot. ex Auer. dicunt ^bfolute tempus
rcaiitcr diftingui 9 motu : quam fcntenciam Ca-
preolus in 2. Sentent. diftintl. 1, ^uaft, 1. & Her-
uaeus in i. dijlinEl.i. qutft.i. & quidam alij Tho-
miftarum fcquuntur, atque etiamex Scotiftis,
Baftblus in x.diftintJ. t. <juaft. i .& loannes de Ma-
giftris t. Phyfic.qttA^.G.dub. i.cai fentenria: vidcn-
tur etiam fauere Leuchetus,& Gratianus in i.d,
zi.^udft. 1. Alij vero, vt loannes Canonicus,^.
Pi>yfic. tjusft. ^.art.^.dub. }.& Nicolaos Orbellus
in Epitmi* 4. Phyfic. tencnt , quod fint idem rca-
]itcr,& quod diftinguantur formalitcr ; quam
fenccntiam exThoraiftis fcquitur Seotus 4. Pliy-
fic.tjudft.^. concl. 4. Tararctus ver6 4. Phyfic. quaff,
i.art.i. dub. z.crcdit vtramquc viamcneproba-
bilem , quem fecutus eft lanellus 4. Phyfic. cftuft.
20. Caeteriim, fumendo tempusquartomodo,
fcilicct vt cft duratio fuccciliua tranfmutationis,
& motum quinto modo -, tempus eft realiter mo-
tus , quia tempus non eft aliud , quim quanti-
tas fuccciliua, vcl duratio tranfrautationis fuc-
ccffiiijc.
I f, ' Ternpm efl mtbile, <juod mtuetur. Nota , quod
h«c opinio noncft Scoti , fed Nominalium , vt
videreeft apud Ochivn in i.Sentent.<fH<tf{ion.i,
Nam ficut tenet tcmpus eire motum primi mo-
bilis , & motum non diftingui «k re mobiIita,col-
ligit,qu6d tempus fit ipfum mobile:& hanc opi-
nionem fequitur Gregorius Ariminenfis i. Sen-
tent.d. 2. cjHdift. I. vbi exprcffiijs ait, qu6d non fo-
lum primum mobiie , fcd corpus quodcumque
con:inuc , & reguUritcr motum, cft tcmpus. Eft
aurcm hxc opinio e\prefse contra Philofophum
in ifto .^textu<)4. vbiait, quod diccrc fpha:ram
eftc tcmptis, ftultius eft , qu<lm vt dc co impoffi-
bilia conlidercmus ; cft etiam contra Scotuni iri
1. ffr '{■fint. locis fupra relatis; videScotumin
i.d.i. ^uttft.f .ad quxft. fitb litt.N. § .Re^ondeo.
4 Adprimamdicitur ficutdicebaturin ^. Nota,
qaod nacura cuiuflibet continui,fiue permanen-
tis^fiue fucccffiui , in hocconfiftit, quod eiu$

f>artes ad aiiquod indiuifibilcintrinfecc copu-
antur, propter quod habent vnitatem, & conti-
nuicatcm.quo fa^o in a6lu, vel praecifoiipfa not%
habent vltra continuitatcm. Hoc patet, dux
enim partes linea: copulantur ad pnndum,& per
ipfum habent vnitatcm,quo praecifo,vel fadlo in
«(Slu , iam eftent dilcontinua; ; hoc etiam patet
pcr Ariftotelemin Praedicamentis.

Secund6 nota, quod aliter habent efle perma-
nentia, & aliter fucceffiua. Nam permanentia ad
eorum adlualem exiftentiam requirunt fimul
omnes partes adualitcr cxiftentcs, non fic auteni
fucccffiua ; fed cft fatis ad corum efle, quod par-

tes eorum fint ad aliquod indiuifibilecopulata!>
& ex conne](ione ad illud habcant exiftentiam:
non cnim requirunt , qu6d fint eorum paries fi-
mul exiftentes.

Terti6 nota,qu6d licet inftans non fit tempus, 16.
nec pars temporis per exiftentiam ; tamen pcr S««<' r*fwi-
jnftans adlualc tempus dicitur circ in aftu. Vnde "'""' ^ '/*
non rcquiritur ad hoc , quod teinpus fit in adu, ""^*"'*
nifi quod fitin adlu aliquod indiuifibile conti-
nuans partcm priorem cum pofteriori. Ex his
fcquitur , qu6d licet partcis tcmporis non fint
adtualitatc permanenti«,& prxfentialitatis^funt
tamen aAualitate cuiufdam continuationis , &
adualitate fucccffiua \ & hoc fuflicit in fucccffi-
uis. Vnde licct neutra pars tcraporis fit prae-
fens, quia , cum oronis pars tcmporis fit prior,
vcl pofterior , prsterita, vcl fucura} tamen tem-
ptis dicicur pra:fens cfle fic, qu6d iftapropofitio,
tempMs nunc eft,e{t vera : quia adu cft continuatio
vnius partis cura alia, rationccuius continua-
tionis tempus dicitur habcre cflc. Vndc ficut iU
la eft veia, motw eft nunc, licct vtraque pars mo-
tus fit fa(5la,vcl ficndaj tamen ratione realis con-
tinuationis vnius partis cum alia ad mutatum effe,
motus dicitur nunc efle. Obfcruandum eft ta-
men, qu6d ifta propofitio, temptu eft nuncycX mo-
tw efinunc, ha.het dupliccm intcllcdturp : vnum,
qu6d nuncfii menfura atStus dcfignaci,& illo mo-
do eft falfa : quia motus non mcnfuratur inftan-
li. Alium intcllei^um poteft haberc , qu6d»»w
dicat menfuram compofitionis praedicati cum
fubic(5to, vel huius veritatis fubiedi ad praedica-
tum;& ifto modo cftvera:nam inomnipro-
pofitione vcra de praefenti przdicatum vnitur
fubicdo pro inftanti indiuifibili , ita vt cius ve-
ritas mcnfurctur inftanti indiuifibili : non ta-
mcn oportct qu6d adus defignatus pcr prxdica-
tum mcnfuretur indiuifibili ; fed ifta ftant fimul,
qu6d a(5kus dcfignatus menfurctur tcmpore , &
tamcn,qu6d in inftanti praedicatum vniatur fub-
ieCto. Patctcrgo ,qu6d adcflc tcmporis fufficir,
qu6d fit aliquod indiuifibilc continuaps vnam
partem cum alia ; ita qu6d pcr ejfe inftantis dc-
notctur tempusefle.

Qjr iE S T 1 O XVI.

Vtrum tempujjit motus coeli^

hu^ox-e^p.ii.ttxt.fj. Aucrioes& incerprctes iblJ. Al-
bcrt. traS.^.eaf.i. D. Thom. le^. 1 1. (^ ofufe. 44. Ari-
min. x.dift.v.qutjl.x. »rt.\. Capreol. ibid. qutfl.x. mrt.i,
Fcrrarien. qMtfl.^.Sotuse^utfl.^.Toletasqutft.i} Pe-
rerius lib.iv.etp.x. GcDirabric. 10 exftfit.ee^.ii. Com-
plutep. di^. xi.qutfl./^,(jiy6.

R G V 1 T V R quod non : quia tempus
~. cft menfura motus coeli ; igitur tcmpus
.gIw "O" ^ft raotus coeli. Tcnet confcquen-
tia,quiaidemnon eft menfurafuiipfius. Anre-
cedens apparet in iflo ^.text.-j t.(^ in 6.huiite, text.
f 9. vbi probatur,qu6d omnis motus menfuratnr
tempbre.

Secundo. Noncuilibetmotui motus cceli cft
ciufdem gencris: igitur morus cali non cft tcm-
pns. Antecedensapparet, quiamotus localis , &
alterationis funt diucrforum gcnerum , imro6
funr ad inuiccm incomparabiles ; vr dicit Com-
mentatoryr^f»TO« huitu ,comm. jo. Confcquentia
probacur ex hoc : quia quilibet motus eft mcn-

furabiiis

m

QusEftioXVI.

28^

furabilis teinpore;& menruca,5e mcoruratutn de-
beiit elle eiuldem generis.

Trr[i6.aliqui petcipiunt tempus.qui non pcr-
cipiunt mutum caeli:ergo,&c. Antecedens patet
de exiftentibus in tenebns,vel incatcere.Confe-
quentia probatur: quia exquomotus coelieiTet
teropus,qui perciperent tempus,petciperent mo-
tum cocli.

Quart6,quia tempus cft idem ccelo,terta;,ma-

titic vbiquc,vt dicit Ariftoteles ^.hmitittext.i 1 1.

fed motus cceli non eft idem vbique^quia quando

aliquibus eft ortus Solis, aliis eft occafus , & ali-

quibus hyems, quando aliis eft zftas , quod non

eflet fi motus cocli eflfet idem apud omnes.

X. Quacc6,fequetetur quod (i ccclum non moue-

cetur nuUum elfet lempusjconfequens eft falfum,

quia adhuc dicctetur , qu6d coelum quieuic pec

men(em , aut pec fpacium duorum dierum , auc

aliquid huiufmodii mod6 dies . & menHs Hgnifi-

canctempus, ergo, &c. Oppofitum arguitucpcc

Aciftotelem in tfto ^jext.^j.

DimijSo jiu- In quasftionc ptxcedenti vifum eft, quod tem-

fiionk. puseft menfura durationis fuccclEux rei muta-

bilis ; & qu6d tempus eft motus , & quia motus

eft idem quod mobile,concIudebatut, qu6d tem-

pus eiret mobile, fcilicet continuemotum,in cu-

ius motu animaconndetat prius, & pofterius ; &

ide6 quia motus eft mobile y prim6 videbicuc,

quantum ad quid mobile eft menfucabile tera-

pore.Secund6,quid{itmenfuca, &quid decatio-

nem'cnfucx.Tccti6,de qux(ito,fcilicet quis mo-

tus poteft dici tempus,& quis non.

o^MM <•/<- Quantum ad ptimum , notandum quod aliqui

jntmmd* imaginabantut tempus eiTc quandam fucceffio-

tntttittetem' nemjvndcficut putabant locum efle fpatium fe-

' patacum intetceptum intet lateca continentis, &

illud fpatium nihil efle; & ide6 ifta confequencia

non valet,/«ctM eft:igitnr loctu eji ali<fuid,[ecandiica

ipfosiita flmilitec ponunt de tempoce,qu6d tem-

pus flt quxdara fuccefllo , qux omnino nihil eftj

8c ide6 non fequitnc , tempiti eft ; (|(rar tempuseft

lUi^Hid.vel atiquAiSccx koc infeiunt qu6d pec il-

lud.quod nihil cft.mcnfucamus motus, & (uccef-

fioncs eocumiqux funt.Impcobatio iftius opinio-

nis patcbit in feqiientibus , & pcc totum iftura

tra£latura:quia ipfa cft fimplicicec falfa.

9 Sccund6,notandum qu6d mobile poteft iraa-

MtnfurM ginati menfutaci tempote quantum ad tcia. Pci-

quUJit, & m6,quantum ad pactesquanticatiuasmobilis; &

^MtdJ* eiMs ficmobilcnon menfutacur teropoce;fed quan-

rmtiine. ^^^ ^j j^^^ ^ menfucacuc pec aliquam menfuram

notam , & famofam , vt Vlna , aut aliquodconfi-

mile. Sccundo modo poteft imaginari mobile

mcnfutat i tempore quani;nm ad difpofitionem,

fecundum quam eft mocus, ficut in motu altera-

tionis , qaia per rempus cognofcimus , quanta

qualitas eft acquifita, vel dcpetdita ; & fic adhuc

non incelligicttc.Terciomodointelligicur ,qu6d

inobilemcnfurerur cempore, ita vt pectempus

cognofcatuc quandiu raobile mouebatnr: quia

tempus eft menfura durationis fucccfliux cei

mutabilis;& hoc de ptimo.

Quantum ad fecundum , notandum qu6d pec
menfucam non incelligituc aliud , nifi illud
mediante quo cognofcimns alcerum quamum
eft.vt vlna eft menfura:qaia pec ipfam cognofci-
mus quantus eft pannus , aut alia longicudo. Ex
qao pacet, qu6d tcmpus efle menfucam mocus,
nou eft aliud ; qu^m pet terapus cognofcece,
^aantus eft motus fecundura dutacionem.

Secund6 notandum, qu6d dc Carione menfu- a,

rx eft, quod fit « eiufdem geneci» cum menfura- Af««/iw«
lo,yt^3.ttno.Metaph.text.^. & hocquantum qmd fit , ^
foffibile eft ; vcl quod fimpliciter fint eiufdem »*'' ** ****
genccis mcnfuta, vel menfuratum : vel qu6d fal- ''*'""'•
tem habeant condiciones eiufdeni generis , fe-
cundum quas vnum eft menfuta alicriiisjvr qu6d
vcrumque habeac longitudincm , vel fucccflio-
nem , vcl incenfionem , calicer qu6d fccundum
longicudincra , fucceflioncra , vcl intenfioncm
vnius potcric mcnlurari longicudo , fucceflio, &
incenfioalcecius.

Secund6 cequicituc , qu6d menfuca fir nota:
quiaalicecpecipfara non poflemus cognofcecc
dc aliquo quancum eflcc.Tenio cequiricur,qu6d
fic faraofa.alitcc vnus non potret certificare altc-
ci quanta eflet aliqua ccs pec eius menfuram, nifi
fcilicet vcrique menfura eflct famofa , & nora.
Quarc6 cequiritur , qu6d fic inuariabilis , quan-
tum poflibile eft : quia fieflct variabilis , ftatim
cflet dcceptio, iudicando de quancitace alcerius
cci per calera menfuram Ex quo feqnitur , qu6d
non habecur certa, & euidens noricia , quanium
cft fpatium tecrx fuppofitum vni gradui coeli:
quia non fcitur an pedes hominis eflent maio-
res.quam cflcnt tcropotcquo menfurabatur, vel
minorcs , vel xqnalcs. Qu.int6tcquiritur, qu6d
talismenfuraficminimanon fimplicitcr,fcd fe-
CHnd6m fcnfum, vtgranura , vel fecnndum con-
fuetudinem,vt vncia.in ponderibus; vcl mctreta
in liquoribus. Ex quo patet , quod aliquid elTe
menfuratum non cft aliud , qu^m cognofccrc
proporcionem ipfius ad menfuram ; qua mcnfu-
ratur;& ficpatetquid fit dc tatione menfurx : &
hoc de fccundo.

Quancum ad rcrtium.ponuntur conclufiones. f •
Prima eft ifta. Mocus cceli eft tempus. Probatur, **"«* '*^*
quia ille motus eft tempus , pcr qucm propriflS- 'fi'*'^^"'
nic mcnfuratut duracio fucceffiua ; fed hoc fit
per mocum coeIi:ergo,&c.Maior parcc : quiapcc
cempus non inceiligicuc aliud,quam meniura
fucceffiux duracionis; & minoc probatuc pct
condiciones mcnfurx conucniences mocui cocli:
ptimo cnira raorus coeli eft vnigencus cuilibct
fuccefljux durationi, & hoc in fucceffione. Se-
cand6,quiamotuscocli eft maxime nocus, famo-
fus,& raagis coramunis omnibus , quam aliquis
alcer mocus. Tcrri6 , quia motus cceli eft priraus
mocuum , vt pacer S.huiiu, text.jj.f^ inde. mod6
racionabile eft , qu6d primum in aliquo genere
fit menfura aliorum eiufdcm generis. Quarto,
quia motus coeli cft inuariabilis : quia non poccft
velocirari,aut retardari:mod6 de raiionemenfu-
cx eft,qu6d fit inuariabilis , vt di6tum fuitprius.
Quinr6,mocus coeli eft minimus, vt paxetftcundo
Caiii,tex.iS.& 4. Phyficjit. j j .^ i o. Mttapbjex j .
& 4.quia eft velociflimu$;& fic patet, quod mo-
tui cceli conueniunt plurcs condiciones menfu-
cx , quam alicui alccri motui , &pec confequcns
motus cceli eft tempus.

Secunda conclufio. Non cognofcentibus mo- £,
tum caeIi,motus cceli non cft tempus. Probacur, M"tiis tttll
quia de racione remporis & menfurx eft , quod »*» efi irm-
firnocum : igicur quibus aliquid noneft nocura, '"' '//•*
illod non eft eis tcmpus,vclmcnfuca. Ex quo pa- ^*,,^^
tet,qu6d exiftentibus in carcere, vel in tencbris,
motus coeli noiteft tempus. Secnnd6 , fequtcuc
quod , ciim talcs pcrcipiant menfuram duratio-
nis fucceffiue , quod aliquis altet motus^ raotu
coeli efteis tempus, & idco fit

A a 4 Tertia

284

Lib.IV. Phyficorum

itctui 9mnU

fDre/l ijfe

temfus.

7-

^ctus nont
^htrt non
fft tfmpMS.

8.

Tcrtia conclufio : omnis morus •* ^licui cog-
nofcibilis , poccll ciFc tcmpus. Probatur ; omne
illud poteft eire tempus , pcr quod aliquis poteft
certificaride duratione rucce(fiua,quanta c(li;red
pcr qucmlibet motum alicuicognofcibilem po-
te(l aliquis certiticari de duratione l'uccc(fiua,
quaiita cll ; igitur quilibet motus alicui cogno-
fcibilis , poteft clFe tcmpus. Maiot patet cx tjuid
nominit tempotis,& probacur,induccndoin di-
uerlis motibus , vt li quxratur , quantum dura-
uic icdlio , vnus refpondebit pcr fpatium eundi
duas lcucades; & ficmotusprogrefliuuscft men-
fuca iilius duracionis.Item,al[cr poteft refponde-
rc , quod pcr tempus decoctionis panis in fur-
i)o , & (ic per motum altetationis iudicat de
quantitate iucceffiux durationis ; & perconfe-
quens mutus alterationis eft tempus. Item,alij
ccrcifjcantur , quanta (it dutatio fucccffiua , pcr
ea , qux confequuntur motum , vtperfonum;
vt (i quferatut , quamdiu Icgifti ; refpondctur,
per Iioram dicendi vnum nodurnum , aut vnum
PaternQftcr. Similitcrpcr motumhorologij ; &
aliquando per quantitatcm operacionis menfura-
mus motum coeli , de quo rainus vidctur , quod
{it mcnfurabilis alio mocu.Et fic paicr,qu6d qui-
libet motus alicui cognofcibilis poteft eflc tcm-
pus,cuiufcumqucgencris fuerit ille motus; a»ra-
nien inter omnes motus , mocus coeli propriifli-
mc dicicur tempus,eo quod (ibi conucniunt plu-
ccs,& principaliores conditioncs mcpfur2,quam
alicui altetimotui.

Nuncad vidcndum.quismotus ccrii,vel cuius
fphxiae mocus dicatur proprie tcmpus , & cuius
non -, pouunturaliacconclu(ioncs.Primacft.N|o-
tusjuonx fphirx, quam ponunt Aftrologi , non
cft'.tempus. Probatur , quia illc motus non eft
tempus qui coniidcrantibus durationcs fuccefli-
uas , quantxfunt, eft minime notus ; fed inter
omnes motus , motus nonz fphzts eft minime
potus : quia<l multis negatur aliquam talem efTe,
nec de ipf» poteft haberi experientia fcnfus:
crgo,&c.

Scd obiicitur:quia primumin vnoquoquc ge-
ncre debet clfe mcnfura aliorum ciufdem gcne-
ris ; fed mocus vlcimae fphxrae cft primus mo-
tuum : igitur mocus vltimae fphxrx dcbet efle
tcmpus.Rcfpondetur, quod mocus vltimac fphx-
rx non cft primus motuum, fed motustotali$
diutnus cocli, eft primus motuuin ; & illc totalis
niotus ptincipalitcreft tempus fccundumparres,
vel fphxras , qux funt maxime notx , vt patcbic
pcr concluliones fequentcs.

Secundaconclufio. Motus c fphxrx Solis ih-
tcromncs motus cxkrtes eft proptiiflime tcm-
pus. Probatur : quia motus fphxrx Solis eft m^-
xime notus omnibus ; & cft caufa gencrationis
in iftis inferiotibus ; vt patct. 1. dt Gfneratione,
tcxt.jZ. crgo.&c. Et huius (ignum cft , quod per
mocum Solismenfuramus ztates tcrum, & quod
nomina (ignificantia motum Solis funt nomina
temppris.vt annu8,men(is,dies;igituf,&c.

Tcrtia condufio. prxrer mocum Soli$ ,mo-
tus Lunx propriifllme dicituc tcmpus : quia
prxtet Solcm , Luna intet cxtera aftra coclj
cft maximc nota , & idco aliqui menfurant «ta-
tes ; & durationes rerum tcmpoxalium peran-
nos , & menfes Lunares ; & proptcr hocdiciruc
alibi.quod Sol , & Lgna funt duo luminaria ma-
gna,(7f«. 1.

£x iftis fequitut primo > quod illud quod cft

tempus vni , non eft tempus altcri , & ideo (icut
menfura dicitur ad aliquid , ita ctiam tcmpus
dicitur alicui tempus. Secund6 , fc<jiiitur qu6d
plura tempotapoifunt eflc fimul , imm6 de fadko
plura lempora funt fimul. Tertio, fequitur quod
prxtermotus Solis,& Lunx , alij motus cxleftes
dicuntuttempora, fccundum quod funt magis,
vcl minijs noti.

Ad rationes. Ad primam,ncgatur confcquen-
tia,quia <J per vnampartem motuscoeli miho-
rem.poteft numetari, & menfurari alia pars ma-
ior , vt per dicm poteft racnfutari mcnlis, & pcr
menfcm annus.

Ad fccundam & tertiam di£i;um eft in qux-
ftione. Ad quartam tempus cft idcm in ccelo , &
in tcrra.&c.hxc eft impropria locucio , ied dcbct
intclligi.quod omnis motus,(iuc fit in coelo, fiue
in tcrra , cft menfurabilis vno , & codcm motu,
fcilicct motu coeli.

Adquintam tcfpondctur, quod « fi ccclumnon
moueretur , dum tamcnaliud moucretur , clfct
tcrapus ; fcdfi nullus elfet moius , conccdcnduni
cflct nullum cfli: tempus.

AN NOTATIONES.

* rX E rtttione men/urA efi.^uod /it,8cc.Nota. quod a

l^conditioncs mcnfnrxfunt fcx. Prima eft, Meafur* cg.
quod de ratione menfurx eft prioritas ; quia nul ditimet fnnt
lura prius dcpendcr a poftcriori , fcd potius c /**•
contra : mcnfuratum autem depcndct| a menfu-
ra. Sccunda conditio cft , quod dc rationc mcn-
fufx cft nororcitai. Nam illud, pcr quod ali-
quid cognofcitur ,eft notius illoquodcognofci-
tut ; fed per mcnfuram rcs menfurata cognofci-
tur. Tertia conditio eft,qu6d de tatione menfu-
IX eft fimplicitas : quoniam quanto plus ali-
quid accedic ad fimplicitatem , tanto plus ha-
bct rationem menfurx. Quarta conditio eft,
quod de ratione menfurx cit vniformitas , &
regularitas : quoniam nihil poteft menfufati
pcr illud , quod cft irregulare , & diffbrme.
Quinra condirio eft , quod de ratione menfurx
eft indepcndentia : quoniam de ratione prioris
Vt prius , eft indepcndentia ; fed menfura cft
priormenfuraco.cx prima conditione : crgo,&c.
Hanc tamcn independcniiam intelligas non ab-
foluce, i(a vt nullo inodo dependeat, quia fic
nullum crcatum cifcc mcnfura , fcd intelligas
refpedu mcnfutaci, Scxtaconditioeft, qu6d de
ratione menfurx cft vnigcncitas, quoniam,vt aic
Philofophus lo.Mctaph.text.^.c^viodMhex. menfu-
ratur pcr aliquod fui generis : & hoc non fol^m
fecundum racionem analogix , vt ponic Alexan-
dcT.cf.Metaph.Ccd ctiara vniuocationis.
l» Omnkf motttt alicui cognofcibilit potejiejfe temptu, . _

Nota,qu6d cum teinpus confequatur motum, Mmms j»
ficut diftinguitur motus,ita & tcmpus;atque temfusdu-
adc6 ficut motus cft duplex , fcilicet generalis, P^t»:.
qtii eft motus primi mobilis ; & fpccialit , qui cft
motus iftorum infctiQrum ; ita duplex eft tcm-
pus, fcilicet gcncrale , & eft propria paflio primi
motus,fcilicecprimi mobili$;&fpeciale, quae cft
paffio motuum infcriorum:atquc ade6 ficut om-
niummobilium cft vnus motus gcneralis , fcili-
cet motus diurnus primi mobilis, itaeft vnura
tenipus generale menfurans inttinfece illum
motum,& extrinfece omncs motus iftorum infe-
riorum,& de ifto tempore dicit Ariftotelcs qu6d
impofllbile eft ipfum plurificari , ficut ncc mo-

bilia

Qu^ftioXVI.

28y

bilia prima , nec motus primi. Ib omni eniro ge-
nere encium eft dare vnum primum , ad quod
omnia aiia reducnntur. Et dcut cuilibet rei tem-
porali eft vnus proprius motus , ita etiam eft
vnum proprium tempus ipfum menfurans , &
hoc tempus particulare , vel fpcciale nccellario
plurificatur , ita vt admultiplicationem motuum
talium , necefTario fequatur plurificatio tempo-
tum , & hoc non poitd facilius probari , qu^m
per hoc , quod tempus iftorum inferiorum po-
teft cfTe reaiiter , non exiftente tcmpore primo,
ficut patet lofue lo. &per articulum Parifien-
fem dicencero , Dicere quoi ctjfmtt metH cali ignis
non combureret f^Hpam , error efl. Et fi dicatur , fi
efTent plura tempora , ita vt cuilibct motui cor-
tefponderet proprium tempus , fequeretur pri-
mo , qu6d etiam effent plura minc fimul , plures
horx fimul, atque etiam plures dies ; cum omne
tempus habeat proprium mme continuans fuas
partes ad inuicemi&: efient plures motus vnifor-
mes,qui durarent per horam, diem, vcl menfem,
&c. Sed hoc eft impofllbile , quia aliis duo ho-
mines,non pofTent fimul cucrere , nec etiam du«
adlioncs poffcnt fimul fieri , eo qu6d non eflcnt
fadlx in eodcm inftanti , vel in eadem hora , fed
in diuerfis.

1 1, Ad hoc dico , quod mutationes , & motus

non dicuntur fieri firoul , quia fiunt in eodem
inftanri temporis , vcl in eadcm hora temporis
patticularrs , vel quia intrinfcce menfurantur
eldem parte motus , fed dieuntur ficri fimul,
quia fiunt in codem nunc , vel in eadem hora
cemporis vniucrfalis , & menfurantur eadera
parte ipfius , non quidcm intrinfece, fed ex-
trinfece. : quando ergo duz aliqus adlionesfi-
mul exiftunt , & menfurantur eadem parie tem-
poris primi , cunc dicuntuc fiStx fimnl : quan-
do vcr6 fiCtx funt in alia , & alia parte tem-
poris primi , tunc dicuntur non efle faftae fimul.
Quare non inconuenit , vt docet hic Scotus
in fecundo corollario tertiz cenclufionis , efle
fimal plura mine , & plurcs horas , atque dies
particularis motus , & temporis. Nam aliud
futne nuraero efl illad , quo mcnfuratur mHtd-
tum ejfe huius mobilis , ab illo nunc quo menfu-
ratur mutatHm ejfe alterius mobilis ; & alia hora
eft , qua menfuratuc curfus hotarius Fran-
cifci ab illa , qua menfuratur curfus horarius
Antonij ; & alius cft dies numero , quo men-
futatur motus diurnus Petri , atque adeo illa
menc , illz hora;, & illi dies funt fimul, efto quod
illa mobilia fimul mutentur , vel moueantur,
nrque hoc eft contra Ariftotelem ponentem tan-
tijm vnum tempus omnium , qua: funt in ccelo,
terra , & raari , quia, ficutdixi , Philofophus lo-
quitur de tempore primo.quodeft mcnfurain-
trinfeca primi motus,& extrinfecaoraniumalio-
rum motuum.

Ij^^ c AiotHt fphitra Solit inter omnes motw ceeleffest
efi fropriijfane tempM. Nota , quod ide6 poni-
tur poti^s terapus in motu primi mobilis , qu^m
in motu alterius orbis : quia orbes proprij plane-
tarum funt ab Occidente in Orientem , quz non
funt ita veloces , nam Luna mouetur in raen-
fe, Sol in anno, & alij aliis tempotibus, vt
Aftrologia docet:nec (unt ita vniforraes,ne
que per illos diftinguuntur dies , & no6l:es. Sed
primum raobile , quotidie facit integrum circu-
lum fccum rapiens omnes orbes , & ideo raotus
illeSolis , quo diftinguiraas dies , & oodles , eft

peculiaris primi mobilis ; & idcirco illic eft lem-
pus. In hac ergo conclufione non loquicor Sco-
tus demotu proprio,& nacurali fphzrx Solis,fed
de motu quo rapiturk primo mobili,eo quod mo-
tus primi mobilis maximc innotefcic nobis pcc
raocum raptum SoIis,& ideo SoI,fiuc curfus eius
eftnobisjvttempcris fignum.
^ Per vnampartem cceli minorem potefl numerarif
& menfurari aiia pars maior. Nota qu6d tempus,
eo qu6d quanciras eft,eft fui mcnfura pafliua,
id eft , eft menfurabile, & menfura adliua illius
eftiftapars indiuifibilis,quz realiter idem eft
cum ccmpore menfuraco , fola inceliedus abftca-
dHone fepacaca ad ipfummec cempus menfuran-
dura : ficuc,vecbi gracia, in quanticate iftius con-
cinuz cabulz pofliimus incelledu parcera , qux
vnius fic palmi,abftcahece, & incellecflu hanc ce-
cinenres , quanticacem cabulz cali palmo men-
fucace, fecundum quodczcecis paccibus tabula:
cocccfpondct ; & hoc forcc eft quod Ariftotelcs
aic cerapus fine incellcfhu non cfle. Quafi dicac,
qu6d,cura cerapus fe ipfo menfuretur,ad hoc ne-
ccfleeft , qu6dincelledbus aliquam paccera cem-
pocis abftrahacvc czcccas illa menfurcc. Incelli-
gendum eft camcn qu6d illa pars eft ccrapocis
mcnfura incrinfeca , aliorura auccra extrinfcca.
Queraadmodum in vlna lignea fignancuc cres
pcdes, quz funt cres ceccixrilla pars rercia eft in-
crinfccamcnfuraillius lignea: binz , excrinfeca
aucem panni , & aliorum , quz illi ccrria raenfu-
fancur ; ica vna hoca eft incrinfeca raenfura illius
raocus coeli (nara vicies quater raulciplicaca rae>
cicur cocura circulura diurnum) fed excrinfcca
menfura noftrarum adbionura.

• Quodjtcalum non moueretHr , &c. Noca quod ' J •
iuxca vcrba Philofophi in hocj^. quicsperacci- S*»""»»-
ens menluracurceropore ; quod lic imagmoc, p„tptTacti-
quiaeoqu6d cancus roocus poflec fieci in canco i,„,,
cempoce , ideo per hoc qu6d aufercur roorus pec
cancum cempus, fecundura menfucam mocus,
qui poflccfieri in canco cempore, iudicamus can-
camquancicacemeflcquiecis,& dicimus ducace
quiecem per vnum diem : quia igicuc motum il-
lura , fi eflcc cempus, menfucacet pcr fe , ide6 &c
quies , cuius quancicas raenfuratur ex quantica-
cc mocus,qui poflcc ficri in canto ccmpoce , dici-
cut menfurari canco cempoce , & hoc cft pec ac-
cidens : ficuc C\ imaginacecnc vacuum , ica vr nul-
lum cocpuseflcc infca Iacecadomus,cecce cunc
dicerem vacuum efle rancae quancicacis , puca dc-
cem pedum in longicudine, non qu6d fecundiim
vericacem illud illam quancicatem habeccc , ciira
nihil fic , fed per accidens ; quia corpus cancx
quancicatis natum eft in tali loco rectpi. Cxte-
rijm non poflcc cempus roenfucacc quiccem pet
accidens,nifi pec fc roenfurarec aliquem motum,
quia nullo exiftence mocu , nuUum eflet tempuSt
▼t fcite hic docet Scotus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ACcipienJum i efiautem,&c. Hoceftfccun- 14«
duro capituluro huius tradtatus , in quo in- Text. j8.
quiritur definitio temporis; & prim6 facit hoc.
Secund6 foluit raciones , quibus probabatur in
aliocapitnlo, rerapus, &»««cnoncflc. Ibi : £t
motHtJemptr. Icero , prim6 pcobac duas conclu-
fioncs. Secund6 infcrc dcfinitioncm cempo-
ris ,\h\:Hoe efienim tempus. Primo ponitduas
conclufioncs. Sccuadam \\iiiAt vero & temput.

Prima

i86

Lib. I V. Phy ficorum

TimpMt eft
Mliquid mo-
tus.

Text.yj.

CentinuSiM^

timpcirit tjl
fofltrior con-
tinuitati mi-
ttis, (^ mag-
nitHdinit,

Vili eonira-

diltiontm

Zimnrt.

\6.

Texc.ioo.

Timpm elf
mtiquid mo
ti4s fscundhm
prius ^ fo-
fierius.

Tczc.ioi.

"De^nttl»
ttmforu.

Pdma conclufio eft ifta , quod tcmpus cft ali-
quid jpiius motus. Ptobatut , quia illud eft mo-
cus , vcl aliquid ipfius mocus , quod non poteft
pctcipi fine pctccptionc motusjfcd tcmpus^non
poteft peccipi finc motu, & non cft motus ; quo-
rum vtfumquc ptobabatuc in aliocapimlo : igi-
tuf tempus eft atiquid ipfius niotus.

Cur» aHtem t <jnod mouetur. Hic ponit fccun-
dam conclufioncm : & ptimo prgcmittit ttes fup-
pofitiones. Sccund6,ponic fecundam condufio-
nem.ibi : v4/z/fro,^frWjP««.Pfimafuppofitioeft,
^ quod tam magnitudo,quam motus, quam tem-
pus func continua , tamcncontinuitas magnitu-
dinis priof cft continuitate motus , & continui-
tas tcmporis poftccioc eft continuicate motus.
Sccunda fuppofitio eft,qu6d in temporc ' eft
prius,& poftcrius.Pfobatur,inmagnitudinc& in
motu eft prius,& poftecius; igituc & intempoce,
quia ifta ic inuicemcoYifcquuntuf. Notandum ^
cicca hocquod dicir, quod continuitas pofteciijs
cft ia tempocc.quam in mocu, vcl in magnicudi-
ne ; quod hoc non dcbec intcUigi ,quantum ad
tem:quia fccundum mulcos eadem tcs cft magni-
tudo,motus,& tcmpus; fcd intclhgituc quantum
ad cationes , ^ quibus fumuntur ifta nomina,
mottu & tempM : quia catio , fecundijm quam
ali^uaccs dicicuc tempus.pcxfupponic racioncm,
fccundiim quam cadem ccs dicicuc mocus,& vna
cft pofteciocalia.Tcctiafuppofitio.quod prius &
poftcrius in motu , funt idcm cns , quod motus,
diffcfunt tamcn a motu fecundum rationcm , &
dicit Aciftocclcs quod mocus cft in quancitatc,&
pcius, &pofteciusin numeco. Ad quodintelli-
gcndum , notandum , quod ad intclhgendiim
prius , & pofteciusinmocu, opoctet vciratione
diftindUua vnius patcis ab alia, fccundum autem
intelledioncm motus non oportcc vti tali caiio-
iic diftindionis.Idco pcopcec illam racionem d"i-
cit Coinmentatocquod pcius & pofterius cftin
pumero.

At vero 3 temptu. Hic ponit fecundam con-
clufionem, quod tcmpus cft ahquid ipfius motus
fecundura prius& pofterius. Probatuc , quia fe-
cundum iliud ccmpus eft ahquid ipfius mocus,
pec cuius perceptionem in motu,percipituc tem-
pus,& quod Ci non pcrcipiatuc , cempus non po-
reftpcccipi; fed peccipicndo pcius , & poftecius
in motu , pcccipitut tempus ; & fi non ^ pccci-
piatur prius,& poftecius,non peccipitut tcmpus;
igituctcmpus eft ahquid ipfius motusfccundum
pcius & pofterjns.Maiocnotacft.&minocappa-
rct : quiain motu vehementis dcIc<3:ationis be-
nc pcrcipimus motum , tamcn propter deleda-
tionem non attendimus ad diftjngucndum inccc
pcius,& poftecius in iUo mocu ; & ideo non per-
cipimus tcnipus nifi valdc modicum, dato adhuc
quod fit magnum ; & fic patct,qu6d quando per-
cipiturdifFcrentiaprioris , & pofterioris , qu6d
tunc percipicur icmpu.s,& quando non,nonpcr-
cipitur.

Hoc enim 4 efi tempm. Hic infert definitio-
ncm tcmporis ; & primo ponic definicioncm.Sc-
cundo infecc cocollacium.Tectio declacac dcfini-
Cionem. Secundum ibi : Non ergo motm.Ttiiwxva
ibi : Signurn timtm. Dcfiniciocftifta,qu6d/fw-
pw cftnttmerut moitu fecMnSum prius , & pofteritu.
Ec poteft fic declacaci ex pcaedidlis , qu6d ccm-
pus eft aliquid motus fecundum pcius , & poftc-
rius , vt pcobatum eft : & manifcftum eft , quod
yjnnis inotus cft nieqrutabihs tcmpore , vcl fe-

cundumcotum,vc fi mocus fic finitus, vel fecun-
dum pactcm.vt fi motus fit infinitus : idcu.patec,
quod tcmpus cft mcnfuta mocils fccundcim
ptius,& poftcrius. Scd dubitatur,quare Ariftote-
lcs nondefinit tcmpus pcr mcnfuram,fcd per nu-
mcrum ? Refpondccuc , quod canfa cft.quia folc-
mus communiccc menfucarc alios motus pet
mocum cocpocis czleftis ; & hoc non poceft cllc
fccundum totum motum eius , & fecundum ali-
quam paccem , cui mocusmcnfucatos a^quamui,
vcl pcoportionamus ; & idc6 in definicione ccm-
poris ponicur numecus,& non mcnfuca.

N^bnergomotm. Infccccocollacium,qu6d tcra-
pus non cft motus,rcd numetus mocus ; & dcbet
incclhgi, quod ifta noneft definitio tempotis,
tempus cft motus ; & vidctut hoc explicace in
pacticala fcquenti,qu5do A\cn,fedeftmotusfecun-
dtemnumerum, idcft ,cftmotus fccundum quod
mocuscft numccus.vcl mcnfucaaltetiusmocus.

Signum $ autem. Hic declafat definiriqnera,
vidclicer,qu6d tcmpus debeat effc mocus,fignum
cft,qu6d ficut numcrus dicituf mnltus , vcl pau-
cus , ica temporc cognofcimus motiim eilc ma-
iorcm , vcl minorcm. Et lanc ad oftendendum
qualis numerus cft tcmpus , diftinguit quod du-
plex cft nuraerus ; quidam cft numcrvs numera-
lus,&aliusnumerus,quonumcram'!s;& iilcquo
numeramus, accipitur aJiquando foiUiTi pro adtu
anima:, & aliquando pro rc numetata , niediante
quamenfuramus aliam rcm , connotando cura
hocadum aniraz : modo tempus eft ta'is numc-
rus numcrarus per animam , mediantcquo men-
furamus alia.id eft,aIios motus.

Et vt 6 mottu/emper. Hic folnit r ationcs addu-
das in alio capiculo ad probandum nuKc,!:^. tem-
pusnonc(rc;& pfim6 folnit illas dc icmporc.
Secund6,illas de »»>;f,ibi : /pfumautemnunc. Vn-
dc in alio capitulo fads fuetuiit diix rationes ad
ptobandum tempus non efle,quarum prima crat:
illud totum non eft,cuius partcs non funt,&c.&
fecunda^illud tofum diuifibile, quod habet ali-
quas pattcs non eft , nifi illa: partes fint, &c.Re-
fpondetur negando maiorem vtriuiquc; quia
f ficut motus confiftit in hoc , quod fempcr eft
aliud,& aliud ipfius motus, ita ctiam ejfe r cmpo-
tis confiftic in hoc, quod continuc cft alia & alia
pars tcmpofis ; & qualitcr hoc debear intclligi,
tenendo quod motus fir mobilc , videbitur in
quz^ionc de motu locali.

Jpfumy autem nunc. Hic foluic cationcs , quae
pfobant»«»c non cffe , & ponit duas conclufio-
nes. Sccunda ibi : Sci^uiiur enim vtdiElumeft. Pri-
maconclufioefl,qu6d»«»raliquo modo raancc
idcm per totum tcmpus , quia fecundum quod
nune eft ipfum mobilc , fecundum hoc mancc
idcm.Sccunda conclufio eft,qu6d nunc fccundum
racionem non mancc idem, id cft, fccundum dc-
nominationem cxtrinfecarn.

Seejftitur enim vt diElum eff: Hic probat diftas
conclufioncs:? quia ficuc fe habct inobilc ad mo-
tura,ican»»c ad ccmpus ; fed mobiic manec idem
pcc cotura ccmpus fccundum rcm , & eft conci-
nue aliud , & aliud fecundijm cxtcinfecam deno-
tninacionera:igicuc fimilitcc nunc mancc idem pec
cotum cempus fecundum cem , & eil concinuc
aliud,& aliud,fecundum cxirinfecam denomina-
tioncm. Maiorpatct: quia ficut per mobile cog-
nofcimiis prius, & pofterius in motu,ita pcr nunc
cognofcimus prius,& poftcrius in ccmpore. Mi-
noc ctiam paccc, quia dcnominatione exrrinfccd,

Corifcus

17-

Timpus noH
in motusifid
numerus mor
tus.

Tczctot.

Numirus eli
duflex.

TexC.103.

18.

Tcxt.104.

ViJi centra-

diclionem

Zimart,

QusftioXVI.

287

«9.

Timput c»g-
ntfcimut ptr
mttum, rir «
ttniurf».

CentttHUtu
tria funtg*'
n*ra.

10.

Ttius ^ f»-
fterius funt
frimo in
tntgaitudint,
deinde in mo-
tut , foftremo
in timfor*.

Corifcus denominatttralter , quando eft in thea-
tro,& alter quando 6(1 in foro, & ideo ita nmili-
ter mobile,quod dicituriHm«;,manet idem per to-
tam tempus , fed continue dicitur aiiad , & aliud
extrinfeci denominatione.

AN NOTATIONES.

TEmptu non poteft pereipi fine tnotm. Nota
quod non folum tempus pei motumcog-
nofcimus , ver^m & h conuerfo per tcmpus mo-
tum cognofcimus. Qucmadmodum enim qui
aiiqua duici contemplatione , aut ftudio dele-
^aiur , eo quod non fentit laborem motas,
non cognofcit quantum tcmpus ftuduic : ita e
concrario infirmi , qui grauicer ferunt motum
fcbris , putanc maius tempus ttanniTe , qukm
tranfiuit , & ide6 ncutri bene iudicant cempus
permocum , fcd vcrique cconcrario pertempus
eognofcunt quancum mocum paf£ Gint ; vt cura
hocapulfac , qui duiciter ftudec,inteiligitpius
fiuduiile , qulkm pucarat ; & febricitans mino-
rem motum fcbris tranfille , quim crediderat:
atque adco , cum adeo finc coniun^a tempus,&
mocus , vel tempus erit motus , vcl aliquid
eius , & cum non Cit motus, nempe formaiiter,
(equituc vt iit aliquid eius, nimirum aut pars,aut
palHo cius.

^ Tam magnimdot tjuim mettu , quam tempus
funt continua. Nota quod tvia fuuc' continuo-
rum genera , fcilicet magnitudo , motus , Sc
tempus;verum Hcuc continuitas magnitudinis
eft caufa continuitatis motus , ita continuitas
motus eft caufa concinuitatis temporis. verbi
gratiarmotus non eft ni(i tranHtus ab vno termi-
no in alium , & ideo motus fequitur magnicudi-
ncm,id cft, ex eo , quod mobile accingic ptiorera
parccm fpacij, nempeiibi propinquiorem , quam
poftcriorem illi continuam , motus ipfe iiabec
partescontinuas; &quia motus eft continuus,
& t.empus eft continuum , nam quantus eft
motus , tantum eft tempus. Primo ergo conue-
nit cominuitas magnitudini ; fecundo , motui,
tettio.tcmpoti.

c In tempore efl priiu , & poilerius. Notaqu^d
Hcut non aliunde eft adtio continua , niii quia
magnitudo eft continua , & quia adio eft con-
tinua; aggregatum ex priori , & pofteriori , in
quo ratio temporis confiftic,eft etiam conti-
nuum ; ita prius & pofterius in ioco , per quem
mobile mouetur,eft caufa prioris & pofterio-
ris in raocu , & prius & pofterius in motu eft
^aufa prioris , & pofterioris in tempote ; ica vc
prius & pofterius reperiancur primo in magni-
cudine ; fecundo in motu , & tertio in tempo-
re : eft tamen ptius & pofterius in magnitudine
per quam mobiie mouerur fecundum poHtio-
nem .& (icum partiurii. In magnitudine enim,
quam iiabe* ante pcdesiaceniem , prius & pofte-
rius accipitur refpcftu tur ; Vt quod tibi eft
propinquius Cit prius, quod veromagis diftar,
flt poftcrius. In motu vct6 , quia nontfft res
permanens.non eft periepriaS,& pofterius i po-
^tione ; fed per refpedum ad magnitudinem , vt
illa pars motus Cit pfior , qul tranfitnr ptima
pars magnitudinis ; & iiia pofterior , qua trann-
tor pofterior ; in tempore autem eft prius & po-
fteriui propterea , quia alcerum fequitur alte-
rum,id eft, quia tem^us infequitur motum , & c
cpnuerfo.

XI,

^ NoutubimcircakociScc. Notaqu6d Scotus

dat iiicroodumfuftincndi opinionem Nomina-

liumaffirmantium tcmpus , &-motum idcm ciTe

quod mobiie,quam tamenin libris Sententiarum

feqtiiturivt diximus fupra.

* Si noH perciptMtttr prius (^ pofleritu , non perci-

pietitr tempfu. Nota quod Tiicmiftius & Piiiio-

ponus-in hunc cextum drcunt , qUod duplicitec

cognoicimus tempus ; fcilicet aut cognofcen-

do duo ttnnc tanquam extrema vnius fucceflio-

nis ;aut cognofcendo vnum nunc canquam ter-

minum prioris , & inicium pofterioris ; nam et-

iam ido modo cognofcimus tempus , vtpote pr^-

teritum , & futurum , ade6 qu5d fenrus litte-

rzeft,qu6d.n non cognofcamus vel medium

inter duo nunc , vel vnum nutic tanquam conci-

nuaciuumprioris , & pofterioris , non cognofci-

muscerapus; fi camen cognofcamus vel medium

incer duo nunc , vei duo extrema eiufdem fuccef-

iiodis , tunc cognofcimiis tempus. Cztetum , fi

fentiamus foiijm nnne przfens abfolute,non con-

(iderando,qu6d eft terminusprzteriti,& initium

futuri,non cognofcimus tefhipus.

^ Sji'* fi^"* motM eonfiflit in hec , &c. Nota

qu6d effe remporis non eft fecundum perma-

nentiam partium eius Gmui , fed efte eius con-

(iftic in eftendo aliud poft aliud : nam, vc didtura

eft , effe cemporis fequitut ejfe motus , tam fecun-

dijm continuitatem , qu^m fecundum priorita-

tem , & pofterioritatem ; ejfe autem motus &

rpecialitcr motus locaiis , non eft fecund^m per-

manentiampartium iimui , fed in clTe aliud poft

aliud ; non eft tamen toraiiter nmiie de motu,

& lempore: eft enim difFcrentia in hoc, quod

apud diuerfa moca non cft idem mocus, fed ben^

idem cempus.

S Siattfi hal/et mohile4dmotum,8cc. Notaqu6d

iiue quantitas & pun6):um diftinguaiitiir i re

quanta , fiue non , imaginandum eft , qa6d fi ?•"«""'''/'
n i I- ,..*„. in tot» tem

punttus trahatut per aiiquam planicicm , vefti- p^^^

gium eius eft linea: & ide6 ad imaginationem

ex pundlo eodem numero indiuifibili ficmagni-

tudo. Ec quia concinuitas motus refultat ex

continaitate magnitudinis , per quam rcs moue-

tur,ex priori , & pofteriori in magnitudine cog-

nofcimus prius , & pofterius in moti); eft6 ergo

qu6d id,quodmouccur , quod fingitureftepun-

^um, Ht iapis ; cognofcimus tunc prius , & po-

fterius in mocu , propcerea quod eadem res ali-

cer,&altcerfe habcc in diuerfis parcibus fpacii:

vc exiftencia mobilis in priori parte fpacij nc

prius in mocu , exiftentia vcro in pofteriori par-

ce ficpofterius. Illud aucem prius , & pofterius

in fucceflione motus eft tempus : atque ade6 fic-

ut pundlum vnum fluens facic magnitudinem, ita

ad imaginationem, vnum nunc , puta vna eadcm-

que exiftentia mobilis , tjuacenus fluens fecun-

dum prius,& pofterius, facit tempus. Sicut crgo

tempus fcquitur motum, itznunc fequicur mobi-

id' : & ficut rpfo nune diftinguimus przteritum ^

futuro , ita ipfo mobiii diftinguimus fpacium

pertranfitura ^ tranfeundo. Vnde fpacinm, quod

eft k prindpio fui vfque ad mobile , dicimus cfTe

perttanfitum , & quod eft k mobili vfque ad fi-

nem , cfTe pertranfeundum. Vnde conftat , qu6d

ficut per totum motum ipfum mobile, fiueil-

lud,quod mouetur eft idem , difFerens folum

recundum <;^,fcilicet , fecundum quod ipfum eft

inalio, & alio fitu ; ita eft idem nunc in toto

tempore fecundum fiibftantiamjdiuerfum autcm

fccundum

tt.

Nunc iden$

288

Lib.IV. Phyficorum

Nanc »(l
minim* tnti-
utk.

14.
fit.

lnH»m nm

tfip*rsttm-

f»rM.

Opinit iHtmi-
nalium jut-
mtnlt idtm
tiune ejltB
tott ttmftrt.

kcMnAximtjfe t qaod quomodo debeac intelligi,
explicandum eft.

Vndc obferuandum cft prim6, qu6d ntmc eft
minimc entitatis , & non permanens , idco cum
fumma difficultate poteft manifeftari quid fit;&
an vnum, vel plura , niH comparctur adaliquod
indiuitibile permanen$,puta,ad pundum , vcl ad
mobile:& proptcr huiufmodi difficultatem Phi-
lofophus in iwc^.text. 1 1 i.loquiiur pcoportiona-
licer de pan6to,5c inftanti.

Secundo obferuandum eft , quod inftans (vt
docet loan. Can.4. Phy/ic. qutft.6. Mrtic.^.duh.i.)
quantum ad ^niJneminit vno modo dicituridem
quod non ftans; ide6 dicitur de aliquo homine,
quod eft inftabilis. Alio modo idem eft > quod
imminens vcl appropinquans , ynde dicitur dc
aliquo fefto , quod imminet, vel apprppinquat,
vel inftat ; & vtroque modo accipitur inftans:
eft cnim primo modo non ftans , fed raptim
trannens , & eft fecundo modo imminens , vel
appropinquans , quia de tempore non habcmus
aifinMnc.

Terti6 obfetuandmn eft,qu6dficut fe habee
pundum in linca,& mutatHm ejft in motu , ita in-
ftans in tcmpore; horum autem quodlibet habct
eife reale,incompIetum tamcn.

Quatto obfetuandum eft , quod inter inftans
^ inftans debct tempus mcdiare : ratio cft , quia
duo inftantiacum fint indiuiiibilia , non faciunt
extcnnonem:ncc vpum inftans additum inftanti
ifacit illudmaius, iicut pun^um in linea alteri
additum,non extendit lineam,aut facit illam ma-
iorem ; vnde Hcut inter quxlibet duo pun^a in
lincadaturlinea, itainter quzlibct duo inftan*
tia.daturtcmpus.

Quint6 obfcruandum cft, qu6d inflans eft tju4-
dsm mora itidiuifihilu fartes ttmforU continuuns in-
terfifi : idcm cnim inft^ns eft huius horz Hnis,
& fcquentis principium , ita Ariftoteles inhoc^,
& probarur , inftans eft aliquid tempocis ; er-
go aliqua mora : fed non extcnfa , quia uon eft
tempus ; crgo indiuinbilis. Et qu^dHt conci-
nuans partes tcmporis , patet : quia iicut fc ha-
bet pun(5lum in linca.ita inftans in temporc ; fed
pundbum continuatpaites liucae ; ergo & inftans
partcs temporis.

Scxto obferuandum eft , qu6d inftans non eft
pars temporis : quia ficut fe habet mutafum efti
in motu»& pundum in linea, ita inftans in tem-
pore ; fed mutatunt ejfi non eft pars motus , nec
pundtum cft pars linez ; ergo nec inftans eft
pars temporis : ergo motus eft pars motus,& U-
nea parslinea; : &fimilirer tempus pars tempp-
ris. Nam linea addita parti linex , facit maio-
cem lincam,& pats tnotus addita parti mptu$,fa-
cit maiorem moium,&rempori$ pacsparti tem-
poris additamaius lempus conftituft ; fedmM«-
tum ejfe additum alteci mutatoejfe non facit maio-
tem mocum ; & pundum alteri pun^to additum
pon facit maiorem lincam ; & inftans altcri in-
^anti additum non facit raaius tempus ; ergo
nec mutatum ejfe cft pars motus , nec pundlum
cft pars lincz , neque inftans eft pars remporis;
tunc vlrca motus additus motui , facit illum ma-
iocem,& linea addita lincz illam extcndit ; & fi-
militcr tempus tcmpoti additum : ergo & motus
eft pars motus , & lin*a linex,& tempus tempo-
ris eft pars.

His obferuatis , quidam dicunt , qu6d ficut
motu$ non impor(at nifi mobile * & tcmpus im-

portat motum , ita hoc nomen </f/74ffj,fiue hoc

aducrbium nunc, non importat aliquam rem di-

fiin&am fecundi^m fetotam ab ipfo mobili ; hoc

tamen non obtbnte , ipfi mobilt conueniunc di-

ucrfz intentioncs,fiue diuerfa prsdicara ; & hoc

eft quoddicithic Philofophus , nwMceftc idera

fecundi^m ejfe , & diuerfum fecundiim racio-

nem : harc eft opinio Nominalium , quam oiiwoN».

hic defendit Scotus. Cztetum,hxc fententia eft minalium

contra Philofophum & Commentatorcm eius. rti/citur,

Tum quia dicit Ariftotcles motum cfTe adkura

mobilis , & efTc in mobili ficut in fubicfto ; &

fimiliter motum ejfe mobilis paffionem , & con-

tradicit Commentatori^. Phjfic. comment.i.vhi

dicit , qu6d motus eft aftio motocis in motote,

& non habet cfle nifi in moto.Tum quia contcar

dicit Philofopho in tcxtu pcacfenti ; vbi dicit,

quod ficut motus fempec eft alius, & alitis , fic &

tcmpus. Vbi expcefsc vult , qu6d tcmpus & mo-

tus funt fucccffiua , & continua ; non funt ecgo

respermanentc$,ficut illi fingunt , & Commcn*

tatoc dicit , qu6d pactes temppcis veniunt qux-

dam poft alias,& nop fimul funt;ficut eft difpofi-

tio in paccibus mocus : quoniam quzdam inue-

niuncur poft alias : non funt ecgo ccs pecmanen-

tcs. Quod ctiam fit falfum , quod inftans non fi;

nifi mobile, ex eoappatet : quia fccundijm Phi-

lofophum.inftans eft nnmecuseius, quod feccuc^

id eft,ipfittsmobilis ; fed mobile non cft nume-

rus fui ipfius.Item,dicit Aciftotelcs qu6d inftans

^ontinuat pactes tempocis, & difcontinuat ; ita

vt fit ibicontinuatio pactium tempocis , & diui-

fio; fed iftanon conueniunt mobili.Similitec di-

cit Philofophus qu6d non contingit vti vno nune

pro duobus :>quiao«>7cnon pcrmanet , fed fi nune

efTct ipfum mobile,fequerctuc qn6dnunc pcrma-

|ieret,& pofTemus vti vno nune pro duobiis. Sco-

X^M ttimiinfecunio Mjp.i.tjutft.i. oppofitutn fcn'

cic.vc ftatim videbimus.

Auccoluy im.fintent. dift.i. dicic , qu6d cum 2, 6.
tempus non habcac cfTc przcer animam , imagi-
nacur Ariftpcclcs concinuationem cemporis cfrp
ab anima , co modo quo iraaginacut Mathe-
maticus pun^um per fluxum fuum caufare li-
neam ; riam ficut apud Mathematicos punftum
ilucnscaufat lineam , fic qu6d idem punfbus fe-
cundiira fubftantiara manct idemin totofluxu,
& foliim variatur fecundiim ejfe , prout intelligi-
tur cfTe in alio,& alio fitu : ita nunc fluens caufat
tempu$ , & eft idem in toto fluxu fecundum fub-
ftantiaro , difFcrcns fccundiam ^j^.Nam ficut Ma-
thcmaticus volens imaginari lineam redlam,
imaginatur fluxum vniuspunAi in re£l;ura : £&
volcnsimaginari lineam circularcm.apprehen-
djt fluyui» pundli circularem ; fic fecundiim Aci-
ftotdem eft de inftanti : quoniam fi velim facece
tempiis pcztecituilE) in a6):u , imaginabpr nune
fluere vfque ad iftum przfens fignatum:& fi ve-
lim facece tempus fbtuc^minadu , imaginabor
quoddancl indiuifibile fluere ab ifto mutato
efe fempei: in ppfterius , tlle fluius eft ipfum
fcmpqs,.

Sed hzc pofitio ftare non poteft:dicit enim tria opinit Au-
falfa. Primum , quod tempus fit ab anima : hoc "'^•'"'prtba*
enim prztcrquam qu^d contradicit Ariftoteli ""^"
inhoc'4. text.ioS. vtprobant fubtilitcr Albcctus
de Saxonia , & loan. Cataon.i.Phy/ic. qHJtfi.6. eft
«tiara articulus excommunicatus Parifiis ab
Epifcopo Parifienfi,&ii tota vniuerfitate, &
ponituc fub 94. ctcote. Sccundum falfum eft,

qu6d

QujEftio XVI.

289

qaod inftan$fluat,quiai'ndinifibile non potcft
flucrc, nec moueri, vc patet 6. Phyfic. text. S<5, &
indc : & imaginationcm Mathenaaticorumcredo
efle fairam , nec Ariftoteles in hoc 4. loquitur dc
mente fua ; fed fortc hoc dixit iuxta opinionem
Mathematicorum. Tertium etiam falfum eft,
quod inftans per fluxum caufat tempus , quia
quod eft tcrminus rc/ ,non poteft cflc caufa cius;
inftans cft tcrminus temporisjergo,&c.
1 7. iCgidius in 4. Ph)4ic. in cxpofitione text. 1 04.

quem fcquitur Tartaretus 4. Phyfic.5. dicit qu6d
Philofoph. per inftans fccundum fubftantiani in-
tcUcxit mobile:& certum eft, quod primum mo-
bile manet idem in toto temporc.Et appellat pri-
mum mobile inftans extrinfecum , qnia primum
mobile motu fuo , & fuo fluxu caufat tempuSi
Pet inftans vcro fecundum efle , intcllcxit indi-'
uifibilcin tempore , quod indiuifibile continuat
partcs temporis ad inuicem ! & talc inftans non
manet idcm intoto tcmpore, fcd pluradebcnt
w\ «4,«^ *^ ■" tcmpore huiufmodi indiuifibilia. Hanc
..^ opinionera explicans Sotus 4. Phyfic* qujcftione
4. vltima dubitatione principali , inquit , qii6d
plaiius fenfus Ariftotelis eft,qu6d quemadmo-
dum punftum motum per aliquam planiciem 4
Mathcmaticis fingitur facerclineam,itaexiften-
tia mobilis continu6 fluens per omncs moru-
Ias,quasmobiIe facit in fpaiio, intelligitur fa-
cerc tempus. Itaque ipfamct exiftentia mobilis,
quae in fc confidcrata realiter eft vna , & eadcm
Immero , confiderata vt in diuerfis motulis cft,
& dicitur plura inftantia foli ratione diucrfa:i^i-
tur fi teneatur , tempus clTe accidcns numcro di-
ftinftum amobili , Sc motu, folum funt ponen-
dainfinita inftantia numero diftin^a, qus con-
dncnt partes tcmporis , & inftans permanens fo-
lura appelltndacft exiftentia mobilis , uon quod
continuet partes temporis , fed quod fuo fluxu ad
imaginationcm intelligitur faccre tempus. Ad-
dit tamen ipfcquod fi tempus ( vt ipfe opinatur,
9c defendit 3. Phyfic. qua:ft. 1. ) nondiftinguitur
numero k raotu,& mobili,fcd folum ad hunc fen-
fum realiter.quod eft resalterius Prsdicamenti k
mobili , quam vocat diftindionem formalem, &
quiditatiuam; tuncnon eft opus ponereinfini-
4 i ta inftantia numero diftinda ; fed ipfamet exi-
ftcntia mobilis fub ill;i rationc, qua hhbc cft iii
aliqua morula , & momcnto ,-in qua imrocdiatc
antc hocnon fuit , nec immediate poft hoc erit,
eft mnc indiuifibile prasfcns , atque illa ratio
primi mobilis , qus nunquam perfcuerat in co-
dcm loco , & morula, fcd femper fucccdit , ac
fluit a prartcrito in prxfcns , & k przfenti in fu-
turum,cft tempus.
*o« Et hic(inquit)eft planus fenfus vcrborum

Ariftotelisin text. 104. quod ipfum tmnc fequi-
tur id , quod fcrtur , vt tcmpus motum , id eft,
quemadraodum tempus fe habet ad motura , ita
nunc ad mobile , quod cft diecrc ,quemadmodum
mobile vnum & idem.illa ratione,qua eft fuccef-
fiuc, & continuc in alia parte fpatij,quai funt po-
fitione,& fitu priorcs,& pofteriores,habet ratio-
ncmmotus;itaexiftentiaipfiusraobiIisvna&ea-
dem in alio raoraento, & mornla, qua: funt prio-
res,& pofteriores durationc, & ordine pra:teriti,
& futuri,eft nunc,tx cuius fluxu fit terapus.

lauellus 4.Phyfic.quzft. ij. alio modorefpon-

det,quem dicendi modam tangit etiam Burlcus

4. Phyfic. in cxpofitionc tcxt. 1 07. Ifti dicunt pri-

mo , qu6d duplcx eft inftans in tcmpore, fciliccc

Scetioper. Tom. II,

extrinfecum , & intriiifccum : extritifeami eftj
quod fuo fluxu imaginario caufat tempus , ficut
apud Gcomctram pundlus cxtrinrccus caufat li-
neam,& hoc inftans extrinfecum non eft pars
teraporis , nec terminus , nec cohtinuans tcm-
pus : inftans autem intrinfecum cft illud , qnod
tcrminat , continuat , & diuidit tcmpus,& cft de
intrinfcca ratione temporis. Sccundo dicunti
quod mobile , vt eft fub motu , potrtt bifariam
confiderari. Prim6,|quoad fubftantiam, vel quo- i^thiU vi tfi
ad fuum cflc fubftantiale praecise.Sccund6 quoad f^^ '^"* ^ '•
eflc accidentale , quod fibi accidit , quatcnus eft ^^j^ ,c(t*
fubmotu, provt alitcr , & aliter fe babct iii toto
motu, vtj verbi gratia , in prima pattc motus, cft
in hoc z^i , & in alia parte in alio rJ>i. Si mobi<.
lc confidetetur primo modo,fic eft vnura,& idcm
in toto motu,nam raotus habet vnitatem ab vni-
tate mobilis,vtdicitur quinto Phyfic. at fi confi-
deretur fecundo modo,fic eft diuerfa,& accidcn-
taliter plura , fecundura illa diuerfa cfte fibi acci-
dcntalia , quz folcmus appellare momenta,vel
mutatacfle)

Tcrti6, dicUnt qu6d illud inftans extrinfecum 1 5^4
temporis noneft fubftantia primi raobilis,ncc
pura negatio, vt aliqui opinantur : fcd eft vnitas.
de gcncrc Quantitatis ipfius mobilis,non fecun»
dum fubftantiam imraediate , & fimplicitcr , fed
vnitas raobilis accidentalis provt cft fub forma«
fccundiiraquamcftmotns ,puta fub i-'^i fluente.
Inftantia autem intrinfeca funt diucrfa cfle in-
ftantis extrinfeci , quia ficut fc habent mutMta ejji
ad ipfum mobile , ita inftantia intrinfeca ad cx-
tnxi(cc\sxa-^edmHtdtttteJfe funt diucrfa e(Ie,quiac-
cidunt raobilijVt alitcr,&aIiterfehabctinmotu;
ita& inftantiaintrinfecafunt diuctfa efteinftan-
tis cxtrinfeci , provt fuo fluxu imaginario caufat
lempus.

£x his dicilnt ad difficultatcm , quod fi
fiat ferrao de inftanti extrinfcco , fic eft tantum
vnum fecundum fubftantiam in toto tcmpore ; fi
autcra loquaraur de inftanti intrinfeco tcrmi-
nante , &continuante tcmpus , fic non eft vnum
tantiim ; fed pluta reaIiter,duo quidcra rcali-
tcrtcrminantiaomnem fignatara tcraporis par-
tcm : vcrbi gratia , in vna hora cft primum , &
vltimum inftans ; & alia funt infinita in po-
tentia , ptovt hora eft diuifibilis in partcs in-
finitas.

Iandunus4. Phyfic.quzftiotie iiialio modo l^-
imaginatus eft efte vnura inftans fccundiira fub-
ftantiara in toto tempore, & diuerfum fccundijm
elle. Dicicnamque qu6dmobile bifariamcon-
fiderari poteft, vno modo fccundilim fe, alio mo->
doquantumad fuuin mHtatim ejji. Mobilis fe-
cundijm fe fumpti cft aliqua menfura , quz non
poteft cflc tempus , quia terapus eft raenfu-
ra raotus. Vnde relinquitur , qu6d illa menfu-
rafitinftans fecundura fubftantiam,& perin-
ftans fecundijm fubftantiam intelligit menfu-
ram mobilis fccundum fe ; & per inftans fccun-
diim cfle intelligit mutatum ejji ipfius mobilis
fecundiim a<5tum : ficut enim idem fluxus reali-
tcr eft motus , & tempus ; fic vnura & idera in-
diuifibile eft tcrminus motus , & tcmporis. Vn-
dc mjttatum ejfe adlu exiftens in mobili , dum
mouetur eft idem quod inftans fccundijra efte:
fcd dicitur inftans in habitudinc ad tcmpus , &
in habitudinc ad motum , mutatum ejfe. Et fubdit, •W»*'''»» '#
quod mobilis cfl duplex eiTc. Vnum eft ej/e pri- *^ *'•"'"
mum, & lubftantiale,& aliud cft e£e accidcntale;
fi b mod6

igo Lib. 1 V. Phyficorum

niodo conftat , quod mobilc per totum manet
vniim , & idcni lcGundum ejji fubilanrialc pri-
mum ; itd non mfinet vnum , & idcm fccundum
ejfe nccidcntale : imm6 diuerfiiicatur fccundum
ralia ejfc. Sic ctiam ipfum inftans habet vnum
ejfe fubftdntialc,& aliud efTcaccidcntalc ; ejfe qui"
<iem fubftantiale ipfius inftantis fecundum fub-
ftantiam , cft ipfum cfte id , quod eft menfura ip-
fiiis mobilis fecundum fe : ejje ver6 accidentale,
eft mutatura cffe hoc, vel illud , vel aliquid hu-
iufmodi. Ita vt fecimdum iftum vinim idcm in-
ftans quatcnus eft menfura mobilis , fecundum
eflemobilis fubftantiale manctidem fecundirm
fubftantiam in toto tempore , Hcut fubftantiale
cfle mobilis idem manet in totomotu j fed non
manet idem fccundum ejfe^ quoniam cum diucr-
fa fint ejfe accidentalia mobilis , hoc eft , diuerfa
mutataejje ; funt etiam diuerfa inftantia fecun-
dum ejfe. Iftx opiniones prxtcr quam, qu6d mul-
ta falfa dicunt, qus non eft hic locus impugnan-
di , non faluant quomodo idem mmc fit idem fe-
cundum fubftahtiam , & diucrfum fecundum ejpy
vt vult hiG Ariftoteles.
5 I. Ideo Burleus loco fuprk relato inducitalios

tres dicendi modosi Primuseft,qu6didcm in^
ftans numero manet realiter| in omni dificrentia
temporis fuccefHucjquoniam illud idem inftans,
quod pri^s fuit ruturum , poftea eft prxfcns , &
deinde eft prxteritum ; atque ita inftans manet
idem fecundum fubftantiam in omni diffcrentia
r«mporis ; fcd variatur fccundum ejfe^ quia aliud
ejfe habet , cum eft fuiurum , quia tunc habct ejje
in potcntia , & aliud ejfe cum eft praefens ; quia
tunc habcttr^ in a<Sbu , & aliud«|^ habet cum eft
przteritum. Hicmodus dicendi poteftficexpli-
caii , qu6d ficut motus eft alius, & alius fccun-
dum prius & pofterius ; & tamen cft idcm ficcun-
dum omncs fuas partes ; ita inftans eft aliud , &
aliud fccundum prius , & pofterius ; eft tamen
idcm fctundum fc totum, id eft , quod inftans, vt
eft in alio, & alid tempore , fcilicet inpraeterito,
vcl futuro , eft diucrfum ; manet tamen femper
idem in toto tempore fublata confideratione
prioris,& poftcrioris.
3 1. Sccundus modus diccndi cft , quod idem in-

ftans manet idcm fccundum fubftantiam , id eft,
fecundum fubicdlum : quia omnia inftantia tem-
poris funtin codem fubicfto fucceffiue; fed ta-
men inftans variatur fccundum f;^,hoceft in
entitatc:quia vnii inftans non eft idcm ens, quod
aliud inftans,quamuis fuccedat fibi in eodem fub-
iedot Etpotefthicmodusdicendi itaexplicari,
fcilicet quod in tcmpore funt plura inftantia for-
malia ; realiter tamen , & fubiediue eft vnicum
inftans in toto tempore : nam ficut in motu funt
plura mutata effe formalia : quia aliud mutatum ef-
fi eft,quo nunc moucor,& aliud quo poftea mo-
uebor , ita in tempore aliud inftans formaliter
cft, quo nunc dicor cffc in tcmpore, & aliud,quo
poftca;ergo formaluer in temporc funt plurain-
ftantia. Tunc vltri , ficut in motu eft vnura mu-
tatum ejfe ratione fubicAi^quia illud aliud,&
aliud mutatum effe habct idcm fubicdum ; ita in
tempore , quamuis primum mmc, fiue inftans fit
formalitcr diuerfum ab alio »«»c, fubiediue ta-
raen, id eft, ratione fubic<9:i,funt vnum mnctez-
liter : & ratio eft,quia ficut in tempore funt mul-
tx partes,& tamcn tempus eft vnum raiione mo-
tusjita inftaiitia formaliter funt plura,Tationc ta-
mcn fubiedli vnum.

Tertius modus dicendi cft , quod flcut pun-
(Sluni dudum pcr pianum facit lincam , ita in-
ftans, quod diciturprimum mnc in temporc.du-
(ftum facittcmpus:cft tauienaliud,& aliudjVt eft
prius, & poftcrius,practeritum,&futurum:& hic
modus dicendi cft modus Aurcoli , qucm fuprk
improbauifhus.

loanncs de Magiftris ^.Phyflc.quaeft.^.art. i .in * ♦ .
primo fcicndum , difiicultate quinta , fupponit
duo.Primum,qu6d qua:Iibet pars temporis com-
ponitur ex duabus partibus , intcr quas eft vnum
inftans rcale , realitcr continuans illas partes ad
inuiccm,quia quaclibct parstemporis efttem-
pus. Secundo fupponit , quod in diftindkis par-
tibus temporis funt inftantia rcaliter , Sc cntita-
tiue diftinda. Patet , quia inftantia corrumpun-
tur ad corruptioncm partium in quibus funt ; fed
vna pars temporis poteft corrumpi alianon cor-
rupta : ergo vnum inftans poteft corrumpi alio
non eorrupto ; & per confequens diftinguitur
realiter. Dicit infuper , quod totum poreft bifa- ^f"""/*
namfumi. Pnmo.categorcmaticc, & valcttan- f^^^
tum ficut perfc6tum. Sccund6 fyncatcgorema-
tice , & valet idem , quod quaslibct pars. £x his
tria dicit ad difficuliatem ; priraum , quod ifta
cft vera : /« teto temvore ejt vmm , & idem mSiam
realiter , & entitattue : accipiendo totum fyncatc-
gorcmatice. Patet, quiailla squif ollct huic vni-
uerfali , in ejualibet parte temporii ejl vnum, & idem
iniians realiter, & entitatiue continuans partes tem~
poria ; cuius quaelibct fingularis eft vcra. Sccun-
do , dicit quod ifta cft falfa : vnum & idem injtans
ejtin ^uolihet tempore , quia ly injtans fupponit de-
tcrminatc , modo nullum determinatum inftans
cft in toto tcmpore. Tertio , dicit quod vtraque
illarum cft falfa, accipicndo totttm categoremati-
cc ; nam fcnfus efTct, quod in vno tcmpore,quod
eft ens completum , & pcrfedum , non eft nifi
vnum inftans,quod eft falfum.

Bonctus 6. fuarPhyfica:,cap.i. dicit,qu6deft
idem «««cfccundum fubftantiam in toto tempo-
re , accipiendo fubftantiam pro ratione definiti-
ua, feu pro quiditaie fpecifica,diucrfum tamen
recundum cfTc, id eft, fccund^m fingularia, & in-
diuifibilia.

Scotus vcro in i. fentent. dift. i. quaeft. i. fub J 4»
litt. Z). §. Ad Philofoph. dico , dicit qu6d , confi-
derando quodcunquc nunc in temporc, illud po-
teft confiderari, vel fecundum fe, id eft, quantum
ad fuam entitatem,& rationem formalcm ; & fic
non comparando ipfum, nec ad futurum ,necad
praeteritum eft vnum in fe , fecundi^m fubftan-
tiam,nec afeipfo diuerfum fecundiim entita-
tem : fi ver6 ctomparctur idcm mnc ad practeri-
tum , & futurum , ficdiucrfifrcatur fccundiim di-
ucrfa effe , quia vt fic dicitur finis prateriti , &
principium futuri. Hoc declararur per /imile ad
mobilcexiftens fub mutationc ; nam mobile exi-
ftens fub mutatione ( fi abfolutc confidcretur,
non coraparando ipfumadaliquid aliud) eft vti-
queinaliquoibiacqiTifitopermotumlocalem,&
eft vnum fecundum fubftantiara , fine quacun-
quediftindione. Si ver6 comparctur adprsteri-
tum motum , & ad futurum dicitut eflein prio-
ri , & poftcrfori vbi , atque ita alibi , & alibi:
& ratio eft quia ,mutari eft aliquid vtriufqueex-
tiemi , nam quod mouetur cft partira in termi-
no a <}uo,8c partim in tcrmina «W^/ww.-cxtrc-
ma autem funt practeritum vbi , & futurum
vbi, per rcfpedum ad vbi pra:fcns,quo mobilc

cfTc

QusftioXVII.

291

I.

ertc inrclligitiir;at<jue ita mobile fccundum fub-
ftantiam diciturelle diuerfam,feu aliud, Sc aliud
fecundum diucrfa ejfe. Sicur ergo fe habet mobi-
leadmotum, itainftansad tempus ; fcdmotus
idco eft vnus , quia mobile vt eft fub motu , eft
vnum & idem , & non mutatur fecundiim fub-
ftantiam in aliud,& aliud mobile in quauis parte
fpatij, alias deficcrer vniras motus ; ita fi inftans,
vel fJHftc in tempore non eilcr idcm fccundum
rem , quod continuat partcs temporis , practcri-
tam fcilicet cum futura , illafque non diftingue-
rer, tempus non eifet vnum : crgo ficut mobile
manet idem fecundum fubftantiam in toto mo-
tu, & difFert ratione,vt eft in hoc & illo vhi , at-
que ita facit vnum motum,quia vhi niedium ter-
minar motum fecundum vhi prius,& parrcs cius
diftinguir;ira rcmporis «««cidem mancns fecun-
dum fubftanriam per omne rempus , & difFe-
rens tantiim ratione , vt eft in hac , & illa parte
temporis, facit vnum tempus , & diftinguit par-
tcm pra:tcritam a futura.

Qjr ^ S T I o XVII.

ytriim tempus fit numems motus fecun-
dum p/ius j ^ pofierius,

Atiftoc. M^.ij. /«rMot.Aucrroes, Mayron,& interpretes
«tirf.Albertus/raff.j.fa/i.ff.D.Thom./eif?. i7.Canonic.4.
Fhyfic.qi4tjl.^.»rt 1. Conimbr.fd/>.t4 ^««^. 1 .Complut.
di^. 1 1 . qutft.^. Ruuias tr^. i ,d* temftre qu. x. Roccus

tt RgVitvr primo quod non ; quia
l^ numerus eft ab anima ; fcd tempus non
j^ cft ab anima ; igitur tempus non eft
numerus. Maior paret pcr Ariftotelem in ifto 4.
rcxt. I } I. vbi ponit quod fi numcrans non cft,
nufi^erus non eft. Et minor probatur , quia rcm-
pus eft motus cccli , qui nullo modo dependcr
ab anima.

Secundo, quia tempus eft quantitas continua;
fed omnis numerus eft quantitasdifcrcta ; igitur
tempus non cft numerus. Et tcnet confequen-
tia , quia alitcr quantitas continua , eftet quan-
titas difcreta.

Tertio , quia omne tempus eft diuifibile in
femper diuifibilia : fed numerus non eft diuifibi-
l.is in fempcr dftiifibilia , immo in indiuifibilia,
fcilicct in vnitates : igitur tempus non cft nu-
merus,

Quarto, aliquod tempus eft infinitum, vt pa-
tet 8. huius, text.i i. fed nullus numerus eft in-
finirus , vr probatura cft in terrio ; igitur nullum
tempus eftnumerus.

Quinto, fequetctur quod par, Sc impar cflent
pafliones teporis,& prius,& pofterius eircnt paf-
^oncs numcri. Confequens eft falfum, quia nos
non dicimus rempus cft par,vel impar,fed squa-
le , vel inarquale : & pater confequentia ex quo
tcmpus, & numerus funt idem.

Sexto, vel tempus cft numerus numeratus,vel
numcrus , quo numeramus ; non numerus , quo
numeramus, quia ille eft a(9:us animx-modo cum
tempus fit motus coeli,non eft aftus animae , ncc
numerus numeratus , quia dicit Commentator,
com.zo.qu6d numerus eft comprehcnfio nume-
rati motus;mod6 huiufmodi comprehcnfio non
eft aliud, quam numcrus, quo numeramus.

Septimo , contraillam particulam ,/ecundum
frit4i,& pojlerius : quia partes quantatiuae non dc-
Scotioper. Tom.lJ.

bent poni in definitionc totius ; fcd prius,&po-
ftcrius funt parrcs quanritatiux temporis : ideo
non debent poni in dcfinitione remporis. Maior
patct 7. Metaph. tcxt.j }. & indc. Oppofitum ar-
guitur per Ariftotelem inifto 4.

In quacftioncproprcr primam rarionem , pri-
mo videbitur qualicer tempus & numerus dicun-
tur eflc ab anima.Secundo videbitur de quxfito.
Qixantum ad primum, notandum, quod iftc ter-
minus numerus fupponir pro multitudine conno-
tando ipfam cfTe numerabilem ab anima. Simili-
rer ifte terminus temput fupponit pro moru,con-
notando motum efle mcnfuram durarionis fuc-
ccfliua: , fcilicet connotando animam numerare
morum fecundumprius, & poftcrius, & per mo-
tumfic numcrarum menfurare aliquam dura^tio-
nem fucccfliuam. Vnde ifti termini numerui , &
tempui non connotant adkum anima: : quia ifte
terminus non connorar , qu6d multitudo pro
qua fupponit, fitaftu numerata, fed qu6d fit na-
mcrabilis. Similiter iftc rerminus tempus non
connotat motum circ zSta. menfuratum,fcd quod
/it menfurabilis ab anima ; & ide6 dicir Arifto-
teles 4. huius,text. i } i.quod fi nuUa ciret anima,
adhuc benc eflet tcmpus ; fed fi nuUa poteft eflc
anima, nuUum poteft efrc tempus;innuens qu6d
numerus notat mcnfurabilitatcm , & non adum
menfuratum.

Ex qnibus fequitur,qu6d,quando dicitur tem- 5 •
pus dcpcnderc ab ^ anima, non intelligit»r,qu6d '^""f^ ?"»-
illa rcs , qna: eft tempiis,aliqiio modo dependeat ^" ^ l^"^,
anima noflra, fed quod ifte tetminus tempus con- m».
notat adtum aniraa: : quia fupponit pro motu,
connotando animam pofle peripfum fuccefli-
uam dur.itionem menftirare.

Secundo , fcquitur qu6d nunquam percipitur Timpm nm
tcmpus fine adiutorio ^ virtutis interioris. Pa- f""[>iturfi-
tet, quia nunquam percipitur rempusjnifi anima "' ''".''* "*'
confiderer prius , & poflerius in motu , fcilicet
primo aliud,& poftea aliud : modo hoc non po-
icft facere auima fine virtute memoratiua , nec
ctiam finc cogitatiua.

Tcrtio , fequitur quod fi efltt aliquod animal
ita impcrfe(5lum,quod non haberet aliquo modo
virtutem mcmoratiuam, illud animal noii poflet
percipere rcmpus , aut motum , tunc quantum
ad longitudincm,& breuitatem, quas animaper-
cipir in tempore diucrfimodc propter diuerfas
pafliones anim£,funt dua: conclufiones.

Prima conclufio eft ifta , qu6d proptcr dele- PeUffatlo
ftarionem,& vniformitatcm imaginationis,ani- ftcitanimM
ma iudicat tempus cfTc brcuius. Et caufa huius "*'^"'*"*'-
eft : quia quanto eft maior delcdatio, tanto ma- ^,«,' '*"
ior eft quicratio iraaginationis , & proprcr maio-
rcm quietationem minus percipitur fucccflio.
Secund6 , quia nunquam pcrcipitur tcmpus nifi
percipiarur motus imaginationis,vt dcclarat Ari-
ftoceles de dormientibus : igitur quanro minus
percipirur motus imaginationis, brcuius appare-
bir tempus.

Ex quo fcqiiitur, qu6d,ciim anima exiftens in a,
deleifkationc iudicat tempus efre brcuius, & non
iudicar fparium pertranfitum efle minus , fcqui-
turqu6d iudicat motum , quo fpatium pcrtran-
firur,efrc velocitatum.

Secund6, fequitur quod motus vniformis po-
teft apparerc alicui difFormis,& conrinuc veloci-
tari propter folum motum deleftationis.

Tcrtio , fcquitur qu6d , cum habens maio-

rem delc(^ationem iudicet tempusefre breuius,

Bb z &:

291

Lib. I V. Phyficoruni

Trlfiiti» f<f
titanimMiu-
dicare lepitt

Sc motum velociorcm ; fcquitur.quod qui habe-
ret infinitam dcledationem.quod iudicarct mo-
tum fieri fubito ; & hoc fi cognofceret per eun-
dem modum cognofcendi , quo nos cognofci-
mus. Et dico notabiliter iftud propter Deum.qui
licct infinitc delc£tctur , artamen non iudicat
motum fieri fubito.

Secunda conclufio. Triftitia facir animara iu-
dicare tcmpus cfle longius : quia propter imagi-
nationis inquietationem pcrcipitur maior fuc-
ceflio quam fit in rei veritate.

Ex pracdidis apparet , qu6d tempus non de-
pendct ab anima noftra , nifi folum in quantum
iftc tcrminus, temppu connotat adum animae.Sc-
cundo patct , qualitcr tcrapus percipitur ab ani-
ma , quia mediante adiutorio virtutis interioris,
Tertio , qualitcr tcmpus percipitur diuerfimode
fecundum longitudinem , & breuitatcm proptcr
aliquas paffiones animx,fcilicet propter deleda-
tionem,& triftitiam. Et haecde primo.
j'. Quantum ad fecundum , notarjdum primo de

Aliqnii mt- modo, quo menfuramus motum tcmpore ; quod
fitr»tur ali- aliquid mcnfuratur alio duplicitcr. Vnomodo,
^u* itf ;«• ^^^^ totum menfuratur per partcm fuam , vcrbi
gratia, per vlnam panni replicatam,fafpius mcn-
ruramus totum pannurn, & fic tempus « menfu-
ratur tempore , vt dics mcnfuratur pcr horam,
menfis per dicm , annus per menfcm , licct hoc
non fit pcr replicationem eiufdcm menfurs,ficut
cft in magnitudinibus. Secundo modo mcnfura-
inus aliquid alio corrcfpondenter : verbi gratia,
per gradus cceH mcnfuramus fpatium in terra;
fcilicct inquircndo quantum fpatium in terra
correfpondet vni gradui coc;li:& ifto raodo mcn-
furamus mqtum per tempus : verbi gratii , fi ali-
qua operatio duret per quatuor dies, & volumus
fcirc quantum durct, confidcramus quantum il-
Jius operationis corrcfpondet vni parti tempo-
fis , vt vni diei : deinde quantum alteri parti
porrefponJct , & fic confequenter dc omnibus
partibus temporis , quibus durattilla operatio,
& tutic nota quantitate partium temporis , iu-
dicamus dc quantitate durationi^ jllius opcr^-
tionis.

Ex quo fcquitur, qu6d diuerfimodc iudica-

mus , feu mcnfuramus longitudinem magnitu-

dini$,& longitudinem temporis ; quia in menfu-

rando longitudinem magnitudinis , vt pannum,

non aducrtimus ad difcretionem partium men-

furx, vt vlnff , fcd beneaducrtimus ad difcretio-

ncm menfurati.fcilicet panni;fed in mcnfurando

motumquantumdurat,diftinguimusintcrpartes

menfur«,fcilicct tcmporis,inquirendo quantum

jpfius motus correfpondct cuilibet parti tem-

poris.

^. Secundo, notandum, & fequitur ex pradi(5Hs,

Tmput dici- qti^J tcmpus notabilitcr dicitur numerus pro-

iHr numiriu j^^^ caufas. Prima caufaeft,qu6d illa mcn-

frofter duM K. . .• • i r j\

cnufKi. 1"'^'' conuenienter dicitur 'J numcrus, lecundutn

quam in menfurando, cxigitur difcretio partium
menfiu^ ; fcd in mcnfurando motum tcmporc
cxigitur difcrctio partium tcmporis , vt dcclara-
tum cft : igitur tempus cft numerus. Secunda
caufa eft,qu6d motus cocli principaliter eft tem-
pus, vt patuit prius:mod6 cum innnitum tempus
fit , vt patct 8. huius , text. 4;. per totum illud
tcmpus non poteft menfurari motus paruus,& fi-
nitus : ide6 oportct acciperc aliquam partemil-
Jius tcmporis , pcr quam menfurcmus morus
n}cnfurabiles,& finitos ; & idcoad denotandum

huiufmodi difcretionem conucnienter tempus
dicituT effc numcrus.

Terti6,notandum ad videndum quis numerus
fittempus ,qu6d <= triplex dicitur elle numcrus.
Quidam eft actus animje, quo numcramus. Altcr
qui eft numerus quo numcramus tanquam in-
ftrumcnto , vt numero fabarum numeramus ho-
mines : & tcrtius eft numcrus numcratus, vt ho-
mines numerati per animam.

Tunc cft prima conclufio,qu6d tempus cft nu-
merus , quo numeramus tanquam inftrumcnto,
Probatur prim6,quia tcpus eft numerus,vt patet
ex pra:cedentibus pcr duas caufas affignatas ; aut
igitur cft uuraerus quo numeramus,aut numerus
numeratus , fic quod ipfo non numeramus aliud:
non fccundo modo , quia tempore menfuramus
motum : fi primo modo , cum tcmpus non fit
adus anifnx , quo numeramus , fequitur quod
tempus eft numcrus , quo numergmus tanquam
inftrumcnto.

Pro fccunda conclufionc notandum,qu6d du-
plex eft numerus numcratus.Quidam cft f rerum
indiuifibilium, vt Intelligcntiarum.Altcr cft nu-
mcnis rcrum diuifibilium feparatarum ab inui-
cem loco , vt numerus lapidum : fcd tcrtius cft
rerum diuifibilium continuarum ad inuicem , vc
vcrbi gratia, ficut nurncrus graduum cceli. Tunc
fccunda conclufio eft ifta , qu6d tempus eft nu-
merus ifto tertio modo , quia omnis numerus,
quo numcratus tanquam inftrumento , cft ctiam
numerus numeratus, & non rerum difcontinua-
tarum ab ini«cem,quia eft numcrus partium mo-
tus continui , mediante quo mcnfuramus dura-
tioncm fucceffiuam.

Tertia conclufio. Temptuefl g numertu mottti
/ecundiim pritts , & pofteritu, Et dicitur efle nume-
ru6 ad differcntiam mcnfurac, fecundum quam in
menfurando non cxigitur difcretio ; huiufmodi
menfura: funt vhia,libra , & confimiles. Et po-
nitur , ibi ntmterut loco generis : & ponitur ibi
motus tam'pro motu , quam pro illo , quod con-
fequitur motum : quia omnis duratio fucccffiua
eft mcnfiirabilis rerhporc.Dcindc ponitur ibi fi-
cunditmprius, & pofterius ; quia fi alio modo men-
furamus motus , diccndo , illi motus funt duo,
vel illi raotus funt tres ; tunc ille numerus non
diccretur tempus. Et fic patct cx przduStis qua-
litcr tempuscft numcrus motus fccundum prius,
& pofterius.

Nnnc ad rationes. Ad primam dico, quodnu-
mevus non eft ab anima plufquam motus, fcd in-
tclligitur, qu6d ifti termini numerus & tempus
connotant rem, pro qua fupponunt, cfle mcnfu-
rabilem, fiue numerabilem per animam.

Ad fecundam,concedo, *" qu6d quantitas con-
tinua eft difcreta tertiomodo; & idc6 quantitas
continuaeftnumerus fuarum partium, capiendo
numerum pro numero numerato tcrtio mpdo.

Ad tcrtiam, conccdo , qu^d tempus eft diuifi-
bilc in fcmpcr diuifibilia.Et quando dicitur,qu6d
numcrus cft diuifibilis in indiuifibilia. RcJpon-
dctur , qu6d ynitas non cft indiuifibilis ; & ide6
quando folct fic dici , intelligitur ifto modo,
qu6d vnitas, fcilicct rcs vna non cft diuifibilis in
plura , quorum quodlibet fic tantum , quantum
altcrum illorum eft.

Ad quartam,ifta poteft ncgari ; uiUtptod tempus
eft inftnitum ; fcd ifta bcn^ potcft conccdi : infini-
tumtempus eft\ quia non tantiim tcmpus cft, quin
m»ius tempus fit. £t eodem modo conceditur

de

Kumertu tjl
trifltx.

Ttmput ejl
nitmtrtu qu»
numeramu*
tanquam itt'
firumtntt.

Kumtrttt mi,
miratut efi
dufjeic.

8.

Definitio t)U
forit txfU-
tatur.

Vnittu qttt-
modo fit in-
diuifibilit.

QusftioXVII.

29J

P.

lo.

Tiptu pttift
«ecifi dKfli-
tit*r.

de niimero,qn6d infinitus numerus eft,licct nul-
lus numerus (it infinitus.

Ad quintam, ncgatur confequentia, quta non
non oportet, qu6d propria paflio fuperiorum fit
propria paflio infcriorum : & qu6d tempus cft
par, poteft concedi.quiaeft fuae quatuor quarta;;
& quod tempus cft impar , quia eft fuac tres
tertiac.

Ad fextam , dico quod tempus eft numerus
numeratus , quo numeramus fucccflionem tan-
qnam inftrumcnto , ficut nume ro fabarum tan-
quam inftrumento mcnfuramus homines.

Ad feptimam , dico quod licet cadem res fit
tempus & motus,& cacdem fint partes temporis,
& motus : attamcn fccundum aliam rationem il-
la res dicitur efle motus,& fccundum aliam tcm-
pus : mod6 dico,qu6d prius,& pofterius ponun-
tur in definitionc temporis non ea ratione qui
funt partes temporis , lcd fecundum illam ratio-
nem, qul funt partes motus.

ANNOTATIONES.

• /"^ Vando dicitur tetnpw dependereah antmayScc.
V^Nota, qu6d tempus poteft accipi duplici-
ter.Primo modo,vt eft duratio fuccefHua motus.
Secundo modo,vt eft duratio ccrta,& ab intclle-
&a pcrfcripta,quomodo diuidimus tempus in an-
num,vel menfem.Primo modo,eft cns reale,quia
fublata omni operatione intelle£tus , habet eflc.
Secundo modo, eft ens rationis formalitcr, quia
vt fic pendet ab intellc^u , & hoc modo locutus
eft Ariftotclcs de temporc in hoc 4. quandodi-
xit tempus non eflc fine anima. Primo modo in-
tclligitur hic Scotus,cum dicit,qu6d illaresquas
eft tcmpus non dcpendet ab animanoftra-Vel di-
cas, qu6d quando Ariftotelcs dicit tcmpus non
cllc finc anima , non intcUigit , qu6d tempus fir
ens rationis , fed qu6d intcUcdus cft caufa fine
qua tcmpus non eflet mcnfura motus:quia enim
rootus eft entitas fucceffiua diuifibilis folum in
partcm,quac praeceflit, & qus futura eft : nifi illa:
partes intelledu retineantur fecundum confide-
rationem, ita vt vna confideretur vt prior,altera
vt poftcrior, non poteruntmcnfurari:hoc tamen
non cft caufa cntitatis tcmporis , ficut finis mo-
uet agcns ad operandum fecundum efle reale,
non qu6d exiftat k parte rei,fed vt apprehenfum
per intellcAum. Similiter dicirur de tcmpore,
qu6d ipfum fecundum cflc rcalc cft menfura rao-
tus : tamen partcs quas menfurat neccfle eft , vc
intcllcdtus illa's,ac fi cflent praefentcs confidcrct:
& hoc eft , quod hic dicit Scotus , quod tempus
connotat a6him anima: , quo anima poteft fuc-
ccfliuam durationem menfurarc.
II. ^ Nun^HompercipititrtempMfineadiittoriovirtit'.
Tifui ptttfi tis interioris. Nota , ^u6d tcrapus potcft confide-
fumt duftt- rafi^ygi fumi dupliciter. Vno modo,quantum ad
eius continuitatem, fiue pro illa continua extcn-
fioncin fiuxu, ic ficcircaeius continuationem
nihil facit anima. Alio modo quantum ad eius
difcrctionem , praefcindendo fcilicct , & diftin-
guendo illud , quod praeceriit, quafi iam acquifi-
tum,& pertranfitum,abillo quod futurum eft,&
vnumquodque iftorum confiderando inter tcr-
minos proprios pr«teriti,vt praeteriti , & futuri
vt futuri , non confiderando ipforum conncxio-
nem in pr2fentiindiuifibili;& fichabetnaturam
difcretorum, & ifto modo anima fe habct ad ifta
non folum vt cognita funt ab ea,fed quafi in tali
Scotioper. Tom.IJ.

cflc cognofcibili prarcifo,& difcreto pofitartalem
cnim difcretionem , & prscifionem non habct
nifi ab anima. Nam cuicunque cx natura rci non
ineft continuitas , cidem cx natiira rci non incft
difcretio , cum fint oppofita: difFcrcntis quanti-
tatis; tempori autcm cx natura rei incft conti-
nuitas ; crgo impoffibile eft , quodcx natura rci
infit difcretio , atque adc6 difcrccio accidit icm-
poriab anima, & per confequcns finc animx ad-
iutorio non percipitur tempus.
c EtfictempHtmenfitraturtempore. Nota,qu6d
prius,& pofterius funt in tcmpore, vt habet ra-
tionem mcnfurs , & vt tempus menfurat omncs
motus , & durationes omnium rcrum corpora-
lium : quia enim res mcnfurare non pofTumus,
nifi per aliquam quantitatcm, qua vtimur,vt in-
diuifibili,& vtrcgula , ficut triticum modio me-
timur, ica illud prius, & pofterius , qnod tempus
vocaraus^ pattimur perannos,& annos permcn-
fes, & menfes per dics, & dicm pcr horas;& hori
vtimur tanquam mcnfura indiuifibili ; quamuis
cnim vt cont(nuum cft , fit in fcmper diuifibilia
diuifibilis,tamcn vt ci vtimur ad menfurandum,
menfuracft rcgularis & indiuifibilis, qua mcnfu»>
ramus quemlibct motum cuiuflibet rei tempo-
ralis, atque fucccflionem ; vt cognofcamus quot
horas durauit ; & fimiliter die vtimur vt mcnfu-
ra indiuifibili, & regulari ad menfurandum du-
rationcm dicrum:& idem diccndum eft de men-
fibus & annis.

d TempHs notahiliter diciturnumerus. Notapri-
m6 , qu6d idem eft diccre, tcmpus eft numerus
motus , & dicere qu6d eft mcnfura motus : quia
metimur motum pcr prius,& pofterius : tempus
enim eftduratio fucceffiua morus primi mobilis,
vt dicitur in hoc 4. cuius ep confiftit in fieri,
quare partes non funt fimul, fcd vna poft aliam:
atque ita realitas motus , quz praeteriit , & quae
futura eft, vt cft in potcntia paffiua,vt accipiatur
ab intclledbuad menfurandum durationcm prio-
ris & poftcrioris motus , eft formaliter tera-
pus ; quare realitas illa motus , qua: prxceffir,
&qu£ futura eft.apprehenfa ab intclle<Sfcu,mcn-
furat durationcmprioris , & poftcrioris motus,
& hoc cft , vt diximus , formaliter tcmpus ; vn-
dc apparet, qu6d tempus eft entitas rcalis , & cft
realiter menfura motus , vcl numetus motus,
quod idem eft.

Nota fecund6 , qu6d realicas , qux cft motus,
& tcmpus , eft diuifibilis fecundum prius, & po-
ftcrius : quaproptcr in fe habet , qu6d poteft ac-
cipi ab intellc6lu vt numerus, vcl vt mcnfura ta-
lis prioris , & poftcrioris : cntia enim fucceffiua
folum habcnt durationcm fecundum prius , &
poftcrius ; quare talisdurationeceritalitcrdiui-
fibilis, nccmcnfurabilis,nifi fccundum prius,&
pofterius. Numerus ergo , qua: eft quantitas dif-
creta , cft menfura numerabilium vnitate ; (ed
cempus dicitur numerus motus,quia eft menfura
rei, qua: eft menfurabilis, vel numerabilis fccun-
dum prius, & pofterius;dicitur ergo tempus con-
uenicnter numerus, quia in menfurando motum
ccmpore exigitur difcretio partium temporis , vt
docet hic Scotus.

Noca certi6 , qu6d tempus , cum fit quanti-
cas continua, & non difcreta , oportet cxplica-
rc quoraodo fit nHmcrus , qui eft quantitas dif-
creta. Ideoaduertc, quodduplex eft quantitas
continua ; quxdam indctcrminata , vt quanti-
tas non ceduda ad cercum nuinerum , & men-
B b 3 furam;

II.

Pritu,^ p».
fteriiti quo-
modo furtt in
temfore.

Temfiu eft
entittu res-
lU.

flumtitii!
centinM» eft
duflex.

294 Lib. I V. Phyficorum

TtmpHs cen-
ftder^tur, vtl
"Vt qu»ntitiu
indetrrmin»
t»,vtlvt dt-
termiaata.

Numtriet efi
triplex.

furam ; vt cum dico lineam abfolutc , vcl fuper-
ficiem : alia veto eft quantitas dcterminata , vt

Jiuantitas reducta adccrtum numerum & mcn-
uram j vt cum dico bicubitum, tricubitum , vcl
Jineam trium palmorum , vel quatuor ,ScCicde
aliis.EtquiafccundumPhilofophumio.Metaph.
text. 1. Primaratio mcnfurae inuenitur in quan-
titate difcreta , & transfertuc ad quantitatcm
continuam , hinc eft , quod nunquam quantitas
continua poteft ahquid menfurare, nifi vt rcdu-
dla ad cercum numerum, vcl mcnfuram ; ficut li-
nea abfoUite nondicitur menfurare, fed linea
duorum pahnorum.vel trium,&c.quaE eft rcdudta
ad certum numerum,dicitur mcnfurarc.

Ica proporcionabiliter dicitur de tempore,
quod poteft fumi dupiiciter. Vno modo , vt eft
quancicas indecerminaca:alio modo vt eftquan-
tjtas dccerminaca. Primo modo cft abfoJuce ipfa
fucccflio , adhuc camen non rcduAa ad certum
numcrum , & menfuram. Secundo modo , cft

Jiuancicas rcduda ad ccrtum numerum, &men-
iiram ; & ifto modo tempus eft prius & poftc!-
rius, vc numerancurin mocu, vel eft ip/a fuc^
.ceffio fic numcrata : & vt tempus eft fic quanti-
tas numcraca, dicicur annus, vel menfis,vel dies.
Ex his fequicur , quod tempus , vt eft quanticas
indcccrminata , non cft aliud, quam fucccffio, Sc
quantitas continua, cuius partes,qua: funt priq-
ritas,& ppftcrioritasjvel prxccritum, & fucurum
copulancur ad inftans , vt ad terminum commu-
nem. Secund6 fcquitur, quod tempus acceptum
per mcdium quantitatis determinatar, & menfu-
ratas, vltra hoc quod eft quantitas continua, in-
duit modum quantitatis difcrctz : quia irapoffi-
bile eft quantitatcm certificari , & determinari,
nifi reducatur ad certum numcrum ; nam impof-
libilc eft dc linea certificari quanta fit, nifi rcdu- ,
ika ad certum numerum , vel menfuram : vt di-
camus lineam duorura palmorum : itain propo-
/ico, impoffibile eft recipere annum, vteftquan-
licas detcrrainaca , nifi reducendo ad certum nu-
merum & menfuram. Ec aducrce, quod nocantcr
dixi , quod tempus acccptum pcr modum quan-
titatis dctcrminacac induit modum quantitatis
difcretac ; & non dixi,qu6d fic quancicas compo-
fica cx concinua & difcreta , vt aliqui dixcrunt:
quia impoffibilceft vni fpecici detcrminati ge-
neris inelle duas oppofitas diffcrcntias eiufdem
gencris diuifiuas:mod6continuitas, &difcretiQ
funt difFcrentis oppofitae quantitatem diuiden-
tes,vt patet in Praedicamentis capitulo de Quan-
titate. Immo poffibilc eft quod tempus fic for-
rnalicer & cifencialiter continuum &difcretiim,
fed bene rempus, quod cft eflentialiter quantitaj
continua , induit modum quantitatis difcretx,
quia ineft fibi accidenialiterdifcretio , in quan-
tum fcilicet, anima incelligic vnampartem , vt
prsEcifam ab alia, modo fupra explicaco.
c Triplcx Mtitur ejfe numenu. Noca , triplicem
clfe numerum. Primus eft numerus numerans,&
cft intelledus, Secundus eft res numerat* , in
quibus eft numerus ; & dicuntur numerus mate-
rialis. Tertius eft numcrus formalis , qui dicitur
numerus numerabilis , & cft quantitas illa , quie
trcs homines, vel quatuor lapides denominat,&
numerac formaliter. Nam in numero inueniun-
tur vnitatcs , ex quibus componitur, & ordo in-
teriplas, quianon funt ficut aceruus lapidum.
Tertio , forma. quar vt fic refiiltat , quae dicitur
numcrus:cx quo fcquitur, quod numerus forma-

lis eft fpccies Quantitatis , vt Aoctt, Ariftotclcs

in Prduiicamentu capitula de G[uantitate ,& $, A£e-

tttph.text.iS. Secundo , fequicur, qu6d nunKrus

dicit aliquod accidens fupra vnicaccs maceriales,

cx quibus componicur. Terci6 , fequicur , quod

numerus cft racio parcium difcrccarum pcrma-

nencium,vel fitcccffiuarum, cuius pcculiaris paf-

fio cft numerabilicas ordine quodam. Probatur*

quia numcrus eft quantitas difcreta, qua forma-

litcr quarcunque rcs quanta: numerantur : crgo

eft ratio partium difcretarum permanentiuni,vel

fucceffiuarum. Probo confcquentiam , quia tam

res permanentes quant£ , quam rcs fucccffius

xjuanta: polfunt numerari. Sccunda pars proba-

tur, quia numerus eft ratio formalis, qua res nu-

merantur ordinc quodam : crgo numerabilitas,

vt dicit potentiam paffiuam ad numerari, hoc oc-

dine eft eius paffio.

* Duplex eft numertu numeratM,S)CC. Nota, qu6d ' ••

ficut duplcx eft quantitas, fcilicet quantitas vir-

tutis , & quantitas molis : ita duplcx eft nume-

rus, qui confequitnr ad quantitatcm virtutis,qui

fit ad diuifioncm fccundum diuerfas rarioncs

forraalcs , & dicitur numcrus tranfcendentalis.

£ft etiam numcrus , qui fequitur quantitatem

molis , & fit ad diuifioncm matcriae ; quando

enim diuiditur continuum fit multitudo , in qua

confiftit numerus praedicamcntalis.

g Temptu eft numertu motM ficunditm pritu , & Tiefinitit ig-

pofteritu. Nota prim6,qu6d hasc dcfi nitio terapo- f^'* ^^t^t*"

ris non dcbet fic cxponi , tempus eft numerus

motus,id eft,motus numcratus,fecundum prius,

& pofterius, ficur aliqui exponunt : fed fic,tcm-

pus eft nuraerus motus , id cft , menfura ipfius

motus. Nec debct intclligi , qu6d tempusfit nu-

mcrus matcrlaliter captus , vt puta rcs numera^

taf , nec numcrus quo primo , & per fe numera-

mus , fcd eft numerus,quo numerato, alia numc-

ramus, vt in hac quxftione docct Scotus : velut

per vlnas numeratas numeramus alia , ita per

tempus numcratum numcramus motum. Scnfiis

ergo dcfinicionis eft : rempus cft numerus , quo

plus vel minijs difcernimus motura : & quia mo-

tus eft alius , & alius fecundum prius & poftc-

rius , ideo tempus quo motum numeramus , eft

numcrusmotus fccundum ptius,& poftcrius.

Nota fecund6, quod motus duplicitcr confi- '7*
derari valcr , vpo modo vt habct prius, & poftc- ^""^ ^f*'
rius refpedtu fpatij : ficut cft motus localis , vel "^^^^i^f
rcfpcdtu formx, fi cft altcratio, vel augmcntatio:
& ficeft fola ratio motus. Aliomodo confidc-
ratur motus , vt habet prius , & pofterius in du*
ratione; & fic eft tcmpus : quatcnus crgo rcmpus
mcnfuratur fccundiim qu6d durat in prius , &
pofterius, cft tcmpus. Vnde tempus eflcntialiter
cft duratio motus , &menfura ipfius motus fc-
cundilim prius , & pofterius , & fic intelligitur
Scotus in 4. d,/^Z. q.i. quando dicit. Tcmpus vl-
tra motum, (vt motus iocludii propriam fucccf-
fioncm)non addit nifi rationem racnfurz forma-
liter , & fundamentaliter rationes illas , quae re-
quiruntur ad raenfqrandum,qu« funt vniformi-
tas,feu regularitas,& velocitas,co qu6d menfura
eft quid certiffimum quantum ad reguiaritatem,
& minimum,quantura ad velocitatem.
^ Concedo <ptod tjuatititas continua eft di/creta, &c.
Nota, qu6d Scotus in Prttdicamentii, tpuift.io.(o\-
uendo 3. ttrgumenfum dicit, quod numerus ali-
quando tranfumitur, vt gencraiiter fumaturpro
mcnfura, fortc proptcr hoc, quod ratio mcnfurae

in

Qu?EftioXVII.

i8.

Text.ioj.

Cmdititnts

Dunc.

Vld* CtHtTM-

diSioiu Zi'
m»Tt.

«9.

TcK.IOtf.

Text. 107.

10.

Trtprittattt
ttmftrii.

in quantitatibus prim6 conuenit nutnero, & ita
ponitur in definitione temporis > non autem vt
eft quantitas difcteta , 8c ell aequiuocatio pcncs
fecundura modum.

EXPOSITIO TEXTVS.

ETnotummaxime i hoceJiyScc. Hoc cft tertium
capitulum huius tradatus , in quo Philofo-
phus proprietatcs temporis affignat. £t diuidi-
tur, quia primo afllgnat proprietatcsipfius mtnc.
Secundo , proprietates tcmporis , ibi : §lwdigi-
tur temptu. Primum diuiditur in fex , fccundum
fcx conditjones. Sccundaibi : tmnifefittm autem.
Tertia ibi : Et continuttm. Quarta ibi : Sed citm fit.
Quinta ibi : Et adhuc. Sexta ibiiSecttndum quidem.
Prima conditio , qu6d rtunc eft notius , quam fit
motus. Probatur , quia illud eft notius motu,
per quod motus cognofcitur ; fed per nunc, fcili-
cet permobile, cui eft idem ipfum nunc, co-
gnoicimus motum ; igitur nunc eft notius motu.
Maior nota eft : & minor patet , quia per hoc,
quod mobile prius, & pofterius eft alibi,& alibi,
cognofcimus motum. Et tunc concludit con-
ciufionem vltimam aherius capituli , fcilicet,
quod nunc manet idcm fecundum eflentiam per
totum tempus , licet Cit aliud, Sc aliud fecundura
extrinfecam denominationem.

AiMtifefiumtfiautem.Wlc ponit fecundam pro-
prictatem, fcilicet, quod fi tempus * non fn^nunc
iion eft. Et e contra, fi mtnc non fit , tempus non
crit. Probatur, quia nunc fe habet ad tempus,ficut
mobUe ad motum, & vnitas ad numerum:mod6
mobile non poteft efle fine motu , nec c contra,
& numerus non poteft eflc fine vnitatc , & per
confequensfitempusnoneft,»««<rnon eft,& fi
nunc non eft, tempus non eft.

Etcontinuttm temptu efi.Tettiz proprictas.quod
^ fimile cftdenwwad tempus , ficut de punfto
ad lincam : quia ficut linca continuatur per pun-
6ta , ita etiam tempus continuatur per nttnc , fci-
licet per inftantia , & diuifio temporis (it per
inftans.

Sedcitm tficefiadem. Quarta proprietas eft dif-
ferentia inter punftum, & nunc , quia ex quo di-
<9:um eft iam , quod fimile fit de punfto, & nunc.
£t ideo ne credatur, qu6d fit omnino fimile, di-
cit Ariftoteles quod pundhis , & rtuttc difFerunt
in hoc , quod propter fui permanentiam poteft
bis fumi idem numero pundhis , & pluries nu-
merari ; fed idem mtnc non poteft bis fumi , quia
mobile continuc motum non eft pluries in eo-
dem loco praecisc,fcih'cet squali : modo ifte ter-
minus nttnc fupponit pro mobili continuc mo-
to , connotando ipfum efte in loco fibi zquali
prccise.

Et adhuc } manifelhm efi. Quinta proprietas,
qaod nune non eftpars temporis. Probatur,quia
pundhis non eft pars linear , nec mutatum efii pars
motus: quia iam linea componeretur ex pundlis;
igitur»*»r non eft pars temporis.

Stcundum quidem terminstt. Sexta proprietas,

J|u6d ipfi ntiHc c non conuenit ratio temporis,
cilicet mcnfurare , fecundura quod eft tcrminus
temporis ; fed fibi conucnit ratio menfura: , ie-
.cundum quod aliquid nuraeratur per ipfum.fic-
nt tempus eft menfura omniura temporaIium,ita
«»«reft mcnfura omnium momentorum.

^Md i^itttr tempw. Hic aflignat proprietates
temporis j & funt fex. Prima eft , qu6d tempus

29J

eft continuum. Probatur , quia tcmpus cft men-
fura motus fccundum prius, & poftcrius ; igitur
tempus eft continuum.Tenct conicquentia,quia
morus eft continuus ; igitur non potcft menfura-
ri, nifi per continuum.

Aiinimttt 4 autem numerttt. Seciinda proprictas
eft , quod in tempore eft quodr.mmodo dare mi-
nimum , & quodanimodo non ; quia ea ratione,
qua tempus eft numerus , in tempore eft darc
minimum , quiaminor numcrus eft binarius , &
minimum fimpliciter in mimero eft vnitas, vt in
numero annorum vnus annus ; fed fecundiim
quod tempus eft continuum , non eft dare mini-
nium in tempore, immo eft diuifibile in fcmper
diuifibilia.

Manifefium 5 autem efi.Tertin proprieras,qu6d
tempus non ^ eft veIox,neque tardum.Probatur,
quia velox, &c tardum , non attribuunrur motui
nifi ca ratione qua motus cft menfurabilis tcm-
pore, modo eirationc, qua motus eft tempus,
motus non cft menfurabilis , fed menfura ; igi-
tur rempus non eft velox , vel tardum , fed tem-
pus bene dicitur multum , vel paruum , co qu6d
eft numerus ; Sc dicitur longum , vcl breue , eo
quad eft continuum.

Et idem 6 etiam f^/^w^.Quarta proprietas,qu64
eorum « qua: fimul funr, eft idcm tempus;& eo-
rum qirr non funt fimul , non eft idem tempus:
ficut illorum qua: pertranfita funt, & eorum quc
funt , non eft idem tcmpus , fed oraniura fimul
exiftentiurri cft idcm tempus : quiatempus eft
menfura extrinfeca : modo diucrforum benc po-
tcft elle eadem menfura extrinfeca.

Ampliiu 7 atttem vt comingit. Quinta proprie-
tas, quod ^ ficut contingit motura iterari , ita et-
iara contingit idem tempus iterari , vt autum-
nnra, ver, hyemem , & arftatcm ; & debet intel-
ligi verc , id cft confimile , quantum ad proprie-
tates , &conditioncsrerumcxiftentiHm in tem-
pore;vt fi vnovere contingat elementa efle ven-
tofa, & ficca , poflibile eft quod iterom alio vere
fint confimiles difpofitiones; & hoc eft pro tan-
to ,quia tempus cft motus cocl!,quem contingit
redire confimilcm.

Non folitm 8 autem. Sexta proprietas , qnod
non folum tempore menfuramus motum : imm6
etiam motu quandoque menfuramus tempus.
Probatur , quia motu mcnfurarc tempus non eft
aliud, nifi per cognitionem motus , quantus eft,
cognofcere , quantum eft tempus ; fed fic accidit:
crgo,&c. Probatur, quia ficut numero cquorum
cognofcimus quot funt cqui , ita c conuerfo pri-
m6 per vnum cquum , deinde per alium , & fic
conrequentcr dcucnimus in rationcni diftindam
raultitudinis,cognofcendoquantaraultitudoeft.
Secund6 9 patet , quia motus g raagnitudo , &
tcrapus fc inuicem confequuntur quantum ad
magnitudinem,& diuifioncm : igitur noti quan-
titate vnius,fcilicet temporis,cognofcetur quan-
titas alterius , & e contra. Terti6 , patet ad ex-
perientiam , quiamotu horologij cognofcimus
quantitatcm temporis,vt quotahora eft.Quarto,
quia opcrarij cognofccntes per vi fum , quantira-

tera fuac operationis , quando non vidcnt

Solem , ex quantitate fua: operatioris,

arguunr quantitatem temporis , &

iudicant quanrrrn tcmpus eft

tranfadhim.

Text. lot»

Viit eontr»-
dicHtne Zi-
m»rt.

IT.

Text.ie^i^.

Text. iio.

Text.iii.

Tcxc.iix.

Vid* etntra-
diairaS Zi-
nutft.

Tcxt.iij.

Bb

ANNO

296

Lib. 1 V. Phyficorum

13.

NMt&ttm-
fMt dicuntur
mdeemurt*»'
tUm.

iimnt temp»'
rii (jr m«biU
in qM»titor

tHHftrSlHt,

»4-

If.

ANNOTATIONES.

a ^ / tempMt mnfit, nunc non efi. Nota, qu6d ra-
i^tio huius eft , quia nunc &c tempus dicuntur
ad conucrtcntiam , ficut mobilc , & motus : vt
cnim [equitut,motiu efi: ergo mohile motutur; dc e
conucrfo , efimohile 1« tjHamum mohile , ergo mottis
efi; ( nam ratio mobilis exercetur in motu) ita
fequitur, tempm efi ; ergo nunc temporis efi,con\\in-
gens praeteriiutn cum futuro ; & e conuerfo fc-
quitur, Jnfians efi , ergo tempus efi : nam nunc con-
notatcontinuationem.-prxtcriti cum futuro.
^ Stmile efi de nunc mI tempus , ficut de punElo ad
Itneam. Nota , qu6d in quatuor comparantur
nutic temporis, & mobilc. Primum eft, qu6d mtnc
fc habet in tempore, ficut mobile in motu : nam
ftcut fluxus mobilis eft motus , ita fluxus inftan-
tis eft tempus. Secundum cft,qu6d nuncfc habet
/icut vnitas numeri ; nam licet prias , 8c poftc-
rius in mota,qua; funt tempus,unt continua,na-
merantur tamen pcr modum plurium : quoniam
vnum nunc , puta exiftentia in liac partc fpatij
(iuxta opinionem quam hic defendit Scotus)
habct fe ficut vna vnitas,& cxiftentiain alia par-
te , ficut alia vnitas. Tcrtium eft , qu6d partes
temporis continuantur ipfo nunc ; & praeterea
quarto, diuiduntur ipfo nunc, qucmadmodum &
partcs motus continuantur, & diuiduntur quo-
dammodo ratione mobilis : fi cnim non clTct
vnutp numero mobile quod mouctur , non cflet
jdcm motus, ita fii idem inftans non coniungcrct
prseteritum cum futuro , non eflet idem tempus.
£t rurfus, ficut idem mobile exiftens in hoc pun-
&o fpatij detcrminat , & fciungit pr«teritam,&
fururam partem motus , ita & idem nunc difcer-
nit elapfum tempus a futuro : quatenus ergo eft
finis vnius & principium alterius , habet vtrum-
.que , fcilicet quod diftingqat inter prxteritum,
& futurum { & rurfus ex ambobus faciat vnum
tctijpus cpntinuum , qucmadmodum pundiun
mcdium magnitudinis vtrumquc facit , fciliccc
diftinguit intcr partcm priorem, & pofteriorem,
& copulat amba$.

c Ipfi nunc conuenh ratio terftporis , fiilicet men-
fitrare.Noti, quod, cum inftans fit tcrminus tem-
poris, & frt fubiediue in ipfo tempore , quod eft
in primo mobili ; videtur quod non pofllt efle
menfura motuum inferiorum. Ide6didt Arifto-
tcle^ quod quatenas inftans eft terminus dura-
tionis , aut continuatiuum partium cius, non eft
tempiisjfed accidens tetpporis ; ficuti punt^us eft
accidens lineac : quatenus autemnumerat (id eft,
qnatcnus duiatione , & fuccefConje motu$ illius
primi mobilis metimur durationem inotuum in-
feriorum ) illa duratio , Sc fucceflio eft numeru$.
Qupd fi quis dubitet, qu.6d»«w indiuifibile nulr
latenus fit numerus, & menfura, fed duratio ipfa
motus. Dicitur , quod illatn durationctn caufa-
liter appellat nunc fluens & numerans : quia fin-
gitur rcfultare ex eodem nunc flucntc, ficut linca
cx dudtu pun^ai. Vel, vt hic dicit Scotus , quod
nunc nlind menfurat a tempore : mcnfurat eriini
omnia momentafimul exiftentia.
^ Tempus non efi velox, neapu f4r</Mm.Nota,qu6d
tempus confideratur fecundijm dupliccm ratio-
nem. Primo, vt cft quantiras continua.Sccund6,
vt per intelledum induit modum quantitatisdif-
crcti ; qua ratione dicitur numerus. Sccundum
priorcm rationcm dicitur longum, & breue:quae
funt accidcntia qiiantjtaps continua:} fecundiim

Ter6 pofteriorem dicitar multum , & paucum«

quae funt accidcntia quantitatis difcretx. Vclox

autcm , aut tardum non dicitur nifi illud , qubd

numcratur aliqua menfura. Dicitur cnim velox

motus , quo in paruo temporc percurritur ma-

gnum fpatium ; tempus autem non mcnfuratur*

lcd eft aliorum menfura, & ide6 non eft vclox,

nequc tardum.

« Eerum«jtufimul fitttt,efiidemtemptts. Nota, 6}utrtim 6t

quod tempuspraefens, vt dies praefens , mcnfis idtmtitnfitt.

prasfens , &c. eft vnum continuum ; ficut vnum

lignum , aut vnus homo ; fcd prztcritum, & fii-

turum funt alteta; idcft , funt partcs diftindae:

atquc ade6 eorum , quae fimui cxiftunt, eft vnum

tempus : eorum autcm , qu« pcrtranfierutit , &

qu« mod6 funt , vei qux funt futura , non eft

idcm tempus ; quia praeteritum tempus , & prae-

fens,vel futurum funttempora diuerfa. Sed quia

poilet quis obiiccre , qu6d quemadmodum nu-

merus denarius in gcnerc Quantitatis , cft idcm,

quo numeramu^ decem equos , aut deccm lapi-

^es : idcoque , cum tcmpus fit numerus , idem

tcmpus eft praeteritum, & futurum. Refpondct,

quod tempus non eft vt numerus formalis ab-

ftradlus per intelle(flum, quo numeramus,fed eft

numctus numeratus , qut accipitur fecundi^m

prius , &pofterius : quae quidem partes funt di-

uerfae; quiainftantiainitiatiua, & terminatiua

praetcritae partis alia funt ab inftantibus futuris:

atque adc6 , etfi numerus formaiis , quo nume-

ramus , eft idcm centum equorum , Sc centum

hominum : nihilominus, cum numeri numerati

fint diucrn, puta, equi, & homines , fit , vt prius,

& poftcrius etiam fint diuerfa. Nomine nuineri

formalis non intelligas animam numerantcm,

fed obiediuam illam rationcm numcri pcr in«

tclie(SI;um abftradam ab his , &c iilis rebus nu-

mcratis. Vide ,Ioannem Canon.4. Phyfic. qtufi.-j.

artic.x.

f Sicttt contingit n»tttm iterari , ita & tempus.- itf.

Nota,qu6d ficut motus,ita& tempus redit idem TimfmrtHt

infpecic, nontamcn idemnumero; ficutenim t^'"fittt&

anno elapfo Sol motus fub Zodiaco ab vno cer- "'*'*'•

to figno , verbi gratii,ab initio arietis,quoaduf-

que rediret ad idem pundium , facit vnum an-

num ; ita modo incipiens ab eodem punAo , re-

dienfquc in idem , ficut facit eundem motum in

fpecie , facit annum fpecic eundcm , numero ve-

r6 diucrfum. Et eodem modo , vt anno praeteri-

to fecit quatuor tcmpora, vcr , aeftatcm , autum-

num , & hycmem , fadurus eft ifto anno cadcm

tempora : portionibus motus per eadcm figna

Zodiaci diftindis , nempc ab initio Arietis , vf-

que ad initium Cancri defcribitur ver , & inde

vfquc ad initium Librae aeftas , indeque vfque ad

initium Capricorni autumnus , & inde vfque

ad Arietcm bycms , vt in tradatu fphztz eft

vidcrc.

e ^ia magnitudo & motus, & temptts,8cc. Nam,

cognito motu, facilitcr cognofcimus quantita-

tcm viae ; & c contra fl cognofcamus quanta efl

via, fic\\itei cognofcemus quantus eft motas.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam i autem tempus. Hoc eft quartum 17.
Capituium huius tradlatus , in quo Phiio- Tczt. 114.
fophus dctcrininat dc tcmporc pet comparatio-
nem ad ea , qu?r funt in tcmpore.Et prim6 often-
dit,qualitf r mocus eft in tempote.Secund6,qaa^

litcr

Qu^ftio XVII.

297

Vld* ttntr»'
diaitni Z'f

VfTt,

Tczt.117.

Viit etntr»^
diSitne Zi'
m»rt.

i8.

Jlliq iiddici-
tur tjje in
ttmftre tri-
fUcittr.

Tcxt.ii^.

i9

Text. 117.

Vid* etntra-
diaioni Zi.
mtrt.

litcr quies. Tertio, qu« entia funt in tcinpore,&
quac non. Secundum ibi : Qjiuonuim antem temptu.
Tertium ibi : Gluare qutcuriijue. Primo pr«emit-
tit fuppofitionem. Secundo, profequitur, ibi :
Et eft moti in tempore ejji. SuppoHtio cft ifta,qu6d
tempus eft * mcnfura motus : & hoc per iftum
modum , quia de tempotc oportet accipcrc ali-
quam partcm dcnominatam , & notam , cuiuf-
modi eft vna hora, quac eft ortus vigeiimar quar-
t£ partis xquinodialis:& tunc pec illam partcm
ixpius rcplicatam menfurabimus totum motum,
qucmadmodum per cubitum ff pius rcplicatum
mcnfuramus magnicudinem.

£t eftmetum in tempore ejfe. Profcquitur,& pri-
m6oftendit,qualitermotus, &res pcrmanentes
funt in tcmporc. Et prim6 facit hoc.Secundo in-
fcrt corollarium ibi : Gltuniam autem numertutem-
puteft. Primo ponitconclu(ioncs.Sccund6 detcr-
tninat,ibi: Intemporeenimejfe. Prima conclufio
cftifta. Motumcfle i in tcmpore non cft aliud,
quam motum menfurari tempore. Secunda eft,
qu6d alias res a motu eire in temporc , non eft
aliud, quam ejfe ipfarum menfurari tcmpore , ita
vt pcr tcmpora cognofcatur , quantum illa funt,
vcl quantum durant.

In tempere enim ejji. Hic declarat diftinguendo,
dicens , qu6d aliquid poteft dici efle in tempore
tripliciter : vno modo quia cft , quando tempus
cft. Alio modo, quia dicimus ipfum eire in tem-
pore, quemadmodum dicimus aliquid eiTe in nu-
mero : & hoc duplicitcr. Vno tnodo , quia eft in
numcro tanquam pats numeri,vel paffio attribu-
ta numero : & fecundo modo dicitur aliquid eilc
in numero,quia rocnfuratiit numero.

Gi^niam autem numertu.DechTzt ifta membra,
diccns , qu6d ficut ^ vnitas eft in numero tan-
quam pars , ita nunc eft in tempore tanquam pars
in toto , quemadmodum dicimus , quod dics eft
in anno ; fed aliz res funt in tempore tanquam
in illo, quo mcnfurantur.

Afanijejinm j autem. Oftendit , qu6d nihil cft
in temporc primo modo » fcilicet qu6d nihil cft
in tempore , ex eo quod eft , quando tcmpus cft.
Probatur,prim6 duplicitcr,quia nihil eft in loco,
cx eo quod eH, quando locus cft, ncc in motu,ex
eo qu6d eft,quando motus eft ; igicur nihil eft in
tcmpore cx co quod eft,quando tempus eft.Con-
fequcntia tcnet per fimile ; & antecedcns appa-
rct : quia fic omnia cfTent in motu , & in loco.
Secund6, fi ficjfequerctur, qu6d quxlibct rcs cf-
fet in quolibet , & qu6d coelum ciTet in grano
milij , quod cft falfum. Et patct confcqucntia,
quia aliquid dicitur efte in alio , cx co quod cft,
quando illud aliud eft, mod6 quodlibcc cft,quan-
do quodlibet aliud cft.

^uotiiam 4 autemeftin »«»»*r«.Infert tria cotol-
laria. Primum eft , quod omnc illod, quod eft in
rcmpore, exccditura temporc, fcilicct aduobus
cxtrcmis , antc & p6ft. Probatur,quia omnia cxi-
ftentia in tcmporcnccelTe eft contineri fub tcm-
porc , ficut omnia exiftentiain loco necelle eft
contineri fub loco ; & ficut locus excedit loca-
tum , capiendo locum pro corpore locantc , ita
etiam tempus cxcedit illud,quod cft in tempore.
Secundum corollarium cft, qu6d cncia, quae funt
fub tcmpore,patiuntur a tcmporc. Probatut pii-
m6 , ex vfu loquendi. Vndc confueuimus diccre,
qu6d tempus facit tabcfccre,& fcncfccre omnia,
quac funt lub tcmporc , & eft caufa obliuionis;
ideo c potius folemus diccr^ , qaod (empus cft

caufa mali. quam boni. Sccund6i patct corolla-
rium,quia illud, quod eft per fe caufa corruptio-
iiis illorum.quz fuiit fub temporc,eft caufa qua-
reentia fub tcmpore patiuntur : fcd tempuscft
per fc caufa corruptionis,quia tempus eft coeluiti
continuc motum , quod alterac res naturales a
difpofitionibus fibi conucnientibus , fccundiim
naturam,& tandem facit corrupcioncm.Tcrciura
coroUarium, qu6dilla,quz fempcr ^ funt,fecun-
dum qu6d femper funt , non funt in temporc.
Probatur , quia tempus nonexccdit ejfe ipforum,
ncc ejjei^iotwm eft fub tcmporc ficut mcnfura-
tum fub menfura : cuius fignum cft qu6d huiuf-
modi nunquam patiuntura tempore plus, quam
fi non eilent in temporc.

§[upniam autem 5 temput. Hic oftendit quali- J o.
tcr quics cft in tempore ; & cft ifta conclufio, Tcxt. 11«.
qu6d quies cft in tempore fic , qu6d menfuratur
temporc, eo modo quo motus,& res permanen-
tes : & prim6 przmittit, quod non omne immo-
bilc quiefcit ; fed illud,quod priuatum eft motu»
&aptumnatum eft moueti. Tunc arguitur lic;
inotus mcnfuraturtcmporc ; igitur &quics. An-
teccdens patuit prius ; confequentia probatur,
quia menfurari tempore non cft aliud, quam co-
gnofci per tempus, quantum cft : mod6 motus,&
quies funt priuatiue oppofita; & priuatio co-
gnofcitur pcr habitum , fcd motus cognofcitur
quantus eft, per tempus;quia mcnfuratur tempo-
re ; igitur fimilitcr quies menfuratur tcmporc.

Menfurahit autem temptuid., &c. Infcrtqu6d
mocus , &quies fecundum fuas ^ rationes abfo-
lutas non menfurantur temporc ; quia pcr tem-
pus non cognofcitur , qu6d motus eft , & quz fit
ratio motus ; fed pcr tempus cognofcimus quan-
tus fuit , fcilicet motus , & quies , ita vt tcmpo-
re cognofcatur quantitas durationis motus , &
quietis.

GluareGejuacwKpieneepttmoiuntMr. Infen,qua: J r.

funt in tcmpore , & qux non: &eftprimum di- Tcxt.ny.

dlum, qu6d illa , quznequemouentur, neque ^"""'^'l"*"'
• r r • r»i- • funt ittttm-

quielcunt,non lunt in tempore. Frobatur, quia \^ ^

cfTe intemporc, eft menfurari tempore : modo

tempus cft menfura mocus & quietis.Secundo in-

fert, qu6d illud,quod ^ nunquam eft,nt)n mcnfu-

raturtempore : quia non eflc ipfiusnon poteft

excedi a tcmpore, co quod fcmpernon eft. Tcr-

ti6 , quod ex quo tempus eft menfura aliquorum

per fe vt motus, & aliorum per accidens, fcilicet

quictis;manifeftum eft,qu6d omniailla,quorum

efle mcnfuratur tempore , nata funt moueri , vcl

quiefcerc. Quart6 , qu6d omnia gcnerabilia , &

corruptibilia , & vniucrfalitetomnia, quarali-

quando funt , & aliquando non funt , ncccfle cft

efe ipforum mcnfurari temporc. Probatur , quia

tepus exccditeflc ipforum:ide6 mcnfurat ipfum.

Quint6 , qu6d tcmpus cft mcnfura eorum , qu«

non funt : vcrbi gratia , eorum , quar non funr,

quardam funt futura, &quzdam funt przterita,

& iftarum noneffe mcnfuramus , poft quam fuc-

runt:vcrbi gratii,dicimus, milleanni funt, qu6d

Ariftoteles fuit. Sext6,qu6d illorum,qu£ femper

funt^non eft menfura : & patet pro tauto,quia e^e

ipforum non potcft mcndirari temporc.

ANNOTATIONES.

* '~r^EmpMseft menjttra mottu. Nota , qu6d du- 3 *"
M. plicitcraliquamefuranturtempore:quac- ^""^' '»'-

,.'/-* r furanturmii-

daro cnjm ium quz tempore menfurantur , non -^^ dnpUd-

folum ter.

298

Lib. I V. Phyficorum

folum quantum ad fuam cxiftentiam , & dura-
tionem , fcd ctiam quantum ad id qiiod funt, fe-
cundum fuam cfTcniiam , & quiditatem. Qus-
dam vcr6 qax menfurantur non quo ad qui-
ditatem , fed quoad durationem. Alia funt.qua:
ncutro modo menfurantur tempore , vt Dcus dc
Intelligcntis. Primi gcncris funtmotus ; tcm-
pus enim eft menfura motus, ideft, cius qui-
ditatis, & ipfius moueri, id cft, durationis motus.
Et ratio cft , quia quiditas , &c eirentia motus
cft efle cns fucccfliuum. Eft autem tcmpus mcn-
fura mofus , quemadmodum cubitus eft mcnfu-
ra panni, vel ftadij : mctitur cnim vnam partem
aliquotam , qu« aiiquotics fumpta facit to-
tum : ita tempus mcnfurat motum, determinan-
do vnam particulam motus,qu£ aliquoties fum-
pta rcddit totum:vclut vna hora tcmporismcn-
furat vigcfimam quartam partcm motus vnius
'dici , qua» vicies quater multiplicata facit mo-
tum totius circuli diurni. Secundi generis funt,
qua: non menfurantur tcmpore fecundum qui-
ditatem , quia non funt entia fucccffiua,fed per-
manentia, vt homo , lapis , & fimilia , ncc ct-
iam fccundum corum quantitatem. Nam,quan-
tus fit homo non menfuratut tcmporc , fed pal-
mo , aut cubito, fcd quantum ad durationem.
Tcmpus ergo prim6 & pcr fe cft mcnfura mo-
tus , aliorum autcm rationc motus, id cft,quate-
nus mobilia funt. Vndc quia quiditas hominis,
aut lapidis non eft fucccffio, cxiftcntia autem,&
duratio illorum confiftit inmotu,& fuccpffione,
ratione illius funt in tcmpore.
* j . b Sicnt ■vnitits in numero tan^uaM pars. Nota,
Vnum in nn quod vnum repertii in numero cft duplex,quod-
mero eft du jjan^ e(i quod confequitur gcneraliter omhem
pltf. numcrum,ficut propria paffio fcquitur fuum fub-

Vide ZtunarS. ic^kum.Ita cnim quamlibct fpccicm numcri con-
in M^. lit.H, fequitur fua propria vnitas , ficut propria paffio
fil.iii-tfi i- fuum proprium fubieftum. Vnde ficut vnitas in
gencrali confcquitur cns in generali ; ita dcter-
minata vnitas dctcrminatum numcrum,&etiam
jpfum numerum in generali : & hxcvnitas non
cft principium numeri , fed magis c conuerfo:
quia numcrus cft fubiedhim talis paffionis; mo-
do nuUa paffio cft principium fui fubicfti , cum
fit pofterior, fed poiius c conuerfo. Alia cft vni-
tas,qu2 non confequitur fic numerum ; fed prje-
cedit omnem numerum naturaliter; & ha^ccft
duplex. Altera eft alicuius diuifibilis , cx cu-
ius diuifione aliquo modo caufatur numerus ; &
jfta non cft per fe principium numcri , fed per
accidcns ; qqia huiufmodi vnitas corrumpitur
ad geueraiioncm numcri : nam fecundum quod
continue crefcit numerus,fic continuc dccrefcit,
yel corrumpitur illud vnum , ex cuius diuifio-
ne fit numcrus. Altera vcr6 eft vnitas abftra-
hcns adiuifionc, & indiuifionc , licGtvtrum-
que poffit fibi accidcic, ad quam terminaturdi-
uifio praccedentis vnitatis : & ifta eft per fe. Haec
ctiam vnita$ eft aliquo modo numerus , & ali-
quo modo non } poteft dici numerus quatenus
numerus fumitur gcncraliter pro omni mcnfij-
radifcreta permancntc : nara hoc paflo prims»
ynitas cftprimus numcrus : at non potcft dici
jiumerus, quatenus numerusfumiturfpecialitcr
pro nicnfura pcrmanente diuifibili , & difcrcta:
quia hoc modo accipiendo numcrum , primus
riumcrus cft numcrusbinarius; &exhocinteI-
ligitur id quod Philofophi antiqui loquentcs de
f^umcro , diccbant,primun) numecurp ciTe vnita-

tem , & ali) dualitatem ; vtrique enim verum di-
xerunt,accipicndo numcrum diuerfimodc, vt di-
«5lum eft.

Ex his dico , quod ficut aliud cft fubicdum 3 4-
accidentis, aliud ipfum accidens;ita aliud cft ciTc
intrinfccum fubiedo , & aliud accidenti ; rel
aliud eft cfle partem fubied;i,& aliud ell cfle par-
tcm accidcntis;& aliud huius,& aliud illius vni-
tas ; atque adeo vnitas , qua: elt principium nu-
meri, non cft pars nunicri , vt numerus eft acci-
dcns degencre Quantitatis.fed eft aliquid fubie-
dti numeri : numcrus enim cft quoddam accidens
fundatum fuper vnitates , ficut vnitas fundatui
fuper quantitatem continuam.Quod autcm vni-
tas non fit pars numeri , probatur , quia pars in-
trinfeca rei fcmper eft eiufdcm gcncris cuni iuo
toto , cuius eft pars ; fcd vnitas , qux cft princi-
pium numcri , non femper cft eiuldem generis
cum ipfo numero-: quia vnitas lapidis non cft
eiufdemgencris cum numcro ; crgo,6cc.
^ Potiiu /blemui dicere,cjuod. tempus ejfcau/k mali.
Nota, quod tcmpore res tabeiiimr, id cft, putre-
fiunt,aut marcefcunr , & fenclcunc , & homines
rerum obliuifcuntur : tabefiunt quidcrn res ina-
nimata:, fcnefcunt rcs omnesanimarar, & homi-
ncs rerum obliuifcuntur. Et quamuis tcmpus
vernujn vidcatur cfle caufa gcin-.inationis , &
nouiratis contra feneclutcm , ac floriditatis ar-
borum contra tabcm ; ctim enim pulchriores finc
adolefcentes , quam infantes, & pucri , videtur
tempus clle in caufa;fapicntia ctiam atque (cien-
tia maior eft in fene , quam in iuuene , atque
adco tcmpus cft fcientia: caufa contra obliuio-
nera , tamcn non cil tempus caufa pet fe nifi
corruptionis : quia fc folo ex natura fua eft di-
redeillius caufa , nameoipfo, quod cft men-
furamotus, facit rcs clongari afuis principiis:
& pcr hunc modum cft pcr fe caufa corruptio-
nis , non obftante, quod funt etiam alia: corru-
ptionis caufaj , quas Ariftotelcs non ncgat. Cae-
tcriim tempus non eft diredc fe folo , & ex natu-
ra fua caufa perfe(5tionis , fcd concomitantcr:
Nam caufa fcientiae non cft certc tcmpus , fcd
roagifter, ingenium,& expericntia , quae funt in
tcmporc ; & in hoc fenfu vulgo fcrtur tcmpus
multa doccrc , & pariter generationis , & au-
gmenti rcrura . & pulchritudinis , non tempus,
fed Sol cura caufis fecundis , qua: funt in rempo-
rc , funt dircdc caufa.

•* Jlia , ^uafimperjttnt ficHndum ^ucdfimperfitnt, J y ,
&c. Nota , quod contra hoc didura Ariftotclis
vidctur efle , quod motus coeli , quarauis fit pcr-
petuus , nihilominus cft in tcmpore , vtpote,
cum fit cius menfura , immo tempus proprii cft
accicfcns illius regulatiffimi motus , vcl faltcm
propria paffio eius. Huic obieiSlioni refpondcc
Ariftotclcs dlccns ,'Setf^itema non ejfi in tempore,
ftatenm fimper fiait , id eft , quantum ad eorum
effe , & durationem , cui tvon. obftat eorum acci-
dens , id eft , raotum coelorum efle in tempore:
nara quamuis ex nactkra fua fit perpctuus,vt tem-
pus , nihilominus quia fua cflcntia confiftit in
fucceffione prioris , & pofterioris , poteft nuine-
cari pec horas, & dies.

e MotMS , dr quies ficttm&m fitds rationes atfi-
UttatnonmenfitrantMrtemptn-e. Nota, qu6dmobi-
lc non mcnfuratur fimpliciter tcmpore fecun-
dum quantitatera mobilis , fed fecundura quan-
titatcm & durationem motus : non enim tem-
pore raenfuratur quiditas f auc quantit;^s , aut

qualitas

Qu^ftioXVlII.

}<•

I.

quaiicas hbminis , fcd mcnfuratur quantus fit
corum motus , aut quies , atit exiftcntia , &r du-
ratio. Cum crgo inquit ^riftoteles quod mo-
tus , & quies non menfurantur tcmporc fccun-
dum fuas rationcs abfolutas ; vult dicere , qu6d
tcrapus non mcnfurat illud , quod mouetur , vel
quiefcit , quantum ad id , quod cft, nequc quan-
tum ad fuam quantitatem,fed quantum ad quanT>
titatem fui motus,vcl quietis,
^ Hlttd iptod nm^mm ejrt menjkr^ttm- tempore.
Nota quod pcr ca, quac nunquam funt, intelligit
Ariftoteles impoilibilia, vt diamctrum ciTc cora-
mcnfurabilem cofta;:hzcautcm impofEbilianon
poflunttemporcmenfurari,quianihilcft iiitem-
porcnincui aliquando ineft moHeri, & huiufmo-
di. Vndc notantcr didlum cft , qtufnnt impojfibi-
lia. Quia non entium quzdam funr, qua: ali-
quando fucrunt, vtHomcrus;& talia quidcm
menfurantur temporc ; aliqua erunt , quz nec
funt , ncc fucrunt ; vt Antichriftus , & ipfa et-
iamtcmporemenfnrantur. Aliavero funt quat
nunquam funt , & quorum oppofita pcr fcm-
per funt. Diametrum enim eflc commcnfura-
bilcm coftx nunquam eft , fcd fuum oppofltum
fempcr eft, fcilicet diamctrum efle coftae com-
menfuraj)ilcm. Afymmetrum enim eflc diame-
trum fempcr eft , & non crit hoc in tcmpore:
quia veritatcs propofitionum vbi pracdicatum
eft de cflentia fubic£ti , vcl proprium eius, hoc
eft , veritates primi , & fccundi modi, funt fcm-
piternae , adeoque , fi nuUus fuiflet mundus , Sc
tempus , adhuc fuiflcntverz ,atquc ita non func
in tcmporc , fcd fcmper et ncccffitatc : & etiam
fymmetrum efle cofta: nunquam erit in tempore,
quia non eft fadlu poffibile. Alia ver6 quorum
contraria non funt femper, funt in ternpore,ficut
fua contraria ; vt Antichriftum non cfle , Lunam
non eclipfari , hominem dormire, contineunt
in tempore, quia eorum contraria non lem-
per funr.

QjV iE S TI o XVIII.
Vtmm omne ens Jit in temfore.

Atift.«. i4.ftxM lo.Tiieinift. Simpl. Auerr.f^u/. K\h.tr»a. 3.
t.ii.l>.T\iom.US.xo-^ «fufc.t^^.ScotVLS in i.difi.i.q.^
Datind.itid.q.6, Caprcol.i» 4.<///f.4).iWt.).Canon.^.j.
«r.j.Fonfcca ^.Mtt.e.ii.f.ii.ftS i.Coa\Tah.^.Tl>yf.e.i^.
q.i.Com^[\K.di^.xi.f.j. K\k\>\M%tnB,iMt*ntfort,q.^i
Roccus 4. fhyfie.q. 1 j .

R G V 1 T V R quod fic : quia omnc quod
t9^X eft , eft in prxfcnti nunc , fiac in pr«-
il^^ fcnti inftanti : igitur omnc quod cft,
eft in tempore. , Tenct confequenia : quia hec
vcrbum ^ conndtat tempus , aliternon cffirt vc-
rum dicerc, qu6d motus eft.vcl qu6d tcmpus cft.

Securtd6,omne quod cft,vcl eft aliquando,vcl
nunquam ; fed non eft diccndum de aliquo quod
fit,& qu6d nunqnam fit : igitur quodlibet, quod
eft,eft aliquando ; & per confcquens omne quod
eft,cft in tcmporc.

Tcrtio, omnc quod cft, vcl cft corporcum, vel
incorporcum; ii incorporeum , igiturcft mobile:
igitur vd mouetur,vel qaicfcitifedomnis motus,
vcl quies cft menfurabilis tempore : igitur onjne
talc corporeum cft menfurabilc tcmpore. Si in-
corporeum , igitur talc cns eft motor , fcd omnis
motoc eft fimul cuni mobiU,vt patec 7.huius>tcxc.

299

u igitur ficut mobile eft in tcporc, ita & motbri

Quarto , fi aliquod cns non eirct in t.empoic,
maximccflet cns xternum, ficut eflct c(£lum,vcl
Deus, vellntelligcntia; fcd quodlibet tale cft iu
temporc , licet effe ipforum non fitmenfurabile
temporc,fecundum totarafuam durationcm, be-
ne tamcn eft menfurabilc fecundum p<-irtcm fux
durationis^quemadmodum dicimus,qu6d motus
cceli infinitus fccundum fe totum.non eft racnfu-
rabilis tcmporcfed benc fccunduro partem cius.
Oppofituiti arguitur pcr Ariftotclcm in ifto quar-
to,tcx. I to.vbi ponit quod non omnia entia funt
in tempore,& patet per fimile:quia ficut eft de lo-
co,ita & de temporc;fcd non omnc cns cft in lo-
co:igiturncc in tempore. Tcrti6,quia non omne
cns fencfcit in tcmporc : igitur non omnc cns cfl
in temporc. Tcnct confcqucntia:quia tcmpus cft
caufa fcne<ftntis,& corruptionis. Antecedens pa-
tct de Dco,& IntcUigcntiis.

In quasftionc , prim6 vidcbitlir dc diucrfitate
entium , & nominum fignificantium duraiiones.
Secund6, videbitur qualiter illa cntia funt in
tcmporc,& qnaliter non.Et tcrtl6,fpecialitcr di-
cerur de motu,& quietc.

Quantum ad primum,notandum prim6, qu6d
funt aliquacntiacorporalia,& corruptibilia,qu«
moucntur,vt homincs. Secand6,funt aliqua per-
petua, qus mouentur,vt coelum. Terti6,funt ali-
quacorruptibilia,qu2 quicfcunt,& taiia poflunt
imaginari quicfccre quicte infinita, aut finita,
quamuis fecundum Ariftotelera nulla poffit cifc
quies infinita.Quart6,funtentia pcrpetua iramu-
tabilia, vt Dcus,& Intelligentix, fccundum Ari-
ftotclcra ; fed fccundum rei vcritatem nihil cft
fimpliciter immutabilc.nifi folus Dcas:quia om-
&ia alia funt mutabilia , & funt annihilabitia , &
funt pcrpetua foliJim k paftepoft.

!Secund6, notandum qu6d ifVa nomina tempHS,
4Hum,4temitM funt nomina fignificantia duratio-
nes;&poffunt diftingui iftomodo;qu6d tempus
* fignificacdurationcm rei corruptibiIis,vt homi-
nis, fed aeuum *» fignificat durationcm rci pcrpe-
cuar,qu«mouctur, vt durationcm coeIi;fcd xtcr-
nitas « fignificat durationem rei fimplicitcr im-
mobilis, cuiufmodi cft duratio ipfiusDei : tamcn
fecundiira Ariftotelcmfoliimfuntduogeneradu-
rationum,fcilicct tcmpus, & «tcrnitasjita vt du-
ratio rei mutabilis fit tcmporalis , & duratio rei
iinmutabilis fit aeterna.Et hxcdc primo.

Quantum ad fecundum , difcurrendo pcr ifta
entia,dico prim6,qu6d omnc cns mutabilcquod
non eft pcrpetuum,eft in temporc Probatur,quia
ep ipfius mcnfuratur ti^pprc, tc cxccditur i
tcmporc in vtroque cxtremo.

Sccund6, dico qu6d omne ens mutabilc, licec
fit perpctuum,cft intcmpore;fcd hoc tamcn non
cft ita propric cfTc in tempore , ficut rcs corpora-
liscftintcmporc.

Terti6, dico qu6d res fimplicitcr immutabilis
noncft in tcmpore, nifi valdc impropric, fcilicct
capicndo efje in tcmpore , pro ep , quoniam tcm-
pus eft. Patct, quia ttemitMeftdtaMiofempermM-
nem tcta fimul intermirudfilit , vt dicit Boetius , &
idc6 vocatur moraentum, vcl inftans aetcrnitatis,
& ide6 non debet dici , fuit & erit , fcd dcbet
dici,quodcft. Ex quo fcquitur,qu6d quando
hoc verbu eft dicitur dc Deo , propric loqucndo,
non connotat tempus:vcrum eft tamcn qu6d ifte
modus durandi eft fatis difficilis ad apprchedcn-
dutn:quia difficila eft appcehcndccefquod aliquid

1.

Diulft jir4<
fiio»u.

Enti» fnHt in

quadrufliei
difftrtntia.

Timput , tnB
(^ tttrmrn*
duratitntin
fignifiennt.

gln* enti»
fimt intim-
for*^

goo Lib. I V. Phyficorum

4-

tetKfcre lu-
flicittr.

MotM tripli-
citer. potell
ntenfurtri ti
f*r$.

§^ies tnenfit-
rmtur ftcut
mohile quie-
fctns.

f.t perpctui!», & tamen fit foliim indiuifibiliicr : &
h.Tcde (ecundo.

Quantum ad tertium de motu, & quiete no-
tar.diim , quod motus poteft dici eilc in temporc
clupljcitcr: vno modo.quia eft proportionali-
tei diiudbilis tcmpori ; & ifto modo omnis mo-
tiis eft in tempore , & fic intelligitur Ariftoteles
in ifto 4. quod omncquodmouctur in tcmpore.
Aliomodo dicitur cftc in tcmporeex eo, quod
cft menfiirabilc tcmporc , fic quod pcr quantita-
tcm temporis nobis notara deuenimus in noti-
tiam quantitatis motus , quoniam prius erat no-
bis ignota. Et tunc dc ifto modofi:iendum, quod
motus potcft meniurari •* tcmpprc tripliciten
vno modo intrinfece,ficut totum menfuratur per
partcm.Alio modo cxtrinfece per mcnfuram cx-
trinfecam adsquatam, feu pcr adsquationem
mcnfurs cxtrinfecae , vt pannus menfuratur pcr
adsquationcm , & rcplicationcm vlnac.. Tcrtio
modo per mcnfuram cxtrinfecam , non pcr ad-
aEquationcm,fcd per corrcfpondentiam,ficut dc-
claratum fuit , qu6d fpatiura tcrr* menfuratur
per gradus coeli.

Tunc , prima conclufio cft , omnis motus eft
in temporc, primo modo : quia omnismotus eft
proportionaJitcr diuifibilis tcmpori : igitur om-
nis motus cft in tcmporc. Tcnct confcqucntia ex
dcfcriptionc 3 & antccedens apparct fcxto huius,
text.jy.

Sccunda conclufio. Non omnis motus eft in
tempore fecundo modo,quia nonomnismo-
tus eft mcnfurabilis tcmporc : crgo , &c. Tcnet
confequentia ex ejuidnominit. Et antcccdens ap-
parct : quia aliquis cft motus ita paruus , qu6d
proptcr cius paruitatem impofllbilc cft pcr ali-
quam menfuram certificari de eius quantitatei&
proptcr hoc menfura debct eflc minima quanti-
tas, aut minima duratio, fccundum quam aiia de-
bent menfurari, fcilicet.vcl minima ' fimplicitcr,
vcl minima fecundum humanam inftitutionem,
vcl confuetudinem,vt didium fuit ali^s.

Tertia conclufio ; quies aon menfuratur alio
modo , quam eire rci quicfcentis : vcrbi gratia,
mcnfurare qnietcm mobilis non cft aliud , qu^m
cognofcere quantitatem temporis , quo illa rcs
durar.

Sed dubitatur , pofito pCT imaginfltionem,
quod Dcus ante creationcm mundi , creet vnum
Angelum , & poftea vnurh alium, & vocetur pri-
mus A , & fecundus B ; dcindc crcet alios duos
ilmul,fcilicct C,8cD i tunc quaero viriim ^ fuit
prius quam B, vcl non-,fi fic ; ciim prius fit diffe-
rentia tcmporis.fequitur quod antequam crcarct
motus , crcarct tcmpus : igitur tcmpus non eft
motus , quod eft contra totam dcterniinationcm
praeccdentcm. Item, qusratur vtrum C,8c D fue-
runt fimul ; & fi fic : igitur idcm crat tempus in
quo C,Sc D fuerunt ; & tnmen nullus crat motus:
igitur tempus crat antequam eflet motus.Ad iftud
rcfpondcturdupliciter ^ , vnomodo, ficut dura-
tio ipfius ^ fuir maior, Sc prior duratione ipfius
B, in certa proportionc, pofito cafu , quod Deus
annihilaret ambosfimul : quiafialiquod tcmpus
cocxtitiflet^^iftorum An^clorum ,quod Scex-
titiflct clTc ipfius -<4 , fuillet duplum , vcl tri-
plum ; aut in alia ccrta proportionc ad tempus,
quod cocxtitilfet B, fi aliquod tcmpus ci co-
extitillet : &: codem modo dicercrur de C, & D,
quod acqualiter duraucrunt ; Sc oportet fic in
propofito loqui conditionalitcr , eo qu6d prio-

rcm cafum aliqui non admittcrcnt fccundum
naturam , ficut diccbatur dc motu locali fupcr j.

Aliicr refpondctur, quod u4 fuit prius , quam
B , non quod fucrit in tcmpore priori , fcd quia
j4 fi\it,B nort exiftcntc ; codem modo dicitur de
CyScD , quod fucrunt fimul : quia nuUus ifto-
rum fuit alio non exiftcntc. Prima tamcn folutio
eft mclior : quia fi ponerctur , quod Deus primo
crearet ^ , & poftea ipfum annihilarcr , dcindc
annihilaro yl crearet B , & poftca ipfum annihi-
larct ;|tunc qua rationc yl cllet antc 5,cadcm ra-
tionc B fuillet antc yi ; quia ficut j4 fuit, B non
exiftente,ita B lmt,yl non cxiftcntci& fic fipro-
ptcr hoc vnum diccrctur prius altcro,vnum ellet
prius altcro,& c contra.Rationes funt folutac per
pra:di6ta.

Expliciunt quaeftioncs ^.libri Phyficorum.

ANNOTATIONES.

* *~T^ Empus Jigntficat duratlonem rei corruptibilis,
J. Nota, quod tcmpus eft mci^ura mobilis,
& motus,& pcr accidens quictis,vt habctur 4.hu-
ius tex.c. 1 08.& indc.Vndc tcmpus folum eft me-
furafucccfnuorumidequo dicit Didnyfius lib.de
Diuinis nominibus ,cap. 13. tempus vocantali-
quid,qttod in gencratione> & corruptione,& va-
riationc alitcr fe habet. Vndc fequitur prim6,
qu6d tcmpus non eft pcr fe menfura alicuius en-
titatis permancntis , quia nulla cntitas pcrma-
ncns potcft menfurari menfura formaliter fuc-
cefliu4,tum quiamcnfura duratiua non dcbcc
haberemodum oppofitum fuo menfurato, mcn-
fura autcm fucccfliua habct modum oppofitum
cnti pcrmanenti, quia fucceffiuum,& pcrmanens
funt oppofita ; tum etiam, quia omnis entitas cf-
fentialitcr cadcm cum aliqua cntitate permanctt-
te, eft necefTarid pcrmanens : quia idcm non po-
teft cfTc fucccffiuum,& pcrmanens : modo men-
fura duratiua, & duratio funt eac^rm effentialiter
cum quolibct duratiuo,cum per eius durationem
fit extra nihil , & per annihilationem durationis
eft nihil ; nara quanium res durat , tantum cft
cns. Secundo , fequitur qu6d tcmpus potcft ef-
fc mcnfura permancntisper accidcns, hoceft,ra-
tionc motus.

^ ty€.uumjignificat tbtrationem rei perpettui. No-
ta qu6d«uumeft mcnfuracuiuflibet permanen-
tis,fiue fit fubftantia, fiue fit accidens, dummod6
przfcindar a mutationc quacumquc : ita quod
fuum fubic6lum eft zuitcrDum,dc quo dicit Boe*
tius ^.dcConfolatione.

O (jui perpetua mundum rationegubemMf '"

Terrarum coeliqitejator,^ui temptu ah ttuo
Jre iubeijtabili/que manens,das cunila moueri.
£x hoc fcquitur primo , quod omnis fubftantia
mcnfuratur xuo. Patet , quia non eft ab astcrno;
tum quia xternitas proprie debetur Dco : ncc et-
iam tempore,quia tempus eft folum mcnfura
fucccfliuorum : ncc etiam inftanti , quia inftanti
mcnfurantur folum durantia pcr inftans : ergo
omnis fubftantia quatenus pcrmanens, & vt abf-
trahit a quictc & motu , mcnfuratur a:uo. Se-
cundo , fcquiturquod operationcs immanentes
Angelorum mcnfuranturaEuo.Patct,quia habent
eundcm modum cllcndi cum corum fubftantia;
quia vtrumquc eft permanens : crgo habent ean-
demmenfuram. Item operatio bcatifica Angcli
mcnfuraturaeuo : crgo&quaelibet ciusopcratia
imraancns,cum habcant eundcra raodura eflendi,

Viie Scolim
inx.d.i.q\.
aJ priirmm
frincif»lt.

7-

Temfu* tji
tnenfur» w»*
hilii , & f»*

tut , cr V*'*'

fi*.

2.

JEumefinu»-
fur» firmo'
ntntit.

QusftioXVlII.

301

& vnigenea finr. Antcccdens cft D. Auguftini , Sc
nocanterdixi operatio immanem, iA remoucndum
opcracioncs tranfcuntcs,vt mocus localis eius,&
omnes operationcs ruccedlonem habcnrcs : quia
huiufmodi menfurantur cemporc.
9' c ty£ternita4 fignificat durationem rei fimplici-

terimmobilu. Nota quod seternitas eft mcnfu-
ra diuinx clTcntix , vbincc eft principium ,nec
eft finis , de qua ioquitur Boctius , tjHisito de Con-
foUtione , dicens. ty£ternitM eft interminabilit vi'
tt totafimHl , & perfeEla poffejfio ; 8c fubdit,
quod ncc a:ternitas , nec aliquid in zternita-
re praiteriic , nullumque in tcmpore reperire
concingit;& ideo folus Deus fccundumThcolo-
gos eft zcernus. Verum eft tamcn quod aterni-
tas non habctproprie rationem mcnfursB refpe-
ftu Dei : quia menfura habet rationcm perfe-
Menfun «^ionis & indepcndcntis. Vndc obferua , quod
^uintupiex quintuplcx cft genus mcnfurs : vna eft men-
efiitnm. fura perfcftionis, dc qua habetur. 4. Metaph.
quod fpccies funt ficut numeri : quia ficut vnus
numecus cft perfeftior alceco , ica vna fpccics
cft alceri perfedior, atquc ica perfcdius in
vniuerfo cft menfura aliorum,vc pacct pcr Com-
mencacorem ii.Metaph.tex. j .Sc^ci: Auftorcm de
caufis. Secunda eft menfura caufationis , de qua
dicicur ^.Metaph. (^uod fcibilc eft menfura fcien-
tix,quia fcibilecaufac fcicnciam.Tcrcia eft men-
fura coordinacionis , dequa dicitur 10. Metaph.
text.j. quod primum in vnoquoque genere eft
tjicnfura aliorum.vclut vnitas omnium, quae or-
dinaturin genereq>jantitacisi& iftaaddit aliquid
fupra menfnrara perfccbionis, quia ifta poteft di-
cerc imperfcdkioncm aliquam , quia vniras dicit
priuationcm.Qaiartacft mcnfurainnotefccntii,
vt vlna.vtl cubitus , vel canna , qui eft menfura
innotefccncix .quiaper qiiantitatcm vlnjc , vel
cubiti cognofco quantitatem panni. Quinta cft
mcnfura duracionis , ficuc ccmpus menfurac mo-
tum , & zuum eft menfura Angelorum , & om»
nium permanentinm.
I Q^ d Motut poteft menfnrari tempore tripliciur. No-
ta primo.quod in generali triplex eft gcnus men-
furarum, fecundum modum triplJccm menfuran-
di : quiaaliquando aliquid menfuratur replica-
tiuc \ aliquando cxplicaciue , & aliquando expii-
catiuc , & rcplicatiuc : quia incerdum menfura-
tum excedit menfuram,vt pannuscxcedit vinam,
&ide6 menfuraturperrepiicationem: incerdum
cxccdit & exccditur, & aliquando zquacur mcn-
fura mcnfurato.

Secundo nota,qu6d Ariftoceies ^.& 10. Mc'
taph.text. i. Titio menfurx primo competit vni,
quod cft principium numeri, &ex hoc transfcr-
tur ad aiia gencra , vt iilud fcilicct fitmcnfura in
qiiolibet gcnere, quod habcc racioncm pcimi&
vniusin illo gcnere; modo vnum in comparatio-
ncad numefirm habct duplicem rationcm , fcili-
cct rationem nienfurantis per replicationcm , &
rationcm declarancis , & caufancis cognicionem
dcnumero,eo quod habct rationcm principij,
quo ipfum numerum cognofcimus: vniias enim
aliquotles funipta adxqaac omnem datum nu-
merum , & menfurac ipfum pcr vnicacem , & fic;
GOgnofcicur numcrus; nam pcr vnicatem habet
dcfiniri;cx ipfo ergo vno.transfcrtut ratio men-
furzvt fit in quoiibctgcncre.

Tertio nota , quod ea qu* funt in tempore
menfurantur a tcmpore, & viacuntur a tcmporc,
td eft,minus habent durationis,quam tempus,&
Scoti oper, Tom. 1 1.

patiuntur a tcmpore , id eft , altetaBtut , & cor-
rumpuntur tcmpore.Vndo pmnis motus fucceffi-
uus cft in tcmpore , td cft , menfiiratuf tcmpote;
fcd non per adzquationcm mcnfiicz uirinfccx»
vt hicdicit Scotus.

* yel minima fimpliciter , 8cc. Nota quod mcn-
fura cft duplex ; qaacdam ex natura rei , quidam
i nobis. Mcnfura , qua: cft ex natura rei , eft
qux cft ab ipfa natura , & non cx aliqua aiia
inftirutione humana; tnenfuraa nobis dicirur,
qui non menfurat cx natura rci , fcd cx infti-
tutione hiimana : & per quamcumqucmcnlu-
ram accipitur nocitia dc menfurato , nam pcr il-
lud accipirur notitia de mcnfurato per quod in-
teilcftus veridicc certificatur dc mcnfurato ; hoc
autem fit pet quamcumquc mcnfuram. Ex quo
fcquitur primo , quod mcnfurarc nihii aliud
eft , quam aliquid fccundum quantiiatem mi-
nus notam , per aitquam magis notani ccrtifi-
care & nocificare. Secund6,fequicur qu6d men-
fura nihii cft aiiud , quJim inccllc<^us dc quanci-
tate rei determinata ceciificatio. Tcrtio fcqut-
tur,qu6d menfura importat tripiicem rcfpcdlum,
vnum ad intcllc6lum , ad rem menfuratam , &
alium ad mcnfuram, Quarto.fequitur quod non
omnis mocus menfuracur ccmpore, tanquam pcr
mcnfuram adxqUACam,vc hic dicit Scotus, & ra-
rio pacet in littera.

^ iy€d i^udrejpondettir dupHciter. Nota,qu6d
priHs , & poftcrius pofiiint faroi duplicitcr. Vno
modo rcaiitcr, formaliter, & pofitiuc ; & ifto
modo funt tempus , & arguunt tempus.Alio mo-
do , quafi modoitnaginario , & priuatiuo , &
quafi per quandam coexiftcntiam tcmpoii pofli-
bili , fi efler ; & ifto modo ijon arguunt tempos.
Vndc imaginor fic,qu6d antc mundi initium non
fuit prius ,& poAcrius , nifi folum modo ima*
ginatiuo , & priuariao; ficut dicimus de fpacio
vacuo,quod dicicur cancumquancum eirec iftud,
quod reciperctur; cum camen nulla fit ibi quan-
titas pofitiuc. Dicimus etiam quod illud prius,&
pofterius funr in zccmicacc.non camcn formali-
ter,cum indiuifibilis fir , fcd quafi vircuaiiter , &
per quandamcoexiftcntiam cemporis,fi cflcc,qu;
fi efletjcocxiftcrct fibi.

EXPOSITIO TEXTVS.

IPfumautem i nanc eft contimiatio temporie. Hoc
eft quincum capiculum huius cradlacus , in quo
Ariftoceies complet decerminacionem quorun-
dam , de quibus pndixerar: & ptim6dc»«w,
& ccmpore. Sccund6 , quancum ad hoc , quod
dixit tcmpus cffc caufam corrupcionis : & ccr-
cio , quantum ad hoc , qu6d dixic omncm mo-
cum ficri in rempore. Secundum ibi : Mutatio
autemomnis. T^nwixn ih\: His autemnobu. Pri-
mumdiuiditur : quia prim6 dererminat dc nunc,
fccund6,dcaliis didionibus fignificantibus tem-
pus, ibi : Ipfum autem tunc. Primo dicit , qu6d ip-
Camnunc* fccundum propriam fignificationcm
cft continuacio, & diuifio lemporis ; fed hoc di-
uerfimodc:quiafecundum qu6d intelligitur»««c
eflc ide pra:teriti,& fururi, fcciidijm hoc eft con-
tinuatioteporis ; fed fecundum qu6dinrelligitur
cfle finis priteriti , & initium futuri j fccundum
hoc cft diiiifio tcmporis;non qu6d pcr ipfum fiat
a^ftualis feparatio partis temporis a parte, fed fe-
cundum imaginationem tantum; & in hoc cft Ci-
miie de nuneid puodum:quia ficut pcr punflum
C c conti

II.

Mtnfur»
dufleJt.

Trius, (^ ^»-
fterius fejfunt
biftnatn fu-
mi.

II.

Text.xi.

TexM»»*

T«t. iij.

Text.114.

Ten.itj.

14.

Tezt.ii^.

Text.ixy.

F'<fc eontra-
diSionem
Zimard.
Text.ii8.

Viil* *»nlr»-

difHonem

Zim»rt.

501

continuatur Unca ,& fupcr jpfum fit diuifio li-
neac , ita cft dc nunc ad tempus ; diffcrunt tamen,
(|[uia pundlus cft rcs pcrmancns in linea , & nunc
non cft rcs pcrmancns in tcmporc. Alio z modo
intcUigitur hxcdicaio ««»c impropric pro paruo
tcmporc, quod eft prope «««cpropric acccptum;
& ifto modo djcimus , quod Socrates nunc vc-
niet,quia fatis cito vcnietjfcd non dicimus,qu6d
nunc cft fada /lion , id eft , deftrudio Troiac , co
qu6d iam diucft,qu6d fuit fada,

/p/km j OHtem tunc. Hic determinat de aliis ^
didtionibus iignificantibus totmpus ; & prim6
de iftadidionc tunc. Secundo de aliis ibi : Ipfum
autemiam. Iccm , prim6 defcribit. Sceundo, re-
mouetdubium. ibj : Sivero nHUumtemptu. Pri-
mo dicit , quod tunc Hgnificat tcmpus determi-
natum , cuiufmodi cft certa diftantia ad prx-
(em nunc. Vnde ad hoc , qu6d dicatur tunc,
oportct loqui de aiiquo tempore, cuiusdiftan-
tia ad praefcns eft nota , 6c determinata : & tunc
iftadi(^io tunc ^c^ relatiuum idcntitatis illius
temporis : verbi gratia,^ dicatur,iamfunt duo
anni , quod Socrates fuit Parifiis , ic tunc Plato
fuit Romz^

Si vero 4 nuUum tempw eft. Remouet dubium:
quia C\ tunc defcribatur per certam diftantiam
ad prxfens , tunc fequitur , quod omne tcm-
pus eft finitum , cum de omni temppre dica-
tur tunc : quia omne illud tempus eft finitura,
cuiusadprzfens eft determinata diftantia. Re-
(pondetur ibi : Si ^uidem /emper eft motue, Prim6
conditionaliter, qu6d fimotus (it infinitus , ita
vt fcmper fucrit aliquis motus, fcmper fuit tem-
ptis } & n non , non ; quia vd tempus eft motus,
vel confcquicur motum. Sccujido foluit catego-
ricc ibi : G^itoniam y autem nunc : qu6d tempus
nunquam inccpit,ita vt ante illud nonfuerit ali-
quod cempus. Eft igitur prima conclufio talis.
Probatur:quia omne tempus finitum terminatnr
ad nunCySc dc ratione ipfius w««f cft.quod fit finis
pra:reriti,& initium futuri;& iftaratio dcbet tra-
Ctzri in S.huiiu.

Ip/um 6 autem iam. Hic dctcrminat dc aliis di-
£tionibus fignificantibus tcmpus ; & prim6 de
ifta di(%ione(4m,diccn$,qu6d iam fignificat idcm,
quod nunc improprie acccptum , de quo di(55:um
eftprius. Itcm , ifte? terminus mfdo Ggnidczc
tempus propinquum prxlenti , & ifte tcrminus
aliefuanio fignificat tempus practeritum rcmotum
a pra:fcnte;& ifteterminus repente figuificat tem-
pus ita paruum, quod cft infenfibile propter par-
uitatem.

Aiutatio 8 autem omnis. Hic complet determi-
nationem illius quod prsdixcrat , entia natura-
liapati a rempore. Prim6 facit hoc. Secundo,
reraouct dubium , ibi : At vero neejue hane. Pio
conclufionc principali fupponitur , quod om-
nis mutatio eft remotiua rei a fua natura , id eft,
quando res nacuralis eft in difpofitionc perfe-
«Stiflima fibi conueniente fccundum naturam;
omnis mntatio aduenicns fibi temouet ipfam ab
illadirpofitionc. Secundafuppofitio,qu6domnia
qu« fiunt,corrumpuntur,& mutantur,fiunt, cor-
rumpiintur,& mutanturin temporc.Et ideo qui-
dam c antiquorum dicebantjtcmpusefiefapien-
riflimum, eo quod per ftudium tcmporale acqui-
ritur cognirio , & fcientia ; fed alij diccbant efic
n;ulti(limum,& indifciplinabile, eoquodin tcm-
porefitobliuiocorum,qua- prius fuerunt fcita:
quafi dicerent , quod tcmpus potiijs cft caufa

Lib.lV. Phyficorum

ij-

obliuionis , & ignorantia; , qu^m fcicntix.

Tunc ponitur ifta conclufio , qu6d tempus
eft rnagis per fe caufa corruptionts , qukm ge-
nerationis. Probatur : quia in tempore eft mu-
tatio rei naturalijt a difpofitione , quam haber»
& non poteft mutari ad gencrationem , quia
iamgcnitaeft; fedbcnc potcft mucari ad corru-
ptionem : igitur tempus porius dcbet dici cau-
fa corruptionis , quam gcnerationis; nifi dica-
tur , quod per accidcns cft caufa gcnerationis
illius , quod fequi dcbet ex corrupto. Secun-
d6 , declaratur conclufio per fignum , quia nun-
quam videmus ad aliquam rem naturalem gene-
lari fine mouente manifefto diftin^loa tempo-
re , fcd videmus ipfas corrumpi pcr folam ve-
tuftatem in tempore fine extrinfcco corrumpen-
tciergo.&c. Vnde proptcr hoc non attribui-
mus corruptiones illas tempori , in quibus appa-
rct corrumpens manifeftum aliud a temporc,cu-
iufmodi cftinterfc<5lio,combuftio,& huiufmodi.

jit vtro neejue hanc temf/w facit. Remouet du-
bium:quia didlum eft,qu6d tempus fit caufa cor-
ruptionis, crederet aliquis , quod tempus agerec
huiufmodi corruptioncs. Refpondet quod non;
fedaccidit iftas corruptiones fieri in tempore
per agentia naturalia , quorum aliqua habcnt in
fc principium fuz corruptionis, vt heterogenea:
aliquaautem alterantut a continence,vc clemen-
ta fimplicia, & mixta homogcnea , tandem reca-
pitulat,& patet littera.

Hu autem 9 nohis. Hic probac , qu6d omais
niotus fit intemporedupliciter. Prim6 , omne Tcxt.ix^.
vclocius , vel tafdius fit in tempore; fcd omnis
motus aliquo alio eft velocior , vcl tardior : igi-
tur omnis motus fit in tempore. Maior patet per
definitiones vclociori$,& tardioris : mmvelocitu
" efi.^Hodmotu vniformiin eedem tempore pertranflt
maiu4 [patium.Sc tardius c contra ; & mioor appa-
rcbit in 6.huitu,text. 1 1.& 1 ; .

At vero prius in tempore efi. Secunda tatio,
omncprius & poftcriuseftin tempore , loquen-
do fecundum fucceflioncm ; fed in omnimotu
cftprius, & pofterius: igitur oninis motuseft in
temporc.Maior patcr:quia prius & poftcrius de^
finiuntur fecundum diftantiamadpfaefcns »«««•,
quod eft terminus temporis : niod6 illa quz dc-
finiuntur per diftantiam ad terminum tcmpo»-
ris, funt in tcmpote , vel fecundum quod parccs
funt in totojvcl fecund^tn quod menfuratum
per rempus eft in tempore. Minor cft nota pec
qtudnominU motus , & mutationis : nam mutari,
eft alitcr, & aliter fe habere fecundum prius , &
pofterius.

\S.

AN NOTATIONES.

^ T Pfum nunc fecitndum prepriam fignificatienem'
ANotaquod iM^rc bifariam fumitur. Vno mo-
do propric , & fic nunc fignificat indiuifibile tem-
poris,& eft ipfum praefens , quod eftcontinuatio
ptactcriti tcmporis cum futuro , quia finis prx-
tcriti.&initium futuri, ficutcerminus vtriuf-
que communis , copulans aftu tempotis par-
tes , atque illa diuidens in potcntia , copulatque
vt idem , & vnum : diuidit autcm vt duo, id eft,
quod quatenus diuidit confideratur vt dqo;
quatenus autem copulat , cft idem & vnum.
Et dicit Philofophus qu6d nunc differac i pun-
dlo.quod continuat partcs linex ; tum quia pun-
dlumcftncc pcrmancns,vt lincaipfa:inftansver6

cft

'7-

Qu^ftio XVIII.

303

iS.

cft femper fluens» & indiuinbiliter durans ; tum
etiam quia pund^um non folum in potentia di-
uiditpartes, quas a6ta copulat , fedctima£^a
diuiduntur , eft etiam finis in a<Stu , tanquam ex-
tremum linez , fed nunc temporis non poteft cffe
finis temporis , adu diuifi , led diuidit in poten-
tia per hocquod confideratur , vt finis vnius , &
ptincipium alterius. £c ideo licct idem nunc fit
continuatiuum,& diuiiiuum , boc tamen eft fub
diuer/is racionibus : nam quaccnus diuidit , alte-
rum eft,id cft,connderacurvc duo,nempe vcfinis
vnius,&inicium alcerius; fed quacenus copu-
lar,con(ideratur vt vnum.fcilicet^vt vnus termi-
nus communis vtrique.Secundo modo furaitut
nunc , quatenus fignificat tempus tam prxteri-
tum,quam futurum,ficut quando dicimus de ali-
quo,qu6d veniec nunc , quia venicc hodie , & de
aliquo quod nunc difceffic,id eft,cempore proxi-
mo przccrico:at non dicimus bellum Troianum,
aut diluuiura Theffali^^ira , quod magnam par-
tem Grzciae inundauit,faftum efle nunc,quia li-
ccttempus bcUi Troiani ficconcinuumprsfen-
ti,tamen non eft proximum.
^* Hic dtternunatde aliit diSianibut , &c. Nota
primo , quod anciqua tranflacio habet alias di-
6liones,vbi enim tranflacio , quam fequitur Sco-
tus.habec »»»c,anciqua habet inlians, & vbi tunct
habcc quandoy&c vbi i<tm,habec ejfe,y\ii vero modo,
paulo anfe,Sc vbi olim,pridem , & ontiqHttHt , & vbi
repeme,fitbito.

Noca fecundo.quod o/ini,aat aliejuando fignifi-
catccmpus ccrminaturo ad aliquod nunc prztcri-
cum , aut futurum -, vt fi dicamus, olim fuit dilu-
uium.olim crit vniuerfaleiudicium. Sed hxc di-
6lio iam fignificat idcm, quod niincm fccunda fi-
guificacione:accipicur ctiam pro ccmpore longc
przccrico; vc iam Troia fuic combufta, mulcis re-
tro temporibus.Hzc aucem didio nM^rr fignificac
tcmpus przcericum , non tamcn longc ab hoc
przfenci^ vt nuperveni, id eft, nonmulto ance.
Hoc vero aduerbium quondam fignificat tempus
valde prztcritum , at repente fignificat tempus
infenfibilitcr tranfadtum , vc fulgur tepente
tranfir.
Oftnienet * Et ideo ejuidam antitjuorum dicebant. }:ioti qu6d
diu futrtntt de temporc fuerunt duz opiniones. Vna dicc-
4t tiwftri. Yi3X. , quod tcmpus cfTct caufa generationis & di-
fciplinz : altera quz fuic cuiufdara Philofophi
Pychagorici Ai€t\ Pharon , dicebac, qu6d tempus
cft magis caufaobliuionis,quamfcientiz,& cor-
ruptionis, quam generationis ; & quamuis vtta-
que iftarum opinionum habeat appatentiam , eo
quod omaia & genetantur , & corrumpuntur in
cempore,tamen fecunda eft verior; & ratio patet
in litcera.

<1 Velociut efi ^uod motu vniformi in eodem tem-
pore , &c. Nota quod notanter didlum eft motu
vniformi , hoc eft , comparando motum rei^um
ad motum redum , & circularem ad circula-
rem ; nam fi vnum mobile moucretur per chor-
dam ab ./^ ad i?, & alcerum per arcum fe-

micirculi , licct

quod mouetur

per chordam, ci-

tius veniat ad

idem pundium:

inon tamen ve-

«jlociijs mouetur,

l^ I qoam quod mo-

uetuc pcr arcum : imnao , fi in codem tcmpore,

Scotioper. Tom. iJ.

^9'

quo rnam tranfit chordam , aiiud tranfiret at-
curo,TeIocitis moueretur per arcum , ficur fuprc-
ma fphzra velociiis mouctur , quim infima.liccc
ambz quolibec die faciant circulum ab Oriente
inOiicntem,quiaifuprema maiorcm circulum
defcribir.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dlgnumautem i confideratione. Hoc cft fextum lo.
capitulum huius tradatus , in quo Philo- Tcxt. 130.
fophus oftendit qualicer cempuscft ,&quali(er
cft vnum ; & diuiditur , quia primo mouet duas
dubitaciones : > fccunda ibi : Dubitauerit autem
aliquit. Prim6,mouct dubirationes ; fecund6 fol-
uit,ibi : ^M^ ^»M (^m motut. Prim6, foluit pri-
roam. Secund6, fecundam,ibi : Ftritm autemcitm.
Pro folutione fecundz ponir conclufionem,
quod in omnibus rebus naturalibus inuenituc
tempus : quia in omnibus ^ raobilibus inucnituc
tempus ; fed omnes res naturales funt mobi-
les : ergo , &c, Maior pacec , quia omne mobi-
le auc fempcr mouecur ; & tunc mocus ipfius
tempus poceft cffe menfura falcem quancum
ad parcem , fi quandoque roouecur , & quan-
doque quiefcic , tunc tam motus ipfius , quam
eius quietis tempus poteft efTe menfurafecun-
dum fe tocum ; & minoc nota cft exfecundo huifu,
text.A. ^

r/v , > /- . C I • . T«t.i3i.

yrrumauteM atm 1 nen fit antma. Soluit pri-

mam dubicationemperduas conclufioncs.Prima

cft , fi impofEbile cfTct animam cfTc , impoflibilc

cffct tempus efrc. Probatur : quia fi c impoflibi-

le cfTet numeratum efre , impoflibilc cfTct nume-

rum ,aut numerabile efle; fed omne numerans

eft anima. Secunda concluHo : licct anima non f^'^ entro'

fit.adhuc tempus eft,dum tamen fit poflibile ^*^'"""*

animam efte. Probatur , quia dato qu6d anima

non fit , & poflit effe , adhuc motus ille , qui eft

tempus, vel qui confequitur rempus, eitmcn-

furabilis ab anima : verbi grati^, dato qu6d nuU

lum combutens efTct , attamen bcne effct alt-

quod combuftibile ; fcd pofito quod nullum

comburens pofEt effe, tunc nuUum combuftibile

poffet efle,& fic eft in propofito : quia cempus,Ii-

cet <1 i6t\i non numecetur ab anima , ramen nu-

merabile eft,& cx eo quodeft numerabile , dici-

tur tempus.

Dubitauerit ; autem aliijuit. Hic mouet fecun- 2. 1.
dam dubitacionem.Secund6,reuercitur ad dccla- Tcxt.ijt.
randum quoddam didbura ibi ; Dicitur autemre-
^r.dubitacio eft ifta , cuius & qualis mocus tcm-
pus eft nu.netus , vtrum cuiuflibet , vel alicuius
fic , & alicuius non ! & ponit duas folucio-
ncs : fecundam ibi : Quoniam autem efi loci mu- ^'^* etntra^
tatio. Item , primo ponic folutioncm. Secun- ^'**""»
d6 repiicat ; & ccrti^ foluic dubitationem. Se- ""*'''•
cundum ibi : Alterum igitur temput erit. Tcrtium
ibi : Si enimfint hi canes : eft conclufio ifta , quod
cuiuflibet motus tempus eft numerus. Pro-
batur , omnis motus menfuratur tempore , vt
probatum eft prius : igitur cuiuflibet morus
tempus eft numerus , feu menfura : quia non in-
telligimus aliud per tempus cffe numerura mo-
tus, quam qu6d motus fit in tempotc, & menfu-
retur tempore.

Alterum igiturtemptu erit.Viic replicat,qu6d non

cuiuflibet motus tempus eft numerus, ci^m fi-

roul fint raulti motus , & nuroet us fit idem rcbus

numcratis > fequituc quod fimul erunt diuctfa

C c 1 tempora.

S.1.

Text. ijj.

SO4

sempora , quod cft falfum : quia idem eft annus
mihu& tibi.

Si enimfint hi canes. Hic didam dubitationem
foluit pei duas conclufiones. Prima eft , qood
omnium ^ moiuum fimul exiftentium, 5c aequa-
lium fccundum durationem eft idem tenipus.
Probatucquia diucrforum fccundum fpecicm,&
feparatorum ab inuiccm , bcnc eft idcm nume-
rus : igitur & motuum fimul cxiftcntium benc
eft idcm tempus , non obftante quod vnus illo-
rum motuum fit vclocior alio, vci quod vnus fit
motus augmentationis, vel altcrationis ; & alter
motus localis. Et antccedens patetiquia idemeft
numerus decem canum , & decem equorum. Et
tenct confcqucntia:quia ficut numerus cft mcn-
fura illorum , quae numerantur, ita tempus cft
mcnUira motuum.

Sccunda conclufip eft ifta. Motuura non fimul
exiftentium non cft idcm tcmpus.Probatur : quia
non cll idem tcmpus prius,& pofterius; fed mo-
luumnonfimul cxiftcntium vnus eft prior,&
altcr pofterior : ergo, &c. Notandura circa hoc,
quod Ariftotcles dicit eundem efte nnmerum
decem canum,6^ dcccm equorum ,qu6d ibi non
accipitur numcrus pro a^u animz:quia alio a£):u
animx numcramus canes,& aliocquos.Similiter
non accipitur pro rebiis numeratis , qui funt ca-
nes & equi,quia certum cft quod nulli canes funt
cqui i ideo accipicur ibi numerus pro numero
numeraco.quo numeramus canes, & equos, vt fi
numeremus eos pcrdigitos,3Utfabas.

^iioniam 4 autem eftloci mutatio. Hic ponit fc

Lib. V. Phyficorum

TMtpus e^ cundam folutioncm , quz fpecificat primam ; &
m»tus cceli. ponjjur iftaconclufio:Tempus eft primus motus,
dinhnem 'cuicct motus circularis coeli;& primo eam pro-
Siimnrt. batratione. Secundo, fignis , & authoritatibus.
ibi : Ot^npropter (fr videtur. Conciufio probatur
fic:quia illud eft tcmpus , quo menfurantur om-
nes motus ; fcd motu coeli mcnfurantur omnes
mutus : igicur motus coeliefttempus. Maiot eft
nota:quia hoc fuit probatum prjus cflTe proprium
tempori, vt patet pcr dcfinitioncm temporis ; &
minor patet , quia moti^s cqeii faltem fecundum
partem minorcm.vt annus menfuratur per dienij
dics per horam, & fic dc aliis. Similiterpatetde
aliis motibus ,quia per hoc , quod cognofcitur
quancitas tcmporis motus cocli , cognofcitur
quantitasdiirationis aliorum motuum.
j, » , Si igiturprimnm menfitra. Probat fecundo con«

clufionera per tria,in quibus motus cccli conue-
nit cum monfura. Vnde de rarione menlurs eft,
qiiod fir proxiraa.id eft,eiufdcm generiscura re-
bus menfuratis : vcrbi gratia , longitudo raenfu-
ratur longitudine.pondus pondere,& ita de aliis.
Idco dicic ^ Ariitotelcs 10. Metaph. text.^. quod
vnura menfurattiiv cft plures menfurac.Secundo,
de ratione mcn'iir2 cft,qu6d jic regularis.Et tet-
ti6,qu6d fit noca.aliiis enim peripfam non poftet
cognofci mcnfuratum:mod6 ifta triaconucniunt
morui coeli. Prima , quia motus coeli cft primus
in gcnerc motuura : raodo rationabilc eft , quod
primum invnoquoque gencre fit mcnfuraalio-
rum ciufdem gencris. Secund6,qaia motus cceli
cft rcgulariffimus:quia nec augmentatio, nec al-
teratio cft adc6 rcgularis ficut motus localis , &
tamcn motus CG?li omniura raotuum iocalium
eft regulaiiffimus. Terti6,raotus coeli eft notiffi-
mtis, fcilicet apud omncs.Iicct apudaliquosali-
quis mottis alicui homini fic raagis motus , ta-
mcn apud omnes homincs nulius eft ade6 no-

tus. Ex quibus fequitur , qu6d motus cocli eft
mcnfura aliorum raotuura , & pcr confcqucns
motus coeli cft tempus.

Propier hoc autem Hic declarat didara conclu-
fioncra authoricacibus antiquorum. Prim6, huic
conclufioni concordant diccntes , quod tempus
cft motus fphxrx,quia tempus cft motus fphiErae
caslcftis , quo alij motus menfurantur:&tcmpus
menfuratur illo motu , fccundum fignum-, quia
propter hoc quod tcmpus cft raotus circularis
coeli,dicunt popularcs res humanas , id eft, tcm-
poraIes,venirc fecundum circulura.co qu6d racn-
furatur terapore ,oportet quod tempus fit circu-
lus,feu motus circularis. Ec fubdit, qu6d metra,
feu multa: menfuras funt Vnum menfuratum,
eo qu6d totura eft fus partes : verbi gratia,
muliae partes vnius rcuolutionis funt vna re-
uoIutiotota,& multa! vlnae funt vnatotalon-
gitudo.

Dicitur f autem reSle. Hic dcclarat quoddam Tett.13^.
diftura , fcilicet , qu6d idem Cic numerus equo-
rum , & canum , fcilicet decem ; & totum ftat in
hoc,qu6d equi, & canes E conucniunt fpecie , &
licet nonconueniant fpccie de genere Subftan-
tia: , taraen benc conueniunt fpecie de genere
Quamiratis difcretae. Explicitiexpofitio 4. libti
Phyficorum,Deo gratias.

AN NOTATIONES.

' TyHimo mouetduasdubitationes. Notaquod pri-
1. ma dubitatio eft , quomodo tempus fe ha-
beat ad animara. Secunda , propter quid tem-
pus eft vbique , fcilicet in terra,raari,& in cqelo.
Et noraine terrx intelligit omnia terreftria , &
cun6ta qua: nos cxperimur raoueri ; aif ris autcm
& fphzrae ignis, quorum motus non experimur,
non facit raentionem , quia adhuc non tra^auic
de eorum raotu.

^ In omnihu4 mohilihtu inuenitur tempus. Not»
quod huie dido non obftat , qu6d fupra dixerac
text.ity. Sempiterna i 6c per confcquens coelum
noneirc in tcrapore,quiaintelligit illicquantum
ad fuum eire,& duracionem,hic vcio quantum ii.
fuura raotura.

<= Si impojfibile ejfet numeratum ejfe, impojfihile ef-
fit ejfe numerum. Nota qu6d hoc argumentum
procedit i poJfezA effe in hunc modum. Si nulla
cirer poffibilis potcntia numerans , nuUus ciTec
poffibilis numerus,quia numerus dicit refpcdum
ad numerantcm (eft enira numerus id , quod vcl
adu nuraeratur , vcl in potentia cft numcrabi-
le. ) ergo fi de fafko nulla eiret potcntia nume-
tans.nullus cftet numerus.Potcntia autcra nume*
tans cirenequir,nifiintclle(aus,cuius eft compa-
rate menfuram ad menfuratum , & congcfcre
vnitates nuraeri;&tcrapus eft nuraerus numera-
tus ; ergo fi nullus eftet intcUedus, nullum cftcc
tcmpus.

** ^»* temptu , licet a£lu non numerttur ab ani-
na. Nora qu6d folutio Ariftotelis videtuc in
hoc confiftcre , quod tcmpus accipiendo forraa-
liter , vt dicit nuraerura , non eiret , nifi intel-
ledus eftet : accipiendo autera raatcrialiter pro
requz eft rempus , potcft cfte fine aniraa , nam
motus qui eft res , quae eft tempus , eft fine ani-
ma , & hoc cft , quod ait : Nifi hoc ijuod aliquan-
doexifiens temput efl , vtfi contingat motum ejfe.&cc.
ideft, concedituttcrapusibrmaliter nonefte^.*
nc anima, nifi materialitcr hoCf id cft, illa res, quae
, .wv» i ,*•, aliquando

If.

z6.

QuxftioXVllI.

305:

aliquatido exiftit tempus,puta motuSiqui eft rca-
liter idem quod tempus,vt diximus fupra.
* Omnium motuum teqtiaUum, &fimul exiflentium
eftidem f;ra^w.Nota,qu6d hax confequentia non
tenet , (i tempus elTct menfura cuiuflibet motus:
crgo Hmul cfTent duo tempora a:qualia : quia ad
multiplicationem motuum non {equitur multi-
tudo temporum. Nec oportet qu6d duo morus
habeant duo tempora : nam diuerforum numera-
bilium,& inuicemzqualium fecundummultitu-
dinem,eft idem numerus , ficutdecem canum,&
decem equorum -, nam & (1 hi Hnt canes , & illi
£nt equi , tamen numerus denarius eft idem,
fupple fecundum fpeciem,in canibus,& equis.Ita
eft detempore , quia tempus eft numerus , atque
ade6 licet in motibus Ht diueriitas ex eo , quod
vnus fit velox , & alius tardus , vel qu6d vnus fic
loci mutatio , & alius alteratio , vel qu6d vnus
fiat in vno loco , & alius in alio loco multum di-
ftanti ; tamen omnium raotuum xqualium & C\-
mul exiftentium eft idem tempus ,qnod intelli-
gas de tempore , quod eft menfura intrinfeca pri-
ini motus , & excrinfeca omnium mocuum infe-
f iorum. Nam licuc omnium mobilium eft vnus
mocus generalis , nempe mocus diurnus primi
mobilis,ica eft vnum tempus generale menfurans
incrinfecc illum mocura,& extrinfece mocus ifto-
rum inferiorum:& Hcuc cuiuflibec rei cemporalis
eftvnus proprius niotus , ita etiam vnumpro-
prinm tempus ipfum menfurans:de primo tcm-
pore intelligit hic Philofophus quandoait,qu6d
impoflibiie eft ipfum multiplicari,non de fecun-
/do.vt diximus fuprk
17. f /Jehdicit^riftoteles 10. Afetaph. t^Jotnquoi,

Timpus h»- vtdocet Ariftoteles 10. Metaph.text.i. menfura
bet tmnes dcbct eife congcnca , id cft,ciufdcm rationis cura
menfurato.iimpliciflima, atque notiflima fui ge-
ncris , quae fonditionesoptimc congruunt tem-
pori , quod menfurat motum primi mobilis (eft
enimidem realiter illimotui , atque ade6 inter-
dum tempusmenfuraturmotu, & motustempo-
re:namaccepro aliquo motu deterroinato , flue
aliqua parteraotus , per ipfam menfuratur quan-
titas ipfius motus, & totius talis.) ficuc ergo mo-
cus primimobilis efteiufdem generis,id eft,eiuf-
dem Przdicamenti cum aliis omnibus motibus,
eftque omnium primus,nmpliciflimus,atque no-
tiflimus,ita & tempus ; atque adc6 ficut ilie mo-
tus eft omnium aliorum menfura , ita omnium
motuum numerus , & menfura eft rempUs illius
primi mobilis. Quod autem ille motusfitora-
nium ptimus , manifeftum eft , ciim fit omnium
caufa.QjUL6d autera fit fimpliciflimus,patet,quia
numeti irrcgulares,& difformes func veluci com-
pofitiexdiflimilibuspattibus i motus vet6 coeli
propter fuam vniformitacera eft fimplicifllmus,

tonditiones
tnenfitrt.

& ide6 habec fe inter morus » flcut vnicas in nu-
mero.Ec quod fic notiflimus,patet ex motu Sotis,
per quem iudicamus de duratione noftrarum
operationum.ex quo fequitur prira6,qu6d ncque
alteratio,nequeaugmentatio , ncquc gencratio,
erit tempus , quia nullus iftorum niotuum (eo
qu6d funt rerum corruptibilium) ciTc potcft ita
concinuus,auc ica vniformis,& rcgalaris:& idcm
eft iudicium de motu locali teCto , quia eft mani-
fefte irregularis:fi enim eft naiuralis.vclocior eft
in fine quam in principio , fi vero violencus h
conuerfo.Secundo.fequiturquod tcmpus conne-
nitpcim6 mocui vltima: fphacrap,imm6 ipfum eft
talis motu$,raodo fupri explicato.
§ Equi (^ eanes conueniunt in fpecie. Nota quod
genus remotum praedicatur de (pcciebus remo-
tis , qua; funt fub gcnetc inferiori cum nota vni-
tatis,vel identitatis, dequibus tamen genus pro-
ximura cura tali figno vnitatis , aut identitatis
haud praedicatuf.ExerapIum ponit Ariftotcles in
Mathematicis de duobus triangulis, quurum al-
ter cft zquilaterus, alter ver6fcalcnus, id eft, in-
zqualiura omnium latetum,aSitmans,qu6d funt
eadcm figura : & ratio eft , quia figurarum alia
circularis, alia quadrangularis , alia triangularis,
&c. atqne ade6 fignra non diuiditur immediat6
per has differcntias aquilaterui ^Sc fcalenui , & ide6
ratio figure manet eadera in ambabus fpecie-
bus :atque itailliduotrianguli non diffetuntab
inuicem in tacione figurx ; func ergo eadem fi-
gura.Negamuscamenqu6dfincidem triangulus,
proptetca qu6d ttiangulus imracdiatc diuiditur
in zquilaterum, qoi appellatnttyo/tWf^ , & alium
trium lateruminaequalinm, qui Aiciiw gradatutf
& alium duorura inasqualium, qui vocztatfiale-
HMf ,atque adeo ratio ttianguli non manet eadem
in iljis vt contra£ba per illas difTercntias ; & hoc
eft,quod dicit Ariftorclcs qu6d illud eft idem illi,
a quo non difFert difFcrcnria,& non eft idcra illi
a quo differt difFerencia : fed ifofccles diffcrc dif-
ferencia trianguli a gradaro , & non differt ab eo
differentii fignra:. Et ex hoc fequirur , qu6d ge-
nus quandoqne praedicabitur de indiuiduiseiuf-
dera fpeciei, qus fub illo continentur : nam.duo
aequilateri non folum funt eadem figura , Ced.
idem etiara tranguIus,non tamen funt idem ^qui-
laterus , quia Species marerialiter diuiditurpec
diuerfa indiuidua, ficut Genus formalitet pec
fuasdifFerentias. Eodcm modopolFumus dicere»
qu6d Petrus,& Paulus funt idem animali non ta-
men funtidem homo;Petrustamen, & Brunellus
non funt idem animal , tametfi dici polEnt idcm
corpus.Eodem ergo modo motus omncs, fcilicec
alteratio,generatio,augmentatio, & motus loca-
lis eodem tempore conueniunt.quod eft omnium
racnfuia,licet non finc idem motus.

18.

Gtnus rem9'
tum prtdtca-
tur dtjpecie-
bus rtmoti*
tum nttm
•vnilKtit, vet
identitMi*.

FINIS LIBRI Q^VARri.

Scotiofer. Tom. II.

Cc

LIBER

I.

Text.i.

2,.
Tert.j.
Motut qmt.
tejuirat.

LIBER Q^VINTVS

PHYSICORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

\MMMJS^ Ransmvtatvr i <*«-
ttm ejMod tramfertur omne. Ifte
cft quintus libcr,in quo Phi-
lorophusdcterminat de mo-
tu ipfo > quantutn ad cius
diuiiioncm in partes fubie-
cbiuas : & diuiditut in tres
traiflacus. Primus tcaflatus
eftde fpecicbas mutationis,& raotus. Secun-
duscd de vnitate motus. Et lertius de contra-
rierate motuutp. Secundus ibi : Poft hdc Mutem
dicamM. Tcrtius ibi : AmpUits autem deterrninan-
dHm efl. Primi tradatus fiint tria capitula : in
primo odendit , qus requiruncur ad motum:
in fccundo determinat dcfpccicbus. Secandum
ibi : GjwmiamaMtem omnis trttnfmHtatio. Tertium
ibi : Si igitur Pr^tdicamenta. Primuracapitulum
diuidiiur : quia primo przmictit quandara di-
ftin£tionem tam demobili , qu^m de mouente.
Secundo ,oftcndit quae rcquicunturad motura.
Tcrti6 , mouet dubitationcm. Quarto , abiicit
ynum mcmbrum diuiflonis a fua conndcratio-
ne. Secundum ibi : §iuomam autemeft tjuidem.
Tcrtium ibi : Attamen dHhitabitaliqHit. Quartura
ibi : Gj^t igitur fecundum accidens efi. Diuifio
quam ponit , eft ida, qtiod illorum , qus ^ tranf-
mutantur^id eft , mobilium , quoddam eft mo-
bilefecundum accidens ,fcilicct, quodnonin-
hzret mobili per fe , }H albedo , vel Mufica , in-
hsrens mobili , aliud eft mobile fecundum par-
tem; fcilicet , quod dicitur moueri exeo, quod
pars fua mouetur : vt dicimus homincm fana-
ri , epqu6d digitus fuus fanatur : aiiad eft mo-
Jjile pcr fe , & primo , quod fccundum fe , &
quodlibec fui mouecur j & differunt ab inui-
ccm mobile per fe , & mobile pcr accidcns,
quiamobi!c fccundum partcm poteft elTc mobi-
lc pcr fc , & primo ; fed mobilc fecundum acci-
dens nunquam. Eodern i modo diftinguicuc
demouence : nam quoddam eft mouens fecun-
dum accidens , vc fi diccremus : Muficus fa-
nac ; aliud eft mouens fccundim parcem , vt
honio pcrcqcic , quia manus fiw percucic : &
aliud eft moucns per fe>S<: prim6,vc dicendp,me-
dicus fanac.

Giupmam 3 autem efl quidem. Hic oftendit,
quoc rcquiruntur ad motura. Secund^, ponit
differcntiam inter illa , ibi : Sedeft mouem. Pri-
roo dicit , quod ad omnem motum requirun-
tur moucns , vtpatety. huitu. Secundo > mobi-
le , vc patcc pcr definicjonem mocus datam in
tcrtio. Tcrtio, tcmpus, in quo fic motus,vc
probatum eft in tjuarto. Quarto requiritur termi-
nus a i}uo,Sc Qy.int6 cetminus adijuem: nam om-
nis raocus cft a ccrmino in ccrminum , vt calcfa-
£kio i frigidicate in caliditatcm.

Sedeft 4 mouem. Ponit difFeccntiam inccr ifta; Text.4.
primo inccr mobilc,& ccrminos : quia mobilc
denominatur mocum , nuUus auccm ccrmino-
rum denominacur mocus , fcd eft illud <t quo, vel
inquodficmotus. Secundo ponic difFcrenciarn
inccr ccrminos raotus ; vnde mocus dctcrmin^-
tariterminoadquem^ & non acermino^^w,
vc mutacio , qua: eft a calidicaie in frigidicatera,
denominacur frigefa^aio & non calefadlio : tunc
recapiculando , fubdic Philofophus quod •» paf-
fioncs.fcilicet qualicatcs, func immobiles , vc ca-
Ior;& hoc eft vcrum.nifi ad motum fuorijm fub-
icSkorum.

Attamen ^ dubitahitalicjuu. Hjc mouec dubi- J.
racionem. Secundo ,oftendic qualitcr di<3:adi- Tcxt.j.
flintStio inuenitur in terrainis mocus, ibi : Eft
autern & inillis. Dubitatio cft vtrum aliqua paf-
fio fic mocus : verbi gracii , vc albcdo. Rc-
fpondecPhilofophus qp6d non ; quia dicit quod
albedo noa eft mocus , fed albacio ; fed pcr hoc
non vulc negare , quin motus adalbedincm fic
motus; fcd intendic, qu6d ifta noo cft quidicaci*
ai,alhedo efl motm.

Eft autem &in illis. Applicat diftin(5tionem
poficam tcrminis mocus : vndc quidam eft cer-
minus mocus fccundum parccm , vc quando di-
cimus albificacio eft mucacio ad colorem > eo
qu6d eft mutatio ad partem fubiedliuam colo-
ris , fcilicet ad albcdinem. Alius eft terminus
per fc : quemadmodum dicimus albificacio efl
mucatio ad albedinera. Scd aUer cft cermi-
nus fecundum accidcns , vt qderaadmodum
dicimus , quod albificacio cft mucacio ad il-
lud , quod Socraces inccltigic, quia accidicquod
albedo ad quam eft mocus > iircelligacar a So-
crace.

Queigitur 6 fecunditm accidens eft. Hic abiicit Tew.ff.
primum membrura prardiftzdiftincTtijnis afua
confideracione ; & ponic duas conclufiones.
Prima cft, quodnoneftdecerminandumdemo-
tu fecundijm condiciones > qus conueniunt fi-
bi per accidens. Probatur, quia in fcientiade-
monftraciua non eft dccerminandum dcaliquo
fecundumpropoficiones concingenccs , fed pro-
poficiones fecundum calcs condiciones pcr ac-
cidens, funt concingcnces :ergo,&c. Secun-
da conclufio cft.Dctcrminandum eft de motu fe-
cundura conditioncs,quae per fe competunt fibi.
Probatur , quia cales propoficiones func necefTa-
ria: , vc qu6d omnis mocus eft de concrario in
concrarium ; vel de concradi6lorio in concradi-
<Storium,& hoc eft manifeftura pcr indudlionem»
accipiendo concradidbionem, vel concrariccacem
Jargc,prouc fe excendit ad iepugnanttam,quzeft
mcdiorum ad excrcma : quia inedium compara-
tum ad aliquod cxcremorum habec vicem alce-
rius excremi', vc fufcum comparatum ad albura
habec vicem nigri,& e contra.

ANNO

'■- Qusftio I.

3C7

4-

fltciur mo-
uentur.

Totum ^ut-
piado dicatur
mciferi ad
mttum p»r'
titf

T-

Vi^efitif
fecUdum qu4
fil mttus , tft
dufltx.

ANNOT ATI O NES

Pacris Arretiiii.

* T Llorum tjtutran/mutantHr, Scc. NotaprimO)
i ea qux mouentur , triplicitei moucti. Per
acciciens , fecundum partem > & per fe prim6.
Primo, 6c per fe aliquid alicui conuenit , quia
habct caufam propriam , & principium , cur pri-
mo iiiud iibi conueniat ; vt habere tres angulos
aeijuales duubus veOis , conuenit primo ipCi
triangaio, quia triangulus habetin fe cau/am,
quare haec afFedlio Hbi conucniar. Per accidens
autem iilud conuenit alicui , quod conaenit
propter illud , cui primo, &per fe competit:
noc autem dupliciter contingit ; aut qnia eft
coniundum illi , cui primo , & per fc competit;
autquia etiam compctit ilii,tamcn propterii-
lud, cui ptimo, &: per Ce conipetit:vt fanari com-
petit hominiperaccidens,quiafanaii primo, &
per fe competit cius parti ; & h«c eft diuifio
quam hic intendit Ariftotcics dicens, moueti
tribus modis pofTc contiHgcrc. Vno modo pet
accidens ; vt Ci Muficus moueatur ,acciditenim
mobiii, qu6d iit Mtrficus, quia mobiii coniunfba
eft Muiica. Secundo modo , quia eft pars iiiius
quod mouerur. Tertio modo , vt ipfum totum,
cui primo, Sc pet fe compecic moueri,quia habec
in fc principium motus.

Sed dubium eft,quomodo totum dicatur mo-
ueri ad motum partis ; nam ex hoc fcqucretur,
quod idcm fimul poflet moueri, & quicfcerc,ca-
dem cnim racione , qua dicitur moueri ad mo-
tum vnius partis , dicitur quicfcerc ad quietem
aiterius ; atqueita fcqui videtutidem fimui mo-
ueri contrariis motibus, vt caicfieri,& frigefieri;
& ex hoc vicra,cum omne quod calefit in termi-
no caicfaftionis fit calidum,& omnc quod frigc-
fit in termino frigefa(9:ionis fit frigidum : fequi-
tur idem fimal pofie efTe frigidum , & caiidum,
quod tamen eft impoffibiie.

Pro foiutione nota , qu6d duplex eft difpofi-
tio , fecundum quam fit motus.Qusdam cft quz
foium nacaeft inefte vni parci decerminacs , vc
fimicas:& caiis difpoficio racionc parcis denomi-
nac cocum ; acqaeadeo fi pars moueacur ad calcm
difpofiiionem , cocum eciam dicicur ad eam mo-
ueri : nec fequicur , fi vna pars non moueacur ad
illam , totara quiefcere ad quietem rliius , quia
illa pars non quiefcic quiete oppofita cali mocni,
ciim cali mocunon fic nacamoueri.

Alia eft difpofitio, quae poteft indifFerentcr in-
efte pluribus panibus : & calis difpoficio non
fcmper denominaccocum, exhocquoddenomi-
nac alceram parcem , ide6 non oporcet, quod fi
pars alicuius totius moueatur adtalemdifpofi-
cionem , concedere , quod totum fimpliciter ad
eani moucatur, fed folum cum hac determina-
tione , ^ fft ficuaStmpartem ; non enim fequi-
tur, fi aliquis dealbatur fecundum manuiii,qu6d
dealbetur fimpliciter; fed foium fecundum quid,
fcilicet fecundum partem.Patet ergo ex his,qu6d
non eft necefTarium idem fimpliciter pofie cale-
^cti , & fimul frigefieri ; nec idcm poflc eflc
firaul calidum , & frigiduro ; nec idcm moueri
nmpliciter,& quiefcere quieteoppofita tali mo-
tuj. Sunt etiam & aliz difpofitiones , quae fi in-
funt vni parti , relinquunt difpofitioncm ali-
quara in aliis partibus, vt infirroitas , & (anitas:
& in talibus , fi pats alicuius totius moueatur ad
talem difpofitioncm , conccdituc totum fimpti-

citer moueri; vnde corpus dicitut fanati.quia
oculus,aut thotaxfanacur , vc patet in tcxtu. Si-
miiitcr fcquitur, caput heminu ej} infimuim ,ergt
homo ej} infirmtu.

^ Tafflonts tfiilicet (jualitates funt immehiles. No-
ta quod Ariftoteies i.PhyJic.text. 6. docuit , in
tranfmutatione quacuroque fubic£tuni propric
enunciari in leCto, vc homo fir niger ; fed tcrmi-
nus a e[uo proprius expiicatur in abiatiuo : vt di-
cimus exalbo fic nigrum poiius , quiim aibum
fit nigtum : cuius rario cft , quia fubicdum ma-
nec fub cermino adquem ; priuatio aucem quz eft
tcrminus a quo non maner ; & ideo hic dicir,
quod motus cft in mobiii fubiedliuc , & non in
fpecie , id eft , in fotma ad quam cft inotus : nam
idquodmouetur altcrumeft, & ^ cerminod^K^,
& \ cermino ai cjuem , vc in aqua; calefadione
cria eonfideramus , fcilicet frigidum,& caiidum,
& aquam,quz fucceffioe fubiicicur vcrique qua-
licaci, dum aqua ex frigida fic calida. £c non fo-
lum aqua realicer diftinguitur a frigidiiate, &
caliditatc , fed aqua in qnantuAi aqua diftingui-
tur ab aqua in quancum frigida , auc in quancum
calida , & hoc eft quod concludic : Manifeftum
eft , quodmotui in ligno efl , non infpecie , id eft , id
quod propriccalefic, neque eft frigidum, ncque
calidum fubcali rarione, fed lignum.Speciem
aucem appcliac formam , & eani , qux acquiri-
tur , & cam , quae corrumpicur , vcl fubicdlum
fub cali forma.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qf^oniam autem i omni tranfrnutatio. Hoc eft
fecundum capiculum huius ccadlacus , in
quo deccrrainac de ipecicbus mucacionis : & pri-
mo pra:miccic quandam fuppoficionem, cum vna
diuifione. Sccundo oftendic , quoc func fpecics
mucacionis. Ec tercio , oftendic qua: iilarum fpe-
cicrum fic mocus. Secunda ibi : §luare neceffe efl
ex iit. Tcrcia ibi : gtt<e i^itur ex nonfiibietio eFl.
Suppofitio cft ifta , qu6cl omnis mucatio efta
quodam in quoddam. Iftud pacec pcr quid nomi'
nis mucationis: nammutati eft alicei fc habe-
re prius quam poftcrius. Tunc cft diuifio ifta,
quod omnis' mutario, aut eft dc fubiedio in
fubiedbum, aut eft ex fubiefto in non fubiedum,
aut eft de non fubiedo in fubiedum , aut eft de
non fubiedlo in non fubieflum : & expiicat quid
intciligat per (ubiedum. Vnde per fubiedum
non'intcIIigituf iliud quod fubiicitur mutatio-
ni , fed debet intciiigi difpofitio ^ffirmatiua , vt
albcdo, vel nigredo.a qua, vel ad quam fit muta»
tio;&per non fubiedum intelligicurpriuatio
huius difpofitionis.

Qutre neceffe efl ex iit. Hic infcrt quot funt
fpecies uiutationis : & ponitur ptimaconclufio
capituli, quod folum funt fpecies mutationis, ad
iftum fenfum , quod funt tres fpecies tranfmuta-
tionis, & nonplutes. Probatur, quia non cft
iraaginabile fieri mutationem , nifi aliquo didlo-
rum modorum quatuor;fed impoffibiIceft,qu6d
quarto modo fic aliqua mucacio : igicuromnis
mutatio eft aliquo didlorurn trium modorum: &
per confequcns funt tres fpecics mutationis , &
non plures. Maior patet , quia mutatie debec
ficriinrer oppofita faltem contrarie,priuatiue,
Ycl contradidiorie ; modo illa mutatio , quz fie-
rct ex non fubiedo in non fubiedum , nullo
modo ficrcc incer oppofica , quia de ncccfntatc
C c 4 oppo

€.

7-

Tcxt. 7.

MutMtio tx

fubie^c in
fuiiecf.^rK.eX
ful/ieOi) i'ioo
fMtifStMtn,eX
no fubieclo i>t
fubiedutn ^
ex non i$.b~
ieSo in ntn
fubieSum.

Vide etntra-

diQienim

Zimnrt.

go8 Lib. V. Phyficorum

oppofita teqaironc alccrum extcemum affirma

tiuum.
8 ^^ 'g***"^'* nenfiibieElo eii. Hic oftendic, qus

illarum fpecierum /it motus : & diuidicur , quia
prim6 przmittit duas fuppofitiones. Secand6,
oftendjt quc illarum fpccierum non fit motus.
Et tertio , qux illarum fpecierum fit moius. Sc-
cunda ibi : ^od aMterttfimplicittr non efl hoc. Ter-
tia ibi : Gluoni^im dHtem omnu motiu. Prima fuppo-
litio eft , qualitcr vocentur illc duz mutationesi
quarum vna eft ex fubie<5lo in non fubiedlum ; &
alia ex non fubiedo in fubicAum : & dicit,qu6d
mutatjo qux eft de non fubiedo in fubie^um,
vocatur gcneratioj quz ver6 eft de ejfe ad non ejfe,
corruptio ; & vtraque •» cft duplex j quia quac-
dam cft generatio fubftantiz , & corruptio fub-
G*ntrau» &»""* '• »''* fccundum qiUdy vt gencratio,& cor-
mli» CtmpUci- ruptio accidentis. Secunda fuppofitio,qu6d non
ttr_,mUttf>- cns dicitur multipliciter: vno mod6 accipitut
tmihm imi. non ens pto falfo, vt patet (>.MetApk.text.\.k\io
modo pro illo , quod eft pura potentia , fic quod
Ko» tns fu. "O" cft '" ^^" > * ^^^ dicimu$ , quod materia
miturmulti- prima eft nonens, fcilicec adu. Tertio modo ac-
plteiiir. cipitur non ens nonfimpliciter, (edcumaddi-
tione } ficut dicendo non alburo , non bonum:
mod6 contingit aliquid efte ens fimpliciter , Sc
tamen effe non ens ifto modo : quia homo eft
cns , & tamen eft non albus.
9. §luod i 4Utem fimpliciternon eilhoc. Concludit

Tcft. S. quz fpecies mutationis non fint motus ; & po-
tiit duas conclufiones, quz funt fecunda , & ter-
tia capiculi. Ptima eft ifta, qu6d generatio ' non
Gtntraiii cft motus. Ptobatur , quia illud quod generatur
ntn tfi mi- non mouetur ; igitur gencratio non eft motus.
**(*• Tenct confequentia per locum ^ cpniugatis. An-

tecedcns probatur , quia omne quedmouetur eft
ens ( fed nullum qupd gcneratur eft ens ; igitur
nuUum quod generatur mouetur. Tenet confe-
SuhitHum quentia in Camcfttes : & maior probatur , quia
mtus eji in motus eft adus cntis , &c. Et minor patet , quia
•liii. quod generatur mutatur ad ejfe : modo fi cfter,

fruftra mutaretur ad ejfe, quia vt paiebit 6.buitu,
imponibile eft aliquid mutati ad hoc , ad quod
iam 3iQt\i mutatum eft , & quod a6):u habet. Se-
^ . , „ cunda conclufio : cortuptio nop cft motiis. Pro-

Ctrrupttt.ni . . . ' . .

iftmotus. patur , quia coiruptio opponitur generationi,
piod6 omnequod eftcontrarium alicui muratio-
ni,vei motui, illud eft mutatio,motus,vel quies;
fed corrupcio non eft quies , nec generatio eft
motus ; igitur corruptio non eft motus.

Text. j^. giuoniam ^ autem omnu motm . Hicoftendit,

quz fpccicrum mutationis fit motus ; & oftendic
quod illa fola mutatio eft motus, qua; eft de fub-
iedo in fubiedlum. Probatur , quia mutationis
folum funt tres fpccies : vna qu« cft de fubiedo
in fubiedum ; & alia qua: eft generatio; & alia.
quxeft cotruptio; fed nec generatio ; ncc cor-
ruptioeft mocus , vt probatum eft: igitur fola
illa mutaiio eft motus,quz eft de fabiedto in
rubicdum. Et exponit ficut ptius, quod pet fub-
ledlafolum intelligit difpofitiones , aut media
Inter contraria ; & ideo illa mutatio , quz eft de
priuatione in habitum,vel e contra,ita qu6d non
fit de vna difpofitione affirmatiua ad aliam dif^
pofitionemaffirmatiuam, qon eft mutus.

10.

ANNOTATIO N E S.

tiohiUpttell . a ^-^Mnu mutatio , eititefide fulneno infiA-
ItrmtLrL' ^^ ieSum. Nota quadruplicitct aliquid pof-

fe moaeri.Prim6,dc fubiedo in fubic<llum,id eft,
a tetmino pofitiuo,ad tetminum pofitiuum:nam
per fubiedum intcUigitur tctminusfinitus ,hoc
eft. affirmatiue monftracus, & non id quod vtri-
que tetmino fubiicicur : & per non fubiedlum
incelligitur terminus negacus , qucm i. Periher-.
meniat, appellauic cerminum infinitum : per fub-
iedum ergo debet imelligi difpofitio pofitiua,
& pec non fubiedum priuatio illius difpofirio-
nis. Prima ergo mutationis fpecies eft i termi-
no pofitiuo ad terminumpofitiuum, vtquando
aliquid mouctut ab albedinead nigtedinem. Se-
cunda , de non fubiedo in non fubiedum : &
ha:c non eft proprie mutatio : quia omnis muta-
tio debet cfte inter terminos aliquo modo oppo-
fitos , vcl contrarie , vd contradiftoric, vcl pri-
uatiue : omnis nimque mutatio , aut eft ex con-
trariis , vt cum ex albo fit nigtum ; aut ex con-
tradidloriis , vc c6m ex non albo fit album, aut e
conuerfo ; aut inter priuaiionem , & habitum;
tetmini autera huiufmodi nonopponuntur con-
trarie: quia inrec duo cj^crema infinita noneft
contrarietas : quig pofiTunt ambo eidcm fimul
coQuenire : lapis enim eft fimul non fanus,& non
a:ger : quia , cijra non habeac aptitudinem ad ta-
les qualitates , nec eft fanus , ncc xger : & eadem
racione non opponuntur contradi6lorie,nec pri-
uatiue: quiaex duobus contradi(5lorii$ fcmpec
vnum eft verum, & altcrumfalfum, & dequo
dicitur habitus , & ab eodem negatur oppofita
priuatio , & c contra. Tertia, de non fubiedo in
rubie^um,& haec eft generaiio,qaa: non eft mo- ..

tus,fed fubftantialis mutatio. Ei nota , qu6d
non appellat non fubie^bum propterea, quod ni-
hil fubiiciatur formacqua; per gencrationem ac-
quiritur ( alias eiTct creatio.) fed appellat non
fubiedlum illud ,quod fignificatur fub negatione
forra*. Quarta , de fubiefto in non fubiedum,
qua: cft coiruptio , qua; ficut generacio cft inter
teiminos contradiAorios.

1> Et vtratjue efl </«/»/*;»?.Nota,qu6d duplcx eft gc- 1 1 •
neratio;quaedam eft generatio fimpliciter,qua: eft Gentr»tit ilf
ad fubftantia,& procedit ex noneftefimpliciter, *"/'''*•
id eft , fubftantiali , ad efTe fubftantiale. Et dici-
turgeneratio fimpliciter ; vel quia fit ex non en-
te fimpliciiet, nimirum ex non fubftancia in a£ta
focmali, vtcum ex acre generatur aqua:autex
fcmine animal ; id quod ibi manet fub vtroque
termino eft fola materia prima , quae non eft ens
in a^u formali, fed przcise in potenria fubiedi-
ua : aut quia fecundumeam aliquid dicitur fieri
fimplicitcr ,hoceft,fineaddito. Alia cft gcnc-
ratio fecundum ^uid, qua: eftad accidcns.&pro-
ceditde non eftefecundum ^«(^^ , ad elfe fecim-
damquid, fcilicerex non eftc tale ad efle talc; vc
ciira ex non albo fit album. In hac mutatione
non producitui ensfimpliciter,id cft, fubftantia,
qux eft ens in adlu fortnali : immo fubftantia
perfedla , qux erat fub terroino «}«o, manet fub
termino adtjtiem , atqueadeo vocatur generatio
fecundiim quid, quia pcr cam non dicitur aliquid
fiecinifi cum addico,Tt puta,qnale,velquan-
tum, vel aliquid huiufmodi. Similitet duplex eft Ctrtupti» ifi
corruptio ; quaedam eft fubftancialis , qu« dici- ^«;''*-
tutcorruptio fimpliciter,quia id quod manet
fub vtf oque termino eft fola matcria prima : vc
quandoaqua corrumpicurinacrem ,quiagene-
ratio vnius eft corruptio altcrius : & qua:dam
accidencalis , quz dicitur corrupcio fecundi^m
^Hid, Vt cum ex aibo fic non album, manente ea-

deni

Quseftio I.

309

II.

MMms bifs-
riam fumi
ftttft.

»3-

Tezt. 10.

Tezt. II.

ittiMstuntft
md Suhftim.
titun.

dcm fubftantia. Et nota, quod aliud cft diccre in
gencratiune fubftantiae , quod aqna fiac cx non
ente fimpliciter , vt ncgatio feratur in tocunn ; &
aliud , quod fiat ex (impliciter non ente: nam
primus fenfus eft verus: quia aqua fit ex maceiia,
qu« non cft ens (implicicer fecundum fpcciem,
fed ens in potentia, puta aqua in potentia:fed
camcn falfumeft , qiiod materia lic fimplicicer
non ens :quiaeft ens cxiftens excra caufam , &
intel!c(ium.

c Genertttio non efl motui. Nota , quod mocus
bifariam furai poceft : vno modo gencralicer , vt
fe extcndic ad mucacionem quamcumque, & hoc
modo definicur tertiohmui. Alio modo fumicur
fpecialicer pro muratione fuccefliua ,qu!e eft dc
fubie£bo in fubicflum , id eft, de fortna poficiua
in formam pofici«am : & ficaccipirmocum Ari-
ftoteles in boc qHtnto .• & hoc modo gcneracio , &
corrupcio non func mocus , eo quod non func de
fubicfto in fubieftum, ica vc fubiedum fic vnum
indiuiduum demonftracum in vtrifque excrcmis
eiufdem mocus , in quo fibi inuiccm fuccedunc
concraria,quomodo fic in mocu alceracionis. Vn-
de , fi Deus crearcc aliquid fuccefliuc , quamuis
illa creacio effec mucacio fucccfEua , camen non
efTcc motus proprie didbus ex co , quod non efret
ex aliquo fubiefto pracfuppofico. Ex quo fequi-
tur, quod dc racione motus cft,qu6d habeac pro
fubicdbo ens complccum, & quod fic incer tcrmi-
nos pofijiuos oppofitos contraric , vt album , &
nigrum : & tandem , quod fiat fucceffiuc, & in
tcmpore:mod6 gcneracioni deficic primuro;quia
fubiedium gcneracionis eft maceriaprima : defi-
cic eciara fecundum, quia cerminus 4^mo gencra-
tionis eft prtuacio : dcficic & cercium, quia genc-
racio fic in inftanci ; eft ergo generacio mucacio
habens per fe tertninura *i ^uem , k quo fpc-
cificatur.

EXPOSITIO TEXTVS.

Slfgitnr I PrduUc4ment4 eUuifafitnt. Hoc cft ter-
tiumcapitulum,in quoPhilofopbusdetcrmi-
nat de fpeciebus mocus : & pcim6 proponic in
quibus eft mocus. Secundo oftendic in quibus
non eft mocus : & cerci6 regredituc ad oftcnden-
duni , quod in iliis cft motus , de quibus propo-
fuic ante. Secundum ibi : SecundHm SnlfJlantUm
oMtem. Tercium ibi : Gjiwmam autem ne^kefubftan-
tU. Primo dicit , quod ex quo funt plura Prxdi-
camcnta , vc didlum cft in j. lib. Phyjie. text. j.
f^ j. Metaph text.j^. dequibusenumeratali-
qua in Ircera, necefle eft,qu6d in cribus Pra:dica-
mcncis inueniacur mocus, fcilicec in Quancita-
tCjQualicace, & Vbi.

Secundwm fithflantiam autem. Hic oftcndic in
quibus non eft mocu/: & primo oftendic , quod
ad Subftanciam non eft rnotus. Secund6 , quod
ucc ad Ai alitjuid. Terci6 , qu6d nec in At^ionc,
necin Paflione. Secundum ihi : ]ffeijueei<jMoiai
aliijuii. Tercium ibi : Neijueagentis, aut patientu.
Pcima conclufio eft , qu6d ad Subftanriam non
eft mocus. Probacur : quia omnis mocus eft dc
concrario in concrarium, vc pacuic in prarccden-
ci capiculo ; fed Subftanciz nihil cft concrarium;
igicurad Subftanciam non eftraocus.Sed obiici-
cur , prim6<ie mocu cceli , qui eft ab codem in
idem. Secund6 , quia in Przdicamentis dicitur,
qu6d quantitaci nihil eft contrarium : igicur fi
ad SubiUnciamnon fic motus,eo quod Subftan-

ti« nihil eft contrarium.fequitur qu6d ad quan-
titatem non eft motus : quia quanticaci nihil eft
concrarium. De iftis,& aliis difficulcacibus circa
iftam racioncm videbicur in quxftionibus.

Neque ei tjuoi aiaiiifuii. Ponic fecundam con-
clufionem , quod ii* Ai *<i/«^««Vnoncft|moius.
Probacor , quia ad illud non eft mocus quod ac-
quiricuc in aliquo quicfccntc ; fed Ai alitjuiiyfea
relacio acquititur m aliquo, ipfo quicfcente; igi-
tut in ai alitjuii not\ ell mocus. Maior patct.quia
illa difpofitio , ad quam cft mocus , (1 acquiratur
in aliquo , neceirccft illud , in quo acqniricur
moucri fecundum illam difpoficioncm.Et minoi
probatur. Nam fi Socratcs nuncfic dexrerPla-
Coni, & Plaro moueatur quiefccnte Socrate,tunc
Socrares cflScitur finifter, ipfo non moro.

Ne^ue agefnis,autpatientu. Ponit ccrciam con-
clufionem. Secundo dcciarac maiorem fuspro-
bacionis ibi : Primutn ijuiiem. Tercia conclufio eft
ifta. Ad a<ftioncm,& paffionera ^ non eft mocus.
Pcobacur,quia adnulluramocumeftmotus; fed
omnis a£lio eft mocus, velmucacio: igitur ad
nuliam adlionem , vel paffionem eft mocus ; &
huius racionis Ariftoceles fupponirminorem.

Trimum ijuiiem. Hic prolJac maiorcra didVz
rationis : & primo oftcndic qualicer ad aliquid,
vel in aiiquo poceft effc mocusdiuerfimodc. Sc-
cundo dc vnoquoque ponit conciufiones ibi:
Sei necfue hoc poffibile eft.Dicit igicur,qu6d ad mo-
cum efTc mocum poteft incelligi duplicicer : vno
modo qu6d mocus fic fubicftum mocus , vc
quemadmoduramouccur de albo in nigrum, auc
calefic, velfrigefir; ica eciam motus moueatur,
aut calefiac , auc frigefiac. Alio modo , quod ad
mocum fic mocus canquam ad ccrminum , ica vc
vnus mocus fic rcrminus alcerius.

Sed neque i hoc pojfibile eil. Hic ponic conclu-
fiones ; & prira6 oftcndicquod ad mocum non *
eft mocus canquam ad cerminum: fecund6 often-
dic , qu6d ad mocum non eft motus tanquam ad
fubieftura : &cerci6 oftendic.qualicerad motura
fic mocus. Secundumibi : Amplius eiufiem tft,
Tercium ibi : Omnino autem , quoniammtueturem'
m. Eft igitur condufio quarra. Admocumnon
eft mocus canquam ad terminum. Probacur qua-
druplicirer. Prim6 , indudlionc : quia gcneracio
non eft ad mocum aliquem canquam ad cermi-
num,imm6 eft ad rem permanencem , fcilicec ad
^aiicuius rei : &fimilitercorrupcio eftadffo»
effe alicuius rci , & ica inducendo in aliis moci-
bus, &mucacionibus.

Similiter autem. Sccunda racio eft. Si mocus
cflet mocus canquam cermini, cunc effec procef-
fus in infinitum in muracionibusrnam fi fanacio
efTcc ad aliam, eadcm racione , ilia alia ad aliam;
& fic in infinicura : & per confcquens quz mu'
carencur vnica mucacionc, mucarcncurad quam-
libec, quod cft itnpoffibiic; quiaaiiquando con-
cingic mobile quiefccrc.

Et amplius. Tercia racio , quia fi vna mucacio
fic ad aliam mucacionem canquara ad cerminum,
cunc non pofFec effc ad quamiibcc indifFcrcnccr,
fed dcccrminatc ad fuam oppofitam, vc fanacio
ad zgricudinem, igicur cum fanacio fic ad fanita-
cem canquam ad tcrminum,& cnm iioc per te cft
ad sgrocacionera , cuius cerminus eft atgritudo,
igicur fanacio fimui eft ad fanitacem , & argricu-
dincm , ficuc ad cerminos concrarios , quod eft
impoffibile.

Amplih 4 oMttm, Ponic quarcam racionem;

quia

14.
Miiui non gft
«» ad ali-
quid.

Alttus tton eft
»d aHionrm,
(J3>f»lftontm,

Mttus fiU'

modo ejfe pof-
fit ad motS.

Tezt. it.

16.

Text. 13.

?io

Lib. V. Phyficorum

17.

Text. 14.

Tejt. ij.

Tcxt. 16.

18.

Te»t. 17.

»9-

Tezt. 18.

Motus tft
tanium »4

iem , S^tli-
tntem , (Jn

qui» (i mutatio efTct admutationero, ^ & illa ad
aliam, fcqucrciur quod nulia eirei mutatiojcon-
Tequens implicat , fcilicet qu6d aiiqua Ht muta-
tio ad aliam routationem , & lamen qu6d nulia
Ht mutatio. Confequentia probatur : quia ii vna
jRt mutatio ad aliam,& illa ad aliam, & iic in in-
finitum ,tunc funt illz infinita mutationcs or-
dinarazad inuiccra : igiturcum infinitis non lic
dare primum,neque vltimum,fcquiiurqu6d non
e(l darcaliquod intcrmcdium.

^mpltiis 5 eiufiUm efi motm. Hic probat quin-
tam conclufioneni, fcilicet, quod ad motum non
fit motus, nec ad mutationem muiatio tanquara
ad fubiedum.Probatur quinquerationibus. Sc-
cunda ibi : AmpUh eportet. Tertia ibi : Et rurfus
aliqmd, Quarta ibi ; Simul autem, (^ ^uomodo eritf
Quinta ibi : Amplihs fit res (pecies motut. Prima
ratio eft: quia fi motus efrct fubic6lum motus,
fcqueretur quod motuscflet fubicdum corru-
ptionis ; confcquens eft falfum : quia tunc mo-
tum quicfcerer, & illud quod generatur conum-
pcrctut, quod eft falfum. Confequentia proba-
nir, quia mpius, & quies opponuntur priuatiuc,
8c per confcquens habent fieri circaidem.

Amplius 6 epottet. Secut)daratio,quia videmus
in omni moiu , quod eft fubicdlum motus , eifc
altetiim \ motu, vt homo, quiinopctur,antcor-
pus, ant aliquid huiufmodi.

Et rurfut 7 aliquid. Terria ratio, quia fi inotus
eile^ fubictftum morus , cadem ratione illius al-
tcrius motus cftet aliud fubicdlum, & ficin infi-
nirum , quod eft impoflibile : quia tunc eftcnt
motus infinitiad inuicem ordinati,

Simul Mftem , ^ ejuemodo erit. Quarta ratio.fe-
querctur quod dodlrinaiio eflct fubie^lumdo-
armationis , & gencratio fubie6tum gencratio-
nis ; coufcquens eft falfum, quia idem non eft
fubiedum fui ipfius, etiam quia anima eft fubic-
6lum do^trinationis. Etconfcquentiaprobatur,
quia non videtur cuius alterius motus doiflri-
nutio po0it eifc fubiedum , qu^m do(ftrina-
tjpnis.

A"'pliitiff^tresjp,eciesmottu.Q^x\t3Liax.io,(\\x\3^
tres funt fpecies motus , vt di£tum fuit priusj
tuncqu3:ro vtrum quilibct illorum indifTerenter
poflit eftc fubictStum alteiius ; vel vnus motus
determinatus alterius motus de^ermiqap , &
vtrunqueapparet impoffibile.

OrnninonHtemcjuemammoueturomne. Hic often-
dit qualirer poilir copcedi, quodfad motum fit
motus ,di>^cns,qu6d triplipitcr dicituraliquid
rpoueri , vt di(ftum fuit in principio hyius quinti.
Vno modo , fecundum parrem. Secundo modo
fecundum accidens. Tcrtio modo pcr fe, & pri-
roo.Tunc dicir,qu6d fi aliquo tnodo debcat con-
cedi , quod mutatiQ fit fubie^utn mutacionis,
hoc cft fecundum accidens ; mod6deillis,qu£
competunt mobili fccundum acciden$,noneft
noftra confideratio : ideo dimifta erantptiiis.

Gluoniam autem 9 neque fubftamit. Hic oftendit
iti quibus gcneribus inuenitur motus : & primo
facit hoQ; Secund6,oftendit qualiter in vnoqiio-
quc illorum genci-um motus inuenitur. Tertio,
reducit moturo , qui eft de minus ad roagis, vel c
cpntra in eadcm fpccie ad motum , qui eft dc
contiario incontrarium: &quart6 ,deicrminat
deimmobili,quodopponiiurtiiotui. Secundum
i\^'\:Motu4 igitur ficundum qualitatem. Tertiuna
\h'\ : Glutautemin Ipecie. Quartuin ibi : Immobik
autemefi. Eftjgitur fcxta concIufiQ ifta, qu6d fo-

luro in Quantitate , Qualitate, & Vbi inuenitui
motus. Probatur, quia in iftis gcnenbus eft per-
fc£la contrarictas : igitur cum omnis rootut fit
de contrario in conirarium , fequitut qu6d in
quolibet iftoturo generDm inucniatur motus, ic
non inuenitur in aliis Przdicamenris, vt proba-
turo eft piius : igitur folum inucnitur in iftis.
Scd e dubiratur,quarenonfacitmentionerode
Situ , Habitu , & Quando .<■ Rcfpondetut de Situ,
quod pro tanto non facit mcntionein dc Siiu.eo
quod Sicus non acquiritur , vel depcrditur , nifi
confecutiuc ad aliquem motum localem; & idc6
licct in illis iribus gcneribus repcriatur morus,
tarocn motus repcrri in iftis tribus gcnetibus
funt confecuti ad alia genera. Item de Habitu,
quiaHabirus efteorum,qux funr adiaccntia cir-
ca corpus , aut circa partes corporis, qui non ac-
quiritur nifi confecurionc ad aliqucm morum
localem ; nec etiam deperdirur. Irem , Quando
cft tempus ; modo tcmpus eft motus , vt patec
4. huiiu, Sc ad motum non eft rootus, vt iam pro-
batum cft.

AiotHiigiturpcundkmqualitatem.Wlc ^ oftejj- 10-
difqualircr in quolibct didlorum trium gene-
rum inuenirur motus ,dicens,qu6dmotus ad
qualitatcm appropriato nomine vocaturaltcra-r
tio;&: dico notanter, appropriato, quia quili-
bet motus dicitur ab alicei fc habcre , & fic
eft nomcn commune cuilibet motui,Ijcct appio-
prictur motui ad Qualiiatem. Sed moius ad
Quantitatcm non nominaiur vno nomine , fed
dcnominatur augmenrario , vel diminurio. Mo-
tus autem fecundum locum , non liabec aliquod
nomen commune ; vocatur tamcn latio , fcd hoc
eft impropric : quia propric loquendo latio Co-
lum dicitur de illo.quod mouetur rootu vchitio-
nis, ficut quando homo mouetur in naui.

Qua I o autem in eadem jpeeie. Hic reducic uio- Tck. ly.
tum , qui eft de minus ad raagis , vele contra in
eadem fpccie, ad moturo de contrario in cuntra-
rium : & ponitur ifta conclufio , quod omnis
motus , qui eft de miniis ad magis , vel e contra,
eftde contrario in concrarium. Probatur , quia
illud dicitur minus tale , quod magis habet dc
contrario; & magis tale, quod minus habet de
contrario ; igitur omnis mocus , qui eft dc mi-
niis ad raagis , vpl e contra in eadem ipecic eft
4c concrario in contrarium.

Immobile autem efl. Hic deterroinat de immu- i- '•
bili, diccns , quod aliquid dicitur immobile cri- imrntbiltdi.
plicicer : vno modo.quia omnino impoffibile cft "."" ""''
ipfum moueri , vel mutari ; & iic Ueus elt oroni-
no imraobilis. Alio modo dicitur immobile,
quod yix mouecur, vel in roulto cempore pa-
rum mouecur , aut quod incipit moueri ; & tale
non dicitur proprie immobile , fed grauiccr mo-
bile. Tertio modo dicitur immobile , quod
apcum natum eft moueri, & de fado non mouc-
tur , fcilicet in meii(^ra , qua natum eft rooueri;
& hoc tangit pcr hoc , quod dicit. Tunc cum
aptum naturaeft,^ vbi, &quoroodo,&dicic
tunc pro tanto : quia liccc cceluro non roouea-
tur in inftanti ,eo qu6d inftans non eft roenfu-
ra , qaa ccelum natura eft moucri , & quia tei-
ra non eft locus , in quo ccelum nacum eft mo-
ueri : & dicit fic ad denotandum qualitatem
rnotus , & idc6 licct ccelum non rooueatur mo-
tu redo , propter hoc taroen non fequitur qu6d
quiefcat ^ raocu re6to : quia non cft nacum mo-
Qcri tali motu.

ANNO

mr ft

Qusftio I.

3"

it.

Mttum tfft
in mUquo
^rtiicamtn-
t» bifmri»m
iiUeHigi fo-
teft.

Termiiuire
metHm du-
flUtter e»if
tiniit.

>3'

X4.

Ad mSHtnK,
ff fAJptnem
t$«n efi m»'
ttu.

ANNOTATIONES.

*■ TNadtditjHiinoHefi miotiie. Nota |>rim&;<]uc>d
laliquo Prxdicamehto eflc pcr fe mo'tiiin po-
tcft intelligi duplicitcr; vnotnodo,vt hsccdeter-
minitio fierfi, detcrmihct motaro,& fic in bmni
Przdicamento cft per feniotus , cuius entitas eft
rucccfliue acquifibilis. Alio modofic,qa&dde-
terminct <//*,& ita in illoPrxdicamcnto eft pcr
(c motus , cuius entitas graiia fui, Sc noh aticuius
alterius, terminat motum. Secand6 , notaqa^d
aliquid dicitur pcr fc terminarctnotura dtipiici-
tcr ; vno modo per fc prim6,adc^ quod non pra:-
fupponit neceflari6 aliquid aKad termiharc il-
lura motum , velaltertftt. Aliomodo perfefc-
cund6 ; & fic illud tcrminat aliquem motum>
quod nihil aliud qulkm ipfum tcrminit , tamcn
neceftarid przfupponit aliquid aliud terminare
illum tnotuh3:ficut firailitudo pcr fe fecuhdo ter-
minat aflimilationem , nihilcnim tcrminat affi-
milationcm, nifi fimilitudo ; tamenipfa nonpo-
tcft ea^ terminare, nifi aliqua qualitas prius ter-
minauerit aliquam alterationem : c^m enim R-
mil<,tudo fitrclatio,neccfrari6 przfupponit fuum
fundamcntura, quod eft qualitas.

Nota tertio, qu6d ad hoc, quod aliquid per fe
primo terrainet raotum,triarequirunfur.Prim6,
quod tcrtDinetillum motum intrinfece, & ideo
locus non tcrminat motum localem pcr fc primo,
fcd vbi.Secundo rcquiritur, quod rationefui , &
non ratione cuiufcumque fibi accideiiiis , termi-
nct mdtum, alitcr cnitn terminaret per accidens,
& nbn pcr ffc. TcrtiS reqtiiritur,qu6d non necef-
fari6 prxfupponat aliquam aliam mutationcm
tcrminari ad aliquem tcrminum.

Ex his fcquitur prim6 , quod cura rclatio non
fufcipiat magis , & minus , ncc habeat contra-
rium, nifi gratiS fundamenti, vcl tcrmini , quod
nec eiiara tcrminat per fe mdtum , gratii fui, fed
foiutn ratione fuhdamenti , vtl termini ; cum
ipfa non pofiit in aliquo de nouo acquiri , nifi
priiis aliqua forraa abfoluta terrainet aliqiiem
motum.

Secund6 fequitur , qu6d licct ad relationem
non fit per fe primo motus,vt cx diAis iam patet,
eft tamcn benc pcr accidens : accidit enim, quod
mouetur de atbo in nigrum , qu6d ipfum fiat fi-
miicvci diflimileaiteii. Etfidicas,qu6d Scotus
hic dicit , qu6d illud quod mouetur ad reiatio-
nem tranfmutatur fe quiefccnte , crgo quod ac-
quirit relationem de nouo quicfcit,& non muta-
tur,hec per fe,nec per accidens. Dico,qu6d Sco-
tns, & Commcntator , cuius funt vcrba, non in-
iciligunt aliquid firapliciter quiefccre, &cuhi
hocad relationera trahfmutari (quia hoc con-
tradiAionerh inuoluit ) fed intclligunt , qu6d il-
Ind , qodd tranfmutatur adrclationem, quiefcit,
id cft ,noh mouetnr de neceflitate , routationCj
quzcftad formam abfoiutam,id cft, ndnmoue-
tur ad fe.iicct moucatur ad aitcrum,dc quo infri.
^ Ad ASionem (fr PaJJtonem non eft mivmir.Nota,
quod non vidcturbona confcqucntia.^ii^ wwrww
non eji per fi metut : ergo ad aBionetn, &pdJfionem
Htn efifirfi motm. narh hzc cohfequentia ex hoc
videtut tcncre , qu6d adtio & paflid' fiiht motus,
quod cft contra Ariftotciera in 3. Hmtu. Dicunt
aliqui,qu6d h^c confequeniia tenet ex hoc,qu6d
aftio , & paflio funt motus faltem matcrialircr,
iicit non fint motus formaiiter. Sed hoc non
vaict, quia %Si\o , Sc palfio materialiter nihii

aiiud eft ,qu^m forma fluens, & ad iliam bene
cftmorus: fed fi accipianturformaliter, roani-
fcftdm cft , qu6d ipfa non fnnt motiis. Idc6 di-
cuht alij , qu6d pracdidla confcquelitia tcnct pcr
iddiiro i fimili : nam cadero eft ratio , quarc ad
ddioncm , & paflioncm non cft motus , & quarc
ad morum non cft motus -, ad hoc enim qu6d
aliquid fit fubicdbum, & tcrminus motus,rcqui-
ritur, quod in fefitquoddam permanens potcns
cftcfub quicte , quantura cft ex parte fui : mod6
ficut motus non cft perroancns , fcd quoddam
fucccfliuura, ira nec zStio, ncc paflio; confi-
ftunt cnim in quadam fHcceflSonc. Polfet etiam
dici,(|u6d przdida confequentia tenct pcr io-
cum k maiori , fi enira motus non cft motus, ncc
ii fortibri a(Sionis , & paflionis crit notus , eo
qu6d pcr quemlibet motum confcquitur adkio
Sc pamo ; fi ergo ad adioncm , & paflSonem
eflct motus, etiara motus efTct motus.
^ Ad motum non eii motiu tanquam ad termimtm. X f.
Nota, cj^od fehfus huius cohclufionis eft , qu6d
motus hoh acquiritur pcr motum , nequc muta-
tio per mutationem : & ratio eft , quia omnis
mutatioprocedit in fuis tetminisper fe, atque
ade6 , pofito termino ad qucm cft motus per fc,
noh rcquiriiur alia mutatio habens alios termi-
nos ; & fi dabitur , hoc crit pcf accidens. Hzc
dcdudlio patet, qiiia tali termino vniusmotus,
vci mutationis acquifito, potcft quiefceremo-
bile , atqiie ita non cft per fc raotus , ncquc mu-
tatio ad raotura , & ad mutationcm.
d Si mittatio ejfit ad miitatienem , nntta ejfet mu-
tatio, Nota , qu6d hzc confequcntia cx co tc-
net : quia res dum fit , nondum eft; fi ergo mo-
tus fit pcr motam : crgo dum fit,nondum cft.
Tunc vltr^ , ilic aiius motus quo ficbat , fi pec
aiium fit , nondum eft , dum fit, & paritcr de in-
finitis ; quare nullus eft, quia non datut primus
motus, quo motuis fiat, cum quilibet fiat pcr mo-
tum : nuUus crgo crit motus.

Nota fccund6 , qu6d fequcnies rltiones, qua: *"•
habentur a text. 1 4. vf^ne ai 17. communiter ad-
ducuntur ab cxpofitoribus ad probandum, quod
ad motuin non fit motus , vt ad terminum : Sco-
tus autcm vtitur eis ad probandum , qu6d non
fit motus ad rootum tanquam ad fubicdlum , id
eft , qu6d motus non poilit efle fubicdura mo-
tus, nccmutatio mutationis , & eftfaiisfubti-
iis dedudio, & vt credo magisad^ures Arifto-
teiis.

* Sed dtAitatur , quare nonfacit mentionem de Si'
tu,&c. Nota , qu6d cx co Ariftotcies non probac
motum non effc ad quanio , quia quanio acquiri-
tur in aliquo fine fui mutatione cx foia adiacen-
tia temporis ; nam tempus cft menfura motus,
motus autem in adionc, & paflionc confiftit, ac-
quc adc6 oftenfo,qu6d ad a6tioncm,&paflionem
non eft motus , faciie oftenditur , qu6d ad ip-
fura fuanio noncftmotus. Simiiitcr ,nonpro-
bat Philofophus , quod ad Habitura non fit mo-
tus , quia ficut rclatio poteft acquiri in aliquo
fine fui mutatione , ita & Habitus; probaro
ergo , qu6d ad rclationcro non cft motus , facile
probatur , qu6d ad habitum non fit motus. Ec
quia fitus non acquiritur dc nouo , nifi pcr mo-
tum iocalem , certum eft autein , quod motus
localis non eftpcr fc ad fitum , fed foium pcr ac-
cidcns, idco certum cft , qu6d ad fitum, non eft
perfcmotus. Ncc vaict diccre,qu6d vfe» acquiri-
tur inaliquo, ex folaadiacentia aiceriuS} & aire-

rius

5ii

Lib. V. Phyficorum

rius fuperficiei , fine fui mutHione : ergo nec ad
vtfi crir per fe motus. Antecedcns paiet,fuppofi-
to, qu6d fuperfjciem turrisB. Virginis circundct
alia , & alia fuperficies acris , ipsa iramobili per-
manente, acquiritur alius, & alius refpedus vbi-
caHtis,ad vbicatum,feu locantis ad locatum,cum
fundamentum eius.fcilicet fuperficies acris lo-
cantis fit aliud,& aliud.I-|oc,inquam,non obflat:
quia non cft fimile de yhi , & alii? Prardicamen-
tis refpe<iiuis:nam^/&< non poteft acquiriin ali-
quo fine mutatione locali fui , vel alterius, & eft
termifius per fe primus ipfias mutationis,non eft
aiitem fic de aliis Prsdicanientis.
j, 7, f Htc ojiendit , qUAliter in quelibet di£lorum trium

generum , &c. Nota, quod, fi fumamus motum in
communi, in quantum cotnprehcndit fub fe tam
motus , quam inftantaneas mutationes , quatuoc
habet fub fc fpccics.fcilicet gcnetati0hem,& cor-
ruptionem ad fubftantiam ,augmentationem, ^
diminutionem ad quantitatem , alterationcm
ad qualitatem ,& motum localem adt/^i.-nam
motus fumit denominationem a termino ad
ijHem:moAii quatuor funt Prasdicamenta , quap
funt termini motus, feu mutationis,fcilicet Sub-
ftantia,Quantitas . Qualitas,& ybi. S'\ autem fu-
inatur motus prefse, quatenus habct trcs illas
conditiones , quas aflignat Philofophus in hoc j,
text. }. & quas nos fupr^ retuliraus in ^.annota-
tione adfecundum cap. folum habet tres fpecies,ad
quas eft per fe motus , vidclicet Quantitatem,
Qualitatem , & Vbi.

Qjf iE S T 1 O I.

Vtmm adfHbJiantiam fit motus?

^tift.J&K ttxt. >o.D. Thom. f . Thyfic. e»p. %. Auerroes , &
omnes incerpre[esii/</«»». iEgidius Rooaapus io S-f^hyf.
/«iS.j.Flandriaii» w. hitt»ph.tf.vlt%m» mtt.y.QorLWtAiixc,
in %.Phyfic. q i. Compluten. tlijp it.Phyfie.^.i.Haiudo
di^.ll. Phypc.ftS.w. Kwifz tom.i.rhilofoph.qM*fl.x6.
fi&. 1. Faentcs % . Phjfic. qntfl. t. dt0t, i. art, i, Ruuius
ibi^. e»f. t. qutfi. ynie» fur. x.

R G V 1 T V R quod fic , pcr Ariftoteletn
&V^ in Poftpraedic^entis,qui cnumerandQ
)S^ fpccics motusnumeratgencrationcm.

Secundo , patet per Ariftotelem 3. huiMt , qui
declarans definitionem motusper indnftioncn^
in diuerfisgencribus motum, inducitdegenera-
itione, qux cft motus ad fubftantiam.

TjCrtio , quia motut eflgeneratiopartispoftpar-
tem eita perfeSlionis , ad tfuam mobile tendit donet}
perficiatur ; (frfit in aElu ; igitur motift eft genera-
tio. AntecedensapparctperCommentatorcm j.
A««w,qui ficdefinit motum.Tcnct confcquentia,
qijia genus pofitum in definitione alicuius dcbct
prsdicari de definito; ttiodo ad iftam : motmefi
jgeneratio, fequitur petconuerfionem, igitttr genC"
ralio efi rnotut.

Quart6,omnis mutatiofucceffiua, qua fubie-
dum fc habet aliter quim prius , cftmotus ; fed
generatio eft huiufmodi : ergo,&c. Maior patct;
quia wwri eft aliter , &aliter fe habere,quini
prius , & idc6 quodprius , &poftcrius aliterfe,
nabet, mouetur ; & minor probatt^r : quia in ge-
ncrationcfubftantiali prouenit fucccffioproptet
partcs quantitatiuas fubiedti.

Quin/d , arguiiur per definitionetti motus,.
q u i a motj4i e!i aHm entu in potentia ',fecunditm quod
in potemia, fcd generatio eft aftus , &c. quia cft'

adlus generabilis,fecandum quod generabile;fed
generatio eft motus ad fubftantiam : ergo,&c.

Sexto ,nifi fic, hoc eftet in propofito : quia
fubftantis nihil elTet contrarium ; fed proptec
hoc non , quia in vnoquoque genere eft vna pri-
ma.contr^rictas, vt patet io.Metaph.text.ii.mo~
do Subftantia eftquoddam Genus , igitur Sub-
ftantjae aliquid eft contrarium.

Oppofitum arguirur per Ariftotelcm in ifin
quintOytext. 10. & probatur rationc,quiaomnis
raotus eft de * affirmato in affirroaium;fed nuUa
rautatio ad fubftantiam , eft de affirmato in affic-
matum,nam gencratio eft ad affirmatum,fed non
de affirmato,& c contra de corruptione;ergo,&c.

Secundo , illud quod mouetur , eft ; fed illtid
quod generatur non eft: igiturquod generatuc
non-moiietur , & per confequcns generatio non
eft motus ; modo fi ad fubftantiam eftct aliquis
inotus , maximc eflct generatio : igitur ab fub-
ftantiam noneftaliquismotus.

Notandum ,qu6dmotu$accipitur triplicitet: ,

vno modo pro omni mutatione , fiue fit fubit^, Motus tnti-
fiue fucc?ffiua, fige fit in fubic6lo in ai^u, fiue fit ^'"'' *«//»*-
in fubiedo in potentia : & ifto modo ifti termini '''"'
motm, & mutatio conuertuntur. Alio modo acci-
pitur raotus pro orani mutatione fucceffiua; fiue
fit in fubicfSto in adlu , fiue in potentia : & ifto
modo definit Ariftotcles motum in j. huim , &
etiam jfto modo fumit motum in Poftprzdica-
mentis, vbi diftinguit fpecies motus. Tertio roo-
mo, fumitur motus propriiffimc, pro mutatione
fucceffiua fada in fubiedo in a&u de terminoi
^uo pofitiuo , ad terminura ad ^uem pofitiuum, &
uc capit Ariftoteles motum in ifio quinto,text.i%,
quando probat, quod folum in tribus Gcnenbu?
inucnitur motns,fciIicct in Quantitatc,Qualita-
te , & Vbi : & fic ifti termini rnotm & mutatio fe
habent ficut fuperius , & inferius : nam oranis
niQtus, cft rautatio,& non c contra.

Secund6 notandum.qnod mutatio ad fubftan- a,

tiam , vt gencratio , & ^ corruptio difFcrunt ab Genn»tie,^
aliis motibns : nam per generationem mutari torruptiodif-
rcfpondeturadinterrogationcmfadara per^wiW f"^"* **
tii : fed pCr alfos raotus , vel mutationes mutari ^^** *"*"*
fcfpopdetur non ad <^uidefi , fcd folum ad ^uale,
vel ad tjuantum, aut ad vbi , vel ad aliquid huiqf-
modi.. "Sccund^ pcr gencrationem rautatur no-
men & definitio , fed pct alios motas non , fcd
folura mutatur pracdicatum accidentalc , quod
prius verificabatur, Terti6 , quod de ratione gc-
nerafioni$ eft, quod fit ad terrainum adquem,ni'
hil connotandp de (crmino a ^uo, & c contra, dc
rationccorrjiptioniscfl,quodfitatermino'«i^M,
nihjl contiot^ndo dc tcrmino ad<]uem;(cA de
ratione aljorum motuum , vt altcrationis , &
augmcntatioiiis cft, qqod finta terminisi qui-
^«i.ad tcrminos adquos. Quarto diffcrunt.quod
In mutatioiic fubftantiali non eft aliquod fubic-
ftum in a(^u manens i^tm ante mutationera , &
poft , fed folum in potentia , vt materia prima;
fed in aliis motibus manet idera fubicftum in
adu poft, &;antc.

Tunc ppiiuntur conclufiones. Prima eft.Nul- f .
la mutatio ,in qua folum.cft fucccffio proptcc
partes quantitatiuas fubiedi , eft motus. Proba-
tur :quiaomni morualiquid moucturpritnijfed
in tali mutatione, in.qua totafucceffio proueniq.
proptcf_|?artes quamitadiias fubicdi , nihi| mp-
detut prjtiio : igitur talis muiatio non eft n}otu$w;
&laiof probawc , quiaomne quod raojietur , aut

mouetuc

Qu^eftio I.

6.

7-

/» tHHt»tion*
m4 fubft»n-
tiam non tft
fueirfu fi-
ewidumgr»'
dmftrm».

M*tm no eft
md ftbftm-
tiun.

mouetur pnm6 > Tel non primo : Ci non prim6
moueatur , hoc eft , pro tanto , quud aliqua pars
eius mouetur primo , \ qua totum denominatur
moueri non prim6. £t minor patet , quia illud
fubie&um , in quo eft (uccefEo propter partes
quantitatiuas, vel ipfum totum mouetur prim6,
vel aliqua pars eius : non ipAimtotum , quiaiam
eflet completamutatio, vel nondum inciperet:fi
aliqua pars cius , tunc vel pars illa,inqua difpo-
fitio fixundum quam eft mbtus , eflet introdu-
da , vcl alia pars, in qua cft introducenda. Non
primo modo,quia illa pars non raouetur,fed iam
mota eft , qiiia habet terminum Adtpum motus:
nec fi;cundo modo , quiailla pars non mutatur,
fed eft mutanda ; & per confequcns fequitur,
qu6d tali rautatione , in qua prouenit fuccefiio
proptcr partes quantitatiuas lubie^ nihil mo-
uetur; lcdomni motualiquidmouctur : igitur
nulla talis mutatio eft motus.

Secund6 , quia fi per aliquod talc fubiedkum
continue induceretur caliditas fumma tota fimul
in eadem parte fubie£bi, fuccefliuc taraen fecun-
dum partes quantitatiuasfubie(Sti;tuncilludfub-
ieAum mutaretur, & tamen non moueretur;quia
fi fic, moueretur fecundum caliditatem , fed hoc
eft falfum:quia nulla pars illius fubie^i eft prius
miniis calida, & poftca magis.

Tcrti6 fequeretur , quod illuminatio confe-
quens vmbram terrx cflet verus morus ; fed hoc
eft falfum, quia omnis verus motus de fui natu-
ra eft fucceffiuus, & tamen illa mutatio , fcilicet
illuminationis , quantum eft ex natura fua, eflct
fubita. Secunda confequentia probatur , quia in
illa mutatione eft fucceflio propter partes quan-
titatiuas fubied^i. Contra primam rationem ob-
iicitur, quia per eandem rationem poteft proba-
r« , quod nihil moueretur : quia non totum mo-
bile, per quod fit mutatio : qnia vna pars eius eft
mutata, & alia mutanda,& per confcqucns , chm
nuUa pars eius dc fado mutetur , fcquitur qudd
illud fubieftum non mutatur , vel faltem illa ra-
tio probatcuidenter, quod nihil mutatur primo.
Refpondetur , qu6d non eft firailc de motu , &
routatione : quia non cft inconueniens conccde-
re, quod nihil mouetur prim6. Tamen alitcr po-
teft dici, quod in toto tempore, in quo fit muta-
tio,illud fubic(Sfcura mutatur primo : quia fccun-
dum fe, & quamlibet partem fui, licet fecundura
nuUam eius partcm mutetur fimul,imm6 fuccef-
fiuc pcr partem poft partera.

Secunda conclufio. In mutatione ad fubftan-
tiara non eft fucceflio , « fecundum gradus for-
mz , fcd folum fecundum partes quantitatia^
fubiedi. Probatur , quia nulla forma fubftantia-
lis,fccundum quam eft mutatio,fufcipjtmagis,&
minus : igitur in nulla mutatione fccundum fub-
ftantiam proucnit fucceino propter gradus fot-
mac.Confequcntia tenet;& probatur antecedens,
quiafi fubftantia fufciperet magis,&minus, hoc
eflct confecutiuc ad intenfionem,& remifllonem
primarum qualitatum ; fed propter hoc non , vt
poteft induci per experientiam in multis:quia aer
in hyeme eft multo frigidior, qaum calidus , &
pcr confequens porius eflet aqua,quim aer.Item,
ferxum jgnitura potius eflet ignis, qukm ferrum,
& ita de aliis.

Tertia conclufio. Ad fubftantiam non eft mo-

tus. Probatur , quia in mutatione ad fubftantiam

tota fucceflio prouenit propter partes quantita-

tiuas fubicdi : igitur nulla mutatio ad fubftan-

Scotioper. Tam.IJ.

tiam eft morus. Anteccdens apparet per pr«ce-
dentem conclufioncm:& confcqucntia tenet per
primam. Sccundo, quia illa mutatio non eft mo-
tus.quz de fui narura non cft fucccflliua, fcd tota
eius fucccfllo proucnit confecutiue ad alios mo-
tus;fed mutatio ad fubftantiam de fui natura non
eft fucccfliua , fed cx eo folo eft fucccfliua , quia
confequitur motum fucce(Iiuum;crgo,&c.Maior
patct,quia de ratione motus eft, quod fit fuccef-
fiuus. Et minor probatur, quia fi caliditas fum-
ma cflet fimul introdufla in totum fubicftum,ita
qu6d non prius in vna parte, qu^m in alia , tunc
fiibit6 introduceretur forma lubftantialis ignis:
fed ex quo nunc de fado introducitur caliditas
fuccefHuc fecundum partes fubicdbi , ita etiam
fuccefliue introducitur forma fubftantialis ignis.
Et fic patet , quod ad fubftantiam non eft mo-
tus , fcilicct accipicndo motum tcrtio modo
prius di€to.

Ad rationes,omnes folutz funtperdiftindlio-
nem. Ad vltiraam dico, quod Ariftotelcs lo.Me-
taph.text.i 2. accipit contrarietarcm largc,prouC
fc cxtendicad oppofitionem,qux eft inter priua-
tionem, & habitnm.

ANNOTATIONES.

* t"^ Mnis motui efi de fffimut» in affrTo^tfon. 8.

V-/Nota, contrarietatcm rcquiri inrcr ter- CentrMrietm
minos mutus proprie didi , quat non inuenitur requiritur
in fubflantia : rcquiritur cnim cfle duo extrema '""^ term*-
afErmatiua , qux inter fe ita diftent , vt habeant
per fc, & cx natura fua latitudinem quandam,ra-
tione cuius ab vno ad altcrum poflit efle fuc-
ccfHo ; cdmque fubftanriac non fint diuifibiles,.
quia quantum de fe eft , in inftanti introduci
pofliint , ide6 carent tali latitudine , ratione cu-
ius ab vna in aliam tranfitus fuccefliuus fieri
pofllt.

o Generatio & corruptio di^rwit ab aliis metibtu. Alterati»
Nota , quod alteratio efl muttaio fidiieEii fenjiiilis fitidfit.
permanemu infnis affeiiihtti : vcrbi gratia, quando
horao tranfit de fano in argrura , manet idcm ho-
mo, mutatur vero fccundSm afFcdus, id cft,i fa-
nitate in zgritudinem. £x quo duo colliguntur:
primura , quod alteratio fit in qualitatibus acci-
dentalibus : quod infinuat Ariftotelcs in Pofipra-
dicamentis ,cap. de motUyvbi dicit , fecundum ora-
nes affedtiones accidit nobis altcrari , & >'» hoc j,
cap. 2. vbi loquitur dc huiufmodi qualitatibus,
& 5. Metaphyftext.\^.cap.de Giualit. Secundum,
quod fequitur , eft quod fubie(^um alterationis
dicitur fenfibile , ad difFerentiam raaterix pri-
mae , quz quamuis fit fubic<%um , non ramcn eft
fenfibile: quod docuit Ariftoteles i.Phyficcap.-;.
dri.de Anima, cap.6. text.S^. numerans vniuer-
fa fenfibilia, aflerens in triplici efle difFcrentia;
vidclicer, fenfibilia propria , quz vnico fentiun-
tur fenfu, vt fonus, qui folo auditu fcntitur;fen-
fibilia communia , qux pluribus fenfibus co-
gjnofcuntur , vr magnitudo & motus : & fcn-
fibilia per accidens , vt quaelibet flibftantia,
qua: ratione accidentium fenfibilis eft : materia
autem prima nullo iftorum modorum fenfibi-
liseft.

Nota fecundo , quod Generatio efi mutatio hu- 9.
im totius in boc totttm eodem fithieEio permanete. No- Generstienit
mjnc totiut intelligiiur pcrfe(5ta fubftantia , quz '''M"»-
mutaiur in aliam toram prima corrupta;mancn-
te eodera fubiedlo , id eft , eadcm materia prima
D d manente

S'4

Lib. V. Phyficorum

10.

mancnte fub vtraqae forma : ^ftque fenfus, Ge-
neratio eft tranfmutatio vnius perfedl* fubftan-
tiac in alteram perfeftam fubftantiam, nulli fub-
ftantia manente eadem numero fub vtroque ex-
iremo tranfmutationis , licct maneat aliqua im-
perfedb fubftantia in vtroque extremo. Haec de-
Anitio gcncrationis dcfumitur ab Ariftotele in
hoc cap, text. 7. v bi dicit quod Generatio eft muta-
tio de non ejjiadefe ^ & corruptio e contra : fcd
omnc quod gcneratur, cxaliquo corrupto gcne-
ratur, quiageneratio vniuseft corruptio alte-
rius, vt dicitur,^r«wo de Generatiene : crgo impof-
/ibilccft, quod in generatione pcrmaneat idem
fiibieauin fenfibile , & cadcm perfcda fubftan-
tia ; & hoc eft , quod dicit hic Scotus , qu6d per
generationemmutaturnomen , & dcfinitio, &
qiiod in rautattone fubftantiali non eft aliquod
fubiedum in a£tu manens idem antc mutatio-
nem , & poft.

Ex hoc fcquitur prim6, quod alteratio difFert
k gencrationc ex parte fubiedi , quia fubiedum
alterationis eft ens ina6tu,& fubftantia comple-
ta ; fubiedkum ver6 gcncrationis cft ens in potcn-
tia, vt materia prima.

Secundo, fequiturqu6d generatio difFcrt ab
altcratione ex parte termini ad tjuem, quia tcrmi-
nus ad quem generationis eft ens fimplicitcr , Sc
fubftantia completa;tcrnnnus autcm adtpiem al-
terationis cft ens fccundum qtiid,\x. docet Arifto-
teles y.Mctaph. text.7.& deinde, vti dicit, quo4
ipfum ijMid efi, id eft , prima fubftantia, eft ens in
adu, atque fimpliciter,cxtcra ver6 cx eo dicun-
rur entia, quia entis entia funt, id cft, qualitates,
aut quat}titates.

Tertio , fequitur qu6d gencratio , & altcr^io
difFcrunt cx parte mutationum :^uia generatio-
nem immediatc przccdit aliqua alteratio , qus
difponat fubicdbumad gencrationem, fed fecu§
eft in alterationc ; quia aliqua altcratio fit fine
difpofitione.

f In mutationf ad fubftantiam non eft Jkccejfio fi~
cundum^radtuforTitt.NotiyCiviod pr^tct difcrime^,
quod eft inter gencrationcm , & alterationem,
caufans difFcrentiam efrentialcm inter illas , vt
fcilicct tcrmini adejHos fint diucrfi, inter gcnera-
rionem, & alios mocus datur aliud tlifcrimcn,vi-
delicet, quod caeteri denominant fubiedtum ; ge-
neratio vcro dcnominat tcrminum. Item , quod
terminus a <jho in mutibus, cft pofitiuus, & con-
trarius,vt ex nigro fir album;in gencratienc vcro
cft priuatiups , & contradidorius , vt ex non ho-
mine gcneratur homo , & ex non leone leo. Af-
fignatur etiam aliud difcrimen, videlicct , qu6d
motus fiunt in tcmporc , gcncratio vero in in-
ftanti ; & hoc difcrimen vcr^nc aflignctur exa-
minandum venit : qu^m difficujta^cni explicat
Scotus in fcquenti quacftiopc , & ctiam nos ibi^
dem eam explicabimu^,

Pro nunc , notafecundo , qu6d fubftantiapo-
S»bftM/ia bi- icft accipi duplicitcr : yno modo quantum ad
fsriMmfumi proprium modum eflcndi , qui eft cflc per fe , &
non in alio.qui quidem modus non eft pofitiuus,
fcd ncgatiuus;&quantum ad hoc fubftantianon
fufcipit rnagis, ncc minjis, nec infra eandcm fpe-
cieni ,'nec in diuerfis : & hoc modo potcft intel-
)igi Philofophus in Prardicametis, qui dicit fub-
ftantiam non fufcipere magis , Sc minus. Alio
tnodo potcft accipi fubftantia quantum ad entf-
tatem lubftratam huic modo effendi : & ifto mo-
io eft dubiuni , vttum fubftaptia infra eandem

TI.

It.

M*iiu , ifj>

minui , (^
m*gi*,&fm'
nks difftrunt
^ettHi*fu(it,

fpeciem habeat latitudinem graduuro,fecundum
quos fufcipiat magis, & minus.

Nota tertio, quod gradus idem cft, quod gref- Gr»diu ftr~
fus : dicitur cnim k gradior graderis , & ex hoc "" i»tidfit.
tranfumitur ad plura alia ; quia fecundum iftos
grcffus itur dc vno loco ad alium ; ita etiam quo-
dammod6 pcr iftos gradus mobile , fiue forma
graditur quodammodo dc vno gradu in aliom:
dubium eft ergo an forma fubftantialis habcat
huiufmodi gradus fecundum quos fucccfCue ac-
quiratur.

Nota quart6, quodcomparationum quacdam Coparaiio tjk
cft abufiua ; vt ciira dicitur , lux cft clarior tc ne- multipltx.
bris : quaedara eft cxcefliua , vt cum dicitur , infi-
nftum eft tnaius finito : quzdam eft aequiuoca,vc
ciim dicitur , fonus eft acutior fapore : quaedam
analoga, vt cum dicitur, quod fubftantia cft per-
fcdlius cns, quira accidens : & ifta analogia non
tollit omnino vniuocationem Mctaphyficarii :
quaedam eft vniuoca , vt ciira dicitur , vnum ens
eft albius alio , & haec eft proprie comparatio fc-
cundum formam vnius fpecici , de'quadicirur 7,
huius, text. j i , qu6d comparatio fit in fpecie fpc-
cialiffima. Propric ergo magii, & mimts accipiun-
tur in forma eiufdem fpcciei.

Nota quint6, qu6d tnaius, 8C minu4,Sc magif,Sc
w/»«/,diftcrunt & conucniunr. Conucniunt qui-
dem dupliciter. Prim6 , qui* vtruraquc eft com-
paratio quaedam. Secundo , quia vtrobiquc eft
comparatio difquiparantiae,qus oritur ex difqui-
parantia & difFormitate terminorum. Sed diffe-
runt quintuplicitcr. Prim6, quia maius, & minus
important comparatioriem vnius ad vnum prx-
cisc in fe ; fcd magis , & miniu important compa-
rationcm vnius ad vnum,non praecisc in fe,fcd in
comparationc alicuius tcrtij , quod participanr,
puta alicuius formar. Sccund6,quia magis, ^ mi~
ffjts funt ^ducrbia:& !dc6 diftinguunturficutmo-
di ; fcd maius , & minus funt nomina ; idc6 acci-
piuntur non modaliter, fed nominaIiter,&figni-
ficant formas, & non modos forraji*.Terti6,quia
magis, & minus non dicuntur de fotraa participa-
ta ; fcd raagis dc ipfis participantibus ; fed maiut,
& minftt e contra. Quart6 , quia magis , & minits
fumuntur penes intenfionera , & remiffioncm.
formae ; fcd tnaius,8c minus pcnes cxtenfioncm,&
intenfionem. Quint6, quia »»<^« fcmpcr pra;-
fujjponit maius in forma,& non c conuerfo;ficuc
partt dc quantitsjtc. Ex his facilccolligi potcft,
qu6d fubftantia non habet in entitate fua gra-
dus , fccundum quos fufcipiat tnagir, & minus;iLt-
que ade6 produdio formx fubftantialis eft in in-
flanti , nam alias gencratio non diftingucrctur k
motu proprie dido , qnod cftcontra Philofo-
phuminhoc/.

Q_y jESTi o II.

Vtmm omvu mutatlo ad fibjiantiam
fit fmcejjiua,.

Vide Sturetn 4/1^.49. Mtt,ftB.^Jl\z&iit.\\. tdttsph. f«.ii.
«rr....I(ero authores cicatos qutft.i,^ ^.huitu libri.

i RgVitvr quod non ; quia pronis i.
K mutatio , qua: eft tcrminus mutatiOnis

- diuifibilis , & fucceffiuar , eft indiuifi-

bilis , & fubita; fed mutatio ad fubftantiam efl
tcrminus mutationis diuifibilis , & fucceffiaar;
igituc mutatio ad fubftantiam efl fubita,& indi-

uifibiiis.

Quxflio 1 1.

a'5

uinbilis.Maior probatar,qnia (1 mutntionis diui^
fibilis ceiTuinus dlet diuilibilis^iani illius tcrmini
dlet alter terminus, & iic in infinitum. Ec minoi
patet,quia omnis mutatio ad fubftantiam eft ter-
minus alterationis , qux eft diuidbilis mutatio.

Secundo, omnismutaiio inter contradi&o-r
ria eft fubira , Sc indiuiiibilis ; fed omnis muta-
tio ad fubftantiam eft mutatio inter contradi-
Ctotia : ergo , &c. Maior probatur : quia con-
tiidi^io cft oppofitio , cuius fccundum fc non
cft darc medium , vt patct primo Poftcriorum,
tcxt.i j. & j.Phyfictcxt.i6.& 4. Metaphrext.i i.
£t minor patct : quia mutatio ad fubftantiam cft
generati©,vel corruptio, & vtraque cft contradi*
6koria,fcilicet intcr fffe,Sc nenejfe.

Tcrti6,quia cuiuflibet rei,qua: de nouo gcncr
ratur, cft darc primum inftans fui ejji\\t in gc-
nerationc Socratis eft dare vnum inftans, in quo
verum cft diccrc ; nunc Socrates ejt,& nMn^uMm any
te hocjuit : vt patet 8. huius, text.fi^.igitur muta-
lio ad fubftantiam eft fubica. Tenct tonfcquen-
tia : quia ex quo fubftantia nnnc eft, & nunquam
antc hoc fuit , fcquitur quod fubito fit fa(^a mu-
tatio dc »0» ej/e ad ej/e.
*• Quarto, quiain fubftantiis eftdarethinimum

naturale, vt patei primo huius^text.j^ igitur il-
lud miniraum generatur fubito : quia fi gencra-
retur fucccfliuc,prius cffet gcnitamcdietas,quam
totum ; & pcr confequens eflct darc minus mini-
mo,qnod eft impofllbile. .

Quinto, nulla fuhftantia fufcipit magis,& mi-
niis;ncc alicui fubftantiz eft aliquod contrarium:
igitur nulla rautatio ad fubftantiara eft fuccefli-
ua.Tcnet confequentia:quiatota caufa fucceffio-
nis cft contrarictas,vel fufccpti« raagis,& minijs.
Antecedens patet in Prxdicainentis.

Oppofitum arguitur per expcrientiam : quia
fucccffiuc generatur ignis in ligno, vel in candc-
la,quia primo in vna parte, & cofequcter in alia.

Notandum , quod omnis mutatio ad fubftan-
tiam vcl eft generatio, vcl corruptio,& iftae funt
naturalcs;vel creatio, & ifta eft fupernaturalis,&
miraculofa : vnde creatio fi fit rci indiuifibilis,
"lunc cft fubita;fi rei diuifibilis,iunc cft fubita,vcl
Iuc'ceffiua,fecundura quod placet cccatori;& idco
de ipfa non plus ad prafcns.
^ * Secund(!> , notandum quod in mutatione ad

tfcejfto tn fubftantiam • potcft iraaginari fucceffio proue-

fnututionemd • i. • 'r. . v ° i r

Jubftaatiaex "•rctripliciter. PnmO , proptcr gradus rormae,

tribut prtHt. fccundim quam cft mutatio , vt primo introdu-

nirtfottft. catur in fubiedlo remiflus gradus albcdinis,quam

intenfus. Secundo, propter partes quanticatiuas

fubicdi ; vt primo introducatur caliditas in par-

tem propinquara paffi , quam in rcmotam ab

agente.Et tertio modo poteft proueniie fucccffio

vtroquc modo.

/» mutmtion* Tunc ponuntur conclufioncs.Prima eft:In rau-

^jtAftAntiM tationead ^ fubftantiara non prouenit fucccffio

ftttce^t** propter gradus formz. Probatur, quianuila fub-

fttr grtUti ftantiafufcipitmagis,&mini!ls:igitur inmutatio-

forra*. ne ad fubftantiam non proucnit fucceffio propter

gradus forma*,fecundi>m quara cft mutatio.Con-

icqucntianotacfti&ancccedens probaiur : quia

tcrraini dcPrzdicamcntoSubftantix,qu3e lunt

fubftantiz Ipecialiffimae, non ponuntur cum iftis

aduerbiis magis, & mintts, ( & loquor de terminis

foncrctisjVt homo,cquus,& huiufmodi)quia ncc

ctiam abftra(fta aliorum gencrum ponuntur cum

huiufmodi aducrbiis:verbi gratia,vt patet de iftis

ter(ninis.<t/^«^ , ni^do. Dico eciam notabiiictc

y-i Scttieper. Tom, II,

Jpecies Jpecialijftma , quia coiicrcta aliorum genc-
rum, qux non fuiit (pccies rpeciahffimx,nou po-
nuntur cum huiufmodi aductbiis : vcrbi gratia,
non dicimus,qu6d aliquid iit niagis quale, quiim
aliud,nec eciam conucnicntcr dicitur aliquid cire
magis coloratum alio.

Sccunda conclufio. Nulla qudlitas conui;- 4'
niens,'& naturalis alicui fubiccio ngitinillud
fubicdlum , nifi teducendo ipfum ad qualitatem
propriam,& naturalem : & iftaconcluiio poni.ur
propter fcquentem. Probatur , quia frigiditas
aquz nunquara agit in aquam , nifi aqua fuerit
extra fuam difpofitionem naturalem : quia fi fic;
tunc agit inipfam,vi reducaturad qualitatcm
conucnicntcm,& natur?ilem. Nec valet inftantia,
qux ficrct dchetcrogenci$,quaE habcnt in fc prin-
cipium intrinfecum (ax alterationis : quia vt pa-
tcc i.huius, tcxt. ).hetetogeneum non agit in fe
piimo, fed vna pars agit in aliam partem, vt cor
in cerebrum,vcle contra. Exquo patet,qu6d
omnis corruptio cft ab extrinfeco , & idc6 cum
oranis corruptio ^ vnius fit gcneratio alccrius,fe-
qiiicur qu6d omnis generacio fiat ab extrinfeco.
Et tenct confcquentia per hoc,quia ab codem de-
flnit eflc corruptio,a quo fit gencratum.

Tcrtiaconclufio. Omnis mutatioad fjibftan- ^^/f"*.^^
tiam cft fucceffiua, fcilicet propter partcs quan- rjfff'^^
titatiuas fubiefti,fiuc iIIius,quod gcncratur.Pro- frofterp^rtft
batur : quia omnis geneiatio fit a principio ex- qnaniitati-
trinfeco, & ctiara oranis corruptio, fcilicct fub- tatfubtiai.
ftantiae : igituromnis mutatio ad fubftanciam fit
fucccffiue. Confcquentia probatur : quia agcns
cxtrinfecum prius difponit paitcm fibi propin-
quam paffi , quam reraotam ; & per confcqucns
prius introducit forraara in partcm propinquani,
quara rcraoiam : quia nunquam introducitur for-
ma,nifi in fiibic€to difpofito.Et antcccdens appa-
ret cx prxccdcnti conclufione.

Contra priraam conclufionem arguitur. Pri- J.
m6, authoritate Commentatoris 3.CaeIi,comm.
67. vbi ex intcntione probat , qu6d in gene-
ratione clcmentorum proucnit fucceffio pro-
ptcr gradus formx. Probatur : quia nifi ita ef-
fct , {cqucretur qu6d ignis poflct ftarc fine cali-
ditate. Confcqucns eft impoffibile. Probarur
confequcntia : quia rcmiflb vno gradu calidita-
tis ignis , qusro an remittatur aliquid formx
fubftantialis ignis , vel nihil : fi aliquid , habc-
tur propofiturn : fi nihil , contra ; quia eadcm ra-
tioncpotcft rcmitti altcr gradus fibi zqualis fine
hoc , qu6d aliquid formx remittatur , & cadcm
ratione tertius, & quartus ; cum omncs fint ciuf-
dcm rationis : igitur ftabit forroa ignis totacali-
ditate remifsa,& habetur confequens.

Sccundo , fequerctur quod mixtura non ef-
fet plus mixtum , quam fimplcx clemcntum.
Confcqucns cft impoffibile : quia iam non di-
cerctur mixtum. Probatur confcquentia : quia
in mixto , vcl raanent formae elemcntorum,
vel non : fi fic , & non maneant fub ejfe in-
tcnfo : quia iaro mixtum cflet forraaJiter ignis,
& formaliter aqua ; igitur oportet , qu6d raa-
nent fub e^ remiflb. Si dicatur , qu6d non ma-
neant in mixto ; tunc fcquitur , qu6d mixtura
non eflct plus mixtum , quam fimplex elcmcn-
tum , & habctur confequens. Il^aE funt rationes
Coramentatoris.

Tcrtio , propriz paffiones elcroentoruro in- ^.
tcnduntur, & remittuntur : igitur &formx fub-
ftantiales eorum.Tenet confequentia : quia flcut
. D d 1 focma

i^^

Lib. V. Phyficorum

8.

forma rubftancialis hominis non fufcipit magis,
& minits, nec etiampropria paflio hominis con-
jfcqucns formam hominis. Vndc non dicimas,
qu6d vnus homo Ht magis rifibihs , quam alcer.
Antecedcns paret : quia proprias paffiones ele-
mentorum funt caleftcere, Sc frigefacere -y mod6
ah'quid calefit magis , & aliqaid minus >& ita de
frigefiicere.

Ad ifta refpondetur. Ad primum,negatur con-
(equentia } ad probationem dico , qa6d , remiilb
vno gradu cahditatis, non rcmittitur forma fub-
flantialis ignis-; nec adhuc remiflb vno alio ; fcd
(ic remittendo * eft dcuenire ad vnam calidita-
tem ita paruam in intenHone , qu6d fub ipfa non
potcftftarcformaignisjlicct bene fubqualibet
maiori ; & qaando dicitur , illi gradus funt eiaf-r
dem rationis, concedo ; fcd propter hoc non fc-
quitur , qu6d fi rcmiflb vno gradu , maneat for-
ma fubftantialis ignis , quodetiam remiftb alio>
mancat : verum eft tamcn,qu6d fi ille,qui fccun-
dh rcmittitur, fuiftct primb rcmiflus, primo ma-
nente gradu>adhuc ftaret formaignis ficut priius.
,Ad fecundum, concedo confcquens ; quod
mixtum non eft ^ fubftantialitet mixtum , ex eo
quod in eo mancant formae fubftantiales ele-
mentorum ; fed ex co, qu6d determioet fibi
quamlibet primacum qualitatum in gradu cir-
cafummum.

Ad tertiufn , negatur antecedehs. Ad proba-
tionem dico , quod proprise paffioncs g elcmcn-
torum non funt CAlefacere , &c frigefacere , abfolu-
te loquendo ; fcd propria jpaffio ignis eft inten-
fiffimc calefaccrc ; aqu« fummc frigefacerc , &
ita de aliis. Ad authoritatem CommcntatorR in
propofito non cft credcndum fibi,quia alibi con-
tradicit.

Contra fecundam & tettiam conclufiones ob~
iicitur , quia aliquod fubledum fubit6, & totum
fimul alteratur : igitur per aliquod fubicdum to-
tura fimul poteft introduci forma fubftantialis.
Tcnct conrequentia : quia alterationem confc'-
quitur gencratio , & corruptio fubftantialis. Et
antccedcns probatur per Ariftottlcm in lib. de
Senfu,& Senfato.

Sccundd ,quiaaliqua cft gcneratio abintrin-
feco:crgo, &c. Antccedcns probatur in illis,
qua; gcnerancur ex fcmine : quia in feminc eft
virtus generatiua,quae vocatur feminalis virtus.
Tcrti6,patct pcr Ariflotclcm i.Mctcororu,qui
ponic,qu6d gencratio feminalis fitab intrinfeco.
Refpondetur,ad primum negatur anteccdens;
videlicet,qu6d aliquod fubicdum altcrctur fu-
bit6,&totum fimul ; fed Ariftotcles intclligit,
qu6d in alteratione fubicfki ab cxtrinfeco non
eft fucceffio fecundum partes approximatas aequc
agcnti.

Ad fecundum , &, tcrtium fimilicer , dicicur
quod aliqua gcncratio fit ab intrinfeco ; fed illud
principiom intrinfecum non fufficit adgencran-
dum fine adiutorio principij extrinftci ; vt vir-
tus infemincnon fufficit ad produccndum foe-
tum finecalorcextrinfeco matris ;& illud prin-
cipium extrinfccum plus iuuat in vna.partc,qu^m
in alia ; & ide6 dicit Ariftoteles de Partibus ani-
malium , qu6d cor fnter partes animalis , prifti6
viuit,& vltim6 corrumpitur.

Ad rationes principales. Ad primam negatur
maiorr.Sed Commcntator ponflis eam ficintclli-
git,non quod Cn fimplicicer indiuifibilis,fed cum
addicionc>fciIicec indiuifibilis fecundum ratio-

lo.

CtnerMtUf»'
tiftttfidtrari
dHflititm.

Jn gtntrMif
ne ftttfi re-
ptrtri trifltM
fucctfttr

ncs forms : quia in mutatione fubftantiali noil
prouenit fucccffio per huiufmodi gradus.

Ad fccundam , ncgatur maior : qiaia pcr idcm 9»
probarctur , qu6d altcraiio circt fubita : quia cft
murario inrcr album .. & non album , intcr quae
non cadit racdlum.

Ad tertiam , conceditur antecedens in rcbus
pcrraanentibus ; & negatut confequeniia : quia
licct fit dare primum inftans effe rei pcrmancntis,
tamcn res illa priiis acquircbatur per partem an^
te partem.

Ad quartam,negatur antecedens ; fed bcnc eft
dafe minimum potens pcr fe fubfiftcrc longo
tempore,& hoc diccbaturfnper primum.

Ad quintam , dico quod licet fubftantia non
fufcipiat magis , & rainus , necfubftantie fit ali-
qjufd contrarium; attamcn in mutationc fubftan-
tiali prouenit fucceffio propter partes fubicfl:i,K-
cct non propter gradus forraa.

ANNOTATIONES.

■^ k D/i4hfiantiam pote/i Mjfgftari fiiccejfio protte-
JLjLrtire tripliciter. Nota , qu6d generatiopo-
teft duplicitet confiderari : vno modo pro alte-
rationc praeuiadifponentc fubicdlpra ad forma:
fubftantiaIisfuf<;eptionem,atque itacft motus
propric diAus.Alio modo pro introdu&ione for-
mae fubftantiaUs in matcria;& fic non cft rootus,
fcd fubita mutatioi& codcm modo potcft dici dc
corruptione.

Nota fecund6 , quod in gcncrationibus fub-
ftantiarumpotcftrepcriritriplcx fucccffio. Pri-
ma cft in qualitatibus formae corrumpcndae. Se-
cunda in gencratione alicuius compofiti ex di-
uetfis membris , in animali enim prius gcncra-
turcor,qukm aliamembra min6s principalia.
Tertia , quando fotma fubftafttialis pri^s intro-
ducitur in partc propinqua agcnri , quam fcmo-
ta ; & hoc modo quaedam fnnt forma; fubftan-
tiales,quae partibiliter acquiruntur, fic qu6d
vna pars prius acquiritur, qu<imalia ; ficut patec
in generationc ignis in materiaacris : nam quan-
do cx aerc genc^atur ignis ; prim6 inducitur for-
ma ignis in vna parte matcria: , deindc in alia, &
fic fucccffiue : nam in illa parte matcria: prim6
inducitur forma ignis , quae prius difponitur ad
fufccptionem formae , & quae eft ad formam ig-
nis magis difpofita ; illa autem pars , quz eft pro-
pinquior igni generanti , prius naturalitcr dif-
ponttur , qu^m pars remotior , atqus adc6 inil-
la prius naturaliter introducitur forma ignis.Hoc
tamen non obftante , qiiaelibet eius pars acqui-
ritur in inftanti , & ideo licct aliquz gcneratio-
nes , vel corruptiones fubftantiales poffint fie-
ri fucceffiuc , modo praeexpofito , tamen proptcr
hoc non funt motus proprii diAi , co qu6d non
funt dc fubicdo in fubiedtam , vel ab affirnna-
to in affirmatum;cum nullum fit indiuiduum
demonftratum fub vtrifque terminis eiufdcm
motus : & ha:cannotatio facitetiamprofecunda
conclufione.

b In mutatione ad fit^fhmiof» non pronenit fiiC' II*
ceJfieproptergraJtuformt. Nota , qu6d inter Phi-
lofophos dubium cft dc formis Tubftantialibus,
vtrum poffint intcndi , vel reraitti : nam Com-
mcntator fuftinct , qu6d faltem formae fub-
ftantialcs impcrfedae , ficut funt forma; clc-
mentorum , polfunt ben^ intcndi , & rcmit-
ti. Alij vcr6 luftinent hoc idcm in aliis formis.
-— -• vt

Qu^ftio II,

317

Vt Canonicus f.Phyfic. qusftione i.arckulo 1.
Sc TaYcirctus in Prardicamentis, cap.de Subftan-
tia, 8c altj Scbtiftz, immo Scotus ipfe dc hoc co-
piosc dirpucat 8.Metaph.9.Vndc quidam moder-
nus , fcilicetLudouicus Lemofius in Commen-
tariis fuper librum primumde morbis medendis
Galeni jquacft.y.tcnet hanc conclufionem.Gcnc-
ratio fic in tempore, & non inftanci j cuius rcnfus
eft, fomia fubftantialis acquiritur,autdeperditur
fucceftu temporis,habetque quofdam gradus,qui
fucccfliue acquiruntur ficut qualitates , qua: per
tnocum acquiruntur.

Probacur hzc fcntentia primo cx Ariftotele
lib.4. Phyfic.cap. 14. dicencc, omnis mutatio. ih
qua cadit'comparatio ccleritaris,aut tarditatis,fit
intcmpore; (cd in generatione cadit huiufmodi
coparatioex eode Ariftotele 7.Phyf.c^..ergo,&c.

Secundo , probatur e» 6. Phyf. cap. j.& 6. vbi
Ariftoteles demonftrans motus diuifibilitatem,
oftendit diuifioncm nominatim in generationc,
Cc corruptionc rationc temporis , in quo fiunt:
ergo gencratio,& corruptio in temporefiunt.
It. Tertio, probaturex Ariftotelc lib.i.dc Gcne»

ratione animalium , capit. j. vbi dicit , quod
partes animae non fimul acquiruntur , fed pri-
m6 pars vegetatiua , dcinde fenfitiua , & dc-
mum rationalis : crgo hominis geneiatio fit
acquirendo fuccefliue formam propriam.

Quarto probatur,fi forma fubftancialis nonac-
quiracur fuccefliue , non fiet mutatio ad formam
lubftantialcm nifi pcr accidens ; & pcr confc-
qucns generatio non crit routatio per fcjhoc au-
tem eft contra Ariftotclem in j. Phylic. cap. 1 . Et
requcIaprobatur,non fii mucatio per fead illam
rem , ad quam fluxus antecedens terminum«</
^Mgm primo , & per fe non pcrtinct } fed nulla al-
teratio potcft primo , & per fepertinere ad for-
mam fubftantialem , fed ad qualitatem eft omnij
alteratio primo , & per fc : ergo fi vniuerfus flu-
xusantecedensformam fubftantialcm eft tantum
alteratio j talis fluxus antecedens formam fub-
flantialem non pertinet primo , & per fc, ad for-
mam fubftantialem ; & per cdnfequens pertine-
bit per accidens ad talem formam , atque adco
ad illam non crit mutatio pcr fe,fcd per acciden,s.

Vltimo prob«ur,Ariftotclcs lib. i.de Gcnera-
tione,cap. 4. docet differre generationem ab
alterationc in hoc , quod in altcrationc manet
fubicAum fenfibile , & idem mutatur in fuis ef-
fcdlibus , in generatione autem , prdeparationc
fcilicct matetia:,qu£ formam fubftantialem an-
tecedit, non permanet fubiedum fenfibile idem,
fed necelTarium eft corrumpi i fed illa przparatio
matcriz, quz in tempore fit,eft generatio,& non
altcratio : ergo gencratio fit in tcmpore. Minor
probatur : quando ex femine fit animal , neccfTc
eft corrumpatur femen in aliam rem : ergo illa
matacio feminis non eft altcratio , fed generatio
rcfpcAu formz fubftantialis, qiiz acquiritur. Et
quod illa przparatio materiz non fitaltetatio,
fed gencratio,inde patet,quiaquando natura ali-
quid gencrat,aut intendit gcnerarc formam fub-
ftantialcm,aut non:fi intcndit ; ergo dato , quod
przparatio matcriz fit altcratio,imprudcnter fa-
cit, fiquidem tantum quzritmutationcs,cxqui*
bus prim(S, &per fe formz accidcntalcs emerge-
rc pofnnt,ex quibus forma fubftancialis non pof-
fit nifi per accidens nafci.
Ij. Ex his elicit, quod mutatio , qua difponi-

tur materia ad formam fubftantialcra > cfl ge-
Scotioper. Tom. II.

nentio fimpliciter , habcnS propter fc termino
formam fubftantialem. Sccundo, elicit mutatio-
ncm illam inftantaneam, qua forma fubftr.ntiali$
in matcriam introducitur , fiue incrodu(fiioiicin
ipfius formz,dici porius vltimum gcneratuni ef-
fc,quam gcnerationcm, ficut in fine motus dici-
turmutatumefle. Etficontra illum obiicias cx
oftauo Metaph. capitulo tettio , retum cflentias
in indiuifibili confiftere ficuti numerum,cuifi
addas vnitatcm, vel demas, fpeciem varias ; fi er-
go rci fubftantia ficret fucccfliuc , illi aliquid ad-
dcretur,& non confiftcret in indiuifibili.Refpon-
det,in hoc efle verum,rerum cfleniias in indiuifi-
bili pofitas efle, quod fcilicet, neque vnus homo
cft magis homo.quam altcr,ncque vna albcdo,eft
magis albcdd.quam altcrajfi tamen magis,& mi-
nus dicat plurcs , feu pauciorcs habere numeros,
tunc non confiftunt in indiuifibili,non folijm ac-
cidcmia , fed & fubftantis . verbi gratia , homo
in primo menie fuz gencrationis cftminus ho-
mo , quam in fecundo , & in quarto eft magis,
quam in tertio. Vnde diftinguit intcr acquircre
f<)rmam,&gcnerationcm : formaenim,inquit,irt
inftanti acquiritur,genetatio vero in tcmpore, &
fucccfliue fit.

Oppofita fentcntia eft dodlrinaPeripatetica, i^^
&communis inomnifchola dodidimorum vi-
rotum , fciliccc , quod generacip fit mucacio in*
ftancanea, & non fuccefliua. Et probatur ex Ari-
ftocele in ifto j.text.8.& 9. vbi djcit,qu6d impof-
fibilecft', qu6d generatio , & corruptio fint mo-
tus , fed funt mutationes:quia fecundum contra-
didioiiem fiunt,fcilicet cx non fubiedo in fubie-
6hjm:cx qua authoritate fic arguiiur : Impoflibi-
le eft quod generatio fit motus , ergo iropoflibilo
eft,qu6d fit id, quod cft dc eflcnria motus ; fcd de
ratione &efrencia mocuseftfuccefEo : ergo im-
poflxbile eft, qu6d gcneracio fic fuccefliua. Reftat
modp raciones eius diluere.

Ad auchoritatcm7.Phyf.c.4.tcx.H-*t>i Arifto-
teles compararin vclocitatc,& tarditate,&c. Di-
co,qu6d gencratio dupliciter accipi potcft.Primd
modo propriiflimc, pro acquifitionc fcilicet for-
mz fubftantialis,& ficciim fit inftantanca muta-
tio,vna non eft velocior alia. Secundo modo,pro
alteracione przuia ad gencrationem fimul cum
gcnerationc : & in hoc fenfu accipit Ariftotcles,
velocius enim generatur mafculus,quam fcemina
in hominibus , nam homo gencratur 40 diebus,
fcemina ver6 60. propcer maiorem calorem in
mafculo , & id ipfum apparet in aliis feminibus
arborum, quia propcer diuerfas cemperies pocefl
huiufmodi przuia alteracio vclociiis fieri , & fic
fubftancialis forma cicius incroduci.

Ad fecundam auchoricaccm 6. Phyfic. cap. 6. ly.
tcxc.f 9. quz clariias vidccurloquicontra nos.Sic
cnim aic Ariftocelcs : Necejfe eft id, ^uodftt ,failHm
ejfey&id ^HodfaSlum eft,neceffeeftfieripriits. & air,
/emperenim eft ipfi corrumpicorruptum efte priiuyip/o
autem corrHptum effe corrumpi. Refpondetur fecun-
diam S.Thomam,Tolctum,& alios,qu6d Arifto-
teles accipit hic gencrationem pro przuiis muta-
tionibus,& alterationibus, quz continuatur cum
gencratione ; Scoius vet6 ibidem dicit , quod in
gcnetationeformzfubftantialis non cftfuccef-
fio,fecandiim gradus formz;fcd folum fccundum
partcs quantitatiuas fubicdi : quia prius in vna
partc fubiedi iniroducitur forma, quam in alia,
& eodcm modo cxponit illud dc 7.Phyfic.

Fofrccctiamdici,notando verba AriftoccliSi
D d 5 quc

?i8

Lib. V. Phyficorum

i^.

17-

jtlile eJlJu
ftix.

tiens Jup 'ifi-
ter fumifof-
funt.

cjune ibi in6.inrerponir,fcilicet,quaccHnqiicdiui-
/xailia , & continna funt , vr alia C\x. conlidcratio
gcnerationis fubftanrix in homogeneis , & ulia
in heterogcneis ; in illis id quod gcneratur,rcm-
pore, quo forma extcndirur per mareriam, fecun-
dum eandem rarionem generarum eft fccundum
parrcm ; & fic quando forma igniscxrcndirur per
matcriam ante qucmliber igncm gcnitum , gene-
rabarur ignis,& anrequodlibcr^rwtfr^rjerar ignis
gcniru* arrcntafucceffione pcncs parres quanri-
ratiuas matcrise. In hererogcncis aurcm fccus:
quia fccundum partcs gencrarur : prius enim ge-
ncratur cor , quara caetcrae parrcs , & fic in iftis
partibus , ctim non fint infinira: , aliqua prius ge-
nerarur , anrcquam nuUa gcncrabarur. Scd ni-
hilominus diccndum eft , quod fcmpcr prsccdit
alrcratioquamlibcc cciam partialem generatio-
nem , & fic accipicndo gcneracionem , eft diuifi-
bilis , non aucemaccepca pro ipfa formae incro-
ductionc : quamuis cnim excrinfcccaltcratio non
tcrmincrur ad iubftantiam, fed ad qualicacem,fa-
tis eft quod excrinfecc rerminerur ad illam,vc no-
mine gencrarionis poriarur.

Ad aurhoriratcm dc Generatione animalium,
refpondecur , quod generacio animalis cocalis fic
praeccdencibus parrialibus generacionibus par-
tium hccerogenearum, quac quidem,vc fuprk di-
cebamus,fuas habenc partiales fonnas fubftantia^
les miftionis : qualibet aiuem illaruiii in inftanti
introducitur in marcria priiis difpofita per alre-
rationeiti, atque ita nunquam datur, quod gene-
ratio fic fncceinua.

Ad racioncm refpondccur, conccdendo qu6d
prim6 & per fe alteracio nonhabetpro cermi-
nn formam fubftancialem,fedaccidcncalem;con-
cedcndoetiam , quod vniuerfus fluxus fucccffi-
uus anteccdens formam fiibftancialcm , cft tan-
tiim alcetacio ; non camcn inde fequicur , qu6d
pcraccidens acquiratur forma fubftancialis. Sc-
queretur quidcm , fi nuUa alia ciTcr murario pcr
ie ad formam fubftantialcm,& hoc fibi rciia-
bar probandum ; cft tamcn mutatio per fe ad il-
lam,vidclicer g^ncratio , quae eft mucacio inftan-
canea,pcr quam acquiricur per fe forma fub-
ftancialis.

Ad vltimam rationcm , rcfpondetur quod il-
la pr^paratio materia; eft alteratio , & quidem
natura per alrerationem inrrinfecc non intendit
formam fubftantialem , fed accidenralcm ; per
generatioiicm autem per fc inrendir farmam
uibilantialem : pracmittir autem illas difpofirio-
nes pcr accidcns , vt rantum difponat matcriam,
quadifpofira.pofljt inrroducere formam.Si enim
agens naturalc difpofitam inueniret materiam,
prius produccret formam fubftantialein , & fic
ignis prius igriiret,quam calcfaccrer.
^ NiiUit tjualitM conueniens , & nMitr/ilis aglt in
prcpmimfabieEittm. Nota prim6, quod duplex cft
aftio : quacdam cft vniuoca, & quxdam cft aequi-
uoca. Adio vniuoca clV, qua agens producit for-
mam fibi fimilem in fpecic, cuni forma fua, qua
agit:vt ciim homo gencrat horninem, &calidum
generac calidum. AQi\o vero aequiuoca eft , qua
agcns gencrar formam fpccifice diftindam a for-
ma,pcrqnamagir.

Nota fecund6,qu6d agens, & patiens poflunt
bifariam fumi : vno modo formalircr , &: fic non
folum funr diilimilia fpccie, fed eti.ungencre;
&: hocmodo noninrelligir Philofoph.i. dc Gc-
iicrationc, quando dicit , quod agcns,& paticns

Aliquid ditit
tur tff* in «-
SutrifUdttr.

fiib eodcm gcncre rcponuntur , quia funt con-
traria. Alio modo poirunt fumi pro matcriali,
fcu pro dcnominatis : & fic ca differre fpccie po-
teftinrclligi dupliciter vno modo fpcciceHen-
tiali , ficut homo , & equus : & hoc modo non
oportet quod diffcrant fpccie. Sccundo modo,
fpccic accidentali , vtcorpus calidum , & corpus
frigidum.Terti6,quia funt diflimilia in gradibus
ciufdem fpcciei, vt corpus habens crcs gradus, &
corpus habcns fcx:taliaenim quodammod6 con-
crarianrur , quia vnum fc habct , vt magis pcrfe-
6bum,quam aliud.

Nota terti6, qu6d non eft inconueniens ali- l8.

qua clle fimilia fecundum aliquas qualitatesi
& diflimilia fccundum alias. Ide6,Oim quacri-
tur, vcrum qualicasfimilis agatinaliatn quali-
tatcm fibi fimilem , vcl vtrirm fubiedum alicui
fimile , agar in fuum fimile fecundum fuam qua-
lirarem , fccundum quam eft ei fimile : non de-
bct intclligi , qu6d fecundiim qualicatcm diflfi-
milcmfiat adio . dehoc cnim non cftdubium,
fcd fuppofito,qu6daliquac fint diflimilcs, & alis
fimiles;qua?ritur vtrum adio fiat fecundiim qua-
litates fimiles.

Nota quarto , quod agcns naturale agit in
quantum eft in adu. Quod triplicitcr intcUigi
poteft. Prim6 in adu formati,vt quando id quod
rormaliter eft calidum , calefacit. Sccundo mo-
do , virrualiter , vt quando aliquid habct virtu-
tem ad produccndum id , quod formalircr non
habet , vt Sol virtualiter cft calidus , quia potcft
produccre calorcm , quo formalircr carcr. Ter-
tio modo dicitur aliquid in a6bu eminenriae, quo
pado Deus continct^nnia , nullaque eft perfc-
<^io in creatis,qux cmincntius non fit in Deo,

Nota quint6,qu6d multis modis contingit
agcre. Primo modo id dicirur agere , quod nio-
uet localitcr. Sccund6, quod generat, & corrum-
pit. Terti6 , quod altcrat fecundum qualitatcs
ienfibilcs fiuc primas,fiuc fecHndas.Quart6,quod
augct,feu mquet motu augmentationis. Vltimd,
quod fecundijm animam operatur ; fentiendo , &
intelligendo.

Nota fext6 , aliquid poflc triplicitcr moueri,
& mouere, fcilicet , pcr accidcns , per parrcm, &
fccundum fe totum ,quae diuifio in fuperioribus
cxpofitaeft.

Ex his dico prim6,qu6d in motu locali ali-
quid potcft fe mouerc per accidcns , pcr pariem,
& fecnndum fetotum.Per accidens,patet deani-
ma,quia in animalibus mou$t fc pcr accidens,
dum mouet pcr fe corpus : de fccundo , parct de
animalibus , qua: dicuntur mouere fe ipfa fccun-
diimanimam tanquam pcrpartem, quamouet
corpus : rcrcio , patct de^raui , & leui , quje fe-
cundum fc rotum mouenrur a fcipfis ; vt docet
Scorus in i.Senr.dift.i.q.io.

Dico fecund6,in gcncrationc nihil fe pcr acci- * O-
dens , aut fecundiim fe totum gcncrat , quamuis
pcr partes fc gcnercr. Prima pars probarur:quia
gcnerationcacquiritur fimplicitcr^ , & quod
gcnerat dcbet haberc cflc fin)plicitcr,niliil au-
tcm potcft edc , & non clTe fimplicirer. Secun-
da parsp.irct in nutritionc, qua; dicitur partia-
lis gcncratio.Idcm dc corruptione dicendum cft;
nihii cnim poteft agcre pcr fe, & dircde in fc ip-
fum , aftionc corruptiua j fcd benc per accidcns,
& graria parris.

Dico tcrri6,qu6d idem potcft fc ipfum per ac-
cidens alterare : quia videlicet , alterat per feid,

ad

19.

j4£er* muhi'

fariam f»»'
tmgit.

Qu^flio I T*

ad cuius alteracionem alceracur. Hoc paccc iii
anima , quz dum corpus alcefat calefacieiido , &
infrigidando.per accidcns ipla altcracur.

Dico quarco , quod idem fecundum fe cocum
non alrerat fc ipfum : idem cnim prorfus non ca-
iefacic , & calefic : quia , quod alcerat , debec ha-
bcre formam adtu , & quod alceracur , debet ca-
rere illa j fed impoflibile ell , quod idem fic ha-
fceat , & non habcat eandcm formara. Opjx>fi-
tum huius conclufionis quibufdam probabilifli-
mum videcur, arque eciammihi ; quia fatis eft
haberc calorem : verbi gratia, virtualiccr.carcre-
que illo formalicer , atquc itaipfum totum calc-
ficri a fe toto.
1 1 . Dico quinto , quod fimilc poteft agcrc in fibi

fimile fccundum aliam qualiratcm fibi diflimi-
lc,vclin fpecie,vel in gradu intenfionis,idem<a-
mcn no poceftagercin fibi fimilc fecundum gra-
dum,& qualitatem fibi fimilem,& hoc loquendo
dcadlionc propric dida & reali , quac eft fecun-
dum qualitates primas contrarias , & ctiam lo-
quendo de adionc dircfta-, & non reflcxa : & in
hoc fcnfu incclligicur conclufio Scoci.

Dico fexco ; inaugmentatione idcm fc auget
fccundum partcm : quia anima auget , & vircus
augmcncaciua , & corpus augctur. Poteft, etiam
dici , quod idcm fccundiim lctotum augctur , id
cft, fccundumomncs fuas parter formales : fcili-
cct, quia in omnibus cft virtus augcndi,& recc-
ptiua augmenti.

Dico leptimo , quod idem potcft agere in (e
ipfum adione perfediua,& direda, & de perfe:
nam intelleAus in fe ipfo producic adtum intcl-
ligendi,&voluntas adlum volcndi.
11, CorrHptto vnim efi genertitio tiiteriiu, Nora

Gentratio v- primo , quod gcncratio fubftantialis eft forma
nitu quomo- fubftantialis genita,& corruptio fubftantialis eft
tt^ nltnUu ^°'^'"^ fubftantialis,quae corrumpiturjmodo non
cft pofllbile materiam cfle finc formafubftantia-
li , atquc adco recedentc vnaforma fubftanciali,
necefle eft aliam produci : nam duae format nc-
qucunt eandem informare maceriam : igicur
quando vnaforma acquiricur , alia deperdicur.
Vndc fequicur.quod corrupcio vnius forma:, al-
terius eftgencracio,Iicct non femper e contra.
Primum patec:quia fi vni formaamareriacxpul-
sa,alia non generarecur,& introducerccur,manc-
rec raaceria fine forma , quod eft naturaliccr im-
pofllbile. Sccundum probacur : quiaquando ho-
mo moricur , introducitur in materia forma ca-
daueris,& taracn non corrumpitur forma homi-
nis, fcilicct anima racionalis , quia incorrupcibi-
lis,& imraortalis eft.

Nota fecundo , quod in hac propoficionc,
genertttio vnitu efi corruptio alteriw, poceft efTe du-
plex praedicacio , fcilicec formalis , icavc propo-
ficio fignificct illud e(Te, proquo fupponit fubie-
ftum , & pro quo fupponit pra^dicatum : & prae-
dicitio confecutiua , icavc propoficio fignificec
illud, pro quo fupponic uibiedlum, fequi ad
illud pro quo fupponit prsdicacum. In primo
fenfu ha:c propofitio negaciua cft vera , nuUa ge-
neratio vniui efi corruptio alteritu. Et in fecundo
fenfu generacio fubftancialis vnius eft vniuerfa-
licer corrupcio alcorius , fcilicct confecutiuc , &
concomitanter,quia oportet quod generationcra
fubftantialem concoraitetur corruptio , & opor-
tct corrupcionem fubftancialem gencracioncm
fequi. Nam fi qnando corrumpitur forma fub-
ftancialis,quam nunc habec maccria, non gencra-

319

re ur alia, talis raateria maneret fine forma fub-
ftantiali : & fi quando gencracur forma rr.bftan-
cialis in inaceria, forma fubftatialis non conupe-
recur,fub qua modo eft,elTcnc fimul plures forniae
fubftanciales in maccria,quod eft impoflibilc. Vi-
de Scocum in i.d. 1 .q. j .ad certium principale;

Ex hocfequicur, in fencencia Arjftocelis ge-
neraciones eflTe pcrpccuas , quia dara quacumquc
generationc, fuit praccedens corruptio ; & per
confequcns iam aliud prim6 genitum , & alia
prior generario,& fic in infinicum : &.fimilitcr in
poftcrum quaralibeccorrupcionera fubfecucur.:m
cfle generacionem in perpecuum,adc6que fecun-
dum eius opinionem non cft dabilis pcima , nec
vltimagcncratio.

Nota terti6,quod in accidentibus non cft pro-
poficio Tniucrfalitcr vcra. Nam duplicia funt ac-
cidencia; quaedamcnim-func accidencia fuecjcf-
fiua , ficut funt mocus , & tcmpus , quorum efe
confiftit incominuo ficri aliud,& aliud. AUa
funt acciderKianaturz permancncis; & iftorum
qua:dam non habent concrarium , ficut lux , vi-
fio , adus intelligcndi , & multa talia. Qunrdara
funt, qua; babcnt contrarium, vt fanicas , &
xgritqdo , albedo , & nigredo, dulcedo, & ama-
ritudo , &c. & hsc func duplicia : nam qusdain
func a quibus fubiecSlum non poccft dcnudari}
alia vero funt a quorpm vtroquc poceft fubic-
dum dcngdari.

Ex hoc,dico primo quod loquendo deaccidcn-
tibus , ficuc ejje calium eft in continuo jJfW, ita &
in continuo cemanpi ; & ita videcur quod in cali-
bus idem funt ejfe ,fieri , & ctrrumpi ; acqueica ve-
rum eft, quod in eis gcncracio fic corrupcio ; ncc
tamen in eis verum eft in praedicacione formalij
quod gCDcracio vnius ficcorruptio alterius:im-
m6gencratio vnius cft corruptio eiufdem , Cum
in talibus vniuerfalitcr generatio vnius fit cor-
ruptio altcrius concomitanter.quianoncftdabi-
lcprimum,aut vltimura in ipfis.

Dico fecund6,qu6d in accidcntibus perma-
nentibus , qu« non habenc concrarium , non ert
nccefle qu6d generatio vnius fic corrupcio alcc-
rius , vt produftio luminis nullius eft corrupcio.

Dico ccrci6, qu6d in accidcncibus, a quorum
vtroquc poccft fubiccftum denudari ( icaque ncu-
trum neque eius medium ncccfle ineft fubiedoj
vc fcicncia,& error ) generacio vnius non eft cor-
ruptioalterius,poteft horao efle ncque fic fciens,
neque fic ignorans,ncque aliquo medio modo fc
habcns , conflato ex his extremis : atquc adco
quando fit fciens non corrumpitur aliud.

Dico quart6,qu6din accidentibus habcntibus
contrarium,a quibus fubiedlum non poteft denu-
dari, gcneratio vnius cft corruptio alterius , & c
contra;vtgcnitsl fanitatc,corrumpitur a;gritudo,
& c concra, & ad generarione albedinis fequicur
corrupcio nigredinis , vel alicuius mcdij coloris.

Dico quinc6,qu6d in generacione acciden»
tium , quando comproducuntur fimul cum fub-
ftantia , tunc quia ad generationem mixti genc-
rantur , eorum generatio nullius eft corruptio;
vtquando cum mixto producuntur colorcs , &
odorcs. Ex didis colligcre licet , quare quzdam
dicantur fimpliciter generari,aut corrumpijquae-
dam ver6 fecundiim ^id , quia fecund^m om-
nes , morus dcnominantur Ji rermino , & tcrmi-
norum quidam funt fubftantiac , quidam acci-
dcntia ; fubftantis autcm funt fimpKciter cntia;
idco carum produdlio cft fimpliciccr gcncracio;
D d 4 acci

1 f.

Stcun iitin A-
riflite!tm wii
dutnr fritniti
r.te vltiin»
Itnertuiii

Atciilentit
funt in dupll-
ci diftrtntiMi

14.

If.

t6>

»7-

Mlxtio juo-
modofiat.

3io

acci Jcntia vero funt cntia fccundiim quid , idco
eorum gcncratio cft fccundum quid. Obfcrua
tameii ex Scoto in i. dift. 5. qnaEft.,6.qu6d acci-
dens cft terminus mutationis,& alterationis^non
tamcn produdionis : & ratio cft , quia mutatio
cft pcrfemutabilis , &c alteratio cftper fe alte-
rabiiis , &: motus mobilis : illud autcm proprie
alteratur, & mutatur, quod de non tali fit ta-
Jc ; vt quod dc non albo, fit albnm : forma ergo,
quafit rale,non mutatur,fed fubie<5tum ; ipfa
vero forma cft terminus mutationis , produ^io
autem cft folius termini , qui pcr produdioncm
acquiritur. Cum crgo forma non habcat proprie
ejpy Tcd fit illud, quo compofitum habet ^: igi-
tur ipfa non dicitur produci , ncquc tcrminus
produdionisj fcd tantiim compofitum, quod ha-
bet ejfe per produdiionem : & hoc dc rigorc , &
propric loqucndo.

* Sed Jicremittendo ^efi deHenire ad vnarn calieU-
tatem itaparnam , &c. Nota , quod corpora noti
viucntia,vii corruptionis, tcrminantur termi-
nis extrinfccis in qualitatibus:quia alias res fub-
ftantialcs dcfinercnt efle pct vltirau fui eJfe,qaod
cft abfurdum. Corrurapatur cnim , vcrbi gratii,
acr pcr diminutionem humidkatis jnon dabitur
minima humiditas , qua fit miniraura tcmpera-
mentum , fub quo acr conferuari poteft , quia
tunc talis miniraa hiimiditas eftet vltimum ejje
acris, fi amplius diminuatur talis humiditas :cric
cnim vcrum diccre , nnnc efi minima hHmidit/u , &
foflhoc non erit : SciimiUtei , nnnc efi aer , & pofi-
hac non erit: quod cft definerc cflc pcr vltimum
fui ejfe , quod non eft dicendum : datur ergo ma-
Ximahumiditas fub quanonacrconfcruatur, vc
fic via corruptionis tcrmineturacr , & rcliqua
corpora viuentia tcrminis cxtrinfecis » qudd cft
dcfincre eflepcrprimum nonelIc,illud inftans
enim medium tranfmutationis,quod eft primum
cflc rci, quK gcneratur , cft primum non elle rei,
qua: corrumpitur. Haec funtdifFufius expiicatain
prirao huius, in annotationibusqusft. 11. & 1 3.
vidc ibi,

^ Mixtum non efi Jiibflantialiter mixtum ex eo,
8cc4 Nota , quod Auiccnna opinatus eft clcmen-
ta formaliter mancrC in mixto , quamuis diuifa
in minutiffimas partcs,qualitates tamen elemcn-
torum funt in ipfo mixto remiflie, & tcmperacz.
Quam fentcntiam fccuti funt Albertus magnus
tradl. 6. cap. j. landunus 4. Phyfic. qusftione 4.
& alij , qui diuerfimode eam explicant, vt vide e
cft apud Toletum , de Gcnerationc , lib. 2. Ean-
dcra fentcntiam defendit Aucrroes , qui ab Aui-
ccnna difFcrt in boc , quod putat formas clethen-
torum fubftantiales rcmitti , & intendi pofTc,
ficut & qualitates :quareconfiteturelementa in
mixto formaliter roanerc,eorura auiem formae
funt remifli.

Scotus vcro in i.diftin(5l.i5.qua:ft.i.ficcxpli-
cat mixtioncm, &modum,quo clcmenta funt
in mixto ; dicitquc quod in omni gcnere cft in-
uenire medium , quod cum cxtremis conueniat,
vtin coloribus rubor inter albcdincm , &c nigrc-
dincm ; non quidera talitcri,qu6d albedo & ni-
g^^cdo fint partes aiSluales raboris ; quia rubor cft
fimplex quaUtas ficut albcdo, atque ita ifta com-
pofitio non cft nifi conuenientia naturalis mcdij
cum cxtrcmis,nonextremi ad cxtrennim:itafimi-
liter forrna mixti dicitnr continere elcmento-
rum formas : non quia illas contincat ad:u,fed
quianacuraliterhabct ccnuenientiam cum iliis.

Lib. V. Phyficorum

Secundo , hoc ipfum cxplicac Ariftoceles , dicit
formammixticircpcrfedliorem formis clcmen-
lorum;omne autcm imperfedum continetur vit-
tualitcr in luo pcrfediori ; form* crgo clemcn-
torum contincntur virtualiter in fonna mixti!
ficut enira forraa anima: vcgctatiujc, & fcnfitiu*
cminentcr, & virtualiter continentur in intellc-
Aiua,talitcrqu6d irltellcAiuacxcrccatopcratio-
nes aliarum ; itactiam formac elcmentorum funt
virtiulitcrin forma mixti quia habet opetatio-
nes confimiles opcrationibus elementorum;ide6
poftquara Ariftotelcs dixit quod clemcnca ma-
ncnc in mixto,fubiunxic; faluatur cnira virtus
eorura : quia virtutes clemcntorum funt virtua-
litcr in forma mixti. Hzc fcntentia Scoti eft ec-
iamD.Thoraa: iib.i.de Gencrac.cexc.94.& i.part.
quxft.76.art.4. quara fccuti func i£gidius, Marfi-
Iius,& Albcrcus de Saxonia.

Obferua tamcn,qu6d cft difcrimen inter Tho- X ?.
miftas ,&Scotum ,an difpofitio qualitatiuaad
mixti formam neccflaria , ( quam vocant tcm-
pericra , feu complcxioncm ) fit forma com-
pofita, vidclicct quatuor qualitates clcmcnto-
rum ad cempcrkem reda6ta:,an vnica fimplex qua-
litas cx iilis rcfultans , aliaquc quatuor cminen-
ter continens . & ab ipfis diftinda , vt rubedo,
qua; eft diftinda qualitas ab albcdine , & nigte-
dine , quas quodammodo continec. Nam Tho-
miftx airet unt , quod tempcries illa cftcombina-
tio quatuor qualitatum primarum,ita fcilicct,
quod quaiuor qualitatci elementoium fint for-
maliter in mixto , quamuis tcmpcratz, & remif-
fa:. £t hxc fententia partitur in duas ; nam qui-
dam eorum airerunt, quod qualitates ezdcm nu-
mercqua: crant in clemcntis cumcorum formis,
corrupta: funt, alixquc eiufdem fpecici inmixto
cum eius forma introdu<5lac. Huius fcntentiai eft
lauellus. Alij autcm, vt Marfilius,& Tolecus,ce-
ncnc qu6d ipfzmet qualitates quae crant in »"»^'»
clcnientis , poftea mancnt in mixto , quarauis
in gtadu remiiTo , itavt tcmpciics illa fic corapo-
fica cx quatuor qualitatibus rcraiills.

Scotus vcr6 in i.diftii j.quffft.i.aflcrittcmpe- x^,
ramcntum cfle vnam fimplicem qualitatem, qux
virtualiter , & emincnter contincc quacuor pri-
mas qualitatcs ; & qu6d ipfae primae qualitaces
non formalitcr , fed virtualitcr cantiim ma-
nent in raixto. Ex his intelligcrc facilc potps,
quomodo mixtum detcrminat fibi quamlibcc
primatum qualitatum citrafummum > vchic di-
cit Scotus.

g Propria pajfwnet elementorum non fitnt cale-
facere , &c. Nota , quod hacc rcfponfio non eft
vera, nccadaures Do(5loris:noncftquidcm ve-
ra , quia gradus non variat rationem formae ; cr-
go fi calefacere non eft paflio ignis , ncc fummc
calefacere ; tum etiam,quia,vt dicit Scotus quac-
ftione vltima Vniucrfalium , in refponfione ad
primum principale, qualitates eiementorumnon
funt corum pamones. Et ratio cft , quia impof-
fibilc cft fubicdtum cire finc proprio, vci fub op-
pofito proprij , vcl ctiara intcUigi fub eius oppo-
fito;mod6 elcmcnta nedum intclligi poffimt finc
repugnantia intclie^lus fub oppofitis quaiitatutn
primarum , fedrealiter cfle fuboppoficis earum,
vc paccc in tranfmutationibus clcmentoriun ad
inuiccm : nam'cum gcneratur ignis cx aqua,
priijs alicratur aqua ad caliditatem , remoucn-
do fuccefltuc eius frigiditatcm , manencc adhuc
aquae fubftancia > in quam ab agcnce nacuraii

caliditas

I.

X.

caliditas inducitur , qux eft oppofita fax quali-
tati prima: , cuiufmodi eft frigiditas , qua genc-
rctur ignis,cum generatio fit terminus alteratio-
nis fccundiimPhiIorophum,& Commentatorem
in pluribus locis.Ex hoc igitur manifcftc apparer,
qu6d frigiditas non fit-proprium ipfius aqu^ , &
urailiterdiccndom ^de aliis. Vidc Scotum in
Poftpratdicamentis, cap.de oppofitione, quxft.^.
qua quairit , vtrum poffibile fit aliquod contra-
ciocura.dcterminate inclTe k natura, in folutionc
tertij principalis.

' Qu^ftio 1 1 1.

5ii

Qjr iE S T I O III.
Vtrum in qusntitate Jit motus,

AnCk.hie ttx.it. Aun.ctm.ty.D.Thom.lta.^Pluoin Di«-
Ugo Zutifipho, ^ in Ttettt». CiUib. i.tdet.e.6. Alb.Mag.
%.Phyfic.tr»B.i c.%. VileC.ctntrtu.xf.adTyrtn.Complat.
di^.ii.Phyf.q.x.yt. K\xb.lib.i.Phyf.c.x.<i.vnic». Fucntcs

' ^•fhfi-^-diffic.i^rt.i.

R G V I T V R quod non : quia in mo-
tu aliquid roouctur primo j fedmutatio-
ne ad quantitatem nihil mouetur pri-
m6 : igitur mutatio ad quantitatcm noaeft mo-
tus. Maior patuit prius. Et minor probatur, quia
vel augmentatur prarexiftcns , vcl fuperuenicns:
non praeexiftens , quia illud non cft maius poft
augmentationem,quam antc : nec fuperucniens,
quia illud antc non erat.

Secundo, quantitas nonfufcipit magis, & mi-
niis } igitur ad ipfam non eft motus. Tenet con-
fequcntia : quiainillis , qua: non fufcipiunt ma-
gis , & n\inus , tota fucccffio prouenit propter
partes quantitatiuas;mod6 fucceffio propter par-
tes quantitatiuas non fufficit ad motura , vt pro-
batum fuit priiJis.

Terti6,omnis mutatio eft dc contrario in con-
trariuras fcd quantitati nihil cft contrarium ; er-
go , &c.

Qu.art6,nullumaggregatum cx diucrfis mo-
tJbus cft aliquis motus fimplcx, & vnusjfcd aug-
n)cntatiocfthuiufmodi:crgo, &c. Maior nota
cft. Et minor probatur, quia ad augmcntationcm
requiruntur motus localis nutrimcriti , eius de-
codiojconfequcntcr extenfio quaedara,fiuc rare-
radbio; & pcr confequens nullus vnus motus cft
augmcntatio, fed aggregatum ex diuerfis j & per
confequens augmentaiio non eft motus.

Quint6,augmentatio eft idem,quod motus lo-
calis ; igitur prxter motu$,qui funt ad vl>i, & ad
qualitatem , non oportct poncre motum diftin-
6tum , qui fit ad quantitatem. Antecedens pro-
oatur, quia illud , quod augmentatur, mutat lo-
cura,& occupat raaiorera locum, quam ante:igi-
tur nutrimentum mouetur localiter.
• Sext6 .arguitur dediminutione, quiaomnis
motus eft acquifitiuus ; fed diminutionon eft ac-
quificiua : igitur non eft raotus. Maior patet:quia
in hoc eft differentia intcr mutationcra , & mo-
tum;quia oninis motus ad qualitatcm eftacquifi-
tiuus vnius qualitatis, licct fit deperditiuus alte-
rius:& fimiliter motus localis eft acquifitiuus,vt
notum eft. Et confirmatur , quia in diminutionc
non apparet aliqua mutatio.nifi corruptio,aut re-
motio alicuius parux partis ; mod6 corruptio,
cura fiti fubftantia,non eftmotus,nec rea^o cft
motus diftindus ^motu locali.

Septimo , quantitas cft aetcrna, yt dicic Com-

mentator in libro de Subftantia otbis : igitur ad
quantitatem non cftmotusalius amotu localii
quia in a:ternis non poteft elle acquifitio,necde-
perditio.

Odau6,potcft quxri an auftum mancat idtm,
vel non , & p6ft etiam fimiliter inquircndo , an
qua;Iibet pars audi fit aufla Item qiialitcr potcft
faluari augmcntatio finc pcnetratione? fcd ifta
pcrtinent ad librumdc Gcnerationc. Oppofitum
arguitur per Ariftotclcm inifto quinto, tcxt. 1 8;
qui ponit motum efteintribus gcncribus.

Notandum , qu6d ad motum proprie diftnra
rcquirunturaliqus conditioncs. Primacft, quod
acquifibile per motum, pct fe & dc natura fua fit
acquifibile rucccffiuc,& non fubit6,ita qii6d non
poffit totum fimul acquiri. Secunda conditio,
qu6d illud eui fit acquifitio, vel deperditio, ma-
neat idcmantc,& p6ft,ita quod acquifitio,vel de-
perditiofiatalicuimanentiidem.Tertiaconditid
vt illud fit acquifibile fibi per motum fni ipfius,
& non ad tnotum altetius ; & propter hoc ponit
Ariftotelcs quod in tid Ali^uui non cft motus,quia
prxdicata de adaltquld mutanturdc aliquonon
proprermutationem fui ipfius,fed propterjnuta-
tionem fadlaminaliquo alio. Quarta conditio,
qu6d motus illc fit de termino pofitiuo ad ter-
minum pofitiuum , inter quos terminos eft difti-
tia media ; & ifta fequitur ex przcedenti condi-
tione:quianifi fit diftantia, fccundiim quam pof-
fct ficri fucceffio,tunc no rcpugnarct motui,qn6d
poflet fieri fubito , & in inftariti ; & talis diftan-
tia terminorum vocatur contrarietas , qua: in
qualitatibus non cft diftantia (ecundura fitum,
fed fecundiamgradds qualitatis.

Secundo , notandura qu6d augmentatio acci-
piturroultipliciter. Vnomodo pro quacuroquc
maioratione quantitatis, fiuefiat aducniente ali-
quo,fiuc non:& fic rarefadlio dicitur augmenta-
tio , & talis non eft ad quantitatem , im6 ad qua-
litatcm ; cuius fignura eft , qu6d pcr rarefadlio-
nem mutantur pracdida de genere Qualitatis, vt
rarura,denfura deilIo,quod fic augmentatur.
Alio modo accipitur augmentatio pro maiora-
tioncquantitatis mediantc aliquo aduenientc:&
hocnniltipIiciter;vno modo pcr aggregationem,
vt cumulus lapidum dicitur augmentari pcr ap-
pofitionem lapidum.Tcrtio raodo,per conunua-
tioncrtijVt quando aquaapponitur aqnai.Quartoi
modo, per generationem , vt quando ignis aug-
mentatur per appofitioncm combuftibiliii.Quin-
t6,quando audum cftcontinuc aliud, & aliud,vt
quando proptcr augmentura potentiar, vcl dimi-
nutionem refiftcntix , continue cft alia , & alia
proportio, & continuc maior , & maior. Et iftis
modis nonaccipitur augmcntatioin propofito;
quia fic augmcntatio non cft aliiid , quara motus
locaIis,veI altcratio;aut generatio,vcl corruptioj
Sextoraodo accipitut * augmentatiQ pro maio-
ratione quantitatis viuentis fadla,adueniente ali-
quo.fcilicet nutrimento,virtutc anima:,median-
tecalore naturali ; & ficaccipitur in propofito.
Et ad talem augmentationem requiruntur aliqui
motus, vcl mutationes. Prim6, enira requiritur
alteratio , fcilicet decodio nutrimenti deco-
€ti ad membra. Terti6 , corruptio fubftantialis
nutrimenti. Et quart6 illara •* corruptionem ie-
quitur partialis gencratio animz vinentis. E(
quint6, requiritur fa(5ii gcnerationc cxtenfio
quzdam cotius corpoiiis3& hoc fic Ti^tiicecaloris
liacuralls.

Kufie

CoJitio ^«i-
druplex rt-
ijuiftt» ttJ
motum.

4-

jtuifTfentJUU
Mccipiiur
tmtltit mtdk.

321

Lib. V. Phyficoriim

r, Niiric ponuntnr conclufioncs. Primacft. Ad

MotM tliad qiiantitatem eft ' motus. Probatur ; ad illud eft

^HUHtitaum, motus , quod de fui natura cft acquifibilc fuccef-

fiuc alicuimanenti eidem per mutationem fui

ipfius,&nonpermutationem alterius; fedquan-

titas eft de fui natura acquifibilis fuccefliue ali-

cui,fcilicet,viuenti manenti eidcm pcr rnutatio-

nem viuentis, & non alicuiusaltertus : igitur ad

quantitatem cft raotus. Maior patct pet cOndi-

tiones prius pofitas. Et mindr probatur,quia im-

pofHbile eft aliquid fubito mutari de minori

quantitate admaiorem.

Aiigmentatlo Secunda conclufio : huiufmodi augmentatio

potfftfien ft' potcft ficri fccundijm quodlibet gcnus Quanti-

"ibeT ^inM '""^ » *1"'^ potcft fieri tamfccundum Ipngun),

quimtinnii. quara latum.vcl profundum.

Contra ifta arguitur primo : quia ad illud non
cft motus , quod non acquiritur nifi confccutio-
nc,& cx confcquenti ad alios motusjfcd quanti-
tas non acquiritur nifi cx confequcnti ad alios
motus:igitur ad quantitatcm non eft motus. Ma-
ior patct : quia pcr eandcm maiorem probat
Ariftoteles in littcra, qu6d in addltquid non eft
motus.Et minor probatur,quia augmcntatio non
fit nifi confequutiuc ad alterationem , ad motum
localcro,& generationcm & corruptioncm.
$. Secund6 , quia n6n miniis cflet augmentatio

m.otus,fi tantum deperditur ab vna parte vinen-
tis , quantum acquiritur ab alia , qua: nunc fit de
fa(5to,quoniamnihildcperditur,fcd fi tantum de-
perditur ab vna parte , quantum acquiritur ab
alia , non eilet augmentatio , co quod nihil aug-
mcntaretur : quiamanerettantum p6ft,quantum
erat ante : igitur nunc de fa£to augmentatio non
cft motus.

Tcrtio, fequeretur qu6d illuminatio cllctmo-
tus.Confcquens cft falfum : quia eft de priuatio-
nc in habitum. Confcqucntia probatur pcr ean-
dcm rationem, per quam probatur de augmenta-
tioncquia lumen eft acquifibile fuccefliuc alicui
fubicdto raancnti cidem per mutationem illius
fubiedi,& non alterius.

Quart6,dicatur quis iftorum motuum debeat
dici augraentatio,fcilicet dccoftio nutrimenti,
vel motus localisipfius ad mcmbra , velgenera-
tio, vcl corruptio, vcl cxtcnfio confequens gcne-
rationcm : & quodcumque iftorum motuuin po-
natur,tunc augmentatio non eft motus , vel non
cft motus diftindus a motu ad qualitatcm , vel a
motuadf^^
7. Ad ifta rcfpondetur. Ad primumncgaturma-

ionquia dcalbatio cft motus,& tamcn non fit nifi
confccutionead altcrationcm fecundum primas
quaIitatcs:&quando Ariftotclcsponitillam ma-
iorcm,dico qu6d fic intelligir. qu6d ad illud
non eft motus , quod folum acquiritur alicui
confecutioneadalios motus , & non foliim pcr
motum fui ipfius , fcd ctiam per motum altc-
rius,ipfo non mutato;& ideb in ad ali^kid non ed
motus.

Ad fecundum,ncgaturmaior:quia in augmcn-
tatione nccelfario requiritur qu6d non fiat tauta
diminutio ab vna parte , quanta augmentatio in
aliajimmo fcmper requiritur,qu6d fiat maior ad-
ditio,quam rcfecatio.

Ad rertium,negatur confcquentia:quia lumen
<Ie natura fui eft acquifibilc fubit6 : quia fi lumi-
nofus cflct fHbit6pra:fcntatusmcdio,in quofuf-
ficeret agere» tunc fubito produceret Iumen:mo-
do didumeft, qu6dilIud,adquodcftmotu$, dc

fui n.itura eftacquifibilc fuccefnuc,& non to-
tum fimiil.

Ad quartum, dicunt aliqui qu6d'augmentatio g.
npn ^ft aliquis iftorum niotuum , vcl mmatio-
numjfcd omnes iftos ccnfequitur. Sed iftud ftotl
valct, quia praeter tnotusenumcjatPs.nonjCppa-
rct aliquis motus , vel mutatio tonfcqiicns. AHj
dicunt , qu6d augmcntatio non eft aliqnisvnus
motus ; fed cft aggregatum ex omnibus motibus
pradidis.AIitcr diciturquQcI jlla cxtenfio,<l.q«i8
vltimatc confcquitur, cft augmcntatiD ; & fi fiat
confimilis cxtenfio in inanimatis , non oportet
quod illa fit augmematio, co qu6d non prouenit
a confimilibus caufis ; idco hoc nomcn auirmen-
tatio fupponit pro illa cxtenfionc,connotando il-
los motus elle antccedentcs.

Ad rationes principalcs:ad primam dico,qu6d
praeexiftens * augmentatur, & ipfummanet idem
anrc,& p6ft,vt patuit fupra,primo huius:& etiam
illud idem eft primo minus , & poftea maius , vt
diccbatur dc intcnfionc qualitatis fupertcrtio,
quae eft omnino fimilis,quantum ad hoc.

Ad fccundam,conccditur anteccdcns,& ttega-
tur confequentia. Adprobationcm,quandodici-
tur , qu6d fucccffio fccundiim partes quantitati-
uas non fufficit ad motum,vt probatum fuit, Ro-
fpondetnr, qucd dupliciter potcft efte mqtus fc-
cundum partcs quantitatiuas. Vno raodo , quod
totura raobile fimul moueatur,& fic fuccf flio fe-
cundum partes quantitatiuas fufficit ad raetum,
cuiufmodi eft in propofito : quia quod aiigmen-
tatur, totum fimulmoueturdeminori quantita-
te ad maiorcm. Alio modo eft fucceflio fecun-
dum partcs quantitatiuas , ita y t nunquam fimul
totu mobilc moueatur^fed primo vna pars,poftea
alia , & fic confequenter ; & tunc fucccfllo talis
non fufficit ad motum,vt probat um fuit prius.

Ad tcrtiara de contrarietate, vidcbitur poftea. J.

Ad qiiartam, refpondctur ficut ad quarium
contra conclufioncm.

Ad quintam, negatur anteccdens. Vnde, lic^t
augmentatio prsfupponat motum localcm ante-
cedentera , attamen ex hoc non fcquitur , qu6<l
augmcntatio fit motus localis.

Ad fcxtam de diminutione, negatur maior; &
poteft conccdi , qu6d diminutio non eft ita pro-
prie motus ficut augmcntatio. Ad confirmatio-
nem dicitur confimiliter. De aliis * non pertinct
adpropofitum.

ANNOTATIONES.

SExto mfido accifitnr augmtntatio , &c. Nota I O.
primo , quod augmcntatio hoc fcxto modo Tnfinitio 4m-
acccpra fic dcfiniri folct : yiugmentatio efl nmui im*nt4titnit,
^uantitatis additio prdexiHenti tjnantitati per intns
Jitfieptionem alimenti cormerfi in maiorem camem,
^uam fuerat deperdita. Et ideo augraentatio pro-
prie di£ta non fit fine nutritionc , & alicuius
gencratione. Nutritio enim eft reparatio humi-
di radicalis confumpti a calore naturali per hunu-
dum cibale conuerfum in fuhftantii*m viuentis ; &
augmeritatio addit ad hoc plus reparari , quam
fuerit depcrditum , atque ade6 non fit augmen-
ratio fine nuttitione ; nec per confequcns fine
generatione : quia corruptio vnius cft generatio
aIterius:cibusautecorrijpiturinftomacho,&cius
forma fubftantialis deperditur , & multipliciter
tranfmutaturmateria : ^jamcxcibo in ftomacho
fit chylus , & rurfus in hcpatc corriipitur chylus,

&

'■Qu^ftioIIL

3^3

tc gjCMtttax chymns , (eu «aflk langHinarta , Sc
hec adhuc corrumpitur , & fic caro , nerui , &
ofla , atque ita augmentatio non fit flne genera-
tione.

Nota recund6,qu6d licet ad augmentationem
fequirarurmotus lecalis,cotruptio,generatio,&
etiam vera nutritio , ipfa tamen realiter diftin-
guitur ab omnibus illis : quia illi motns funt rea-
Hict diftindi , qui funt ad terminos realitcr di-
ftindlos : modo gcneratioeft ad fubftantiara , &
augmentacio ad quantitatem, altcratio ad quali-
tatera,&motus localis adffc',qu« rcaliierdiftin-
guuntur a fe inuicem.
II. ° Et epiarto , i\Lm corrHptiorum JitptUttr ftrtialU
flmd •m- gtnerMto aninu vinentif. Notaptimb, quodau-
gwtit»tMrn*n gincncacioDropria dicicur parcialis gencrario,feu
^mplieit*r, g^"cracio (ccundura tjtudy quia in augraencacione
ftdftmiMdim cQnuercicur alimencum in fubftanciam alici ; fed
ytid. oranis conueriio in fubftantiara eft generatio.

BLurfus fuppo(itura,quod augetur,non fit fimpli-
citer , fed fit maius : ergo non cft fimpliciter gc-
neratio ; fed fecundum fXft^i & hoc eft quod di-
citScotus indift.^.qudft. i. vidclicet qu6d in
nutritiooe eft aliqua generatio , extendendo ge-
nerationem ad omnera indti(^ionem forma; fub-
ftantialis in materiam poft priuationcm ; quia
alimentum non manet fub forma alimenti , ne-
que fub aliqua alia , qu^m fub forma nutriti ; &
addit Scotus , quod , cum non fit generatio per
fe cntis, prout dicicur illud pcr fe eflc , quod non
eft pars alterius , non eft generacio firaplicirer,
fcd poceft dici aggcneratio, id eft, alicuius gene-
ratio,qu6d per generationem fit idem alicui prx-
cxiftcnci, cui aggcneracur. Vel porcft dici inge-
neracio : quia eft gencracio partis in toto , cuius
ance non fuit pars. Dicic infuper Scotus , quod
pars aduenicns pcr nntritioncm cft aliquo modo
ifimilis parti pracexiftenti , quac infuit per genera-
tionem, & aliquo modo difllmilis:fimilis in for-
ma fpecifica, &: corporcitatis:dif£milis,quia im-
purior. Nara quia orane natucale in agendo re-
patitur , quanto agcns nacurale raagis concinuac
acbioncm,magis cius virrus dcbilicacur ; cum er-
go virtus nucritiua fcmpcr concinuec adionem,
agendo in nuccimcncum.canco magis dcbilicacur
eius virtus , & pcr confcquens , generac camera
impcrfaStiorcm illi , quac fuic acquifiu per ge-
ncracionem in principio : iramo eademmec ma-
nens incoco,:eric iraperfeftior fe ipsi, quim
prius fuir in principio , & per confcquens gene-
rabir carncm imperfe^iorem : qualicaces «nim
confequcntes , qusB fant principium altcrandi
exmutua rcadione eruntimpetfediores: quod
exemplo raanifeftar Ariftocelcs \.de Genjext.^i.
ficuc vinum , quanco plus aquz illi adraifcecur,
tanco magis dcbilitatur,& eius adiones funtiro-
perfe^prcs, ira hic,
11,, Ex hoc fcquitur,qu6d primi parentes in para-

difb exiftentcs , licet cderenc dejigno illo vicar,
quo humidura radicale reftauraretur, fi Dcns de-
relinquerer cos adioni naturali , cx conditione
fuz nacurs moucrencur, quia calor nacnralis,
agendo repaceretur,& tandem ex continua adio-
nc,& repaffionc dcficeret:verura taraen eft,qu6d
tnors non fequererur aftu , quia antequara fierct
totalis confumptio caloris , Deus affiimeret cos
ad beatitudincm. HaccdocctScotus imJiftinSl,
19. contra Bonaucnt. ibid. nrtic. i. vide quac di-
k ximus in Commencariis noflris fuper Gen. cap. 1 .

W /,/.189.

Nota fecundo , quod formx fpecificac viucn- Ttmu Atei-
tium , quac funt animz , fnnt in multiplici difFc- /f* viiuH-
rentia. Alix namquc funt indiuifibiles ; aliac ve- f""» f-^ »»
ro diuifibiles fccundum aliquos. Primi prdinis *^"^^";'
eft anima rationalis , dc qua non eft dubium,
quod fit omnino inditiifibilis , & indepcndcns i
materia; quarequando homo augctur non ac-
quiricur noua pars animac , fed cadcmmet de no-
uo informac nouas partes materiat cx nutrimen-
to acquificas : & fimilitcr in diminutionc non
dcpcrditur pars aniraac cura partc materiac. Alijc
funt animz , quz taliter informant matcriam,
quod depcndcnt ab afteri , & confemariy vt ani-
mz fenfitiua;, & vegetatiuae;& de iftis sintne in-
diuifibilcs,an non , difputatiocftad i.Uh.deAm-
w* pertinens. Modo opinio cft S.Thoraa:,i.^<«rf.
f«^. 76. £rtic. 8. qu6d animalium pcrfcftorum,
cuiufmodi funr leoncs,& equi,& huiufmodi ani-
mac funt indiuifibiles : imperfeftorum vero , vt
anguium , & laccrtorum , & plantarum funt di-
uihbilcs.

Vnde iuxta dodrinam , dicere licebir , quod I } •
in augmentatione in animalibus perfedhs ca-
dem mancns fonna extcnditur ad informandas
nouas parte^ materiz. In animalibus vero im*-
perfcAis fimul cum materia acquiritur noua pars
formx : & iuxta hanc fcntentiam locutus eft for-
tc Scotus hic, diccns, quod corruptionem fcqui-
tur parrialis gcncratio anirax viucntis;& fecun-
dum hane fentctiam dicitur ctiara ficri augmcn-
tatio fccundi!tm formam mancntem : quia manet
idem modus,& figura ipfarum formarum:& hatc
permanentia fufficit ad affirmandum , quod fe-
cundum cales formas fiat augmentatio.Et fi con-
tra arguas , quod ctiam in materia manct idem
fitus ; ergo etiara in raaceria fit augracntatio.
Refpondetur fccundijra hanc do^rinam , qu6d
non eft cadcm ratio : quia lic^t matcria maneac
eadcm hoc modo, hoc non habet a fe , & quatc-
nus raatcria : quia quarcnus materia , cfHuit, fcd
hoc habet a fe,& ratione ipfius;idc6 ctiam in im-
pcrfcdtis viucntibus augmcntatio fit fecundum
formam,& non fccundum materiam.

Cacterum nobis, qui cum Scoto ponimus for- ' 4*
mani corporcitatis, alia via inccdendum cft : at-
que prim6diccndum eft, quod omnes anima! vi-
uentium fnnt indiuifibiles , vt in ficunde de Ani-
tna cxaminauimus , forma autcm corporeitatiSa
qua: & miftionis cft, & cxtciifa , & quanta,& fe-
cundum ipfam fiunt organa : quare diccndum,
qu6d in augmcntatione acquiritur noua pars
forraz corporeitatis cura noua parte matcriai:
quia huiufraodi formacorporeitatis eft diuifibi-
lis , & extenfa. Sccund6 , dicendum cft , quod
quando augentur viucntia fenfibilia , & vegcta-
bilia perfcda, fiuc impcrfedla ; non autem requi-
riturnoua pars animz cum noua parte matcriac.
Et hoc cft , quod dicit Ariftotcles i.de Generat.
qu6d augmentatio fit fecundum formam , qu^
feraper raanet eadem. Et probatur hoc,quia alias
non eflet difcrimcn inter augmentum viuetium,
& non viucntiura ; ignis cnim augetur pcr hoc,
qu6d cum noua partc toatcriac acquiritur noua
pars formar ; fi crgo & viuens hoc modo augcre-
tur , non cfTct difcrimen incer illa. Addc , quod
vnicas fubiefbi fumitur ab vnitatc formac , ^ qua
& entitas ; fi crgo forma viucntium crefcunt, &
decrefcunt , ita vt cura noua parte matcriac noiu
pars formae acquiratur,& dcperdatur,potcrit da-
ci ftatus , in quo viuens habeat aliam fomiam

numero

3^4

Lib. V. Phyficorum

numcro diftinaara ab iila quam prius habuit.Di-
oendum cft tcrti6 , qu^d aagmentario fit fecun-
dum forraam , & non fecundum materiam , pro
quanto augmcntatio in viuentc fit per adue-
nientem fibi noaam partem matetiat cum nou»
partc formae corporeitatis , manentc cadcm for-
ma viuentis ; & hoc fecundura illas partcs , quas
habcnt virtutem, & eificaciam, & dcbitam quan-
ritatem ad propriam adionem , ad conucrten-
dura fcilicet fubftantiam alimenti , quac appcl-
lantur partcs fccundum formam,vt fubtilitcr ex-
plicat Scotus ia ^.elifi.^^.tjiu^^. i . at non fit fecun-
dura raateriara,id eft, fecundum illas partes,qux
proptcr fui defc&um huiufmodi a£lioncm ne-
queunt habcre.

)^> t ^d^uofttitatemefi motm. HotiiqabdToletu»
prin^ de Generatione tenct , augmcntationcm non
cfte mQtum continuum , fcd inftaneam mutatio-
ncm , quam dicit eSt Commentatoris, %.Phyfie,
comm.i.1. & S.Thomz ibidem, & Albeni Magni.
Pro cuius intelligcntia , notat Toletus , qu6d ci-
bus quando difponitur, & alteiatur, non eft con-
tinuus , fed contiguus , & iuxt^i poHtus carni , ic
4ura , vcrbi gratia , vna pars fanguinis conuerti-
f ur in carnem , difcontinuatur ab alia parte , quae
adhuc conueri^ non eft , fed manet fanguis. Se-
pind6 notat, qu6d datur minimum fubftantix
produdlz naturaiis, ita vt.cikm caro producitur,
(\z fub certa quantitate , fub qua prira6 produci-
tur : fi ergo datur minimum lubftantiz , dabitur
ptiam minimum fecundum extenHoncm in acci-
fientibus difponentibus ad fubftantiam ; & per
confequens in quantitate ; alias daretur pars mi-
nor minimadifpofita.in qua introduceretur for-
ma fubftantialis. Hoc poHto , Hc probat fuam
fententiara : ant pars fanguinis fic appoiita carni
nutriendae difponitur, & aiteratur fuccciliue, aut
pon ; non fuccciHue , quia tunc dati quacunque
partc difpoiiti , adhuc minoi dabilis eilet , quod
pft contra fccundura notabiic;datur namquc pri-
mura, vel minimum in fubftantia ; crgo difponi-
rm: inftantance , & pcr confequens augraentum
non fit fucceiliue , fcd in inftanti. Probatur con-
requentia, quia non potcft difponi niii in dctcr-
mii>ata quantitatc ad minimum : cuiuique au-
tera minimi conucriio fupponit alterationem, &
difpoiicionem diftin^am a diipofitionc altcrius;
ergo cuiufquc minirai conueriio iit in inftanti,
^ per coniequens augraentatio eft difcontinua,
qnia reiiduutn cibi non conuerfura,quod raaner,
^ftdifcontinuura, vt di£tum cft in prirao nota-
bili. Secundo probatur; augraentatio non ha<-
bet vnum fubiedum : ergo non eft continua. An-
teccdcns patct , quia aliud fubiedtura cft caro,
aliud neruus , aliud os , & aliud caput , & aliud
manus : ha-c auceirn continua non iimt ; crgo au-
gmentatio non cft concinua. Probatur conic-
qucntia , quia augraentatio vnius partis non eft
cadem nuraero cura augmentatione altcrius,
iicut harc pars cft illa.

l6. Tcrti6 probatut:; augracntatio iiipponirge-

nerationera,& fit iiraul cura generatione;fed ge-
peratio eft initantanca : ergo & augmcntatio:&
confirmatur cx Ariftotelc 8. P%2r. text.i^. vbi
probat augmcntationem non eile continuam. Fit
crgo fecundura hanc opinionem , AUgmentatio
(ic : difponjcur cibus , & .iltcratur in tcmporc,&
in fine difpofitionis conucriitur in inftanti in
fubftantiara aliti , & fimiliter augraentum ; &
rurfus iterum difponitur alia pars cibi ijcut prior

in tempore,& difpofita in alio inftami poft tem-
pus difpofitionis , conuertitur in fubibntiam,
qua:,cum fit quanta,fimul nutrit,& augct : cft er-
go augmcntum intcrpolatura, & ex pluribus au-
graentis congregatura.

Oppofitam fententiam tenet hic Scotus, & in
.^. loco fuprk rcIato,fub lit. L. %,fidex ifiis,quim
fccuti funt Marfilius lih. x.de Generat. quitfi. 14.
Albertus de Saxonia,^.i j. &Iandunus %.Phyfic.
quitfi. 7. & probatur cx Ariftotclc inhoc j. text.
1 8. doccntc , ad tria Praedicamenta ciTe pcr fe
motum, vidclicet ad Quantitatem, Qualitatcra,
& Vbi; fcd augmcntatio eft ad quantitatem;ergo
eft per fc motus.

Ad primum in oppofitura , refpondetur qu6d -'^'j;.
dubium eft , an detur minimum fubftantiac , im- fliu*tMr
mo ipfemct Tolctut , ^uafi..^. conclufione 2. ailcrit
oppofitum eile probabilius. Sccund6,dico qu6d
efto, quod hoc fit vcrura in gcncratione fubftan-
tiae , non taraen in nutritione , & in augmenta-
tione , nutritio enim quamuis fit partialis gene-
ratio ; quia tamen non cft firapliciter gcncratio,
fcd potius aggencratio , vcl ingcneratio , ide6
etiam fit fucceiHue ; altcratur crgo fucceiliue ali-
mentum,& fuccciHue conucrtitur in fubftantiam
viuentis,& fucceiliuc ipfum viuens augctur. Ra-
tio autem diuerfitatis in nutritione , & geneia-
tione fubftantia: complctas , hacc cft , qu6d fub^
ilantia completa indiget detcrrainatis acciden-
tibus , & deterrainata quantitate ; fubftantia au-
tem, quz eft pars altcrius,qualis eft , qux in nu-
tritionc acquiritur , non indiget quancitate cer-
t^ , & detcrminati , in qua generetur , & idc6
non generatur in tam parua , quin in minori ge-
neretur.

Ad fecundum dico , folum probare augracn-
tationcm , qua fit in capitc, non continuari cum
augmcntatione , quae fit in manu ; dc hoc tamen
non eft qusftio : ied vtrum augmentatio, qu« fic
in manujvcrbi gratia,fit continua)& rurfus ficuc
omnes partfes funt continuz etiam diftantcs aliis
intermediis partibus , ita etiam accidens exten-
furaper oranes partes dicitur continuari ad con-
linuationcm fubiedli ,. quamuis non fic fit au-
graencatio per partcs fucceiliuc,qu6d augmenta-
tio fucccdat augmentationi altcrius, quia omncs
firaul augentur fccundum cxigentiam cuiufque
virtutis.

Ad tertium , dico qu6d gcneratio fubftaniia: 18.
per fc cxiftentis , cft inftantanca; gencratio vcr6
parcis fubftantiz in alio cxiftcntis cft fuccciliua.
Ad authoritatcm Philofophi , dico qu6d Ari-
ftoccles loquitur ibi contra Hcraclitum aileren-
tcm omnia efte in continuo motu, & fluxu : pro-
bitque ibi Ariftoteles in motu augmentationis,
& alterationis illud non eile verum;nam in quo-
libet augracntabili dacur terminus , vltra quem
amplius non augetur viuens , imm6 iaepe au-
gmcntatio impgditur proptcr infirraitates;at non
negat ibi Ariftoteles augraentationera quamdiu
durar, non clle motum continuum, cum ex pro-
feilb hoc docucrit 1« hoc y. Phyfic.

d Aliter dicitur, quod iUa extenfio, &c. Nota pri- Utttiri» ifi
m6, qu6dficut in gcncrationepractermateriam dufUxcom-
compofitionis , eft etiam matcria alterationis, P'f "<""*'_&
fcilicct cerramus a <juo, & aer cft tcrminus a ^uo^
Sc materia altcrationis aqua; , quando acr con^
uertituf in aquam , & raarcria qua: crat fub for-
ma acris, eft materia compofitionis aquae : ita in
augmentatione , materia altcrationis cft cibus

cxtrin

Quxftio IV.

?i5

■rttrinrccusrurrtptus , quicorrumpitur ; & in hac
inatena altcrationis conueniunt gcneratio", &
augmentatio : & talis materia in vtraque eft cor-
pus compofitum ; maceria tamen compofitionis
in gcneratione , difFcrt a matcriacompofitioris
in augmcntationc , quia matcria generationis
nonefl corpus.fed materia prima : at in augmen-
tatione materiacompofitionis eft corpus in aftu:
tiam cibus , qui cft materia alterationis , coiiuer-
titur in propriam fubftantiara rci viuentis ; &
ilc conucrfus, & fadus adu caro, augct ; in aug''
mcntationccrgo, tam materia altcrationis,qu^m
compofitionis cft corpus in z€ta. Vndc pro ma-
ioti luce.
tfm Nora (ccnndijcx Scoto vbi fuprkjqu6d fi

detur in toto aliqaa paK , qua: fit pars fccundilkm
formam , & dicatur ^ , & h«c pars habcat de-
cem partcs , quarum quaclibct habeat squalcm
virtutem ad conuertendum cibum in fui fub-'
ftantiam, poftquam nutrimcntura fuerit dedu-
&\im pcr quafcumque dcpurationes , ita vt iam
fit fub forma proxima forra* introduccndaf;
tunc iftud tale alimcntum fub illa forma , ver-
bi gratii,fanguinis,approximatum parti nutricn-
dae , & receptum in quibufdam poris dimiffis
ex iluxa quarundam partium fecundum mate-
riam , qus praefuerunt ibi , Sc nunc cx fluxu fuo
rcliquerunt poros replctos aliquo humorc fub-
tiliori , cx quo ipfum totum caruit dcnfitatc in
partibus rcquiiitaad bcne eflecius ibi exiftensj
tunc , inquam , alimentum Conuertitur in ip-
fum nutriendum , vt fcilicet reparetur illa den-
fitas in toto requifita ad benc cfle cius ibi cxi-
ftcns : & cx hoc ficut ante conuerfioncm , iux-
taponcbatur alinitfntum contigue partibus nu-
tricndi , ita poft conaerfionem iuxtaponitur
continuc aliquibus partibus pcrraancntibus ; in
poris enim partis augendae recipiuiltur partcs
nutriraenti , & ibi cxiftcntes aggcncrantur paf'*
tibus illius partis nutricndari Vnde parti,qua!
propric augctur,& ttutritur,non cft iuxtapo-
litio aliraenti tantiim j fcd in tali partc alia
pars fliLxit , & alia dc nouo reftauratur , & fit
quaedam ingencratio, id cft, intrinfeca genc-
ratio partis noux loco partis antiquae qux flu-
xitjin partibus ver6 illis, quse propter dcfe-
€lum fuac virtutis propric non nutriuntur , cft
iuxtapofitio. Reccpro ergo nutrimento in po-
ris , virtus viuentis alterat , & refoluit vapo-
rcm , qui refultat cx concodione ; & ille vapor
faciens nouum porura , propcilit partes viuen-
tis , quae extcnduntur,& dilatantur vcrsus extc-
riorem locura , & tunc cibusconucrtitur , & ali-
mcnrura fit pars viucntis , & tunc viuens fit raa-
ius , & augetur ; & hoc cft augraentura , & noui
loci occupatio : quia vbi erat nutriraentura , eft
iam viucns.
1 0. * Prtuxiilens augment4tur , & ipfttm manet idem.

^•'ugmtntt' Nofa, qu6din augmentationc manet idcm fub-
itf*/^^' Je<^*n. Qooniam , etfi in viuentc omncs par-
y nSu, jgj matcrialcs fucccflu tcmporis fluant , & va-
rientur, vndc idcm fubic(ium non poteft dici
mancrc omnino inuariabilc ; ramcn dicitur ma-
nerc idcm.quia manct eadem forma fpecifica in-
uariata,^ qua furaitur identitas , & inluper : quia
quarauis partcs materiales fluant , & refluanr,
fluunt tamen impcrceptibiliter , quafi co mo-
do, quo vnus populus dicitur idcm fempcrma-
nercaliis, aliifquc hominibus fHCcedentibus,&
fimiliter vnus fluuius aliil , & ajiiL decurrentc
Smitfer. T«m. II.

aqui. Adde qaftd , quia totum non cft fuar par-
res , fed dicit tcrtiam entitatcm realiter diftin-
Aam k fuis partibus fimul funiptis , ideo quam-
uis in augmcntationcadueniant noux partcs, ta-
men manct idem totum ante augmentationcm,
&poft.

f De aliit,non pertinet 4td propofitHm. Ad pri- 11«
mum , iam did:um eft quomodo audum ma-
'ncat idem. Ad fecundiim,dico quod in augmen-
tatione viucntis quaclibet pars augetur propric:
& quando Ariftoteles dicit , qu6d qiixlibei pars
augetur , intclligitur dc parte formali , qus pro-
prie & proportionabilitcr augcttrr j proprie, in-
quam , quia habet virtutcm ad conucrtendnm
nutrimtntum in fui fubftantiam ; proportiona-
bilitcr autera , quia quanta eft proportio capi-
tis ad digituro ante augmentationcra , tanta eft
poft augmentationem : partcs vcr6 materialcs
non augentur proprie per huiufmodi conuer-
fionem nutrimenti , fed per iuxtapofitioncm!
vidc Scotum vbi fupra. Ad tertium , dico quM
non datur penetratio dimenfionum , quia in au-
gmentatione non acquiriiur noua quantitas »
fcd praecxiftcns extenditur , quae extenfio ni-
hil aliud dicit , quam alium , & alium ordinetn
partium ad partcs loci. Vel dicas cum Cano-
nico , librt ^into , ^iuftione 4. ad ficundjtm prin-^
cipaU.

Q^ ^ s T I o IV.

Vtrum omnu mottu fit de contrario
in contrariumf

Ati(i.lne tixt-io. D.Thom./f^.^. A\heit.M»gn.lit.Ph)fici
tr»S. i.r.5. Agid.Rom. ibid.ttxt.cemm.^^.Cr 59. Mayr.
exf^f.lib.^ Phyfic. Kab.^ .Phjfice/if.^.qMdjl.i. Aai.Rocc.
in ttxt.citttt huiut ^.iihri.

a^fm R G V I T V R qu6d non : quia aliquis I.
m& motuseftdcpriuatione in habitum:igi-

tur non omnis motus cft dc contrario

in contrarium. Tcnct confcqucntia , quia funt
diucrfz fpecies oppofitionis. Anteccdcns pro-
batur,quia in omni tranfmutatione naturali pri-
uatio cft pincipium motus rcquifitum necefla-
ri6,vtpatet primo huius ! igitur omnis tranfmu-
ratio naturaiis cft de priuatione in habitum , vel
faltcm c contra.

Sccund6 , quiaaliquis cft motus inter rclatiui
oppofita : igitur non omnis motus eft de contra-
rio in contrarium. Probatur anccccdens,quia ad
quantitatcm cftmotus,vtpatetin ifto quinto.Si-
militer de minus ad magis in eadcm fpccic eft
motus , vel ccontra; mod6 magis & mim\s funt
tclatiue oppofita. Similitermotus ad quantita-
tcm cft intcr magnum , & paruura ; mod6 mag»
num & paruum lunt ad aliquid.

Tcrti6, motus cft de minus ad magis in eadem
fpecicvel c contra, vt patct in ifto quinto,& hic
non eft de contrario in contrarium , quia magisi
& minus non difFcrunt fpecic,& taracn contraria
difFerunt fpecie,vt patet lo.Mctaph.text.j».

Quarto , fi motus derainus admagis in ea-
dcm fpecic cflct dc contrario in contrariura , fc-
queretur qu6d vnum concrariarciur pluribus.
Confcqucns eft falfum:quia tantiim vnum vni eft
contrarium,vt patct i o.Aiet.tcxt. i j.Confcqucn-
tia probatnr,quia fi fiat motus dc remiflb calido,
ad fumme calidum>& mobile quiefceret in roedio
£ e motus

X.

?i6

Lib. V. Phyficorum

DitUfi» fH»'

Gmtrmririiu
/umitMf d»-
pUcittr.

Ttrminorum
incompaffibi-
litat eji tri-
fltx.

MMtMttO dt

c«ntr»di3oTio
in eontritdi-
Serium nS efi
iHttm,

itaorus, tunc gtadus caliditatis.rubcjuo qoiefce-
rct.eflcc conttarius termino <«f«w motus. Simili-
cer ctTet conttarius fumnMC caliditaiii (i fietet vl-
terius ad rummam caliditatem ;aliter enimnott
ellet vterque illorum motuom de contrario in
contrarium.Oppoficttm arguitor per Ariftotelem
in ifto quinto,tcxt. i o.

In quzftionei prim6 vidd>itar in genct^ , an
6mnis motus j(ic de contrario in contrariam. Se^
cundo, inquiretur (pecialicer de raotD>i)aicft de
mini^s ad magis in eadem fpecie * qnalicer fit de
conirario in contnrium.

Quantum adprimumjrecoUigendaeft diftin-
€aa de motu , qu^dmotus accipitur dupUdten
Vno modo,pro omni mntatione fubita* vel fiic-
ccffiua , fadla in fubiedbo in a&u , vel in potentia.
Alio modo pro mutatione fuccefEua fadta,in(ab-
iedto in a£bu}& fic accipitur in propo/ito.

Secund6, eft nota.ndum,qu6d conttarietas ac-
cipitur dupliciter. Vno ■ modo propric, & fic ad
concrarietatem requiritor makima diftantia > vc
patet lo.Metaph. text. fi.cuiufinodi eft lepu-
gnantia inter fummam caliditatem , & furamam
Frigidiratem. Alio modo contrarietas accipitut
pro incompoffibilitate terminorum , inter quos
eft diftantia media , fecnndiim quam proceditnr}
& in fic procedendo fit (•jceeffio prepterdiftan-
tiam mcdiam : & ifto modo capitur contrarietas
in propofitOjlicct hoctttjmproprie.

Terci6 notandum ,qu6d huiafinodi incom-
poffibilicas terminorum, inter quos eftdiftantia,
cft triplexiquzdam fecundum loaimiquaedam ie-
cundum fornum ; & quardam fecanddm qaanti-
tatem. Conttarietas Kcundum locum, qazdann
maror , Sc quxdam minor , fecundum maioremi
vel minorem diftantiam localcm > proptcr qoam
caufatur fucceffio in motuiocali. £t fi quztatui;,
tjualiter aitenditur huiufmodi diflantia in mota
circulari, cx quo eft de eodem in idem. Refpon-
detur , qu6d hoc eft fecund^m diuerfitatem par-
tium mobilis fecundum fitum:quia mobile nanc
eft in vno (itu,& impoffibile eft ipfum fecandum
eandem partem, fecundikm quam cft in vno fitu>
efle pro tunc in alio fitu : igitar fccandum diuer-
fitatem fiiuum refpe&u eiufdcm partis , n:\otum
circularitec mouctur fucccffiue : & hxc eft repa-
gnantia,'fecundum quam caafatnr fuccelfioin
motu locali. Alia eft incompoffibilitas termino-
rum, inter quos eft diftantia fecundum formam;
& ifta incompoffibilicas facic prouenire fucccf-
fionem in motu alterationis > cuiufmodi eft di-
ftancia incer calidicacem , & frigiditatem, vei et-
iam diftantia gtadualis inter raagis calidiun > &
minus calidum.

Tertia eft incompoflibilitas tcrminoram,inter
quos eft quantitas intetmedia,& propter incora-
poffibilitatem iftorum tcrminorum quantitatis
prouenit fucceffioin motu ad quantitatcm.Vnde
quia impoffibile eft aliquod totum efle fub mino-
ri quancitate , & effe fub maiori totaliter : igituF
necclle eft , quod procedendo ab -vnp ad reli^
quum,iiat fucccffio.

Nunc ponuntur concIufiones.Primaeft.Nulla
mutacio fa<^a de priuacione in habitum , vel i
contra,vel dcfontradidlorio in contradidloriail),
in quantum huiuImodi,eft motus.Probatur,quia
omnis talis mutatio fit fubito; fcd nullus motus
fit fubitorigitur nullns motus eft huiufmodi mu-
tatio , fcilicet de coniradi^orio in contradiAo-
rium>aut de priuacionc in habicuai» Vcl^OQBtra,

Maior probatut : quia intet priuationem , & ha-
bitumnon eft diftantia media,nec etiam inter
contradidoria, fecundum quam, procedcndo ab
vno ad reliquum, poffit ficri fucccffio. Ei minor
patct per tjuidmnunu motus,quia de ratione mo-
cus eft,qu6d fiac Aicceffiu^.

Secunda conclufio. Omnis motus cft de con-i Motm tfi d»
trario in conttatium:quiaomnismotusfit fuc- t»ntr*rio in
ccffiuc,aut fecundum quantitatem,aut fecundum '•'"'*"*'''•
qualitatem, vel fecundum vhl\ fed quocuoque
iftorum modorum fiat , eft inter contratia : er-
go , &c. Maior patet in ifto quinto, tcxt. i o. Ec
minor probatur ;quiain quolibet illorum gene-
rum eft incompoffibilitas terminotu , inier quos
eft diftantiaintermedia> quia fi per ipfam.procc-
datur,facit fucccffionem in mocu. Sccund6 , pa-
tet conclufio ifta tx. prima conclufione.

Tertia conelufio.Hxc confequentia non valet, e
lntc miftAtio fit citnficHtiue ad motum j htc i^itur
.fnutatio uon efi motut. Pro qua conclufione cft
iciendum , quod rcpugnantia fecundum formam ^tpugnHnti»
fubdiuiditur ; quia quaedam eft inter qualitatcs f*''^*'*^ ff
Wi inuiccm a^iuas , vt intcr caliditatem , & fri- ^*"' *^ ^**
giditacem : alia eft intcr qualitates «oncrarias,
dux non funt aptz natx in inuicem agete , fed
liint natz fibi inuicem fuccedere in eodem fubiok
do.non per aAiones proprias,fed concomitanter
ad a&iones ^liarum qualitatum. Nunc probatut
conclufio ; quia albefadio eft motuSj& tamen fit
confecutiue ad alium motum : igitur, &c. Maior
patet , quia albcfa^io eft de concrario in contra-
rium) fadafucceffiuc in fubied^o in &€t\x. Mihor
probatur, quia fit confecutiuc ad aifliones quali-
tatutn primarum. Et fic patet, quod omni^ mo-
cns eft de contrario in contrarium , accipiendo
/cilicet cotitrarictatem latgc pto incompoffibili-
tateterminoium,interquos cft diftantia inter-
media , fecundum quam proceditut fucceffiu^ de
vno termino ad altcrum.Et hzc de gtimo.

Quantura ad fccundum. Dubitatut ptim5,vn'
de proueniant magis , & minus in eadem fpecie^
vel etiam in diuerfis fpecicbus. • Secundo , dubi-
tatur , an miagis > ^ mmiis fint in eadem fpecie.
Tertio, dubitatur,vtrum includatrepugnantiam>
quod aliquis motus fit de minus ad magis in ea-
dem fpecie;ve] e contra,& tamcnfit de contrario
in contrarium.

Ad primum dubiti videtur Ariftoteles refpon- 6»
dercjin ifto quinte,text. 1 9. ^ quod magis & mi-
niis proueniant ex admixtione conttarij, itavt il-
lud dicacur magis tale , cui minus mifcetur At
contrario , & illud miniis tale, cui plurmifcetur
decontrario;ficutillud dicitur magis calidum,
cui miniis de frigiditate eft admixtum , & illad
miniisjcui plus mixcum eft defrigidicate. Et hoc
videturetiadicereAriftoteles j.Topic.vbi dicit,
quod albius cft.quod eft nigio impermixtius.Ifto
tamen non obftante,Refpondecur ad primum
dubium, qu6d magis , & minus non prouenienc
ex admixtione contrarij , fed cfrcntialitcr , & in-
trinfece pioucniunt ex additione , vel remotio-
ne plurium graduum de eadem fpecie iti eodem
fubiedlo , ficut manifeftc patct de lumine, quia
illud dicitur magis luminofum, in quo funt plu-
res gradus luminis , & illud minus in quo func-
paucioics i & ica fimilitei de qualicacibus habe»'
tibns contiaiium , quia fi k caliditate effet omni-
no fepaiata frigiditas , adhuc illud cflet magis
calidum, in quo eflcnt pluies giadus calidicacis,
& jllud miniis,in quo cflcnc pauciores;yeium eft

tamcn

Qu^ftio I V.

?i7

t.

Cntraritta*
m»i»Memtd»
•ft impradi-
€mimmtk »d
V^fitmttm.

Opinu mul-
tifUx d* tstt-
f* fufcifitndi
*>*iit,^ mi-
ntu.

tanleniqu^d iti qdaIitacibus,(ecunduiD qnas pro-
ptie cft alterario , fcmpcr pluralitatcm graduum
in eadcm fpecic cenfequitur maior.vel minor ad-
tnixtio contrarij : quia fcmper quot gradus ad-
duntur de vno concrariorum,tot remouencur de
rcIiquo,8recontra.

Ad fecundum dubiura refpondentr. Proqno
fciendum,qa6d rcs qux non lunt ' tcrmini, non
dicuntur ciufdem rpecici,vel diucrfarum fpecic-
rumj vel diucrfs fpccies,ni(I ei ratione qui figni-
facantur per tcrminos, aax non funt diucrfarum
fpccierum, vcl dioerf* Ipccicsimodo ifti termini
mdgit^mimtx Cuni diuerfat fpecics ingenercRe-
lationis, fed tame maptySc mimu dicuntur dc ea-
dcm fpcde, quatido tcrtnihi , quibus applicamut
iftos terrainos maps,8c flknwxjincoraparando,
funt ciufdem fpcciei , vt diccndo magis album,
tninus album : vnde quia ifti termini 4/^«M , 8c
^ilntm funt eiufdem fpecici , ide^ dicimus , quod
ifti termini fiugu , & mlmu funt in eadcm fpccie»

Ad tertium dubiam,dico quod repagnat,qn6d
motus fit de magis ad minus in cadcra fpecie , &
cilm hoc fit dccontfario incontratium fecun-
diim candem rationem ; fcd fecundum diuerfas
rationes hoc cft beni pofCbile , quia itl mdtu fc-
cundt^m qualitatcmjconfiderando praeciscqdali-
tatcm,quae abiicitur,timc eft rautatio de nu^s ad
miniks,& eft fola corruptio : fcd confidcrando,&
attendendo folikm de qualitate , quz acquiritari
tunc eft mutatio de minori ad maius , & cft fola
eeneratio ; fcd attcndendo ad ttraraquc fimuli
lcilicct ad illam , quz itquititnri & ad iilam qu^
abiicitur , cunc eft alteratid ; 6c eft dc toncra-
rio in concranum:& fic mocus alceratiotiis com-
ponicur ex generacione , & coirupcione. Ec fe-
cundikm prxdida pcocedunt raciotles ante o(>-
pofitum.

ANNOTATIONES.

* /^ OmrttrietM Mcipiritr Jitf/Uciter , &c. Nota,
V^ in illis tribus Przdicamcntis , ad qar cft
per fe raotus , dari contrarietatem , aiio tamen,
& alio modo. In qualitatibus enim aliqua; dan-
tur,qaz propriiifime funt contradz -, intcr quas
eft maximadiftantia,non quidem locflUs,fcd for-
malis , vt inter albcdinem , & nigrcdinem : qdia
c^ra fubicdhim ab vna iftarom recedic , nec vlce-
tius pergcre,qukm ad alceram concrariam,poccft,
ade6 vc repugncc dari aliquid femocius , auc di-
ftantius inquod cendat.In qtiantitarc tamcn non
eft diftantia maxima fimpliciter,fcdeftdiftantia,
& contrarietas fecundum quantitatcra magnam,
& paruam,habito rcfpe^ ad entia naturalia.quae
naturaliter ad roagnitudinem,& paruitatem uint-
determinata. In vbicationibus item non eft fim-
plicitcr maxiraa latitudo , & diftantia : fi quaef-
fet , edet intcr vbifurfitmy & vbieleer/itmy haec au-
tem diftantia non eft maxima : quoniam non rc-
pi^nat rationi exiftcntis in loco » cfte alias cxi-
ftentias'in loco magis inter fc diftantes , maio-
remquc Utitiidinem habentcs.
° ^jMtigis , & minus prouemHnt ex atbmxtia-
fie contrarif. Nota quod dccaufa fuicipicndi ma-
gis , & minus fuit multiplex opiiiio. Qai-
dam dixerunr , quod augmentum , & dccre-
mentum fubiedi, vel accidcntis, id eft, ma-
ior , vcl rainor cxtcnfio fubicdH , vel formx eft
caufa fufcipiendis magis, & minijs. Alij dixe-
nint>qu6d accc(rus,& rccciTus ad impofitio«
Settieper, Ttm. II.

nera vods. Alij , qa6d fbrina fufcipit magiSj &
minijs (ecundiim difpofitionem in fu*>icdo i vel
(econdi^ra ejfe in fubicAo rcmanente eius ef-
fentia immutati. Alij , quod radicatio forma; ia
matcria eft caufa fufi:ipicndi magis , & minuSi
Ahj rer6 , quod approximatio , & remotio i fuo
cdhtrario eft eaaia, qoare fottna fofcipiat magis,
& minos.

Prima opitiid ftare hoh poteft : qnia tunc fe- 9.
qaeretor,qa6d cquas albus cfiet albior , quam
margarita , quod eft £ilfam ; & qu6d quanto ali-
qais homo eilet maiot,canto eftet magis,qaod cft
eriam falfdrai

Seconda etiam opinio, qux eft Gilberti Pore-
tani in libello de fex Prindpiis, cft falfa : quia e>
ea fequeretut , qu6d nihil eft albedine albumi
nifi eflet albif&mdm t qaod eft falfum, quia tunc
albam rcmifTum non cflet album. Et probatur
confeqaenria: cuieniranon conucnit fignifica-
tum nominis, non conucnit ipftmi nomcn : fi er-
go albura imponitur ad fignincandum albcdincm
in vItimograda,nihiIcrit album nifi fit albif-
fimam.

Terriaopinid, qnz videttir efle Ariftotelis , &
Boerij jn Przdicamehtis,cap.de Quaiitate,vbi di-
cunt quod iuftitia non dicitur magis , vel rain^s
alia iiiiftitia ; fed aliquis diciiuc iuftior altero. Eft
eria falfa,qaia illad<;^ in fabie&o,vcl illa difpo-
firid fonh;^,aat eft idem cam efji fonnz,veI non:
fi idem,habetar propofitti;quia ci^m illa difpofi-
rio fit noaiorivcl mihonergo & ejji forroz,cui po-
nitar ifi idem : fi ndn eft idcm , qaaero dc illo»
▼tr^m fecundiim foam eflenriam fufcipiat magis»
&midjts, vel non ; fi fic, habetur propofitum ; fi
non : ergo erit proceftus in infinitum. Item,habi-
to tetmino (ecandiim rationem,qua terminus,
cefCu motus , qaoniam habitibus przfcntibus iit
materiaceflatmotos, ex primo de Gcncr.tcxt.5j.
fed per te in prindpio calefadionis habctur ca-
liditas fecundiim rationero, qua cft ccrminus ca«
le(«dionis:ergd in prihcipio ccflabit motusille^
qood cft impofllbilc. Minor probatur:quia omne
quod raouetur habct aliquid dc termino k epu, &
aliquid de termino aitpiem. ex 6.huius, tcxt.?. &
S^.crgo in prindpio calcfadionis in ipfo calefa-
dtibili eft aliquid dc effe caloris : fi ergo cflentia
caloris non fufdptt magis , & minijs , fcquitur
qa6d in prindpio eft calor perfcdus , fccundum
qoem modam eft terminus motus.

Ad Arifiotelem, & Boctium dico, quod efTcn- | g,
ria fpedei in fe confidcrata abftrahcndo \ fuppo-
firis,eft indiftcrens ad omnem gradtim , fed ipfa
in vno Ibppofito eft perfcdUor fe ipfa in alio fup-
pofito , & vt eft.in fuppofito fic denominat fub-
icdom , quiapcr fe fuppofitum eius non eft fub-
ie^m i fed qualitas in hoc fiibiedlo ; non igitur
iuftitiaabftrad^ intelligendo , fcd iuftum , id cft,
hxc inftitia , vt denominat iftud fabic6him , cft
maior alii. Et fi qtiaeras ; aut ifte gradus , & il-
le foht intra eflcntiam htiius qualitatis , aut non:
fi fic , & ifte gradus cft diuerfus ab illo : crgo hxc
eflenria eftdiuerfa ab iila pcr aliquid , quod cft
intra eflentiam:igitur mttgis difFert imMnufpc-.
de,tam qaiaomnisdiuctfitas cflentialis diucr-
fificat fpeciera. Tum quia cflcntia pritn6 eft fpe-
ciei,non indiuidui , alieqain indiuiduum pof-
fct habcre definitionem fpcdaliorem dcfini-
rione fpedci : igitur difterentia in efTentia non
eft folum diftercnria nomcro , fed fpecic. Oico
qood gtados ifti fant intracflenciam non fpcdei,
Ee 1 fcd

3i8

Lib. V. Phyficorum

lcd indiuidui , quia natura fpecifica abftrahit ab
omni graoM , & cft indifFcrens ad omnein gra-
dum ; & idcononrequitnr tales gradus difFcrrc
fpecie , fed numcro tantum,quia per folam difFc-
tentiamindiuidualem,& non fpccificam ad inui-
cem diftinguuntur.

Quartaopinioderadicatione formx in fub-

icdo cx co rciicjtur : quon.iam ifta radicatio , yel

cft aliud a forma radicata, vel non ; fi non , ha-

bctur propofitiira ,quoniam , cum illaradicatio

fit maior , vel minor : crgo & forma. Si cft aliud,

vcl eft forma abfoluta , vel refpediua : fi abfolu-

ta , habetut propofitum ; fi refpedliua fimilitcr,

quia magis , & min^s in forma refpediua oritur

ex ma^is , & minijs in forma abfoluta. Adde>

quod fi maior radicatio formar eflct caufa fufci-

piendi magi$,&minus, fequeretur quod vbi for-

ina eftet magis radicata , ibi fubic^lum eftet ma-

gis talejquod tamen eft falfum : quia fecun-

dum Medicos , fcbris he(flicaeft roagis radicata>

quam tertiana , & tamen tertiana eft intcnfior,

& idc6 tertianarius cft magis fcbricitans. Si-

militer verecundus cft aliquando rubicundior»

& tamen rubor cft in eo minus radicatus , quam

inaliquo alio mintis rubco , qui cft fanguincus

naturalirer.

1 1 . Vltima opinio optimc impugnatur hic ^ Sco-

to : ide6 diccndum eft cum Scoto , qu6d prxcifa

ratio fufcipiendi magis , & rainis cft latitudo

graduum in forma, fiue, quod idem cft, illimita-

tio forms.qux panicipatur : quia impoflibilc cft

formam participari fecundura magii, & minus,

nifi in fe fit ad aliqualiter illimitata : nam oppo-

fitum pratdicati infcrt oppofitum fubicfti ; da

cnim, quod non fit illimitata, quoraodo partici-

pabitur fecund^m alium , & alium gradum ? £t

hanc fententiam docuit etiam Simplicius inPrac-

dicamentis,cap.de Qualitatc,vbi refcrens multas

opinionesde caufa fmcipicndi magis,& mini^s,&

improbando prxferr, & commendat opinionem

Archytz,dicens fic; Archytas brcui fcrmonc cau-

fam eius.quod eft magis,& minii$,mirabiliter in-

finuat.dicens: 6^4//V<« enim ^uoniaM infinttatem

efuandam participat , ideoficunSim eiw rationemha-

iet, ijMdjfiifiipiatmagisy & minits , & non exfartici-

fantibHs. Hxcille.

c Res , qiu nonfunt termini , non dicuntureiMfilem
Jpeciei, &c. Nota , quod piopriji appellationc illi
dicuntur rermini, qui funt pcr fe fignificatiui, vt
funt termini categorematici , qui poftunr pcr fc
cflc fubicdum , & prxdicatum in propofitionc;
termini vero qui non funr pcrfc fignificatiui, vt
funt tcrmini Syncategorematici , magis appel-
lanturtcrminorum modi,quam tcrmini , vclut
funt adicdbiua adiediuc tenta, figna vniuerfalia,
vel particularia, & in propofito aduerbia. Vnde
magrt , & minus , vt fant dc Praedicamento Rcla-
tionis , funt tcrmini , quia fumuntur nominali-
tcr,& vt ficjdiftinguuntur fpccie : vrautcm funr
aducrbia , non funt proprie termini , fed termi-
norum modi ; & funt eiufdcm , vel alterius Cpe-
ciei, provt tcrmini,quorum fimt modi,funt ciuf-
dem , vel alterius fpccici. Vnde, ficut fimilitudo
cft relatio propric fundata fupcr eflentiam quali-
tatis , ita magii , & minks ; fundamentum autem
magis cft eflentia fpcciei fub pcrfedlo gradu ; qui
gradus cft aliquid abfolutum de genere Qualita-
tis, licct ipfum confcquatur refpc<flus magis ad
alium imperfednm in cadcm fpccie , quem fc-
quitur relatio OTiV;MX. £t ideo , licet iftz cclatio-

nes maioritas , & hinoritas oppoftantur fpccicj
quia tamcn fundamenta funt ciufdem fpccici,
dicuntuif eflc in eadem fpccie , ficut ifts rclatio-
nes fimile , & dijftmile fccundum fc confidcratXf
diftinguuntur fpccie, & tamen provt fundantuc
in cadem quahtatc fpecie , dicuutuc eflc in ca-
dem fpccic.

Qjfi£ S T I O V.

Vtrum in trtbuj Tradicamentu Jtit

motm 5 ^ non in aliu,/cilicet

^antitate , ^alitatCi

t^f^hii

Ati(\.i.Phjff.text,ecm,^. Eudem.Alex. apud Siinpl!c& ipfe
Simpl.j.PAy/rroOT.j.fj- i^.di^Ub.^.ccm.xo.Alh.y Phyfie.
traS.i.e.i.D. Tbom.Ua.y(^ ;ii.MetMph.leff.ix. Mayr.
pajfu x^.diffie.%. Cotayl.di^.xx.fhyf.q.^.^.x. MaiOiet./»
expof.fr*.d4c.S^»ntitiuit,text.T. Hurt. diff.xi.Vhyfe.fiS,
10.Kub.lib.^.Phyf.e.x.q.vnie»,f.x. Aaeti.tvm.l.Philof q.
xg.feff. lo.Iab.Theeremati 4f.t,vlt. Vidc ciundos infr0
/it.7.j.4.

R G y I T v R prim^ quod non : imm^
quod in .Adalitjuid fit motus ; qoia om-
nismutatio fucccfliua , qus non cftge-
ncratio,nec corruptio,eft moius ; {e^\n.AdaU~
^uid cftmutatio fuccefllua quz noncftgencfa-
tio ; nec corruptio : igitur in uid aliipud eft mo-
tus.Maior patet in ifto quinto , text. 9. Et rainor
probatur,pofito,qu6d Socrates fit albus,& Plato
nigcr ; tunc mutetur Plaro dc nigredinc ad albc-
dinem ; tunc miitatio ifta, fciIicet,afl[imiIatio. cft
fucccfl[iua,& non cft generatio,nec|corruptio,fcd
cft de affirmato in amrmatum,fcilicet dc difllmili
ad fimile;i^itur ciim fimilc,& diflTimilc fint ad ali-
quidiigitur in Ad alitjuid eft motus.

Sccund6,quia in Ad ali^ided contrarietas, &
fufccptio magis,& minusiigitur in Adali^uid cfl
motus. Tenet confequcntia.quia pcr iftud mediii
probat Ariftoteles quod in tribus generibus eft
motus : quia in ipfis inuenitur contraiictas. £t
antecedens patet in Praedicamentis.

Terti6,arguitur expofitoric,pofito qu6ddeni-
gro fiat album:ad hanc albedinem eft motus, hzc
albedo eft ad aliquid:igitur in Ad aliquid cft mo-
tus. Minor patet,quia ha:calbedoeftfimilitudo,
modo omnis fimilitudo eft ad aliquid fimilitudo.

Quarto , fanatio eft quidam motus , vt f«pc
cxemplificat Atiftoteles in ifto quinto,text.i i.&
tamen fanatio efl motus in Adalitjuid : igitur in
Adali^uideR. motus.Minor probaiur : quia fani-
tas eftproportioprimarum qualitatum,& omnis
proportio eft ad aliud proportio.

Quint6,arguitur quod in Fhi no fit motus:quia
omnc vbi, fiue locus cft quantitas ; igitur praetcr
motum,qui cft ad quantitatc,non debct poni mo-
tus diftindbus ad vhi. Et fi dicatur, quod licct vhif
fiue locus fit quantitas,attamen aliud connotatur
per hoc nomcnz'^», quod no connotatur per hoc
nomcn tjuantitM ; hoe non valct;quiailIud,q^uod
connotatur per hoc nomen locM,{eu per hanc di-
ftionem vhi,e(k ad aliquid : quia pcripfumdeno-
taiur habitudo ad locatum;igitur fi ratione con-
notati fit motusad vhi, fequitur qu6d in Adali-
^uidcd motus.

Scxto, arguitur quod in qualitatc non fit mo-
tus,quia qua rationc in vna fpccic qualitatis repc-
rirccur mocus,eadeni rationc in alia i fed ccctum

cft.

I.

X.

Quxftio V.

3^9

3-

itotM vtuU
htttt , quod
fit in mliqMo
g*n*r*.

ttttlM P»e/l
tjftin tliquo
gfoert Jufli-
tittr.

\

eft , quod in aliquibus non inuenitur : igitor nec
in aliis. Maior probatur per (imile ; quia ad vhi
dicitur efle motus ex eo, quod ad quamlibet eius
fpeciem potcft cfTe motus. Minor probatur,quia
ad qualitates de prima fpecie non eft motus , vt
pzzct /eptimo htum , text. 17. nec ad alias de tertia
rpecie, nec de quarta.

Septimo , quia dgert , & pati eft motus ; igitur
in aliis , quam in illis tribus inuenitur motus.
Confequentia nota eft : & antecedens patet,quia
in adione , & pafllone inuenitor contrarietas.
Oppofitum arguitur per Ariftotelem inifio quin-
tOytext.io.

Notandum, quod motus ^ non dicitur efte in
aliquo gencre ex eo , qu6d per motum acquiri-
tur, vcl dcperditur res illius generis. Probatur
dupliciter : prim6,quia fi fic , fcqueretur, quod
omnis raotus eflct motus ad aliquid , quod eft
falAim : vt patet i»<y?o^i«'«fo.Confcquentiapro-
batur , quia omnis res mundi eft eadem,vel di-
uerfa caufa,vel caufatum : igitur omnis res mmi-
di eft ad aliquid. Tenet confcquentia ; quia om-
ni^ res eadem dicitur ad aliud eftc eadem, & om-
ne diuerfum ab aliquo diuerfum, & omnis caufa
dicitur ad aliud caufa, & fictie aliis. Exquo pa-
tet , quod omnis les mundi eft ad aliquid : igitur
il in aliquo genere fit motus ex eo , quod acqui-
ritur , vel deperditur res illins generis , fequitur
quod omnis motus fit ad aliquid.

Sccund6,fuppofito qu6d quantitas non fit res
diftindla a te quanta , tunc fequitur quod omnis
motus eftet motus adquatitatemrconfequens eft
faifum.Et confequentia probatur,quia qua:Iibet
rcs, fcu difpofitio,fecundum quam cft mocus, cft
diuifibilis : igitur pcr fuppofitum, quarlibet talis
eft quantitas;& per conlequens oranis motus eft
in genere Quantitatis.

Sccund6,notandum quod cx eo motus dicitur
efTc in aliquo genere,qu6d mutatur refponfio ad
quxfitum illius generis de mobili poft motum
& ante : vetbi gratia , ex hoc dicitur motus , vcl
mutatio ad fubftantiam , quia mutatur refponfio
ad quzftioncm quaerenteni,quid eft hoc ; vt quia
hoc nunc eft acr , & prius fuit aqua : iudicamus
ipfum efte motatum fubftantialitcr.Similiter di-
citur motus ad quantitatem ex eo , qu6d per il-
lum motum mutatur refponfio ad quaniKtn efi
hoc , quia poft augmenta;ioncm refpondetur,
qu6d eft bipedale , & tamcn antc erat pedale fo-
lijm. £x quo patct , qu6d fi per aliquem motum
mutecur refponfio de mobili per prxdicata de Ad
4//^K»W,tunc ille motus potcft dici ad aliquid:ver-
bigratia,fi per aliquem motum fit verum dicere,
quod hoc cft fimile, & p6ft non erit fimile,imm6
diillmile, tunc ille motus eft ad aliquid.

Sed dubi.tatur, qualiter eft hoc,qu6d tu ponis
in Ad ali^uid elTe motum , & tamen Ariftoteles
hoc negat. Refpondetur , qu6d in aliquo generc
poteft clTe raocus dupliciter. Vno modo , per fe,
fcilicct quando per talem mutum , & omnem
confimilem de neceflltatc mutatur refponfio ad
quzfitum illius Prxdicamenti ; & fic calefadio
dicitur motus per fe ad qualitatem,quia necelfa-
rium cft , qu6d per calefadlionem mutentiu de
mobili praedicata de genere Qualitatis. Eodem
mpdo ambulatio eft motus per fe ad locum, quia
nccefle eft, qu6d per omncm ambulationem mu-
tetur locus. Alio modo dicitur efle motus in ali-
quo genere per accidens , ex co qu6d contingit
quandoque per illum motum mutati praedicata
Scotioptr. Tom.JJ.

y-

Motut nS tft

illius generis de mobili , fed non de neceflTitate:
verbi gratia, per motum ambulationis contingit
aliquando variari pr«dicata dcgenere Addiefuid
de ipfo mobili.vt mobileanteambulationem eft
aegrum , & poft fanum, & fic ambulatio eft quo-
dammod6 ad aliquid,Iicct per accidens,eo qu6d
non ncccflari6 pcr ambulationem mutantur prsc-
dicata demobili de Adali^id. Et fic patet,qu6d
in Ad ali^ttid non eft per fe inotus,fed bene pcr
accidens.

Terti6 , notandum , vt patuit prijus , qu6d ad
motum proprie didum requiritur , qu6d fiat fc-
cundiim diipofitionem, quar de fiii natura eft ac-
quifibilis fucceflliuc alicui fubicdo in adu per
motum illius fubie6li,& nullo modo per motum
alterius illo fubiedo quiefcente.

Nunc ponuntur conclufioncs. Prima conclu-
fioeft,in Adalicptid b non eft per fe motus. Pro- t*^ f* *" •<
batur,quia fecundum illud , gcnus non eft per fc •%"*'•
motus, cuius praedicata variantur de mobili per
mutationem fadamin aliquo alio , ipfo mobili
non moto; fed praedicata gcneris Adaliqttid va-
riantur dc mobili per folam mutationem fadam
in aliquo aIio:igitur in Ad ali^tdd non eft per fc
motus.Maior paiet pct conditiones requifitas ad
motum:& minor probatur,quia fi Socrates nunc
fit dexter Platoni, ipfepoteft fieri finifter, moto
Platone fine motu fui ipfius. Secund6,quia nulla
eft mutatio,vcI motus , quem dc neceflHtate fe-
quitur mutatio pracdicatorum gcneris Adali^uid
de ipfo mobili :4gitur nullus eft motus per fe ad
aliquid. Confequentia tenet perdefcriptionem
motusperfc, & antecedens apparct inducendo,
vt didlum fuit prius de ambulatione. Similiter
per albefaftionem contingir aliquando variari
pracdicatade Adsliiptid , vt fimile , vel diflimile;
fed hoc non eft dc ncceflitate , quia poteft fieri
albefadio fine hoc , qu6d huiafmodi przdicata
varicntur.

Secunda conclufio. Non ad omnem fpeciem ^-
Quantitatis cft motus. Probatur,quia poteft fieri ^'"^ "^ 'fi
mutatio de minori numero ad maioremjfinc mo- *^ """* ^^''
tu:igirur non ad omnem fpeciem Quantitatis cft
motus. Tenet confequcntia , quia Numerus eft
fpccies Quantitatis : & antecedcns apparct,quia
poteft fieri maior numerus Intclligcntiarum.aut
aliorum indiuifibilium finemotu,quia nullum
indiuifibile mouetur.

Tertia conclufio. Secundum agere, & pati non moiik nS eft
eft per fc raotus. Probatur, quia nulla eft muta- •i alHonem,
tio , quam de neccflStatc confequatur variatio & ff^f^*»»-
przdicatorum de geneteA^ere, vel Patii igitur
fccundum nullum illorum generum eft per fe
motus.Et iftam conclufionemdifFusc probat Ari-
ftotelcs in littera: & peridem probatur,qu6d in
Cluando, Situ, & Habitu non eft motus.

Quatta conclufio : In tribus gcncribus folum MotMtfitM-
inuenitur motus, fcilicet in Quantitate , Quali- '*"" •^ '"*
tatc, & Vbi. Probatur, quia folum in illis tribus ^""'**
reperiunturconditionesrequifita:admotum;igi-
tur in illis tribus folum inucnitur motus. Antece-
dens apparet , quouiam in quolibet illorum ge-
nerii cft difpoficio acquifibilis fuccefliuc in fub-
ieCto in adu pcr motum illius fubiedi , & non
per motum alterius ; fed qu6d in aliis non rcpe-
riantur, patet ex qusftionibus praeccdencibus.

Ad racioncs. Ad primam , concedo maiorem, 7.

& ncgo minorem. Vnde , liccc dcalbatio fit mo-

tus fucccfHuus , attamen non eft motus per fe ad

aliquid , ex co quod folum per accidens con-

E c 3 tinait

ciem §^Mn-
tit*tit.

350

Lib. V. Phyficorum

tingit pratdicat^ «lc gcnerp Ad aliftidvnmidi
mobili antc dcalbationcm,& poft.

Ad fecundara , conccditur anteccdcns , & ne-
gatur confeaucntia. Ad ptobationem dico,qu6d
Ariftotcles ppnit illud medium, fcd nonfuracit,
nifi in illis, in quibu$ rcpcriuntur alia conditio-
ncs rcquifitae ad motum.

Ad tertiam , conccdo qu6d ad illam rem, quas
pft ad aliquid, cft motus : imm6 fic poteft conce-
di, qu6don:>nismptu$cftadaliquid, vtdic^um
fuit in prirao notabili.

Ad quartani,dico qu6d ad fanationera non eft
motus.nifi per accidcns,fcilicctinquantumcon-
tingit fanationem eflc ambulationcm, vel altcra-
tionem aliquam , quae cft inter qualitates , qus
funt de tertia fpecic.

Ad qufntam > dico qu6d licet omnc ^ vbi fit
quanritas , attamen fecundum quantitatem , &
f^hi funt diucifi motus , eo qu6d alius eft motus
fecundum quem variantut ptsdicata dc gcnere
Quantitatis , & alius cft fecundiim quem varian-
tur praedicata de generc yhi , per quem tamen
non variantur pracdicata dc gcnercQuantitatis.

Ad fexuni , dc qualitate videbitur in 7. Ad
aliam in agere , &c. dico ^ quod non ; nec ad mo-
tura fufficit contrarietas , nifi cum hoc fint aliac
conditioncs rcquifitz ad motumJBt hoc de quqe-
(lione.

ANNOTATIONES.

g^ * \J[Otiu non tUciturejJi in dujtu genere ex «,
XVjL&c. Nota, qu6d Scotus ponit hoc nota-
bile , vt doceat modum fuftinendi quantitatcm
pon diftingui \ fe quanta, & relacionem omncm
efte eandera rem cum fundamento,quam tamen
fiWitentiam ipfe non tenet, yt annptauimus fu-
pra. £t quando dicit , quod omnis res mundi eft
ad aliquid, concedi poteft realicer,& denomina-
tiucjfed falfum eft fbrmaliter , & quiditatiuc, vt
ipfe oftendit in 1 .d.i.t}.f. contra Henricura, & in
ijd.q.^.ad primum principale.
}> Jnad ali(fuidnon eft per fe n/jOtt^. Nota, quod
diffcrcntia eft inter a(5lionem , mutacionem , &
motum : quoniam routatio & motus continent
duos terminos , a, tjutf, & adtpiem , vt patet in hoc
j.text.j. A£tio autem pcr fc,non cotinet nifi ter-
minum adtjuem ; & fi continet teTminum a t^uo^
hoc cft per accidens ; quatenus fcilicct concurrit
(Cum mutatipne , qua: duos terminos conccrnit;
quod auccra cft pei fcpotcft abfolui ab eo, quod
cft per accidcns , atque ita potcft a6lio reperirj
fine mutatione , & motu, quod pacet ex D. Aug.
6.de Trinit.cafui. vhi inquit , quod fi ignis eflet
aeternus, & fplendor, qui ab igne diffundicur,ef-
fet aeternus , atque adco fplcndor ignis eflet per
fe terminus adionisabaeterno^&tamen nonef'-
fec cerminus mutaicionis nec per fe, nec per acci-
dens,quia non tranfiflcc poficiuc de non ejfe ad ejji.
Jdera pacec per aliud exemplura D. Auguft. i o. de
Trinit.cap. j i. Si pes eflcc abscerno.in puluere
femper ci fubcflec veftigium , quod quidcm eflet
caulatum a pcde,atque ade6 fi ita eflct, veftigium
eflec pcr fc ccrrainus aftionis , & non eflet per fe
terminus raucationis. £x quo fequicur,qu6d ora-
nis forraa coaeua fup fubiedlo , & rcalicer diftin-
(fta ab ipfo eftper fe cerminus a£tionis , & caraen
pon eft per (e tcrminus murationis : qupniam
alias fubiedum eflct fimul fub vtrpque cxtrc-
morum , fcilicct fub nenejjif SceJJe format , nam.

c^m n)utatio fit habitudo interextrema,& habi-
tudo eflenequeat fine'extremis,& fiat mutatio in
inftanti , in cpdem inftanti temppris cflet fubie-
(ftum fub vtroquc extremorum.

£x hoc fequitur prim6,qu6d res cuiufcumque 9.
Pracdicamenti poteft efle per fe tcrminus adlio-
nis diftindlx ao adiionc alterius Praedicamcnti,
cxceptis adione,& pafl[ione.Tum,quia res vnius
Pra:dicamenti eft eflentialiter , & realiter diftin-
Cknkie altcrius Przdicamcnti, & perconfequens
res vnius Praedicamenti non accipit ^per adtio-
nem terminatam ad rem altcrius Przdicamcntif
fcdper propriam adionera,exceptaadtione, qua;
non eft terminus a6lionis , quia tunc eflet pro-
ceflus in infinitum. Tunr, quia omne quod acci-
pit ej/e de nouo , accipit ej/e per iftioncm immc-
diatc terminatam ad ipfura, rcs autera cuiuflibec
Prafdicamcnti accipit ejje denouo,

Secund6 , fequitur qu6d relatio accipit «J/e,
pcr propriam ^Gtionem , hoc eft , per a&ionem
terminatam ad ipfamraet relationera , quia cum
relatio accipit efte : vel ergo per adionem termif
natam ad abfplutum , hpc eft, ad fundamentum,
vel tcrrainum ; npn per adipncm terminatara ad
terminupi ; qtiia adio , quae npn attingit fubie-
£tum alicuius mFmae,npnattingitiIlara fptmam,
Ced a(ft:io,qu£ eft ad terminum, non attingit fub»
ic&um relationis oppofitae : etgo non attingit re'
lationem oppofitam. Tum, quia zikio cuiulcum-
que agentis liroitati concernit certam diftan-
tiam agcntis ad effedum;fed vnum corrclatiuura
non conccrnit certam diftantiam alterius corrc-
latiui : ergonon accipit*)^ per produ£tionem
ipfius. Nec peradtioncm terminatamad funda-
menium. Tum , quia relatip accipit ej/e de nouo
poft gcncrationcm fundaraenti. Tum , quia for-
ma: contrariz non accipiunt efe per eandem
aftionem numero ; fed idem fundamentum re-
fertur ad diucrfos tcrminos contrariis rcfpcdti-
bus , ficut eadem quantitas eft aequalis rcfpcdlu
vnius,&inaequalis rcfpcdtu alterius,qui funtduo
re(pe£tus contrarij. Similitereadem qualitaseft
fimilis , & difllrailis refpe<3:u diuerforum ; fequi-
tur ergo qu6d relatio non accipit eflc imraediato
per a(^ionem fundamenci , ncc tcrmini ; fcd per
propriam a(5tionem.

Terti6 , fequitur qu6d fundamenturn cui no- >«
uiter aducnit relatio « neceflari6 mutatur in ad-
uentu relacionis. £tad Ariftocelem qui in hoc ^.
yidetur dicere oppofitum, fcilicec qu6d fine mu-
tatione famdamenti,ipfumftlndamentura fa^Hium
cft fimile alteri. Dico,qu6d mutarieH dupliciter.
Vno modo, ad fe : alio modo ad alccrura. Primo
modo, eft in abfoluris. Sccundo raodo,in refpe-
^iuis;& prirno modo intelligit Ariftotcles qu6d
fecundum relationeranoneft mutatioin fubic-
&o, vel fundamentp.

F Omne \\iieft quantita*, &c. Nota pt im6,qu6d Dtjinitit vbi.
vbi eft circumfcriptio cerporislocati a circumjcriptione
loci procedens. Per hanc aucera circumfcripcip-
nera ppfluraus incelligere tria. Prira6 ipfara cir-
cumlcriptipnera a(fiiuam loci quatenus intelli-
gitur adtiu^ a Ipcp proccdcre. Secundo , poflii-
mus intelligere ipfam circumfcripcioncm paiC-
uam , vc pafliue eft a(Slas corporis circumfcripti.
Tcrti6, poflumus intclligere qnoddam-efle reli-
(kam incorpore ^ loco circundante , nec vt eft
adtus efFe(5tiue ptoccdcns a loco, nec vt eft pafCo
locati ; fed vt eft quidam adtus inhaerens raobili,
capiens diuerfitatem & diftin(ftionem a loco cir-

cundance

Qu^ftio V.

r; T

cuftdante Iocatura,n6h taraen confideratur,vt cft
effediue ab illo,& vt fic eft genas.
Hrtm UcM Nota fecund^ , qu6<I terminus motus localis
ttmtnui #/f eft duplex : quidam intrinfecus , qui acquiritur
"'^** mobili tanquam fubic£to : & quidam extrinfe-

cus , & illecft ipfe locus : locus enim non acqui-
ritur mobili , nifi ficutmenfura extrinfeca : quia
locus eft in Mcante, non in locato : tamen ipfe
motus denominatur k loco , communitcr enim
appellamus iftum motum , motum localem : &
vna caufa eft , quia locus eft nobis notior qu^m
vbt. Alia caufa cft , quia locus cft vndique cor-
pori locato adaequatus , ficut fi eflet forma fibi
inhsrens.
II. Nota terti6, quod aliter eft in motu locali , &

DifcrimiJ»' aliter in aliis motibus:quoniam in aliis motibus
'"jj^" ;. terminus acquiritur quantum ad fuum ejfi for-
ggff^^ male partibiliter : quoniam terminus habet par-

tem , Sc partem,Iicct ac(jmjftum ejje cuiuflibet par-
tis fit in inftanti, In^motu autem locali , licct
terminus extrinfecus , fcilicet loais., acquiratur
partibilitcr ; quia habet partem & partem , ciim
«t vltima fupctficics Corporis continentis , qu«
diuifibilis cft,cum fit quantitas : tamcn terminus
intrinfecus motus localis, fcilicct ipfum vhf,cum
non fit , nifi quidam refpe£his cxtrinfecus adue-
niens caufatus k loci circumfcriptione adliua, ac-
quiritur in inftanti,non quod eius acquifitio, feu
cius via acquifitiua, qui eft motus.fit in inftanti;
quia motus eft in tcmpore : fcd ipfum vki acqui-
ritur in inftanti; hoc eft^fuumacqaifitum eflcfit
in inftanti. Quod patet , quia variatur ad varia-
tioncra ipfius loci , atque adeo ciim mobilc in
quolibet inftanti fit in alio , & alio loco , ade6
quod non cftdare inftans in quo mobiIe,nec ali-
qua pars mobilis fit in eodem loco , ficut prius,
alitcr quicfccrct in tcmpore inrermedio : fequi-
ciir quod ficut in quolibet inftanti locus eft alius,
6c alius : ita in quolibet inftanti fit aliud,& aliud
vti. yii ergo quantum ad fuum ejfe formale im-
partibiliter acquiritur ; tamen quantum ad ejje
fundamcntale, fcilicet quantum ad ipfum locum
partibiliter acquiritur ; nec oportet quod in om-
ni motu terminus intrinfecus partibilitcracqui-
rarur. Quoddico,proptermotumlocalem,quo-
niara in aliis eft bcne dare terminum intrinfe-
cum partibiliter acquifitum , via tamen ad vbi
partibilis eft ; quam partibilitatem habet cx fpa-
tio , fuper quod eft motus , vt patet 6. htfifts. Et
fi dicas : nullum in inftanti acquifitum,cft termi-
nus morus.Dico,qu6d verum cft, fumendo ly ae-
(jfajitum pro acquifitione primaria; vt fi dicamus,
cuius acquifitio eft in inftanti,ipfum non cft ter-
minus motus , hoc eft vcrujp ; fumendo autem
acquifitionem i^to ac^ijito ejjk y non eftverum.
II. Et fi iterurn dicas : crgo motus localis non dif-
fert i mutatione , quoniam pct te tetminus mo-
tus acquiritur in inftanti,Kcet eiusvia fit in tem-
pore, ita dicam dc generatione , quod via acqui-
fitiua formz fubftantialis eft in tempore ; eius
autem introdudio, & «cipuJitfaHeJfe t^ in inftan-
ti. Dico, quod quantum ad hoc non eft difFcren-
tia, fed in hoc , quod motus eft a fubiedto in fub-
icftum , mutatio autcm k non fubicdto in fubie-
€ta.m , vt gencratio , vcl k fubicflo in non fiib-
icdlura , vt corruptio. Vel dicas , quod diftcren-
tia eft quantum ad aliquos tcrminosmotus,quo-
niam in motu tcrminus acquiritur partibiliccr,
vel quoad terminum intrinfecum , vcl faltcm
quoad terminum extrinfecum, vt in motu locaH.

Forma aijtem fubftantialis, qua: cft terminns ge-
nerationis non fic, fcd impartibiliter acquiritur.
Et etiam eft diftcrcnria , quia generationem , &
corruptionem fcmper przccdit altetatio, non fic
aurem oportet in quolibet motu,licei aliqiundo
contingat in quibufdam.

Ad 3 Mliam in agere , &c. Dico , efitttd non , &c.
Nota, quod ita dici poflct deyi>« & hahere , qu6d
ctfi in eis inucniatur contrarictas ; haec tamen
non eft conditio fufficiens ad motum , prarter-
quam quod contrarictas , qu2 inucnitur in Pra:-
dicamentis Situs , & Habere proucnit ratione
locorum , atque adeo huiufpiodi pofitiortes, (ci-
licet iaccre , & ftarc. Itcm, &illis niodis cflc ve-
ftitum , vcl nudum , non acquiruntur pcr (e per
motum , fed omnes illae diuerfitatcs confequun-
tur loci mutarioncm ; quod fic vidcrc licct.Nam
fi qua:ratur,quo paiSto ex iaccnte aliquis faftus cft
ftans , non alia dabilis cft ratio , quam quod aut
totum corpus, aut partcs corporis locum muta-
uerc, ex qua mutatione fequuta cft diucrfitas fi-
tus , & idem proportionabiliter dicendum eft de
modis Habcre.

EXPOSITIO TEXTVS.

POfi I hac OHtem dkamm. Ifte eft fecundus tra- ' } •
(Slatus huius quinti , in quo Philofophus de- "^"t' "•
terminar dc vnitate motus : & diuiditur in duo
capitula. In primo dcfcribit quofdam terminos,
quibus vtctur poftca : & in fecundo detcrminat
dc vnitate motu$,ibi : Vntu autem motfu. Primum
capitulum diuiditur : quia primo defcribit ter-
minds. Secundo , oftendit in quibus rcperiun-
tur aliquiillorum , & comparat eos ad inuiccm,
ibi : Giuoniam antem omnts mutatio. Primo , prac-
mittit intcntionem , & patet in littera. Prima
dcfinitio , quod 2 lUa dictaitftr ^Jimul, epucunqtu Text.xi.
Jiint in eodem loco , primo ; vt materia , & forma
ciufdem fpcciei, fubftanria,& fua accidcntia. Se-
cunda definitio , IBa dicuntttrjeparatim,tpuuun^e
Jimt in diuerjis leeis \ prarcipuc filoca fua propria
in nullo conuenienr. Tcrtia definitio , IHa Je b
tangunt , epumtm vltima Jiint Jimul , fcilicet fimirf
per priuationem corporis intermedij.Quarta de-
finitio , Afedium eJHn tjued continue mutans natum
ejf priiu attingere , quamvltima,Jecundftm <= natu-
ram cominue mutans : & dicit continue mutans ad
difFcrentiam rautationis inftantanea:, in qua non
eftmcdium fecundum motum. Et fubdir , quod
ad hoc , quod dicatur medium , oportet quod
iint duo extrema , inter qua: fit illud medium ; &
illa cxtrcma fint contraria. Quinta definitio j Text.tt.
IUudcominftemoiutur, cuifumotm non imerrtmpi-
turper qtuetem mediam ; & quandoque ^ apparec
nobis motus continuus , qui nori eft continuus
proptcr hoc, quia inrerruptio quietis eft infen-
fibilis. Sexta dednitio , Contraria ^ JecundMm lo- Tcxt. »4.
cumjitnt tlla , tjka maxime dijl^ant JecundHm c //_
ruamreElam , quia , vt patet 10. Mctaph. contra-
rictas cft diftantia perfeda. Et quod illa eft fu-
mcnda fccundum lineam rcdtam , patet , quia li-
nea refta eft menfura , quac poteft duci inter duo
pundta : modo ifts funt proprictatcs conucnicri-
tes menfurac. Septimadefinitio; qu6d 5 /iZ«<tf- Tcxt.ij.
cuntur conjie^uenter , inter ijka f nkllum ejt meditm
eikfdem generis ; ficut duo homines funt confc-
quenter fe habentes , interquos nullus eft altcr
homo , & dato quod aliquid fit intermedium al-
terius generis , non proptcr hoc oportct , quod

4 illa

S5i

Lib.V. Phyficorum

Text. tf .

ilU non Ce hab.eant confequehter:qiua dicit Ari-
(loteles quod du9 domus dicuntui confequenter
(c habere,inter quas non eft domus media.OAa-
na 6 definitio. 6 Htthitum eft , tjued nonfilim confe-
qmnter fe hahet ad dujuld , immo dtm hoc tangit
ipfiim, ita vt vltra rationem confeqtientiijjahitum ad-
dat tangere.

giuoniam atttem omnis nfHtatio. Hic oftendit in
quibus inueniuntur praedidi termini : & prim6}
oftendit in quibus inuenitur mediura rautatio-
nis. Secundo , in quibus inuenitur continuum.
Tcrtio.comparat ad inuicem tangere,con/equenter,
& continuHm : & quarto, infett corollarium,tcxt.
1 3 .& 4 Metaph.Secundum ibi, Continmm epiidem
eft.Teitiamihi,ManifeftumaMtemeft. Quartum
ibi : H*i*rejiefl punSium. Primo, ponit iftam con-
ciuiionem.MediunY mutationis inuenitur in con-
trariis. Probatur , quia omnis mutatio eft inter
.oppofitajtuncigicur medium mutationis, velin-
uenitur in contradidoriis,& hop nomquia inter
contradi(fjkoria non eft dare medium , vt patet i.
Poft. text. 1 7,vel inter contraria ; & habetur pro-
pofitum.Et accipitur contrarietas large, prout fe
Cxtendit inter priuationero,& habitum, quia in-
terpuram priuationem, & habitum perfe^um
benc eft medium.

Continuum 7 (juidem efl. Hic oftendit in quibus
^ inuenitur continuum,diccns,qu6d in illis inue-
pitur continuacio, quae nata func fe inuicem tan-
gere,& tangendo vniuncur,ita vt ex eis fiat vnum
extremun) , quia quamdiu remanent duo extte-
;ma,nQn funt continua,& eo modo,quo nata funt
vniri.fiue naturaliter,fiue artifidaliter, fiue pro-
pric , fiue ipiproprie , illo modo nata funt ^a in^
uicera continuari.
^txt.1%. Manifeflum 8 autem eji.Vilc comparat ad inui-
cem con/eciuenter,(angere, & continuum ; & eft con-
(clufio ifta. Con/etjuenter eftprius, quam tangere,
& tangere prius qukm continuum. Probatur , qui^
illud eft prius , a quonon conuertitur fubfiften-
4i confequentia ; fed » confefpten^er ad tangere noa
conuettitur fubfiftendi confequentia , nec a tan-
^rr; adc:on^'»«4Vm;ergo,&c.Maiorpatet5.Metaph.
text. 16. & minor probatur ; quia fequitur , iSta
-tanguntje ; igitur confiquenter fe hahent: & non fe-
quitur c conuerfo. Similitei fequitur , Ifla fitnt
eontifiua, igiturfi inuicem tangunt, \ 8c non fequi-
tur c conuerfo,

SlMrefi^ eft punHum.lvXnt corollarium,qu6d
fi vnitas , & pun(%us fint res feparats a fenfibili-
bus, ficut pofuit Plato, impo0tbile eft , quod ea-
dcm res fit vnitas , & punt^us : qui^ pun^a nati
funt fe tangere , & vnitates conicquenter fe har
bere , noti autcm tangere. Et tunc 10 in (ine ccr
f apitulat, & patet ip littera.

Tc«.t7.

Tezc. tf.

Jejt. jo

16.

§iui dicutur
tfft fimul.

Qut ft lan-
lunt.

ANNOTATIONES.

> T Lla dicuntur fimul,quii fitnt in eodem loco. Hoc
1 inceiligicut de loco proprio, & non commu-
ni : ijam ad cfte fimul nori cft fatis e0e in codenj
)oco communi , alias Mancua, Florcntia, & Ro-
ma eftent iimul,cum fint ip eodem orbc j rcquiri-
tur ergo , quod fint in eodcm loco ada:quacp,
quemadmodum exemplifipat Scotus dc materia,
& forma, fubftancia, &accidcnce.
^ lUafi tangunt ijuqrum vltimafimt fimul. Nota,
qnod excremum linez eft punc^um > extremum
fuperficiei cft linea , & extremum corporis eft
fuperficies. Si ergo in plano duas deducaslincas>

Suarum altera incipiat, vbi altera definit,poftre*
^a punda funt fimul , co qu6d ambobus idem
refpondct pundlus in plano : nam cum pundbum
additum pun6bo non reddat maius , polTunt duo
eidem refponderc punfto. Proportienabilitec
duae fuperncics fe tangunt, quandolincz cxtre-
mae correfpondcnt eidcm lincae loci , ac denique
duo corpora fetangunt,quando extrcmz fuperfi-
cics rcfpondent eidem lineae circumftantis loci;
vt fi manus iungas , vidcbis internas fuperficies
cidcm lineae circumftantis acris in circulum te-
fpondcrc.

' Secundum naturam continue mutans. Nota,qu6d
ide6 harc verba addit Ariftoteles,quia fi eftet An-
gelus, qui non depcndct a loco , poftet ab cxtre-
mo ad extremum mutari finemedio ficut cogica-
tione ego pofliim de coelo ad tetram mutare non
cogitando de medio. Medium crgo eft , ad quod
prius natum eft peruenire id, quod mouctur»
qu^m ad tcrminum : verbi gratia , ignis cft me-
dium incer Lunam & acrem:quia quod concinu^
defcendcret i concauoLunae, prius tranfiret per
ignem quam pct acrem. Et notantcr dixi,ad tptod
friiu natum eft peruemre,Sc non peruenit : quia om-
ni inocu ceftante , ignis nihilominus mediat in-
ter ccelum & terram.

^ §lUf*ndQepte apparet nobis motut continuut.Nota,
qu6d ad hoc,qu6d mocus fit continuus, oportet,
qu6d nulla fit interruptio in tempore ; poceft ta-
mcn efle modica intetruptio in magnitudinc, fu-
per quam fit motus : vt qui pet lapides , qui in
tranfitu torrcntis propinque criguntur , tranfir»
facit continuum motum , liccc pedem noh figat
in mcdio fpatio inter lapidem & lapidem.Arifto-
reles autem dat exemplum de pulfante cicharam:
cum cnim cithatcedus poft hypatem, hoc eft,fir-
mam & grauiflimam chordam , continu6 tangit
netem,ideft,primam acutiflimam, fonus fit con-
tinuus , tamccfi medix chordae non tanganturt
quia non interrumpitur tctnpus , quamuis inter-
rumpatur magn i c udo.

c ^ua maxime tUBant fiatnt&m lineam reElam,
Nota , qu6d menfuia debet efle finita , id eft, de-
tccminata & cecta : minima autem linea,id eft,li-
nea reda, cft finita , id eft , certa & inuariabilis.
Vndc tninima diftantia , quae eft inter duo pundla
/ignata, eft linea re^a;qu^m contingit efle vnam
tancum inter duo pun<^a. Lineas autem cumas
concingit inretdum in infinitum mulciplicaii (e-
cundum quod accipiuntui, vt aicus alioiutn ma-
ioium , vcl minoium ciiculoium ; atque adc6
diftantia , quae cft inter duo pun&a , nuc intct
duo vltima magnitudinis fupia quam fitmotus»
debet mcnfuraii per lincam re<5bam : verbi gra-
^ii, diftantia inter duo pun6ta A,8cB iudicajida

eft fccudi^m
linearedam
ab vno in
aliud : quae
quidem cfle
nopotcftni-
fi vna : cir-
culares ve-
i6,quae pio-
tiahucuiper
modum arcus, non funt certa menfuia : quia illx
funt, vel eiTe pofliint maioics.vcl minoies in in-
finitum fecundum qu6d alius fcmper circulus
poteft fuper alium dcfcribi.
* IIU dicumur confiquemer , &c. Nota , quod

ad

»7-

MtdiS ^uitt

CtutinMitai
mttm qmd
ripiiraf.

Mtpfura dtw
htt tjft ttr.,
minata, ^
eirta.

^Henter di-
eMturf

19.

Hahiti id*m
*fi qmd ctn-
tixmitm.

10.

ad hoc,qu6d aliqua^nt confequcnrcr,duo rcqul-
runtur. Primum, quod inter ca non fit medium,
vcl fi fit , quod lit alterius generis ; vt in phalan-
gc niilitum.illi fc confcqucntcr habcnt.inrcr
quos non mcdiatalius milcsjnihil tamcn ob-
ftat fi mcdict hafta , vel aliquid aliud ; fcd tamcn
tcrtius milcs confcqucnrcr fc haber ad primum,
eoquod intcrccdit fccundus. Sccundum , qnod
confcqucntcr fc habcns fit pofterius co , cui di-
citurconfcquentcr fchaberc; & ide6 vnum non
fe habet confcquentcr ad duo , ncquc noua linea
ad fecundamlineara.

« HMhitHm <r/?, &c. Nota , quod habit um idcm
eft in propofito qu6d contiguum. Boetius vc->
th pro comignHm vcrtit hahitim,[td non arrin-
git , vt quidam dicunt , Ariftotelis intentio-
nem : nam Grxce cft ix^i^r , quod fignifi-
cat & id quod habctur, & id quod alteri hxrcr,
quod cft crtc conriguum : in qua fignificarionc
ttccipitur hic. Idco Themiftius fignificantius vcr-
tit sdhibitHm, vd h^erens , quod idcm pollet, quod
conriguum.

In illit inuenitMT continmm , &c. Nora qwod
nomcn continui dicirur a continendo : dicitur
enim aliquid continuum , quia multa par-
ces conrincnrur in vno , & quafi fimul fe le-
henr ; fed hoc non poflet eflc , fi vltima folum
eflcnt fimui : crgo oportet quod fit vnum. Vn-
<Ie , in illis , in quibus non cft natum fieri vnum,
nifi fccundum contaftum , non poteft eftecon-
tinuatio. Ideo , vt hic bcne notat Commenta-
tor,triplex eft continuatio. Alia cft artificia-
lis , vt duo ligna clauo , aut glutinc , & duo lapi-
desin parietc caemcnro calcis , & arrcconrincn-
tur, id eft , fimul rcnentur: & haec , vt inquit
Thcmiftius , non cft propria conrinuatio , nifi
forte tcmpore longo cacmcntum vcrtatur in la-
pidcm , tunc cnim cx duobus lapidibus fit vcrc
vnus. Alia eft continuatio naturalis.vt quan-
do arbor arbori infcrirur. Alia cft conrinuario
Marhcmarica, vr parres lineaf conrihuanrur pun-
fto ,parres vero luperficici linea, & parrcs cor-
poris fupcrficic.

» Et non fetputur e conuerfo. Nora , quod non
quorumcunqucferangentium necefleeft cxtre-
ma cfle vnum , fcd fatis cft cxtrcma efle fimul , vt
patet in coefo , & ignc ; & in equo , & fella ; at
quorumcunquc extrcma funt vnum, necefle eft a
fortiori, quod fint fimul, vt patcr dc furculo, qui
ramo inferirur;vrcnim coalefcat , & continuetur
arbori , necefle eft vttangat arborcm,non ta-
nicn fi tangat, ftatim fcquitur , vt recipiat hu-
uiorem , & coalcfcat , quia non quzcumquc ar-
bor apta eft cuiuis confcri.
1 PunEla natMfuntfi tangere. Nota , qu6d Ari-
ftotclcs duplicirationc probat , quod fi pundus,
& vnitas eflcnt rcs a corporibus fcparata: ( vt
erat in opinionc Py thagorajorum ) non cflent ea-
dcm res. Prima ratio eft , quia punfta contin-
eit fc tangcrc , id eft , funt in his, qua: nata funt
retangerc fccundum punda, vt patct in duobus
pundlis extrcmis duarum linearum , qua: fibi
eflent contigua:. In vnitatibus vero non inuc-
nitur conta(5tus ; nim licct vnitatibus contin-
gat confcqucntcr fe habere , non tamen fc tan-
gere. Secunda ratio cft : quia interquzcumque
duo pun<Sla cft'mcdium,fcilicttlinea : fcd non
oportct,qu6d inter duas vnirares fir mcdium,
nam inrer primara vniratem binarij,& fccundam
noncftmcdiun).

Quceftio V. iii

EXPOSITIO TEXTVS.

fi.U eiufdtm
gintrit.

Tckt. Ji.

Mottit tmC-
dem ffeiiti
quifinl.

11.

Text. }t.

VNm autem i motHS dicitHrmuUiplicitef: Hoc *- '•
eftfecundumcapitulumhuius trat^atus.in Texi. 30,
quo Ariftotclcs detcrminat de vnitatc motus:
& diuiditur ; quia primo , diftinguit triplicem
modum vnitatis motus. Secundo ,agit dc vni-
ratemarerialimorus : ibi , Gjucniam anttm conti~
nHHS omnts motKs efi. Primo jdctcrminat de vni-
raregcncrieatnotus. Sccundo , de vnitatefpcci-
fica. Tertio , dc vnitatenumerali. Secundaibi;
Specie autem vnns efl. Terriaibi : Simpliciter oh-
tem vnus motus efl. Prirao , dicir quod illi motus
funt idem gcnere , qui funr ad re$ ciufdcm gcne-
ris ; vromnis morus localis cuilibcr altcri motui
locali cft eiufdem gcncris,& omnis alteratio om-
ni altcrationi.

Specie oHtem i vntu efl. Hic dctcrminat de
idcnti ate (pccifica motus. Et prim6,dc fpe-
df fpecialiulraa. Sccundo , de fpccic fubaltcr-
na. Et terfi6 , mouct dubium. Sccunda ibi:
Si autem fint efUsuUm. Tcrtiaibi : Dtd>itahit oh-
tem aliiptu. Prim6,dicif quod illi motus funt
eiufdcm fpccici.fpccialiflimaB ,,qui funt ad rcs
eiufdcm fpcciti fpccialiffimac ; vt quia omnis al>
bedo omni albcdini cft ciufdem fpccici ; ideo
omncs dcalbationcs funteiufdcm fpectci fpccia-
liflima:.

Si autem fitnt eptadam. Hic oftendit , qui mo-
tus fint ciufdcm fpeciei fubaltcrnae , dicens qiiod
illi motus funt eiufdcm fpccici fubaltcrnx, qui
funt ad rcs ciufdem fpccici fubaltcrna: : & fic
albatio,& dcnigtatio funt ciufdcm fpccicifub-
altcrna:.

Dubitahit j autem ali^HU. Hic ponit dubium;
pofito quod aliquis moucatur dc vno loco ad
alium , motu ve6lionis , deindc ab codcm loco
moueatui ad ewndcm locura , motu deambula-
tionis, vtrum ifti duomotus finteiufdcm fpe-
cici? Videtur quqd fic ; quia identitas motus cft
ab idcntitate tcrmini ad tfuem , vr iam didum cft,
& in illis duobus moribus eft idem tcrminus ad
ipum : crgo, &c.

yiut determinatKm 4 efl. Refpondctur, quod Xext. «t.
ifti motus ^ non funt idcm fecundum fpcdcm
quia non folum cft attendcndum ad tcrminum:
motus;imm6 etiam ad modummouendi , vtfi
vnus fit motus rc<5bus,& alrcr circularis.

Simpliciter 5 autem vnus motus ifl. Hic de- fext. ji»
termfnat dc vnitate motus fimplicitcr. Et pri-
m6 facit hoc. Secund6,mouet dubitationcs,
ibi : Socratem autem. Notandum , qu6d idcnti-
tas fpecifica, vcl gencticanon dicitur idcntitas
fimpliciter , fcd cxtiinfccidcnominatione, quia
ipfotum eft idem gcnus , vcl eadem fpecies ; fcd
illa qua: funt eadem fecundura nuracrum dicun-
turidcmiimpliciter. Vndc , ad identitatem nu- Motutnttm*.
mcfalcm morus , requiruntur tria. Prim6,vni- raliiidentitat
tas mobilis , quiamotus quo Socrarcs mouctur, tri» ftjlmlat.
cft alter amotu Platonis. Sccund6, requiriruc
vniras rcrmini ad ^«^.'quia licct Sociates in
eodcm temporcalbcfiat , & calcfiat, proptcr hoc
tamen non oportct , qu6d albatio fit calcfadbioi
proptcr hoc , qu6d iili motus fint ad diuerfos
tcrminos. Terii6 , requiritur vnitas temporis, in
quo fit motus ; nam motus fadti in diuerfis tem-
poribus pcr interruptionem quietis mcdi* , non
dicunturvnusmotus,fcdbene6po(runt dicimo- Tcxt. jj.
tus habiti ; vel meliijs poflunt dici motus confe-
quenter fc habcnies.

Socratem

334

Lib. V. Phyficorum

»5-

Text. }7.

tetf. jS*

14.
tttt. i9'

flMt rtqMiru-
tur »d vait»-
tem tttmrr»-
Um mtttu.

tcn. 4».

Tcxt. 41.

Secratem y autem. Hicmouet duas dubitatio-
nes. Secunda ibi : Hahet oMtem. Prima eft. Po-
fito qu6d Socrates nunc alteretur ad aliquam
quatiracem,po(leainalio tempore alteretur ad
qnalitatem eandcm fecundum fpcciem ; vtriim
ifti duo motus fint idem. Rcfpondet Ariftotcles
qu6d non , nifi •• contihgat idem ih nlimero cor-
ruptum reparari , & refpondet conditionali-
ter : quia nondutti manifeftum eft,fed manife-
ftabitur in i* de Generatione , quod impoflibile
eft corruptum regenerari.

H^et 8 iitittm. Secundum dubiumeft:vtr6ti3
fit eadem fanitas de mane,& de vc(peri, & moue-
tur propter opiniohem Heracliti, qui ponebar*
quod omnia funt in continuo fluxu , & fi m^neac
eadem fanitas,noneft ratio,quin reuertatur idem
motus. Refpondetur,qu6dpropter continuam
refolutionem adasquatz complexionis , in qua
confiftit fanitaS,non manet eadem fanitas fecun-
dum fe totam ; poteft tamen dici eadem proptcr
continuam fuccefllonem partium illiusianitacis
ad inui<:eth.

§^maiH autem 9 eonttiunit thmu motm efi; Hid
determinac de vnicace motus fimplicirer ; Sc. di-
cit qu6d motus dicitur vnus , ex eo qu6d eft con-
tinuus. Secund^, qu6d dicitur vnus ex eo , quod
eftperfedus. Terti6,qu6d dicitur vnus exeo,
quod eft regularis. Secundum ibi : jimpUktantem
Mcitttr vntts. Tertium ibi : AmpUut dtttem prater
diffot. Primum diuiditur , quia prim6 , oftendic
qu6d ad vnicatem motus requiritur,qu6d motus
fit continuus^ Secundo , quod requiritur identi-
cas fpecifiea difpofitionis fecundilkm quara eft
mocus. Terti6 , qu6d requiritur identitas mobi-
lis. Et quart6, qu6d rcquititur continuitastem-
poris. Secundum ibi : Nonenimfiet. Tertium ibi:
lEt velnti lampMi. Quartum ibi : Qtutpropter ne-
tejje efl. Ita qu6d funt quatuor conclufiones.

Prima conclufio eft ifta: Ad vnicacem mocus
requiritur , qu6d moius fit continuus. Probatur,
quia 'omnis motus eft diuifibilis: igitur partes
eius non dicuntur vnus motus,nifi quiaad inui-
cem contintiantur.

Secunda conclufio : Ad vniratem motus re-
quiritur identitas fpecifica difpofirionis , fe-
cundum qu6d eft motus. Probatur , quia mocus,
qui funt ad difpofitiones diuerfas fecundum fpe-
ciem , non pommt ad inaicem continuari : igitur
ex ipfis non poteft efte vnus motus. Tenetcon-
fequentia per pratcedentem conclufionem; & an-
tecedens probatur : nam dealbatio non poteft ef-
fe continua ambulationi , quia iftorum vltima
non poftimc efie fimul ; tamen ifti motus ben^
poflunt effc habiti , id eft , confequenter fe ha-
bentes.

TertiaconcIufiorAd 10 vnitatem morus re*
quiritur identitas mobilis. Probatur , quia fi de
]ampade ^ effundatur oleum in aliam lampadera,
itavc continuc fiat intenfio, & alterius mate-
ria; , tunc licct ifti motus fint ad eandem dif-
pofitionem fecund^m fpcciem , & etiam tcm-
pus illLus intenfionis fit continuum , tamen non
eft idem motus , ex eo qu6d non eft identitas
mobilis.

Quartaconclufio eft : Ad vnitatem 1 1 motus
requiritur vnitas temporis,in quo fit motus.Pro-
batur,quiaille motus non eft vnus,qui interrum-
pitur pcr quictem mediam : fed fi motns non fie-
ret in eodem tempore continuo,iam intcrrumpe-
retur per quietem n>ediam:ergOi&c.

AmpliHs II autem Mcitttr vnm. HJc oftendit, XK.
qu6d * motus dicitur vnus ex eo, quod eft pcrfe- Tc«. '41.
dtus. Probatur,quiaficuteft dealiis rcbus,ita
eft de motu ; fed in aliis rebus aliquid dicituH
vnum, quando eft pcrfedhim ; 8c non eirc vnuth,
quando non eft perfccaum : igitut ita dcbet dici
de niotil.

Amplitts auiem i) prtter diffot. Htc oftendit, Te«. 4|.
quod motus ex eo didtiji: vnus , qu6d eft regula-
tis. Sfccand6 , oftendic in quibus inuenitur regu-
laritas. Terti6 , dtftinguit modos irregularitatis^
£tquart6, concludit corollarium. Secundum ibi:
Efl attteminomnimotH. Tcrtium 'xhv.IrregHlaritatit
autem differentia. Quartum ibi : §}MrenetjHe^atti-
taty ScC. Prim6,ponit iftam conclufionem:Motus
dicitur ^ vnu$exeo,-qu6deftrcguIaris, Proba*
Cur , quia motus dicuntur diuerfi propter hoc*
qu6d ex ipfis refultat vnus motus irregularis:igi-
tur motus dicirur vnus, ex eo qu6d eftregularis.

£fl autem inomni tnttH. Oftendit inquibus te-
pericur regularitas,& irregularitas, dicenst qu6(l
in omni motu reperiuntur tam regulaiius,quani
irregulatitas, vt in motu locali tam teCtoy qu^m
circulari.etiam in augmcntatione, Si. diminucio-
ne,& in motu alterationis.

Jrreffdaritatis i^aittemdifferentia. Hicoftefidit Text. 44»
Riodos , quibui prouenit irregularitas , dicens,

?[u6d irregularitas motus ptouenit prim6 ex dif-
brmitate illius, fupple medij , in quo fit motus.
Secund6,ex augmehto potentiar, retnanente refi-
ftentia,vel etiam diminutione. Et tcrti6, eic aug-
mcnto , vel dimiiiutiohe refiftentix , remanenie
potentia: & ifti tres mbdi rcducuntut ad vnuih,
qui ptouenitex velocitdte,& tarditate : nahi illc;
dicitur irregularis , cuius in vM parte temporis
motus eft velocior,quam in alia.

^arenetjue grauitat. Hicinfertcorollarium. %€*
£t prim6, infcrc vnum corollarium. Secuhd6,re«
mouet dubium. Terci6 , infert duo alia corolla-
ria. Primum corollariuin eftiftud ; qUod veloci-
tas, & tarditasnon funt fpecies motusrquia tunc
^ omnis motus differret ipecic:quia omnem mo-
tum contingit efte veIociorcm,aut tardiorem ali-
quoalio.Sccundum corollarium,qu6d velocitas»
& tatditas non funtidem, quod erauitas,& leui-
tas.Probatunquia g iam idem eftet graue,& leue:
nam omnis motus aliquo motu eft velocior,&;
aliquoaliotardior.

Vntu igitur \ j irregHlarii efl. Hk remoaet du- Text. 4f .
bium:quia di(%um fuit prius,qu6d motus irregu-
laris non cft vnns, immo ex irregutaritateproue-
nit diuerfitas motus:imm6 ctederet aliquis,qu6<l
motus irregularis nallo modo eftct vnus. IDicic
Ariftotelesqu6dimm6 : quia motus irregularis
poteft e(!e continuus fecundum tempus,attamen
eft miniis vnus,qukm motus regularis. Tunc in«
fert tertiil corollarium.ibi : SiautemomnemyC^h^
motus fecundiim difpofitiones diuerfas fccun-
diim fpeciem non poftiint efte vnus motus , &
continuus.Probatur.quia omnem motum,& con-
tinuum contingit efle regularem,& irregularem;
fed non contingrt motus,qui funt ad difpofitio-
nes diuerfas fecund^m fpcciem} efle vnum mo-
tum regularem:igiturnon contingit illos motus
efte vnum motum,& cohtinuum;tamen illi mo-
tus poftunt efte confcquenter fe habentes, vt di«
dum fuit priilts. Sed dubitatur de maiori hm'us
rationis:quia motus coeli eft vnus, & continuus»
&tamcn noncontingic ipfum efle irregularem.
Refpondetur > vcdicit Cotnraoitator, quod non

lepugnac

»7-

Motiu eireM-

««* Mgcrunt
0>*w.

i8.

19.

VHumdhitur
^qmid du'
flifiter.

¥

repugnatmotui cfTe regularem , vcl irregularem,
quantum eft ex ratione generali motus,fed quan-
tum cft cx ratione fpeciali corporum , quorum
funcillimotus.

ANNOTATIONES.

* T Sti mottti non/Hitt iiemfecmdtan jptclem. No-
\ ta , qu6d ad identitatem raotus fpccificam
requiritur idcntitas termini ad ejHem fecundum
fpeciem , & ctiam identiras raedij , per quod fit
motusjlinca autera Gircularis,& linea reda diifFc-
runt fpecie;& ideo ctiam motus circularis,& re-
<5fcus diffcrunt fpecic } quantumcumque fint ad
i^undem terminum.

*> Rejpotidet ^riiJoteUs epiod mn, Nota quod
quidam hoc , quod eft comtptttmredire rcferunt
ad tcrminum , (cilicet fanitatem , inter quos eft
Diuus Tbomas , & Scotus hic , atquc ita rc-
fpondcnt ex Ariftotele ad dubium j quod fi con-
tingat id quod eft corruptum fieri vnum numc-
ro ; videtur quod fanitas , quac fecundo acqui-
yitur , fit eadem cum fanitatc prius acquifita , &
pcr confeqnens , quod illa alteratio crat ea-
dcm numero ; at Ci corruptum non poteft repa-
rari , ncc fanitas fccund6 acquifita fit eadem
numcrocum fanitate prius gcniti , & corruptsi,
alteratio non eft vna fecundura numerum.

Cattcrum, quod non fit eadem alteratio fecun-
Aiim numerum , cfto ctiam quod cflet eadem fa-
nitas , probat Ariftoteles cx eo , quia ad vnita-
temmotus , vcl altcrationis fequitur vnitas ter-
mini , & qualitatis ; fed ad vnitatem termini, &
qualitatis non fcquitur vnitas motus : quod pa-
tctdemotulocali. Si enim aliquis arabulct ad
aliquera locum , & fa(5l4 quietc itcrum inci-
piat moucri ad eundem ; arabulatic) erit alia , &
aiia ; & tcrminus crit idera in natura : alitcr con-
tingeret idcm multotics corrumpi , & cflc, quod
eft impoffibile. Themiftius vero hoc, quod eft
corruptum redire refcrt ad fubiedlum } quod ve-
tifimilius eft : nam de termino ftatim mouet
umilem dubitationera : quid ergo dixerat ad vni-
catcmmoms requiri vnitatem uibie^fii per fc , &
fingulatiter , fubiicit dubitationem cx opinione
intiquorum , nimitum Heracliti , & Cratilli,
quos 4. Mctaphyf. text. 11. opinatos cfle inquit
omnia efle in continuo motu,& pcr confequens,
Socratem qui modo fanatur , & qui hinc ad ho-
ram fanatur,non efle cundera,fed iara prio-
rcm cflc corruptum , & alterum fuccedere, Dein-
dcin text. 37. confimilem mouet dubitationera
ex parte tcrraini, an fcilicct vna & eadem nume-
ro ianitas duret per tempus in horaine fano. Ex
iftis autera propoficis dnabus dubitationibus pri-
mam, quae eft ex parte fubie6li,non curat hic fol-
ucre : quia non cft hic locus difputandi , an om-
nia fint in continuo £uxu. Sccundam ver6
foluit raodo fupracxpofito.
c Omnii mottts e(i diuijibtlii , &c. Nota , quod
dupliciter aliquid cft vnum : aut quia non eft di-
uifibile in plura , vt Angelus, vel pundus ; aut
quia eft vnum continuum , motus autem non
cft vnus primomodo ,cum fit diuifibilis ; fed
foli^m fecundo modo. Ex quo feqnitur , quod,
cum illud fit continuum , cuius vltima funt
vnum.duplici de caufa duac res continua^ eflc non
pollunt ; nempe, aut quia non habcnt vliima, vt
duo pun6ba , & duo Angeli : aut qnia , licct ha-
bcant vitima , funt tamen fpccic di£fcrcntia , &

Qu^ftio V.

555

diuerfarum rationum ; vt linea,& ambulatib
non poflunt efle continua , quia iunt diucrforuni
generum , ficut ncquc qualitas ,&relatio : cuir-
fus etiam , & fabricatio ndn poflUnt ad inuiccm
continuari.

d Gluiaji de lampade effundatur okum, 8cc. Notai
qu6d Themiftius ait Ariftotele hoc excmplo al-
iuderc ad Cerealia , quac erant Cercris facni, vbi
larapadcm accenfam vnufquifque proximo tra-
dcbat in circulum ; & quia in illo pundto , quo
qiiis ab alio accipiebat , fieri nequibat quo mi-
nus tantifpcr ceflaret motus lampadis , ait, quod
laciones ,illx noh faciebant vnum continuum
motum. Alij referunt ad illam imprcffionenl
mctcoroiogicam , qux dicitur iancca • cadens^
Vbi flamma nbn cadit continua j fcd interpo-
latim, inflammando groffiores | partes exhala-
tionis ; fed reucta neuter iftorum videtur efle
fcnfus exempli : tum quil Ariftotelcs intcndit
exemplum poncrc motuum diuerfatum fpecie-
rum : tum etiam , quia ifti motus nec conti-
nuifunt, nec contigui , fiquidcm interpolan-
tur. San^us Thomas intelligit de motu &Ici
furfum per lychnum , quo nutricur flamma
lampadis,qui eft continuus flammz lampadis:
exemplum tamen Scoti videcur fatis ad propo^
fitum.

' Afottu -dtcititr vnm ex eo , ejnod efi perfeEiui. j o.
Nota.quod triplicitermotusdicitur vnus. Pri- AUtm tripll.
mo modo fimpliciccr : quia cft continuus. Se- '''"^ ^iciti^
cundo mocto , vnus numcro , quia cft perfccftus: ^***'
nam perfedum , & totum funt de ratione vmwt
non cnim dicimus remeire vnam,nifi fit tota,&
perfeda,perfe6lum ver6,& totum idem eft.Ter-
tio modo dicitur motus vnus : quia rcgularis:
non Jeaim videtur motus irreguJaris cfle vnus,
qaia eft diiiifibilis in partcs dimmilcs : cijm ergo
oftenfum flt motum cfrc vnum,quia continuum^
oftendic fecundo motum cfle vnum,quia eft per-
fedus : nam totum idcm eft quod perfeftum , &
perfedum cft,cui nihil dceft.Caetcrum.cum pcr-
fedum recipiat magi$,& miniis ; ita & vnum,aut
fccundum gcnus, aut fecundum fpeciem , aut fc-
cundilkm fubftantiam , id eft , fecundiim rlume-
rum. Exempla ponit Commentator, vt inter
motus , localis eft genus perfc<^ius , atquc adeo
ille eftmagis vnus , quam alij rhotus. In hoc ve-
ro gencre circularis eft perfedior fpccics , quam
motus redus ; fed in hac fpecic motus coeli cft
praecipuura indiuiduura : & hoc, inquit, contih-
git in motibus , ficuti in aliis rebus. Homo cnim
dicitur vnus , quia petfedus cft omnibus fuis
mcmbris, & pariter domuseft vna, quiaeft abfo-
luta,& confummaia : nihilominiis dicirtir vnus
horao, licct fit mancus, aut oculis orbus,pcr con-
tinuitatem partium-. Eodcm modo in motu vni-
tas, qua? prouenit cx continuitatemotus , fufficit
vt dicatur fimplicitervnus, nihilominiis tamen
qui perfedior cft,magis vnus eft : quia, vt inqiut
Themiftius,propiu$ acccditad finem , & vniras
motus fumitur a fine ; imperfcdum vero vidctut
habcre rationem partis, & partes ad pluralitatem
fpedant.

» Mottu dicititr vntts , ex eo ^od reguUrti. j r.
Nota,qu6ddnpliciter aliquismotns diciturir- idottie bif*-
regularis- Prim6 , ex parte raagnitudinis fuper "•^ dieitur
quam fit ; & hoc eft vetura de motu locali ; vt "i"^*^'
quando magnitudo eft difl"ormis , fcilicet par-
tim refta , partim curua. Secundo modo dicitur
raotus irregul^ris ex paite vciocitat is , & tardi-

tacis

356

Lib. V. Phyficorum

utis in motu ; ita qu6«i ille moius didtur regu-
laris.cnius eft eadem vclocitas pcr totum,& irrc-
gulariscuius non.
MtmdifBr. g ORendit modos , ^utbM prouenit irregul/intM,
tniiMtex^uH. jsjQfj^ ^ ^j Commentator hic admonet)qu6d qua-
t^Zitfi""'' "'^"^ ^^ ""'^* difformitas velocitatis , & ta^dita-
ti$ motus proucnirc poteft , fciiicct rationc fpatij
difFormiter refiftentis ; aut rationcmotoris,ficut
in motibus liberis, vt cum figulus rotam, vt vult,
circummouct ; aut rationc termini ad ^uem , vt
qualitas fpiritualis velocius producitur, quam
corporalis , & calor vclocius , qu^m frigu» j aut
rationc virtutis intrinfecjc ipfius mobilis , vt
^rauius vclociiis dcfcendcrct, etiam pcr vacuum,
quam lcuius : fcd hic modus ad fecundum te-
ducitur.

^ Omnu motui Mfferretjpecie. Nota, quod difFc-
rcntis clTentiales non poflunt cidem fpecici
fimul conucnirc ; vt horao non cft fimul rationa-
lis,& irrationaIis;vclocita$ autem,& tarditas cui-
cunquc fpcciei motus conucniunt , fcilicct altc-
rationi, motui locali, tam circulari, quam tc(k6i
atquc adc6 non funt fpccics eflcntialcsjaliks om-
nis motus a fcipfo difFerrct fpccie.
» I/tm idem effet ffraKe',& leue. Nota, qu6d lc-
uitas detcrminatur ad motum furfum , & graui-
tas ad motum dcorfum ; cum crgo velocitas , &
tarditas in omni motu rcpcriantur , tam rootus
furfum , quam deorfum poteft efle & velox , &
tardus : d ergo leuitas , & grauitas eflcnt idcm,
quod tardius, & velocitas, iam idcm eflct grauc,
& leue.

Qj/ iE S T I O VI.

Vtrum ad <z>nitatem numeralem motus

requiraiur ynitoi mobilut , ynitas

temfori^, f^ynitastermini

ad qucm,

Kn^.hie e.^.text.i^.^ ^^D.Thom.iiid.ltS.y.tj^ S.Maior.
i» expofit.iib.^ .Phyfic. Alb tr»B.i.c.\.liuel.cum D.Tham.
fufri q y.Soto q j. AAttdillo tbid.j.prepri» fufer hee.Wc-
tacrux^«f.4.Tolct.j.4.BruxeI.j. i.«rt.4.l'etcr./f^.i}.f.p.
7.8.Mar.& CoDimbr ^.fhyf.c./^.q.^.mrt.x Kaai.il>id,q.i.
Hutt. di^.ii.Phyf.feS.%. Mietdtem.i.Phil.q.x^.fea.ij.

R G V I T v R primo quod non requi-
ritur vnitas mobilis : quia fi aliquod
animal caderet ab aliquo loco valdc al-
to,ita vt in mcdietate vix moueretur,tunc ille
morus cflct vnus, & continuus, & tamcn mobile
non eilet idem:quia non eft idem mobile viuum,
& mortuum,

Sccund6, quia fi vna virga defcendat a furfum
vfquc ad deorfum,cuius vna medietas eft virens,
& alia arida,tuncmotus eftcontinuus ; & tamcn
mobile non eft idcm:ergo,&c.

Tertio , quia fi aliqua aqua fluat fuper fpatium
calefadumjillc motus fluxus cflct vnus, & tamcn
mobilcnoncft vnum ,&idem: immo continui
aliud, &aliud proptcrcontinuam refolutionem
aquz faftam a caliditatc fpatij,fupcr quo fluit.

Quarto, argiiitur quod non requiritur vnitas
temporis ; quia fi aliquod mobilecontinue mo-
ue.uur pcr vnam diem,& in tcrtia,& quinta par-
tibus dici nuUa anima numerct motum, tunc per
dcfinitioncm rcmporis,in tertia, & quintaparti-
bus nuUum eft tempus, Tunc arguitur fic , ifte

I.

motus fadus pet dicm eft vnus, & tamen tcmpu»
in quo fitnon cft vnumiquiatempus circumlcri-
ptis tcrtia, &quinta parcibus non cft tcmpus
continuum.

Quinto , tunc fcqucrctur quod calcfaaio , &
frigcfadkio non poflcnt elfe vnus motus. Confe-
quens cft falfum,pcr definitioncm continui^quia
eorttinua fitnt fptoruxn vltima fitnt vnum : modo ca-
lefadionis , & frigcfadionis vltima funt vnum,
fcilicct caliditas ad quamterrainatur calcfa(5tio,
& incipit frigefaftio,& tamen non funt in eodem
temporc:igiturad vnitatcmmotus nonrequiri-
tur vnitas temporis.

Scxt6,quia raotus coeli eft continuus,& tamen
fit in diucrfis tcmporibus eiufdem diei:ergo, &e.

Septim6, arguitur qu6d non rcquiritur vnitas
termini ad<juem : quia motus coeli cft motus con-
tinuus,& vnus,& tamcn nullus cft tcrminus
fignabilis , ad qucm fit illc motus ; igitur ad vni-
tatcm motus non icquiritur vnitas termini ad
quem,,

Od^au6 , quandd fitmotus abvno contradi-
«Sboriorumad rcliquum,tuncifte motus cft vnus,
&continuus , & tamen nullus cft vnustcrminus
ad qucm eft ille motus : igitur ad vnitatem motus
non rcquiritur vnitas termini ad qttem.Minor pi^
tet,quia fi inmcdiomotus mobilcquicuifiet,
tunc gradus fub quo quicuifTct , fuiflet terminus
ad (juem,ic mod6 non eft minus terminus«<;/
^«fWj.quam tunc fuiflct : igitur iftius motus plu*
res funt termini adquem ; & pcr confequcns ad
vnitatem numeralemmotus non rcquititur yni-
tas termini adquem,

Non6, quia (i motor nullum terminum inren-
derct,nonminiis illcmotuseirct vnus : igitur ad
vnitatcm numcralcm motus nonrcqtriritur vni-
tas tcrmini adtjiuem, Oppofitum arguitur per Ari-
ftotclcm iiiifto quinto,text.ji.

Notandum , quod ifta quzftiointelligitur fo-
lum fecundum potentiasnaturalcs : quianonefl
dubium , quin motus pofHt efle vnus fine aliquo
mobili perpotcntiam fupernaturalcm; vt patet
dc alterationc , vel de motu locali in Sacramcn-
to Euchariftiar. Secundo, notandum qu6d aliqua
* dicuntur vhum genere,vcl numero, vel fpccic,
vt patet 5. Metaph. vnde illi motus dicuntur ii-
dcm gcnerc, qui funt fecundijm difpofitioncs
eiufdem gcneris, vt omnis alteratio omni altera-
tioni eft ciufdem gcncris ,eo quod omnis altc-
ratio eft fecundum qualitatem. Scd illi motus
dicunturidem fpecie,qui funt fecundiim difpofi'
tiones ad candem fpcciem , & praecipue tunc di-
cuncur motus idem fpeciei,quando difpofitioncs
fecundum quas funt,iunt in cadem fpecic fpccia-
liflima;fed ad vnitatcm numeralem motus re-
quirituromncillud quod requiritur ad efTc mo-
tum. Vnde aliquid dicitur vnum numcro dupli-
citcr : vno modo , quia cft , & non eft plura ; &
fic folum indiuifibilc dicitur vnura. Alio raodo,
quia eft vnum,licct fit plures partcs;& hoc dupli-
citcr : quia vel partes fux funt fimul exiftentcs fc-
cundijm permanentiam,qucmadmodum dicimus
Solcm efle vnum ; aut partcs fibi inuicem fucc»-
dunt,& fic vocatur vnum numcro fccundum con-
tinuationera parciura in fucccfHonc. Etifti mo-
di idcntitatis, fcilicct, quibus aliqua dicuntur
idcm numero , difFcrunt a duobus prxccdenti-
bus dupliciter : quia de illis qua: funt vnum gc-
nere, vel fpccic folum, non dicitur abfolut^,
quod fjnc vnum 3 fed cum additipne , qu6d funt

vnum

1.

VniiM tfitrif
fltx.

Vnum\

tedicitHrdit'

flifiter.

Qu^ftio V I.

337

4-

Ad motunt
tnulta con-
cMrrunt.

gM4 rej«J-
rtntur tU
vnit»tem
rsumer»Um
motuf.

vnutn genete , vcl fpecic , fcd dc illis , qu« funt
idem numero,clicimusabfoIutc,qu6cl{unt vnum;
Hcut Socratcs & albus funt vnum. Sccundo dif-
ferunt; quiailli moius non dicuuturidem , quia
funt vnum, fcd quia habent idem genus, vcl fpc-
cicm,fecus eft dc idcm numcro.

Item , notandum quod ad mocum rcquiruntur
feu concurrunt mulra. Ptimo, tctminm adauem,
&niobiIe; 8c iftadicit Coramencator e(Te intrin-
fecamotui.Sccund6requiriturraotor,& tcmpus;
& ifta dicit cflc cxtrinfcca motui.Tertio.concur-
ric refiftcntia, liccr non ad omnem mocum : quia
mocuscceli fit fincrcnftencia mobilis ad moto-
rcm ; vcrum eft tamen , quod rcfiftentia ponitur
fub mobiIi;& .ideo fcmper Atiftotclcs vocat refi-
ftcnciam mobilc in j.hHitu,text.ji.& inde. Quar-
to.concurrut rcgularitas, & irregulatiras motus,
quantum ad tempus. Et quinto, concurrunt vni-
formitas.vcl difTocmitas motus,quantum adpar-
tcm fubicdi. Tunc,inquircndo an omnia ifta,vel
aliqua requirantur ad vnitatem numeralem mo-
tus,prim6,ponuntur conclufiones ncgatiuae.

Prima conclufio.Ad vnicacem numeralem mo-
tu$ non *» requiricur vnicas motoris. Probatur,
quia fi mulci crahant naucm , motus illius nauis
cft vnus , & concinuus ; & tamcn non fit ab vno
motorc , fed i diucrfis : igitur ad vnitatem mo-
tus non requiricur vnitas motoris. Sccund6,quia
fi Socrates moueat nauem.dcindc Piato , rcmoto
Socrate cominue , & fineinccrrupcione quietis,
tunc ille motus nauis cft Ynus,& taracu eil a mo-
toribus diuerfis.

Sccunda conclufio.- Ad vnitarem motusnon
rcquiritur vnitas rcfiftcntiac pcr quam ficmocus.
Probacur , quia fi grauc fimplex defcendcrec per
fgnem,& acrcm.&aquamcontinuc, tuncmorus
cius eftet vnus,& continuus, & tamcn fit pcr di-
uerfas refiftcntias;ergo,&c.

Tertia conclufio. Ad vnitatem motus non re-
quiritur vniformitas , & rcgularicas mocus : quia
difForme,& irregulatc foliira diuerfificant mo-
tum fecundum magis , &minus, ficut velox , &
lardum.Itcm.niotuscoeli dicicur vnus , & tamcn
motuscceli eft diffx)rmis,Iicct fitregularis.

Deinde ponuntur conclufiones afiirraatiua:.
Piima conclufio eft. Ad vnitatem c numeralcra
motus requiritur vnitas nuraeralis mobilis. Pro-
bacur , quia mocus eft adlus raobilis : igitur vnus
niotus cftadlus vnius mobilis.

Secund6, quia fi Socrates , & Plato mutentur
ad caliditatem fimul in codcm tcmpore, adhuc
diciraus iftos morusefte diuerfos co folo ,qu6d
raobiiia funr diucrfa.

Contra conclufionem obiiciturrquia capiatur
aliquod flexibiie ficut virga, cuius vna pars pri-
mo fiedlatur aliis partibus non motis, deinde fe-
cunda.poftea tettia,& ficcontinucjtunciftcmo-
tus eft vnus,& tamen non eft ynius mobilis, im-
mo concinuc alcerius, & altcrius. Secundo , quia
mofus nauis, & omnium exiftcnciura in naui, eft
vnu$;& camen non eft vnius mobilis,imm6 mul-
corum mobijium adinuicem aggregacoru:igituc
non ad omnem roocum vnii cequiricur vnicas rno-
bilis. Rcfpodccur ad primum.quod ille mocus eft
vnus duplicicer , fcilicer, & fccundiim fuccefBo-
ncm cominuam partium in tempore,& fccundum
fucceflionem partium mobilis : mod6 ad vnita-
tem motusnonrequiriturperraancntiaoranium
partium mobilis fimul , fcd fufficit qu6d partes
mobilis fibi inuicem fucccdant continuc.
Scotioswr. Tom. II.

Ad fecundum, dicoquod fufficit huiufinodi ^.

vnitas pcr aggrcgationcm ad vnicatcm numcra-
lcm mocus.

Sccunda conclufio. Ad vnicatcm numcralem
motus requiritur vnitas temporis.Piobacur.quia
illi mocus func diuerfi,qui interrumpuncur ad in-
uiccm pcr quictcm mcdiam ; fcd motus fadi in
diuerfistemporibus fuiic huiufmodi : igitur illi
motus non funt vnus motus.Et patcc in exemplo:
quia Ci Soctatcs hodic calcfiat , & cras quicfcat,
deinde poft cras calefiat , tnnc iftx calefadtioncs
funt diuer(ie,ex co quod fiunt in diuerfis tempo-
ribus.

Contraconclufionem obiicitur : quia ad vni-
tatcm alicuius non rcquiritur vniras illius, quod
cft fibi extrinfccum ; fcd tempus cftexcrinfecuni
mocui:crgo,&c. Maior probarur,quia quodlibet
vnura eftct vnum, quocuque excrinfcco circum-
fcripto,& minor pacec ex ^.hufM,text.c}y. (^ inde.
quia ccmpuseftmenfura exrrin{'ecamotus. Re-
fpondccur,qu6d ad vnicatcm motus non requiri-
tur vnitas tcmporis , nifi arguiciuc ad iftum fen-
fum,cx coqu6d mocus eft vnus, habemusarguc-
re, quod tcmpus cocxiftens illi raocui , eft vnum,
& c conucrfo.

Tcrtiaconclufio.Ad vniratem motusnon fiif-
ficit vnitas mobilis,& vnitas temporis.Probaiur,
quia tunc fcqueretur quodcalcfaftio, & dcalba-
tio cflcnt vnus,& idem motus , quod cft falfum;
& patet confequentia , pofito quod in eodcm
tempore Socrarcs fiat albus,& calidus.

Exiftis fcquitur quarta concIufio,qu6d ad 7.

vnitatcm motus rcquiricur vnitas tcrmmi ad
^«fOT.Probatur,quiaexeo folo albcfadio,& calc-
fadio dicuntur morus dtueifi in cafuprxdido:
quiafunc ad diucrfos terminos : igitur ad hoc,
qu6d aliqui motusfinc vnus , opurcec quod finc
ad eundem ccrminum.

Scd obiicicur, pofico qu6d cencrum mundi ef-
fct perforacum , & defcendcrec vnum graue con-
tinue vfqucadcentrum, & adhuc vltra propter
irapctura acquifitum ; tunc ifte motus cft vnus,&
continuus , quia fupcr eandem lineam faiius , &
finc intcrrupcionequictis; & tamen noneftad
eundcm terminum , quia prira6,cft raotus deor-
fum , & fecundomotus furfum. Rcfpondetur,
qu6d rlle non eft vnusraotus , fcdeftduomotus
contrarij.qui funt inter contrarios terminos. Ex
hoc infcrcur , quod non iDtec quoflibet motus
contrarios eft quies raedia.Ex quibus paiet,qu6d
ad ^ vnitatcranuraeralem motus requiritur, &
fufficit vnitas numeralis mobilis , vnitas terraini
ndtfuem,^ vnitas tcmporis.

Ad rationes,ad priraara dico, qu6d ille motus
non eft vnus & continuus;fed eft duo motus con-
tigui:& eodera modo dicitur de virga , cuius vna
medietas eft vicens,& alia arida.Tamen aliter di-
citur, ' qu6d quilibct illorura raotuutn eft vnus.
Vnde dc animali dicitur , qu6d manet idcm mo-
bile , quia raanet cadera matcria prima : & hoc
fufficit ad idcncicacem mocus. De virga , dicicuc
quod mocus ille virgx eft vnus , non obflapte,
qu6d parces cius finc diucrfx fecundijm fpcciera,
qucmadmodum & mocus ^ animalis cfl vnus,
cuius tamen mulcz pacces organicz differunc fc-
cundum fpeciem.

Ad ccrcia de aqua,dico qu6d licec non S maneat 8.

ibi idem mobile fecundiim pcrmanentiam om-
nium patcium fimul , tamen eft idcm mobilc fc-
cundura continuaiioncra parcium in fucccflione.

Ff Ad

3^8 Lib. V. Phyficorum

Ad qaartatn , diciiur vno modcquod noncft
poflibile nacuralitcr, quin aliquaperfona nume-
r«,vr Intclligcntia,vcl Dcas:& dato,qu6d nulla
anima ni^mcrarct, adhuc non obftarct ad conti-
nuitatcm motus : quia licct, tempus cocxiftens
iili motui , dc fado non eflet vnuro , attamcn fi
fibi cocxtitiffet , tcrapus pcr totum illudfuilTct

8.

9.

VnitM ri»lU

foa/eifuittir

tniitattm

Jlliquid di-
citur vwtrn
ditflieHtr.

10.

vn^m.

Ad quintam, dico quod impofilbile cft, quod
calefadio , & frigefadlio fint vnus rootus *, &
quando dicitur , quod illorum mocuum vlcima
utnt vnum:dico quod npn fufiicic.red rcquicitur,
quod Hnr continue tcndcncia ab vno concrario-
rum ad rdiquum ; vt patet pet definitioncm
mocus.

Ad fcxcam.dico qu6d liccc fiac in diucrfi? ccmr
poribus, camen illa cempoca func vnum tempus.

Ad aliam de motu coeli , dico quod in motu
coeli non cft afiignandifs aliquis tcrminus , ad
qucm terminatur ille motus , fcd fignandi func
diuerfi termini , ad quos ccrminantur mocus p^c-
tium cceli,licct i^on vltimatc.

Ad oiSlauara & nonam,dicitur confimiliter.

AN NO TATIO N E S.

* A Li^Ha dicuntur vnumgtrurt, vil^etit , vtl

XjLmv^^tf.&c.Nocapcimo.quod vnicas rea-
lisefl: propriccas nccefiario confequcns cncica-
tcm realem,icavtin)plicec contradi£tionem,aU-
quam cncitacem re^lem efie (inc vnicacc reali fi-
bi propriaj& ideo diuerficas vnicacum neccfiaci6
fcquicurad diuerficaccmcncicacum: fi cnim ali-
qua encicas fic crar^rjcendens ipfam , confequicuc
vnicas fibi propria:& fi encicasficquidicas ge-
nerica,ipfam confequicur calis vnicas.qus cil ge-
nerica ; fi cfl: quiditas fpecifica , habet vnicatem
fpecif]cam}fi numccalis, numeralem:& ratio ha-
ius efi.qnia vnitas eflprepria pafllo entis.

Npca fecundo qu6d aliquid poceft dici vnum
duplicicer : vno o^o^Q cxcrinfece, alio modo in-
trinfece. Vnde motU$ inccinfecc dicifur vnus
pcoptcr ynicacem formalem fibi incrinfecamjcx-
crinfccF ycio propcer vnicaccm fibi cxcrinfccam,
qux eft vnicas alicuius excrinfeci, vc puca mobi-
lis,cemporis,vcl cecmini adcjwvf.

Noca lercio, dupljccm cfie cecminum *d«jutv/t
mocus,principaIem,vidclicec,& vlcimatum : mi-
nis principalem , & non vlcimatum. Terminus
principalts,& v|timatuseft,ad quemmobilcnon
impedicum.perucnire potcft , & fub quo mobile
primo quicfcic : vc mobile recedens a calido , fi
non impediarur perucnicc ad frigidum , & recc-
dcns ab albo , pcrueniec ad nigrum : & in roocii
augmencacionis cerminus vltimacus crit , ad
qucm illud quancum , quod augccuc nacuralicer
potcrit peruenire, vidclicec quanpcas illa.quam
yiribus natura; acquircre poterir, & in mocu lo-
caliillud t/^<ad quod mobile nacuralicccpccue-
pirc valet.nifi impediaturrvc c6cauum orbis Lu-
nxeft terminus vlcimacus,ad quctn ignis cendc-
rc valcc. Tcrminus non vlcimatus cft quicunque
alius ante vltimatum, ficut in motu altcrationi^,
quatlibet formac pars acquifitadurante motu.

Nota terti6 , motum confiderari pofie & fe-
cundum propriam naturam, & rationcm motus,
quo pafto confideratur in ordinc ad terminum
*d<juern. Secundo, confiderarur fccundiim fuas
qualicates , & accidentia ; vt qu6d fit naturalis,
vel violentus.

£x his dico prim6,qu6d iHimotus funt iidem
gencre,quiad tcrminos ciufdcm Ptxdicamenti
icndant.Patet,qaia vnitas motus accipitur a tcc*
mino ad tjMemicigo fi in termino ad tjuent eft vni-
tasgcncrica,motus crit vnus gcncre.

Dico fccundo , qu6d vnitas fpecifica motus
fumitur pcr fe primo ab vnitate fpecificatcrmi-
ni adtjuem vltimati.Probatur, quia fi vnitasjpc-
cifica motus non fumeretur pcr fe primo ab vni-
Catc fpcciiica tcrmini ad tjuem vltimati , fequete-
lur , quod afcenfus ignis ad concauum orbis Lu-
pa: non efiet vnus motus : quia tirrmini adquem
non vltimati hu)us afcenfus,func roulti, & diffc-
rcntc? fpecic,

Dico tcrti6 , quod vnitas fpecifica motus non
rcqnirit vnitatcm fpecificam terminocum * ^ui-
busy etfi quandoquepccaccidcns inucniatur talis
vnitas. Primum patcc, quia ali^s motus aens ^
concauo Lunz ad fuum locum,& ^ tcrra ad cun-
dcm locum , difTcrrent fpccie , quod cft falfum»
quia terminus ad tjuem vlcimus eft idcm,; Sccunp
dum ctiam patct.quia contingit hoc nigtum mo-
ucci ad albedinem , & illud fimiliter nigrum ad
albedinem,& tunc ill^ dcalb;(tioncs erunt motus
eiufdem fpccici,& ratione tcrminorum«ifN0i,&
& ratione tecminori)m k ^uibut.

Dico quarc6, qu6d in mocu locali non foI6m
fumicur vnicas fpecifica mocus ab vnicacc fpecifi-
ca cermini ad^uem vlcimaci , fcd cciam ab vnica-
te fpatij focmalis : dicitat firmalut id eft, fecun-
dum figuram rediam , auc circularem. Pacec,
quia fi fianc duo mocus ab A in B , vnus per li-
ncam redlam ; & alius per circularcm , fcu obli-
quam ; ilIcmocus,qui declinac k linearc6ta,de-
clinac etiam^finc vltimato linez rcdaej&fic
fi dcmum pcruenictad B , hoc erit pcr accidcns:
quairc , c^ta racionc fpatij non hapcanc pec fe
eundcm vltimacum cccminum,non funt ciufdem
fpcciei.

Dico quinc6 , qa6d fi mocus confidecccur fe-
cundum fiia accidencia , non eft inconucniens
aliquos mocus cfie diuerfos fpccie,& habcrc cer-
minum vlcimacum vnum fecundiim fpcciem.
Probacuc ex Aciftotcle cap.6.huiut , doccncc mo-
tum ignis & lapidis ad concauum Lunx ciTe di-
uerfarum fpecierum , quamuis habeanc cundem
tccminum vltimacum. Ex quo fequitur , qu64
mocus viol/encus dupliciccr concrariacur moxui
nacurali. Primo , racione pcincipiorum ; fi cnim
mobile naturaliccr recipicmotum , calismocus
eft nacuralis : fi vcro non rccipic nacucaliccc mo-
tum,cft violencus. Secund6 , ea racione.qua mo-
tus cft,fciliccc ratione termini vltimati. Conca-
uum enim Lunx , verbi grati^, non eft tcrminui
vltimatus motus lapidis ad ipfum afccndentis,
eft vcro terminus vlcimatus motusignis. Poteft
eiiam hxc conplufio probari i fimili:homo enim
albus, & equus albus funt eiufdcm fpeciei ratio-
ne albedinis, & homo albus,& homo niger,fuuc
diucrfx fpeciei rationcalbcdinis , & nigtcdinis.
Similitcr , motus lapidis futfum ,& motus ignis
furfum funt diiietf^ fpeciei,rationeaccidentium,
quz fibi accidunt, videlicet,quia taliter,vcl tali-
ter recipiuncur infubicdlis.

Dico lexc6 ,qu6d, cum motus fic vna cnti-
tas przdicamcntalis diftindiia ab aliis , ipfc nec
cft vnus , ncc difi"crens inccinfcce , & formalitec
per mobilcjvel ccrminum,vel tempus,vel aliquid
aliud ab co rcalicer diftindum , immo omnibus
illis fcclufis , omnis motus efiet vnus numero

vnitate

fl.

II.

Quxftio V I.

339

vnirate fibi intrinfeca , qux eft ex differentia in-
diuidualicontrahente quidiratem ad ciTeindiui-
fibile : quamuis enim communirer dicacur, quod
accidencia numerantur ad numerationem fubie-
£lorum, & ab eis habeant vaicatem,& diflin^io-
nem , tamen hoc non eft verum, nifi fiat fermo
de vnitate , & diftin^ione cxtrinfcca , cum non
fit poflibile accidentia diuerfa tam gencre,qucim
fpccie , qukra folo numero in eodcm fubiedo
fimul cfTe.

^ ^d vnitMem numeralem motui mn reqMtritur
vnitas nMtaris. Nota, quod hoc didum eft verum,
prout in conclufione explicatur : quia fi eflent
plures motores, qui moueant , vnus poft alium,
uiotus non erit vnus numero.ficur patet per Phi-
lofophum ^«(w,qui dicitqu6d motusproiedio-
nis non eftvnus, eo quod in iilo motu non 6(1
tantijm vnum mouens.

<= Advnitatem nnmeralem mottu requiriturvni-
toi numeralit mobilu. Nota , quod vnum accidens
numero non poteft eflc in duobus fubiedtis nu-
mero, nec potcft cx vno in alterum migrarc:crgo
vnus motus numero ncquii eftc in duobus fubie-
ftis numero, neque migrare dc vnoin aliud; at-
queadeo mobile, quod eft fubiedum motus, de-
beteflc vnum ad hoc.quodmotus fitvnus.
1 1 . 4 Ex ejMo patet , quod ad vnitatem numeralem mo -
tHty&c. Nota, quod ad vnitatem numeralem mo-
tus extrinfecam requiritut vnitas numeralis tem-
pdris , & vnitas numeralis termini adtjuem prin-
cipalis & vltimati : non tamen requiriiur vnitas
oumeralis cuiuflibet termini ad cjuem; requiritur
etiam vnitas mobili» per fc,& non per accidcns:
oportet cnim fecundum Philofophnm quid mo-
bile fit vnum per fe,eo quod idem fnbiedum per
accidenspoteft fimul moueri diuerfis motibus:
illud autem eft mobile per fe rcfpedlu alicuius
motus , quod gratiafui, &non gratia aiterius
eft fubiedlum motus ; mobile autem fecnndum
accidens eft mobile gratia partis , ficut patuit fu-
pcriiis. Idem etiam motus numero poteft eflc in
diuerfis fubieftis per accidens.
c Tamen dicitur aliter , cjMoi ^uilibet iUortm mo-
tUMmefivnitt. Nota , qu6d quidam dicunt ,qu6d
ad vnitatem motus non requiritur vnicas nume-
ralis fubiedbi dcnominationis, fed fubiedi inhz-
fionis. Ibi autemeft idemfubicduminhaefionis
in toto motu , fcilicet materia informata forma
corporeitatis, qua: poteft cfle eadera in genito,&
cotrupto. Vel dicatur ,qa6d fi nulla forma fub-
ftantialis manct eadem in genito , & cotrupto,
tunc ibi funt plures motus norvcontinuati ad in-
uicem,fed habiti.

f §lurmadmodMm & metiti animalis eft vnm,&c.
Nota , quod motus progreifiuus animalis non eft
continuus , aut vnus fimpliciter ; componitur
cnim ex multis mocibus, vt motu pulfus, & mo-
tu tradtus , & forte etiam ex mulcis quieti-
bus,& ideo non eft continuus , atque adco Sco-
tus non intelligit hic dc motu animalis pro-
greflluo, fcddemotu aIteracionis,& augmen-
tationis.

6 Ad tertium deatjMa , dico , &c. Nota , quod
illa pars motus , qus fuit fubie^iue & adzqua-
lc in parte mouente vfque ad finem , eft con-
tinua , & vna numero, & habet fubiedum vnum
numero: tamen partes motus , quz fuerunt in
aliis partibus mobilis , terminatse funt , & de-
fierunt cfle , cum partes raobilis corrumpcban-
tur.

Settioper. Tom. II.

EXPOSITIO TEXTVS.

AMpliits I autem determinandMm eft. Ifte cft
tertiustradtatu$quinti,inqaoPhilofophus
detcrminai decontraricratemotus& quietis : &
diuiditur in tria capitula. In primwdetcrminac
de contrarictatc motuum inter fc. In fccundo dc
conrrarietate motus ad quietcm , & qiiictum in-
terfe. In tertio dctcrminat de folutioneqno-
rundamdubiorum circacontrarietates motuum,
& quietum. Secundumibi: Ghtoniam autem mo-
r«». Tertium ibi: Dubitahit autemali(]His. Primum
diuiditur : quia primo prxmittit quandam diui-
fionem. Secundo, profequitur de contraricratc
motuum , ihi'.Efi auternaui ex contrario. Diuifio
eft ifta, qu6d cx quo motus non funt ad inuicem
contrarij ratione temporis, vel fubiedi in quo
fiunt, neccflceft qiiod fintad inuicem contrarij
ratione terminotani. Et hoc multipliciter;primo
modo , qu6d motus ab aliquo termino fit con-
trarius motui ad cundcm rerminum. Secundo,
quod illi finr contrarij , qui funt ^ contrariis ter-
minis. Tertio , quod motus fint contrarij , qui
funtad contrarios terminos.Quarto,qu6d motus
ab vno contrario fit contrarius illi , qui eft in
aliud contrarium. Quinto , qu6d illi motus funt
contrari) , qui funt a contrariis terminis ad con-
trarios terminos ; & iftadiuifio eft fufficiens,nec
poteftfieri variatio pluribus modis.

Eflautem i tjuiex contrario. Hic profcquicur;&
prirao, de contrarietate motuum, qui funt ab
extremoad extremum. Secund6, dccontrarieta-
temutationum , & terti6 de contrarierate mo-
tnum, qui funt de cxtremo in medium , aut de
medio in extremum. Sccundaibi : Qjtibits autem.
Tertia ibi : Qui autem ad medium. Prim6 , ponic
quinque conclufiones. Secundaibi : NeijMeifuiex
contrario ei. Tertia ibi : Sedmagtsin contrarium.
Quarta ibi : Relin^nitur igitur. Quinta ibi : §lw>-
niamautemdiffert. Prim6 dicit, qu6d motus, qui
eftabvno contrario , non eft contrarius ' illi,
qui eft in aliud contrarium. Probatur : quia
idem motus cft ab vno concrario inaliudcon-
trarium ; modo idem non contrariatur fibi ipfi,
tamen dicir Ariftoteles qu6d licct fit idem mo-
tus, qui eft ad fanitatem , & ad zgritudinem, ta-
men fecnndum aitam , & aliam rationem fic de-
nominaiur.

Netjue j ijui ex confrario. Secunda conclufio
eft,qu6d motus ^ ab vno contrario non cft con-
trarius motui , qui cft ex alio contrario. Proba-
tur,quia pofllibile eft,qu6d fintex tcrminis con-
trariis; &ramen non fintnifimutationes; mo-
do mutationes non funt motus , vt priijs patuir,
& per confcquens nec motus contrarij. Verum
eft ramen,qu6d ifta conclufio eft falfa; fed inrel-
ligituiTfic , qu6d contrarieras motuum non fuffi-
cienter attenditur penes hoc , qu6d funt ex ter-
minis contrariis.

Sed magis in contraritm. Ponit tertiara con-
clufionem , qu6d magis eft ' attendenda conrra-
rietas motuum penes terminos ad quos func
motus , quilm penes terminos a quibus funt mo-
tus. Probatur : quia penes illos magis attendituc
contrarietas,quimaxirae incenduntur perraotfi.
fed permotumintenditurterminus4^^»fm; er-
go,&c. Secund6,quia motus denominatur a cer-
mino adtjuem , & non ^ tetmino aquo , vt patuit
prius:igiturpotiusattenditur contrarieras penes
terrainos ad ^uos, qaim penes tetminos a quibus.
F f i Relin

14.

Tcxt. 4^.

Mciuf mut-
tit fcJfuHt
tfft cBnlrnrij.

Tcxt. 47-

TcK. 4«.

540

Lib. V. Phyficorum

RelinijiHitHr fgitur. Hic ponil quartam conclu-
fioncm ; & primo ollendit.quot membra rcftant,
dicens , quod non reftant nifi duo mcmbra , fci-
licct , de motibus , qui funt ad terminos contra-
rios ; &c dc illis, qui funi i tcrminis contrariis ad
tcrminos contrarios; & tacct dc primo mcmbro,
quod eft ab cbdem in idem : quia de illo faciet
poftca mcntionem ; & fubdir , quod impoffibile
cft motus illos , qiii funt ad contrarios tcrminos,
cfte a contrariis tetminis , tamen eiTc non idem,
id ert, non fic dicunrur fecundum candem ratio-
nem. Et ex hoc fcquitur quarta conclufio , fcilj-
ccc.qtiod ex eo praccisc non dicuntur motus con-
trarij , quod finc ad contrarios tcrminos. Patcf,
quia quantum cft ex ratione terminorum,pofiunc
elfc mutationes , 6c per confequens non motus
contrarij.
1 6. Gjupniam 4 autem differt. Quinta conclufio eft,

Text. 4^. quodilli motus funtcontrarii,qui ^ funtacon-
trariis terminis ad contrarios terminos. Prob^-
tur dupliciter; primo , quia motus determinac
fibi,qu6d fit de fubiedto in fubie6lum, vt patuic
prius : igitur illi niotus funt contrari), qui funt k
fubiedis contrariis ad fubieAacontraria. Secun-

Tcit. 50. do, patct 5 indudkionc ; & induccndo dicit quod
addifcere , * & decipi funt contraria, & hoc cft
verum; quia pct fc ipfum eft contrarium ei,quod
cft decipi j>er fe ipfum : & eodcm modo addifce-
re per aliuin eft contrarium ci, quod cft dccipi
per alium.

Tcxt. ji. 6^»W 6 <!»«»>. Hicdcterminatdccontrarie-

tate mutationum; & ponitur ifta conclufio,qu6d
mutatio , qux eft ab aliquo termino , cft contra-
ria mutationi , qux cft ad eundcm terminum. Ec
probat exemplaritcr dc gerieracione , &corru-
ptione, quarum vna eft ab aliquo termino,& alia
eft ad eundem tcrminum.

Tezc. 51. Giuiautem 7 ad medium. Detcrminat de con-

trarietate ^ motunm , qui func ab extremis ad
medium, aut de aliquo mcdiorum ad extrcmum,
diccns , quodeodcmmodo illi motusfuntcon-
trarij , quem^vdmodum illi qui func ab extremo
ad extremum : nam medium comparatum ad ex-
tremum, habet vicem alterius extrcmi,vt didum
fuit prius : verbi gratia , fufcuni comparatum
albo habct vitem nigii , & comparatum nigro
habet viccm albi.

ANNOTATIONES.

17-

idotus in tjua
terminus a
cjiio e(i con-
trarius ter-
mino ad que
nlterius mo-
tiis non eft illi
ionsrarius.

* \ yT ^'"^ '?"* '^*^ ^'"' ^ontrario , &c. Nota,
IVAquod fcnfus huius conclufionis eft,
quod mocus in quoterminus acjuo cftcontrarius
termino adcjuem ,v\on potclt dici contr.irias ci,
qui eft in fuum contranum , id cft , motus quo-
rum tcrminus a ^Movniuseft terminu$<t^^Mm
altcriijs , tantum abeft vt fint contrarij , qu6d
funt vnus.ideinque motus rcalitcr;nam idera
motus clNe tcrmino4ii^«ead terminum<f^^«fm,
qui funt termini contrarij ; idcm enim eft motus
fccundum rcm , qui cft k fanitatc , & qui eft in
«gritudincm , diffcrcns folijm ratione:quia eft
generatio vnius , fciiicct a;gritudinis , & corru-
ptio alrerius, fcilicet fanitatis. Et ex hoc fcqui-
tur, qu6d motus, in quo terminus a tjuo, cft con-
trariiis termino ad ^uem alterius motus , non cft
illi contrarius: veibi gcatia,fi motus aliquisfic
ab albcdine, &aliusad nigredinem , nonfunt
contrarij ea ratione , qua terminus a <juo vnius
opponitui tetmino ««/^«fmalterius ; &lratio cft.

quia in eodem motu inuenicut huiufmodi con-

trarietas terminotum.

t* Aiotnt ah pno centrario non efi centraritu mo- Motus qui

r«»,^c. Scnfushuiusconclufioniscft, quodmo- habent tir-

tns quatenus habent tcrminos a qttibM contra- J""*" ^ ^"'"

r , . '., I bus tontra-

nos non lunc concrarij : verbi gratia , motus ab ^^^^ mnfHnt

albo, |& motus ^ nigro non funt conttari). R^- ttntrary.

tio eft , quia ambo pofiunt tendcreadeundem

terminum vlcimatum ; & fic motus acris a con-

cauo Lunx ad concauum ignis , & motus ciuf-

dem acris a centro terts ad idem concauutn

ignis,non funt conttaiij ; quia contrarictas noii

fumitur a terminis a quibut. Patet ctiain , quia

duo motus in idem tendentes noii funt contta-

rij ; duo autem motus , qui funt \ cerminis con-

crariis, poiTunc in idcm tendcre : nam mocus e;;

albo non fcmpet terminatur in nierujn , fcd in

mcdio colore coloratum , puta in tubcum :&

patitct motus qui eft ex nigro potcft terminari iii

rubeum , mocus autcm , qui funt ad eandcm for-

mam ; non videntui cllc contrarij. Adde qu6d|

vt hic dicit Scotus, motus non diffcrtcnta mu-

cationibus : nam & dua: mucationes funt a tet-

minis conttatiis , vc genetapo i neneJfe^Sc cottu-

ptioih ejfe.

c Ala^u eft attendenda contrarietM motuum, &c. I % .

Nota , qu6d illi moius funt conttatij , quotum Motus iSi

tcrmini <i<i^«o;funccontrarij, vt motus ad fa- •^*'" ""''''•-

nitatcm , & ad «gtitudincm ; & illi motus funt '^trmini"^

contrarij,quorum cetmini/iE^M^M, & cermini<K^ quos /unt

tjuos func concrari) , vc mocus a fanicate ad aegti- tontrarij.

tudinem , & motus ab a:gritudine in fanitatetn,

Illi etiam motus funt contrari) , quorum tetmi-

nus4i quo vniuscft tctminus ad tjuem altcrius,

vt fi moueatur aliquod mobile a calore , & aliud

ad calorcm, funt motus contrari). Et ex hoc fc-

quitut , quod genetatio opponitur cortuptioni,

hocvitimomodo,quia tciminus a ^«ogeneta-

tionis hominis , vcrbi gratia , cft icrminus ad

^«fi» corruptionis ipfius ,ca;teri aucem duo mo-

di conueniunc motibus concratiis ; Scocus ca-

nien nocat vnum in quartaconclufionc: qu6d

non dicuntur prxcise motus contrati), quia funt

ad terminos contrarios , quia etiam inutationes

funt ad tcrminos contrarios , & tamcn nonfunc

motus.

•^ /liimotUffuntcontrar^,^ui/itntacontrariia,(^c. Contrarietat

JMota , qu6d fcnfus huius conclufionis eft , quod *"*'"* /«"»'-

\ r . \ • ""■ " eontra^

contrarietas motus lumitur a contratietate ri,tatev-
vtriufque terminorum : quia contrarietas ali- tnufque nr-
quorum fumitut fecundum fpecicm , & tatio- mintrMtiK
ncm ipforum ; fed propria tatio motus eft , qu6d
fit inter duos terminos pofitiuos. Aliter enim
cenfenda eft concrarietas motuum, & alicet mu-
tationum : ctjm enim intct mutationcm , &
motum hzc fit diiFetentia , quod illa fit intec
tet minum affirmacuni , & negatum contradido-
tios, hic vero intcrduos pofitiuos contrarios,
vt didum eft fupra te.xt. 7. fequicur contrarium,
qu6d contrarius fit ci, qui c conucrfo habet tet-
minos contrarios.vt motus cx fanitate in qgritu-
dinem conctatius cft ei , qui eft cx xgricudinc in
fanitatem.

c yiddi/cere, & decipijuntcontraria. l^ot2,q\i6d 19«
fcicntia fit auc pct ftudium finedodorc", & hacc StientiAqut-
dicicut inuentio : aut accipitut a dodore, & hacc '"'*'!'*'•
dicitur difciplina, quatcnus recipitur in difcipu-
lo : docflrina vcro prout procedit a magiftro, vcl
^dodiorc. Et paritcr ettoi, fiueignorantia,aut Error ^uo-
fit ab intrinfeco pcr amiffioncm fcicntia: ; & hxc '»<"'» ***/«-

dicitut """^

Qusftio VI.

341

GentrMtio
dupltx.

GtntTtuienes
^utmtdt fint
tmtTMri*,

10.

II.

Text. 53.

dicitur obliaio; qax contrariatut inuentioni:
aut fit ab alio: & hzc dicitut decepiio • quz
conttatia eft difciplinz, & hoc e(l quod %ittdifct-
re contratium ertc ipfi decifi } non pcr fc ipfum,
fed pcr aliutn.

f MutMtie (fu*eft ab aJitjuo termiHato,&c. Nota,
quod duplex cft generatio,rcilicet,genetatio fim-
pliciter , qux eft ad ejfe fimpliciter , quod eft ejfe
fubftantia! ; & generatio fecundum ^uid , quac eft
ad ejfe fecundum <juid , fcilicct ad rj^^accidcnta-
le. Vnde generationcs fecundum ^uid , in qui-
bus fimpliciter funt contraria , contrariantur fo-
lum ratione terminorum ad (juos : quia terraini
* ^uil/fu non funt pofitiui , fed negatiui , vt ge-
neratio albi ex non albo ; conttariatur gencra-
tioni nigri , ex non nigro , ratione albedinis , &
nigredinis : quia non album , & non nigrum ni-
hil dicunt pofitiuum.Mutationum autem fimpli-
citcr, quae propric non habentconttatiuro, qua-
les funt gencration«Tubftantiarum ,contfafic-
tas fumituf rcfpcdlu eiufdem termini, qui cft
terminus a ejuo vniu» mutationis, & terrainus ad
<juem altcrius ; vt corrupiio acris contrariatut
generationi eiufdem , quia corruptio cft perdi-
lio ipfius tffe , gencratio vero ciufdem acquifi-
tio; terminus enim ad <fuem corruptionis non
exprimiturpofitiue, ficut nec tcrminusi^Moge-
nerationis.

S Determinat de contrarietate motuum , (^c. No-
ta , quod motus procedentes a lerminis contra-
riis ad raedium , & a medio ad terminos contra-
rios , funt oppefiti ; verbi gratia,rootus ab albo
in fufcum , & motus a nigro in fufcum : & fimi-
liter motus k fufco ad albura , & k fufco ad ni-
gruni. Probatur, quiamedium habct rationem
vtriufque cxtfcrai. Ex his fequitut conttarietas,
motum primo , & per fe fumi k terminis adtjuos,
quamuis confecutiuc fumatut a tcrminis k qui-
but. Scdvidetur Afiftoteles eftc fibi contrarius
hic , & in text. 48. vbi argucbat contratietatem
motuura non attendi pencs terminos k ijiubtti,
eo quod nonnunquam tendunt in cundem ter-
minum , fcilicec inmedium : hanc concradi&io-
nem tollit Scotus illis vcrbis: fufcum ctmpara-
tum albo hahet vicem nigri , & comparatum ni^o
habet vicemalbi: quibus verbis vult diccte ,qu6d
licJt motus ab albo in rubeum , & k nigto in ru-
beum fint contrarij : non tarocn ptoptercontra-
rietatem illorum teirainorum a <jtubus , fed pro-
pter conttarietatem tetminotura ad ques:mm
rubeum eft quodammodo nigrura contrahum
albo , & quodamraodo albura contrarium nigro;
8c ideo vtimur eo,vt duobuscontrariis: atque
aded motus-ab alboinrubrum eft abalboquo»
dammodo in ni^um ; & motus \ nigro in ru-
beum eft k nigro quodammodo in album j &
proptetea funt contrarij , & cadera ratione mo-
tus ex rubeo in album eft quodammodoexni-
gto , & motus ex rubeo in nigrum , eft quodara-
raodo ex albo.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qyoniam auttm i metui nenfilum metm , <^f.
Hoc eft fccundum capitulura, in quo Ar i-
ftoteles determinatde contrarictate motuum,-&
quietum inter fc : & diniditur, quia primo , dc-
terminat de conttatietate raotus ad quietem. Se-
cund6,de contrarictatc quietum intcr fe. Et tcr-
tio , de contrarietatc routationis , & iramutatio-
Scetioper.Tem.il.

nis. Secundum ibi : Slnmlautem , & imdcem. Ter-
tium ibi : GjuibM autem nenfunt contraria. In pri-
mb oftendit , qu6d motus , & quies contrarian-
tur. Secundo , oftendit qualis mocus quah quieti
fic contrarias,ibi : Gjualii autem tjuali. Prjmacon-
clnfio eft, qu6d motus , & quiescontrariantnr.
Probatur, quia non folus hsbitus contrariatur
habicui, fed habitus etiam contrariatur priua-
cioni , accipiendo fcilicct contrarictatcm large,
prout fe extendit ad oppofiiioncm inter priua-
tionem , & habitum ; fed quies priuaciuc opj^o-
nitur mocui : igicur mocus , & quics contra-
riancur.

§lualis autem quali. Hic oftendic qnalis motus
quali quieti fitcontrarius. Vbi fcicndum, quod
refpcAu eiufdem motus funt duz quietes ; vna
fcilicet in termino , aquo , &aliaintcrnuno<t<^
quem. Tuncponitur iftacondufio .quodraotus
non conrrariacurquieci intermino«^^«?OT.Pro-
batur , quia mocus ad aliquem ccrminum , & ille
terrainus fic fe habenc, ficuc finis , & ordinacum
ad finem , qua; non contrariantur ad inuicem.
Secundaconclufio , motus * contrariaiurquicci
in terraino4[^«0. Probatur , quia motus, & quics
contrariantur, pcr primam conclufionem; fcd
motus non concrariatur quieti in tcrniino ad
quem,pcr fecundaracouclufioncm : igiturcontra-
riatur quieti in cermino a quo.

Simul i auttm. Hic oftendit quieces cftc ad in-
uicem contrarias: & ponitur ifta conelufio.quies
contrariatur quicti. Et capit hic quietcm pro
dilpoficione, fccundum quam mobilc quiefcic in
alcero tcrroinorum mocas. Probatur conclufio,
quia raocus func ad inuiccm concrarij ; igftur &
quieces funcadinuicem concrarix.Tenec confc-
quencia, quia non apparet poflibile.quod motus
contrarieutur , fine hoc quod contrarientut
quietes ; & tunc cxemplificat Ariftoteles , qu6d
in motibus contrariis quies in termino a quo
vnius non contfariacur quieti in tcrmino adquem
alcerius ; ficut fanatio', & agrotatio funt rootus
contrarij, & taraen terminus a quo vnius cft
idem cura termino 4</ ^«m alterius, fcilicet fa-
nitas : fed quies in tetmino adquem Vnius contra-
riatur quieci in cermino ad quem alcerius , & co-
dcm modo de terroino a quo , & vniuerfalitcr
refpedlu eiufdera motus quiesa qua incipitille
motus, concrariarar quieci , ad quera cerminatuc
iUemotus.

Giuibui i autem nen funt centraria. Hicdeter-
roinat de contrarietace mutationis , & imrouta-
tionis. Et priroo , prxmittic vnam fuppofiiio-
nem,dicens , quod cerrainus priuatiuus mutatio-
nis , vt terminus a quo generationis , non debec
dici quies, fed imrautatio. Tonc roouet dubium,
quia fi generatio eftcc ex fobiedto in fubiedhim,
tunc non eftet dubium , quioquies in termino
a que contrariaretur gciierationi,fed quia non eft
de difpofitione affirraatiua , ideo dubiutn eft,
an quies fibi contrarietur. Refpondetuc , pO>
nendo iftaro conclufionem , quod iramutatio in
terrnino a que generationis eft contraria geneta-
lioni. Probatur,quia ficut fe habet quies ad mo-
tum , ita immutacio ad mucacionem ; fed quies
conttatiatur motui : igitur immutatio coHcraria-
tur mucationi. Secundo arguicur , quodquies
non contraricciM: roucacioni: quia omne illud,
cui concrariacurquies , eft motus , vel quies , vc
patec ex pr.Tccdentibus ; fed mutatio ncc eft mo-
tus, nec quics ; ergo, &c.

Ff } ANNO

Mnus (■«».
tT»rtatHr
quicti.

t.liins nrn
ttntrariatUT
quitti in ter-

tnino adcjuc,
feii in termi-
no a quo.

£1.

Tcxt. 54.

^ies ton-
trariatur
fuieti.

i3-

Tcxt. 5S.

ImmutMtio
fn ttrmino a
quo ftturis-
tionis eflton-
trMriM gint'
TMuni.

34i

Lib. V.

ANNOTATIO.

Phyfi

a qup.

Omnu motHs ' \Ji ^'*' contr4riantur quitti in termno a quo.
efteentrarim i.VlLNota , quod otTinis motus eft contia-
fuitti qu^efi jjyj quieti, gusB cft fub tctmino^ quo: verbi gra-
fu lerirttno ^.^ ^ motus uatfum eft contiarius quieti , quat cft
deorfum , & motus calefa<%ionis contrariatur
quieti, qu? eft fub frigiditatc, Nam motu$con-
traiiatur quieti ciufdem gcneris motus; vel crgo
quieti, quz fub termino ttd quem, vel quieti, quz
cft fub tcrmino a tjuo : non quieti fub termino<t<J
^em,c[mi contraria non (imul acquirunturi mo-
tus autein, & terminus ad quem,8c quies fubter-
mino ad ^uem , Hmul acquiruntut :etgo motus
contrariaturquieti,qu« cft fub tetmino^ ejuo.
Dixi notantct , motm contrariatur tjuieti eiufdem
generit. quia contiaria debcnt cflc eiufdem ge-
neris j mod6 quies & motus opponuntur in ra-
dice conrrarictatis , fcilicct priuatiuc. Vnde mo-
tus dealbationis non oppqnitut quicti in fanic;^-
te , fed qnicci in nigredine.

14.
Te«. }(f.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dyhitahit i autem alitjuu. Hoc eft tettium
capitulum huius tradiatus, in quo Philofo-
phus foluit qua:damdubia circa contrarictatem
motus & quietis: &prim6 moucj tresdubitatio-
nes. Secundo, mouec alias,ibi : Duhitauerit autem
fortajfe. Prima in trcs , fecundum tres dubitatio-
nes. Secundaibi: Haher autemduhitationem. Tei-
lia ibi : Hahet autem. Prjm6 , mouet dubitatio-
ncs. Secundo, fohiit.ibi : ulutfiejl. Dubitatio eft
ifta, quare in motu locali inuenitur contrarietas,
fecundttm [naturam , prater naturam ; & tamcn non
in aliis motibus , vcl mutationibus : verbi gratia,
graue naturalitcr dcfccndic , & violenter afcen-
dit , ita vt cius afccnfus , & defcenfus fint con-
trarij.non fimpliciter, fed quantora ad hoc,quod
cft clfc fccundum naturam , vel pra:tet naturam,
& tamcn in ahis motibus,vcl mutationibnsnon
cftiia , quia ficut dicimus aliquid generari na-
turaliter, ita dicimus aliquid corrumpi patural)-
tcr ; & ita dcaliis mutationibus.

Autfiiefl. Hic foluit dubitationem, ponen-
do iftam conclufioncm , quod in omni gcncre
motunm inucnitur contrarictas /ecunditm natu-
contrarietiu ram, (^ prater naturam. Et primo.probat eam. Sc-
fecUdkm »4- cundo , oftcndit in fpeciali de quibufdam quali-
tcr contrariantur lccundum pizdidcum modum,
ibi ; Erunt rr^o.Prima conclufio probatur prim6,
de corruptione : nam quxdam eft corrupiio *
natutalis, quac fitex{enio,& alia violenta, vc
intcrfc6lio,vel combuftip , & huiufmodi : modo
tcfpcdlu ciufdem rei iftar corruptioncs contra-
riantur nqn fimpliciter : quia funt eadem , fcd
quantum ad hoc , quod eft eflc fecundum natu-
ram , & prxter naturam. Secund6 , patet dcgc-
neratione ; nam quxdam eft natuialis, vt notum
cft,& quaedam violcnta, & praicr naturam ; vc
fi proptet inotdinationem tcmporis in hycme
gcncrcntnr flores , ifta geneiatio dicitur piztcr
naturam , eo quod fiat przter confuetum curfum
naturac, &non poreft cxpcdlarc dcbitum finem,
fciiicct frudluum. Similitcr potcft dici, quitd
gcneratio fcqucns corruptionem violentam eft
ctiam pr«ter naturam.

Tctti6,patet dc augmentatione,& diminutio-
ne ,'vt fi aliquid augmcnietur, vcl diminuatut
pioptet inflrmitatcm,vt accidit iuuenes augmcn-

Te?t. J7-
^n omni ge-
nere matus
inuenitur

tur»m , (^
frtter n»tu
ram.

fy-

icorum

tati multum poft febtem acutam, proptei cxcef-
fum caloris. Qiialto, patet 3 in alteratione: quia
fanatiodicitur naturalis, fi fiat in diebuscriticis,
& dicitur prccfrr naturam , fi non fiac in dicbus
criticis.

Eruntergo corruptiones cfntraria, Hjc declarat in
fpeciali, quae contiaiiantur ad inuiccm pizdidio
modojfcilicct.fecundum natuiam , & piartcina-
turam. Et prim6, oftendit,qviae mutationes func
VTxAiGto modo contraria;. Secnnd6 , qui motus.
1 crtio quz quictcs. Secundaibi: Omninoigitur.
Tcrtia ibi : £r quietes etiamfimititer. Prim6 dicit,
qu6d non folum corruptio eft contraria geneia-
tioni ; fed etiam coiiuptioncs funt ad inuiccm
contiaiiz.non fimplicitcr, fed fccundum przdi-
ftas conditioncs,quia quacdam cft fecundum na-
tuiam , & quzdam piztei ; & vocat Atiftotelcs
coiiuptionem fccundum *^ natuiam, dulcem , &
violentam, tiiftem.Vnde coiiuptio natuialis di-
citui dulcis, fcilicet minus tiiftis , qu^m violcn-
ca; camen fecundum antiquos in coiiupCione
natuiali noncfttiiftitia.

Omnino 4 »^V«r.Hic oftendit,qu6d motus funt
adinuicem contiaii),di6to modo,diccns,qu6d
refpedtuciufdcm mobilis, vt giauis, motus con-
tiaiij, vtmotus fuifum,& motus deotfum , non
folum funt contiaiij fimplicitci, imra6etiam fe-
cundum pixdidas conditioncs , quia terra natu-
ralitei defcendit, & violentct afccndit.

Et ijuietes j etiamfimiliter. Hic oftcndit, quae
quietcs funt ad inuicem contiaiix fecundijm
piaedidas conditiones,diccns,qu6d vniueifaliter
quies in tcimino ad «juem motus natuialis , eft
contiaiia quietiin teimino «u/^m motusvio-
lenti : & cau(a eft , quia motus qui funt ad iilas
quietes funt ad inuicem contrarij , & contrarie-
tas motuum pioucnit ex contiaiietate cetmino-
ruro, vt patuitpiius.

Hahet 6 autem dubitationem. Hic mouet fecun-
dam dubitationem,& eft ifta,vti5m omnis quic-
tis , quz non fcmpci eft.fit gcnciatio "i Aiguituc
qu6d fic : quia omnis illius , quod ^liquando eft,
& aliquando noncft,eft generatio:ergo, &c.Rc-
fpondcr Philofophus, poncndo iftam conclufio-
nem , quod non omnis quictis , quz non fempcr
eft, cft generatio naturalis. Vbi kictidum , qu6d
perfiare intcndit inclinari ad quietcm. Hoc fup-
pofito,probaturconclufio:quia quietem gencta-
ri non eftaliud ,qu^m mobile motum inclmaii
ad quietem; fed non omne mobile motum incli-
natur naturalitei ad quietem , fcilicet ad quam
tendit ille morus ; igitui non omnis quietis eft
gcncratio natnialis.Maior patet ex fuppofito;&
minor probatur dupliciter. Prim6,quiamobile,
quod inclinatur naturaliter ad quietcm,velocius
mouetuiinfinemotus,quam in piincipio. Se-
cund6, quia mobilc morum nunquam tiaditna-
tuialitci ad quiecrm , nifi moucatuiad fuum lo-
Ctim naturalem , fed noh omnis quies alicuius
mobilis eft in fuo loco naturali : igitur non om-
nis quictiscftgenerario naturalis.

Hahet 7 etutem duhitationern. Hic mouCT tcr-
tiam dubitationem ; & cft ifta , vtrum quies in
termino 4^0 fit contiaiia motui?Aiguitui qu6d
non:quiaquics inieimino^^Mo ,&motusfunc
fimol ; igiKii non contrariantur. Tcnct confc-
qucntia : quia niinquam contraiia func fimul.
Refpondct Aiiftoteles qu6d motus magis con-
crariatur motui.qnim quics quieti : qui.-) illa ma-
gis contrariancur, quar non pofluuc cife fimul (e-
' ■ V -■ cundum

Text. j».

Teit. jf.

i6.

Tcxt. «Q.

Tcxt. <t.

*7-
Tcxc. it.

Mtiut mngit
(onirarimi Hr
motui, quam
^uits quu

Qu^ftio V I.

343

Text.<j.

z8.

Text.^4.

Tezt.^{.

Stntfctfi *ft
eontr» MtH-
r»m.

Corruptit
duleit qut-
n»mfit , Mt-
que ttittm
irlfiitf

cund^m fe totutn , nec recundi^m partem , qu^m
illa qux pcknfunt efTejnmul {ecundum partem)
modS contrarij motui non poHunt efle fimul,
necaliqux partes eorum ; jctiimen motus,&
qnies (lantnmultraltem fecund^m parrcm :quia
mobite , quamdiu mouetut , h^t aliquid de
quiete in termino « ^ua .- quia habet aliquid de
difpontionejfub qua quiefcebat arttemotum.

DuhitMterit 8 aHtemfort/tJfe tjuis. Hic Ariftote-
les mouet ^ alias tres dubitationes. Secundam
ibi : QtmUm tuttem. Tertiam ibi : F«rte tuuitn.
Etifts dubitatioues funt valdepropinquaedua-
bus prii^s motis. Prima dubitatio eft/Cum qui^s
preter nacuram , vt quies grauts futfum cohtra-
rietur motui; vtrikm fiac illa quies , videturqu6d
iic:quia illa qnies eft,c(im atir^ non fuerit; igitur
fir. Sed contrarium arguitur : quia quietem fieri
non eft aliud quam ftare,id eft, inclinari ad talem
qnietem ; fed mobile non inclinacur ad ralem
quietem , vt didum fuic prius:erge. Refpondec
ficat foluebatur ante,qu6d illa quies non (it natu-
raliter,id eft.fecundum naruralem inclinationem
mobilis,fed fit violencer,fcilicet contra eius na-
curalem inclinationem.

QHfH$m^4utem, Secunda dubitatio eft , quia
ex quo morus fucfum corttrariacur motui deor-
fum, &duplex inueniarur mocus furfum ; vnus
fcilicec ignis ,, qui afcendic naturalicer ; & alter
icttte , quz afcendic violehcer : dubium eft , quis
iftorum moruum furfum cohtrarietur motui dc-
orfum ipnut.Refpondet Phildfophui qaod vcer-
que (ibi concrtriatur,feddiuernmodc : quiamo-
tus futfum ipfius ignis cencratiatur fibi fecun-
dum cerminos,& fecundum diftantiam; fed mo-
tus furfum terrc conttariatur iibi duplicirer,fci-
licet fecuhdi!km terminos,& eciam fecundum na-
turam,& priecernacuram.

f«rti \ (3 mmern. Hic mouet tertiam dubitatio-
nem , qukeftomnino eadem cum tertiadubita-
tione prit^s mota in prima patte.l-Iabet autem du-
bitationem (i conttaria,&c.

Explicit expofiiio j.libri Phyiicorum.

AN HOTATIONES.

* /^ Vtdam efi ciirrtfptio riMtHrMlit , ^ttfit exfe-
V4^«i*. Notaqu6d Ariftoteles i.<U Ccelo text.
}7.ait , quddfenefcete eft cohtra naturam. Dicas
qu6d illic ioquebatur Phiibf<!>ph<is de natura par*
riculari, qua vhaqu^que res i^petit feconferua-
re in ejfe ; nihilominus {ene6lus eft ab inttinfeCo
ex a6lione,& repaifione c&lidi,& humidi.
^ Sifidt in ^ebus crititH. Nota tjtt^d ctitici dies
idemiunt,qui iudiciale$,puu;t]uibu$ f\tmituci\i-
dicium ihfitmitatis; & in iUit folent morbi natu-
riititer teimihari : quoniam ergo ih aliis diebus
infperat6)n(irra{ liberantur, dicttnturfanatione$
quodammod6 violentat.

c C4ftmptionein JecHnStm itatkritm ^kticemj &c.
Nota qu6d per corrupti^mem dulcem D. Tho-
mas ihtelligit eam corruptionem , qua imper-
feftum corrumpitur, perfedumque gcneratufjvt
cum ae'r cotrumpitur in igncm : fcd triftis , in-
quit.eftilla, qui c conuetfo ignisconucrtittrr in
acrem. Quidam vet6 dicuntqu6d Ariftoteles lo-
quitllt 4e cof ruptionibus accidentalibus, vt cot-
ruptio*gtitudinis dicathr dulcis , corruptio ve-
t6 fanationis triftis. Scotus ver6 vniuetfalftet
dicit cotruptionem naturalem effe dulcem,id eft,
miniis triftem , qu^m fic ea qus cft concra na-

raram. Vndecolligic Atiftoteles qu6d corruptio
fimpliciter , id eft , ea tstiohe, qua cotruptio non
opponicur alteri corrupfiphi , fed generatiohi;
corruptio lUtemtalis , id eft,qUatenus habetta-
lem quali(atem,puta qu6d eft nstutalii, aiit CaA-
uis,opponiturcorrupcioni habenti contrdriam

3inilitatem,vt pote violentac trjfti.
Diilntt^terit aHtemfertaffe ^HtftSccttJoiAqaodt
vt dicit S.Thomas , in exemplaribus Grccis fe-
quentes textus non habencur , nec etiam ( vc di-
cit Commetator) habenturinomnibus Arabicis;
videntur autem hic a(rumpti,vel ex Eudcmio,vel
ex Theophcafto.Et certc nec materia , nec diiftio
grauitatem refert Ariftotelis , neque Argyrop.
neque Vatab. nec boni tradudores transfcrunt.

Nota fecund6,qu6d ci^m Philofophus dicit/M
fw.3 j.lineamre(aam,& lineam circularem non
effe eiufdem fpeciei , hoc debet intcUigi cv pat te
ceditudinis , & curuitatis. Vnde efto quud ea-
dem linea aliquando fit rcda , & interdum circu-
laris, vr puta,fi incuruetur , vel in redlum exten-
datur , reditudo tamen & curuicas alia , & alia
fpecic eft.

Nota terti6,qu6d, cijm Philofophus dicif,
text.^i. qu6d oportctomnem motumefTc tegu-
larem, & irrcgularem; quod fecundum Com-
mentatoreeftproprium corporis cdeleftis.fccun-
dum quod eft cc£leftc:quia motus eius femper eft
aequalis , fcd non cft proprium corporis , fecun-
dum qu6d eft motura, nuUi enirfi corpori fecuh-
d6m qu6d eft motum repugnac qu6d mocus eius
fitaequalis,&inaequalis, regularis, & irregulacis:
nuncautem eft fermo in hoc libro de moiu non.
fecundikm qu6d eft mocus ^licuius corporis , fed
fccnndijimqu6d eft motus cancum.Ec fi arguacuri
qu6dmocuseft irregularis, qtki non eft vnifor-
mis,fecundum omnes fuasparcesin vetocicace,&
cardicate ; (td omnis mocus eft huiufmodi : ergo
quilibecmotus eft|irrceularis,& nultus regutaris.
Minor patet de motu rphzrs,qni dicituf effe re-
guiariffimus ; quia partes eius circumferenciales
velociiis mou<ntur,quam parces centrales:quan-
co enim aliqua pars eius eft propinquior circnm-
ferenciae,tanto citiusmouetur ; cum maiorem
circulum defcribar in xquali tempore , quikm
pars centralis in eodem rempore. Similircr.pro-
barerur de qualibet fphacra cuiuflibet corporis
cceleftis. De aliis motibus patet , quiaomnis
motut naturalis velocior eft in fine , quiro in
principio, & omnit morus violcntus econtta.
Ciim ergoomniismbtus fit naturalis, vet violen-
tus , fequitur qu6d nec motus coeli , nec aliquis
atius mottis eft regularis.

Dicendum , qtrod duplices funt partes motus.
Quaedam accipiuhtur fecundtkm diuifionem mo-
bitis , quia alia , & ilia pars motus eft in atia &
alia parte mobilis : & quardam accipiuntur fe-
cundiim diuifionemtemporis , fecundilkm quod
dicimus vnam partem motus effe praeteritam , &
aliam futuram : ille ergo morus dicitur vnifor-
mis , & regularis ,qui eft vniformis in omnibus
fuispartibusAcceptisfecundiim diuifionem tem-
poris , cuius fdlicet , nulla pars eft velocior in
vno temporc , quim) in alio : vel quia nulla pars
mobilis vetociiis mouetur in vno tempore qu^m
in atio. Ex quo pacct , qu6d mocus coeli fiue pri-
mi orbis , eft regularis , quamuis vna pars eius
Vetociasmoaeatur , quam atia , tamen nulla pars
eius velocius mouetur in vno temporc , quam in
alio. £t cum dicicur , omnem motum naturatem
F f 4 cfTe

%9.

Lilter» riS»
tf turum
qutmoio dif-
firMt J^teit.

Motits omnit
ttnfit regul»-

JO.

MotHS f»Ttet
funt dufli-

344

Lib. V. Phyficorum

cflc vclocjotera in finc , qukrn jn ptincipio , hoc
dcbet intclligi de raotu naturali redo > & hoc
fuppodtOiqu^d nonfit aliquod violcntum impc-
dicns intcniioncn» eiu$. Similitcr , cum dicitur,
quod motus violcntus cft tardior in finequam
in principio , dcbetintelligi , nifi fit aliqtiid ira-
pediens rcmifnonem cins:potcft tamen talismo-
tus ficri tegtilatis pet impcdimentum remiflio-
nis eius in fine.

Noti quarto , quod , ciim dicit Philofophus
tpotus fecundiim fpccicra , vel gcnus diftindlos
non poffe ad inuicem continuari , hoc debet in-
tciligi , quod per fe , & inttinfece , & fecundum
fuas formas non poftuut ad inuicem continuarij
cxtrinfcce tamen poftunt. Vndc calefa6lio,& fri-
gcfacbio benccontinuantur gratiatemporis, fcd
hoc cft extrinfec^, Similiter ,qu6d duac virga,
quarum vna eft arida,& alia viridis , poflint con-
tinuari grati^ quantit^tis,noi> tainengtaiia fua-
lum formarura.

Q_v ^ s T i o VII.
Vtrum quies contrmetur motm.

Atidot.^. Phyfic. ttxt.^i. ^fequent. Auertoes in comment.
tiHfdem text. & czceri interprctes ibiU. D. Thomas 5.
1'hypc.leB.^ Do^ot fuprk in exfopt.text.^^.KXhit.lAi^'
ibid.tr»{i.i,c»f.6 i£gidius Kominwi ibid.text.comm.^^.
O* jj tAiiot.expff.tib.^ .Phyfic.fne. Conimbr. &Ruuiu$
>« exfofit. c»f.6. Ancoa. Roccas in lext. cutUt huiui 5.
libri.

^i^/l^^ R G V I T V R qu6d non : quia quies &
J^^^^J motusnonfunt eiufdem gcneris:igituc
^^lg»»^ noncontrariantur. Tenet confcquen-
tia , quia conrraria dcbcnt efte eiufdem gene-
ris ; vt patet 10. Metaph. text.i^. & antecedens
patct,quia motus eft dc genere Pa(Iionis,& quies
non.

Secund6 , nulla pcrfedbio contrariatur fuo
perfeAibili ; fcd quies eft pcrfcdlio motus : igi-
lur quiesnon contrariatur raocui. Maior pater,
quia vnumcontrariorum non poteft cfte perfe-
ftioalterius : & minor probatur per Commcnta-
torem ^ .huius,comm. j /\..'vhi dicit.quod motus non
differt a icimino ad <fttem , niCi ficut minus pcrfc-
flum a raagis pcrfcdbo , modo terminus ad tjnem
mocus eftquies.

Terti6,quics vel contraciaiiit raoiui , quando
motus eft i& hocnon ; quia tuncnon cftquies,
yel quando non cft , & tunc non : quia illi quod
nihil eft.nihil eft contrarium.

Quarco , fequcretur quod vnum contracia-
retui- mulcis ; confcqucns cft falfum , vt patet
I o. Met4ph.text. 14..& 17.Sc primo Cali.text. i o. vbi
dicitur , qu6d tantum yni vnum eft contrarium.
Confequentia probatur: quiaquies ficut conrra-
riacur motui furfum ,itadcbeteciam concrariari
motui dcorfuiTi.

Qujnto , illud quod acquiritur pcrmotura,
non concraciaturmocui ; fed quics eft huiufmo-
di : ergo , &c. Maiorpacet,quia vnura contra-
rium non cft via in reliquum ; & minoc proba-
lur : quia pcr mocum dcorfum acquiriturquies
dcorfum.

Sexto , illa non contrariantur , quae fe compa-
tiuntufifed motus & quies funt huiufmodi : nara
^liquid quiefcii a motu locali, & mouetuc motu
alccratJonis.

Septim6 , quia mocus & quies funi pciuatiuc

oppofiia:igitur non contratia. Tenet confcqucn-
tia;quia funt diftin6l:z fpccies oppofitionis.

Odlauo, nam quies contrariatur primo motui:
igiturnon alicui alteri.Tcnet confequentia:quia
primus motus eft caufa refpeitu aliorum mo-
tuum : ^c antecedcns notum cft, quia impoflibi-
le eft eflfrquietcm a primo motu. Oppofitum ac-
guitur pcr Ariftotelcm in ijlo quinto , traSatu vlti-
Tao,text.ji.

In quxftione ifta fupponcndum eft ^ex lercio
libro, qu6d motus eft idcm , quod mobilc coqti-
nucaliter , & alitec fe habens refpedu alicuius
quiefcencis; vel faltcm cft mobile , quod aliter fe
habet, vel aliterfe habctet ad aliquod quicfccns,
fi aliquod quiefcens efict.

Secundo , fupponitur cx codem • qu6d raotus
altcracionis non eft aliud,qu^ra qualitas > fecun-
dum quara eft alceratio , vi calefadlio non eft
aliud quara calidit^s , recundum quam mobilc
concinucalteratur.

Tertio , fupponiiur quod qoies a motu locali
rion eft aliud quara mobile localiter eodem ino-
do fe habens prius,& poftccius, tcfpedlu alicuius
quicfccntis,fi aliquod quicfcens eflei.

Quatto , fupponitut qu6d quies in motu alte-
ra(ionis,non eflctaliud quam difpofitio,feu qua-
litas,fccund6m quam mobilequiefcirin termino
motus ; VI quics in calcfaAionc eft frigiciitas in
terminod!^w,&caliditas intcrmuio adquem.

Ex quibus rcquicur , quod ifta conlequcncia
notwilcf.litcmobile quiefcit amotHlocali : igitur
quiefcit ,(^uia. hoc vetham cfuiefcere , JMcludit nega-
tionem ; modo ub mferiori ad u;pi.iius ncgatiue
nonvalet confcquencia.

Noiaiidum,qu6d conrrarictas eft duplex:qux-
dam inter cerminos , & alia intcr res extraani-
mam cxiftenres; quia deilla, quxcft intcr pro-
pofitiones,non eftad propoficum. Conrrarietas
quaeeft inccr res excra animam ,accipiinr dupli-
citcrivno modo pro repugnantia Juarum forma-
rum intcnfibilium & remiflibilium , qux non
pofluni cfle fimul in codeni fubiedlo,attarien na-
II funt fibi inuiccm fucccderc per aclione.s fuaj
proprias, &nonconfecutius ad adiones aliarum
qualjrati5m;& ficdicimus,qu6d caliditas, & fri-
giditas funt fotmx coniraria;.

Alio modoaccipitut contratieias pto huiuf-
raodi repugnanria duarum formarum intenfibi-
iJura, &c. fiue finj natac fuccedete fibi inuicem
per adioncs proprias , fiue per adbiones aliarum
qualitatuni ; & fic dico , quod albedo,& nigredo
contrariantur adinuicem.

Tunc de ifta contrarictaie , fii piima, conclu-
fio. Aliqua quicscontrariatut moiui. Probatut,
pofitoqu6daIbedo,vclcaliditas quicfcat , & fri-
giditas moucatur,fiue motu aItcrationis,fiue mo-
tu locali.ad motum fubie6li : tunciftae quaticates
func ad inuicem contrarix, praedidlo raodo ; ifta:
qualitaces func motus , & qnies : igitur quies &
mocus funi ad inuicemcontrariz.

Tercio notandum , qu6d contrarictas terrni-
norum accipitur dupIiciccc:vno niodo,pro rcpu-
gnantia duorum terminorum , qui non poflunt
dici fimul , & fcmel dccodcm fubiedo mancntc
in zSta ; & vtcrque tcrminus fignificat aSirmati-
uc ; & illi duo tcrmini fignificanr, vcl connotanc
res contratias alteto prxdidotum modotum ; &
fic ifti termini,4/^«wj,m^r«w,funt tcrmini contra-
rij. Alio modo, fumitut contraiietas , prorcpu-
gnancia duorum cermino(um , qui non poflunc

dici

Diuifio qu«-
ftioni*.

§iuies quii
in quolibtt
tnttu.

Contrarietai
eji dufltx.

Aliqua quiet
contrMriMliHf
tnotui.

Contrarietm
terminorum
bifitriamfH'
nitur.

Quxaio VII.

34J

ini Urmini
motus, &
quiesy*»*
C0ntr»Tij.

S}utes quo-
tnadt efl etn-
tr»ri» jmeii.

Vitltntnm,
f^ n»tMraU
tquiuoee di-
cutttur de
tnetH.

6.

dici fimul de eodem fubiedlo; & vnus iilorum fi-
gnificat afKrmaciue illud idem, quod alter figni-
ficac ncgaciue:& ifto modo contrarietas fe extcn-
ditad oppofitioncm ,quas eftinterpriuationem,
& iiabitum:&iftomodo ifti \.ttm\mc4uum,S)Cvi-
dens contrariantur.

Tunc fii fecunda conclufio. Ifti tetmini motusy
ScfutesCant contrarij prsdidlo modo. Probatur
fic : quia illi termini funt contrarij.quorum vnus
fignificat aliquam rcm affirmatiuc, & alter figni-
ficat eandem rem negatiuc : & fic eft dc iftis ter-
minis motMs,3c ^«iw.-quia iftc tcrminus »j«h; fup-
ponic pro mobili , connotando afHrmatiue mo-
tum ipfum ; fed ifte terminus quies fupponit pro
mobili , non connotando motum : &iftam con-
clufionem intendit Ariftoteles in iftoquinto, cixm
dicit,qu6d motus,& quies contrariantur.

Dubicatur primo : quia Ariftotcles dicit in iflo
quinto,c\nbA quics contrariaturquieti:mod6 hoc
non poteft exponi de terminis, quia ifti termini,
^uies & ^MfV^non contrariantur.

Secund6 , dubitatur de illa conrrarietatc mo-
tuum,quam tangit Ariftoteles in littera , qux eft
fecundum naturaie,& violcntum, & vnde motus
dicatur naturaiis, & vnde violentus , & quaiitcr
contraricntur.

Terti6,dubitatur de aiiis contrarietatibus, qua:
funt fecundiim veiox,& tardum,regularc & irrc-
guiare;vniforme,& difforme.

Ad ifta refpondetur:ad primum,quies contra-
riatur quieti. Refpondetur , quod lioc poteft
cxponi altero trium modorum : vno modo de re-
bus , qu6d ciufdem motus quies in tcrmino ni
<juem contrarietur quieti in termino a quo , vt in
motu dc fumma caliditate ad fummam frigidita-
tem , fummacalidiras contrariatur fummarfri-
giditati. Secundomodo exponitur determinis;
quia ifti tcrmini quics in tetmino a quo, & quies
in termino ad quem contrariantur; quiaimpofli-
biie cft illos terminos verificari de codem mo-
biii , & cefpcdu ciufdem motus. Tertiomodo
fupponitur, quod quics concrariatur motui, non
fimplicitcr ioquendo , fed fecundumiftas condi-
tionps naturale & violentum : quia quandoque
mobile quicfcit nacuraliter , & qaandoque vio-
lenter.

Ad fecnndum dubium refpondetur , quod
violentum , & naturalc dicuntut aequiuoce de
motu; nam quandoque ex eomocus dicicurna-
turaiis ,quia fic fecundum confuecum concur-
fum natura; : & vioientus , ciim fic prscer com-
munem curfum nacurz ; & ifto modo fumendu
nacuraie, & vioiencum, eft minCis proprie loqui.
Alio modo fumicur nacuraIe,quod fit fecundiim
inciinationcm pafli; & violenium , quod fit con-
tra inciinationem ; & talis motus violentus , qui
fit contra inclinationem paffi, quandoqueeft h.
principio extrinfeco , vt patct in proicftis ; &
quandoque i principio intrinfeco ,fa£to tamen
ab extrinfeco , vt quando ferrum mouctur ad
magnciem , hoc eft per inclinationem rcceptam
ab extrinfcco a magnetc.

Ex quibus infero primo , quod violentia, &
naturaiicas mocus nullo rnodo atcendicur ex pac-
ce mocoris, fedcx partepaffi i &ide6 dicicur,
l.Ethic. quod nacurale eft,quod fic a princi-
pio incrinfeco , paflb confcrenie vim agenti,
ita vc ex hoc dicatur motus naturalis , quia fit
recundum inclinationem paffi ; & ex hoc vio-
lencus, quiafitcomra eius inclinationem , &

meueri (^
juieftere.

iftac diflerentiae , fcilicet naturale , & violentum
poflunt inueniri in quolibet genere motuum:
nam quidam eft motus naturalis , quidaiu vio-
lentus.Icem quxdam alteratio naturalis,quaedam
violenta.

Ad tertium dubium refpondetur , quod iftx „ , ,
ditterentiac velo.x,&ctardum, lunt diftercntiaE rela- tnnium funt
tiuse ; & faciunt contrarietatem relatiuorwm, dlferenti*
& iftas diffcrentias confequuntur alix , rf^w/^r^, *'^»tti**'
Sc irregulare , vniforme , & difforme ; & i ftx con-
crarietates difterunr, quia dicitur reguiare , &
irrcguiare , fecundum partes temporis : fed di-
citur vniforme , & difForme , fccundum partcs
fubicdi.

Quarto dubitatur , ex quo quies contraria- 7*

tur raocui;vcriim pofltbile fic idem fimui mo- -^'" "/"»
ucri , & quiefcerc. Arguicur quod fic ; pofito ^'^' ('T^
quod Socrares moueatur per primam partem
proportionalem horac, & quiefcacmodicumiii
fine partis. Item moucatur per fecnndam , &
quiefcac in fine iliius , & fic in infinicum pet
omnes parces proportionales horx ; tunc in in-
ftanti tcrminantc horam , vcrum eft dicere,qu6d
immediate ante hoc Socrates moucbatur , &
immediate antc hoc quicfcebac : igitur fimul
mouebatur , & quiefcebat. Anteccdcns proba-
tur , quia nifi anre hoc Socratcs moucbatur , &
quiefcebac , fuiflet dare vlrimam partcm pro-
portionalem , quod eft impoffibile. Secundo,
fint duo lapides adamantini i duabus partibus
vnius ferri acquc diftantis ; tunc iftud fcrrum
non mouebitur ad aliquam partem , quiaquan-
ta virtute trahitur ad vnam partcm,tanta cra-
hicur ad reliquam : igitur ad nullam parccm mo-
uebirur , fedquiefcit in medio. Dcinde, ponan-
tur aiij duo lapides acqualis vircucis , vnus a
parcc fuperiori , & alcer k parce inferiori ; probo
runc , quod iilud fcrrum mouebirur & quiefcer.
Primo ,qu6d quiefccc , quia prius quiefccbat, &
nunc ab vcraque parte addita funt a:qualia : igi-
cur non pius mouebitur ad vnam partem , quam
ad reliquam ; fed quod mouebitur , quia k parte
inferiori eft xqualis cradus adamancis , ficur^
fuperiori ; & cum hoc eft inciinario naturalis
ad dcorfum : igirur iiiud mouebitur deorfum.
Tcrrio arguitur , pofito quod in centro terr«
ctret vna fphsrula ignis , tum iila mouebitnr,
quiaeftextra fuum locum naturalem non impe-
dita , fed quiefcet. Probatur , quia qua racione
moucretur ad vnam parcem , eadero racione ad
alceram.

Ad ifta refpondccur , qu6d impoffibile eft
aliquid fimui moueri,& quiefcere; ficut patec in
expoficione quacftionis; quia mocus , & quies
concrariancur. £c ad argumenca.Ad primum ca-
fum admicco , ad imaginacionem , licec non fic
poffibilis nacuralitei , & tunc quando probacur,
quod in fine horz verum eft dicere,&c.R.efpon-
decur , quod in fine horae vetum eft dicere,
qu6d immediati anie hoc Socrates mouebacur,
& quicfcebac; & negacur confequencia , qui
inferebatur , igitur fimul mouebacur , & qui>
efcebac , immo ftanc fimul , qu6d immediace
antc hoc Socraccs mouebacur , & quiefcebac,
&immediaceancchoc priiis mouebatur , quam
quiefcebat. Item , qu6d immediatc ance hoc
fucceffiue mouebatur,& fucceffiuc quiefccbat,
& camennunquam fimul mouebacur , & quief-
cebac.

Ad fccundum dicicur , quod illud ferrutn po-

fitava

i.

346

Lib. V. Phyficorum

Gtum intcr duos lapidcs «qualis vittutis , Sc
aquc diftantcs , nuiio modo jnoucbitur ; fcd
quando apponuntur alij dao , vnus i partc fnpc-
perioti , & alius inparteinfcriori.licct addantut
zqiialia,attamen non aEqualiccr , quiaiapis pofi-
tus ^ partcinferiori trahiitantavittuic, quanta
traiiic lapis pofitus a pattc fupcriori, & cum vir-
tute tradus iapidis inferioris cil tradusgrauita-
tis naturalis illi fetro:igitur illud fcrrum moue-
bitar deorfura,& nonquicfcct.

Ad tcrcium dico, quod fphajra ignis circumpo-

fitacentromundi a:qualitcf , nullo raodo mo-

uebicur : & quando dicitur , cft extra fuum ip-

cum natutalem , verum eft , fcd tamen impcdi-

tur k fitu in quo cft:quia vna mcdietas Cphxix ab

vna parce centri detinct aliam partcm, nc afccn-

dat rurfum,& e conucrfo.

9. Quinto dubitatur , an poffibilc fit idem rao-

An idem ucri motibus contrariis. Arguiturquod fic:&

poftt moHtri proiiciantur duo lapides xquales ad aquam,tunc

monbut cen- ^j ^^„,„5 ^j cxpericntiam , quod ab illis duobus

tr*rtH, - *. ,. * r o

lapidibus nunt circulationcsoppoiitaB , & tamcn

fccundum qucralibct iftorum mouctur tota fu-
pcrficies aquar : igitui illa fupeificics aqux mo-
uctur motibus contratiis. Secundo , fit vna vir-
ga , "Vel lancca , quae debcat dcfccndere deor-
fum : tunc pqno , quod quanti velocitate dc-
fcendat deorfum , qu6d tanta vclocitatc rare-
fiatipatte fuperiori : tunc illa virgamoueiur,
vt patct pct cafum , & non folutn deorfum,
quia nunquam erit magis deoifura , quam nunc
eft de fafto : nec folum furfura ,eadem ratio-
nc, quia fempercius raediuspundlus «qu^ diftat
I centro : igitui fimul mouetur furfum, & deor-
fura ; & per confcqnensmotibus contratiis.Ter-
tio.poteft argui de altcrabili pofito xquc diftan-
ter inter fumrae calidura,& fumrac fiigidum : &
de hoc ta^aura fuit fupra tcttium , quasftione de
Contrariis.

Refpondetur , quod impoflibile eft aliquod
roobile fimul moueri motibus conttaiiis.Ad pri-
pam tationem de duobus illis lapidibiis , dico

quod illarum circulationum vna fupponitur al-
teri , & illx circulationcs fiunt fecundum diuer-
fas partes aqux:& fi vnus illorum lapidura faciac
maiorem impctum reliquo , circulatio fadla )i
minori rurapitur per raaiorem , & fimile eftde
acre , quando audiuntur voccs zquales , vel in-
xquales.

Ad fecundara , dico prim6, quod illius lancex
medius pundtus manct in eodem fitu, ita vt cius
medius pundlus continuc fit xquc diftans^ccn-
tro. Secund6,dico quod concinue ipfius eft alius,
& alius mcdius pundtus. Tcrtio , dico quod illa
lancea fecundum diucifas fui paites mouetur
motibus coDtiariis:quia fecundijm eius mcdieta-
tcm fuperiorcra afcendit per rarefa(5tioncm , &
fecundum aliam defcendit.

Ad rationes principales. Ad primam , dico
quod ifti termini ,motui & ^M(r;,funt eiufdem ge-
neris:quia funt de gcneie Paffionis : nam ad idem
Pixdicaraentum peitincnc piiuatio,& habicus;
& fic diceietur ,qu6d ficut ifte tcrminus Inmen
pertinet ad tertiain fpecicm Qualicacis,ita etiain
ifte teirainus tenehd.

Ad fecundam,concedo maiorem , & ita fimili-
ter conccdo , quod quics in termino adejHcm , ca-
piendo quictem pio difpofitione , fecunduni
iquam raobile quicfcit, noncontiaiiacur mocui^
imm6folumdi^crunt fecundum magis,& mi-
nus i fed hoc non obftantc ifti terraini motus, Sg^
^MiV; contrariantui prxdido modo.

Ad tertiara ,dit>um eft fupra in tertio ,qu6d
neuifo modo , quia foitc ifte tcrminus contrari4
eft terminusarapliatiuus.

Ad quartam , negatur confcquentia:quiaea-
dcm quics, loquendo de rcbus, non contrariatuc
motui furfuin , & motui deorfum ; fed tamcn ifte
tciminus motm,5c ifte teiminus qnies opponuntuc
piiuatiuc.fiue contraric, & neutcr illoruni oppo-
nituralicuialtcrieodem modo., £t confimilitec
poteft dici ad {cquentes.

Expliciunt quxftiones quinti libri PhyficQ-
rum Magiftri loannis Scoti.

10.

FINIS LIBRI Q^VINTI.

LIBER

T

347

LIBER SEXTVS

PHYSICORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

I. S^^J^3k?^bEI ' *"'''" I comimim & tan-
Text.i. ISbiSt/ i^^^^^A gens y & confieiHtnter. Ide efl

Texcuslibet Phyncorunia in
'quo * Philofophus deter-
minac de motu, quancum ad
diaifionem cius in partes
quanticatiuas : &diuiditUr
in tres tradbatus. In pcimo
tradlacu. oftendit > quod nullum continuum efl
compontum ex indiuinbilibus.Inrecundadeter-
minac de diuifione motus , & quietis. In tertio,
reprobat errores antiquorum de motu.Secundus
ibi : NeceJfiefiMttem. Tertius ihv.Zenoautemmale
ratiocinatnr. Ptimus tradlacus diuidicur in tria ca-
picuia.In prirao capitulo probat continuum non
cITe compoficum ex indiuidbilibus , pertaciones
fumpcas ex dcfinicionibus eontinuiy contigHi,6c
confi^uenter. In fecundoprobac hoc idem pcr ra-
tioncs fumptas ex hoc.quod motus fiat fuprama-
gnitudinem. Et in tertio probac idem per ratio-
nes fumptas ex parte velocitacis, & cardicacis
mocus. Secundum ibi : EiufiUm autem rationu efl,
Tercium ibi : glmniam autem omnis magnituda.
Prim6,propomc conclufioncm : fecundo , probat
ibi : Neefue enim vnttm. Primo ponic iftam con-
clufionera. Si definitiones'' continui , contigni ,&
confit^Hcnter fint benc data, irapoflibile eft conti-
nuum efle compofitum ex indiuifibilibus. Vnde,
vt didlum fuit in quinto, ContinuafuHt tjuorum vl-
timafunt vnum. Contigttafitnt^trumvltimafitntfi-
rnulSed confiqutnter fe hahentia funt inter qua nu&um
efi mtdium eiufdem generit. eft igitur conclufio
principalis huius capituli , quod nuUum conti-
nuum c(i compoficumex indiuifibilibus.

Netjueenimvmmfiint. Hic.prebat didbamcon-
cluGonem triplieitcr. Secund6 ibi : Ampliits ne-
ctjfe efi. Tertio ibi : jimplitts diuideretur. Prima ra-
tio cil , qu6d fi continunm efiec corapofitum ex
indiuifibilibus ; vei illaindiuifibilia efient ad in-
uicem continua, vel contiguajfcd neutro modo:
quia continuorura vlcima func vnum , & conti-
guorura vltima funt fimul : modo indiuifibiliura
nuUa func vltima.
1. eyfmplius i neeefie efl. Ponit fecundam ratio-

Text.t. nem,quat c non cft nifi fortificatio prxcedentis;
quia fi continuum eftet compofitum ex indiui-
fibiiibus , vel illa indiuifibilia effencad inuicera
continua , contigua, vel confequenter fe habcn-
tia } non continua , nec contigua , propter duo.
Ptim6 , quia,vt didlura eft , indiuifibiliura nuUa
funt vltima. Secund6,fi indiuifibiliatangerentfe
fe inuicem continue , vel contigue ; tunc aut to-
I. tum ^ indiuifibilc tangit totum.aut pars partem:

p non pars partem , quia iam non eflet indiuifibi-

le ,fed diuifibile, ex quo habetet partes : nec to-
tura tangic totura,quia tunc illa indiuifibilianon

CtHtinuum
ntn tft «OT»
pofitum IX
indimfibiU-
km.

facerent extenfioncra. Si dicatur,qu6d fint con-
fequenter fe habentia ; tunc intcr ipfa eft aliquod
interraediura , vcl nullum : fi nullum intcrme-
dium, tunc ex iliis non eficc compoficum conci-
nuum; fi aliquod cunc ipfum non eft nifi aliquod
concinuura, vc Iinca,vel indiuifibile, vc pundus:
igicurintcr punfta data eft aliquod intcTmcdiura
ciufdem generis ; & per confequens non erunc
confcquenter fe habcntia.

jimpliits } diuideretur. Hic ponit tertiam ra- j
tionem. Secunda declarat quoddam fuppofitum;
& terti6 infert quandam aliam dubitationem.
Sccunda ibi : Nu/lum autem aliudgems.Tenin ibi:
ManifeBum autem efi. Tertia ratio cft ifta : Si
continuura cftet compofitum cx indiuifibilibus,
tunc continuum diuidererur in indiuifibilia;con-
fequens eft falfum, quia fempcr vidcmus illa , in
qux continuum diuiditur,efic diuifibilia. Confe-
quentia tenet , quia vnuraquodque eft diuifibilc
in ea,ex quibus componitur.

NuUumautem aliudgems. Hic declarat quod- ».
dara fuppoficum : quia fuppoficura eracpriusin
prxcedenci racione, quod incer punda confe>
queocer fe habencia non eft raedium alccrius ge-
neris. Hoc probatur : quia vel illud mcdium cft
diuifibile , vel indiuifibile : Ci indiuifibile , igicuc
punda,qus ponebantur fe habere confequenter,
non fe habenc confequentcr , quia ihtcr caeft
aliud indiuifibile.Si illud medium fic concinuum,
& diuifibile , cunc quztitur , vcrum illud fit
compoficum ex indiuifibihbus,vcl non:fi fic : igi- ^

tur indiuifibilia data non cranc confcquenter. Si
non:igicuc eadem racione nec aliquod aliudconr
tinuum eft compofitum ex indiuifibilibus.

Manifeflurn autem efl, Infcrt fecundam conclu- Cmtinuum
fionem , quod in feraper diuifibilia continuum *fi^'uifibi-
cft diuifibile. Probatur, quia contini|ura non eft jJ,/'//"'^''
corapofitum ex indiuifibilibus : igitnr illa , in
qux continuutn eft diuifibile,funt fcmpcc diui-
fibilia.

AN NOTATIONES
Patris Arrctiui.

a "WNquo Philefophus determinat de metu. Nota Orio^^en-

Iquod quidamdixerut,&bene,qu6dquatuoc """^^' j
primi libri Gr^ce infcribuntur de principiis;qua- tr*c*dtatts,
tuor ver6 reliqui de motu ; & ideo poftquamin
fuperiorc libro explicatz func fpccies mocus,quq
func veluc eius parces fubiediuz.difputatin hoc
fexcolibro Ariftocelesdc partibusintegrantibus
motus : &quoniam declarando vnitatem nume-
ralera motus,dixerat in fupcriori libro , eius vni-
tatem nutneralem in concinuacione confiftere,
ide6 in hoc fexco mocus concinuationera expli-
care fubfcquitur in ocdine ad pattes eius quanti-
taciuas,vel integrales.

*» Si definitiones cominui , &c. Nota quod h«e 4*

catio

548

Lib. V I. Phyficorum

caiio Atiftotelis fic poflct dedaci : fi continuum
componecetur ex indiuifibilib.us ,aut talia indi-
uifibilia funt interfe continua, aut contigua,auc
confequcntiajfcd nihii ex his dabilc cft:ergo,<5cc.
Pcimum non , quia ea , qux funt continua , talia
funt.vt corum vltima fint vnum;fcd indiuifibilia
non habcnt vltimum:ergo indiuifibilia non funf
continua. Maior cft dcfinitiocontinui traditaab
Aridocele in prasccdcnti libro, hic rela^a. Minor
probatur ; quia,quod habet vlcimum,habet pac-
tes,indiuifibilc non habet parrcs : crgo,&c. Ncc
etiam fecundum , fcilicct concigua. Contigua
enim funt,quorum vltimafunc fimul, vel qua: in
vlcimis fe langunt : fed omne quod alietum tan-
gic,aut tangit illud vt tocum,aut vt pars pattcm;
led neutro modo indiuifibilecangit aliud indiui-
fibiie,ica vc continuum faciat:ergo, &e. Minor
probatur : indiuifibile non habet partes : ergo
inon cangit atiud , vt pars parrem : quia hoc eft
tangere iccundi^maliquam fui partem. Neque vc
pars tocum , quia tunc vna pars omnes altcrius
partes cangerec; quod ,&quia indiuifibile non
habet partc$,& quia vna pats omnes partesalte-
rius totius ipqualis priori tangere nequit , & eft
impoflibile. Neque vt totumtotum, itavtex tali
contadlu concinui compoficio feqnatur : quia
fontinuum habetpartemextraparcem fitu,& lo-
co diftantem ; c^tn autem totum tangittotum,
non habet fitum,ncque locum diuctfum:quiata-
lis contadlus impoflibilis eft fine corporum pc-
netratione , quia hoc cft fe tangere fecundum
omnes fuas partes ; fi ergo indiuifibilia non funt
continua, nequeconcigua, fcquiiur.quodneque
confequenter lc habent. Probarur, illa fe habent
confequentec , inter quz nihil mediat ciufdcm
gencris; fed intec quz non fiinc contigua aliquid
mediat : ergo inter indiuifibilia.qua; non funt
contigua , aliquid mcdiat : crgo non fe habcnt
confcqucnccrratque ade6 indiuifibilia non com-
ponnnt continuum:& fic manct,qu6d intcr pun-
£tz mediat linea , & inter niHtatM ejfe mediat mo-
tus,& inter inftantia mcdiac tempus.
f. ' 6^£ non ejl nifi fortificMto pr/ccedentit. Nota

qu^d cx his duabus rationibus magnum fumituc
acgumencum,qu6d pundum fccundum Philofo-
phum diftinguacuck linea , & lincaikfuperficie;
quod & in fubfequentibus patet.
d j4Ht totHtn indiuifihile tangit totum , &c. Nota
quod ida cacio Ariilocelis nifialiter declaretur,
poteft adduci concca ipfum:quoniam duo corpo-
ra fe cangunt in fupecficie : ecgo fupccficics ecit
pars corpotis.cuius oppofitum intendic probace.
Icem.daac lineac fe tangunc in pundlo tantumrct-
gopun^ba funt pattes lineae , cuius oppofitum
p«w bifa- probare intendit. Idco dicendum eft, quod Aci-
pam lumnur ftotcles non accipit ibi partem propcic, fcd vocac
imtroprii. pactem omne illiid , quod eft aliquid pec lc ali-
cuius, dum taincn non fic totum. Qu6d fi dicas;
omnc quod cft aliqiiidalicuius pec fe , vel cft to-
tum.vel pars. Dico qu6d falfum eft : quia tecmi-
nus rei non efl: ipfa ces , nec pars eius propric di-
dla.Ita dico k fimili. cum pundus fit tecminus ii-
nez,non eft pacs line;c,nec cft idcm quod ipfali-
nca.fcd eft tecminus tantum continui. Similitcr
dico de indanti tcmporis, & de tmitatoejji in mo-
ju. Propofitio ergo Philofophi fic intelligiiar,
quodilla qua; fc tangunt, vel fecundiim totura
fangunt fe , vclfe tangunt fecundum aliquid fui,
& fecundum aliquid non; fcd punt^a non fe tan-
gunt fcciind^m aliquid fui,& rccundiim aliquid}

cum pun£bu$ fit fimplex & indiuifibilis : ergo ta-
dus pundorum eft iecundiim fe totum,atque ita
eorum ta£tu$ erit fupcrpofitio,& pet confequent
non faciet magnitudinem : quia omnis magnitu-
do habct parccm cxtca pactem.

EXPOSITIO TEXTVS.

E/ufdem I autern rationtt efi. Hoc eft fecundum
capitulum huius tradtaius , in quo Philofo*
-phus odendit, qu6d nuUum concinuum eft com-
poficumex indiuifibilibus per rationcs fumptas
ex hoc, qu6d motus fit fupee magnitudincm : Sc
diuiditur in quinquc partcs. Sccunda ibi ; Sii^i-
tur Tuceffe efi id. Tcrtia ibi : Si vero. Quarta ibi:
Si ivitur necefie efi. Quinta ibi : Perinde autem ne-
cejjeefi. Prima conclufio eft ifta , qu6d motus^
magnitudo , & tempus funt ciufdem rationis,
quantum ad componi^Probatuc de motu,& mag-
nicudine : quia fi fupca i magnitudincm ui,B,Cy
compofitam cx indiuifibilibus fiat motus P,EiF,
tunc'cuilibet pacti raagnitudinis coccefpondec
aliqua pacs mocus ; fcd non potcft coccefponde-
cepars raocus diuifibilis: igiiuc pacs mocusin-
diuifibiiis , & pec j confcquens , ficuc magnitu-
do eft compofita cx tcibus indiuifibilibus , ita &
motus fupec ilkmtcfiet compofitus cx indiuifibi-
libus.

Si igitur 4 necejfe efi id. Secunda conclufio eft
ifta, qu6d fuperindiuifibilc non poteft fieci mo-
tus. Ptobatui,quia impoflibile cll, qu6dillud,
quod mouecur ad aliquem tcrminum , iam fit ad
illum tcrminum, vel nondum moueri ad eun-
dem : igitur fi aliquod mobilc mouetur , necene
e(t,qu6d parcim fit in termino adejuem mocus , &
parcim in cermino a ejuo mocus ; fed fupra indi-
uillbile non poceft ciTe parcim, quia iam indiuifi-
bilc eifcc diuifibile : igicur fupca indiuifibile non
poccft ficri mocus, Et ponic Aciftotelcs excm-
plum in littccis ; quod A fit indiuifibile fupta
quod fii motus , & O fit mobile, & mocus fe-
cundum qucmmouecuc, fic£>. .- CiO mouecucfu-
pec A moiu D,impoflibiIc cft,qu6d totaliccc iam
fic fuper ^ , quia iam non moaccur fupcr ipfum,
fcd ciTcr mocum ; nec O cft fuperaliud fpatium
omnino diftin(Stumab.^,quia tunc nondummo-
uecetut fiiper-(^ .-igitur fi mouearur fupcr jif
oportet qu6d parcim habcat acquifitum de A, &
partim acquirendum}& cijm^ iit indiuifibile,fe-
quitur quod indiuifibilc eiTet partibilc,quod im-
plicat.

S* vere j per totum. Tcttia conclufio eft , im-
polEbile eft ficri motum fuper magnitudinem
compofitamex indiaifibilibus. Probatuc,&fic
y^,£,C,magnitudocompofitaextribusindiuifi>
bilibus , fupra quam dcbcat fierimotus D,E,F,
tunc fequcfcntur tria inconucnientia. Primum,
quod motus non componiturex motibus , icd cx
momcntis. Confcqucntia probatur , quia fupca
pactem A non fit motus ; quia fupca indiuifibile
non poteft fieci motus pec pcaecedcntcm conclu-
fioncm : igituc fi fupec A fii aliquid ipfius mo-
tus,illud eft momcntum , & eadcm catione fupec
B fict momcntum , & etiam fupcr C ; & tunc fe-
quitur confequens,qu6d mocusD,£,f,fitcora-
pofitus ex momentis. Sccnndum inconucnicns,
qu6d aliquod fpacium cft percranfitum pcr mo-
tum , & tamen fupec nullam parcem ciusfadus
eftmocus, quia fupra magnicudinem A,B,C, por
fafum ,fa(S^us cft mptus D,E,F ,& tamennon

fupta

6.

Ten.4.

Tea.j.

Tczcf.

Text.7.

Metuium
ptteft fieri
fuper indiui'
fiHie.

7.

Text.8.

Mttut fitri
fttnpttefl ftf
permagnitm-
difum eom'
ptfitmm ete
indiuifibUi-
hut.

"■ Expofitio textus.

349

Text.j.

Motitt non
tcmponltur
ex indmiji-
hilibm.

8.

TexMO.

Tezt.ii.

J)ifiniti»nts
v*Udtri*,

9-

Tcxt.ii.

Tiipra aliquam partem etus , vc piobatum fuir.
Tertium inconueniens , quod aliquod mobiled-
mul jnoueretur fuper aliquod fpaiium , Sc quie-
fceret fuper idcm fpatium (capicndo (juie/cere pro
fton moueri) quia mobile , quod mouetur , fuper
aliquod fpatium -^,5,C,mouetur, vt pofitum eft,
& tamcn non mouetur,quia ncc fupet A, nec fu-
per C:igitur non mouetur,& pcr confequens ali-
quod nmulmouetur,&nonmouetur.

Si igitnr 6 necejfe efi. Quarta conclufio eft,qu6d
motus non coraponitur ex indiuifibilibus. Pro-
batur : quia nifi fic , fequeretur quod motus
non componeretur ex motibus ; confequens eft
falfum , & patet confequentia : quia nulius
motus eft indiuifibilis ; fed iftud coDfequtns
concedetet aduerfarius.

Perinde 7 aMem necejfe eft. Quinta conclufio
cft,qu6d tempus,motus, & magnitudo funteiuf-
dem rationis , quantum ad componi ex indiuifi-
bilibus, vel non coniponi, Probatut, quia mobi-
le,quod mouctur fuper aliquam magnicudinem,
in minori parte temporis , pertranfit partcm
magnicudinis,quam totam magnitudinem y & fi-
militer partemmotus,quamtotam motum ; igi-
tur fi vnumiftorum componaiurex indiuifibili-
bus , & reliquum componetur ex indiuifibilibus.
£t notandum , quod ex ifta tertia conclufione
huius capituli cum ifta ; (addito quod fupra mag-
nitudinem fitmotus)icquitur conclufio princi-
paliter intenta.qu^d nullum continuum eft com-
pofitum ex indiuifibilibus.

Glupniam autem 8 omnis magnitudo. Hoc cft
tertium capitulum.in quo Philofophus ottendit,
qu6d nullura continuum eft compoficum ex in-
diuifibilibus per rationes fumptas ex parte velo-
citacis , & tarditatis motus : & primo przmit-
tit definicioaes velocioris. Secund6,probateas.
Terti6,profcquitur intentura.Secundum ibi : Sit
tnim ip/ittn in tjno. Tertium ibi : Manifefium efl
AHtem. Prim6 , ptzmittit intentionem , qu6d
omnis magnitudo eft diuifibilis in magnitudi-
nes. Probatut , quia nuUum continuum eft com-
pofitum ex indiuifibilibus , vt probatum eft ; fed
omnis magnitudo eft continua : igitur nulla
magnitudo cft compofita ex indiuifibilibus ; &
per confequens omnis magnitudoeftdiuifibilis
inmagnitudines. Deinde proponit definitiones
velocioris ; &primaeftifta. releeitu eft , ^uod im
minori tempore pertran/it maitu, Secandz : velocifu
eft,qHodin minori tempore ptrtranfit pltu . Tertia,
velocim eft, quod inminori tempore pertranfit at^uale.
Sitenimipfumintjuo. Hic probat iftas definitio-
nes.Secundum ibi : At vero ,& in minori. Tcrtiam
ibi : AianifeFlum eft autem. Prima probatur, quia
velocius alio , vel pertranfit maius fpatium in
«quali tempore , vcl minus , vel acquale : fi ma-
ius , habctur propofitum : fi asqualc , non eft ve*
locius , fed arquc velox : fi minus , tuncnon eft
velocius , fcd tardius. Et ponit Ariftotcles in
litteris:nam fi mobile ./i moueatur fuprafpatium
C,D,in tempore B,8c £, inobile tardius non eflet
motum vfque ad D.fed minus.

At vero 5 ^ in minori. Probat fecundam : quia
fequicur ex prima , qu6d f\ in xquali tempore
pertranfcat maius , qu6d etiam in minori tem-
pore pertranfear maius : nam fi mobilc A, velo-
cius moueatur in temporc 5 , de C, vfque ad D,
6c in eodcm tempore, E moueatur de C vfque
ad F , fignetur aliquis pundus in mcdio inter
C,& £>, qui fit T, tunc A in minori temporc per-
Scotioptr. Tom. II.

tranfit magnitudinem C,T, quim €,"0: fit igitur
illud tempus minus G :tunc fequitur , quod cx
quo -^pertranfit magnitudincm C,f , qua: cft
maior magnitudine C , T, in tcmpore G , quod
eft minus temporc B,{n quo£,pertranfiuit mag-
nicudinem,fequiturqu6d^ velocius in minori
tempore pcrrranfit maius,quam £,tardius.

jidanifeihm 10 eft autem ex his. Probat ter- Text.ij.
tiam,dupliciter.Prim6,ibi : Ampliits autem.Piohit
tertiam in litteris fic ; & fit magnicudo D,in qua
A perrranfit in temporc minori 5, /*,?(, quam B,
pertranfcat magnitudinem Z,,2,in temporcma-
iori S,P,H,Sc fit P,S tempus in quo pettranfit A,
magnitudinem L^Xxquzle magnitudini ,quam
pertranfit B, in tempore P, H, tunc fic , P,H, cft
tcmpus maius quam CitP,R ,S,c P,R , cft maius
quam fit T,5.-igitur P.Fjcft maius, quam fic P,S,
quia quicquid eftmaius maiore,eft maius mino-
re;fed ^^ velociuspertranfit L,Xin tempotc P,5,
& ^,pertranfit L,Xin tcmporc P,H:\g\t\it in mi-
nori temporevclociuspertranfit zqualc fpatiii.

Ampliut 1 1 autem. Probat fec.und6,quia mobi- 1 o.
le vclocius in aliquo tcmpore pertranfit xquale Tcxt. 14.
pcrtranfitum a mobili tardo:auc igitur in tempo-
rc maiori;& hoc non;quia tunc ellet tardius : auc
in xquali,& hoc non:quia enec zque velox : igi-
turin minori,& habctur propofitum.

Gluoniam autem 1 1 omnit. Hic ptofequitur in- Text.i-j.
tentum;& ponitttes conclufiones. Secundam
ibi : Ampliits autem. Tcrtiam ibi : Manifeflumeft
i^(r»r.Prim6 ,prcmitticfuppofitiones. Secund6,
proponit conclufionem.Et cefti6 ptobac. Secun-
dum ibi : Hit autem. Tertiumibi : G}upniamenim
ofienfitm <ry?.Prima fuppoficio cft,qu6d omnis mo-
tus fit in tempore.Secunda,qu6d in omni tempo-
rc poflibile eft ficii motum. Tettia , quod omnc,
quod mouetur,contingit velocius,& tardius mo-
ucri. Quarta, qu6d in omni tempoic poteft ficri
motus velocior,& lardior.Contra tertiam fuppo-
fitionem arguicur, de motu coeli , qui non poteft
fieri velocior. Refpondet Commentator qu6d
non* repugnat fieti , quancum eft cx rationege-
nerali motus, licet bene repugnet fub ea ratione,
qua eft motus huius corporis,vel illius.

His autem i j exijientihw. Hic probat conclufio- TexMtf,
nem,fcilicct,qu6d neceflTe eft & tempus, & mag-
nitudines efte diuifibiles in fempei diuifibilia.
iQuoniam enim,Scc. Probac conclufionem fic;& fic
A mobilc velocius , &£ tardins : tuncponamus
qu6d ^tranfeat magnitudinem C,D, in ccmporc
F,C7:cunc fequitui,qu6d-/4 tianfit illam magnitu-
dinem in minoii tempote pet fuppofitiones po-
fitas ; & fit illud tempus F, H; tunc vltta in illo
tempoie F,G, B qnod cft mobitecaidius , tianfit
rainoiem magnicudinem,& fic illa C,Z,,/, ficigi-
cut in infinitum velocius aigiiic diuifioncm tem-
po{is,& taidius diuifionem magnitudinis.

Amplita antem i^ & ex confuetit. Hic often- i j,
dit,qu6d tempus, & magnitudo funt eiufdem la- Tcxc.it.
cionis , quantum ad finitatem , & infinitatcm,
tam fecundum diuifionem , qu<km fecundiim cx-
tiema : & piim6 ptobat quod tempus & magni-
tudofunt eiufdem lationis quantum ad diuidi,
vcl nori diuidi in femper diuifibilia. Secund6,
piobac quod tempus,& magnitudo funt eiufdcm
iationis,quantum ad finitatem,& infinitatem,fc-
cundum extrema.Terti6,pcr hoc foluit quandam
rationem Zcnonis. Quaito , probat quod pro-
pofuitdefinitate,& infinitate. Secunda ibi : F«
fialterutrum. Tcrtia ibi : Gj^apropter Zenonit ratio.
G g Quatta

iSO

Lib. V I. Phyficorum

Quarta ibi : ^eque irg». Primo, ponit iftain con-
clufionem,qu6d tempus,& magnitudofunt eiuf-
dem rationis qi^ntum ad diuidi , vel non diuidi
in femper diuifibilia. Probatur ,qtiia femper mi-
neri tcmporc pertranfitur magnitudo minor,
qu^m maior : igitur ad diuifionem temporis,
magnitudo eft diuifibilis, & c contra fcmper mi-
nwr magnitudo pertranfitur in minori tempore,
qu^m maior : igitur ad diuifioneni magnitudinis
rempus eft diuifibilc.

Texc.18. Etfi I j alteTMrum. Hic probat , qa6d tempus

& magnitudo fint eiufdem rationis^uantum ad
finitatem , 5; infinitatem fecundum extrcma ; &
^ vocatur infinitum cxtremum , quod eft ex-
tcnfum fine termino fecundum longitadinem,
vel durationem; tunc ponit , quod fi temptis
fit infinitum , neeeflc eft magnitudinem cffc
infinitara,fcilicet, qus pertranfitur illo tempore:
& c contra, fi mag«itudo fit infinita, tempus eft
infinitum.

Sii'*^''''/'"'' ' ^ ZenonU ratio, Hic ex didis fol-

'f cxt 1*9 "'^ ^l"^"'^^™ rationem Zenonis , pcr quam pro-
babat , quod impoffibilc cft aliquod fpatium
pcrtranfiri , quia quodlibct fpatium habct par-
tes infinitas , quarinr) quamlibet oportet tangi,
& pertranfiri : fi illud fpatium pertranfeatur;
fcd impoffibilceft,qu6d aliquod fpatium pcr-
tranfcatur. Rcfpondetur, <= quod ficutmagni-
tudo , fiue fpatium habet partes infinitas , ita&
tempus in quo pertranfitur , habet partcs infini-
tas:igitui non eft inconucniens.quod in partibus
jnfinitis temporis pertranfeantur infinitae partcs
magnitudinis.

Netjue ergo. Probat quod priiis propofuit de
finitatc,& infinitate magnitudinis : & prim6,po-
nit duas conclufionrs. Secundo probat , ibi : Slt
e*ti»i. Prima conclufio eft ifta , quod impoffibile
eft macnitudinem finitam pertranfiri in tcm-
pore infiiiito. Sccunda eft , qu6d impoffibile cft
magnicudincm infinitam pertranfiri in tcmpore
finito.

Text.io. Sit emrn 1 7 fnagnitudofinita. Hic probat didas

coQclufioncs. Secundam ibi : Ettdem atttem de-
monftratio. Ptimam probat duabus rationibus.
ScGundam ibi : jimplius autem. Prima ratio eft,
qu6d fit magnitudo ./4, B , quasdcbcat pertranfi-
ri in tcmpote infinito , & fit illad tempus infi-
nitura(7, tunc accipiatur aliqua pars finita 5,
tempotis G , in qua pcrtranfcatur aliqua pars
magnitudinis ; & fir illa pars temporis (?,!>,&
pars magnitudinis pertranfita fit B,E,innc mag-
nitudo B ,E , miiltoties ^ fumpta , mcnfura-
bit,& excedetmagnitudinem ^,5; fit igitur,
qu6dmagnitudo5,jE ,millefiesfumpta reddac
magnitudinem A , B ; cuiti igitur magnitudo
5.£,pertranfcatur in tempore finito,<j,D, fcqui-
turquod tota magnitudo -^, 5,pcrtranfibitur
in mille partibus arqualibus patti G ,D , igitur
tempus (7 , in quo pertranfitur ^, 5,magni-
tndo , quod ponebatur cfle infinitum , eft fini-
tum : quia compofitum ex finitis partibus fc-
cundum multitudincm,&fecundum magnitudi-
nem.
1 5 • ^Amplius 1 8 autem. Secunda ratio cft,quia ali-

lext.»i. qua pars magnitudinis pcrtranfitur in tcmpore
minori , qukm tota roagnitudo ; fed omnetcm*
pus minus tempore infinito ,eft finituro : igitur
aliqua pars magnitudinis pertranfitur in tempo-
rcfinito:igitur ill^ pars multotics fumptarcd-
dct inagnitudincn) finitam.quxponiturpertran-

firi in tempore infinito : igitur etiam ttmpus £•
nitum , in quo illa pcrtranfitur toties fumptiun
reddcc totum cempus finitum , in quo pertran-
fituttotamagnitudo ; & per confequcns illud
tcmpus totum eft finitum.

Eadem autem demonfiratio. Hic probat fecun-
dam conclufionemi& dicit qu6d per eandcm ra-
tionem probatur fecunda.per quam probatur pri-
ma,fcilicet, qu6d magnitudo infinita non poceft
pertranfiri in remporc finito.

Aianifrfbtm efi igitur. Hic ponit conclufio-
nem principalirer intentam , fcilicet , qu6d nul-
lum continuumcft compofitum exindiuifibilt-
bus : quam primo innuit fequi cx pra:ccdcnti-
bus : quia tempus , & magnitudo funt diuifi-
bilcs in fcmper diuifibilia : igitur pari ratione,
& quodlibct aliud continuum : igitur nullum
continuum eft corapofitum ex indiuifibilibus.
Secnndo , 19 arguitur ratione , & fint duo mo- Text.ij-t
bilia vnum vclocius alio fecundiim hemioliam
proportioncm , id eft , fcfquialteram propor-
tionem , qua: eft triura ad dno ; & velocius pcr-
rranfeat magnitudinem trium indiuifibilium in
tempore compofito cx tribus indiuifibilibus:
igitur tardiusin eodem tcmporepertranfit mag-
nitudinem compofitam ex duobus indiuifibili-
bus ; igirur cum magnitudo illa pertranfita \
rardiori , fic diuifibilis in duas mcdietatcs ; &
pcrconfequens indiuifibile diuidetur ,quod eft
impoffibilc. Similiter potcft probari cx parte
magnitudinis , qu6d indiuifibile diuiderctur;
verbi gratiil ,pofico qu6d velocius fe habeatin
duplaproportioncadtardius:igitur fi in temporp
trium indiuifibilium velocius pertranfeac mag-
nitudinem cx tribus indiuifibilibus , fcquitur
qu6d tatdiijs pertranfibit in codcm tcmpore in-
diuifibile cum dimidio, quod eft impoffibilc. Ec
fciendum,qu6d magnitudincm trium indiuifibi-
lium nominat fub quatuor litteris, fcilicet , A,Bt
C,D, & magnitudinem duorum indiuifibilium,
qua: pertranfitur k tardiori vocat tribus littcris,
vtZ,£,/.Itcmvocat tcmpus;quo vclocius mouc-
tur , pcr iftas littcras H,L,M,N , & tcmpus , ia
quo mouetur tardius,nominac E,Z>1.

ANNO TATIO NE S.

a 'T\ Ejpondet Commentator <juod non repugnat,
XV,'^c. Nota qu6d aliqui refpondcnt,qu6d,
licet motus eiufdcm orbis non fit velocior , &
tardior ; tamen motus fuperioris orbis velo-
cior cft motu infcriori. Commentatori autctn
quem fcquitur D.Thom. hic, & Scotus , propin-
quiusad rcm accedens , dicit qu6d Philufophus
loquitur de motu fecund6m genetalera rationcm
tnotus : nan) rationi motus non repugnat cile
velociotem & tardiorcm.fcd in particulari ratio-
ne fubicAi naturx cccli rcpugnac , vt fit motus
cius difFormis, qucmadmodum quantitati in ge-
nerc non repugnat diuidi in fcmper diuifibilia,
& quodfunqtic recipcre incrcmcntum, licct cui-
libet rei natucali prxfcriptus fit terminus aug-
menti , & decremcnti. Etdicit Commentator
qu6d illa propofitio; omne motumpotefi moutri mo-
tuvelociori,cA poffibilis per fe, & impoffibilis per
accidens ; quia (cilicet accidit motui , qu6d fiac
in rcbus nacutalibus ; vnde inquic quod caufa
quare omnc motum fecundum qu6d cft motum,
poffibile eft , qu6d nicrueatut motu velociori fuo
motu,fecundum quod motus eft,quia motum eft

de

I4t

n

QujEftio I.

351

de genece Continuorum , & velocitas in mocu
eft nmilis diuifibilitati in continuo : quantum
igicurdiuinbilitas in concinuo pcocedic infini-
cum , ita veiocitas in motu. Quace Ci velocicas
fumerecur in motu fecundum quod mocus eft,
eflet poflibile mocum fieri , vel fuiflc in inftan-
ci , ic propter hoc dixft prius , quod omnis mo-
tus eft in tempore. Ex iflis didfcis Commentato-
ris inferuntuc quatuor propofltiones.Primatom-
ne motum , fecundiim qu6d eft motum , poteft
moueci motum velocioti fno motu \ & hoc de-
bet incelligi pocentia Logica , qus eft non re-
pugnaucia terminorum. Nam Comroencator
per iilam fuppoHtionem afiirmatiuam intelligic
hanc negaciuam : Nulli meto ificundum^udefi
motum , repugnat moueri motu veloeiori fito metu.
Sc hoc eft vecum : non enim cepugnat mocui
in quantum motus , velocitas , vel tacditas ; at-
que ade6 nec eciam moco tepugnat in quan-
tum moto,qu6dmoaeatur motu vdociori moto.
Si tamen ifta propofltio acciperetur , vt eft vna
ceduplicatiua affitmatiua , eflet falfa : quia cum
omnis affirmatiua reduplicatiua inferat fuam
prsiacentem ,lex illa fequitur , quod omne
rootum poteft fcrci mocu vclocioci fuo motu,
quod eft falfum fccandiim ipfum , iicut paccc de
ccclo.

1 f . Secunda propofitio ; mocus eft degenece con-

cinuorum,& velocicas in motu,eft nmilis diuifl-
bilitati in continuo ; ide6 Hcuc non repugnac
continuo diuidi in infinitum ; fic non repugnat
motui in infinicum vclocitaci.

Tercia pcopofitio ; fi velocicas furaececuc in
mocufecundum quod eft motus,eflec pofllbile
motum fieri in inftanti : haec autcm vidctur efle
faira,eo quod fecundum Commentatoremmotui
repugnatficri in inftanci ; dato enim quod cflet
vclociflSmus, cflec in tempoce.&non in inftanti:
fcd de boc poftea.

Quarra propofitio ; fi huic propofitioni , fi
mottu nnturales fitnt idem in velocitate ratione eor'
forum natHralium , coniundla fucrit aliqua pro-
pofitio , in qua dubitatur, fcilicet ifta ; omne
motumpotefi moueri yrutu velociorifuo motu ; & con-
cludat impofllbilc , fcilicec , motut caeli non efi
determinatut in velocitate ; iftud impofllbile non
fequitur ex pofl^biH , non fcquitur ex hac pro-
poficione , non repugnat alicui moto in quantum
moto , (juod moueatur velocius; fed fequitur ex hoc
intelledlu impofllibili propofitionis,in qua dubi-
cacuc , omne motum ratione<jua tale motum , fcilicet
ratione talis Cuhiedti motiis, petefimouerimotuve-
lociorifito motu,

10, ^ Et voeatur infinitum ficundum extremum. No-
Infinhidu. (j quod infiniti duplex eft genus ; alterum, quod
pUx£enM. ^^^^j oxtremis punftis , fcilicet , quia eft quan-
tum non terminatum : & hoc appellat hic Ari-
ftotelcs infinitum fecundum extremum. Alterum
eft infinitumdiuifione, quod fciliceteft diuifibi-
le in femper diuifibilia , quod etiam infinitum in
potentiaappellatur, & fic quodcumque conti-
nuum eft infinitum.

c "Bfffondetur , quodficut magnitudo,fiue ^atium,
&c. Nota qu6d,ficut diftum eft ,dupliciter dici-
tur aliquid infinitum ; fcilicet aut diuifione,
aut quia carct extremis. Illad infinitum , quod
caret extremis , tangit totum , ac pertranfiri
non poteft in tempore finito ; fed illa quaedi-
uifione funt infinita , pertranfiri poflunt tcmpo-
cc finito , nam vt in magnicudine finita func
Scoti oper. Tom. //.

pun£l:a,ica in cempore finito infinita funt in-
ftantia. Cster^m folutio vera , quam dabit in
%.lihre , non eft hajCjfed quod in magnitudinc fi-
nita non func infinita pun(aa,& pattes in adbu.fcd
folum inpocencia ; &idc6 nonnumcranturfin-
gillatimpermotum.ficut necinftantia temporis,
hic autem folum refpondet ad homincm , quia,
ficutargucbat Zeno,infinita puncla efle in mag-
nitudine infinita , aduertere dcbuiflct , etiam in
tempore finito ciTe eodem modo infinita inftan-
tia,atqueade6 nonciTc maiorem magnitudinem,
quam tempus.

Qjf iE S T I O I.

Vtrum continmmfit comfofitum ex
indimfihilihui.

Ariftot. hie text.j. (J" l.J* tiHtu infeHiiillhui. Auerroes,
Themiftius, Simplicius, & Mayronius itidem.D.Thom.
Itcl. I , Auicenna 6. Mtur/iliHm p»rt. ^. cap.x, Algazclus
traa,l,fut Af««^A.D.Auguftin.I I. de Trinit.c.io.Mhct.
6.?hyfic. traa.i, cap.i, (Sr lib, de lineis indiuiflbiUbus.
Scocas in x.difi.x, qutfi.^. Durandus qutfi.^. Gregorius
quifi.i.Cioonic, e.Phyfic, qutfi. vnie». Coninibr.fi^.t.
qutfi.i.Comflatea.di^.t.^. qutft.x, Ruuiusr«/>.t./f«i7.
peeuliari de hac re Koccas jMf/7. i .Fncnte q.i.diffic.t.

Rgvitvr quod fic : indiuifibilia
funt fibi inuicem proxima : igitur con-
tinuum eft compofitum ex indiuifibili-
bus. Confequcptia nota eft , & elicitur ex ifto
fexto; & antecedens probatur , quia duorum
corporum fe inuicem tangetitium vltima fuper-
ficies vnius eft immediaca vlcimz fupecficiei al-
tecius.

Secundo confirmatuc , quia fumpta aliqua
linei , capio pun^^um cecminans illam lineam;
quaeco vtt&m inter ipfum & omnia alia pundba
lincz fit aliquod intermedium , vel nullum. Si
nuUum } igitur pundkum cerminans iliam li-
neam omnibus aliis eft immcdiatum , & habe-
tur propofitum. Si aliquid , tunc illud non
poteft cflc nifi linea , vel pundus ; & quod-
cunquedetur, nonomnia punda pra:tcrtermi-'
nans crant prius acccpta , quod eft contra po-
fitum.

Tertio , ponatuc quod punftus cecminans ali-
quam lineam , cocrumpatur ; tunc quzro vtciim
linea maneac terminaia ,velnon. Sinon:igi-
cucpec folam ablationem vnius indiuifibilis , li-
nea finicaeflicictur infinita. Si fic; tunc qusram
de pundlo cerminante illam lincam , vtrum crac
immediawim pnn6ko ablato , & habctur propofi-
tum : vel mcdiatum , & hoc eft contra poficum,
quia ponebatur , qu6d nihil auferrecur nifi pun-
dtuscerminans.

Quacc6 , aliquod indiuifibile defadtomoue*
cuc : igitur aliqua linea eft compofita cx indiuifi-
biIibus.Conrequentiatenet,quiapundtumfluens
caufat lineam , vc imaginatur Ariftotcles i.Cali,
text,4. & Comm. j. Phyfic.com.6o.Scd qu6d ex in-
diuifibilibus fit compofita,probatur,quia indiui-
fibile motum caufac continue indiuifibile poft
altcrum. Antecedens patet, quiaintclledbus no-
fter mouctur.qui tenetur eife indiuifibilis. Item,
Angclus, vt multi conccdunc , pcr fcmouctur.
Itcm , indiuifibile,vt pundlus , mouetur ad mo-
cum ipfius , in quo cft , ncc minias defcribic li-
ncam , Ci pcc aecidens moueatut , quam fi pcr fe
nioueatuc.

Gg 2 Quinto,

35i

Lib.VI. Phyficorum

Quinto , fi fphaJticum moucrctur fuper pla-
num, caufarct lineam compofit^m cic pun<aisifc4
hqc cft poiSbilc : igitur poflibile eft , quod linea
cpmponatur ex punftis, & qua rationc de vno
coniinuo , eadcm ratione de quolibec : igitur
uuodlibct continuum eft compontum ex indiui-
«bilibiis.Antcccdcns piobatur , quia fphzricum
tangit planum pi^cise in pundo.vt patei in Pro-
qemio dc Anima : igitur f\ fphxricum moucretur
fupcr planum , continue tangeret pun6^um poft
pundum, & pcr confcquens linea defcripta elTet
compoHta cx indtuilibilibus.

Sexto , coniinuum refoluitur in indiuifibilia:
igitur eft compontum ex indiuiHbilibus. Confe-
quentia tcnet , quia vnumquodque refoluiiur in
ea,cx quibuscomponitur; &anteceder^sproba-
tur; quia n concinuum efTecdiuifum in omnia,
in qux eftec diuiHbiie, ipfum eftetdiuifum in in-
diuifibilia ; fed H cifet diuifum in omnia , in quae
eflet diuiHbile , ipfum noi^ cftet diuifum in alia,
qukm in illa ex quibus de fadlo componicur : igi-
(ur concinuum de fa£lo cogiponicur ex indiuiH-
bilibus.Ancccedcns probatutrquia vel remancret
indiuifibile , & habetur propofitum ; vel diui-
(ibile , & tuncnon fuilTetcontinuum diuifum in
omnia, in qua; erac diuiHbilc , quod eft concra
poHcum.
I , Sepcimo.quia pundlus cft pars lineaE} igicur li-

neacomponitur cx pundis. Tcnet confequcntia,
quia totum componiturcx fuis partibus.Antece-
dens patct , quia pundus ponitivr in definitione
linex, mod6 deiinitio explicac parces dcfinici , vc
habetur y. Metaph.text.tj. & hoc idemdicic
Comment4.inOM, comt^i.i i.

0(5bauu,ncuc fe habcc vnitas ad numcrum,ita
pundus ad ImcatTi , vt fcpc ponit Ariftotcles. fcd
nuraerus componitur ex vnitatibus per dcfini-
fioncm numcri ; igitut linca componitur cx
pundlis.

Vltim6 , arguitur per Ariftotclcm^riwio Po/?.
tm.30. vbidictc, qu6dfubftantialinca: expun-
ais cft.

Oppofitum^rguiciir pct Ariftotelcm <?.A«iw,
text.i. Et probatur ^ rationcjquia ex illis non
componitur aliquid , quibus addicis,non refultac
aliquid maius , indiuifibilibusaucem additis ad
inuicem non rcfultac aliquid maius :" ergo & cx-
tera.Maiornotaeft ,quia oportec quod illaqus
componunc magnitudinem , facianc excenfio-
nctn. Iteni.patcc cx alio , quia fi eiTcnt duo cor-
pora fic fc habcntia , quod fimul cum quolibcc
vnius ciTct aliquid altcrius ,& nihil vnius eftet
extra rcliquum, inimaginabilc cft , quod illa duo
corpora faciant maiorem extenfioncm, quam al-
terum illorum tantum.fi pcr fe circt. Minor pro-
batur ; & fit linea fadia cx tribus indiuifibilibus,
fcil!cct,.^,5,C, vel igitur C tangit .5,fccundCim
illud idem , fccundijm quod ^ tangit B , vcl fe-
cundum aliud. Si fccundijm aliud;igitur B eft di-
uifibilc , quodeft concrapofiti)m. Si fecundijm
idem:igitur ifta pundla non faciunr cxtra fc inui-
cciii extcnfioncm;& habctur propofitutn.
j^. Secund6,fcqueretut quod indiuifibile cfTct di'

uifibile ; confcquens implicac. Ec confcqucncia
probacur : pofico quod lincam faStzm cx tribus
indiuifibilibu$ pcrtranfcat mobile velocius io
aliquo temporc;& ponacur, qu6d in eodcm tcm-
porc fuper caiidcm lincam moaeatur mobile in
duplo vclociu ;igitui duplum fpatium pertranfi-
bi(,& per coufcqucns pundlum cum difpidio.

Terci6,illa indiuifibiiia vel efTcnc concinua»
vel contigua , vel confequenter fe habencia:
non concinua , quia continua funr, quorum vlci-
ma func vnum , & tamen indiuifibilia non ha-
bcnt vltima. Ncc contigua ^ , quia contigua
funt , quorum vltima funt fimul : mod6 indi-
uifibilium non funt vltima. Ncc confcquen-
ter : quia confequcnter funt , inter qua: non efl
medium ciufdcm gencris , & nqn proi^imum:
modo per te pundla funt ad inuicem proxi-
ma , cum ex eis compon^tur continuum : er-
go.&c»

Quarto , fcqucretur qu6d nihil pofTct ratCT
fieri ad minus , qu^m ad fubduplum ; confe-
quenseftcontra experienriam. Et confequentia
probatur, fuppofito quod in rarefadlione vna
quaelibet pars rarcfadli fit rarcfadla. Tunc fup^
pofito vno indiuifibili , vcl illud indiuifibile ra-
refiec ad duo indiuifibilia, vcl adminus;fiad
duo ,ica fimilicet arguerecur de quolibec indiui-
fibili illius concinui , & per confcquens cotum
continuum rarcfic vfque ad fubduplum. Si ad
minusjtanciequitur ,'qu6deft dare minus indi-
uifibili , quod eft irrationabile. Eodcm modo
probarctur , qu6d impofllbile efTct aliquid cout
dcnfari , nifi efTct duplum : ita vt quxlibct duo
pundba cfficerentur vnum ; vcl quod vnumindi-
uifibile fierec minus, qu<lm ante, quod eft impQf-
fibilc.

Nocandum ,qu6d ifta quzftio eft intelligen- r

dadcindiuifibilibus fimpliciccr habcncibus po- IntttttSiu
fitionem in continuo , cuiufmodi imaginan- J**/.
tur cfTc pundta, & hoc pono ad difFerentiam bpi-
iiionis Dcmocriti ,qui,vt patec i. de Gemrar.fio-.
fuic corporacomponiexmagnicudinibusindiui-
fibilibus.

Tunc ponitur ifta conclufio. NuUum conci-
nuum eft compofitum ex indiuifibilibus. Proba-
tur,quia fi fic,fcqucrctur, quod eirtt dare minus
indiuifibili;confequcns cft falfum,& confcquen-
cia pcobacur, & c fir y^ .^, vna linea fex pundo-
rum,gratia exempli, fuper quam pcr corollariura
primi Euclidis , conftituatur criangulus duorum
aequalium lacerum , quorum qoodiibec , gratii
cxempli , fic trium pundlorum , & concurranc
ifta duo lacera in pun£to G , cunc in ambabus
g ,lincis u4 , G fignec pun-

/\ dumS.quoddiftecab^

— \e per duo pundta, & pro-

t^/ . \ i trahacur linea B, B, de-

/ \ inde in eifdcm lincis fi-

' \ gncruc pundlum C,quod

y diftcta.ff ,per duopun-

\ * 61:a,deindeZ),qu6d diftet

•t C pcr tantu,poftca £,& fic confequenter vfque
ad (j;cunc ifto pofico arguitur fic:pun^a B minijs
diftanc ab inuicem qu^m pundba ui ; fed pundta
.<^,diftanc pcr quatuor pundla : quia coca linea A
ponitur fcx pundorum : igitur pundia B , ad roi-
nijsdiftantpec tria punda. £c iterum pun^a C,
minijs diftanc , qti^m pundta B ; igicur ad minus
diftanc pcr duo pundta. Itcrum pundba £>,diftant
minus , qu<tm pundta C , igitur ad minus diftanc
per vnum pundlitm ; fcd pundla £,rainus diftant,
quktn pund^a D : igitur pund^a E . minijs diftanc
quam pct indiuifibilc : & habctur ptopoficum
conciufionis.

Secundo , fequcrctuc qu6d aliquz duslineap
concutrctcnt , &illx cxdem non concurr?rcnc,
quod eft couctadidliu.Confequcncia probatur;&

fic

7.

6.

QusBftio I.

sn

fit vna linea trium pundlorum , <4 ,B ,C , fupra
quam pcr primam primi Euclidis condicuatur
triangulus aiquilaterus , cuius vnum latus fit yi,
F,D,lic aliud,C,£,D,tunc quzro , vtrum punda
F,5,concurrant,vel non:vclifto modoformctut
diuifio ; inter punfta, E, F, cft aliquod intcrme-
dium.vcl nullum;fi nullum,£,F,funt igirur vnus
pundhis , &concurrunt. Igitur triangulusdatns
non cft arquilaterus, quia bafis eft trium pundo-
rum , & quodlibct alio-
rumlaterum cftduorum
prajcisc , quod eft contra
pofitum.Si dicatur,qu6d
inter ipfa eft aliquod in-
termcdium:vel igituril-
c lud eft indiuifibile, vcl
" minus indiuifibili , vel

maius. Si indiuifibile : igitur linea y4,D, & C,D,
funt ?quc diftantes:quia inter pun^a/? C eft pr^-
ctse tanta diftantia,ficut intct pundla F,E; igitur
pcr definitionem acque diftantiii, ills linea: nun-
quam concurrerent in infinitum protrafts ; fed
iiunc de fa£l:o concurrunt in pundto D , vt pofi-
tum eft ; igirur qus nunquam concurrerent,
concurrunt, quod eft contradidio. Sidicatur,
qu6dminus i igitur eft dare minus indiuifibili,
quod eft impoflibile ; fi maius , igitur lineas ^,
D,8c C, D, plus diftant l parte fuperiori quim ab
inferiori : igitur G a parte fuperioti in infinitum
protraherentur in continuum,& diretlum, nun-
quam concurrerent, fed continue plus diftarent,
& pcr confcquens cx eis non fieret triangulus,
quod eft contrapofitum.

Terti6 , fcqueretur qu6d indiuifibile eflTet di-
uifibile in duas medietates xquales ; confcquens
implicat. Et confeqnentia probatur; & fit vna !i-
neacompofitacxtribus indiuifibilibus:igiturper
decimam primi , poflibilecft illam lincam diuidi
per duo zqualia : igiturqua:libet medietas eric
eompofita cx punfto cum dimidio , & habetur
confcquens.

Quat to , fequeretur qu6d diameter quadrati,
&eius coftaeffentad inuicem aequales^ confe-
quens eft impoflibilc:
quia fc habcnt ad in-
uicem in proportio-
ne , quae eft mcdietaS
duplz. Confequentia
probatur •, & fit quod-
ibet laterum quadra-
ti fex pundorum; tunc
<t quolibet fudto vnius
£to vnius laterisad fibi
oppofitum alterjus protrahatur linca refla , fc-
quitur quod, cum iftae lineae fic prottads occu-
penttotam fupcrficiem , quod non erunt plura
puniSta in diametro, quam in cofta, & pet confe-
quens erunt xquales.

Quinta ratio , capiatur vna linea trium pun-
£);otum , quz moucatur circulariter fic , qu6d
cius extrcmura circumfcribat circulura ; tunc
qua:ro , quando pundtus extremus S, .r^ pertt an-
fitvnum pun6lum,quantumpertranfiHit pundus
^,fibi immediatus. Si dicatur , qucid vnum indi-
uifibile ; tunc fequitur , quod circuius inccrior
effet aequalis fuperiori ; & tamen ambo circum-
fcribuntur citca idem centrum,quod eft impofli-
bile. Si dicatur , quod minus ; tunc fcquitur,
quod eft dare roinus indiuifibiii. Si maius , igi-
Scott pptr, Tom. J I.

tur cifculus intcrior dcfcriptus circaidem cen-
trum elTet maior circalo exteriori , quod cft im-
poflibile.

Sexto , fequeretur quod puncliis elfct xqualis
portio circuli : confequens cft impoflibile^quia
tunc vnum indiuilibilc eiret acqualc diuifibili.
Confequcntiaprobatur , pofiro quod ciiculus u4
dcfctibatur circa aliquod ccntrum: tunc a quoli-
bet pundlo circumferentiz , vfquc ad ctntrum
protrahatur linc3rcfta,& nulla iilarum lincarum
circa cenrrum coincidat cum aiia; tunccirca
idcm centrum fiat citculus B , in circulo yJ;
tunc quaero vtrum vnus pundkus in ccnrro B,
tangat praecisc vuam lincam protradam a cir-
cumferentia ad centtura ; vel duas , vtl plu-
rcs. Si praecisc vnam : igitur tot Ciunt punda
in circulo B, quot funt in circulo yi , & pec
confequens ^ , 8c B funt circulari arqiia-

les , quod eft
impoflibile. Si
tangat plurcs;
fit igituf quod
tangat duas,
dcinde fiatcir-
cuiusC, niinor
"B , & cadem
ratione proba-
bitur , quod
vnus pundus
in circulo C
tanget tres , vel quatuor lineas protradlas h.
circumfercntia yl ad centrum ; & fic fiat cir-
culus, fi D tanget fcx, veloclo ; igitur vnus pun-
6tus in circulo D tanget totam pottioncm
vnius circuli , & per confequens cifet zqua-
lis iili portioni , quia fibi fuppofitus nec cx-
cedit , ncc exceditur. Exquibus apparet , quod
nuilum continuum eft coinpofitum ex indiuifi-
bilibus.

Ad rationcs. Ad primam, negatur antecedcns,
in eodem continuo ; fed hoc eft vetum in diucr-
fis continuis :nam corporum fc inuiccm tangen-
tium fuperficics terminantes fibi inuiccm func
iramediat?;fed hoc cft impoifibile in eodem con-
tinuo.

Ad fecundam , dico quod inter pun€lum ter-
minantem , & quodlibet aliud, cft aliquid in-
tcrmediura, fcilicct, linea media. Et fi quzratur,
vtrum intcrpun6bumtetminantem,& omniaalia
fimul fumpta,fit aliquod medium? Refpondetur,
qu6d non : quia nulla funt oiTinia alia pundla fi-
mul fumpta.

Ad tcitiam , dico quod impoflibile eft pun-
ftum terminantem corrumpi ,nifi alio genera-
to , quod cfHcitur pundtus tcrminans : immo d
aliquis pundbus terminans non poteft remoucri,
nifiinfinitispandisremotis, & infinitisdenouo
additis.

Ad quartam.concedo antecedcns, & vltra con-
cedo,qu6d defcribit lineam,fed non compofitam
expundlis.Et quandoatguiturvltrk^quod comi-
nuc canfar pundum poft punftum ; conccdo,fcd
tamen nullum pundum caufat continiic polt
punt^um ; imino immediate poft pun6tum caufat
lincam.

Ad quintam concedo quod fphzticum , Ci

mouetetur fuper planum, tangctec lineam , fed

non cotnpofitam ex pundtis;& concedo,qu6d

continuc caufac pundlum poft pundlum , ta-

G g } men

354

Lib. V I. Phyficorum

lo.

Ofittio tri-

TOcn nuUum punftum tangit continuc poft
pundum , imm6 poft pun^atura tangit continuc
lineam.

Ad fcxtam , negatut anteccdcn$. Ad pto-
batioiicm , negatur confequentia } quia ar-
guitur cx hypotheticis conditionalibus ad
ynam categoricam j quae confequcntia non
valct.

Adfeptimam.pundlus «1 eft pars linex;conce-
do,ad iftum fenfum , quod ifte tctminas puniitu
eft pars definitionis liucx,& qu6d ponitur in de-
finitionelines.

Ad o6tauam , rcfpondetur , quod in aliquo eft
(imile, & in aliquo diffimile. Similc enim cft
inhoc, quod/icut vnitas ponitur in definitio-
ne numeri , ita pnndlus in definitione lineas.
Jtcm , vterque tcrminus connotat indiuifio-
ncm. Sed diflimilc cft , quia fempcr pundlus
eft res indiuinbilis: fed quandoque vnitas cft
resdiuifibilis , quia vnitas non eft aliud , qukm
res vna.

Ad vltimam, dico quod Ariftotelesintelligit,
quod dcfinitio linex daturper pundum.

AN NOTATIONES.

OPpoJitum arguUur fer ArlHotelem 6. huiw.
Nota qu6d circa hanc quacftionem funt
flex,»neen- ircs opinioncs ; quarumdux funt cxtrema , &
t$nuumfit vnamedia. Prima fuit Democriti ,& Platonis,
***in4iHiR' (quam defcndunt Gerardus Odonis, & Nicolaus
\iUbus. Turonenlis ; ) quae dicit omne continuum cfte

compofitum ex indiuifibilibus,vt lineam cx pun-
£tis , nec aliquod cfTe diuifibiie in fempet diui-
fibilia. Secut^daeft , quod continuum non eft
compofitum ex indiuifibilibus , eo quod nulla
funt indiuifibilia in continuo , neque tcrmini
continuorum funt indiuifibiles ; imm6 fi fint
pundba , linea: , & fupcrficies in corporc , quac-
libet illarum eft corpus diuifibile in infinitas
partes , & h«c opinio communitcr tenetur \
Sophiftis. Tertiaeft opiniomedia, qu« ponit
pundta & lineas , & ali^ huiufmodi cfte quae-
dam indiuifibilia non extranea continuis , fed
tamen non efte partes continuorum , nec ea
cx illis componi, & hanc communitcr tenent
Pcripatctici , quam hic defendit Scotus , ic
inx. dijlinB.x. qu*fl.^. in refponfiene ad i.princi-
pale.

° Nec contigutt. Nota quod indiuifibile intcr-
dum accipiiur pro co , quod, cum habeat partes,
naiuraliter diuidi nequit , ita vt indiuifibilc non
dicat negationem partium , fed potentiat natu-
ralis ad hoc , quod diuidatur ; quale cft coe-
lum , quod ficut incorruptibilc, ita indiuifibi-
le dici poteft ; & minimum naiurale diceretur
hoc modo indiuifibile in partes feotfum per
fe fubfiftentcs , quemadmodum fortc Anaxago-
res & Democritus poncbant fuos atomos in-
diuifibiles. Aliquando fumitur indiuifibilepro
eo , quod nec habet partes , nec diuidi po-
teft ; quod duplex eft ; aliud extra Praedica-
mentum Quantitatis, vt Angelus , & anima
rationalis. Aliud ver6 de Ptzdicamcnto Quan-
litatis reda6tiuc:& hoc adhuceft duplex;vcl
indiuifibile fpcundum difcrctionem , vt vnitas;
vel fecundi!im continuationem,vt inftans, & mu-
t4tum tffe.

Rurfus indiuifibile fecundum continuatio-

JniiuifihiU
tfi mulli-
flex.

ncm , eft duplex , vel enim cft fimpliciter indiui-
fibile fccundum ^uid , vt linea, & fuperficics. In
praefcnti quaeftionc eft fctmo de indiuifibili fe-
cundum continuitatcm. Ex his autem mdiuifi-
bilibus nequit continuum componi, quia aut ta-
lia indiuifibilia eirent inter fe continua, aut con-
tigua , aut confequentia : non continua , quia
non habcnt vltima : continua autem funt quo-
tum vltima funt vnum , vtdidtum eft ^uintohu-
itt* : nec funt contigua , quia contigua funt, quo-
rum vltima func fimul , vei qus in vliirois fe tan-
gunt;fedomnc quod alierum tangit , auttan-
git illud vt totum , aut vt pars totum , aut vt
pars partem ; fed indiuifibile non tangit aliud,
vt pats paitem ; quia hoc eft tangere lecundum
aliquam fui partcm , neque vt pars totum ; qnia
tunc vna pars omnes partcs alterius tangeret,
quod eft falfum ; tum quia indiuifibile non ha-
bet partes , tum quia vna pars omncs partes al-
teriustotius aequalis priori., tangcre nequit , &
eft impoffibilc; ncque vt totum totum,itavc
ex tali contadu continui compofitio fcquatur,
quia conrinuum habet partem exira partcm fi-
tu, 6c loco diftantem , ckim autcm totum tan-
git totum, nonhabet fitum, neque locum diucr-
fum , quia talis contadlus impoflibilis eft fine
corporum pcnctratione , quia hoceft fetange-
refecundum omnes partcs. Si ergo indiuifibi-
lia non funt continua , neque contigua , fequi"
turquodneque confequenter fe habeant; nam
illa lc habent confequcntet , inter quae nihil me-
diat ciufdem gcnetis ; fed intcr qua: non func
contigua , aliquid mcdiat ; crgo intcr indiuifi-
bilia,qux non funt contigua, aliquid mediat,
atque ade6 non fe habent confequenter , & fic
patet quod indiuifibilia non componunc conti-
nuum.

•= ConfetjuemiMprobatur & Jtt A, A. linea. Nora
qu6d haec demonftratio poteft aliomododedu-
ci , vidclicet , fiat vna linca ab A ad B, ex tribus
pundis conftans , fupcr hanc lineam ducantur
duzaliae linea: facienies itiangulum ab illis vf-
quc ad C , fitque quzlibet harum duarum linea-
rum ex quinquc pundlis compofita , & ^ ^m<Stis
vnius lateris ducantur lin«ae toOtx adpun€taal-
tcrius lateris fibi correfpondeatia,qux lincae-q«o
magis acceflerint ad anguli«n,crum breuiorcs, vc
patctin hacfiguta. Hocpofito.ficarguitUT, fili-
nea u^,^,componatur cx trrbiis pundis, fequitar
aliamiineam dudiamab

,'/-

vno latcre aliarum li-
ncarum ad latus altp-
rhis , tju« fuper ptiorcm
dcfcript^ facicbani tria-
\ tn gulum vfque ad E , eife
\ , maiorcm lincam , quim
- ' linca, A,B ; confcquens

1 1.

cftfalfum adfenfum.Probatur fequcla; dcfcriba-
tur,vcrbi gtatia, fub C,vna linca ab vno latcrc ad
aliud , qux fit 1>, E , qux quidcm cijm fit linea,
ad minus habebit duo punda ; rurfus inf ra il-
lam ducatur alia linea, qux fit F,G , qux c^m fic
maior fuperiori ,habebit ad minus tria pundlia;
dcindc aliainferior dcfcribatur,qux fit //,/, qux
etiam, ciim fit maior prxccdcnti , ad minus con-
ftabit quatuor pundis : crgo huiufmodi linea
erit maior , quam linea A, B, qux conftabac
tribus punAis. Itcm , & alia potcft defcribi,
qux fit L , M, ptxdidkam cxccdcns , qux ad mi-

nus

II.

Qu^ftio II.

nus eonftabic quinque pun^Slis ; cxcedct crgo
hiiiufinodi linea lineam ji,B in duobus pundlis,
erirque illa maior s quod ad fenfum patet cfTefal-
fura.

«1 Puniifu eflpars line*. Nota , qu^d licct fub-
ftantia lincac fit cx pundtis formaliter termi-
nantibus eam , non cft tamcn cx pundis il-
lam integrantibus. Vel poffet dici , quod illud
exemplum primi Pojieriorum pofitum eft fecun-
dum opinionem Platonis, nec cius requiricut
_ veritas.

VnitM,^ * Inditjuofimile t & in nlitjuodijfindle. Nota,
funaus quo- qu6d diuetfa eft ratio difcreti a ratione c5tinui:
mod* itnue- continuum cnim non quia quantum cft , fibi re-
nUnt^dif- pugnat compofitio cx indiuifibilibus: fed quia
firMttt. habet partcs intcr fc continuas , 1 oco , & fitu di-

ftantcs , quas fic non habcrct , fi cx indiuifibili-
bus coraponeretur : numcrum autcm , ciim ab-
ftrahat a fitu , & loco , non eft inconueniens ex
indiuifibilibus compofitura cfle.Non ergo fc ha-
bet omnino eodem modo pundlum in quantita-
tc , ac vnitas in numero. Sed folura ab Ariftote-
le in hoc comparantut , quod vnitas & pun-
(k\xm funt fuo modo indiuifibilia,& quemadmo-
dura vnitas cft principium numcri ,ita puiKflum
principium quantitatis. DifFcrunt tamcn , quia
punAum habec poficionem in continuo , vnitas
vcro non , vt docet Ariftotelcs in PredicAmentis
CAp. de guamitate, & i . Pofler.text.^i. & j. Me-
taph. text. I i. nam in continuo funt pun6la ante,
&rccr6, prii]s,& pofterius , numerus autem
( quia defignat quantitatcra difcretam ) non di-
cit vnita.tes habentcs ordinem , & cadem ratio-
ne numerus conftat cx vnitacibus fcorfum diui-
fis , vt quinatius cx quinquc vnitatibus, quarum
quaElibct dicicuc indiuifibilis in rationc numeri:
vnus enim lapis, vtpars binarij, non eft amplius
diuifibilis, licet diuidatur in rationc quantitatis
continua;. Continuura autcm non componi-
tur ex punftis , fed ex quantitatibus continua-
tispcr pundla.

355:

I.

Qj/ iE S T I O II.

Vtrum continmm Jit diuifibile inftmper
diuifibilia ?

Ariftot. 6. Phy/ic. text. j. Simplic D. Thoin.& alij inter-
prctes, ihid. Aucrroes r«fn. 3 . Scotus in i. difi.i.judifl.f.
tr ^ .Mit»fh.qH*ft.io.Dat2aA\is in i.dift.^^. qudfi.z.^
difl.^\.quift.x.Cttgot.in i.dift.z^. ^utfi. 1. Ganoaic.4.
Phyftctr. qutfl. vniea. Nymph.^. Mtt. qutft.i. Soncin.
y««yf.zo. Fonfeca qutft.g. ft3.%. Sotus /ii.3. Phype.
jw^/?.}. Tolet. lib.6. qutlt. 1. etnel. f. Peter. Ub.io.
tap. 1 3 .(^ I { .Compluten. di^.i %.qiuft.^.Yxxaac jutft. 1.
diffic.i.

R G V I T V R qu6d non : quia tunc fc-
querccur, quod in concinuo cfTenc infi-

5S ""* parccsjconfequcnscft falfum,quia

vel efTenc in adu , vcl in pocencia : non in adu,
vtdicic Ariftocclcs 3. huim ,text.6j. noninpo-
tencia , quia illa pocencia non peccft rcduci
ad zCtam , nifi per diuifionem , & per hoc , da-
to qu6d cunc diuidececuc , iam non eifet conti-
nuum.

Secundo , quia cft dare vltimam partcm pro-
portionalem continui : igitur continuum non
eftdiuifibile infemper diuifibilia. Probatucan-
tcccdcns,& imaginciur aliqua pars homiuis di-

uifa per partcs proportionales , fecundum pro-
portionem duplam , & imaginctur C, fpatium
confimiliter diuidi , & terminetur adpundlum,
vcl ad lincam Z), verjus partes minores; tunc
pono quod A , Sc B mobilia dcbeant moueri
fupra C fpatium in hora fic diuifa , ita vt A md-
ueatur in duplo velocius , quam .ff, & incipiac
raoueri k partibus minoribus vcrsus maiores,
& in fine cuiufiibet hor« quiefcat mobilc A,
donec ibidem vcniac mobile B , cunc quzro,
vcrum in fine horae -r4,&.ff xquc cico venianc
ad pundlum D, vclnon: fi fic; igicur .S mouc-
bacurasque vclocicer ficuc y^,quodeft concra
poficum. Si non , fed A cicius venit ad D quam
5:igitur quando A primo attingit D,inter ipfum
ScB cA aliquod fpatium intcrmedium ; & tunc,
vel illud eft vna pars proportionaiis. vel plures:
non plures , quia tunc non in fine cuiuflibet par-
tis ./4 cxpcftaflct B, quod eft contra pofitum.Si
vna fola ; igitur eft vltima pars proportionalis,
& habetur intentum.

Tcrtio , fint A, B duo corpora fe inuicem i.

tangencia ; & diuidacur B fccundum parces pio-
porcionalcs ; tunc arguitur fic : B fccundum ali-
quam fui partem tangic A iramediace : igicur
aliqua eft vltima pars proporcionalis ipfius B.
Confequentia tenet:quia iniraaginabilc eft,qu6d
aiiqua multitudo tangat aliquid , vel fit fibi im-
racdiata , nifialiquid illius multitudinisfit im-
mcdiatumilli.

Quarto , nullus nuraerus cft infinitus ; omnes
partes continni funt numerus : igitur nuliz par-
tes continui funt infinitz , & pec confequens
continuum non cft diuifibile in fcmpcr diuifi-
bilia.

Quint6, infinitis rcpugnat.quod fint acccpta;
fcd omncs partes continui funt acceptz : igituc
nullac partcs continui funt infinitz. Maior pa-
tet pcr dcfinitionem infiniti;quia infinitum eil
cuini «juantitatem accipientihm fimper contingit vl-
tra accipere: & rainor probatur: quia accepco ali-
quo coto , accipiuncur omnes partcs eius.

Sexto, fequerecur ,qu6dnullum concinuum
poflecpercranfiri, quodeft conrraexperienciam.
Ec probacur confequcncia, quiain quolibcc con-
tinuo func parccs infinicae, & non concingic infi-
nica percranfiri.

Sepcimo , fequerecur , quodquodlibec conci-
nuum eflec infinicum; confequens eft falfum.
Confi:quencia probacur : quia plures parces fa-
ciunc maiorcm cxccnfioncra , qukra pauciores:
igicurinfinicz parces faciuncinfinicam excenfio-
ncm,& cum in concinuo finc infinitx parces, fc-
quicur, qu6d concinuura cft infinicum.

Odauo, in concinuo non func infinicaE pacces 3 *

eiufdem quancicacis: igicur nec eiufdem propur-
tionis. Anceccdcns patcc i.huiui , tc.xt.6j. Con-
fcqucncia probacur , quia in quoccunque par-
tcs ciufdem pcoportionis potcft diuidi conti-
nuum,in coc eciam ciufdem quaniicacis ,quia
cocum poteft diuidi in duas mediecates. Iccra,
quzlibec mcdiccas in duas. Icem quaelibct quar-
tainduas, & ficininfinicum.

Nono , fcquerecur , quod in toto non cflcnt
plurcs partes, quam in parte ; confequens eft fal-
fum , quia totum habet omnes partcs , quas ha-
bet fua pars , & cura hoc alias alccrius partis.
Confequenria probatuc : quia infinicis non funt
aliqua plura , & camcn ram in toto,qu3min
parcc func iafinita; pactcs.

G g 4 Oppo

356

Lib. V I. Phyficorum

4-

Diuifie qui-
ftiottit.

DiSio omms
fumitur di-
ftributiMt,^
coUtHiue.

Infinitum
fuwitur bt-
fjtri»m.

An fartii
eetitiHui fint
infinittyVtl i
tontr» f

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifio 6.
text. j. quia nifi continuum eflet diuinbile in
fcmperdiuifibilia.ipfum elTet compofitum cx in-
diuifibilibus , cuius oppofitum eft probatum
prius.

Secundo.arguitur.fuppofitis definitionibus ve-
locioris »« ifio 6.tex.ii.d2itis,i quia quolibetmo-
tudato poteft dari motus tardior ; vt patct de
motu fphicra; fuper polos immobilesjtunc fi ali-
quod mubile pertranfeat aliquod fpatium in
aliquo tempore, mobile in duplo tardius per-
tranfibit idem fpatium in duplo temporc, &c mc-
dictatem in eodcm tcmpore,& mobile in duplo
lardiusquam illud pertranfibit medietatcmmc-
dietatis , & fic in infinitum , quod non elTet, ni-
fi illud fpatium elTet diuifibile in fempet diui-
fibilia.

In iftaquzftione funt tres dubitationes. Pri-
pia eft, an ifta fit concedenda; ^liijuttptirtescon-
tinuifiint omnes partes continui. Secunda , vtrum
ifta fit conccdcndadcprasfenti./w^wV^ySiw/^^r-
tes contimit vel etiam ^<irr« continui fitnt infini-
t4. Tertia , an ifta fit concedenda de pofEbili,
continuum potefi diuidi in infinitum.

Quantum ad primum , notandum , quod hxc
diStio omnis fumiturquandoque diftributiue ; &:
fic ha»c eflet falfa ; 4/»^«-« partes continui fitnt om-
nes partes continui, nifi eflet aliquod continuum
tale , quod przcise habcret duas partes ; quod
cft impoflibilc. Alio modo fumitur collediue,
& tunc dcnotat tcrminum communcm , cui ad-
ditur accipi pro maiori numero fuppofitorum
contentorum fub illo numcro , defignando cum
hoc quod nuUum fit fuppofitum contentum
fub illo tetmino , nifi fit aliquid multitudinis.
Exemplum , fi in ifta propofitione: omnesApo-
fiolifunt duodecim , ly 0»»«« accipiatur collcdliuc:
& tunc fenfu? eft , quod maior numcrus fuppo-
fitorum iftius termini ApoiioU eft duodecim, &
cum hoc , quod nullus fit Apoftolus,qui non
fitdcnuraero illorumduodecim. Tunc inpro-
pofito eft conccdendum de aliquo toto haben-
te infinitas pattcs , quod aliquae funt omncs il-
lius totius :verbi gratia, fi aliquod habetprx-
cise quatuor partes,tunc illis fignatis , verum
eft dicere , quod iftz partes funt omnes partes
huiiis continui.

Sccundo, dico quod de nullo toto haben-
te infinitas partes, verum eft dicere , aliquac
partes funt omnts partes illius totius : quia
quibufcumque partibus datis, adhuc funt alia:
qu£ funt partcs illarum partium : & fic patct
quoJ fecundum nulliim fenfum hacccft c©ncc«
denda, aVicjuapartes continui ,ptnt omnes partes con-
tinui ; & hoc de prima dubitatione.

De fccunda , nota , quod ha:c di£lio infini'
t«OT .-iccipitur dupUciter : vno modo catcgorc-
maticc ; & fic eft tcrminus priuatiuus oppofi-
tus huic termino finitum: modo de ratione pti-
iiatiui cft fignificarc illud idem negatiue , quod
fuum poficiuum fignificat affirmatiue, conno-
tando cum hoc aptitudinem ad fuum pofiti-
uum ; & fic illud , dc quo dicitur ifte tcrminus
infinittm , cft extenfum finc termino , vel ca-
rens tctminis , aptum natum camcn eflc terrai-
natum.

Verum eft tamen , quod licet dc ratione pri-
uatiui fit ralitcr fignificarc, tamen non vtimur
ifto tcrmino infinitum categorcmatice fumpro,
nifi quod fignificct idem , quod ifta oracio : ca-

rens termino. Alio modo fumitur fyncategore-
matice , & tunc quidam fic exponunt , non tan-
tum quin maius: igitur infinitum. Sed iftaex-
pofitio non valet : quia tunc fcqucretur , quod
Chimzra eflet infinita ; quia Chimxra non eft
tanta, quin maior:igitur eft infinita: & ideo
exponitp.r fic tn/?m>«m , id eft, quodlibctquan-
tomaius, &c infinita, id eft, quotlibct plura,
& quibuflibet plura ; & ita ifta : infinita partes
/unt in continuo , fignificat idcm , quod ifta ora-
tio ; ^uotlibet partihut plnres pttrtes fiint in conti-
nuo: vcrum cft tamen , quod ad iftam expofitio-
ucm aflirmatiuam fequatur illa negatiua repro-
bata. Nunc ponunturconclufiones. Primacon-
clufio : nullz parres continui funt infinicx,fu-
mcndo hanc ditfiioncm infinitum catcgorcma-
ticc ; parec , quia omnes partes continui func
teiminatz ;nccaliquae funtextcnfz fine termi-
n o ; igitur omnes funt finitz.

Secunda conclufio ; capicndo hanc diftionem
infinitum fyncategorematicc,hzc cft vcra ; infinittt
partesfunt incontinuo,Sc etiam a partc przdicati,!»
contintto fitnt infinitapartes. Probatur : quia quotli-
bet partibuscontinui plurcs partes funt in con-
tinuo;igitur infinirz partesfunt in continuoper
dercriptioncm.Et ancccedens apparet:quia quot-
cunque partes continui fignentur fecundijm ve-
ram defcriptioncm,adhuc poflunt fignari aliz,&
plures , fccundum dcfcriptionem. Sccundo,
quia in continuo funt aiiquot partes , & non
lot , quin plarcs : igitur mfinitz. Ex ifto fequi-
tur , quod hxc diifiio infinitum poteft zque fumi
fyncatcgoremarice a partc przdicari, ficut <l par-
tc fubietSti ; quod tamcn multi ncgant : & hoc
de fccundo.

Quantum ad tertium , notandum , quod ( lo-
quendo in propofitionibus depoflibili, autde
przterito, aut de futuro) oportet vti duabus
regulis , quas multi ponunt vniuerfalcs. Prima
rcgula cft ifta : Omnia propofitiofingularis , vel in-
definita de poffihili debet poni in effe per vnam pro-
pefttionem de prtfenti , vt ifta : Socrates potcft
currcre , ponenda cft in effe pcr vnam propofi-
tioncm , & non per plures , fcilicet Socratcs
currit.SccundareguIa,qu6d In omni propofitio-
He de pojftbili , aut de praterito , veldefuturo,pr*-
dicatum appellat fitam formam , & non fiibie£lurn-y
hoc eft didlu , quod talis propofitio debet po-
ni in efie per vnam de confimili przdicato ,&
non oportct quod per vnam dc confimili fub-
iedo : & poteft excmplificari de ifta : album po-
tefi effe nigrum. Dico tamen quod iftz regula!
funt modificandz. Prim6 , fi altcrum extrc-
mum fit pluralis numcri , non oi^ortct , quod
illapropofitio ponatur in efie per vnam dc prz-
fcnti : verbi gratia , ii?» currebant , ad hoc , qood
hzc fit vera,non oportet,qu6d ifta aliquan-
do fuerit vera, ifii currunt; fcd fufficii , quod
hzc vna vice fuerit vera ; ifle currit , & illa
alia vice ; ifie currit. Secund6 , fi alteram cx-
tremum fit copulatum, tunc non oportct , qo6d
pcr vnam propofitionem ponatur in ejfe , fcd pcr
plures , vt ifta : eclipfis Solis , & Luna futrunt;
quia nunquam ifta fuit vera ; eclipfis Solis & Lu-
nafitnt. Tcrti6 , quando ab vno extrcmopro-
pofitionisponitur tcrminus numcralis , tuncil-
la poncnda eft in ejfe per plures propofTtioncs; Sc
non per vnam. Exemplum : ter poraui vinum.
Quart6 , quando a parte przdicati propofitionis
ponitur fyncategotcma , vel aliquod includens

fynca

6.

RtguU iu
propofitioni-
bui tiepcjfibi-
li, deprttteri-
to, (^ defit'
turo.

QusEftio 1 1.

357

«.

fyncategorema , tunc non oportet , qiiando illa
proponcio ponitur in ejfe , qu6(l illud fyncatcgo-
rcma maneat fubpropria forma ^ parte praedica-
ti: immo, fi illud fyncatcgoreraa Cit fignum vni-
uerfaic , dcbet poni in ejfe per plura figna parti-
cularia fibi correfpondcntia: verbi gratia,haec e(l
poflibilis naturaliter :videho omne aftrum, & hxc
eft impodlbilis : video omne a/irum , ideoilladc
futuro debct aliter poni in ejfe pcr plures propo-
/iiiones : cxplicando fignum vniuerfalc pct plu-
ra.fignaparticularia. Et iftisquatuor conditio-
nibus obfcruatis , illx rcgulae funt vniucrfaliter
concedendae.

Et fecundum hoc tcfpondetut ad dubitatio-
ncm; prim6,qu6d hzceft falfa ; in infinitM partes
potelt diuidi continHum , infimper diuifihilia potefl
diMtdi continuMm.Qz\xC3t. huius eft,quia fi tales pro-
pofiiiones ponercntur in ejfe per vnam , vcl pet
plures,oporteret przdicatum faluarc fub propria
forma pcr rcgulam fccundam propofitam,& lem-
per ifta cft falfa : in aliquas partes eft diuifim con-
tinMMm , quia fi fit diuifum iam non eft conii-
nuura.Sccundo dico,qu6d hxc eft concedenda:
tn infinitas partes ceminuum eji diuifihile , in fimper
dittifihilia continuum eft diuifihile : & probatur in-
du(^ione. Tertio dico, qu6d ifts funt conceden-
dz : continuum eft diuifibile in femper diuifibiliai
eontinuum efi diuifibile in infinitum ; nec oportet
quod praedicaiom faluetur in propria forma,
quando ponitur in eJfe,eo quod praidicatum con-
tinet manifefte aliquod fyncatcgorcma-, & fic
patct ,qu6dcontinuumeft diuifibilc in femper
diuifibilia.

Ad rationes. Ad primam , tunc in continuo
effcnt infinitzpartes, conccdo ; capiendo fynte-
gorematicc. £t quando arguitur, vcl ina£);u,aut
in potentia , conccdo quod funt infinitz partcs
in a6lu ab inuicem diftinflae , licet non in z{ka
ab inuiccm fcpatatae ; & hoc intclligit Ariftote-
les^. huiitf, text. 67. & inde, quando negat partes
continui cireinfinitas.

Ad fecundam , negatur antecedcns , nifivna
medietas vocetur vltimai aut vna tcrtia, aut vna
quatta,& fic dealiis.Ad ptobationcm dico,qu6d
u4. 8c B aequc cit6 vcnient ad pun(ftum D, nec
ifta confequentia valet i quarnlibet partem jpatif
pertratjfiMit Apriits quam B, igitur omnespartesjpa-
tij^ pertranfituit A prius quam B. quiaper antcce-
dcns non defignatur , nifi qu6d perquamlibet
partem A ptius pertranfiuit, qu^m ^inaliquo
inftanti ; mod6 cx hoc non fequitur, qu6d prius
in aliquo inftanti pertranfiuit omnes ^artcs,
quam -5, quia antecedenseft verum , & confe-
qtiens falfum : ficut non (e(\mx.\.n,T)em pritis crea-
uit yidam,& Noe^quam Petrum : igitur m aliquo in-
fianti ireauit illos.

Ad tertiam , concedo cafum : & dicitut vno
modo , quodS tangit j4, fecundum fuperficiem
tetminantcm ipfum ^,quae eft immediata A\ ta-
roen dato , quod non confidcrentur iftz fupcrfi-
cics;diciturqu6d nullaefrct pars proportionalis,
ncc hoc eft iniraaginabile , nifi poncretur qu6d
iu continuo folumcftent finitaepartcs.

Ad quartam, concedo, fumendo catcgorema-
ticc hanc A'i{k.ionem infimtum. Et fic fimiliter fu-
rnendo conclufionem , quod nuUae partes conti-
nui funt infinitz. Et fi quaeratut qualiter eft hoc,
quod Ariftotcles in ^.huitu,text.6Z. concedit nu-
merum c(Ie infinitum. Dico quod ipfe fic intel-
ligit , qu6d non eft tanta multitudo continui

fecundum vnam difcretionem , quin poffit efCe
maior inuititudo partiuin continui fccundum
aliam difcretionem ; fed fic non cft dcmagnitu-
dine , quia dc fa6lo cft maxima magnitudo , qua;
poteft cfte.

Ad quintam.concedo qiiod infinitis repugnat
eftc acccpta : quia quodlibct coium feorfum , &
feparatim fit acccptum fecundura diftmftioncm,
infinita tamen bcne pofiuntcirs acccptafecun-
dum aliam diftinftionem.

Ad fcxtam,negatur confequcntia. Ad proba-
tionem , ncgatur quod infinitanon polfuntpcr-
tranfiri fumendo ly infnitum fyncategoremati-
ce:quia fic fumendo, ifti termini finitMm, 8c infini-
tum,Ron funt oppofiti plufquam omnis,&c aliquis.

Ad feptimam,negatur confequeni;^a. Ad pro-
bationem:Plutes partes,&c.negainr,nifi illspar-
tes fint xquales,aut maioris quantitatis;quia du;
quarta; non faciunt maiotem cxrenfionera,qukm
vnamedictas.

Ad odlauam.negaturconfequentia.Ad proba-
tionem , dico qu6d , licct fic diuidendo , poftec
concedi , qu6d fint infinitc partcs ciufdem
quantitatis;attamcn hoc non contradicit Arifto-
tcli,quia ipfc dicit fic , qu6d acccpta aliqua par-
tccontinui certae quantitatis , impolEbilc eft,
qu6d in eodem continuo fint partes infinitx
eiufdcm quantitatis:quia tunc totum cftet infini-
turu.

Ad nonam.concedo confcquens : quod patet:
quia in asquinodliali non funt plures paries
quam in tempore,in quo pertranfitur, fcilicet in
vna die naturali.Itcm,tot funt partes in vno par-
up circulo vcrsiispoIum,ficut in circulo ardico*
quot etiam in die naturali ; quia cuilibet patti
diei natutaiis correfpondet vnapars iilius cir-
culi,quae pertranfibitur in ilia parte dici,& fic in
maiori circuio,& in minori non funt plures par-
tcs in vno,quilm in reliquo,& fic non funt plures
partes in toto,quam in parce.

ANNOTATIONES.

' XTOta ptime , quod tota difHcultas in hac
L^ quzftioneconfiftit ,anin continuo finc
infinita: partes , & quomodo ? Vnde , quidam di-
cunt,qu6d pluta adu diuifa funt fimplicitcr plu-
ra : cztcrum plura a6lu tndiuifa , vt abftrahunc
^ diuifionc , funt plura fecundum tpad , & vnum
fimpliciter proptet indiuifionem. Quarein con-
tinuo funt infinits pattes fecundiim qMid,At non
fimpliciter ; atque adeo quodiibet continuum
potcft dici infinitura fccunduni ^Mi<^ , & ponere
infinitum fecundumf»i</ nullaeft repugnantia.
Quidam ver6 dicunt , qu6d in continuo func
dupliccs partes : quzdam aftualcs ; quaedam po-
tentiales. Partcs aduales dicuntur partes eiuf-
dem quantitatis,&ex numcro, & quantitatc ta-
lium confurgit magnitudo totius. Partes vero
potcntialesdicuntur pactes eiufdcm proportio-
nis;& fccundum numerum illarum partiuranon
variatur corpus fecudum magnitudinem , & par-
oitatem;quia totfunt partes tales in grano milij,
vel in millefima parte eius,quot in toto vniucrto:
quia vtrobiquc funt infinitae,ad(:6quefecundum
hanc fcntentiam in continuo funt infiniiz par-
tes potentialcs ,fiue eiufdcm proportionis ; fed
non infinitjc adualcs.fiue eiufdcm quantitatis.

Alius eft modus dicendi , quod in continuo
non funt partcs infinitae , fed finita: in infinitumy

ita

10.

In eonthu»
funt p»rttt
Juplices
aQttaUs (^
ftltntiaU*.

In cintintt»
quor>,>:l ■ St
infinii* par-

?58

Lib. VI. Phyficorum

mdit.

ita quod nanqaam cftdeueniread vltimum. Ali-
ter dicit quidam Dodtoi, quod in continuo non
funt p&rtes infinitae,necfinitz numero a£l;u,quia
nullum naroerum conftituunt:diuilio enira con-
tinui numerura caufat. Namex diuifioneconti-
nui caufatur numerus,r«tw huim. Cijm ergo non
iint partcs diuifac , fequitur qu6d nuUum nume-
rum conftituant , & iuxta hanc modum dicendi
pofTet refponderi ad quartam huius quzftionis.
1 1. Alitcr dicit quidam fic,qu6d aliquid cfle infi-

Infiaitum ft- nitum potcft effcdoplicitcr:primo modo.in^^tf
ttji diti »U- eJfe,SiC in accepto ejfe. Secundo modo,inyJrr» , & in
* ,. ''"'^' accipiendo. Primolnododicitur infinitum , cuius
toc funtaccepta , quodnon poflunt pluraaccipi;
vt dicatur linea infinita fic , cui nuUa potcft fieri
additio : & hoc modo probat Ariftoteles in i.hu-
iwjext.^i.&inde ad jj. qu6d non poflit corpus
infinitumefle.Secnndo modo dicitur infinitum,
cuius poft aliqua plura accepta,funt plura,& plu-
^a in infinitum ; ita quod accipiendo fuccefliue
vnum poft aliud , non eft dare terminum. Pri-
mum appeUatur infinitum in adu:fecundum ve-
tb in potcntia & in fieri. Vlterius dicit, qu6d di-
uifibile non denominat adum , fed potentiam:
quia diuifibile dicitur,quod potcft diuidi ; atque
ade6 continuum non habet partes infinitas in
accepto ejjfe,q\jx conftituant innnitum in a6):u,ha-
bet tamen infiniias infieri,Sc in aecipiendo vnam
poft aliara; & ideo fufficit quod fitinfinitum in
pQtentia.

Nota fccand^ , qu6d parces in continuo funt
duplices : quedam funt aequales in quantitate,
vel zqualis quantitatis , fic qa6d vna eft arqualis
alteri zqualitate quantitatis ; aliz funt zquales
in prpportione, fic quod vna eftzqualis alteri in
proportione , & habent proportionis zqualita-
tcm.ExempIum primi,omnes linezbicubitz, vel
tricubitz func ciafdem quantitatis. Exemplum
fecundi , fi primoaccipiaiur medium qnaniitatis
datz,poftca medium medij,deinde medium alte-
rius medij,atque ita fempci accipiatur fecundiim
medietatem ; ptioies partes appctlanturpartcs
ciufdem quantitaiis, quz funt partes detcrmina-
tx menfurz,quz per ipfarum replicationem pof-
funt reddere totum, & per eas totum ipfum eon-
fumitur : vcrbi gratia . fit vna quantitas deccm
palmorum ; in hoc quanto potcft repcriri vna
certa menfura, quz reddit ccrras partes in numc-
ro , vt quantitas vnius palmi per rcplicationem
eius,decies reddit deietminatas partes in nume-
ro , pofteriorcs vero appcllantur partcs eiufdcm
proportionis , & funt illz , in quibus non poteft
reperiri aliqua vna mcnfura ccrta , per cuius re-
plicationem redduntur omncs illz partes,& con-
fummaiur totum illud fecundum duas parres;
nam cum illz partes non fint in numero certo, 8c
detcrminato , immo ponanturcommuniterinfi-
nitz , & infinito rcpagnet talis menfura , & ta-
lis confummatio, ideo non reperitur ratio rocn-
furz.

Ideo diciturcommuniter,qu6d eontinuumcft
diuifibilein infinitas partes eiufdem-proportio-
ijis , non autem in partcs ciufdem quantitatis;
quoniam fi aliqua roagnitudo quantumcumque
roagna,diuidatur in partcs digitalcs, confumere-
tur;fedfi diuideretur continuein partes ciufdcra
proportionis, nunquam confumeretur , diuiden-
do ; vel fi diuidatur aliquod continuum in duas
medietatcs,vel in duas partcs ,& ita aliapars
iu alias duas mcdictatcs , & fic in infinitum:

II.

nunquam erit deucnire ad indiuifibile.

Notatcrti6,qu6d ficuteflein potcntiaacci-
pitur dupliciter,ita efle in adu.Primo modo cfle
in potentia accipitur pro<r^virtuali,fcilicct,pro
ejfe , quod habent res in virtute fuz caufz : & rcs
quz tzle ejfe habent , nihil funt in fe , fed habenc
dcnominatione^m l potentia Dei zfkiai , in qua
adaaliter continentur : & ifto raodo creaturz
antequamcrearentur,erant in potentia.Secundo
niodojcfle in poientia idem eft , quod importare
•aliqua in adlu non diftin6lo,nec dcterminato : &
ifto modo dicimus, quod genus importai fpecies
in potentia ; quia implicite , & indeterminate:
ifto etiam modo totum homogcncum impottac
partes in potcntia , quia indiftin£):c. Similitec
aftus poteft dici duplicitcr : vno modo,vt oppo-
niturprimzpotcntiz!& ifto modo adusidem
cft, quod in fc cxiftcrc , & eflc extra nihil ; & ifto
modo vnaquzquc res creata ponitur extra nihil,
& in adu , ita qu6d non eft in virtute faz canfz
tantum , & hoc modo pattcs funt in continuo;
nam continuum conftituunt , & vt fic dicunc
adum hocprimo modo accepcum, eo qu6d aAu
cxiftunt extra nihil. Alio modo eflc in adluidcm
eft,quod eflc terminatum, & claufum in fua pto-
pria eniitate,fic,qu6d eft a quocunquc alio fepa-
tatum , & in propria realitatc fubfiftcns ; & hoc
modo non funt in continuoinfinitzpaftcs,fciIi-
cet in adlu diftindo,& dctcrminato.Vndcorani»
ifta funt vera , fcilicet qa6d partesin continuo
fant adu ens , & quod a^u conftituunt conti-
nuum ; & qu6d funt a^u in continuo : non ta-
men fequitur , quod fint in adu diftinfto , &de-
terminato : &idc6 non poflunt conftitucre aQm
infinitum.

Et fi dicas, ante diuifionem quzlibct pars exi-
ftit in continuo:crgo ante diuifioncm habet pro-
priara formam ^ forma altcrius partis diftindam,
quia adlus eft forma. Dico quod , licct quzlibec
pars in continuo ante diuifionem habeat for-
mam,non tamen habet eam diftin(fte,quinimm6
omnespartes concurrunt ad vnam formara to-
talem, quz eft in adlu ; funt autcm multz focmz
in potcntia , & quando dicitur , qu6d forma cft
a6tus,& adkus eft forma. Dico quod adus diftin-
£tus eft k forma torali , & complcta,non tamen k
forhia pariiali, quinimnio co quod eft pars , non
cft adu diftintflo, & dcterminaco ; nifi talis pars
fitipfemciacaus. Vnde, licct vna pars verc negc-
tur ab altera,puta,dicendo ; hzc non eft illa; non
propter hocfuntdiftindz,fed diftinguibiles.

Nota quart6 , pro quibufdam rationibus fol-
uendis in hacmateria; quod quando arguiiur ab
aliquo termino coramuni fupponcnte confusc
tantum refpedu alicuius multitudinis ad eun-
dcm terminum,fupponcnte perfonalitcr refpcdku
alicuius magniiudinis , non cft bona confequen-
tia ; quoniam committitut fallacia figurz didio-
nis. Quod declaratur in hac rationc : folct enim
ptobari i quibufdam.quod muliitudonon poflic
crcfccre in infinitum : quoniam fi fic , tuhc vlira
omncm multiiudinem finitam datam ,cflet dare
finiiam roaiorem ; fed muhitudo raaior omni
multitudine finita eft tnultitudo infinita ; ergo fi
vltra omnem multitudincm finitam datam , eflet
daie multiiudinem finitam maiorem,fequcrctur,
quodaliqua muliitudo finitaeirctmultitudo in-
nnita ; quod eft impoflibiie. Quod autera vltra
oranem multitudinem finitam datam ,eflet dare
multitudinem finitam maiorcm > fi muliiiudo

crcfcere

»3-

Quxdio 1 1 1.

%$9

14.

Ctntlmum
diMidi in in-
finitiu pMrtts
ytidfit?

crefccrc pofTet ininfinitura.patet ; quia quzlibet
fingularis iiuius vniuerfalis ciTet vcra> nam vlcra
hanc multicudincm finitam datam > eiTet dace
mulcicudinem maiorem finicam , & vltraiftam,
aliam maiorcm,& fic in infinitum.

Ad iftam rationem refpondetur , quod liic eft
fallacia figurzdid^ionis , quoniaminmaiori ifte
tcrminus mnltitutU in prasdicato primz propofi-
tionis fupponit confuse tantiim , & dicit ^hale
^««</iin minori autem propofitionefupponit tan-
tum determioatcrefpedu eiufdem multitudinis
importata: per fignum vniuerfale , &c ideo rauta-
tQi,^uale quid in hoc aliqtud.

Nota poftremo , quod continuura efle diuiii-
biIeininfinitum,non eft habere infinitas par-
tcs firaul iCta categoreraaticc , ncque habcre
infinitas partcs in porcntia , ita quod per dini-
fionera tales partes ce uouo fiant. Diuifio enim
non producit de nouo aliquam quantitatem:fed
cft haberc infinitas partes fyncatcgorematicc , id
eft, non tot , quin plures : quia non in tot poteft
diuidi, quin in plures diuidi pofllt : & hoc folct
dici habere infinitas partes in potentia. Ex his
icquitur , quod.ciira continuum componatur cx
partibus diuifibihbus , vt ptobatum eft in prxee-
dcntiqiia:ftione,erit etiam. diaifibilcin tales pat-
tcsjvnumquodque enim diuiditur in ea,ex quibus
componitur:& cihn ipf« tales partes candem ra-
tionem hflbcant,quia funt continux , rurfus
eruntdiaifibiles in partes,cxjquibus vnaquacquc
pars componitur , quat pattes adhuc funt conti-
nuK, & per confequens diuifibiles in partcs con-
tinuas , ex quibus componuntur , & fic in infini-
turo ; ergo quot partcs a continuo fcpatcs, rema-
nent diuifibiles,atque adc6 continuum cftdiuifi-
bile in feraper diuifibilia.

Q^ -fiSTIO III.

ytrum in contimofint diqunt res indiuifi'-
bilesyVtpunSilM.

Ariftot. hiteap.i.df %.fhyfie.CMp.%.^ j. Met/tph.eMp.^^
Thcmift.Aucrrocs,kalij intcrpretes g.PhyficD.Tkom.
Ua.i.^ ^.MetMph.Ua.ii. ^ epufc,%6. Alenfis j. Afrt.
eMp.%. Theoph. 3. dt Anim. mA text.i^. Scotus inx.
di$.i.qH£fi.i.^difl.t. qu^fl.y. Capteol. difi.i.qutft.i.
«r/.j.Hifpalen.jMtf/F.t. «r/.^. Durand. qu*ft.\. Occham
«» hgica eap.de quMntitMte , in trMB,de EuchMrifttM CMp.i.
<^ ^.& quodl.i.qutft.^.Czima.i.pMwt . qUMft.^. mrt.i. <J»
fMf. de quMMitMtt. Sotas in predicMmentt dt quMntitMte,
Saucztem.i. Met.difp.^o.feS.^. num.ti. Conimbric.4.
Phyfie.eMf,t. qutft.i. Ruuius <»•«/?. de tomp.ei>ntinuin.y.
&/equen.CoiaplMKa.d/fut.i j . qutft.i. Fucnte judft. i .
diffic.i.

Rgvitvr qu6dnon:quiafifiatdi"-
uifio linex fuper pundlum continuan-
tcm j tuncquaero ,vtruro punftus con-
tinuans vadat ad vnam pattcm , vel ad aliam,
vcl corrumpatur , vel vadat ad vtiamquc. Non
ad vnam partem , nec aliam ; quia nuUa eft ratio
quare potiijsiret ad hanc partc^,qu<tm ad illam,
ex quo fuper ipfo acqualiter fiat diuifio. Non
ad vtramque , quia iam cflet in diuerfis locis,
quod cft impoflibiie. Si dicatar,qu6d corrumpa-
tur,hoceft faIfuro:quiaponarous, quodilla linca
fit linea materiz primz : modo materia ptima
cft ingenerabilis,& incorruptibiIis,vt patet/rimo
huiiu.

Secundo , citcumfcribatur per potentian\ di-

uinam, vel imaginationem pundlus terminans
aliquam lineam ; tunc qua:ro vcriim linca fic fi-
nica , vel infinita : non infinita , quiapriiiserat
finita,&non cft fibi aliquid additura , ncc eft
rarcfada : igitur nunc non eft infinita. Sidica-
tur , quod fit finita ; tunc vel firfitur per pun6tum
alium apra;cedenti,vel non. Si fic ; igitur illa duo
punda crant imrocdiata,fcilicct,pundus circum-
icriptus , & ifte. Si noniigitur fruftra ponebatur
pun(^us tcrminans ad terminanduro lincaro , cx
quo fe ipsa eft terminata.

Tcrtio , fequcretur quod indiuifibile mouere-
tur localitcr ; confcquens eft falfum , vt patet in
iilojexto, text.Sj. Confequentia probatur : quia
moto corpore mouentur omnia,qu3e funt in cor-
porc : modo pundus cft in corporc : crgo , &c.
Nec valct,fidicatur, qu6d indiuifibile potcft
moueri per accidens,licct non per fc,quia omncs
rationes Ariftotelis quibus probat , qu6d indi-
uifibile non mouetur , xquc probant , quod non
mouetur per accidcns , ficut qu6d non mouctur
per fe , ficut eft illa : omne tpud motutur efi
partim in termino a quo , & partim in termino ad
qucm.

Quart6,fi in continuo fit aliquis punClus ; vel
hoc eft ad continuandum , vcl ad terminandum:
nonad continuandum; quia circurofcriptis om-
nibus pun^is continuantibus alicuius linex;
qusro vtrum aliquid line* reroancat,vcl non : Ci
fic;igituraliquid eflctlinca ,in quo non eflec
pundus. Si non.igirur linea non cflet aliud prs-
terilla pundba conrinuantia ; &pcrconfcquens
illalinca componebatur ex illis pundtis. Nec ad
tcrminandum,quia quantitati competit, qa6d fit
fe ipsa terminata.vel interminata.

Quint6 , fcqucrcrur, qu6d quodlibct conti-
nuura eflet infinitcperfei5lum :quia inquolibct
continuo cflcnt infinita pundla , quorum quod-
libetcffct certa: pcrfeftionis ; mod6ex infinicis
perfedionibus compoficis rcfulcat vnum infini-
tum perfedum.

Sext6,quia vel pundlus eflct fubftantia.vcl ac-
cidens : non fubftantia ; quia nec maccria , nec
foima,neccompoficnm,vt patet inducendo ; nec
accidcns,quiaomneaccidens habet fubieftum fi-
bi adaequatura;fed pundus non habct huiufmodi
fubiedum , quia vel illud fubieftum eflet acci-
dens ; & tunc quzrerctur dc fubicdto illius acci-
dentis , & fic in infinitum procedcretur. Si fub-
ftantia,hoc eft falfura , vt faciliter potcft deduci,
quianec materia.nec forma,nec compofitum.

Septim6 , fequeretut qa6d continnum eflet
compofitum ex indiuifibilibus ; confequcns eft
falfuro & probatura cft 6. huites , iptafi. i . Confc-
quentia probatahquia iii linea eft dare pundum
maximc rcraotura , fcilicet pundum in cxtrcmo
linea; remotiori : igitur firoiliter cft dare pun-
€t\im propinquiflimum:tanc igitur vel inter pun-
6lura terrainantem , & pundura fibi propinquif-
fimura eft aliquod intermcdium , vel nullum : (i
aIiquod,cum illud non fir nifi linea,velpundus,
fcquitur qu6d pundtus datus non erat propin-
quiflimus:fi nullnm ; igitur illa pundla erant ini-
mediata , & per confcqucnsex ipfis componitur
continuum. Confitmatur confequentia,quia vel
intcr pundlum terminantem ; &omniaaliapun-
{ka. cft aliqnod inrcrmcdium.vel non ; fi aliquod,
ciimillud non fit nifi pundus , vellinea, & in
qualibet linea fint puni9:a , fequicur quod non
omnia puncb pr^tct tctmtnantero erant acccpca,

quod

£.

560

Lib. V I. Phyficorum

quod eft concra pofitum. Si nullum ; tunc fequi-
tut,qu6dpundlus leiminans fit immediatus.Se-
cundo confitinatur confequcntia : quia fi fint
dux Cfhxtx iramediate fe tangcntcs fi:cundura
conuexum , tunc in Imea te6l;a terminante per
locutn contadius erunt duo punda imraediata:
igitut ex illis componitur continuum. Teitio
confirmatur:quiapun<^a,qua: funt incontinuo,
vel funt continua , vel contigua, velfeconfc-
quentia : non continua , quia ipforum non funt
atiqua vltima,&c. vt deducit Ai iftoteles-i» ifto 6.
text. I. (fr 1. Confirmatur quatto ; fiincontinuo
funt aliqaa punda , fequicur, quod fi pnn6lus
flueret , vel etiara fi fcparatum moucretur fuper
pianum , quod tunc defcriberet lincam compo-
firam expun£i;is.
4. Odauo , ad principale arguitur : fequeretur,

quodaliquo moto infinita velocitate, aliquid
aliud mouerctur velocius ; confequens cft im-
poflibilc: quia cx quo velocitas eft infinita.non
poteft dari velocicas maior. Confequentia pto-
batur ,quia fi cftet vnus pundius infinitus in va-
cuo,illcmoueretur infinita vclocitate: quianou
haberct refilUntiam, & tamcn aliquid aliud mo-
ueretur vclocius , vt fi vnum corpus graue fim-
plex ibidcm poneretur:quia in corpore graui
funt infinities infinita: tantasgrauitates.

Nono fequeretur , quod vnus punc^us altera»
ret vnum magnuracorpus extenfum, ficut vnam
inagnam fphzram ; confequens eft falfum : quia
agens naturale quanto eft minoiis virtutis,C3ete-
ris paribds , tanto ad minotera diftantiam fuffi-
cit ageie : igitui fi omnino careat raagnitudinc,
ad nullam diftantiam aget : fed puncSlus caret
magnicudine : igitui pundius non alterabit ali-
quod coipus. Confequentia probatur : quia fi
pundlus ponefretur in centio vnius fphxiae re-
mifsc frigtdat , & illepunaus eflct furaroc cali-
dus.tunc alteraret pundum poft pun6lum,donec
totum corpus cflet altcratum.

Oppofitumarguiturcx Atiftotele inifiofixto,
text. I. cr inde, qui in plmibns locis ponit tam
pundta.quam inftantia. Secundo, patct per defi-
nitionem pundli, quia/>»n^«<» tfl^cHiuifArs nonefi
habens pofitionem in continuo.
opinit du- De ifta quzftione funt dux opiniones oppofi-
flexdtindi- ts, quatum ptima * ponit,qu6d ita continuo
mfibilibtu in „(,„ gj^ aliqua rcs indiuifibilii, imm6,qu6d nul-
^mtnMo. j^ |.gj mundi cft indiuifibilis.nifi inielleaus,fub-
ftantix fepaiatae , & adlus intelligendi : & iftam
opinionem piobant lationes ante oppofitum*
Notandum,qu6d ifti funtdiuctfificaci in faluan-
do dida Mathematicoium , & Aiiftotelis» qui
ponunt punda efte. Nam quidam dicunt , quod
omnes ifta; piopofitiones funt falfae ;pHn^tuefi,
linea efijongitudo efi, & cxteia : nam in omnibus
iilis cftaliquis tetminorum ,qui pionuHo fup-
ponunt.Ide6 dicunt^quod piopofitiones Mathe-
maticx,& quaedam,quas Atiftoteles ponit inifio
6. folumfunt intelligendicconditionalitei. Alij
diriiit, quod non opottet hanc effe veiam ; pun-
6l^eft fcdad intentionem Mathemacici fufficic
ima;4inabile efte pun£tum efTe , quia dicit Com-
mentp.toi i.Metttph. comm.6o. qu6d piopofitiq-
ncs Mithcmaticz funt in capitulo piopofitio-
nuni imrginabilium. Alij dicunt , faluando ifta
dida,& fupponendo,qu6d ifte terminus ^m»^mv
fit tcrminus priuatiuus , & ide6 ficut ifte terrai-
nus w<i^«;f«</o .""fupponit pro corporeconnotan-
do cxicnfionem, ita ifte terminus puniiHtCappo-

nit pro corpore non connotando excenfionem;
fed fupponii pro corpore fecundum qu6d conci-
pitur fub ifto conceptu.quod eft terminus diftan-
tia:,vel magnitudinis : & ifto modo qua;libet res
mundi poteftdici pundus: quemadraodu Aftro-
legus volens menfurarc diftantiaincer duas ftel- *^'
las, quamlibet illarumftcUarum vocat punAum.

Secunda opinio eft contraria przcedcnti ; 8c f*
ponit quod in continuo funt partes indiuifibiles
ficut pun£ba; ira vt duplicia fint pun6l:a:qusdani
terminantia lineam,& funt in cxtremitatibus li-
neae. Alia funt continuantia,fuper qua: fit diuifio
linea: : nam intcr duo punda non poteft fieri di-
uifio:quia iam illa punda fuiftent immediata, &
cx eis componeietur continuum.

Ifta pofitioprobatur: nam fianim;(in;clle£li-
ua ponatur fuper aliquam magnitudinem , ita vt
fit in vno loco , & non in pluribus , tunc quaero,
vcrum anima; intelledtiuae correfpondeat portio
diuifibilisillius raagnitudinis : aut indiuifibilis.
Si diuifibilis , igiturindiuifibileeftzqualediui-
fibili, quod eft impoflibile : quia iam indiuifibile
eftet diuifibile,quod implicat. Confequ^tia pro-
batur, quia illa funt arqualia,quorum vnum fup-
ponitur alteri , necexcedit ipfum , neccxccditur
ab ipfo:fed indiuifibile,fcilicet intellcftus,fuper-
ponitur parti diuifibili magnirudinis , qax fibi
correfpondct. Et d dicatur qu6d fibi corrcfpon-
dct portio indiuifibilis , babecur propofitum*
quod in magnitudine eft aliquod indiuifibile ; 8C
illud voco pundlum.

Sccunda; aliqua eft fuperficies indiuifibilis fe- ^*
cundum profundum : igitur aliquis eft pundus
indiuifibilis. Confequentia tenct, quia de fupcr-
ficie,Iinea,& punCto eft idem iudicium, quia ne-
gantes vnum , negant & reliquum. Antecedens
piobatui ; & fit ignis vnus pun6tns fummc cali-
dus,qui debeat ageie in aIiquodpaftum;tuncifte
ignis agit in paftum fecundum paites applicatas
paftb, & non fecundura omnes partes in profun-
do,vt probatum fuitin }.huiw,qudfi.^.igitat agit
fecundum aliquampartem,& non nifi fecundum
fuperficiem indiuifibilem approximatam paftb:
igitui aliqua eft fupeificies indiuifibilis. Minoc
piobatui : quia pars infra illam fuperficiem noti
poteftagere in palTum diftans,nifiagendo pcc
partem intermediam : mod6 hoc cft impo(Cbile>
quiailla aflSmilata fibi.Ncc valet fi dicatur,qu6d
ignis agicfccundum aliquam fui partemin illud
paftum , tamcnfecundum nuUam totam partem:
quia contra,ifte ignis agit in illud paftum, & non
agic prim6 in ipfumrquia non qu^libetpatsignis
agit in ipfum : igitur ille ignis agit per aliquid
fui,quod agit piim6. Confequentia tenet pec
Aiiftotelem ^Jjuiw, text. i . quia illud quod mo-
uetui non primo , dcnominatur motum rationc
partis,qu£ piim6 mouctur.

Terti6, fequcretui,qu6d aliqua corpora nanc
cftenr contigua,& poftea continua,non fadla mu-
tatione; confequcns cft falfum. Piobaturconfe-
quentia , pofito qu6d fint duo corpora contigua
immediata,ita vt fine motu locali alterante,pofi-
tionepaitium fiant continua , tunc ifta coipora
funt coiitinua,qu^ priCis erant contigua,& taraen
nulla eft mutatio fafVa , nifi qu6d corruptae func
duae fupeificies teiminantcs : igitui fi non pone-
rentut huiufraodi fupeificics, nullaeft ibi muta-
tio fada.

Quait6 , poteft aigui de vifibili opaco , quod
vidciui,cuius nulla pais in profundo videtur:

igitur

Qusftio 1 1 r.

361

In fuoUiti
ctnttnuo fnnt
i>^init»Un$»,

%.

T&Bu4 tft dt-

0iJtHlu in
pnrtes ifftn-
Mtt.

igirur rcqainlr quod fola fjperficies videnir i &
ncr confequcsaliquaefl liipcrficies indiuifibil-s.

Quinro, quia aliter multae propolinoncs Ma-
thematics, qua? funtdemonftratx, vel quse funr
principia demonftrationis.eflent falfar,quod non
eft conccdcndum j & fic patenr quaftionis opi-
tiiones.

Ideo fit conclufio': Aliquis eft pundlus mare-
riac primar, & aiiquis formac fubftantialis, & ali-
quis eft pundlus qualiratis, & aliquis compofitus
ex materia , & forma, Probarur , quia aliquis eft
pun6tus,per pra&cedcntem conclufionem:vel igi-
lur ille eft pundtus quantitatis , vel materix , vcl
form2,aut qualitatis,&6cde aliis : Sc quocum-
que datOj fequirur quodlibet aliorum ; quia fi fit
pundlus materias , fequitur quqd fit pundus for-
mx ipiam informanris : & n eft pundlus foimx,
fequitur quod cftpunftus qualiraris : quia nbh
eftdareformam fubftantialem finequalitatibus,
qu« ipfam naturaliter confequunrur. Item , fi
fir pundlus quantitatisj fequitur ( c6m quantitas
non podit ede feparata a materia,ncc etiam pun-
ftum quantiiatis) quod eft pundlus marerix cor-
tefpondens illi pan6toquantitatisi& fic quocun-
que dato.fequitur rcliquura.

Tenia conclufio : Eft aliqua linea indiuifibilis
fecundum Iarum,& fecundum profundum:imm6
Inquolibet continuo funt linear infinita:. Proba-
tilr ex primaconclufionc. Secundo, quiafico-
lumna rotunda ponercrur fuper planum.ipfa ran-
gerer planura t non prim6 , quia non fecund^m
quamlibet partem eiustigitur tangit planum fe-
s:undiam aliquam parte, quas tangit ip^um primo,
& illa pars non eft nifi lincaindiaifibilt^ Minor
patct » quia fi illa pars eflct diiiifibilis iam aliqua
pars eficr circnlara, vcl columna non eflet perfc-
€te rorunda,quod eft conrrapofitum.

Q^rta conclufio: Aliqua eft fuperficics longa,
& Iata,indiuifibilis tamen fecundum profundum.
Probarur , quia nifi ita eflet , fequerctur quod
quando duo cotpora tangerent fe , quod vnum
pcnetraretreliquum. Confeqviens eft falfum i vt
patet 4.huius, tcxt.y j . & f j. Confequentia pro-
barur,quia vel rangeichtfc fecundum fuperficies
indiuifibiles , Sc habetur propofirum ; vel fecun-
diim parres in profundo, & habeturconfequcns.

£x quibus fequitur,qu6d ficur aliquis cft pun-
^us compofitus cx matcria,& forma,ira ctiam eft
aliqua linca compofita cx materia , & forma ; &
cum hocetiam aliqua fupcrficies.Et fi obiiciatur:
tunc fequcretur quod pundlus eflet diuifibilisj
quia poltet diuidi ih materiam > & formain, Re-
fponderur , quod non cft inconueniens pundium
diuidi in parrcs cfTcntiales , ficut in materiam , &
formam:tamen non eftdiuifibilis in partes quan-
titatiuas.

Contra primarh conclufionem arguitur : quia
fi in conrinuo ellcr aliquis punflus indiuifi-
bilis , fequcrttur quodpundtus eflct diuifibilis,
vel quod materia prima eflct generabilis. Prima
pars confequentisimplicatcontradidtionem. Et
fccunda eft falfa, vr pater primo huius , rexr. 8 1.
Confequentia probatur;& capiatur vna linea
tnateriz primas^quac diuidatur fupcr pundum
«ontinuans;quiaimpoflibilccft ipfamdiuidi in-
ter duo pun£ta,nifi pundta finr immcdiara. Tunc
igirurillc pun(5tuscontinuans,vcI vaditad vnam
parrcm,vel ad aliam;& hoc non , quia qua ratio-
nc, &c. ficut argiitum eft ad principale : vcl cor-
ratnpitur , & habetnr propofitum > quodmateria
Scotiofer. Tm. 11,

tiqllAn. f Hllti->

titAftm.

9^

prima eft corruptibilis. Refpohderur ab alrqui-
bus , quod non cft inconiieniens vnum punctuhi
materia: ptimac corrumpi, vel vnam fupeificicnli
vel lincam, quia propter hoc ndn minuitur ma-
teriaprima Aliter rcfpondetur.Proquopra:mit- M»feriii pif-
titur', quod materia prima , quanrum eR.ex parre *"' "^ 'f"'"'
fui , non detcrminat fibi aliquam quantitarem, ^""f"" *r
immo (hcurpatuit primo huius; non repugnat
fibi, quod condenfcrur vfquc ad indiuifibiic, aut
extendaturad quantitatem ctrIi.Sccund6,fuppo-
nitur , quod quando linea form« diuiditut, tunc
corrumpirurpundtuscontinuans, & generantur
duo punda de nouo terminantia partes linea: di-
uifae. Tcrrio, fupponirur qu6d non poteft diuidi
lineamateris primac , nifi cum hoc diuidatur li-
nca forma: , quia itnpoffibile cft mnteriam efl^i:
fine forma. Ex quibus patet,qu6d quando linea
materiac diuiditur , runc pundtus forma: fupra
quem fit diuifiocorrumpitur, & generanfur du6
pundarerminanria; ita dico qu6d cx pundto ma-
tcria:, fuperquemfir diuifio , fiunr duo pundta
rcrm nantia , cortefpondentia illis duobus puri-
6t\% formac , quorum vnus vadir ad vnam parterii
lines diuifar, & altcr ad aliam. Terrio modo re-
fpondetur,qu6d cxillopundto continuanfc fit
porriodiuifibiIisraareriaE,fcilicet portio lihcac,
cuius vna pars vadit ad vnam pattcm , & alia ad
alteram : nec hoc cft iruronucniehs, ciim niateria
de fui narura firquantuihlibet diuifibilis:& ficiic
dicitur de diuifione lincz fuper punftum,ita cori-
formiter dicereturdcdiuifione fupcrficiei fupcr
lineami

Adratiohes principales. Ad primara dicitur,
qu6d punftus continuans corrumpitur,fi fit linea
forma:,\eIqualiraris ; &duopun6tadenouo ge-
herantur : fed fi fir lineamateriae , runc ille pun-
dus cfEciturporrio diuifibilis, vel falremfir duo
pundta, quorum vnum vadit ad vnam parrcm, ic
aliud adaliam.

Ad fccundam , dicd quod hoc non cft poflibi-
le ; nifialrero duoriun modorum , fcilicer quod
Tcl porrio lines deftruatur. Et tunc rcfiduura re-
maner rerminarum punfbo tcrminanre,quod noh
crar immediarum primo pundto, fed porrio diui-
fibilisrefccara erar ihrcrmcdia ; vcl quod fi pun-
6tus tcrminans auferarurj vel corrumpatur,opor-
tcr quod vnus alrcr dc nouo generctur. Alij di-
canr, admittendo fiinpliciter i quod pundtus rer^
minans potcft rcmoueri. Et tunc dicunt , quo J
linea remaner rerininata fc ipsa , nec ex hoc
fequitur , quod fruftra ponitur pundtus ter-
roinans.

Ad tertiaift j fequerctur quodindiuifibile, &Ci
Dc hoc fier quacftio poftea ; taraen pro nunc con-
cedo confcquens. Ad probationem, omnequod
mouetur , partim eft,&c;fi irttclligatur, quod ha-
beat vnam partem ih viio loco , qui eft tcrminus
a tjHo, & aliam in alio, qui cft terminus <k/^ww.
Illaraaicircft falfa ; fed fi inteIIigatur,qu6dora-
hc quod raouetur, cft in aliquo loco, vel fitu,qui
refpcdtiuc dicitur rcrminus k e}uo,&c cum hoc tcr-
minus *d tjHem ; tunc concedo ; mod6 fic cft iri
pt opofito , quod indiuifibilc benc eft parrim in
tcrraino a cfuo , & partim in termino^ ad^uem ; &
iftud magis declarabirur poftea.

Ad quartam,dico quod vtroque modo.Et qaan-
do dicirur : non ad rerminandura , &c. Dico
qu6d imra6 ; quia quanritas eft fe ipsa terminara,
fcilicerfcipsi,vel parre fui:mod6 pundus eft pars
quantitatis:ide6 ex quo tcrroinatur pundto,parre

Hh fui

10.

l6i

Lib. V I. Phyficorum

fui tcrminatur. Ex <juo patet , quod ifta diuifio
non cft fufficicns : omnis pars alicuius totius cft
quantitatiua , vcl eirentialis , fuppoiito quod
quantitas fit rcs diftincStaa fubftantia, &qualita-
te. Tunc enim pundlus non elfet pars quantita-
tiua,nin v.ildcim0roprie ; ncc eflet pars ellentia-
lis,& eodem modo de punfto compofito ex ma-
tcria,& forma.

Ad quintam negatsr confcquentia.Ad proba-
tionem dico.quod non fequitur,in continuo funt
infinita punfl:a,quorum quodlibet cftperfedum,
vcl pcrfcdioMgitur quodlibet cpntinuum cftin-
finitc pcrfe(5tum ; quia debet addi in antecedcn-
te,in continuo funt infinita , quorum quodlibet
cft perfedbjbnis aliquantx zqualisjvcl maior,ali-
cui perfc6l:ionidatac:igitur continuum cft infini-
tc perfedlura ; fed modo anteccdens eft falfum,
quia punftum non eft aliquant* pcrfc(Stionis,fcd
indiuiiibilis.

Ad fcxtam, dico quod vtroque modo. Ad pro-
bationem dico ,qu6d eft pundlus tam matcrije,
quam formae, vcl qualiratis, cuius fubicftum ad-
arquatum cft pun<fius indiuifibilis matcriae pri-
mx. Similitcr pundlus compofitus cx materia, &
forma.

Ad feptimam, negatur confequcntia : imm6
intcr qua:libet duo pun(f]:a eft linca mcdia in co-
dcmcorporecontinuo. Ethocdico notabilitcr,
quia in difcontinuis poflunt cfle pundta imme-
diata. Item , inter quafcumque duas iineas eft
fupcrficies media, & inter quaflibet duas fupcrfi-
cicscorpus mcdium. Ad probationem , eft dare
pui(5lum maximc remotum, conccdo:igitur ma-
ximc propinquumNegatur confequentia.
II. Ad confirmationem, fi linca re^a rranlear pcr

duas fphxras fc contingentcs. Dico , quod fi il-
lac fphatrx fint difcontinu£ , non cftinconuc-
niens,qu6d pun(Sta conta£his fint immediata; &
tamen linea per illas fphacras tranfiens non e(tet
continua:quia fifueritlinca>vnanecenecftillas
fpha-ras cfre continuas.

Ad fecundam confirmationcm , vel intcr pun-
6tum, &c. Dico, quod intcr pundium tcrminan-
tcm , & quodlibet aliud cft linca racdia. Vel fi
formeturratio fic ; vel intcrpundtum tcrrainan-
tem, & omnia alia, eftaliquod intermedium-, vel
nihil. Refpondcturdiftinguendo, quia vclacci-
pis hoc fignum , omne , collcdliuc , vel diftributi-
.uc : fi diftributiuc; tunc concedo , qu6d inter
pun<^um terminantem,& omnia alia eft aliquod
medium, fcilicet linea : fcdfi accipiaturcoIIe<5ti-
ue , dico qm^d non ; quia nulla funt omnia alia
Tpim6ka. ^ puniSko tcrminante , vt patet in prjcce-
denti quarftionc^fignum autcra vniuctfalc colle-
dliuc fumptum non poteft addi termino comrhu-
ni habentiinfinita fuppofita.

Ad aliam,dico qu6d nullo modo:quia non ha-
bercnt intcr fe ordinem fitus aliquo modo.
. Ad otStauum principale, ncgaturconfcquen-
tia.Ad probationertijconccdo ad imaginationem,
qu6d Ci puniftus grauitatis poneretur invacno,
vel non mouerctur : vcl moucretur fubit6 ; & di-
co qu6d fuppofito.qnod eflet vnum graue infini-
rum iuxta pofitum , ipfum non mouerctur vclo-
cius ; nam in vaciio graue fimplcx non mouere-
tut vclocius, quam faccrct quartapars cius, fi cf-
fct fcparata.

Ad nonam , negatur confequcntia ; quia pro-
pter multitudincm agentium approximaiorum
ftatira corrumpcrctur.

ANNOTATIONES.

PRlma pontt, quod in continuo non efi aliifua rts in- 1 1 .
diHtfibilu. Nota , quod tcncntes iftam opinio- Tunattt C"-
ncm dicunt , quod duplex cft vfus huius nomi- '"'""' '"1*'
nis pun6ins, & vterquc conuenicns. Vnus eft "*'"'
vfus Mathcraaticus, & cft fid«$ pcr imagina-
tioncm. Alius eft vfus naturalis , provt hoc no-
men pun3ui habet in re corrcfpondentiam , ita
qu6d fupponit proaliqua rc. Vfus itaqueMathe-
maticus eft , confiderando , quod inter partcs li-
nez fibi inuicem continuas fit res indiuifibilist
ftd quam partes lineae tcrminantur , qui voca-
tur puniftus , & quod ctiam cuiuflibct lincz fini*
tz extremitas fit res indiuifibilis , quae vocatur
pun^Stus : & ita fimiliter imaginatur , quod in-
ter partcs fupcrficici fit longitudo indiuifibi-
lis fccundum latitudinem, & profunditatcm,
ad quam partcs fupcrficici fibi inuicem conti-
nux copulantur , & qu6d hoc vocctur linca. Et
ita imaginatur dc fupcrficie inter partes corpo-
jis ad inuicem continuas. Et valdc bene poffi-
bilc cft quod fccundum talcs fidas imaginatio-
nes imponantur nomina ad fignificandum , quae
tamcn pro nulla re fupponunt : ficut cft hoc no-
m^n VAiHHm,\e\ hoc nomen chimttra;&c tunc ' ^ ' "*
ficut dicimus chimacram nihil cflc fccundum ta-
lcm fignificationcm , de virtute ferraonis ; ita
dicitur , qu6d pun(5tus nihil cft , atquc ade6 ne-
gantur omncs propofitiones affirmatiuae, quibus
dicitur ,^«»<S»« efi in linea , punHtu efi centrum
circuii , pun^m efi termintu line* , punSltu efi indiui-
fihilu ; quia omncs dc rigore fcrmonis funt falCx.
Similiterncgarentur iftae : toctu efi fitperficies cor~
poris : linea efi longitudo , &c. Sicut ctiam ift;^ cft
falfa ; Vacuumefikcuipriuatuscorpore.

Secund6 dicunt, qu6d, hoc non obftante,haec I J .
oratib , loctts priuatus corpore , & hxc longitudo fine
latitudine,& profunditate, funt b6ns dcfcriptiones
huius nominis vacuum ; & huius nominis linea.
Et fi dicatur : igitur male ncga.bas iftas propofi-
uones , linea efilongitudo fine latitudiae , 8iC. va-
cuum eft locus priuatus corpore ; quoniam vera d^-
fcriptio debct pracdicari de defcripto vere. Rc-
fpondent , qu6d bona defcriptio dicens ^tud
rtil, dcbei prxdicari dc defcripto vere ; fcd bojia
defcripcio dcclarans folum tjtdd nominis y non
prxdicatur verede defcripto mediante hocver-
ho efi ,Ci dcfcriptum pro nulla re fupponat ; con-
ccditur tamcn vcr6 pracdicari de defcripto ad
hunc fcnfum : Vacuus efi locus priuatus corpore , id
cft,hocn.omcn vacuMm omnia. ca fignificat,&
connotat.quac fignificat , & connotat illa oratio,
locus priuatus corpore. Sic etiatw , linea efi longitudoy
&c. id eft, hoc nomen linea omnia eadcm fignifi-
cat, & connotat,qu2 haec otatio, longittido.Jtne ttt-
titudine.

Et hanc fcntentiam confirmant authorirate
Commcntatoris,qui 3.huius,com.6o. dicit,qu6d
Mathematicus poteft Ttitalibus fi(5lis imagiria-
tionibus , & qu6d propofitiones Mathcmaticac
funt incapitulo propofitionum imaginabilium,
quarfuntquafi fundamcrita Gcomctriac .abfque
hoc,qu6d fit ita in rc.Dicit ctiam Commcn.tatoc
qu6d Mathematici polfunt ponere mcnfuranx
maiorcm ccelo,cumnon fit difFcrentiaintet ma-
gnum,& paruum in eoquo indigent.

Et fi dicacur ; Ci, tales propofitiones de virtu- 14.
tc fcrmonis funt falfae , & iliae funt fundamcn-
t a Geomettiae , fequitur qu6d fundamcnta Gco-

raetriii

m f I

Qu^ftioIIL

365

«j-

metriz funt falfa ; atqiie ita per ea non poteft ali-
qua concluHo dcmonftrati, quia quamuis ex fai-
us fcquatur vcrum , tamen nunquam ex falfis
potcft dcmonfttari verum , faltem oftcnfiuc , vt
patet ». Pofteriorum, rext. 10. Relpondent.quod
nunqu^m Maihematicns fupponit aliquod fal-
fum ; atque adeo non eft verum, quod Mathcma-
ticus fupponat aliquam magnitudinem cflcraa-
iorem coelo ; fcd foliim fupponit quod imagina-
ri poifumus magnitudinem maiorem coelo. Mi-
nor probatar : in prima conclufione Geomctri»
dicitur , quod fuper omnem lineam datam con-
tingit triangulum aquilaterum conftitucri ; &
non eftet vera dc virtute fermonis : quiafi ponc-
rctur diamctralis totius mundi , no» poflcc fu-
per eam triangulus acquilatcrus collocari , nifi
eflct magnitudo extra cccluro : igitur Mathema-
ticus non ponit talem propofitionem fecunduni
intellcdum categoricum , fcd fccundum intcl-
ledum hypotheticum , fcilicet , qu6d fi circt tan-
ta magnitudo , quantara poflemus imaginari>
tunc fupcr omncm lineara finitara datam con-
tingeret triangulum squilaterum collocare; ta»
men Mathcmaticus fcribit illas propofitioncs,
& conclufioncs catcgoricc proptcr brcuilo-
quium.

Terti6 , dicunt quod hoc nomcn ;>«»fif«f fe*
cundum vfum naturaUm , eft nomcn prinati-'
uum. quod patet j. de Aoima , tcxt. i/. vbi di*-
cit Ariftotcles quod pundus cft omnis diuifioj
& ficindiuifibilc nominatur ; ficut priuatio ; &
ipfc vocat pun^ro,aut inftans diuiu^onem : quia
linea intelligitur diuidi pcr pundium , & Com-
mcntator , exponendo didum Ariftotclis dicit,
quodpunc^ura fignificat priuationem diuifibili-
tatis in magnitudine.

Quart6 , dicunt , qu6d nometi priuatiuum re*'
quirit in fua fignificatione fubftratum , & cit-
ca illud fubftracura fignificat , vel connotat ca-
rentiam alicuius difpofitionis ; & fic fignifi-
cat,vel connotat illara difpofitionem negati-
uc : modo in fignificatione huius termini pm-
Hhs i tnagnitudo cft fubftratum , & dinifibili-
tas cft difpofitio , quam hoc nomcn pmiiHs fig-
nificac negatiuc circa huiufmodi magnitudmem;
ita vt pundhis fignificet carcntiam diuifibilita-
tis ; vel ncgationem diuifibilitatis in magnitu-
dine. Quod bifariam intclligi poteft : vno mo-
do , quod hoc noracn jmnShu fignificct fimpli-
citcr non diuifibilitatera in magnitudine ; & hoc
non eftvcrum,quia tunc pundus nihil cflet,
cum.nulla fit magnitudo carens diuifibilitate.
Alio modo poteft intcUigi , quod hoc nomen
fmSitts fignificet ncgationcra diuifibilitatis in
magnitudine , non fimpliciter , fcd diuifibilita-
tisdiftributiue in eius partes quantitatiuas , per
hoc nomen totum fumptum diftribuliuc ; & fic
dcbct intelligi fignificatio huius nominis pun-
^»tf ,itaqu6dfignificatio pan€ki cxplicetur per
iftam orationem : magnitudo , & nulLt tota magni.
^««i^^Sirailiter, fignificatio inftantis cxplicetur
per hanc orationem : tempw, cr nuUum totum tem-
pHfyiciAch quicquid attribuitur ifti fubie^So mag-
nitUiio,& nuUa tota magnitmlo, potcft attribui huic
noraini punlbts : vcrbi gratia , aliqua magnitudo
eft cxtremum magnitudinis finitx , & nuUa to-
ta magnitudo eft extremum cius : igitiir pun(^us
dicitur efle extremum eius. Similitcr , temporis
finiti aliquod rempus eft principium , & taraen
nuUuratotumtcmpus cfteius principium:igitur
Scetitper. Tem. II.

dicimus qu6d inftans eft cius ptincipium : & ita
fimiliter dc fine.

Quinto , dicunt , quod ifta nbmina, cotpus, , j^
/itpetju:ies,linea,8c punSiut , pro eadem re lup-
ponunt ; quse cft diuifibilis iecundum longum»
latum, & profundum : fccundum cnim quod in-
tclligitur diuifibilis, &mcnfurabilis fecundijm
tripliccm diametrum, vt dicitur j.Ceeii.tcxt.i j;
iilamagnitudo vocaiurcorpus : fcd vocacur fu-
perficiesjfccundum qu6d intcliigitur diuifibi-
lis , & menfurabilis fccundum dupliccm diame-
mctrum , circumfcripta diuifibiliiatc : vel mcn-
furabilitatc fccundiim icrtium diamctrum, Di-
co circumfcripta fecundiim intellcdum , verbf
igratii, quando mcnfuramus pannum fecundum
longitudincm non mcnfurando latitudincm, vei
profunditatcm, parmus,vt fic.habct rationem li-
ne« : fed quando mcnfuramus ipfum fccundum
logitudincm , &' latitudinem fic , habet ratio-
nem fuperficiei. Et fi cura hoc addamus mcnfu-
ram profunditatis, fcilicet fpiflitudiuis eiusjtunc
vt fic conueniret fibi ratio corporis ; itavt quan-
do proprie voluraus loqui dc linca , fuperficie,
& corpore : tunc fi funt aliqua prxdieata , qux
conueniant huic fubiedo totum corpus , vel tota
tnagnituda , provt hxc didio totum diftribuit par-
tcs fccundura triplicem diuifioncm ; tunc illud
pracdicatura dcbct attribui huic notnini cerpus ; &
ver6 prxdicatum conucniac magnitudini toti
provt hoc nomcn totum diftribuit partcs fccun-
di^m dupliccm dimenfionem ; tunc piopric non
dcbet attf ibui huic nomini corpus,(ed huic nomi-
miniyi^CTyiaf/.-vcrbigratia, vnum corpus tan-
gitaliud corpus fceundum fe totum , provt hoc
noracn tttum diftribuit feIummod6 partcs diui-
fas fecundum longitudinem, & Iatitudinem;quia
tangit quaralibet carum , fed non tangit corpus
fecundum fe totum , provt hoc nomcn totum di-
ftribuit partes fecundum trinam dimcnfionemi
quia non fecundum profunditatcm, imm6 fi fo-
lum tangcfct primam medictatem , & non fc-
cundam;vel ptimam,& tertiam,&non alias
duas , vcl primam ccntcfiraara,& non aliam alia-
rii, & ficininfiiutum;illud corpus non diceretuc
tagere altcrii corpus, nifi fecundilm fuperficicm.

£t ex hocinferunt, qu6dquia locus non di- i j^.
citur locus proprius , niti in quantum tangit lo-
catum, idc6 Ariftoteles non dixit, qu6d locus ef-
fet corpus : fcd qu6d locus effet fupcrficics : fcd
tamen non dcbet ncgari fimpliciter , qu6d cop-
pus fic locus proprius;fed debct dici,qu6d quam-
uis corpus fit locus proprius , umcn non dicitur
locus proprius fecundiim illam rationcm,fccun-
dum quam dicitur corpus;fcd fccundum illam ra-
tioncm,fccundum quam dicitur fuperficie$:ficur,
licct Socrates fit homo,& albus.tamcn non dici-
tur homo fccundum illam rationem, fecundtjm
qua dicitnr albus,fed fccundum aliam rationem.

Haec opinio , licet fit fatis apparcns,cft tamen
aperte contra intcntionem Philofophi , ficutpa-
tet pcr totum iftura fextum : non cnim videtur
quarePhilofophusfeciiret tantara difiicultatem
de indiuifibilibus , nifi efTcnt aliqua talia : fufFe-
ciflct enim oftcnderc, qu6d nuUafunt indiuifibi-
lia , quod tamen non facit : imm6 dicit raanifc-
ftum eflc, qu6d in tcmporc cft aliquod indiui-
fibile , quod dicimus cfTc ipfum nunc ; & manife-
ftii eft cx his,quz didka funt,qu6d in ipfo nunc ni-
hil moueatur.Teneatut crgo fentecia Scoti in hac
quacft.quae cft fcnteniia omniii Peripatcticorumi
H h i Vidc

364

Lib, V I. Phyficorum

I.

X.

DefinhJsnes
ziehcioru ex'

fli(MHtHr.

Vidc Scotum iti i.dift.i. qusft.p. fiib.lit.L, §.Ad
fecundam probationcm.

Qjf ^ s T I o IV.

Vtmm definitiones wc\ociovis,quM ponit
•AriHoteles in iHo G.fint honxf

Arifto: r.t.w*Mi.Auerr.»i»</.& alij Incerprctes.D.Thopi.
/*i7.j. Alb/r«5.i.f.j. %\xu.um.\.MetM^.%ofeEi.^.n.6.
Coft\mbi8cKam\uinex[ieJiti0ne,eaf.i Koccas itt Pars-
fhr^Ji.eMf.i,.

R G V I T V R qu6d non : quia prima
dcfinitio dicit, quod veldciascft, quod

in codcm tcmpore pertranfit maius>

quod ii ita crtet ; tunc fcquetetur , qu^d vltima
fphxra non mouerctur velocius,qukm orbis Lu-
nx. Confcqucns cft falfum. Confcquentiapro-
batur : quia vltima fpha:ra, & orbis Lunac tranf^
eunc xqualc fpatium in eodem tempore > quia in
codem temporc circumcunt omnia.

Sccundo , quia vclocius in eodem temporc
pertranfit xquale ; igitur non pertranfit maius.
Confcquentia tenct ; alitcr cnim fpatium cflct
maius,&xquale. Confequentia probatur , po'-
fito qu6d aliquod mobile moueatur fupcr ali-
quod fpatium , itavt continue per mobilc fpa-
tium rarefiat , itavt in fine totum fpatium fit
rarcfadum ad dupium , & moucatur vnum aliud
vclocitate dupla, fpatio non rarcfado;tunc iftud
mouetur in duplo vclociiis ; & tamcn fpatium
pcrtranfitum ab vno eft prascise aequalc fpatio
pcrtranfito ab alio : igitnr vclocius in eodem
tempore pertranfit prscisc aequale.

Tcrtio , moucatur mobilc duplo velocius pcr
aliquod fpatium ad aliquem terminum, & ab co-
dero termino rcuertatur ad tcrminmTi vndc venit;
tunc iftud mouetur in duplo velocius per cafum>
&tamcnpcrtranfitpriccisea:qualcfpatium.

Qu_art6 , fequcretur quod motus fadus in in-
ftanci non eirct velox.nequctardus. Confequens
cft falfum, quia mutatio inftantanea eft omnium
vclociflima. Tenctconfequcntia, quiatudcfinis
velocius pcr tcmpus , & cum moucatur fubit6>
non mouetur in tempore.

Qiiint6,moueantur duo mobilia,fic quod mo-
bile tardum dcfcribat vnam paruam fphaEram in
vna hora ; 8c mobile velocius dcfcribat duas hu-
iufmodi paruas fphaeras ; tunc iftud mouctur in
duplo vclocius,& tamcn non pertranfit maius
fpatium : quia fpatium pcrtranfitum ab vno cft
prxciscsqualefpatio pertranfito abaIio:igitur
prdccise aequc velociter mouetur,quod cft contra
cafum.

Oppofitum arguitur pcr Ariftotclcm in ifto
fcxtOjtext. I i.vbi probat trcs dcfinitiones velocio-
ris : quarum primaeft ifta. f^elociHsefl,^uodineo-
dem tempore pertranfn maim. Secunda , velocius efi,
<}Hod in minori tempore pertranfit tUfHale, Tcrtia, ve-
locius e(l^i'tjHadinmtnori tempere pertranfit maim : 8c
iftam Ariftotelcs ponit fccundam.

Notandum , quod velox & tardum , aut etiam
veIocius,5c tardius non dicunturnifi in compara-
tionc ad alium mocum ; & idco fi in toto mundo
non clfct aliquis motus nifi vnus.ncc aliquis fnif-
fct in prxterito ad qucm potuiffct comparari,ilIe
motus non dicererur vclox,ncc tardus.

Hoc ftante,ponitur ifta conclufio.Dcfinitioncs
prasdidx funt bonae, obfcruatis quibufdam con-

ditionibus, quat diccntur. ProbatQr,quianifi vcr
locius in aEquali tcmporcpcrtranfirct maius , fc-
qucretur, quod velocius noneirct vcIocius.Con-
fequens eftfalfum. Confcqucntia probatur.quia
velocius in xquali tcmpore, vcl pertranfit maius,
vcl minusjvcl xqualc : fi maius, habctur propofi-
tum. Si aequalcitunc noncflet vcIocius,fcd zqai
velox:. Si minus, tunc eiTet tardius, non velocius.
Secunda definitib probatur,qu6d velocius in mi-
nori temporc pertranfit maius >quiaveIocius:^iti
«quali tempore pcrtranfit maius jigiturin mi-
nori tempore pcrtranfit maius. Confequentia
probatur , quia cxccirus ille , quo fpatium pcr-
tranfitum k vclociori cxccdit pertranfitum a tar-
diori > eft diuifibilis, & pet confequens medictas
jllius prius p^rtranfibitur , quam totum : & pcr
confequens in minori temporc pcrtranfitur ma-
ius. Tertiadcfinitioprobatur>fciIicct qu6d in
orani tcmporc vclocius pertranfit aqualc : quia
in rainori tempore vclocius pcrtranfit maiusrigi-
tur in minori tcmpore pertranfit a:qualc.Confc-
qucntia tenet : quia prius pcrtranfitur zqualc*
qu^m maius.

Sccunda concIiifio.Pratdida: definitiones func » .
vcrx > fpacio quicfccnte , aut iraaginato quicfce-
rc : quia fi fpatium contra raoucatur , illx defini-
tiones funt falfae. Secund6> intelligendae funt d^
fpatio non condenfato )jicc ratcfado : quia per
ratcfadtionem fpatij tardius jn minori teropote
.potcftpcttranfireraaius; & per condcnfationem
fpatij velocius in maioti tempote pettranfircc
tninus. Tertio , intelligendae funt definitiones
de fpatio lincari, & noh de fpatio cotpotali:qui»
fic tbtum femper mouecetuc.vcIocius fua pacce»
quod eft falfum.

£x his fequitur , quod fi aliquod mobile per-
tranfibit aliquod fpatitun plurcs in eodera terapo-
rc, quodilludmouetur vclocius, ficut ponebatur
in vno argumento, quod mobile mouetur ad ali-
quem terniinum,& ab inde moucretur ad termi-
nura vndevenit. Sccundo , fequitut quod illud
mouctut vclocius , quod in codem tempore pet-
ttanfit pluta fpatia squalia:ficutii vnum mobile
dcfcribat duas fphxras > & aliud non vnam tan-
tiamficutaliquaillarum. Tcrtio > fequitur qu6d
velocius mouetur illud, quod in codem tempore
pcrtranfit tantum fpatium, cumaliqua portio-
ne altcrius fpatij,ficut fi aliquod mobilc dcfcri-
bat fphztam in aliquo tempore , defcribac ean-
dem iphaeram cum portionealtcrius fphsrx , ip-
fum mouetur vclocius.

Contra conclufionem arguitur : quiaifta con-
fequcntia non valct , ifli duo arctu fimHl incipiunt
oriri, dr continue maior pars peroritttr de vno,tjuam de
alio : igitur ille arcm efi citius perorttu cuiiu maior
pars erat continue perorta ; igitur definitio non efiho'
na ; qiia dicitut , qu6d vclocius cft > quod in co-
dcm tempore pertranfit maiu^. Probatur confe-
qucntia : quia illcarcus, cuius maiorpars conti-
nue cft pcrorra,vcIocius oritur ; cx quo in codem
temporc inccpcrunt oriri,& tamen illc arcus non
dcfcribit maius fpatium,cx quo in codem tcmpo-
rc ambo funt orti,& anteccdens apparct pcr Au-
thorcm de Sphxra, qui ponit dcduabus quartis»
quarum vna eft pars aequinoftionalis , & alia zo-
diaci , quod ift« quartx fimul incipiunt oriri , &
continue maior pars cft pcrorta dc quarta zodia-
ci , quam de quarta aequino6tialis > & tamen illx
quartx fimul funt pcrorta*-

Si8cund6 > fit vnus ttian gulus orthogonus A, a

B,C,

Qusftio V.

365

i, C, & defcendat :^, C latus ptr latus.^.C, & c
contra,vtrumqac arquc vclocircr ficut rcliquumj
doncc coniungantur cum bafi A \ tunc ift^ diia;
linex mouentur a:quc vclocitcr pcr caAim, & ta-
men vnaeatum pcrtranfit maius fpatium i quam
reliqua ; igirur non fcrapcr vclociiis pcnranfit
maius fpatium. Minor probatur , quia linea A^
C dcfccndit pcr lineam oppofitam maiori angu-
lo.fcilicet perlineam oppofitamangulo re^o;
ftd linca 5,^defccndit pcr lincam oppofitam
angulo a<;uto folim : igitur linca A,C pcriranfit
maius fpatium in eoderrt tempore,quam liiica 5,
C ; & tamenasqu^ vclocitct mouctur per cafum,
vt patet. Si dicatur, qu6d cx quo xquc velocfrer
moucretur , quando linca B ^ C erat coniundta
cum bafi,nunquam A^C Goniungetur,ex co quod
wi,C pcrirafit per maiottfm lineam. Hoc ndn va-
lctS quia ex quo quaclibct illarum linearum mo-
uctur peraIiam,impoffibiIeeft, vnampriiis con-
iuBgi cum bafi,qu^m reliquam:igitur neceflc tfti
qu^damba; fimul coniungantur.

Tcrtio, fint ><,5,du* virgae perpendiculititcr
eredx fupcr aliquod planum , qua: caufent vm-
bras zquales ; & fint duo luniinofl arqualitct ap-
proximatavirgis,quz continue ifcendarit zqua-
mer , donec vnum fuperponatlir zqualitcr altc-
ri, & aliud alteri ; tunc fint duo mobili^i fciliccc
C, D in tcrmirtis vmbraru, qu« caufantUr in vir-
gis A,B,Sc moueanturillamobiliaproportiona-
literadcfiuifionem vmbrz; tunc ponovltcrius,
quod virga A eorttinUc dimirtilatur fccundiim
quod luminofura pi-dportionalitcr afcendit ad
pundbum fibi perpendiculariter fuperpofitum.
Tunc iftis fuppofitis,arguitur fic:mobile C,quod
ponitur in termino vmbrae virgz A , mouetur in
duplo velocius, quam mobilcD,& tamen pracci-
se pertranfic aequale fpatium ; igitur non oportec
qu6d vclociiis in aequili temp&rc pertranfeat ma-
ius fpatium.Maior prdbatur,quia habet duas cau-
fas velocitationis fui motus , vnami fciliceti di-
minutioncm virga:-<4,&aliam,fcilicetacceflum
luminofi ad punikum petpendicularitcr fupra
pofitum virgac -«^;quia per quamlibet iftarum
caufarum,dato quod alia non ciret, acquc veloci-
termoueretur C,ficut ZJjigituretquo nuc habec
vtramquc i velociiis in duplo mouetur. Minor
probatur : quia in principio illat vmbra: erant
arquales * & acquc cit6 cranr confumptac per ca-
fum , & mobilia C, D mouentur fecundum diui-
fioncm vmbrarum;igitur przcisc in asquali icra-
pore dcfcribunt zquale fpatium*
j. Quart6 , fint duz columnac A, S,ete€kx per-

pendicularitcr fupcr planum , fupcr quas cadunt
duac crabes acqualcs in magnitudinc,& in ponde-
re concurrcntes in medio punAo plani inter duas
columnas, quz trabcs fint, C, !);& imaginentur
illac trabcs defccndcre zquc vclociter pcr diuifio-
ncm illarum columnarum , iravt illac columnz
contirtue acquc Tclociter confumantur ; &tunc
volo, qu6d in ifto defcenfu columna A aliquali-
tcr incuruetur non incuruata 5itunc ifto cafu po-
nto,trabs C velocius mouetur,quam Di & tamen
in eodem temporc pcrtranfcuntur zqualia:igitur
fton qportet , quod in eodem temporc vclocius
pertranfear m.iius.Maior probarur.qiMacoIumna
A, pcr quam dcfcedit C,zqualiter mouerur ficut
B 2 igitur quantum cft ex parte confumptionis
columnarmii C, & D.arquali^er defccndunt, fcd
vltra hoc C habet iuuamentum ex mutarionc co-
lumnac -^jigitur pro tunc velociusdefccndit.
Scvtieper. Tt>m. II.

Quint6, fequcretut quod aliqua arqiiir vcloci-
tcr mouercntur per vnam huram, & tameii nullo
gradu vclocitatis zque moucrentur vclocitcn
Confequenseft falfum. Confequentiaprobatur,
pofito quod vnum mobile continuc intcndac
motum fuum per horami& aliud cotitinue remit-
iat,&incipiat vnum moueriabillogradu vcloci-
tatis , ad quem terminatur motus alterius , & fic
fcquitur confcqucrts.

Ad illa refpondetur; Ad primum dico , quod
verum eft , qu6d ifta confcqucntia no;i \alei; &
negatur confequentia, quod ptoptcr hoc dcfini-
tio velocioris non valcat. £t ad probationem di-
co.quod ibi fit recompenfatio in partibus pofte-
rioribus temporis,quia licct fit maior pats conti-
nue perorta,iamcn hoc eft coniinuc minus,& mi-
nus. Et fi quacratur , quando incipit fieri rccom-
penfatio , iftudcftdimcile diccre ; tamcn potcft
dici,qu6d in primoinftanti, quo iftx incipiuut
otiri,incipit ficri recompcnfatio.

Ad fecundum dicitur, quod cafus non eft pof- ^,
fibilis naturaliter :quia impoilibile eft , quod
quodlibct illorum latcrum dcfcendat per reli-
quum,& hoc zque vclocitcr : quia cx hoc infer-
tur euidenter,qu6d non zque vclocitcc mouetur,
vt dedudum fuit in rationc.

Ad tcrtium,dc Iuminofis,dicoquud licct vmi
bra virgac A in principio diminuatur velocius)
cameri vcrsusfirtem diminuitur tardius,& idc6
diuifio virgz, quz in principio fuitcaufa dimi-
hutionis dinifionis vclociorisvmbrac, infineeft
caufa rerardationis illius diminutionis. Alitcr di-
citur,qu6d quandoduac caufac concurrunt ad ali-
qucm efFcdlum, quatum amba: non plus facerenc
ad illum, quam facetet altera illarum;tunc ambx
illac eaufae nOn funt rcputandx,nifi quafi vnius cf-
fe<Stus caufa : modo fic cft in propofito , afccnfio
lum{nofi,& diminutio virgac,iftz du« fimul fum-
ptz non plus faciunt ad diminutioncm vmbiac^
qu^m faceret altcra illarum.

Ad quartum,dico qu6d trabs C prius mouetur
vclocius ratione illius incuruationis;fcd poftea fit
recompenfatio , & mouetur cardius in quantum
poftca defcribit lineam circularcm illius incurui-
tatis,feu incuruationis,vbi fi non fuiftet fatla in^
curuatio , non oportuiftet defcendiire nifipcr U«
neam reftam.

Ad quintii,conceditur confequcns:tamcn in illo
cafu dicitur,qu6d fub gradibus mouetur aequc vc-
lociter.Kationes principalcs funt folutz in quzft;

QjriE s T I O V.

ZJtrunf-uelocita^ motwfit attendcnda

fenes jpatium in tanto tempore

pertranfitum.

Ariflot. hie tixt. ri. Yide Auchores cUattit j«i/f. kH"
tecedtnti.

R c V I T v R primo qu6d o^ : quia
tunc fequeretur,qu6d maiusmobilc,cz-

tcris paribus,moucrctur velocius, quam

mobile minus.Confequens cft falfum : quia qua-
driga non mouctur vclocius cquo trahente qua-
drigam.Probatur confequcntia,quia maius roobi-
ledcfcribit maius fpatium^uam roinus.

Sccund6 , fequerctur qu6d totum moucretur

velociits fuapacce. Coofequcns cft faUum , quia

Hh 3 in

^66

Lib. V I. Phyficorum

X.

Diuifio fut'

In tmni motu
€onfider»nd»
tft diftttnils
ttrmittorum.

3-

7» motu eft
txtenfio , (^
itttenfio.

in continuis ^iats & totum mouerentur codem
modo •, quia.vt patet 5 .hiiiuSj te^t.48.& J 1 .idcm
cftmotus totiusj&partis.

Tertio , ponatur quod inter duas lineas «quc
diftanres.ponantur duae trabcssvna maior, & aiia
minor fecundum longitudincm:& vtraque trabs
fccundiim vnum cxtremum tangac alteram li-
nearum , & motu continuo moueatur , doncc
rcliqua fimul tangetjtunc certum cft:,qu6d trabs
minor mouetur veIociias;& tamcn trabs lon-
gior tantum fpatiiim dcfcribit,ficut'brcuior; igi-
tur fi pcncs fpatium dcfcriptum attcndatur vclo-
<itas , fcquitur quod illa: trabes xquc vclociter
moucrcntur.

Quarto , fequcretur qu6d fphzra , vel cir-
culus maior circuiret vclocius , qiiam fphat-
ra , vcl circulus minor. Confcqucns cft fal-
fum : quia vterque in codem tcmporc circa idcm
centrum praecise complet fuam circulationemi
& per confcquens arquc velocitcr moucntur.

Quint6 , quia in motu alrcrationis non per-
tranfitur aliquod fpatium pgitur eius velocitas
non attenditur pencsfpatium in tanco tempore
defcriptum.

Sexto , poteftargui de augmentatione , & di-
minutione , in quibus non attenditur velocitas
pcnes fpatium pertranfitum , fed potius pencs
quantitatem acquifitam,vcl dcperditam.

Oppofitum arguitur pcr Ariftorelcm in ifto
fexto.text.i J.& patct ctl Acfiniiianihus velecitru:
nam velocius eft , quod in arquali tempore per-
tranfit maius fpatium , & in minori maius , & in
minori aequale ; igitur ex hoc , qu6d maius , vcl
minus fpatium pertranfitur, eft maior, vcl minor
velocitas ; & pcr confcqucns pcncs huiufmodi
fpatium cft attcndenda velocitasi

In quacllioncprimo vidcbitur,quid cft veloci-
tatem attendi penes aliquid in generali. Secun-
d6 , videbitur fpccialitcr dc motu locali rc6to.
Tertio, dc motu circulari. Quarto, dc aliis moti-
bus confequentcr.

Quantumadprimum,notandum qu^d in mo-
tu quolibct eft confideranda via,feu diftantia ter-
minorum , fecundum quam proccdcndo ab vno
terminorum ad reliquum,eft fucceffio in mo-
tu ; & huiufmodf diftantia in motu locali voca-
tur fpatium,& tranfumptiue in aliis motibus po-
tcft vocari fpatium , & fic in omni motu eft iriia-
ginanda diftantia localis , vel formalis inter tcr-
minos motus.

Secundo, notandum quod ficut in qualitati-
bus'eft extenfio qualitatis , & intenfio , ita cft et-
iam in motu : nam extenfio fubic(9:i in qualitati-
bus vocatur cxtcnfio qualitatis ; & multitudo
graduuin in eadem parte fubiefti vocatur iiiten-
fio quaiitatis , fedduratio illius vocatur cius cx-
tcnfio ; & idco ficut difFerunt qualitas maior , &
qualitas intcnfior, ita ctiamdifferunt motus ma-
ior,&motus vclocior : quiaille motus cftma-
ior , qui;maiori tcmpore durat ,& ille motus ve-
locior, quo inminori temporemaius pertranfi-
tur. Ex quo patet , quod velox , & tardum defi-
niuntur in comparatione ad tempus , & ad fpa-
tium,quod acquiriturranto, vcl lanto tempore.
Et cx ifto fcquitur, quodmotus inftantaneusnon
eft velox, neque tardus:quia velox & tardum de-
finiuntur tempore.

Tcrtio notandum , qu6d vclocitatem motus
attendi pencsaliquid non eftaliud,quam fcire
quid cft illud , pcr ^uod poflumus cognofcerc

vnum etfe vclocius alio : verbi gratii , Ci quarra-
tur pcnes quid attendatur longitudo corporis:
ifta quacftio pctit certificari dc mcnlura, mcdian-
tc qua poiTumus cognofcere longitudincs corpo-
ris : itavt ifta quaeftio pcnes quid attenditur vc-
locitas motus.pctat cerrificari dc illo ,qito noto,
poflcmus cognofcctc dc motu quantus fit in vc-
locitatc. ,

Quarr6,notandum,qu6d illud pencs quod at-
tenditur vclocitas, dcbct efle notum inuariabilc,
immobilc, qucmadmodum menfura magnirudi-
numdebeteftc finc augmcntatione, &diminu-
tionc. Et fi dicatur nullum eft tale, quod fit fim-^
plicitct inuatiabile, & immobilc , per quod pof-
fit cognofci vclocitas: igitur fruftra ponuntur il-
Iz conditioncs. Refpondttur , quod licct nul-
lum fit tale , hoc tamcn non obftat , quin per hu-
iufmodi lincamimaginabilcm immoDilcm,poflI-
mus ccrtificarc demotu,quantus eft in velocita-
tc : qucmadmodum per lincas imaginatas ccrtifi-
camus dc proportionc magtiitudinum.

Itcm,notandum quod duo concurruni ad ve- 4.
locitatcm motus , per quorum quodlibetpotcft MvelocitS'
cognofci quanta eft velocitas, fcilicct proportio '^ '""''*' ^*'
poicntiae motoris ad refiftcntiam moti ; & quali- ''"''"''^'^*
terpcncs hocattendaturvclocitas, di^SVum fuit
fuperius. Secund6, concurrit fpatium pcrtranii-
tum k mobili, & magis propric attenditur vclo-
citas pcnes fpatium.dcfcriptum a mobili , quam
penes proporrioncm porcntiz ad reflftcntiam.
Prim6 , quia illud fpatium cft nobis notius ; fcd,
proportio potcntiz ad rcfiftcntiam non cogno-
fcitur nifi arguiriuc , & cx confequcnti , co quod
talis proportio non l«ntitur. Sccund6, quia fpa».
tiumponiturin definitione velecioru-ySc idcofpa-
tium vidctur magis dc intcnfionc vclocitatis,
quam ptoportio potcntiae ad rcfiftcntiara.Tertio,
quia huiufmodi proportio potentiae ad rcfiftcn-
tiam eft caufa vclocitatis; fcd fpatium * pcr-
tranfitum cft quafi efFe(5bus:mod6 in naturalibus
cfFedtus funt nobis notiores caufis ; igitur potius
dfucnimus in notitiam velocitatis pcr fpatium,
quam pcrproportionem potcntiz ad rcfiftcn-
tiam:& fic patct in gcnerali quidcft vclocitatem
attendi pencsaliquid:& harc dc primo.

Quantum ad fccundum , fit prima conclufid Vehcittume-
ifta : Velocitas motus localis re6ti non eft attcn- '** ^<"*li*f>e-
dcnda pcnes maximum fpatium corporalc,,>cl '"^*"»*'-
fuperficiale dcfcriptumacorporcmoto. Proba-
tur,quiafiitaeftct,tunc fcqucretur , qu6d nul-
lus circtmotus vniformis,necpofrctcfIe. Confc-
quenseft falfum. Confcqucntiaprobatur,cxde-
finitionemotusvnifermis: nam ''motus vnifor-
mis cuiuflibct pars mouctur arque velocitcr ficuc
totum ; fed nullius totius aliqua pars defcribic
totuni fpatium corporale , vel fupcrficialc, quod
totum dcfcribit : igitur Ci pencs huiufmodi fpa-
tium artenderetur vclocitas , nullius totius pars
moucretur «quc vclocitcr ficut totum. Etper
confequens nihil moueretur vniformitcr. Se-
cund6 , fcqueretur quod fcmper maius mobile
moucretur vclocius minori. Confcquens eft fal-
fum, quia vnum paruum plumbum defcendit in
vna hora dc fphasra ignis vfquc ad centrura : & fi
vnum magnum lignum moueatur ex tranfuerfo
in eadcm hora.ccrtum eft , qu6d illud plumbum
mouetur velocius ; & ramcn maius fpatiura cor-
poralc defcribitur a ligno , quam k plumbo. Tcr-
ti6,quiailludaltcratHr vclociiisquod pcr maio-
rcmparccm fui rccipit qualitatem,quamillud,

quod

- Qu^ftio V.

367

quod pcr minorcm : igitur illud mouctur velo-
cius , quod defcribic maius fpatium corporalc.
Confcqucntia tcnct per firailc; &antcccdcns ap-
parct,quia pcncs cxicnfioncm qualitatis pcr fub-
icAum non attcnditur intcnfio qualitatis.fcd p.c-
nes pluralitatem graduum in cadcm partc fubie-
&i i Sc ide6 dicit Authot fex Principiorum,qu6d
raargarita eft albior,quam albus cquus.

r Sccunda conclufio. Pcncs fpatium lincare dc-

fcriptum a toto corporc moto,non eft at tendcn-
da velpcitas motus localis rfdi. Probatur', quia
tunc fequeretur,qu6d veiocius motum moucre-
tur tardius , vcl sque velocitcr. Confcquens eft
faifum. Confcqucntia probatur pcr vnara ratio-
ncm antc oppofitum, fcilicet,pofito quodin-
tcr duas lineas zque diftantcs fintduz trabcs in-
acqualcs fccundura longitudincm ; tunc minor
trabs vclocius mouetur,& tamcn acqualc fpa-
tium lineare dcfcribit fpatio dcfcripto a trabe
niaiori.

Tertia conclufio : Velocitas motus « localis
redi cft attendcnda pcnes fpatium lincarc ab ali-
quo pundto fui moti defcriptum , & ita fcquitur
ex prafccdantibus. Sed tunc rcftat diflScultas, an
huiufraodi vclocitas fitattcndenda pcncs ipa-
tium lincare defcriptura i pundo vciocifnrae
moto , vel k pundo medio , lcilicet ccntro cor-
porum motorum. Tunc ponitur ifta conclufio:
Pcnes lineara defcriptam k pundto vclociffimi
moto eft attendcnda vclocitas motus iocalis re-
&i. Probatur : quia penes illud cognoiciiur vc-
lociras j quo noto poicft cognofci de vclocitate
quanta fit , fcd nota lincji dcfcripta k pundo vc-
lociffimc moto,cognofcitur vclocitas quanta cft,
igitur,&c. Maior patuit prius,quia hoc intelligi-
mus pcr vclocitatem attcndi pcnes aliquid. Mi-
nor probatur, quia pundus vclociffimus cft pun-
Aus notiffimus corporis moti j idco linea ab ipfo
defcripta cft notiffiraa ; ficut patct in fpharis de
linca mcdia inter duos polos , vt dc linea aequi-
nodiali. Sccund6,quia quodlibct mobiletan-
tura fpatium pertranfit , quantum ab aliqua fui
parte pcrtranfitur ; fcd maximum fpatium dcfcri-
ptura ab aliquo mobili cft fpatiura dc/criptum a
pundo velociffime moto : igitur huiufmodi fpa-
tium cft maximum fpatium dcfcriptum a mobili,
& penes taliaattenditurvelocitas : crgo,&c. Mi-
nor patetper dcfinicionera velocioris : nam vclo-
cius cft,quod in minori tcmporcpertranfit maius
fpatium.

^, Contra conclufioncm argnitur primo , qnod

non quodlibet cft ita album , ficut aliqua pars
eius eftalba : igitur iranec quodlibet ita vcloci-
tcr mouetutjficut pars cius vclociffirac mota.
Anteccdcns apparet dc albcdine vniforraiter dif-
formi , qus non eft intcnfior , quam gradus cius
mcdius. Sccundo , quia poffibile eft, qu6d alicu-
ius mobilis nullus fit pundus vclociffime motus:
crgo, &c. Tcrti6 , pofito qu6d mobile rarcfiat
fccundiim partcs antcriorcs ; tunc continuc eft
alius , &alius pundus vclociffime motus : igitur
pcnes nullam huiuimodi lineara cft attendcnda
vclocitas. Quart6 , pofito qu6d fint -^,& B duo
mobilia , quorura fupcrficics antcccdentcs xqua-
liter procedant , fcd fupcrficics , fcu pars antc-
rior ipfius B condenfctur ; tunc ifta duo mobilia
«que cit6 venient dc tcrmino ad tcrminum : igi-
tur zque velocitcr moucntur , & tamen ipfius B
aliquis pundus velocius mouetur , quam alius
pun6lus ipfius -^;igitur pcnes lincara, &c. Quin-

to , fcqucrctnr quod fi Socratcs , & Plato acqui
vclocitcr moucrenturdetcrmino ad tcrmiuumi
quod tunc , fi in illo tcrmino motus Socratci
cxtcnderet digitum,Soctatcs moueretur vclocius
Platone.

Ad ifta refpondctur. Ad primum, conccdo an-
tcccdens,& nCgo confcquentiam : quia non con-
'fimilitet fit dcnominatio ab albcdine , & a niotui
quia non quilibet gtadus albedinis fufficit ad dc-
nominandum fubicftum ; fcd quilibet motus be-
ne fufficit. Ad fccundum ,dico quod non opor-
tct, quod talis linea dcfciibatur, fed fufficit ima-
ginata : quia per hoc cognofci poteftquantitat
vclocitatis. Ad tcrtium confimilitcr : quia licct
fit continuc alius,& alius pundlus vclociffimfe
motus, tamen cft idcm atquiualcntct. Ad quar-
lum , potcft conccdi quod B mouetur vclocius,
quam A, licet sque cit6 vcniant ad tcrminum;&
hoc idem habct conccdcte ponens, quod veloci-
tas attcndatut pcncs lineam dcfcriptam a mcdio
pundlo. Qubd probo, rctentoeodcm cafu : quia
illud meuctur velociiis a cuius raedio pun!3:o de-
fcribitur maior linea ; quia fi B non fuiflet con-
denfatura , tunc fuiflent xqualcs Unex dcfcripra;
pei media pun£ta A,&cB ; fed tunc maior linci
defcribitur amcdio punifto ipfius^ ,de quanto
medius pundus plus appropinquat ad partcs an-
tcribres : igitur , &c. Ad quintum , cpnccditur
qii6d cxtendens digitum vcrsiis finem motus vc-
locii^s mouctur ; fed hoc non eft nifi in quantum
motusdigiti percxpulfionem vclocitatur vlrra
motura cof poris ; & fic patet pcnes qu:d fit at-
tendcnda vclocitas raotus localis rcdi : & hxc de
fecundo.

Quantum ad tertium , nota quod poffibilceft,
quod aliquod corpus moucatur circulatirer, &
non alio raotu;& qu6d vcIociusmoucatur,quara
circumcat : & poffibile eft e contra , qu6d vclo-
ci^s circumcat,quam moucatur : vcrbi gratia , in
cxcmplo : fint duo grauia,quorum vnum defcen-
dat perpendicularitcr ad centrum , & aliud zque
velociter dcfcendat, non tamcn pcrpcndiculari-
tcr,fed cx tranfucrfo,& fit primura A, fccundum
B ; tunc A mouctur jcque vclocitcr cnm 5,& ta-
men dcfcendit vclocius , quia plusappropinquat
ad ccntrum j ita fimiliter cft de motu circularii
vcl fphacrico : nam circulus acquinodialis moue-
tur vclocius , quim circuluc minor in fphsra , &
non circuit vclocius i imm6 prarcisc xqucvclo-
citcr : qoia praccise in codcm temporc raa-
ior circulus,& roinor coinplent fuam circula-
tioncm.

Idc6 hic cft duplcit dubitatio. Prima , pencs
quidattendatur Yclocitas ciiculaiis motus. Sc-
cunda , penes quid attcndatur velocitas circui-
tionis , fcu circuitio. Ad priraam rcfpondctur
ficut dc motu locali rcdo , qu6d huiufmodi ve-
locitas eft att«ndenda pencs lincam dcfcriptam a
pundo vclociffimc moto : vcrbigratia, coelura
aequcvclocitcrmouetur,ficut citculus acqiiino-
dlialis. Patet , quia illc pundlus eft notiffimut
in coelo : quia medius intcr duos polos. Et Ci ob-
iiciatur, tunc fcqucrctuf , qu6d fi vni i otx cir-
cumdudtz colHgarctur vnus baculus ^ ccntio ad
circumfcrcntiam,qu6d tunc illa rota aeqnc vclo-
citer rao0Ctur , ficut extreroa pars illius baculi^
Secund6, fcqucrctur qu6d pcr folara attcnuatio^
nem lotac vclocitaietur motus ciicularis. Confe-
quens eft falfum : quia adhuc manet eadcm pto-
portio potcntiae ad rcfiftcntiam. Tenet confis
H h 4 quentla:

7-

Mohilt fnijl
Veloeims m».
utri, (j)' t*T-
diut circum-
ire.

Vtlocttu m*'
tui firculs'
rii.ir circui-
titnu ftTus
quid Mttdi^'
tur.

368

Lib. V I. Phyficorum

iqueiitia : qui.iper folam attciuiationem pars cit-
cumFcrentialis maiorem lincam dercribcret. Rc
fpondetiir , negando confeqiientiam ; quia con-
ckifio intclligi debec de corpore redudlo ad
fphacricicatera. Aliqui tamen concedunt confe-
quens, quod talerriobilemouCtur vclocius, ficut

8. cxtrema pars cius. Ad fccundumjconcedo confe-
quens : quiacx attenuatione roiaf quodammod^
diminuitur refiftcntia, &ide6intcnditurvcloci>-
Ms. Et fciendum , quod velocitas non attcndi-
tur fimplicitcr pcnes huiufmodi lincani. fcd
pcnes illam liticailij & numcrum rcplicationis il-
lius line£.

Ad fccundam dubitationem refpondctur , pd-
ncndo iftam conclufionem : CircUitio,^ feu vclo-
ciras circuitionis cft attendenda pencs angulos
defcriptos circa centrum ; ita fcilicct, quod illud
duplo velocius circuit , quod in eodcm temporc
duplum anguhim circa cemrum defcribit.Proba-
tur , quia pencs huiufmodi angulos dcfcriptos
circa centrum , Aftrologi mcnfurant ad inuicem
omnes motus corporum coelcftium. Sccundo, fe-
qucretur quod Sol non moucrctut duplo vclo-
cius Martc. Confcquens cft falfum,vt patet in
fphacra : quia Sol complet fuam circulationera in
anno ♦ Mars vcro induobu*. Confequens proba-
tur.quia Sol nonpcrtranfitduplura fpatium, im-
mo ciim fphacra Martis fit multo maior j quam
fphxra Solis, multo maius fpatiura pertranfitur k
Marte.quam i Sole, nifi attendcndo velocitatcm
pencs .-ingulos dcfcriptos,& pcnes numerum an-
gulorurn dcfcriptorum. Sed obiicitur : Marsmo-
uecur velocius Solc, quia pcrtranfic fpaiiura plus
quim in duplo maius fphxraSolis : & non mo-
lietur velociijs nifi circumcundo: igicur velociiis
circuit , quod cft contra prxccdcntcm conclufio-
ncm. Refpondctur, conccdendo antecedens ; &
negando confequentiam : quianon fequitur A
mouetur velocius , quam B , & non nifi defcen-
dendo ; igitur A velociiis defccndit.quam £,po-
fitoquod^defcendac perpcndiculariter ad cen-
trum , & j4 moueatur velociiis cx tranfucrfo , &
indiredo vcrsijs centrum.Et fic patct penes quid
fit attendcnda velocitas motus circularis, & mo-
tus circuitionis.Et hacdc tertio.

9. Quantum ad quartum de augmentationc , eft
VehcitMau- prima conclufio ifla ; velocitas augmentationis
gmentationii non cft attcndcnda penes acquifitum ad iftum
ftf^qtideji fenfum ,qu6dillud non augmentatur velocius,

tn *n ». jyi,„3JQjqjj3„jjjjj jjcquiritur ineodcratempo-
rc ; nec illud tardius, cui minor quantitas acqui-
ritur ; nec illudsqualiter, cui acquiritur zqualis
quantitas , ( & proportionaliter dicitor dc dirai-
nutione. ) Probatur , quia fi parua hcrba, & ma-
gna arbor augmenteniur in cadcm hora,itavt
vtrique acquiraturquantitas pedalis, ccrtum eft,
quod ifts magnitudincs funt inacqualcs. Primp;
ad experientiam, & comraunera vfum diccrcraus
herbaro multo plus augmentatam , quam arbo-
rcm. Sccundo , quia ilhe augmencationcs funt
inxquales,quarum vna cft infenfibilis ,& im-
manifefta, & alia fenfibilis , & manifefta ; modo
augmentatio hcrbx eft fenfibilis , & arboris in-
fcnfibilis:ergo,&c.

Secunda conclufio:Vclociras augmentationis
atccnditur pencs proportionem acquificiad prar-
exiftens , fcilicec , qu6d illud cft arquc vclocicer
augmencacum, cui ineadcm hora eft acquifita
zquaiis propofitio magnitudinis aducnientis zA
przexiftcncem : & idc6 fi vnum ptruum aniraal

vc mufca,augnientetur ad dnpkim,& vnum aliud
animalmagnum in eadem horaaugmentecur ad
duplum , ifta duo aquc vclocitcr augmcncamur,
non obftante,qu6d multo maior quantitas acqui-
iitur vni.quam alteri.

Tertia conclufio : Velocitas rarefadionisnon
eft accendcnda pcnes excenfionem,fed penes pro-
poriionem,quac eft acquifici ad praecxiftcns : quia
quancum ad hoc eft idera iudicium dc augmcn-
tatione , & rarcfaftione. Dc altcratione dicetiit
fupcr 7. huius. Patct igitur in quolibet genere
motuum,pencs quid, fcilicet tanquain penes ef-
fe{knm,(\i attcndcnda velocitas motus: & haec de
quarto.

Rationc«, licct fint fatis folutas ; tamcn ad pri-
mara ncgatutcoiifequentia, quia pencs fpatium
corporalc non attenditur veloeicas t quemadmo-
dum praefupponit ratio.

Ad fecundatn, negatiir confequcntia,proptet
eandcra caufam.

Ad tertiara , dico quod illa ratio prajfupponit
velocitatera attcndi pcnes lineara defcriptam a
loto corpore moto;mod6 hoc eft falfum : fcd at-
tcndenda eft pencs fpatium lineare dcfcriptura «l
punfto vclocifilimc moto.

Ad quartam , negatur cbnfequentia ; quia li-
cct fphaera maior vclociijs moucatur, tamen non
vclociuscircuit.co qu6d fphsera^vcl circulus ma-
ior,&tninor pofliint in eodcm tempore defcribe-
rc angulos acquales circa centrum.

/Ad quintam , dico qu6d licct non fit ibi fpa-
tium Iocale,attameneftibifpacium,id eft,diftan-
cia formalis inier terminos , fecundum quam eft
fucceflio ab vno tcrmino ad reliquum.

Ad fextam de augmentatione , dico quod nec
attendifur pcncs fpatiura.ncc pcnes quantitatem
acquifitara,vcl dcperditam,fed per»cs proportio-
ncm quantitatis acquifita:, vel deperdita: ad pr«-
exiftens.

ANNOTATIOKES.

• ^Pmutnpertran/itumeft ^HafiejfcStu. Nota,
Oquod duplex eft viarem aliquam cogno-
fceudi,vradnotauitAriftocelcs in Prologohu
ius. Prima,quo ad nos per cffedtum , quod eft
noifc quia eft , id cft , hoc efte hoc , vc videntes
hominem ridcrc cognofcimus cilerifibilera ,&
fecundaordincnaiurac per cauiara,quodeft cog-
nofcerc proptcr quid , in quo propric confiftit
ratio fcicntiz. Scotus in hacquzftioncinueftigat
velocicacem motus ex cfFedu; tura quia cognftio
noftra incipira fenfu,in 7.autem,quscft.6.fctuta-
tur viam quac dft per caufam.
b Nam rnotM vniformii CMiuJlibet partis m«-
ti mouetHr a^ue velociter. Nota , quod motus eft
duplex, vniformis, & difformis, & vtraquc dif-
ferenria p«teft confiderari refpeftu fubicdii , &
rcfpedu remporis. Refpcdtu fubicdli motus eft
vniformis , cuius omncs partes aequa inter fc vc-
locitate moucntur , vtcftviderc in continuorc-
dc moto per planum : fi cnira lapis pedalis per
planitatcra moucatur,omncscius partesmoucn-
tur aEqualiter : difFormis vcr6 motus,quo ad fub-
iedum cft , quo non omnes partcs mobilis mo-
ucntur arqualitcr : qui duplcx eft , vniformiter
difformis , &difFormiter difformis. Motus vni-
formiter diffbrrois eft motus fubiedi , ita diffor-
mirer moti , vt cuiufcunquc portionis lincac fc-
cundum talem extenfionem pundum mediuro e&

pro

Velotitiu y«-
r*fa8i«nii
•vndt prvitt-
nittt

10.

ir.

Vi» rtmali'
qM*m eegm*-
fftndiifidtt-
fl*x.

Motu* alitu

vnifomit,»-
Uh* dijformk.

Quxftio V.

iproportione exceditur ab extremo intcnfiffimo
lalis portiunculz,qua excedit altecumcius exrre-
mum remiffiffimum, qui quidem intcr motus lo-
calcs folum conuenit circularitcr motis , & il-
lis omnibuSjVtapparct in mola frumcnraria, cu-
ius ccntrum indiuiHbilc immobilc ftaret » fi mo-
tus ertct pcrfe&c circalaris ; & fi circumfcrcntia
moucretur vt 8.pun£tum mediumintcripram,&
centrum mouerctur vt 4. & medium inter cir-
cumferentiam , & 4. moueretur vt 6, & medium
intcr Sf. & ccntrum moueretur vt i. Motus dif-
formitcr difformis quoad fubiedum , cft motus
rubiedli , itadifFormiter moti, vt non cuiufcum-
queportionis fccundtim talcmextenfionem,pun-
ihit^ medium xqualiter cxcedatvSc cxccdatur, vt
fi quadrupedale ita in vna hora alteretur , quod
prima pedalitas accipiat calorem vniformiter vt
vnum,fccundaTniformitervt i.velvt j.&c.nam
pundum medium talis pedalitatis,neque excedit
vnum cxtremum,nequc exceditur ab altero ; cx-
terum motus localis non poteft effc difFormiter
difFormis quoad fubic£tum : quoniam re(5bus ne-
quit vUo modo ciTc difFormis,c^m omnes partcs
continui aequaliter moucantur , circalaris ver6
omnis cft vniformiter difFormis.
II. Motus vniformis quoad tempus eft ille , quo

idcmmobilezquis portionibus temporis zquas
itidem pcrtranfit longitudines fpatij , vt in rcgu-
lariflimo motucoelorum perfpc<ftum eft ; fpatij
▼idclicet veri , vel imaginarij : quia fecundi^m
Philofophos mouetur primum mobile > fuper
quod putant non extare locum. Motus autcm
difFormis quoad tempus eft ille , quo partibus
equalibus temporis inzqualia pertranfeuntur
fpatia , Vcl inxqualibus xqualia ; & cft vti fupe-
rior , vcl vniformitcr difFormis , vel difFormitcr
difFormis. Motus vniformitct difFormis,quoad

^^ rempus , eft motus ita difFormis , vt fi diuidatur

fecundum tempus, fcilicet fecundum prius & po-
fterius , cuiufque partis pundum medium illa
proportione excedit rcmiinffimum extrcmum
ilHus partis , qui excediturabintenfiffimo. Hxc
motus fpecies propri^ accidit naturaliter motis,
& proiedis , vbi enim moles ab alto cadit per
mcdium vniforme , velocitjs mouetur in fine,
quclm in principio ; proiedorum ver6 motus re-
miffior eft in fine , quam in principio : atque ad-
c6 primus vniformitcr difrormitcr intenditur;
fccundusvero vniformitcr difFormiterremitti-
tur. Motus vero difFormiter difFormis , quoad
tempus eft motus taliter difFormis,vt fi diuidatur
fccundfim tcmpus non cuiufcumque partis me-
dium ea prop<irtione exccdit vnum extremum,
qua exceditur ab alio: vt fi itares aliqua moucrc-
tur per horam, vt per aliquam partem vniformi-
ter moueretur vt vnum,pcr aliam vt duo,vcI tria,
& cstera,vt videri potefi in motibus progreffiuis
animalium,qux quidem fpecies motus crebr6 ac-
cidit in altcrationc corporum animalium , & po-
teft forfan contingcre in mota augmenti , & de-
crementi.

13. <= yelocitM motui lecalis reSi , &c. Nota , quod
hzc conclufio poteft hoc excmplo explicari : vt
fint duo mobilia A ,!)CB , quat non xque velo-
citer moueantur , fi conferantur in velocita-
te,qualis proportio fucrit intcr lineas eodcm
tempore pcrtranfiras , talis crit proportio intcr
velociratcs ; & eadem eft ratio , fi motus eiufdem
mobilis,quo vno tcmpore mouctur, comparcrur
ad eum,quo mouetnr in alio ; vt fi ^ mobile in

369

vnahorapcrcurrat milliaria quarubr ,in qno B
pcrcurrat tria , moucbitur in fcfquitcrtio vclo-
cius ; & fi J pcrcurrat duo , moucbitut in duplo
vclocius,& fi tantum vnum,in triplo.
<* CircuitioyfeM velocitM circuitionu eft attendencLti
&c. Nota,qu6d non pcnes idcm attenditur vclo-
citas circulationis, & vclocitas motus, qui fit pcr
circulum.Nam vc-
locitas circulatio»
nis, vt hic dicit
Scotus, attcnditur
penes magnitudi-
ncm anguloru, qui
dcfcribuntur circa
ccntrum : cxcmpli
praria.fi rria mo-
Bilia circumircni
incodemtcmporc
ircscirculos,talitcr,vt quo tempore infimum
mobilc moaeretur ab A ad 5,mcdium pcrcurrat
a C ad Z? , & fuprcmum ab £ ad f , arqualitcr
circumircnt ; quia in eodcm temporc squa-
lcs angulos defcribnntxirca idem centrum : om-
nes enim fcx illi anguli dcfctipti in tribus circu-
lis funt squales , quippc , quibus idem opponi-
tur in centro : & ide6 codcm temporc fingula
peragent fuos circulos. Scd tamen non mouen-
tur ajqualircr: quoniam velociiis mouetutmc-
diummobile , quam infimum,mult6quc cclerius
fupremum 5 quoniam bafes illorum angulorum
non funt aiqualcs , quaproptcr quanto pcrma-
i«rem circulum eodemtempore vnumquodque
mouetur, tanto maiorem defcribit lincam, ita vt
ccclcftes omnes orbcs «qualiter circumeanr , ta-
men tanto quifque vclocii^s , quanto aliis fupc-
rior ; nam codem die omnes complcnt fuos cir->
culos ad motum primi mobilis, tametfi long^
insquales:& ide6 quanto orbis cft inferior,tanto
motu diurno tardius fertur.Eadem latione in ca-
dcm fphxra omnia panCts. circumeunt a:qualiter«
licet quanto (unt propinquiora polo , tauto mi-'
nori vclocitate moueantur.

EXPOSITIO TEXTVS.

NEcep atuem i tft, & ip/itm ntmc. Iftc eft
fecundus tradatus huius fcxti , in quo Phi- j *
lofophus determinatde diuifione motus ; & di-
uiditur in fex capitula. In primo capitulo prs-
roittitduo pra;ambula neceftaria zA fuum propo-
fitum- In fecundo determinat de diuifione mo-
tus. In tertio determinat de mutMo ejfe fccun-
diam fe. In quarto, determinat de mut^to ejfe in
comparationc ad motum. In quinto, determinat
dediuifioncmotusin comparatione adtcmpus,
& ad roagnitudinem. In fexto, dcterminat dc di-
uifione ftatus , & quietis. Sccundum ibi : Mo-
ttuMttem efl. Tcrtium t\>\: gluoniam autem omne
ijutd mutatur. Quartum ibi : 6^0m4m 4»rr» ffwwrr
^d mutatur in tempore, Qu^intum ibi : Ciuoniam
Mttem orrme id , ^uod mouetur. Sextum ibi : Gjuo-
niam Mttem omne , <juod mouetur, Mtt ijuiefiit. Pri^
mumcapitulum diuiditurin quaruor partcs, fe<
cundumquatuorconclufiones , quas ponif. Se- InfiMstfiom-
cundaibi : Quodigitur/it. Tertia ibi '.Necefte er- •''^ indiutf*
go , & moturi id. Quarta ibi : §luoniMnenim , (ir
^Hoddam in ^oddam. Prima condufio eft,qu6d
w«wf,feu inftans, eft omnino indiuilibilc. Proba-
tur, * quia illud cft omnino indiuilibile, quod fic
eft finis prstcriti , ita vt nihil fit ipfius przteriti;

&

Hlif.

Lib.VI. Phyficorum

Text. »tf>

Teit. if .

370

& quod itA cft initium futuri,itavt nihil fit ipfius
fiitiiri ; fed inftans cft vniun , & idcm , quod fic
cftinitium futuri ,& finis pritcriti jquod nihil
tft ipfius fututijfiuc.etiam ipfius praetcriti : igitur
inftans, CiacnHnc, cft omnino indiuifibile. Maior
probatur,quiafi cftct diuifibilc.non eflct diuifibi-
le nifi in prxteritum , & futurtim ; & per cohfc-
qncns,non fic eflet finis pratcriti , quin eflct ali-
quid ipfius pra:tcriti ; nccinitiura futuri,quin cf-
fct ahquid ipfius futuri.

Necejfe z efi autem. Probat mfnorcm ; quia
v.el eft idcm inftans , quod eft finij praeteriti , &
initiumfuturi,vcl diucrfa ; fi idem^habctur pro-
pofitum ; fi diucrfa , vel funt mediata, vel immc-
diata : non immediata , vt probatum eft priiis ; fi
mediata , tunc intcr ipfa cft tempus mcdium ; 8c.
per confequcns nnnc acccptum non fic ctat finis
prztcriti,& initium futuri , qnin cflct aliquid
ipfius futuri. Sccund6,) probatur conclufio:quia
ftifi mnc eiret indiuifibilc , fcquerctur qu6d ali-
quod cxiftcns in praetcrito cflet in futuro , & c
contra, quod cft impoflibile.Gonfequcntiapro-
batur : quia illud, quod habct eflc in nmcy habct
cfle totum fimul : Igitur fi »«w fit diuifibilc in
pr2tcritum,& in futuram,fcquitur qu6d aliquid
fimul cft in praetcrito, & futuro, quod eftimpof-
fibile. Tcrti6 , 4 quod fi mtnc fit diuifibiie , tunc
non accipitur nunc nifi mctaphoricc , pro paruo
temporc ; & fic non cft ad propofitum , & tunc
intelligit conclufioncm curo probatione:& patct
in littcra.

Gluod 4Htem y rtihtl in hji nunc mouetur. Hic
probat fecundam conclufioncm ; & cft primum
praeambulum principaliter intentum in ifto capi-
tulo. Et primo , ponit conclufionem. Secundd,
ponit vnam aliam, ibi:^^ wro.Sccundaconclu-
fio eft , quod in inftanti non poteft ficri motus.
Probatur , & fit ita, quod ' mobiie velociiis pcr-
tranfeat magnitudincm A,B\n inftanti ; igitur
tardius in codcm inftanti pcrtranfibit minorcm
magnitudinem , fcilicet A ,G : tunc cx quo tar-
dius in toto nunc , fiue inftanti , pcrtranfibit ean-
dem magnitudincminmenfuraminori, quam hi
inftanti : igitur inftans crit diuifibiic , quod cft
contra pra^cedcntcm conclufioncm.

At vero 6 necjue^Hiefcere. Ponit tcrtiam conclu-
fionem,qu6dininftanti rionpoteftficri quies.
Probatur triplicitcr : quia in ilio non potcft fieri
motus ; fed ininftanti non poteft ficri motu$:igi-
tur, &c. Maior probatur,quia iiiud dicitur quie-
fcerc,quod cft aptum natum moueri,& non mo-
uctur , quando aptum natum eft moucri co mo-
do,quo aptumnatum eft moucri , vt patuit in
quinto. Etminor patctper pracccdentcm con-
ciufioncm.

Ampliits 7 fi idem. Secunda ratio : quia fi in
inftanti pofletficri quics , fequercturquodidem
fimulmouerctur & quiefceret. Confcquens cft
impoflibile.Confcquentiaprobatur, pofito quod
aliquod mobile moucatur per aiiquam horam, &
quiefcat per aiiam immcdiatc fequentem ; tunc
fi mobiie natum eft quicfccre in inftanti imme-
diato , fcquitur quod in iiio inftanti fimui mouc-
tur, & quiefcit : quia qua ratione mouerctur,ci-
dcm ratione quiefccret.

Amplius 8 autem ejniefiere. Quia quicfccre cft
fimiliter fc habcre prius,& poftcriiis ; fed in in-
ftanti non cft prius , ncc pofterius ; igitur inin-

Motw emnit ft^"" "°" 1^°'^*^ ^^= quics.

tft in tifQTt. NeceJJi eft ergo. Poni t quartam rationem, fcili-

Tctt. t8.

Tert. »J.

iAotut nhpd'
tifl fitri in
inftaati.

Tcxr. 30.

^iis nonfo-
tefi fitri in
infta,.ti.

Text. 31.

Text. 3».

cct quod omnismotuscft in tempore. Probaturj
quia omnis motus eft in tempore , vei aiiquis in
inftanti ; fed nullus cft in inftanri', vt iam ptoba-
tum cft ; igituromnis motus eft in tempore.

Qupd autem mutatur. Probat quintam. Et fe-
cundo remouet dubium, ibi : Dico autem. Quinta
conciufio cft , quod nulium indiuifibiie' puteft
moueri. Probatur , quia fi fic ; fequeretur quod
indiuifibiicefletdiuifibiic. Confcquens eftim-
pofllbiic. Confequentia probatur , quia "bmne
quod moueturdealiquo tcrmino in aiiqucm tcr-
minum,partim cft in tcrmino k ^uo , & partim in
termino adquem ; fed pcr tc , indiuifibiie mouc-
tur :igttur indiuifibilceft partim in termino a
^uo, dc partim in teimino ad ^uem. Maior proba-
tur , quia fi cflct totalitcr in termino a tjuo, iam
nondui^ moucrctur ; imm6 nondum incipcret
moueri ; & fi eflet totaiiter in termino ad quem,
iam non mouerctur, fcd cflct motum.

Dico autem id , tjuod mutatur. Hic rcmouet du-
bium:quia fi fidt mutatio de aiboin nigrum,tunc
n mobile fit partim in tetmipo a qu9,&c partim in
tctmino ad^uem, tunc fcquitur,qu6d mobiiccf-
fct fub aibcdinc , a qua cft motus, & fub nigredl-
ne , ad quam eft motus. Refpondct , quod non
oportct mobiie cflc in quocumque terminorum
vltimorum , fciiicct in tcrmino vitimato , k quo
eft motus ; nec ctiam in termino vitimato ad
quem eft motus ; fcd fub intcrmedio intcr ifta
duo ; vt in mutationc de nigto ad ;rlbum , mo-
bilc eft fub fufco, aut pallido, aut aiio coIoreini>
termedio.

ANNOTATIONES.

■ /^ Fia iUud efi omnino inditUfihile, &c. Nota,
V^ qu6d pcr tempus hic intciiigitur prartc-
ritum , & futurum ; nunc cnim , fiuc pracfcns no»
cft tcmpus, (cd iilud quod pracccdit , cft prxteri-,
tum ; & quod fequitur , eft futurum. Qupd au-
tem przfens non fit pars tcmporis , probatur:
quia omnis pars temporis habet partcs ; fcd prat-
fcns non habet partcs , quia cuiuflibct fucccflli-
ui habcntis partcs vna pars fucccdit alteri, & vna
cft anteaiiam,& vna cft fa£taante aiiam ; in
przlenti autem non poteft afliignari , quod vna
pars fucccdat aitcri , ncc qu6d vna pars fit fa-
<5):a antc aliam : quia quicquid cft pars praefcn-
tis , cft pracfens , quod vcr6 cft fadum , vel cft
ficndum, non eft praefens. £x hoc fcquitur, qu6(l
pra:fcn$ non eft aiiud , quam ipfum indiuifibi-
Ic , vci ipfum nunc, vel inftans : vel ipfum con-
tinuansparcem praeteriti cum futuro;namquod-
cumque dicitur cire praefens , dicitur cflc nunc,
& c contra : igitur nunc , & prsfcns funt idcm.
Obferuandum cft tamcn, qu6d non folum cft in-
ftans pracfcns , fed & hora , & dics , & mcnfis,
Sc annus funt pracfcntes : fcd diff^crenter , quia
hora non eft nunc pec fc prim6 prxfcns , 'quia
non eftpraefcns fccundum fc totam , fcd fccun-
dum inftans , quo pars cius prztcrita continua-
tur cum futura : & paritcr dies, menfis , & annus.
Inftans vero cft pracfcns pcr fe prim6 : quia cft
nunc , non ratione aiterius , fed pcr fe totum, eo
modo quo indiuifibiic dicitur totum,id cft,qu6d
nihil illius cft nifi mod6 . & hoc cft , quod.in-
tcndit hic Ariftoteles, quia prxtcritum cft termi-
natum a partc antc , ctim non cxtcndat fe ad aii-
quid dc pra;terito : ergo in prztct ito cft terminus
Hnaiis,& in futuro eft lerminus initiaiisjfed nihil

aliud

'7'

Uuttum indi-
Uipbili fotefi
nouiri.

UaMtfim
frtftni nom
tfi ttmfm.

fluomtdo h*-
ra,dies, mtth-
Jis , ir innm
ftntfrtftnttt'

Qusftio VI.

171

aiiuJ cft mine nifi terminus , vltra qucm non eft
pfatreritum , &ante quod noneft futurum:er-
go in vtfequc tempore , fcilicet prasterito , & fu-
turoeft »«wc, ficutterminusin teiminato. Etcx
hoc fcquitur , quod »«w cft induiifibile , quia,
cuni nunc fit diftindum a tcmporc , & fit termi-
nus prateriti, Sc futuri ; cum infra terminum
prztcriti fit,rotum pra:tcritum, & infratcrmi-
num futuri , fit totum futurum , fcquitur quod
Ttunc nihilincludit de pratcrito, neque dc futu-
ro j & per confcquens ipfum eft indiuifibilc. Si'
enim elTct diuifibile , haberet partem priorcm, &
poftcriorcm , & per confequens habcret in fc
pra:tcritum , & fururum ; quia cuiuflibct , quod
eft tempore, pars prior cft prasrerita rcfpccba
pofterioris, & poftcrior pars eft futura.rcrpefta
prioris.
I^, • Si JiMer/a , vel /unt medtata , vel immediata.

Nota , quod ficut impoflibile cft imaginari ali-
quam partem Hnc* , quin ipfa terminctur duo-
bus pun6bis , & claudatur inter duo punda , per
modum cuiufdam interualli ; nec etiam poftunr
imaginari duopunfta , quin inter ipfa cadat me-
dium, fiue mcdia linea , quoniam indiuifibile
noncftimmediatumindiuifibili. Sicetiam pro-
portionaliter non poteft imaginari aliqua pars
cemporis, quinipfacadat interduo indiuifibilia;
cum enim quxlibet pars temporis fit continua,
oportet quod partes tcmporis pcr aliqua indiui-
fibilia copulcntur, & continuentur, quoniam
ha;c eft dclcriptio continui.Ciam igitur pars prac-
terita fit quid conthiuum , oportet quod in par-
te ptaEtcritafinr infinha indiuifibilia , ficur & in-
£nirac partes : dc nullo autcm indiuifibili cft ve-
rum dicere , quod finr duo pracfenria , quoniam
ficur illapars in qua font , praiteriit , ita & indi-
uifibilia ipfa pra:terierunt ; foliim ergo de illo in-
diuifibili eft verum dicercquod fit prsfens,quod
copulat parrcm praeteritam cum futura. Et ex
hoc fequitur , quod idem eft hunc : quod eft finis
praetcriti , & initium futuri ; quia li cflet altc-
rum, & altcrum : vel illa cflent immediata, quod
prius improbatum eft, vel diftantia a fe inuicem,
& tunc inter ea eflct tcmpus mcdium , quod cft
impoflibilc; quia tunc praeteritum , & futurum,
qux funt continua , non haberent fe confcquen-
ter ; tum quia tempus omne cum fit diuifibile,ip-
fum nunc eflet diuifibilc : c\im cnim quicquid in-
tercipitur intcr prxteritum,& futurum, fit nunc:
qura nunc nihil aliud cft,quam praefcns, quod nec
pr«tcritum, nec futurum eft; Confequens eft, vt
ipfum mnrfit diuifibile.
%0, ' Clufld mohile velociits pertran/eat , 8cc. Pro in-
tcliigentia huius probarionis, fignerur magniru-
do , quam mobilc velocius perrranfir in nunc ; &C
iit magnitudo A, B ; nunc vero in quo magnitu'-
do pcrtranfitur fit D , fuppbnatur , quod in quo-
cumquc tcmpore cft motus , ejre proinde po-
tcft , & velocior , & tardior , qux funt acciden-
tia motus.Hoc fuppofito , fic formetur.ratio : In
quocumque tcmpore cft motus ,.in'co poteft ef-
ic vclocior , & tardior ; fed in ipfo nunc motus
nequit cflc vclocior, & tardior : crgo neque fim-
pliciter motus. Minor probatiir , fi in ipfo nunc
quod vocaturP , cflc potcft motus velocior ,&
tardior ; fit ergo mobile tardius , quod in ipfo D
tranfir A,B : fequirut quod mobilc vclociijs pcr-
franfibir A ,B ,in minori mcnfura , quam fir D,
fiue nunc ; & per confcqucns aliquid eft miniis
ipfo nunc : arquc ita ipfura eft diuifibilc ; fcd pro^

barum cftefleindiuifibile ; crgt) moueri inilld
quicquam eft impoflibilc.

(i_V ^ S T I O VI.

Vtmm in InHanti foffit fieri motfUi.

Aridot. hietext.i9. Auert.Mw.30. ^lbeit.traB x.c.t Scoh
ifi t.difl.i.^.^ §.Ad atiud, Richard./» i.dift.^x.^ 3. Du-
landus/n ^.dift.^i.q.-vlt. lonn dc CoIoDia j.itf^. Tart.
6.Phyf,inhHnc text.V^iiii tom.i.contrtu.T.itrt .^.V Aif\.\ .p.
di^ l^y.c.i.SaiTezttm.i.Met.di^ iO./e£f.^.Coum-,bt Sc
R-uuius in exfefitione c.j iib.^.Phy^c.\i\iit.di^. 1 i.Phjfii..
feS. 10.5.70. Fucnte 6.Phyf.j.i.d:ffic, j. Roccus « Par»-
phrgfi.futnm» x.f.i.(^ i-O" J-J-

R G V I Tv» quodfic: pofiro quod fit Jj
aliquod opacum fphxricum miuus iu-
minofojcui obiicitur ; & mouearur vnu
mobilc ad morum vmbrs illius opaci, ira vrpo-
narur in exrremo vmbra: ; runc pono quod opa-
cum conrinuc augmenrcrur vfque dum lit acqua-
le luminofo ; tuncper fecundam conclufioncra
fccundi Pcrfpe(5liua: patct, quod vmbracorporis
opaci ellet in infinitum protenfa , & tamen lcm- .
perantc terminabatur:igitur illud mobile nune
diftat a corporeopaco pcr Ipatium infinitum , &
immcdiate antc diftabat folum per fpatium fini-
tum : igitur illud mobile mutatum eft ffjbitd , Sc
habetur propofitum.

Sccund6,quiaaIteratio fit fiibito ; omnis altc-
teratio eft motiis.igitur motus fit in inftanti. Mi-
nor patct in 5 . huius, text.8 1 . Et maior probatur
triplicitcr. Prim6,pcr Ariftotelcm in lib.de Sen-
fu, & Senfato, vbi dicit, quod contingit aliquod
totum fimul altcrari,& dimidium prius.Secundo,
quia illuminatio fit jn inftanti, vtpatet in fecun-
do de Anima, tcxt.yi. Terti6, pcr Ariftotelem 8.
Ethicor. vbi 'dicit quod dele(%atio fit in inftantii
Tcrti6 , ad principale : quia augmcntatio fic
fubft6:quia fine refiftentia mobilis ad motorcm,
vndc neceftrefiftcntia cxtrinfeca,ncc intrinfeca;
quia mouens in augmentationc cxtenditur per
totum corpus, fcilicct anima vegetatiua cum ca-
lorc naturali,& tamcn eft motus:ergo,&c.

Qiiart6,quia gencratio fit in inftanti,eo quod
cft terminus nutritionis diuifibilis , vt dicit
Comm.5.huius,&tamcn generatioeft mo<us,vt
patetinPratdicaraentis. Sfmilitcrpatet 3. huius,
text. 6. vbi Ariftotelcs definiens motura inducic
dc gcnerationc,quod non eflct,nifi gcneratio ef-
fet motus.

Qu.int6,feqneretur quod nunquara cflct verura
diccre, motus cft;quod cft falfum,vtpatuit 3.hu-
ius,q\izft.6.quialnunquam eflet verum diccre,nifi
motus fierer in inftanti,quia de temporenon ha-
bemus nifi inftans.

Scxto , fcqucrcturqu6d nonpoflctnus videre
motum localem, Confequens tfft contra expe-
rientiam. Confequcnria probarur : quia vifio fit
in inftanri ; idco nifi rttqtns ficrct in inftanti,iam
non poflct eflc vlfio motus.

C^pofitum arguitur per Ariftotclem in ifto 1.
fexto,text.29.In quxfHonc prim6 videbitur,quid Diuifie jua'
eftpoflibilevirtutc agentis naturalis. Secund6, fii»"»*-
videbitur quid eft pombile virtute agcntis fuper-
naturalis.

Quantum ad primUm;primaconcIufioeft ifta:
Nulla alteratio ad qualitates primas , aut illas, jtUtrMtlo nS
qua: primas confequuntur , poteft ficri in in- f»trftfi*n in
fianti. Probarur , quia quxlibec talis fit cum '"/**""•

icft

37 i Lib. V I. Phyficorum

rcfiftent!a,quat cfl: caufa fufficiens fucceffionis.

lSttmin»tiof!t Secunda conchifio. Quaelibct illuminatio rit

jutiefiut. fuccefliiic. Probatur, quaclibet ijluniinatio fit

tonfcquenter ad motuni fuccefliuum,quiaVel fit

pcr generationcm lumifiofi, aut eius approxima-

tionem,vcl rcmotioncm obftaculi.aut aliterqua-

litercumqiic cft poflibilc pcragens naturale,&

quQcumqiie Wodo dicatur , fempcr fit fuccefliue.

Vnde dcmotualterationis, vt deilluminatione,

^aliis huiumofdi alrcrationibus funt alia; fpe-

ciales difHcuir.ites. Idco nunc ad prsfens folutn .

cft dicendum de motu Iocalii& cft

3 . Tcrtia conchifio.Impoflibilc eft mcrtum Ibca-

Motitt localu lem fieri fubito.Probatur fic,quia fi fic,fcqucretur

no poteftfieri qu^cl ahquid moucrctur vclocius in n>enfutami-

nori.quam in diuifibili.Confequcns implicat. Et

confcquentia probatur,quia fi -^mobilepcrtraf-

eataliquod fpatiura in inftanti \ tunccapio aliud

mobilc duplo vclocius, & quaero an illud per-

tranfibit idem fpatium in eadcm mcnfura , vel in

minorijvcl in maiorijfi in eadem, tunc eflct atqui

velox,qu6d eft contra pofitum ■, fi in maiori,tunc

cflet tard]us,quod ctiam cft contra pofitam } fi in

niinori,habetur propofitum.

Secund6,fi ficjfequereiur quod idem fimul mo*
ueretur, & auiefccrct. Confcqucns cft impoflibi*
lc. Et confcquentia probatur , & moucatut ali-
quod mobilc pet horam, & quiefcai pcr fequen-
tem.' Tunc probo , quod in inftanti medio illud
fimul mouetur, & quiefcit. Prob.ntur fic: quiail-
lud , quod mouctur in aliquo tempore , mouetuc
in quolibet illius tcmporfs,in quo natum eft mo-
ueri ; fed pcr te , mobile natum eft moueri in in-
(lanti , & illud inftans eft pars temporis , in quo
mobilc mouetur, quia idcm inftans eftfinis prae-
teriti,&initium futuri;igituriniIIo inftantimo-
bile mouetur,& eadem ratione probabitur,qu^d
in illo inftanti illud mobile quiefc):t.

Notandum tamen,quc)d iftx rationes funt fatis

prpbabiles,Ioquendo przcise virtute agentis na-

turalisiattamen non funt demonftratiuaeiquiaad

primam dicerctur,qu6d illud, quod mouctur fu-

bito," nec eft velox, nec tardum. Secund6,dicere-

tur,qu6d motu fubito non poteftcfle aliquid ve-

locius. Terti6,dicerctur quod eflet aliquid vclo-

cius,tarnen non dcfinireturfic:Vclociuseft,quod

inminori menfura pcrtranfit a:qualc;!ed dcfi-

nifctur ifto modo : Velociuseft ,quodina:qua-

li mcnfura pertranfit maius : & idc6 illud , quod

fubit6 pertranfiret lincam , moueretur velociiis,

quam illud quod fubit6 pcrtranfiflct pcdcm

pracisc.

4. Ad fecundam rationem diceretur , negando

confequentiam ; quiadiecretur quod in fllo me-

dioinftanti mobile non moueretur,imm6 eftpri-

mum inftans non efle motus:& haccdeprimo.

iiotut potfji Quantum ad fecundum, ponitur ifta conclu-

fcrfotemiam fj^j.p^^ potcntiam » fupcrnaturalem pofllbileeft,

iem fitri in <1"0'> 'uDito hat motus localis. Probatur,quia ta-

inHmti. i>s potentia fupernaturalis , cft infinita ; igitur in

infinitum modicamenfura poteft excrccrefuam

opcrationcm.

Contraconclufionem arguitur : quiafi ita ef-
fct^tunc fcqucrctur qu6d in tempore finito pof-
fet perrranfiri fpatium infinitum motu vniformi.
Confcquens cll falfum , vt probabitur qucft. 8.
Confcquentia probatnr , quia fiin quolibet in-
ftanti alicuius tcmporis mobilcpertranfeat peda-
le,tanc pcrtranfitum in fine eflet infinitum,& ta-
roe motu vnifocnii,quia in quolibct inftaati tetn-

poris pertranfitut tantum,qiianti] in alio inftanti»
Sccund6,fcqucrctuc quod nihil poflct moucri
fubit6, nifi indiuifibile. Confequcns *ft falfum,
quia illa potcntia quam tu ponis polfc moucrc
indiuifibile , poteft etiam mouere diuifibile.
Confequentia probatur:quia fi mobilc fit diuifi-
bilc.tunc in ipfo eft prius, & poftcrius fecundiim
partes magnitudinis-,igicur cft ctiam pri«s& po-
fterius fccundtim partes motusTenet confequen-
tia:quia mdtus & magnitudo diuiduntur : modo
vbicftprius,&pofterius,ibi eft fuccefllo:igitur in
inftanti eft fucccflio,quod cft impoflibile.

Tcrti6,fequeretur quod illius moti fubit6 quae- y.
liber pars eflet infra aliam partem , & qualibet
pars penetraret aliam. Confequcns cft falfumj
quia tunc non habcrct partcm extra patttm&
per confcquens eflet indiuifibile.

Quarto , quia tu ncgas dcfinitioncm vclocio-
tis , icilicet quod velocius cft , quod in minori
menfura pertranfit aequale, quae tamen priiis erat
vniucrfahter concefla.

Quinto , fi aliquod mobile poteft moueri fu-
bito , ponatut qu6d coeluro crtcumUoluatur ab
Orientc in Occidcntem , & iterum in Orientem
fubit6 ; timc quxro,cuiu$ coloris fit calumjfi di-
catur quod illius coloris, cuius nunc eft. Contra,
quiafolum eftpertotum ad mcdium circuli ab
Orientc inOccidcntem;& iterar6 ad Oricntcm.
Si dicatur , qu6d fit coloris Solis. Contra , quia
quaelibet pars coeli clfet vbi eft alia : i|itur cum
aliae partes coeli non coJoratx vt Sol , fint plurcs
& maiores , fcquitur quod cdblum potiii^ apparc*
bit coloratum colore aliarum pattium, quam co-
loce Solis.

Sext6 , quia fi coelum poflet circuinuolui vnl
completareuolutione,eadfem ratione poiret bi»
circumuolui in eodetn inftanti ; mod6 inimagi-
nabile eft qu6d bis fiat circulatio coeli, quin vna
fiat ante aliam ; igitur in inftanti cflct ante , &
p6ft,quodeft impbflibilc.

Septimo, quia fi coclum circumuoluerctur fu-
bit6,proboqu6dnonci):cumuolucretur,quianon
haberet fe alitcr,quam prius.

Ad iftas rationes rcfpondetur. Ad primam di-
co, quod inmotu fubit6 non eft inconnenicns,
quod fubit6 & vniformiter pertranfeatur fpa-
tium infinitum in tempore finito ; mod6 hoc nC-
gabitur de fpatio,cuius qujelibct pars pertranfi-
tui fuccefliue , in hac ver6 quacftione pono qu6d
partes fpatij pcrtranfeantur fubito , & fic non eft
inconueniens.

Ad fccundam, ncgatur confequentia. Ad pro- ^,
bationem dico,qu6dmotus,&magnitudo confi-
militerdiuiduntui,loquendo demotu fuccefliiio:
quia non nifi motus fucccfliuus potcft fieri vir-
tuteagcntis naturalis.

Ad tertiam,concedo,fcd ex hoc non fequituf,

qu6d vna pais fit extra aliam ; & ex boc conce-

diiur,qu6d idem fit in diuerfis locis.

Ad quartam , conccdo quod vclox, & tardum

non dicuntur nifi dc motu fucccfliuo : quia den-

niuntur tempore ; & fic dc motu fuccefliuo illx

definitiones funtbonx.

Ad quintam,dico qu6d coelum colorarctut

colorcmedio.

Ad fextam , concedo,qu6d bis potcft ficri re-

uolutio cocli , ter,vcl quater, fine hoc, quod vna

prxcedat aliam.

Ad feptimam , dico qu6d aliter fe habct, fed

fcoc nen potcft pcrcipi fccuadum diffetenriam

tnen

Qu^ftio VII.

375

RtenrurCjin qua fit reuolutio, (ed recundum dif-
fcrentiam /iruspartium cacli ad pattcs magnitu-
dinis, circa quam voluitur.

Ad rationes principales. Ad primam > dico,
quod non efl: pofllbile virtute alicuius agcntis
naturalis quod aliquod mobile moueatur iecun-
dum motum continuum talis vmbtz.

Ad fecundam dc alteratione. dico , quod non
fit fubito , & etiam in propoflto intendimus de
niotu locali.

Ad tertiam de augmentatione, dico , quod ibi
eft reiiflentia.tam in motu alimenti, quam etiam
in corruptione.

Ad quartam de generatione , didlum fuit in
quinto.

Ad quincam , negatur confequentia ; vt patct
fuper tertium, hoc k> verbum tfi connocat tcra-
pus, & non inftans.

Ad fextam, concedo,qu6d mocus vidccur,&: (i
aliqua viflo Hat in inftanti,ilU efrec altetius viii-
bilis,quim mocus.

ANNO TATIO N E S.

* D^'" f »''«»<*»• /ii/>mf««r«/«w fojftbile tjiy (^c.

L. Noca, quod ( fudincndo tempus cfTc dura-
tioncm , vel continuacionem rucceflluam mocus
ipfi mocui inharcncera, pcr quam formalicet di-
cicur concinuus, & fucce(Euus,& qu6d calis du-
ratio , vel concinuicas ruccefliua mocus rcalicer
diftinguacut ab encicace mocus.acqucadeo.quod
iine implicacionc concradidionis fic a motu fe-
parabilis ) fecile fuftincri poflct mocum poftc
fieciin inftanti. Nam ficut fubftantia confiftit in
indiuifibili , ctiam ^ quantitate fcparaia realiter
fibi inhzrcntc , k qua formalitcc dicitut qnanta,
& diuifibilis, ita fi terapus feparctut imocu,mo-
tus eftcc indiuifibilis ; & hoc diuifione oppofica
diuifioni , qua; cft in parces fumpcas fccudum di-
uifionem tcmporis : & racio cft,quia fucceilio eft
rclacio parcis prioris ad partcm pofteriorem fun-
daca in cemporc mcnfurante vnam partem mo-
tus,& cerminaca ad patcem cemporis menfuran-
tis aliara parccra mocus : acque ade6 ficuc pofica
quantitatcin duabusfubftantiis iUcim confurgit
relatio cqualitatis,vel magnitudinis, &paruita-
tis,& ea ablati, ftatim eciam aufercurcalis rela-
tio i ica eciam pofica vna pacce mocus in vna par-
te temporis, & alii in alia patie teroporis,ftacim
ponicur rclatio parcis prioris ad parccra pofte-
riorem , ita vc ea ablaca inccr parccs mocus , non
ficprioricas, auc pofterioritas.

£x quibus fcquitur primo, quod non implicat
contradidioncm mocum fieci in inftanci , cum
omncs parces ciuspoflHnceftein inftanci. Sequi-
tur fecund6,qu6d non implicat concradi^ionem
mocus cfle fine ccmpore , nccomncs parccs mo-
tus fimul cftc in codcm inftati. Qu6d aucem mo-
rus pofTec fieri in inftanti, & fine tcmporc, patct
ptiin6,quia motus,& tempus rcalitcr diftinguun-
tur , ncc motus depcndet i terapore in genere
eaufa> intrinfecz ; imra6,fecundum multos.non
eft nifi vnura terapus,& illud eft paflSo primi mo-
tus; cum ergo non fit impofIibile,ce(ranie primo
motu,aliummotumficri,ficut fupcrius patuit,fe-
quitur , qu6d fccundum eos oportet dicere mo-
lum pofte fieri fine tempore,quamuis non fit ve-
rum,quod dicunt tantum effc vnum tempus om-
nium temporalium. PofTet etiam probari : quia
fuccef£o in raotu non prouenic nifi ex tefiftcn-
Scati oftr. Tom. II.

tia: cum ergo virtuti diuinac , quae cft infinira,

non poflit aliquid refiftere , fcquitur , quod po-

tcrit mouerc pcr inftans, &fine fuccelfione , fl

vclit; prima taracn tefpoufione vidctur confor-

mior.

^ Hac verhHtn eft comotat tempui. Nota , quod Hte frtfcfi.

ifta propofitio , motM eji , habct dupliccm intel- th,motMi tfl,

ledlum: vnum quod nunc fit mcnfura a£lus dc- ?"*'"»''» »"'•-

fignati , & iilo modo eft falfa : quia motus in- * ' *"^'

ftanci non menfuratur. Alium inteilcdlum po-

ccft habcrc, quod nunc dicac mcnfuram compo-

ficionis przdicati cum fubiedo , vel huius veri-

cacis przdicaci ad fubie£l:um,& ifto modo eft ve-

ra : nam in omni propoficionc vcra dc przfenci,

przdicacum vnicur fubicdo pro inftanci indiui-

fibili : itavc dus vericas menfuictur inftanti in-

diuifibili : non tamen oportct , quod adbus dcfi-

gnatuspcrprzdicatum menfurctur indiuifibili:

fed ifta ftant fimul , qu6d a<5lus defignatus nien-

furetur tempore, & tamen qu6d in inftauci vnia-

tut prxdicacum fubiedlo.

Q_V ^STIO VII.

Vtrum indiutjibile moueri poptf

Ariftot. h'u t*»i. 31. Aaerrocs , (^ reiiqai inccrpretes ibiJ.
Alhet. traS. i, tup.y Scotas in i. diJl.x.jintJl.^.Ljchctxis,
& Taicatecus fi(i. Mayron. ibid.qutfi. it. Giegotius
gutfi.t.art.t. Rada tom.x.contreu.-j .art.i. Tolct.tf. Phy-
fic. qutjl.^. Vallef. controu. ^% .»d tyrorus. Fuencc €. Phy-
fie.qu*ft.x.digie.t. Ruuias, & Cotiiuihtic.iHd.iH txpofit.
e^f-i- Roccas ibid. ^ "•/■4.

R G V I T V R qu6d fic : quia fi aliquod
corpus frigidum condcnfctuc vfque ad
duplum , eius frigidicas eftec in duplp
inccnfior,qu<lro prius : igitur adhuc cft potencioc
ad condenfandum , quam prius erat; fed prius
potui^ condenfare ad duplum : igitur adhuc pu-
teft condenfare ad duplum ; & tunc elfet in du-
plo intcnfior frigiditas,quam prius ; igitur adhuc
poterit condenfare , & fic in infinitum vfque ad
indiuifibile. Tunc arguitur fic; iftud quando
erat diuifibilc potcrac moueci deorfum : igicur &
nunc quando eft indiuifibile: quiagrauicas fua
eft in infinicum incenfior qu<kra prius ; & in infi«
nicum minus de medio fibi refiftic.

Secund6, quia macccia pcima cft indiuifibilis,
quianon eftquid,nec quale, necquancum,vc
pacet 7. Met»flo. text. 8. & tamen poccft mo-
ucri.

Terci6,quia inccllec^us nofter eft indiuifibilis,
& camcn mouecur:quia mocisnobis mouentuc
omnia, qux func in nobis.

Quarco , aliqua magnicudo mouecur; fedin
orani raagnicudine cft aliquod indiuifibilc : igi-
tucaliquod indiuifibilc mouecur.

Quinco , quia aliquod indiuifibile poccft
quiefcerc; quiaeft ,&non mouetur : igiturpo-
teft moueri : quia funt priuaciuc oppofica , qu«
poftunc fieri circa idem.

Sexco ,quia indiuifibile, vt intellcdlus , paci-
cur : verbi gcacia , ab obie(5lo : igicur roouccur:
quia paci eft moucri.

Sepcim6, aliquod indiuifibile genecacur : igi-
cur mucacur. Confequencia cenec , & pacec ance-
cedcns de adibus incelligcndi , & fpeciebus in-
telligibilibus.

Odlau^ , quia indiuifibilc moueri non impU-
li £at

374

Lib.VI. Phyficorum

"Diuljit qit4-
ftitmt.

InJiuiJthife
dicitur mul-
tiplicitir.

jHifnid di'
eitur moueri
frifliciter.

Indiuifibile
non potefi
tnnueri lee»-
littr ftrft.

Iniiuifthile
tututtur per
tieeidens.

4-

Jngetus , ir
snimtt pof-
funt ferft
moueri.

cat contradiAioncm,& ipfo poHto in efTc nullum
fequitur impoflibilei igitur poteft moueri. Op-
poUtum probatur ex Ariftotcle inifto6, text. 3z.
vbi ex intentione probat quod nuUum indiuiH-
bile moueiur. In quxftione primo videbiturH
indiuifibile poteft moucri localiter j &rccund6,
li poteft alterari.

Quantum ad primum , notandum , quod ali-
quid dicitur indiuifibile multipliciter. Primo
modo per carentiam diuifionis in partes diucr-
farum rationum ; & (\c materia prima dicitur in-
diuinbilis ; & etiam forma. Secundo modo pec
priuationem diuinonis.fcilicct fcparationis par-
tis a parte, licct adtu habeat partes , & Ht exten-
fum ; & ifto modo ccelum dicitur indiuifibile.
Terrio modo per priuationem exten(ionis,& hoc
diiplicirer: vno modo Hcut pun<Aus habcnspo-
^tionem in continuo : alio modo (icut intelle-
£lus, vcl intelligntia.

Secund6,notandum,qu6d aliquid dicitar mo-
ueri tripliciter : vno modo per fe^quia indiuifum
^ fe , & diuifurn \ quocunque alio mouetur , vt
homo. Alio modo dicitur moucri fecundum par-
tes , vcillud, quod denominatur moueriexeo,
quod aliqua pars eius mouetur : & tertio modo
dicitur moueri aliquid pei accidens , vt qualitas
ad motum fubiedi.

Iftis ptzmifli; ,ponit Ariftoteles duas con-
clufiones. Prima eftj indiuiflbile non poteftmo-
qeri localiter per fe. Probatur , quia omne quod
per fe mouctur localitcr , partim cft in termino
aqnOfSi partim in teimino adquem; fednullum
indiuiHbilc eft partim in termino a quo , & par-
tim in termino ad tjuem : igitur , &c. Maior pro-
batur , quia vel eft totalitet in termino aquo , &
hoc non ; quia iam non mouetur,fed mouebitur;
vel totaliter in tttmino ad quemiSc hoc non;
quia iam motum cft, & non mouetur; vel in
vtroque; & hoc cft impoflibilc; quiaiam cflet
in diucr(is locis; vel nullo modo eft inaliquo
tenninorum , & hoc non ; quia mouetur de vno
ad reliquum ; igitur relinquitur,qu6d eft parcim
in terminoif«o,&partim in tcrmino adquem;
Sc minor patecquia tunc ifrfiuifibilc haberct
partem.

Secund6, fequerctur, quod^indiuifibilceflct
diuifibile ;confequcnseft falfum. Confcquentia
probatur , quia indiuifibilc mouctur ; fit igitur
qu6d per aliquod tempus moueatur fuper indi-
uifibile; igitur ciim quocunque motu dato pof-
fit dari tardior , & illo non pcrtranfibitur , nifi
vnum indiuifibilc , quia non minus indiuifibili,
quia iam eflct stquc vclox.vel veIocioriCrgo,&c.

Tertio , fequeretur , qu6d •> continuum efTet
compolitum cx indiuifibilibus ; confequcns eft
falfnm, vt patuit in ifto 6. text. i . & inde. Confe-
quentia probatur, quia indiuifibilc motum priiis
pertranfit.indiuifibilc, & confequentcr aliud,
quod noneftctnifi pcrtranfitumcomponccetur
exindiuifibilibus.

Secunda conclufio: Indiuifibile mouctur pec
accidens. Probatur, quia motis nobis mouentur
omnia , quz funt in nobis; fed in nobis funt in-
diuifibilia;crgo,&c.

Tcrtia conclufio cft fpecialiter de intellc(5lu
humano , & Intelligcntiis , quod huiufmodi in-
diuifibilia poffunt pcr fe ttioueri ; vndeimagi-
nandum eft, quod huiufmodi indiuifibilia occu-
pcnt aliquem totum locum , ita quod in ifto lo-
co,& in qualibet partc ctt totum illud, & qua:Ii-

bct pars cius ; quemadmodum tora humana in-
telligentia eft tota in corpore humano,& tota in
qualibet parte eias ; & tunc huiufmodi indiuifi-
bile mouetiir cum toto illo corpore,quod occu-
pat non per inhzrentiam , fed pcr appropriatio-
ncm, & huinfmodiindiuifibiliu quani6 aliquod
eft perfcftius , tant6 maiorem locum occupat:&
ide6 Deusjcijm fit fummc perfcdlus , eft vbique.
Idc6 non obftantibus iftis conclufionibus cft no-
randura, quod illa; tres rationes addudx non
fuut demonftratiua: : & a:quc probant, qu6d in-
diuifibile non mouetur pcr accidens ; ficut quod
non mouctur pcr fe. Ide6 ad primam;quando di-
citur omne,*^ quod mouetur,eftpartim,&c.dico,
qu6d hocnon conceditur,nifiad iftum fenfum,
qu6d omne , quod mouetur, pertranfiuit partera
de termino a quo , & pertranfibit partem dc ter-
mino ad^uem: vel ifto modo,omne quoil moue-
tur cft in aliquo fitu , qui refpcdtiuc dicirur ter-
minus a ^uo , Sc rcfpeftiue dicitur terminus4</
quem; fed non oportet,qu6d illiu$,quod moue-
tur , vna pars fit in tcrmino a quo , & alia in tcr-
mino adquem.

Ad fccundam , negatut confcqucntia. Ad ^
probationem dico, qu6d ihipofllbile cft , qu6d
aliquod indiuifibile motum pcrtranfeat in teni-
porc prxcise indiuifibile, imm6 in quolibet tem-
pore pertranfit diuifibile; &quodlibet indiuifi-
bile pertranfir fubit6.

Ad tcrtiam, ncgatur confequentia : quia fem-
per e pundusmotus pertranfibit lineam , vtdi-
dium fuit priiis. Ex quo patct, quod ifta: rationes
non obftant.quin aliquod indiuifibile poflit nio-
ueri localiter ; & hoc de primo.

Quantiam ad fecundum , notandum , quod fi J'
qualitas alicuius corporis poncreturin puniSko
indiuifibili.ipfa effct infinita intcnfiue.Quod pa-
tet ,quia fi qiia|itas vniformis alicuius corporis
pcr imaginationem mpueatur in fua medietate,
ipfa efrct in duplo intenfior, qnslm antc,& in fua
quarta ipfa cfTct in quadniplo intenfior; & fic in
infinitura : igitur fi ponatgr in pun^lo ipfa cfTec
infinita.Secund6,pr2mitto,qu6d de fafto eft ali-
quod indiuifibile qualificatum ,quia, vtpatuic
prius,in quolibet continuo eft indiuifibile,mod6
quodlibet continuum cft qualificatum : igituc
ctiara quilibet pun(5lus materiz continui eft qua-
lificatus ; & hoc patuit prius.quiaconccdcbatur,
qu6d efTct darepundlum inaterix, pundium for-
roa;,& pundum qualitatjs.

Ex iftis fcquitur ifta conclufio, qu6d impofli-
bile eft aliquam qualiratem exiftentem in pundio
extcndi pcr corpus diuifibile. Probatuc , quia
quaelibet qualitas alicuius pundi eft finita inten-
fiue , quia non eft intenfioc qualitate, aut parte
qualitatis illius rotius,cuius ipfe eftpunftus; fed
fi efTct pofica extenfiuc, per fubiedlum diuifibilc,
probaretur per primum notabile , quod fi ponc-
retur in pundo, eftct infinita ; ergo, &c.

Secundaconclufio ; indiuifibilia ,cuiufmodi «•

funt intelledtus, polfunt alteran altcraticne,qu2 Mi-ifiyHi»
cft reccpcio qualitatis. Item , fecundum fidem ^"'""fr-f
alio modo , quia intcUedus eft pallibilis a qua-
litatibus primis.

Tertiaconclufio: Indiuifibilia habentia ^ po-
fitionem in continuo , pofTunt alt^rari ad altera-
tioncm fuorum fubiedorum , fiue ad alteratio-
nem ilforum, in quibus habcnt poficionem.

Quarta conclufio : Nullum tale indiuifibije
potcft altcrari per fefeparatim cxiftcns atoto,

Pacct,

Qu^flio V 1 1.

17$

Patec , quia impofllbile eft aliquod tale fcpara-
tum exiftcre. Ex quibus patet , quod non repu-
gnat.quinindiuinbile pofllc moueri localiter,&
ctiam alteraii : tamen naturalicer hoc non eft
pofllbile de pundio indiuifibili exiftente fcor-
fum , & feparatim ab aliis.

Ad rationes. Adprimam dico,qu6d nullum
ens naturale poteft in tancum condenfari per
aliqium virtutcm naturalem.Vnde licct per con-
denfationem ftigiditas fiat intenfior , attamen
formz cum qua ftat, repugnat amplius conden-
(ari. Ad fecundam, foluta eft in textu. Tertia de
intelligentia, concefla eft. Similiter quarta,qu6d
indiuifibilc mouetur pcraccidens. Ad quintam,
negatur Antecedens ; nec fequitur j eft , &: non
mouetur : igitur quiefcit. Ad fextam , concertum
cft, quod intelledus eft alterabilis , & etiam in-
diuifibilc cft alterabile adalterationem continui
in quo eft. Ad feptimam confimitiier. Ad o6ti-
uam , non implicat contradidionem: igicur eft
poflibile : negatur confequentia; quia fic proba-
tecur, quod Deum non eiTe eftet poflibile.

ANNOTATIONES.

_ * C ^^*"**^ ffi^tffyfftty » jt*od indiHifibile ejfct di'

CMifafidc- ^uifibile. Nota, ex acoto in i..d. i. efuttfi.^. in
tejptnit in rcfponfionc ad tertium principale,qu6d in motu
motM lceali locali duplcx eft fuccefllonis caufa : vna fumitur
eft dufleie. ^^ diuifibilitatc mobilis ; altera vero ex diuifibi-
litate fpatij,& quxlibct iftarum caufarum , per fe
& folicarie fumpta fuflicit ad caufandam fuc-
ccflionem motus, ica vc fi mobile eirct diuifibile,
& moueretur fuper fpatium indiuifibile,nimi-
rum fupcr pun6tum,pc]us pertranfiret illud pun-
£tam fecundum vnam fui partcm , quam fecun-
dum aliam ; atque ita fuccefliuc. Si ver6 mobile
elfct indiuifibile , diuifibilicasfpatij fufficeret ad
caufandum motus fucceflionem,quia mobile inj-
diuifibilefcmpcrpiius pertranfiretvnam parcem
rpatij,quam aiiam ; atque ade6 fucceflio in motu
locali fufficieter caufatur, vel ^ diuifibilitate fpa-
tij.vel a diuifibilitatemobilis.Iftarum tamen ra-
tionu eflentialior eft raagnitudinis diuifibilitas,
hoc eft.fucceflio in motu.qus fumitur ex diuifi-
bilicace roagnicudinis , eft mocui eflencialior.
Quod pacctex Ariftotele j. Mttaph.c. dc Quan-
to,text. 1 8. in fine illius capituli,vbi docet, qu6d
motus eft diuifibilis non propter mobile, fed
propcer magnicudinem ; & ifta funt veiba eius.
g^ Dtce autem nen tjuoi TnoHetur,fed ijMod mttum efi,

&c. Vbi vult Ariftoteles ,qu6d motus fit quan-
tus,& diuifibilis non abco, quod mouctur,quod
cft mobile, fed ab co , quod motum eft ; intelli-
gendo per illud quod motum eft,illud fecundum
quod fit mocus,& mobile mouecur : illud aucem
fecundura quodmocuseft,eft ipfa magnicudo,&
fpatium. Verum eft tamcn ,qu6d AriftoteIes»«
hoc t.ponii vcramque concinuationem ncccflari6
ad mocum requiri, acque ade6 negat indiuifibile
polfe moueri localicer , quia ex parce eius non
poceft accipi concinuicas mecus; & hoc probant
rationes fux, quarum fccunda , qux hic punitur
ab Scoco,& qushabccur »» W6. rm.88. in hoc
confiftit,qu6d in omni tempore eftaccipcremi-
nus tempus,in quo poteft minus mobile moueri:
igitur omni roobili poteft accipi minus mobile
in infinitum, & ita nuUum indiuifibile eft mobi-
le. Confeqnencia patet , quia indiuifibHi non eft
accipere minus.

Scoti oper. Tom. 1 1.

^ Cintinuum ejfet compofitum ex indiwfibilibM,
&c, Nota, qu6d hxc ratio ftat in hoc.quia onine
quod mouctui , prius pertranfit fpatimn fibi
zquale, vcl minus fe, quam maius fe; indinifibi-
le autem non prius pcrtranfit minus fe , cum ni-
hilfitcominus: igicur pertranfii prius zquale,
quilm maiusfe; fcd quod eft xquale indiuifibili,
eft indiuifibile : ergo fi indiuifibile mouetur per
fe continuc.pertranfit femper Kquaie,& per con-
fequens indiuifibile; atque adeo in magniiudic
ne , fuper quam moueretur , effei continue indi-
uifibile poft indiuifibile , efretque in magnitudi-
ne ir.diuifibile iramediatum indiuifibili, & fic
magniiudo efTec compofita ex indiuifibilibus;
quod cft impoffibile.

<^ ^d primam , quande dicitur omne quod moue- 9-

tur,&c. Nota, quod licci Angelus fii indiuifibi-
lis , lamen quia occupat locum diuifibibm , vt
probat Scotus in i.d.i.^uaft.6. ide6 potcft mouc-
ri localiter motu coniinuo , fucccflione accepta
ex diuifibilitate fpatij , ita vt fiicccfliuc pertran-
firet illud fpatium ; ello etiam , qu6d elTet in lo-
coindiuifibili, vtfiefrei in locopun£lali,adhuc
moDCci pollei motu coniinuo. Vndeadprimam
raiioncm Ariftotclis dicitur prim6, quodcon-
cludic dcmobili diuifibili : cale enim fi mouetuc
fecundum parcem, & partem fui, eft in ccrmino,
& termino ,non cft cotaliter in tcrmino« ^«0,
quia tunc quiefceret ; ncc totaliter intecmino
ad quem , quoniam effet motura , & non moue-
retur , vt patet a Philofopho , vbi fupra : fed lo-
quendo de mobili indiuifibili , illud non poieft
elTe partim in termino a quo , & partim in termi-
no adquem, loquendo de partibilitate,qua: cft ex
parte mobilis ; at loquendo de fecunda; pariibi-
Iitate,quz feienet ex parte fpatij , falfum eft
qu6d;ion fit in aliquo medio , quod medium eft
aliquid vtriufque extremi ; & fic fub mutaiione;
acque ita poceft continuare partes mocus, qaz
concinuicas fumicur ex parcc fpacij. Dicicurfc-
cund6 , qu6d ;><»«/»» quandoque opponicur ly to-
t^liter. & fic Angclus ,dum mouetUF , eft partim
in termino a ejuo , & pariim in termino ad tjuem,
quia non eft cocalicer in termino a tjuo, nec toia-
liter in termino 4^^mm. Alioroodo iy^^rrfm,
opponitur ad ly tottis , & fic idem eft, partim eft
in tccmino d[^«0,id eft , fecundiim vnam paricm
eft in termino<ifM0, & hoceftfalfumde mobili
indiuifibili ; fed lantum eft verum de mobili di-
uifibili , & fic procedit raiio Ariftotelis , qui ac-
cipii fuccefnonem in moiu,tamcxpartefpatij,
qukm ex parie mobilis. Et hxc rcfponfio eft
loannis Canonici i .Phyficqudfi. i .ad j . principale,
quam dicii efTe Scoti , & eam accepii Ocham 1«
z.d. i. & cft cadem cum refponfione Scotit» hac
tjUAft. vc patet confideranti.

^ cy^d probatienem dico, &c. Nota,qu6d illa 10.
propoficio,omnequod moueturpriuspertranfit
minus , vel acquale, quam maius , vera eft de mo-
bili , penes quod accipitur concinuiias motus,
hoc efl de mobili diuifibili : fed non eft verade
mobili indiuifibili , cuiufmodi eftAngeIus,&
puniSlus. Ei fi dicatur, fcroperindiuifibiledum
mouetur eft in fpaiio fibi zquali , & fi pertranfic
totum, commenfurat,veI defcribit totam lineam
fuppoficam, atque ita illa linea fuppofita crit
compofitaexindiuifibiIibus:dico <\vibA\yfemper,
aut diftribuit proquolibci inftanti przcisc,aut
proquolibct inftanti,& tcmpore;vr C\ fenfus,in
omniinftantii & in quolibct tcmpore. Primo
I i z modo

3/6

Lib. VI. Phyficorum

II-

U'biU eR
4uflix.

Jn mttu »lte-
rationis du-
flex fotefi
ajftgniiri
canf» fuccef-
(ionii.

piodo yerum eft, qu&d in quolibec Jnftanti eft in
fpatio Hbi aequali, hoc cft, in aliquo indiuinbili
iibi fuppoiito : at fecundo tnodo eft falfum : nam
in A inftanti cft in fpatio fibi «quali, & in tem-
porc immcdiatc Ijabito ad inftans eft fpatio
iibi inzquali : nam indiuifibilc non eft immcdia-
tum indiuifibili ,atque itapoft indtaifibileim-
mediatc non cft in fpatio indiuifibili , fed di-
uifibili : iicet crgo in quoUbet inftanti fit in fpa-
tio inJiuifibili, tainen '\\\ quolibettempore,&in
qualibet parie temporis cft in fpatio diuifibili:
quiaimpo(fibiIe cft(vthic dicit Scotus)qu6d
indiuifibilc motum pertranfcat intempore prx-
cisc indiuifibilc : quia non mouctur de pun(3;o in
pundum , & de indiuifibili ad indiuifibile fupet
fpatium magnitudinis fuppofitae \ fed mouctur
potius cpntinuando omnia , qu« funt in fpatio,
nempe pundum magnitudini, & magnitudinem
pundoj & hanc pattem magnitudinis altcri par-
ti magnitudinis , per medium pun^um ; atque
ita in quolibet inftanri tcmpioris eft in pundlo
fibi aequali : in tempore autem cft in magnitudi-
ne accepta inter duo pun6la:nam inftans in tem-r
pure correfpondet pun£to in magnitudinc , &
tempus magnitudini , ficut mHtatum ej/i in mo-
tu , inftanti] temporis , 8c pundo in linea cor-
refpondet ; motus autem tempori , & lincz ; 8c
ideo dicithic|Scotus,qu6d quodlibet indiuifi^-
bilepettranfit fubito.

c Semper punEltu motHt ptrtranjtbit lineam , &c,
Nota, qu64 duplex eft mobile, fcilicet diuifibile,
pcnes quod poteft accipicontinuttasmotus , &
indiuifibile , penes qiiod non poteft accipi mo-
tus coniinuitas. Indiiitfibile autem , fi moue-
retur , vtique moueretur in tempore. Et fi infe-
ras , quocunquc tempore dato contingit dari
minus , concedo; quia tempus eft diuifib.ilc in
infinitum : & fi fubinfcras ; ergo mobilcminus.
mobili indiuifibili poterit moueriinillominori
tcmpore : ncgp confequentiam : quia non cft
dare mobile minus rnobili indiuifibili , nec pro-
portionantuf mobile indiuifibile,& tempus;quia
omne tempus eft diuifibile in infinitum ; & pun-
€tas, vel Angelus, & anima funt indiuifibiles;
fed bene fequitur confequcns demobili diuifi-
bili. Nam fi A mobile diuifibile moueatur in
^temporc, & B tempus eft diuifibile in duo
tempora ; igitur minus mobile ipfo A , poterit
moueri in tempore minori ipfo B tempore : quia
talia mobiIia,& tempqs poftunt proportionari
in diuifibilitate.

f Indiulfibiliahabentiapojuionem in continuo , &
catera. Nota, qu^d etiam in motu altetationis
poteft duplex caufa fucccflionis adignari , fcili-
cet tam ex parte mobilis , quam ex parte formz.
Patet , quiacx diuifibilitate formae, mobile prius
recipit vnam partcm formae , quam aliam ; cum
enim forma fit diuifibilis, ideo mobile,qu6d
aheratur fccundum eam, prius rccipit vnam par-
rcm formz , qu^m aliam ; arque ita fuccefCue;
& hoc Ct intelligatur mobile reciperc forman)
fccundum fe tocum. Poftet etiam caufati fuccef-
fio ex parte mobilis habentis partes; fic qu6d
prius alterentur fccundum vnam , qu3im fccun-
dum ^iam , & fortc etiam in motu augmenta-
tionis poflct afllgnati haecduplex caufafuccef-
fionis-c Scdixiforte: quia eft magis difticilc afli-
gnarc in motu augmcntationis , quomodo fuc-
cefllto fit tantum ex parte formae, & non ex parte
mobilis ; quia non videtur ,qu6d poflit ibi afll-

gnati mobile indiuifibile ; quod fuccefliuae fic
quantitatis fufceptiuum ; in alteratione ver6 be-
ne potcft affignari , quia pundlus habens pofi-
tionem in continuo, alteratur fuccefliue, ex fuc-
ccflione partium formae : & eft etiain fuccefllio
mobilis diuifibilis, quodalteratur.

Vnde fi quxras,an indiuifibilc poflit alterari, "-f
Dico quod indiuifibile de genere Subftantiz , vc
Angelus,& aniina, potcft alterari ; quia Angelus,
Sc anima poflunt recipcre aliam , 8c aliam opi-
tiionem ; 8c fimiliter gaudium,& ttiftitiam , ac-
quc ita poflunt alterari , fuscaccipiendo alcer»-
tionem, pro mutatione ad qualitatem.

Et n quaeras , an indiuifibile de gcnere Quat^-
titatis, poflit tecipete aliquam quantitatem ; fic
quod mutetur de vna qualitate in aliam. Scotus
hic dicit qu6d fi tale indiuifibile fffet fepatatum
^ quantitatc , non peflct alterari , quia impofli-
bile eft aliquod tale feparatum exiftere : indiui-
fibile tamen habcns pofitionem in continuo po-
teft altcrari ad alterationcm fuorum fubie^o-
tum , fiuc illorum in quibus habent pofitionem.
Nocatamen qu6dpun£lum efle alterabilc,poteft
bifariam intelligi : priori modo fic , qu6d rccir
piat certam qualitatcm dcterminatz intenfionisj^
& fic poteft probabilitet dici : qu6d npn eft al-
terabile , vt docetc videtur Scotus «» 4. diff, i o.
quajl.^.ad ficundumprincipalt tyhx dicit quodnul-
lum lumcn eft pun6tale. Pofteriori modo intcl-
ligi poccft indiuifibile alterari qualicacc, qu^
parccs aliae alccrancur , quas camen continuat ad
inuicem;& vt fic dici poceft ptobabiliter, quod
pundus eft alterabilis , fed hoc eft per accidcns,
fcilicet ad alterationem partiuro > quas conci-
nuat adinuicem.

£t fi quaeras poftremo, an pun£);us poflit aug-
mencati ? Oico quod non : quia pundus non po-
teft moueti motu augmentationis,& ditninucio-
nis , quia hoc fibi tcpugnat ab intrinfcco.

EXPOSITIO TEXTVS.

MOtut I auttm eH diuifibilis , &c. Hoc cft fe- 1 J.
cundumcapiculumhuius craAacus,in quo Text.j].
Philofophus deccrminac de diuifione motus:
& diuiditur,quia prim6oftendic, qu6d inotus
eft diuifibilis ad diuifionem cempotis, & magni-
cudinis. Secund6 oftcndit , qu6d mottu , moueri,
mobile, 8c difpofitio , fccundum quameftmotus,
proportionabilitcr diuiduntur. £t tetti6 ponic
quoddam incidcns. Secundum ibi : Qjiw)niarnail-
f^w om»*. Tcrtium ibi : Etinboc quod finita ejfe.
Prim6 ponit duasconclufioncs. Sccund6 probac
ibi : Ftfiipfum A, C. Prima concIufiocft:Motus Miitut efidi-
cft diuifibilis fccundum diuifioncm mobilis. Sc- *'/*'*' 7*-
cunda eft : Motus eft diuifibilis ad diuifionem
tcmporis ; & pct iftas conclufiones non debcc
imaginari , qu6dmocusfic res diftindta^mobili}
fcd Ariftocelcs incelligic . qu6d daco , qu6d mo-
cus cflec res diftindia ^ mobili. adhuc mocus cflet
diuifibilis ad diuifioncm mobilis , & diuifionem
temporis.

VtfiipfitmA,C. Probac di\5bas conclufiones.
Prim6 primam. Sacund6 fecundam ibi : Alia au-
tem efi fecundkm temptu. Itcm , primo praemiccic
aliqua. Secund6 probat quod reftat probandum
ibi : Necejfe igitur. Supponic igicur, qu6d cocum
mobile , quod mouccur,fic A, C, & vna pars cius
fic A,B,8c alia B,C, deindeponacur qu6d mocus
D,E fic mocus paccis A,B,8c quodmocus E,F fic

mocus

euHdiun di^
uifienem m»-'
bilit.

QusftioVII. J

117

14.

Text. 34.

Te«-3ff

Text. 3^.

Text.'j7.

Tcxt.j».

motus partis,5,C; iftis fuppo{itis non ireftat pro-
bare,ni(i quod totusmotus D,F,nt motas totius
mobilis A^ C.

Ntctjfe igitur tttum in tpto D, F, Probat quod
reftat probandum , fcilicet qu6d totas motus
D,F fit motus totius mobilis yiyC; & hocprobat
quadrupliciter.Secunda ibi : NftU^tnimmouetMr.
Tertiaibl : AmpUtts auttmfi mmis. Quartaibi:
t/4mplius autemfi eft quidem, Probatur : quia ^
partesmobilis ^,Cmouentur partibus D F: igi-
tur cotiim mobile >^,C,mouetur toto motu D,F,
confequentia terrec ,quia totum fe habet ad to-
tum Hcut partes ad parces , pcscipuc cum parces
non Hnt aliud a toco.

Nnlla tnimmeuttur. Secunda racio : quia nulla
pars mobilis A, C,mouetur toto mutu £),F,quia
neutra pars mouetur motu alteiius partis : igitur
motus D, F,eft mof us totius mobilis A,C.

^Amplius X autemfiomnu. Tettia racio,quz eft
propinqua pr«cedenci : quia motus D, f ,eft mo-
tus alicuius mobilis : vel igicur eft motus A, C,
vel alicuius parcis eius , vel alicuius extranci : il
ipdus ./^,C,habetur propontumifi alicuiuspartis
eius,hoc eft falfum : quia neutra pars eius moue-
tur mctu alcerius parcis : fi alicuius excranei,hoc
eft impoflibile : quia partes mocqs Z),F,func par-
^jum roobilis A,C, 6c non alicuius excranei.

p/fmpliits autem $ fi eft «juidem .-quod nobile
A, C.mouetur aliquo motu : vel igitur inouetur
motuD, F, & habetur ptopontunv, vcl aliquo
alioj & ntille(7, H, tunc igitur illi motus funt
aequalesjaut vnus maior alio: (i squales , tunc
ficut partes inotus Z),F,funt mocus partium mo-
bllis A,C, iti qu6dpartesmotus cMeflcntmo-
tus earundern pariiumi quod eft falfuro : quia
tunc vnns illurum motuuhi fupeiflucrct , ex quo
ynius mobilis debec elle vnns motus. Si vei;6 G,
H, fit maior, & hoc per exce(fum I,K; fequitur
qu6d motus /, K, null(us eflct mpbilis ,quod eft
falfum, Sidicatur, qu6decontra,tunc aliquaef-
fet pars mobiIis,qu2 mouerccur , Si tameq ipfius
nulluseft motus.quod eftimpoffibile.

tAliit 4 autern.Hic ponitur fecundaconclufio,
quod moius eft diuifibilis ad diuifioncm tempo-
ris. Probatur , quia femper in maiori tempore 0t
roaior motus , quam in minori : igitur nccefte eft
quod motus proportionabiliter diuidatur tem-
pori.

Gjuoniam autem $ omne. Hic ponit tertiam con-
clufionem , fcilicet quod motut , moutri , temput
mohile d' dijpofitio , fecundum quam eft motus,
confimiliteidiuiduntur; &licct aliquaiftarum
non fint ab inuicem diftin£ta,tamen non eft cu-
rain propofiro; quia Ariftoteles intelligit,qu6d,
dato quod effent diftfndba ab inuicem , adhuc
confiroiliterdiftinguerentur. Ifta conclufio pro-
bacur fingilUtimquant^mad partes;& primo
quantiim ad motum , & tempus : quia fi aliquod
mobile moueatur per aliquod tempus aliquo to-
to^mocu , in medietate temporis mouetur medi^
parte motus; & in minori parte temporis moue-
turmiHori partemotus ; & fic feraper: quod non
cfter, nih ;iaconfimiliter diuiderentur. Secun-
do 6 probatur , quantum ad motcmi , & moueri;
quia femper minori motuicorrefpondet minus
moueri , & maiori maius , & fic femper ; quod
non cftet^nifi iftaconfimiliter diuiderentur.Tet-
tio ptobatur quanti^raad motum , & difpofitio-
nem, fecundiim quam eft motus , quia non con-
(iiniliier diuiderentur, tunc eftet aliqua pars mo>
Scoti oper. Tom. 1 1,

cas,ciii non correfponderet difpofitio,fecunduro
quam cft motus , vel c contra, quod eft impoffi-
bilc. Quart6 piobarar 7 dc mobili , & motu eo Text. j>.
modo, quo didum fuic priias ; & fic patet , qu6d
omnia ifta confimiiiter diuiduntur, nifi qu6d
vnum diuiditut « per fe, &aliud pcraccidens.

Etin hec quodfinitatfe. Ponit quoddam inci-
'Bens ,fcilicet quod omnia pracdida confimilitet
fehabent quantumad diuifioncm, & quantura
ad finitatem,& infinitatem. Probabitur poftea;&
hoc notumeft de omnibus, qupd confimiliteif
diuiduntur mobili, nifi de tempore ; & idc6 pro-
baturdetempore ,qu6d fignatoaliquo termino
practeritoin fpatio pertranfcundo , illc terminuJ
in minori tempore percranfibicur ii minori parte
mobilis, quam a maiori , quod non eiret,nifi ift»
confimiliter diuiderentar.

A NNOTATIO N E S.

*■ \ VT Ottu tft diuifibilft ficundum diuifiontm mt- j g^

IW.bilfs, Nota , quod motus bifariam con- Mcttu bif»-
fideiari poteft ; vno modo generalicer, quacenus ««» "»/»-
accidens: alio modo fecundum propriam ratio- ^'r»rif»tfi.
nemmocus, qu«eft res fucccffiua.Ptimo modo,
cum motus excendatur per totum mobile.quem-
admodum albedo extendicur per cotum lubie-
6lum,motus diuiditurfecundum diuifionem mo-
bilis: loquiturenim Ariftotelcs demotu, vi hic
dicit Scoius,ac fi eftcc res diftinda ^ mobiIi,ficuc
albedo. Nam Scocus in his quzftionibus , & in
hac expoficione libri Phjficorum , ccnec motum
non diftingui ^ mobili, vt vidimus : quid autem
fit tenendum explicauimus fupt^. Secundo mo-
do motus diuiditur diuifione temporis, qua mo-
bile priori parte motus tranfit priorem partem
fpatij , & pofteriori tranfit poftcriorem.

Nota fccundo ex D. Thoma,qu6d dinifio mo-
tus fecuridijm diuerfas paries mobilis,tripliciter
poteft intelligi: vno modo , qu6d vna pars pri-
mo mouetur, quam alia ; & hoc non eft poffibl-
le,quando totum continuum homogeneum mo-
uetur : vt fi lapis tripedalis moueatureodem in-
ftanti, in quo incipit moueri prima pars , incipic
moueri fecunda. Quare ifto modo non eft diui-
fio motus fecundijm p;irtes mobilis. Secundo
modo poteft intelligi lecundum aliquod fignum
fixum in fpacio: vt quando Sol oritur per lineam
Horizontis , prius apparet pt ima roedieus So-
lis , quam fecunda ; & neque de ifta loquituc
Ariftoteles , quia pertinet ad fucceffionem tem-
poris : ficut quando lignum calefit , priiis re-
cipit calprera pars propinquior igni , quara re-
motior.

Tertio ergomodo intelligitur diuifio motas, I7.
ficut aliorum accidentium : vt enim aliam par-
tem caloris habeo in facie, aliam in manu , ita &
aliam partcm motus habeo in facie, & aliam in
roanu: demonftrat ergo prim6 diuifionem motu$
ad diuifionem mobilis hoc pado: fit enira mo-
bile^bipedale.^,^ , C.fi totum moaetur,fequitac
qu6d & prima pcdalitas A,B, & fecunda B,C pa-
riter moueantnr. Signetur ergo pars motus,qua!
fubieftatur in parte A,B, & fit illa B,C, & pari-
ter fignetur pars morus,quz fubiedkatur in parto
B,C,8c fit E,F; ex his fequitui , qu6d totus mo-
tus quo A, B, C.mouetur, fit D, E, F, fiquidem
paitibus mobilis fingillatim refpondent partes
motus;ergo ficut inoi)iIe./^,^,C,diiiiditiuinpar-
tcs A,B & B, C, ita totus mocus D, E, F, diuidi-

I i 3 tur

578

Lib.VI. Phyficorum

??.

Diuifio efi

4»pUxpir fe,
J^ ptr aed-

»9-

tur in D, E, & in D, F, Sc pcr confcqucns ad
diuifionem mobilis iequitut diuifio raotus. Hac
ratione benc intcllefta facillinxc intelliguntut
fequentes.

b Partts mobilu A,C mouentttr parttbut D ,F. No-
ta > quod hac tatione intendit probare Ariftote-
les, quod tocus motus D,E,F, fit adacquatus mp-
tus totius mobilis A, D, C. Si cnimnon cft itaj
dicitur, inquit, alius motus eiufdem mobilis,qui
fit adasquatus, & fic , verbi gtaiia.S.f^. Tunc de-
mantuc du« paiies A,G^, qux fint motus pat-
tium A, B, ic B, C, quas quidem partcs mocus
necefic eft cfle aiqiialcs : partibus D,E, & E,F,fi
quidcm,iftz vc probatum cft,funt raotus illarum
partium mobiiis.

Tunc rurfus , auc partcs ifta; , qua: demuntur,
A,G,ff,idx(\aznt totum G,H,Sc indemanifcftc
fequicur, qu6d totusmotus (7,//cftzqualistoti
motui D, E, F, quandoquidcm partes adcquan-
tes totum funt sequalcs , & pcr confequcns func
idem mocus. Si vero illz partes non adzquanc
totum, fed dcHciunt, ita vt fupe^fit aiiquid : vcr-
bi gvAtii,f,H, fequitur quod illa pars mocus nul-
lius mobilis cric mocus , quia nequetotius illius
mobiiis , nequc parcium, fiquidem fingulis par-
tibus mobiiis iam fignatz func parccs mocus; ne-
que erit motus altecius mobilis, nam, cum totus
motus G,H,fit continuus , non poceft cfle ,nifi
vnius mobilis ; & iam probatum cft ad vnicacCm
mocus neceftariam eiTc vnicacernmobilis. Simi-
licer , fi parces illz motus non adzquanc tocum
G, H, fed cxccdunt , fequitur quod illa pars ,in
quaexcedunt, nullius mobilisqrit motus: cum
autem iizc omnia fint impo0ibilia ; fcquitur
primum inccntum,qu6d iile cotus motus D,E,F,
cft adzquaiys illius mobilis A, B, C, & per con-
fequens motus diuiditur ad diuifionem mobilis.
c Nlfi<jMod vnum diuiditur per fi,& aliudper ac-
cidens, Nota , qu6d aiiqua diuiduncurpcr fc , &
aliqua per accidens ; nam iliud quod eft pcr fe
quantum ,cft pcr fc diuifibile: quod autem non
eft per fe quantum , eft diuifibile pcr accidensi
atquc ade6 quamuis mobile, motm, tempu*, moueri,
& iltud, in quo cft motus , fciUcet ^atium , & di-
Ipefitio, fecundum quam eft motu$,proportiona-
bilitcr diuidantur : non tamen fimiliter diuidun-
tut : quia mobiic, & fpacium , & mocus, & tcm-
pus, & quantitas , diuiduntur pcr fc , tametfi di-
uifiones iftx puilulent ex diuifione mobilis,
quod eft fubieftum & temporis , & mocus : nam
diuifo fubiedto diuiduntur omnia , qux in ipfo
fant ; qualitas vero , qua: eft terminus alteratio-
nis , quia non eft de gcnere Quantitatis , fimpli-
citcr diuidiiur pct accidens ad diuifioneqi mp-
tus alterationis.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVeniam autem i onme,<juod mutatur, Hoc cft
tertium capitulum huius tradtatus , in quo
Philofophum dctcrminat 6e mutato ejfe , Sc hoc
pro tanto : quia ficut linea imaginatur diuidi fu-
pra pundlum , ita motus fupra mutatum effe, £(
'diuiditur, quia primo oftendit.qaod omncquod
mutatur , quando mutatur,cft & inilio quo mu-
tatum cft.Secundo oftcndic,qu6d iliud,in quo eft
aiiquid prim6 mucatum,cft indiuifibile. Et tertid
oftendit quaiiter in motu cft mutatum effe,Sc qua-
liter jion. Secundum ibi : In ejuo autem primo,
Tercium ibi : dicitur autemid in quo frimo. Prim^

probac conclufionem. Secund6 przmitcic vnam
fuppoficionem : & tertio probat intentum. Se-
cundum ibi : Gjupd mutatum eft. Tcttium ibi:6^o-
niam ergo vna. Eft igitur conclufio ifta : omne
quod mutatur, quando mutatup cft , cft in illo
in qtio mutatum eft.

QMd mutatumefl. Przmittit iftam fuppofitio-
ncm , qu6d * mutatum eft ejfe recefliflc ab aliquo
tcrmino , feu etiam defccifte ab aliquo termino,
& fi ifta non funt idcm ,attamen feimmediate
neceftari6 confequuntur. Probatur : quia ficut
fe habet mutari ad deficere , fcu ad recedere , ita fe
habec mutatum ejfe zd defecijfe , modo mutari eA
rccedere ab aliquo ccrmino ; crgo,&c.

§luoniam i ergo vna. H»c probac di<flam cpn-
clufionem dupliciccr. Secund6 ibi : Amplius , &
per/e. Prima ratio eft ifta. Illud , quod mutatum
eft de non ellc ad eflc , eft in eftc,& illud , quod
mutatum cft dc ciTe ad non eftc , cft in non effe;
igitur quod mucacum cft, eft in illo,in quod mu-
catum cft.Confequentiacftnoca, quia tam gene-
ratio, qukm corruptio eft gcneratio. Antecedcns
probacur : quia quod gcneratur rcccdit k non efte
pcr fuppofitionem , igitur habec efTc , per iliud
principium dcquoiibcc cflejyci non eflc. Eodcm
modo arguitur , qu6d illud , quod corrumpirur,
quoniam corruptum eft,habet non cfle. Et dicit
AriftoteIes,qu6d ficuc eftdciftismucationibus
fccundum contradidionem, ita eft dc aliis.

tyfmpHits j &per/e. Ponitur fecunda ratro:
quia fi fiat ^ mutatio dc^in 5; tuncquando
mobile mutacum eft in J9 , vei ipfum eft in 5, vel
in A, vcl in aliquo incermcdio. Si in^,habccur
propofitum : fi in A, vei in C, hoc eft impoflTibi-
ie : quia poflec adhuc mucari in B, ex quo muta-
tiocft continua.fine inicrruptione dc-/f, in5;
modo impofllbile cft aliquid rautari ad iliud , in
quod iam mutatum cft.

Manifeflum 4 igitur ifi. Infert coroliarium,
qu6d omnc quod fa£tum eft,quando fadlum eft,
habet cffe, & omne quod corruptum cft , quan-
do corruptum eft,habet non cfle, & itavniucrfa-
litcr deomni mutationc, iicct fitmagismanifc-
ftum de mutatione, quz cft fecundi^m contradi-
^ionem : nam fi fiat mutatio continua de vno
tcrmino pofitiuo in alium terminum pofitiuum,
vt dc calidirate in frigiditacem ; tunc quandoeft
compjete mutatum , mobiic cft fub frigiditate,
Sc quando eftjnedio modo mutatum , & incom-
plete; tunc partim eft fubc»liditate,& partim
fub frigiditate.

/n (juo j autemprimo. Hicoftendit^quod iliud,
in quo aiiquid prim6 mutatum eft , eft indioifi-
bile ; & intelligit pcr ly in <juo mcnfuram, in'qua
prim6 mutatum eft; & exponit primum , fciliccc
in quo toto mutatum eft , Sc non lolum in parcc
eius. Tunc probatur conciufio : quia fi illud in
quo prim6 mutacumcft , fit diuifibile , tunc fic
A^B, C, ica vc partcs cius fint A,B. & B, C, tunc
igitur illud, quod prim6 mutatum eft.aut primo
mutacum cft in neutra partc ipfius A,B, C, auc
foiuminparte-^, 5, aut folum inparte5,C,vcl
in vtraque. Sidicatur,qu6din neutra, cunc non
cft mucacum prim6 in A, C, quod cft contra
pofitum : fi in parce^, ^, folum ; tunc noncft
mucatum in toto , fed foliim in parte eius , Sc
in cocov^, C, racione parcis folum , quod eft
concra poficum ; quia ponebatur iiiud , in
quo toto non rationc parris aliquod primo
mucatum cft , eft indiuifibiie. Eodem modo

proba

Omtu quoi
mutatHT ell
in eo in qu»
mutatum ifi.

T«t- 4T.

Tcxc. 4i,

Tm.4j.

Omnt quod
foBum efi
iiaiet efft.

Tcxt.44.

- Qu^ftio V 1 1.

379

probatur , qnhd non eft mutaium in partc B,C,
folum.Si dicatur,qu6d in vtraque,hoc ed. impof-
Hbile, quia prius mucaium eft in parte priori , 8c
pofterius in potleriori : igitui illud non eft primo
mutacum in toto cempore >4,Ciquia prius muta-
batur in pacte ipHus. Et pcr iftam conclunonem
Arilloceles non intelligitaliud , nifi quod quan-
do aliquod mobilc iam motum eft , mcnfura , in
qua pricnum verum eft diccre , hoc eft mutatum,
fit indiuifibilis ; vt fi fiat mutacio de caliditate ad
frigiditatem , tunc inftans , in quo primo eft ve-
rumdiccrc.frigiditasfumma eftgenerata, eft in-
ftans indiuinbile.

2, 1 . ManifeHmm 6 eft igUur. Infert corollariuro,fci-

Tcxt.4j. 1'cet qu6d illud , in qao aliquid eft primo corru-

ptum,eft indiuifibile.Similitcr.quod illud in quo

aliquid cftprimo fadlum.eft indiuifibile;& fcqui-

tur corollarium cx przccdcnti conclufionc.

Dieiturautemid,inju9. Hic oftcndit qualitcr
in motu eft mutatum ejfe ; & qualitcr non : & pri-
mo diftinguit. Secund6 ponit conclufioncs iuxta
membra diftindionis.Secnndum ibi :§}uoiifftur
circafinem. Primo dicit,qu6d illud,in quo aliquid
ptimo mutatum eft , poteft c imaginati duplici-
tcr : vno modo a partc ptincipij ; & alio modo \
pattc finis : vcrbi gratia , fi fiat mutatio dccalido
in frigidum , tunc primum inftans efTe motus cft
primum mutatum ejfe a parte principij ; fcd pri-
mum inftans,in quo motus eft complctus.eft pri-
mum mutatum ejfe a parte finis.

^luodjigiturcircafinem. Hic ponit conclufio-
nes ; & prim6 oftcndit qu6d cft dare primum
pmt4tumeffc)i partc finis. Secund6 oftcndit.quod
impoflibilc eft darc primum mutatumejfe \ parce
principij , ibi : §iuod autem. Primo ponit iftam
conclafioncni.quod eft darc primum mutatumejfe
ii parccfinis tranfmutationis,hoccft didu,cft da-
rc primum inftans non efle motus a partc finis.
Probatur.quia nccefTc cft mutationis cftc aliqucm
fincm, fcilicct in quo primo motus finitus cft , Sc
illum finem neccfte eft clTc indiuifibilcm , pcr
praicedentem conclufioncm ; igitur in mutatio-
ne , fiue in menfura mutaiionis eft^ date inftans
indiuifibile , in quo prim6 fafta eft mutatio illa,
&illud inftans non cft vltimumjcfle motus , fed
eftextrinfccum rootui, quia cftprimuminftans
non cfTe eius.

Xt, G^uodautfmfecundumprincipium. Hic oftendit,

quodimpoflibilc eft date illud,inquo aliquid
prim6 mutatum cft a pattc principij , id eft , non
cftdareprimum inftanseftcmotus.Ei ptimopro-
bat hoc ex patte temporis.in quo fit mutatio.Se-
cand6 cx partc mobilis,quod mutatur. Ettertio
cx parte difpofitionis, fccundum quam cft muta-
lio.Secunda ibi : yimpliitsfi inC. Temiihi : 6^-
niam autem. Prima ratio eft ifta : quia fi cft darc
primum mutatum ejfe a parte principij , tunc ca-
piatur primuminftans,in ^ quo eft motus ; tunc
vel illud inftans eft immcdiatum inftanti inini-
tio rootus.vcl mcdiatum;fimcdiatum: igiturin-
tcrilladuoinftantiamobilc moucbatur ; & pcr
confcquens inftans datum non crat ptimum in-
ftans cfle motus.Si immcdiatum,hoc cft impofli-
bilc.vt ptobatum fuit prius.

AmpUuiJiin C. Secunda ratto,quia fi cflet dare
primum inftans cflc motus , fequeretut quod
idem fimul moueretur,&: non moucretur ; confe-
qucns implicat contradiftioncm. Confequcntia
probatuf , quia illud inftans primum eflc motus,
cum non pofllt cflc imracdiatum inftanti in ini-

Tert.4^.

Trimum mU'
tMtum tjfe
lUtur a far-
tifinii.

%

tio raotus , oportet qu6d fit mcdiatam ; tunc in
illo inftanti mobilc non mouctur,ncc in alio in-
ftanti fibiimmcdiato.nccm tcrtio,&ficdealiis;
igitur in nullo inftanci initiatiuo motusmoue-
tur, & per conlcqucns non roouctur : igitur ali-
quid fimul mouctur, & non mouctur , quod im-
plicat. Et ifta racio cuidenter probat , quod tcro-
pus non cft compofitum cx indiuifibilibus.

Glupniam 8 atttem. Tcrtia ratio quia omnc , « Tcxt.47.
quod mouetur , priiis moucbatur ; igitur non cft
primum mutatum tjfez parte principij. - Confc-
quentia tenct,& anccccdcns probatur : qaia mo-
tus eft diuifibilis in fcmpcr diuifibilia , cum pro-
portionalitcr diuidatut tcmpori,& roagnitudint,
vt probatum fuit prius.

Netjue 9 igitur eiut. Hic probat didlam con- i ; .
clufionem ex parte mobilis;& vnlt probare iftam Tcxt.41.
conclufionem , quod non eft darc ptimam par-
tcni mobilis , quz pertranfiuit aliquod fignum
fignatum in fpatio pertranfcundo. Probatur,fnp-
poncndo,qu6d mobilc dcbcat fucccfliuc pcrttan-
firc fpatium illud ; tunc arguitur , qu6d illa pars
mobiIis,quar pcrcranfiuit fignum, vcl cft diuiiibi-
lis,vcl indiuifibilis : non indiuifibilis , quia iam
non cflct pars mobilis : cum mobilc non compo-
natur ex indiuifibilibus,vt probatum eft : fi dmi-
fibilis , tunc fignum pcrttanfitum ab illa partc,
priiis pcrtranfibatur ^ medietatc illius pattis
quam a tota partc, & priijs a mcdietate medicta-
tis , quam i tota medietate , & fic in infinitum:
igitur quacunque parte roobilis data , a qua pcr-
tranfibatur illud fignum , prius pertranfibatur a
parte minori,& pcr confcqucns nuUa fuit prima,
a qua pcrtfanfibatur;& habctur propofitum.

/Sudautem 10 quomutatur. Hic pcobat didtam Text.49.
conclufionem cx parte difpofitionis , fecundum
qirameft motus;& diuiditur.quiaprimo prxmit-
titquandam difFercntiam intcr alterationem , &
alios motus. Secundo pt obat intentum ibi : 6^»-
niamneejue. Prim6 dicic , quodad motum ttia rc-
quiruntur.fcilicer mobilc,quod mouetur, difpo-
Ctio , fecundum quam eftmotus , & tcmpus , in
quo cft rootus. Vnde quancum ad illud , fccun-
dum quod eft motus , cft difFercntia intcr altc-
rationcm,& alios motus , nam difpofitio , fecun-
diam quam eft altcratio, cft diuifibilis non pcr fc,
fed pcr accidcns folum ad diuifioncm fui fubic-
£li;fcddi(pofitio , fccundum quam eft aliquis al-
ter motus.cft diuifibilis per fc, vt fpatium fccun-
diim quod eft mocus localis ; & roagnitudo , fe-
cundum quam eft augmcntatio,& diminutio ; &
ita dc aliis.Potcft cciam addi difFcicntia alia;quia
difpofitio fccundum quam eft altcratio , eftdu-
plicicer diuifibilis:vno modo per accidens ad di-
uifionem fubicAi ; alio modo cft diuifibilis fe-
cundumgradus formac,fedfpatium,feu raagnitu-
do non cft diuifibilc nifi vno modo.

Quoniam neefue in iu trit primum. Hic probac j, a
conclufioncm principaJcm cx pattcdlfpofitionis*
fccundum quam cft motus ; & incendit iftam
conclufioncm,qu6d non eftdaie primam partcm
fpatij pcftranfitam kmobili. Prot>atur,quia cura
illa pars fit diuifibilis, & motus fucccflSuus , mc-
dictas pattisfpatij pri6spertranfibatut,quamto-
ta parsrigitur & prius medictas mcdictatis, quim
totamedictas,& fic in infinitum : igitut quacun-
quc paftc fpatij pcttranfiti data, ptiustranfiba-
tur pars minor, & per confcqucnsnulla erat pars
prima pcrtranfica; & confimilitcr arguercturdc
raagnitudinc , fecunduro quam cft augmcutatio,
I i 4 vcl

38o

Lib. V I. Phyficorum

'Riiinquere
te'minum a
quo, d^ mu-
tan idem
{unt.

If.

>d.

vel diminutio ; & dequalicate , fecundum quam
cft alicritio. Nec eft difFcrcnlia , nifi quantum
ad hoc rolum , quod fp^tium ,& magnitudo func
pcrfediuiribilesjfcdqualitas ^ eft per accidens
diuifibilis.

AN NOTATIONES.

a 'VKVtatMfn ejfe eflrccefftfe ab ali<pio termno.
XVi.Nota , qii6d Ariftotelcs in hac ratione
fupponit , quod quicquid mutatur difcedit k tcr-
mino k quo, auc , quod idem eft,relinquit ipfum.
Nam relincjuere aut eft idcm quod mutari , aut re-
HnijMere fequitut ipfum i»»r4rf : reUnqnere enim 8c
mutari idcm motus realiter funt , ic foJaratione
diffcrunt \ nam mutari cft acquit ere tciminum "d
quetn , 6c reliuquere eft difccdcre a termino a qua:
prius autem natuta eft intentio in finem , qukm
difceffio k tcrmino aquo, eo cnim difccdo ab hoc
loco.quJa tendo in alium.
^ §ltiiififiat mutatio de A in B. Nota quod in
hae ratione Ariftoteles duo fupponit. Primum,
qu6d mutatio fit fine interruptiontf Je vno loco
%n altcrum.Sccundum,qu6d impoffibile eft, mu-
tatum,quando mutacum eft,adhuctnucati iu ter-
minum adjqucm mutatum eft ; immo fi vltra
mutetur.mutabitur ab illo, & non in illum. Ar-
guitur ergo fic : illud quod mutaturo eft de A in
B,ve\ eft in ^,vcl in fi.vcl in aUquo intermedio,
ytinC,fed non eftin ^,quiafeparatumeftab
co, neceft in intermedio ; quia adhucmutarctur
in ^,cijm ponatur continuc moueti,& fine inter-
f uptione dc A \n B; rclinquitut ergo , quod illud
inutarumcftdc>^in5.

f JUud , in quo aliquid mutatum efl , fotefi inteUigi
dupUciter. Nota quod quicquidincipit eflc per
ptimumeftc, , incipit efTc pei indiuifibile : quia
iiunceft, & immediateanie hoc nonfuit; &e<i-
dem ratiouc quicquid definit eiTe pcr primum
fui non efle , definii per aliquod indiuifibilc ; &
hacinteniione docet Philoibphus id tempocis,
inquomobileperfeprim6 mutatumcft, efTcin-
diuifibile.

4 Primum injians in tjuo efl wflf iw.Nota quod hic
ratione Ariftoteies ducit ad duo inconuenietia;fi
illud primum eiTc motus fit indiuifibile. Primum
inconueniens cft , qu6d tunc duo inftantia indi-
uifibiliaefrcntcontigua,&immediata;& hoc in-.
conueniens fic dcducit Sand. Thom. Si cnim in
^,5,eft motus , hoccft ininftantiindiuifibili,
quod dcfignat fub duabus litteii$ , quia eft finis
prsteriti ^empoiis , &initiumfuturi , A,Bi eft
telTjpus ; & pet confcqucns conftat cx duobus
indiuifibilibus. Sed ego non video hanc confe-
cutionem i nam qui dicciet ^,5,6^6 vnum indi-
iii;'ibile,negaret proinde cffc tcmpus , & cffe duo
iudiuifibilia.

Themiftius ita exponit , quod fi cft indiuifibi-
lc,in illo non eft motus , vt fm.xp.oftenfum cft,
nontamencxplicat , quomododuo inftantiacP
fcnt contigua. Quidam ncotcricus Thomifta ita
confcqucntiam dcducit , ncmpe quod fi dctur
mouim futurum tcrminari inttinfccc per pri-
mum inftans , eftc indiuifibile , cidcm ratione
quics prxtcrita terminaretur intrinfecc per vlti-
mum inftans,& fic duo inftantiacfTent immcdia-
ta. Quod ita explicat : nam cum A, D, fit tcrmi-
nus,& praetcriti tempotis, & futuii ; detur qu6d
illud mobile in toto tcmpore ptzietitoC,^
quieueiit.Tunc fi temporeprxtcrito quicuit , in

quacunque parte,& inftanti illius quiefcit. Con-
fequentia ha:c reuera non tenct , quia in inftanti
non potefteffe quies ; valct tamcn ad homincm,
concefIb,qu6d in inftanti poteft effe motus : nam
tunc eadcm ratione,qua motusincipii inirinfccc
perprimuminftans,definit&quics pcr vlcimura,
& immcdiatc ad inftans quictis in inftanti moue-
tur : ergo inftans eft immcdiatum inftanci:& hxc
expofitio eft Scotiin hoctextu , fi pcrpcndatuc
eius fenfus , nifi qu6d Scotus iuxta fenfum Ari-
ftotelis probare intendit , quod non cft dare ali-
quod indiuifibile , in quo aliquid mouciur , quia
vel fequeretur , qu6d illud inftans eftet indiuifi-
bile , vel quodinftanseftcc immcdiacum inftanci.
Confequcntia in hunc modum deducitut , quia
ininftantiin quoptim6 incipitmotus , nihil ad-
huc mutatum eft , illi aiitcni inftanti nuUum in-
diuifibileeft imraediatum-.quia iiidiuifibilia non
funt fibi proxima:& tamcn fi efTecin quo aliquid
prim6 mutatum eft , oportciec illud efTc imme-
diatum illi piimo inftanti ; cigo illud piiroum
non etit indiuifibilcjfed diuifibile.
^ Omnoquodmoueturpriiismouekatur. Hzc ratio
fic pofret dcduci , fi eflct dare illud , in quo pri-
ro6 aliquid mutatum eft , vel iliud eft diuifibile,
vel indiuifibile ; fed neutrum eft dandum : ergo,
&c.Minor probatur,& prim6 qo6d non diuilibj-*
le : quia fi ponatur n^obile quicfccre in toto tcm-
pprc C,./4;tuncadhudin inftanti A,ip[am mobi-
lc quiefcit,id cft, non mutatur* nec mutatura eft.
Ponatur crgo fecundiim aduerfarium , qu6d fic
primum mutatum in A,B, tunc fic arguitur ; fi
A,B,eQ. indiuifibile,vel idem cum-/4,velefl pro-
ximum ipfi A : non proximum , quia indiuifibile
noncftproximum indiuifibili ; nec etiam A,Bf
& A,fant idcm,quia pofitum cft,qu6d in A,non-
dum mutatur , ncc mutatum eft ; tamen in A,B,
ponitur prim6 cflc mutatum;crgo,&c.Minor ve-
r6quanturaad aliam partem,fcilicct,qu6d illud,
in quo prim6 mutatum cft.non fitdiuifibilcpro-
batur fic:quia ficut pt ius arguebatur; vel in vtra-
que parte mutatum cft, vcl in ncutra.vel in alte-
ca tantiim; fi in neutra, tunc non eft mutatum in
Coto : fiinalteratantum, tuncnon primo mijta-
tum in toto:fi vei6 mutacum eft in vtraquc;(unc
piiijs mutatum eft in priori partcquam in pofW-
riori,& fic non cft mutatum in toto.
f Sed {jualitas efl per accidens diuifibHit. Nota
quod hic Ariftotelcs non negat qualitatcm eflc
per fe diuifibilcm fecund6m gradus forma:, vtfu-
pri notauit Scotus ; & ex hac ratione fequitur,
quod non dacur niinimum in qualitate , fiue fc-
cundurp extenfionem , fiue fecundum intenfio-
ncm : nam quando lignum applicatur igni , non
datur minima pars , qua: primo habeat calorem,
fcilicct.Z) quacumque dati, minor priiis cft calc-
fa(5ta,& quocumquc dato gradu iotenfionis,ante
illum fuitaliusgradus.

Etfi qua:tas,anqualitas fcparata ^ quantitate
fii diuifibilis.Dico quod diuifibile bifariam fumi
poteft:vno inodo pro diuifibili potentia pro-
piiiqua: aliomodo prodiuifibilipotentiaremo-
ta.lllud dicitui diuifibile potcntia icmota , quod
habet foimam fufficientcm, non tamcn fubmo-
do conucnienti, fub quo opoitct eam habeii , ad
boc quod diuidatui. Diuifibile autem potentia
pioxima dicitui , quod fic habet eam , qu6d cef-
fantc impedimento ftatim pofTct fequi aftus ad
diuidendum. Dico ergo quod qualitas feparata
^ quantitatc non cft diuifibilis in paries eiufdem

rationis

Miniipunk
Htn datMr in
qualittit*.

18.

ViuifibiU
pelefi bifa-
riamfMfni.

§iuMlitiu r*'

f»r»t» »
quMntitate
quomodi fit
diuijibilit.

Quxftio VIII.

381

rationis potentii propinqua,eft tamendiuifibilis
in pocencia remota.

£c n dicas ; ergo talis qualitas efletrpiritualis;
nego conrequeutiam,eo quod nata eft informare
corpus , mod6 nulla fotma accidencalis fpiritua-
lis nata eft informate corpus.

Q_y ^ s T I o VIII.

Vtrum in motufit dareprimum muta-
tum cflfc kpartefrincipij.

Ariftot. hU uxt.^6. D.Thotn./lrtf 6. (jr reliqui interpretes
ibid,h\\)et.triia.x.e»p ^.Theniift.fm.^g.Tartatetas hie
iir '« t-di/t.t,)iu4ft,f.ya\le{.tontroH.46. »dtyroiMs Sotus
«.Phyfie.qH^fi. 5 Tolet. qutfi 4 Pererius l.i^.eap^. Co-
nimht.eap.^ .qMiifi.vnica^a\x\\xs eap.6 qutfi.vnie». Roc-
eus f«*^. j. Fuente jMtfi.i, diffie.i. Auetfa tom.i, fhilof.

fHifi.iO.

Rgvitvr. primoqu&d ficrquiancut
, fehabct pun£bus ad lineam , & inftans

^adtempus,ica&i»Mr4f»m«^ad motum;

fed in linca eft dare pundlum in vtroque extre-
roo,& in tempore inftans:igitut in motu eft dare
mutatttm effe in vtroque cxcremo i & pcr confe-
quens i partc principij.

Secund6 , omnis mocus finitus terminatur in
vtroqucexrremo,& non nffi zdmutatumejfe ; igi-
tur in omni motu finito eft dare primum mut4-
tum efe a parte principij.

Tertio , in motu eft dare primum mutatum ejfe
\ parte finis : igitut & ^ parte principij. Antcce-
dens p^tet per Ariftotckni in ifto fexto. Confe-
quencia probacur, quia ficut motus terminatur ^
partefinisjica \ parteprincipij.

Qg<irc6 , defcetidac aliquod viuens k concauo
orbis Lunz, vfque ad deorfum,& in medio illius
defcenfus moriacuctunc cft dare primum inftans
non efle illins viuentis:igitur in illo inftanti, vcl
illud mouecur,vel quiefcit-,non quiefcit,quia po-
nebatur,qu6d defcenfus eflet coniinuus:fi moue-
tur,hoc eft primum inftans , quomouetur ; quia
nunquam antc mouebatur,eo qu6d nunquam
antcfuit:igitut hoc eft primum mutftttmejek
parteprincipij.

Qu.int6,circunducatnraliqua rota,cui figatur
aliquis cUuusjtunc cft dare primum inftans, quo
illeclauuseftaffixus : igiturin illo inftanti ille
clauus mouetur.quia ponebatut motus totx con-
tinuusjfcd ante ille clauus non mouebatur:igitur
hoc eft primum inftanS,in quo ifte clauus moue-
tur . & per confcquenseft dare primum mutAtum
ejfe\ parceprincipij.

Sext6,arguirur ipecialiter de motu locali,quia
ficx aliquoleuicxiftente futfum fiatgraue, tunc
eft dare primum inftans efle illius grauis : igitur
& primam parcem fpacij, quam illud grauc occu-
pat:igitur,& primum mutatum effe in motu : quia
fibi inuicetn correfpondenc prima pars fpacij
pcrrranfeundi,& primum mutatum ejfe.

Sepcim6, fi non eflec darc primum mtitatumejfe
i patceptincipij,hoc cflcc pro canco : quia omnc
quod mouctur , prius mouebatur, & poftea mo-
uebitur , ita vt ifta confequentia eflct bona : hoc
mouetur : i^itur hoc mouebitur ; hd confequens eft
falfum : quia vel roouebitur neceflari6 , vcl con-
t)ngcncer:fcdnonneceflari6 ,quia hoccftfucu-
rum concingens , quod per liberum arbicrium
^otcft impediti : fi contiBgentcriigitur polfibile

eft,qu6d non mouebitur, & per confequens tunc
ifta confequcntianoi;i erat bona : hoc motuturiigi-
tur hoc mouebitur.

Odau6, fi eft aliqua mutatio indiuifibilis , eft
dare primum rouratum a patte principij ; fed fic
eft:crgo,&c.Maior probatur : qui/fi aliquid mu-
cecur fubit6, tunc vcrum eft diccre , quod in illo
inftanti moucttir, & prius non roouebatur:igicur
hoceft primum inftans, in quo raouetur ; & per
coniequenseft Azxc^timum mutatumeffe^ parte
principij. Minor patct ex prxccdenti quaeftionet
faitem quoad hoc, qu6d eft poflibile. Itcm,patcc
deilluminationc.de dcle6l:atione,& vifione:quia
licet vifiofiat fubit6, & licet continuetur fucccf-
fiue,eft dare primum inftans,in quo organum al-
reracur fccundum vifioncm;& per conicquens il-
lud eft primummMroMmf^alteracionis.

Deinde arguicur , quod non eft dare primum
mutatum ejfe ^ parce finis : quia non cft dare pri-
mum mutatum ejfe k parte principij : igitur nec k
parrefinis. Confequentia probatur, quia ficuc
motus terminatur^ parte finis,ita 4 patte princi-
pij. Sccund6 , quianon cft dare vltimam partem
fpatijpertranfiti:igitur nec vltimum inftans efle
motus ; & per confequens non eft dare primum
mutatumejfe ik parte finis.Oppofitum arguitur per
Ariftotelem in ifio 6.text. 46. vbi ponit quod eft
dare primum mutatum efe \ parte finisifcd non \
parte principij. ,

In qua:ftioneprim6 videndum eft,de mutatio-
ne * inftantanea.feu indiuifibili.Secund6 de mu-
tatione fucceOiua.

Quantum ad primum , notandum , qu6d per
primum mutatum tffez parte principij intelligituc
primum inftans efle motus , ita quod in illo in-
ftanci vcruni eft dicere,hoc mouetur,& ante non
mouebatur : fed per primum mutatum ejfe i parto
finis intcUigitur primum inftans nonirflc mocus,
ica qu6d in illo inftami fir verum diccre, mobile
non mouccur,& immediace ante mouebatur.

Nuhc dehac mucacioneindiuifibili , fic prima
conclufio ifta^Cuiuflibcc mucacionis indiuifibilis
cft dare primum mutatum ejfe i parce principij,;ica
vc ficdareprimum inftans,inquoillud mucacur.
Probacur.quia in iilo inftanci,inquomobilemo-
uccur,& ance non mouebacuriigitur illud eft pri-
mum inftans cffe mocus ; & pcr confcquens pri-
mum mutatumrjfe; ex quo fequicur quod in mu-
tacioncindiuifibili non valetifta confcquentiai
hoc mutaturtigitur priits mouebatur.

Secunda conclufid eft ifta: Impofllbile eft dare
primum mutatum effi mutationis indiuifibilis ^
parte finis. Probatur, quia cunc fcqucrecur,qu6d
concinuum eflec compoficum ex ihdiuifibilibus,
& cempus cx inftancibus; eonfequens ert falfum.
Confequentia probatur , quia primumi»«r«f«»»
iTjf/f 4 parte finis eft primum inftans noneflcmo-
tus ; modo impofllbileeft d.^re primum inftans
non eflemucacionis indiuifibilis, qnia eft dare vl-
cimum inftansfai efle : qaia in eodem inftanti,in
quo cft, definic cflc; alitcr enim non eflet indiui-
fibili$:igitur ficum hoc efletdareprimuminftans
non eire ipfius;igifur inftancia eflent immcdiata.
£x quo fequiturquod de mutatione indiuifibili
ifta confcqiientia non valec i hoc mutatur; igitur
pofiea mutahitur,

£xquibus conclufionibus fcquitur , qualitcc
exponends funt propofitiones de iftis vetbis,
incipit , & dejinit in mutationibus indiuifibilibusi
nam i^a,:hoc incipitmutari, exponitut fic;hoc mu-

tatur.

Diuifio J«4-

fiitnu.

MMt/ttionk

indiuifibilu
datur prirr.i
mutMtum tf'
fe i part»
prineifif.

Mutittionie
indiuifibilu
non potefi d»-
ri primum
nutaium efii
* fdrtt finu.

38i

Lib. VL Phyficorum

Mutationu
fueceffiitt, »•
dtuur primS
tnutmtum tf-
fi a parte
frineipij.

Jnjlans pri-
Ptum efft mt-
tui non da-
tur.

Mutatitnii
fucet0H£ ila-
tur primum
mutatum ejfe
^fartefink.

tatur,& immediate ante nonmutabatur : 8e ifta,
hoc definit trmtari ,exponitur (\c ■, hocmutatur,&
immediate pofl: nonmutabitur. Ex quo fequitur,
quud eft vnum inftans , in quo huiufmodi muta-
tio indiuiHbilis incipit elTe , & definit enci& hoc
non ell inconueniens , quando ly incipit expeni-
tur aliter , quikm contradidoiic de ly definit. £t
hocde primo.

Quantum ad fecundum , prima conclufio efl:
ifta:Non eft ^ dare primum mutatum ejfe in muta-
tione fuccefliua a parte principij,exponendo fic-
ut prius. Piobatur,quia vel illud inftans eflet im-
mediatum inftantiin initiomotus, velmedia-
tum , non immediatum : quia tunc continuum
componeretur ex indiuifibilibus;nec mediatum:
quiatuncin tcmpore intermedio mobilemuta-
batur , & per confequens mutatum erat i igitut
mutatum e]fe datum non erat primum.

Sccund6,nunquam aliquod eft mutatum,^nifi
prius mutabatur : tunc capio tempus,in quo mu-
tabatur; tunc hoc mutabaiur in ifto tempore;
igitur erat mutatum in ifto tempore : 8c hoc
mutabatur immediate ; igttur erat muta'tum im-
mediaie , & fic in iniinitum ; & per confequens
ante quodcumque mmatum «^^datum.erat aliud
mutatitm ejfe ; Sc per confequens nuUum erat pri-
mum.Ex conclufione fequitur,qu6d non eft dare
primum inftans efle motus ; fed eft dare vltimjim
in quo non eft. Secund6, fequitur quod in motu
locali non eft dafe primam partem fpatij , qua:
per morum acquiritur , quia quacumque parte
data , eius medietas prius acquirebatur , & prius
medietas medietaiis,& fic in infinitum; & codem
modo dicitur de forma , quae acquiritur , vdi de-
perditur fuccefliue , quod non eft dare ptimam
partem form* acquifitam,veldeperditam.

Secunda conclufio eft:Non eft dare primu mu-
tatumejfe ^ parte finis in motu fuccefliuo. Proba-
tur,quia vel cft dare primum inftans , in quo ali-
quid eft completemutatum, vel vltimum in quo
non;fi primum inquo fit, habetur propofitum;fi
vltimum in quo non : igitur adhuc reftat aliquid
acquirendum : & cum illud non pofllit acquiri
fubito, fequitur quod tempus eft antequam illud
cfletacquifitum ; & per confequens in medio il-
liustemporis iftudmouebitur : igiturinftansda-
tumnon erat',vltimum,in quoillud mobilecom-
plete erat mutatum. £x iftis fequitur,qualirer in
terminis fignificantibus mutaiiones fuccefliuas
funt exponends propofitiones de iftis vcrbis , in-
cipit,^ Sicdefinit. Vndc i&a;^ inffipit m9ueri;c!i Cic
cxponenda ; ./inunc non mouetur,& immediatc
poft hqc moucbitur ; & ifta cxpofitio cft impof-
fibilis : ^ nnnc mouetur, & immediate ante hoc
non mouebatur. Item ifta; ^ definit moueri,i^tur
^ nunc non mouitur : & immediate ante hoc moueba-
tur : 8c iftaeftimpoflibilis; ji nune meHetur,(ir ifm-
Tnediate pofi hec non mouehitur.Secnndo fequitur ex
prsdidis , qu6d ifta eft falfa ; mottu incipit ejfe:
quia cxponitur fic ;.motus non eft,& immediate
poft hoc erit : igitur motus incipit effe : modo
prima exponens eft falfa , fcilicet ifta : motm non
eft ; quia fua contr.-ididoria cft vera , fcilicet ifta;
emnis metm eft. Et fic patet qualiter in motu fuc-
ceflluoeft date primum mutatumejfe^pztte finis;
& non aparte principij,ik hicde fecundo.

Ad rationes. Ad primam, concedo ' quant^m
ad hoc, qu6d ficur pundns eft terminus linez,ita
inftans eft terminus temporis ; & ficut praiter
pundlum terminantem lineam non cft dare pri-

mura punftum intrinfecumlhitfs , ita nec etiam
eft dare ptimum mutatum effe intrinfecum mo-
tui.

Ad fecundam, concedo ; fed alio modo termi-
natar , qulkm tu ponis : quia non terminatur ad
vltiraum inftans non efle motns \ parte princi-
pij ; fed ad primum inftans non eftea parte fi-
nis;& ficin neutto extrerao tetminatur aflir-
matiue.

Ad tertiam , negatut confequentia ; ad proba- ^.
tionem dico, qu6d verum eft , quod ficut termi-
natur in fine , ita in ptincipSo , fed diuerfimbdc:
quiainfine terminatur ad primum inftans,in
quo mobile eft coropletc mutatum ; fed a parte
principij nonterminaturad primum inftansiin
quo eft mutatum,fed ad vltimum,in quo non eft
mutatum.

Ad quartam,admitto cafum,& quando qusri-
tur,an in primo inftanti efle cadaueris ipfum mo-
uerur,vel quiefcit. Dico qu6d neutromodo , fed
incipitmoueri:quia nuncnon mouetur,& imme-
diate poft hoc mouebitur.Et fi obiiciatur , qu6d
materia primacum qualitatibus fymbolis , quar
fiunt in corrupto, nuncmouetur;igitur &vforma
inhacrens illimatcria; ; negatur confequentia,fe<l
fufiicit, qu6d illafoima incipiat moueri cum illa
roateria.

Ad quintam , dico quod in primo inftanti , in
quo ille clauus eft afiixus , illc clauus non moue-
tur.fed incipir moueri vna cum rota.

Ad fextam, concedo qu6d eft dareprimam par-
tem fpatij,quam illud graue occupat per genera-
tionem nouam ex leui , fed non eft dare primam
■partcm fpatij , quam acquirit per motum in de-
fccndcndo.

Ad feptimam,concedo quod hoc eft pro tanto,
qu6d omne quod mouetur, prius mouebatur , &
poftea mouebitur. Et quando probatur , qu6d
non. Dico quod haec confequentia eft neceflaria;
hoc mouetur:igitur hoc mouehitur. Et quando quxri-
tur vel mouebitnr neceflari6 , vel contingenter.
Dico qu6d ficut mouetur contingenter ; ita mo-
uebitur coniingenter.Et quando dicitur,ponatuc
in cfle,qu6d non mouebitur, Dicoqu6d fi ponis
in eflc quod non moucbitur ; eo ipfo ponitur in
eflc, quod non mouetur ; & fic ponis oppofitum
antecedentis, quiabcn^ ie^iMiint ; hoe non meitebi-
turyigitur hocnon mouetur.

Ad odlauam,di6l:um eft.

Ad nonam , qua» probat qu6d non eft dare II
partefiniSj&c.Negatur confcquentia. Et quando
dieitur.ficut terminatur, &c. verum eft ; fed hoc
eft diuerfimodc,ficutdidumeft.

Ad decimam,ncgatur confequentia: quia hoc
non intelligimus per primum mutatum effe a par-
te finis; fed intelligimus primum inftans , in quo
mobile eft complet^ mutatum.

AN NOTATIONES.

» TyRimo videndumeft de mutatione inftantanea. 7-

JL Notaqu6dw««r»accipiturdupIiciter:vno Mutaribifa-

1 ,-n- -r tr ^ a. rtam [utn*-

modo vtdiftmguiturcontra moueriIucccmac,& ^^^^

ficcapiturin primo articulo huius quzftionis.
Alio modo vt idem eft quod moueri moru fucccf-
fiuo;& ita fumiturin feciido articulo../1/owm au-
tc,& motttt poflunt capi dupliciter:vno modo pro
denominato ; & fic non funt ad aliud, quim fub-
iedlum quod mouetur,aut mutatum eft.Alio mo-
do pro per fc fignificaio , aut pto formali ; & fic

moueri

Metut (3>

mtuerifumi'
tur duebut
medif.

- Qu^ftio VIII.

383

tacueri non eft aliud qaam qaidicas mocus con-
creciuc deHgnaca, mocus aucem & moueri przcisc
idem fignificanc,diuerhmodccamen ; fed mutaci
cftencicas indiuifibilis realicer concinuans par-
tes mocus,& ab ei$ realicer diftindla.
In «mni w»- l> iVon efi dare primum mucac um cfTe in mut«tio-
"*'*'**'*' nefuccejfiMM. Noca in omnimocu repericiinftans
umeji*. indiuifibile , quod eft medius cerminus parcem
prxcericam cum fucura copulans , quod dicicur
mutatum ejfe , habecque fe ad mocum Hcuc tunc ad
tempus,& flcuc pundum ad lineam.Vnumquod-
quecnim horum concinuaciuumeftparcium,feu
concinui ; 8c de hoc mutatumeffe afTeric conclufio
ipfum non dari in principio mocus ; benc camen
in flne, hoc eft ,dacur primum non effe mocus,
quando finicur mocus in quo eft verum dicere,
nunc noned mocus , & immediacc ance hoc fuic
roocus : quod concingic,quando iam pcrfedtus &
finitus eft roocus;non camen iniucepcionemocus
dacur primum eiTc mocus : quia mocus noA ihci-
pic per primum fui eire,fed ance quodcunque mu-
tatum ejfe eft aliad mutatum ejfe vfque in infini-
tum. Probacur : quia Ci in principio mocus dace-
tur tale mutatumejfe , vcl illud effet ille terminus
primus.a quo incipicmocus,vele(recmwMtMm«;^
terminans ptimam parcem mocus ; fcd ille pri-
rous cerminus motus non dicicuc mutatum effe , vt
paccc ; ncque poceft dari mutatum ejfc cerminans
primampartem motus : quia fi darecur primum
mutatum effe cerminans primam parcem mocus,
dabicur etiam priraa pars mocus ; fcd prima pars
mocus dari non poceft , quia quacumque dati,
dabilis eft pcior vfque in infinicum;cum mocus
fic diuiiibilis in infinicum : ergo neque poteft da-
ri primuni mutatumefje.
Q Quod non decur prima pars mocus parer,

quia fl darecur , eciam darecur pcima pars cem-
poris , in qua fiercc illa prima pars mocus ; fed
prima pars temporis dari non poccft;ergo ncque
prima pars mocus. Maior pacec;quia parces ccm-
poris correfpondencpariibusmocus, &cconcra.
Minor probacur:quia autilU prima pars cempo-
ris efTec indiuifibilis, auc diuifibilis:primum dici
non poteft,quia pars temporis cft tcmpus , & per
confequens diuifibilis: neque diuifibilis , quia
tunc, cum iam habcac parces ;'ergo vel in neutta
erit mocus, auc in vcraque ,auc in alcera cancum:
quocunquedaco,fequicur mocum non fuifTcpri-
mo in coca illa parce cemporis ; nam fl mocus fit
in alccra canc6m , aut in neucra , manifcftum eft
mocum non cfTe prim6 , id eft , adaEquacc in coca
parcc.Si aucem fic in vcraquc,ciim prius fueric iu
prima,cfficitur eciam, vc non fucric primo in co-
ta parce diuifibili:non ergo dacurprimum muta-
tum ejfe in mocu in principio , fed ancc quodlibec
mutatum effe^iim aliud & aliud eft mutntum ejfe.
jtntetmne c Z^un^uam aliquod efi mutsitum effe , ni/i priits
mmtrt tfi fnutabatur. Nocaquod hxcpropoficio ,«i«^o«w
auom do tn- w»«f 4r» f/r mutatum ejje , poceft biranamcxponi:
tclli^itur. vno modo fic , quod quocunque ceropore,in quo
verum eft dicerc,qu6d aliquod mucacur.praeccffic
aliquod inftans , in quo verum erac diccre, quod
aliquod mucacum eft,& Cic eft vera : quia figniii^
cac <, quod non eft dabile aliqnod tempus , in
quoverumcftdicere,qu6daliquidmutatur,quin
illud praecefTcrit aliquod inftans , in quo fuic ve-
ram dicere,hoc mucatum cft. Aliomodopoceft
ezponi , quamcunquecncicacem , quz eft mtaari
pca:ccf£taliqua entitas , quae cft, mutatum tffe ; &
(ic adhuc cft vcta > etfi illi > qui dieunt THHtari , &

mutatumeffe non diftingui ^ mobili,hoc non con-
ccdanr.

Nota fecundo , quod aliquid poccft cfTe pri- 'Primum di-
mum duplicicer : vno modo fecundum fe , & fic '""' *''f"''
illud crt primum , quod nec ancc fc, nec ante ali- */'"*""•
quidaliudlui hajbec aliquid pnus. Alceromodo
dicicur primuch fecundiim alccrum , &eftillud
quod habec ahud ance fc,quo eft aliquid prius,&
aliud quo nihil eft prius.

^ Propofitiones de i(lu verhit incipit , & definit. 9'

Nota quod duplicirer rcs incipiunc , & dcfinunt ^" iu*hM*
cflc ; vclcnimincipiunt pcr primum fui cfTc.vel »?'"'""-
pcr vlcimum fui ndn efTe : & dcfinunc per pri- ^'""^^ *"
mum non cffc , vel pcr vlcimum fui ene.Rcs ill«
incipiunc per primum fui efre, quse finc mocu in-
cipiuncquales func fubftantir , tam gcncrabilcs,
quam fpirituales.Similiter &indiuifibilia, vc in-
ftancia,(quamuis fubftancialis forma: corporalis,
qux exccndicurpcr fubiedli parccs,hoc cfl,in ma-
tcria : quia hoc pcr motum concingic , quo ad
hoc non habec primum fui efte per accidens ca-
roen.)Illud aucem dicicur primum cfTe rci,quia in
nulloinftanci ancehoc reserat, & in hoc toca
res cocum fuum efTc habec , acquc ica exponicut:
res,nunc eft & ance non erat.Illz aucem res inci-
piunc per vlcimum fuinon efTe^ili quibus eft af-
fignabile vlcimum inftans inter alia,in quibus ca-
lis res non erat,poft quod talis res iam erit,& fic
exponi folet:tes nunc non eft, & immediacc poft
hoc etif. Hoc padlo incipiunt motus , & tempus«
&aliquzqualitates, quascammotu incipiunr.
Definunt ctiam res per priraum non efTc.quando
videlicct datur inftans , in quo res non fit , ance
quod inftans,in coco anccccmpore exiftcbac : &
fic exponitur huiufmodi tcrmirfus defifionis,
nunc non eft,& immediatc anrc hoc crat : & hoc
roodo dcfinunc cam motus,quam omnia,qus pcr
mocum definunt efTe.Similiccr & fubftantijCjqu^
per concrarij pugnam corrumpuncur. Res ran-
dcmdefinuncper vlcimum fui efTe.quando datur
inftansvIcimum,inquo eft rcs, poft quod imrae-
diacc non eric,& fic cxponicur;res nunc eft;& im-
mediacepoft hocnoneric. Hoc padlo definunc
efTeres.qus fine concrarij pugna corrumpuncur,
vidcliccc fubftanciac fpiricuales , vc Angelus^ fi
Deus illum pcrdcrec, & fimilicer anima racioha-
lis,nec non & inftantia , & indiuifibilia quxque;
hzc namque fuum efTc & in inftanci fimul ha-
benc, & in inftanti firoul perdunt.

' Concedo tfuantum ad hec , ^od ficut punEli4t,6cc. ®*

Nocaquod Ariftocelcsjnon inccndic negarc ora-
nem mutacionem claudi duobus cerminis , eo
fcilicer, in quo definic , qui eft primum non cfTe
mucationis , & eo, i quo incipit,qui eft vltimum
non effe mtitationis;fed quoniam mutatumejfe vo-
catur cerminusatHequem prsceflic aliquisroo-
tus;ide6 ille terminus,quo finicur mocus , appeU
\ixmtc6icmutatumejfe , illc ver6 <l quo incipic
rootus, non dicitur mutatumejfe : quiaantc illum
nonpraeceflic mocus , quia quamuis ancc illum
non fucrit mocus,neque inillo, camcn iramcdia-
cc poft illum fucurus eft mocus; vulc ergo Arifto-
relcs in omni mutarione dari vltimum mutatum
«l^,poftquod nullum aliud fcquacur ;non tamen
dari primum mutatum <f^,ante quod nuUuro prz-
cefTcrir.

Ex his fequicur , alicer fe haberepan^um iil
linea , & alirer tnutatum tffe ,* in mocu ; pundum
cnim non neccfTario antcccdit Iincam,ide6 datur
in linea primum pun^um ; at mutatum ejji

nccefTari^

384

Lib. V I. Phyficorum

necefTari^ przccdit raocus , & ob id motus non
porelt incipcreantc ot«m««»» r^ .• neceflc cnim eft
vt ancecedat motus, quia mumHmejfe mutationis
eft (inis.

Sccund6 , fequitur qu6d omnes h« propofi-
tioncs fmtverae m Piiyfica , & pertritas : Ame
quodUhet moHeri frtcedit mHtatum ejfe. Ante qmdli-
bet mutatum ejfe prttcedit moueri.
1 1. Tertio, fcquitur quod talc mutMHmejfe^ fi con-

fcraturad alia mutatae^e, quac przceirerunt in
motu , dicitur vltimum ; fi vcr6 confideretur fc-
cundum lempus fequens poft fincm motus, cft &
dicitur primum mutaiumej/i, ita vt fenfus fit,in
hoc inftanti , quod cft primum omniumfcquen-
tium , motus dicitur fadlus. Quarto ,fequitur
principium, & fincmotus eiTe extrinfeca motui:
non autem intrinfeca , illud enim mutatumejfi
quod in finc motus datur,extrinfccum cft mocui,
quia tunc iam non cft motus; & vocatur primum
non eire mocus.ficut inftans inceptionis vocatur
vltimum non cfte motus.

EXPOSITIO TEXTVS.

Text.5 1. /'^ Voniam Autem 1 omne,<juod mutatur^in tempere
X^^mutatHr, Hoc eftquarcumcapitulum huius
tradatus , in qno Philofophus detetminat de
mutato effe in comparatione ad motum:& diuidi-
tur in fex partes , fecundum quod ponit fex con-
clufiones. Secudda ibi : Hoc autemoflen/o.Tenii
ibi : Non/olum. Quarta ibi : ManifefiHm efiigitur.
Quinta ibi : Similiter autem & in *o. Sextaibi:
Quarein tjuocun^Hefit.Vto prima conclufione pr^-
mittit vnam fuppofitionem , qu6d ciim omne
quod mutatur, in tempore mutatur, aliquod po-
teft dici mucari in tempore duplicicer:vno modo
Mut»r$in aliquid dicitur mutati in aliqUo tempore primo,

quUdieitur ^*^''"'^^' quod mutacur in qualibcc parce illius

dHplidtir. tempuris. Alio modonon primo , fcilicct quod
mucacur in parce ilhus temporis;vt \cGt\o dicitur
ficri in iila die , eo qu6d fic in partehuius diei.
Nunc ponitur ifta conclufio prima : omne quod
mouecur inaliquo ccmpore primo , mucacurin
qualibec parte illius temporis. Probacur cx dcfi-
nitjone illtus, quod eft moueri in aliquo tempore

Text. jx. primo. Secundo probacur,i & fit tempus in quo
aliquid mouetur primo , A,B,C , quod diuidatur
fecundum B, ita quod partes temporis, in quo fic
motus,fint A,B,8c B,C,t\3nc mobilc quod mouc-
tur, vcl mouetur in vtraque parte cemporis A,B,
C; vel in alcera cantunt , vel in neucra. Si in vcra-
que,habetur ppopofitum:fi in neucra.hoc eftfal-
fum» quia cunc non mouerccur in A,B,C, ex quo
in nulla parce eius mouerecur:fi in alcera tantum;
tuncmobilemoueretur in iUo temporenonpri-
mo.quod eft contra poficum.
II. Hoc autem i ofienfo. Hic ponic fecundam con-

Tcxt.jj. clufionem.quam probac cripliciccr. Sccunda ibi:
Amplihs autem. Tercia ibi : Ampliits autern fi id.
Conclufio eftifta: Omnequod mutatur in ali-
quo temporc primo , nccefte eft ipfum elTc mo-
tum priijs.Probacur fic,fic ^mobile,quod moue-
tur in ccmpore B,C, primo per magnicudinem D,
£j& fit B mobile, quod moucacur arquc velocicer
in mediccace illiu.<i cemporis,& incipiant duo ifta
mobilia moucri in eodcm inftanci ; ifto pofico,
probatur ifta conclufio fecunda , fcilicet quod
omnc.quod mouccur, neccfTc eft mocum cflc pri-
mo ad iftum incelledlum, quod omne, quod mo-
iietur in aliquo tcmporc ptimi , ncccflc cft mo-

tum efle prius,qu^m illud tempus fit tranfadum,
quia inquocumque* tempore mouctur .5 , mo-
uetur ctiam A , ciim a:que vclociter moueancur,
& incipiant in eodcm inftanti , fed B eft motum
priiis quim tempus B,C, fit tranfaftum ; vt patec
ex cafu ; igitur A eft motum prius qukm tempus,
B,C,in quo mouetur prim6,fit tranfadum,& ha-
betur propofitum.

Amplius 4 autem. Sccunda racio , fit tcmpus,in Tcrt. J4.
** quo mobile mouetur yf,C;cuncininftanci mc-
dioilliuscemporis quaero vtrijm mobilemoue-
tur,vel iam motum eft:non mouetur.quia in in-
ftanti non poteft fieti motus : igitur iam motura
eft ; & pet confequens priufquam iempus,in quo
mouetur priroo , fit tranfadura , ipfuro e(i mo-
tum.

Amplius $ autemfiid. Tertia ratio , quia illud, Tcrt.j j.
quod continue mouccur in aliquo tempore pri-
m6 , & in nulloinftanti illius tcmporis definic
moueri ; tunc vel inquolibec inftanti illius tem-
potis mutatur,vel mutatum eft; fed impollibile
cft , quod mutecur in inftanti , vc probacum fuic
prius : igicur in quolibet inftanti mucacum eft,&
cum quodlibec inftans fic prius,quam illud tem-
pus fit tranfadium , fequitur qu6d prius quam il-
lud inftans fit tranfadum, in quo aliquid moue-
tur prim6,ipfum mutacum cft,& habecur propo-
ficum.

Non folum 6 autem id. Hic ponic tctiiam con- i j.
clafionem , quam probat prim6 dc motu locali. Text.jtf.
Secund6,dcgeneracione,& cai'ruptionc,& alte-
rationc,ibi : Eademenim demonfiratio ejt. Primum
probat duplicitcr. Sccund6 ibi : Amplius autem.
Tertia conclufio cft ifta : Non folijm omnc quod
mutacur prius eft mutatum , fed necefle cft cciam
omnc mucatum ptius mucari , ita vt non folum
mucatum fit , fed in mutari. Probatur, fuppo-
nendo quod omne , quod mouecur de aliquo
tcrmino in aliquem tcrminum , rooucrur in tem-
pore. Probacur fuppoficio: quia fi fiat mutatio
dc A h\ ^,tunc in eodem inftanci non poceft cfle
in A, & in B, vc oftenfum eft prius : igicur opoc-
tet , quod in alTquo inft^nti fit in A,ic in alio in
B : vel igiuir illa inftantia funt immediata , vel
mediata: non immediata,quia tunc tcmpus com-
ponerctuc cx inftantibus : fi mcdiata , tunc intcc
ipfa cadit tcmpus medium,&pec confcquens
mucacio fadla de A in £,fiebac in tempore.Tunc
iftu fuppofito , ptobatur conclufio ; quia 7 cum Text.57.
omnis ' muratio fiat in tempore,& omne tempus
fit diuifibile in partem priorem , & pofteriorcm,
fequitur quod omnis mutatio eft diuifibilis in
partem priorem, & pofteriorem : igitur fi in ali-
quo rempore aliquid mutatum eft per conti-
nuum motum, pridsmouebacur in medietate il-
lius tcmporis,& priijs in medietate medietatis;&
fic in infinitum ; & pec confequens omne muta-
tum pra:cedit mutari.

Amplius 8 autem. Secunda ratio cft.fic magni- 1 4.
tudo , in qua pettranfituc in aliquo tempore Tezt.it.
primo C,D; tunc vel C,D, funt indiuifibilia
fibi inuicem coniunda , vel intcr ipfaeftme-
dium : fi fibi inuicem coniunda ; tunc magnitu-
do eflet compofita ex indiuifibilibus , quod eft
impodlbile , vt probatum fuit ptiijs ; G intec
ipfa eft medium ; tunc fequituc qu6d magnicu-
do C,D , cft in infinicum diuifibilis : igicur fi ali-
quid eft mutatum fupec magnitudinem C, D,
priijs mouebacur fupet eius mediecacem, & priijs
fapcamediecacem raedietatis, quilm fupec cocam

magnitu

Qusftio VIII.

385

Text.Jj.

/mcctffiitM.

tnagiu(Uv]inero,&(icinnnfinitani:igitaranteom-
nt mutatum ejfe fuperiftam magnitudincm priijs
erat mutiiri;6c habetur propoiitum.

Eadem p enim demmiiratio. Hic probat x]i(^ara
condaiionem in aliis rootibus a motu locali, di-
cens,qu6d in ^ aliis mutationibus , vt in genera-
tione, & cotruptione,&in mutatione incon-
trariis , vt in alteratione , per eandem rationem
probabitur , quod omne mutatum prxcedit m»-
Gemratit tari. Sed dubiiatur prim5 , qualiter generatio (it
qntmtd» fit fucccflSua , cx quo forma fecundum quam eft ge-
ncratio , non habeat partcs graduales. Secund^
dubiratur de hoc, quod dicit , fecundi^m contra-
di<flionem omncmucarumpraEcedit mutari, quod
eft faifum , quia fubit6 fit mutatio de vno con-
tradi(ftotio in reliquuro; aliter enim inter con-
tradidoria eflct dare medium. Refpondetur ad

f>rimum, quod in gencratione formacfubftantia-
is non eft fucceffio fecundum gradus forraa:, fed
folum fccundiim partcs quantitatiuas fubiedi:
quia ptijiis in vna parte fubiefti introducitur for-
i»a,quaminalia.Adfecundurarefpondetur,qu6d
pcr mutationem de contradidorio in contra-
diftorium intelligit routationemdepurapriua-
tionc formc- ad e^ completum formx fecun-
dum totum fubietflum : modo inter ifta duo benc
eft medium, fcilicet ejfe formc fecundijm partem
Gibiedi.

Gluare necejfe efiid ^uod mutatum eft. Infert co-
roltarium , quod omne mutatumeJfe^xxceAh mu-
tari,ic omne mutari praccedit mtitatumefe. Et cau-
fa huius eft : quia nullum indiuiiibilc cft imme-
diatum alteri indiuifibili ; fed quodlibetconti-
nuura eft diui(ibile,in femper diuiiibilia.

Aianifeftum loigitur. Quarta concluHo eft,
qu6d omne quod fadum eft , necefte eft ficti
prius,& omne quod eft in^m',necc(reeft fadum
fui(Te,fcilicet fecundum partem. Piobatur : quia
* omne quod fit,mutatur , & omne quod faftum
eft , mutatumefi-y fed omne mutatum ejfe prarcedit
mutari , & omne mutari przcedit mutatum ejfe ,vt
probatum eft : igitur omne fadumprxceditji^i,
& omnc Jieri ptxcedit fa£lumejfe.

Similiter autem & in €0. Quinta conclufio eft,
omnequod corrumpitureft prius corruptum , &
omne corruptumeft pri^s corrumpi. Probatur,
quia tam corrumpi , quam corruptum efii cft diuifi-
bile in infinitum ; & ideo ficut nihil fit nifi priijs
fad^um fuetit , necaliquid fadlum fuit nifi pricis
fiat : ita nihil corrumpitur , nifi priijs corruptum
eft,nec aliquod corruptum cft,nifi prius corrum-
patur.

Gluarein tjuocum^uefit.Scxti conclufio:In nullo
motu cft dare primum mutari, aut primum muta-
tum ejfe : quia fi fic,iam cfTet aliquod mutari,c[uoi
non przcederct mutatum ejfe : vcl aliquod muta-
tum ejfe quod non pra:ccdcret mutari ; quod cft
contra prius pofita.

A NN O TAT I O N E S.

I ^. * T^ quocumijut tempore mouetur B , &e. Nota
Xquod qucmadmodum in linea confidcran-
tur pundla , ita & in motu funt mutata ejfe indiui-
fibilia i atque adeo ficut in linca punda conti-
nuantia non funt ida , fed potentia ; quando
tamcn linea a£lu diuiditur , pundlum terminati-
Dum eft a(5bu : quia terminat diuifioncm ; ( ficut
pattes quando funt a&u continuac , funt entia
ixx potenti» ; quando ver6 fuot adu diuifat , func
Scotioper. Tom. II.

Text. 60.

entia in adhj) ita & mutata ejfe continuantia mo- tAutiit» tff*

lum funtinpotentia ; qiiando vero mutatumfjfe "»"»»"«»'««

aftu terminat motum , tunc eft in adu. Dc- '"*'"'"/''»'

n • < /n ■ 1 ^ . /~ in potemia.

roon(trat!o ergo Ariftotelis eft , quod ficut in

linea ante qaamlibet partem , eft punftum , ita

& in motu ante quamlibct partcm motus eft mu-

tatumejfe : fcd quia mutatttm ejfe euiiemiyxs appa-

rct,quando a(Au tcrminat, & rumpit motum, de-

monftrationcm format in duobus mobilibus , vc

in littcrapatct.

•» Sit tempui in ^o mohile mouetur , &c. Nota

qu6d Ariftorcles ex hac ratione colligit , qu6d,

ciim omnc tempus quanturacumqueminimura,

fit diuifibilc,& inter duo nunc ferapcr raediac

ceropus , & cuilibet nunc correfpondct in mo-

tu , mntatum effe ; atque adeo inter quxcum-

que mutata f|^ , mcdiat raotus ; fequiturquod

veluti ante quamlibet particularo tcmporis pra:-

ceifcrunt infinira nunc; ita ante quamlibet par-

tieulam motus pr^cc^Tcrunt infinita mutataeJfe^Sc

per confequens quicquid mouetur,infiiiities fuic

mutatum.

' G^ia,cumomnumutatiofiat intempere. Nota ^y

quod Ariftotelcs non accipit hic mutatnm ejjfi vt

hadlenus.pro termino motus, qui eft ininftanti;

fed pro eo quod eft mutari: & loquitur de motu

propricjVt diftinguitur ^ mutationc. Nam gcne-

ratio , qua: , verbi gratii , eft mutatio dc non ejje

ligni ad ejfe ignfs , Cx accipiatur pro inccptione,

ipfa non fit in tempore : quoniara , vt vidcbiraus

lih.^. generatio fit per primum ejfe , & quia non

datur vltimum ligni : vnde gcneratur ignis,

nullum eft medium tempus inter vltimura ejfe

ligni , & primum efie ignis , fcd idem inftans,

quod eft priroum effe ignis , eft priroum non efft

priuationis ignis, puta ligni. Si autem accipiatuc

gcneratio pro toto motu alterationis przccden-

tcin ligno , qui tcrminatur ad effe ignis , ille fic

quoque in tempore.

d In aliu mutationibu4 vt in generatione,8cc. No-

ta quod ex duabus dcmonftrationibus , quas fe-

cerat AriftotcIcs,priorem, quz cx diuifioiic tcm-

poris procedic , dicit habere locum in alterario-

ne , & gcncratione , & corruptione : nam altera

qus ex diuifione fpatij fumebatur , in folo motu

locali veium habct, & applicari etiam potcft roo-

tui augmcnti,& dccremcnti.Vt enim ante quod-

libec pundum fpatij , in quod mobilc mutatum

eft , prxceffit fpatium , per quod mutabatur , &

ante quamlibet pattem fpatij przceiTcrat pun-

€tam , in quo fuerac mutatum , ita & in aug-

mentoquantitatis ante quemlibet tcrminum,&

pundum acquirebaturquantitas ; & ante quod-

libet aetjuiri przccffit terminus,ad qacm res aug-

mentata eft.

In intenfione autem qualitatis ,non eftadeo *'•

patens quomodo ex parte rei acquifitz ante

quodlibct mutatum ejfe (it moueri , & ante quodli-

bet moueri , mutatumejfe : & ideo euidentius iudi-

catuc cx parte temporis : omnis eniro intcnfio,

& rcmiffio fit in teropore, & ante quamlibct par-

tcm tcmporis prxccillt inftans.in quo res eft mu-

tata , & ante quodlibet inftans ptacceffit tempus,

in quo mouebatut; gencratioveto & corruptio,

licct accepta pto inceptione , & defitione fub-

ftantiac,non fiant in tcmpofc,tamcn , C\ accipian-

tur pro motn alterationi$,qui tetminatur ad dcfi-

tionem, verbigratia.aquat,& inceptionemacris,

in tcmpote fiunt,vt fzpiiisalibi dicit Scotus : vcl

ficut dicit hic , in generatione non eft fucccffio

K k fccundijm

386

Lib. V I. Phyficorum

£.

Geverath
/ubjl^ntit
Aiifi modo in
homogrneii
t^ »Uo in
heterogeneii
tonfnier»tur.

l'

fecundum gradus form* , fed folutn fecundum
partcs quantitaiiuas fubicdku
c Ornne (juodfit mMMnr,icc. Nota, quod alia eft
confidcratio fubltantiac in homogcneis , & alia
in hetcrogencis. In homogeneis namquc, cuius
pattes funt eiufdem r.-itionis , id quod generatur
tempore , quo forma extenditur permatcriam,
fecundum candem racionem generatum eft fe-
cundiim pattem ; vt cum forma ignis exienditur
pcrmateriam hgni, antc quemlibctignem geni-
rum generabatur ignis,& antc quodHbct^«nrr<jr»
crat ignis aUquis gcnitus;fcd in hcterogcncis, vr,
verbi gratia, in animali , non feraper id quod ge-
neratur prxccflit fccundum candcm rationcm,
fcd fccundum partem altcrius rationis; vt quan-
do in animali animantur pedcs , prius fuit ani-
inatum cerebrum, & antc ccrebrum fuit anima-
tuni cor : & hoc cft quod infinuat cxcmplo do-
mus , cuius fundamentum praciacitur parietibus.
At vcr6 quia minimum vtriufque fubftantiaipro-
duciturin inftanti , ante \\\[A mHttuum ejfe non
prxcedit moucri fccundum candem formam,
fcihcct fubftantialcm ; fcd prsccdit alteiatio,
quia prior corrumpebatur fubftantia, quac qui-
dcm alteratio quodammodo continuatur cum
gencratione ; atquc ita vctum cftquodammodo
fcmpcr.quod omnequod fadumeft,prius aut fe-
cundum partcm, aut fecundum aherationem fie-
bat;& omnc quod fit partira fadlum crat : & pa-
ritcr in corruptione , omnc quod corruptum cft,
corrumpebatur , & omne quodcorrumpitur par-
tim corruptum erat : etenira alteratio ipfaquae
tcrminatur non folura ad qualitatem , fed etiam
ad defitionem vnius fuSftantix, & gcnerationera
ahcriusjvocatur non folum aiteratio , fcd & cor-
rjiiptic&gencratio.

Q_y ^ s T I o IX.

Vtrum omnc quod mouetur fofjtt yelocius)
^ tardius moueri.

Atidot.hic e»p.i.text.ii. Auerroes,Themiflius,SiinpIicius
ibiiiem.Mh<:ttns traet i. ^«/1.3. D.Thom./fiSf.i. Yidcau-
thores citatos in jj. 4. (^5.

RcviTVR primo quod non omne
quodmouctur poflit moueti velociiis;
quia coelum mouctur, & tamen non po-
tcit moucri veloc!us:ergo,&c.Prima'pars anrecc-
dcntis parec ad cxpcrientiam : & fecunda pars
probatur; quia nullum inuariabilc morum a mo-
tore immobili potcft mOucri velocitis ; fcd cce-
lam eft inuariabile, & mourtur k motorc im-
mobili : crgo , ikc. Maior: patet , quia maior
vclocitas non poteft prouenire nifivclex dimi-
nutionc refiftcntix, vei augmentatione potenria*
motoris : & quocumquemododetur,cft variabi-
litas,& mutatio. Minor probatur pro primapar-
tc in I .Cali, text.io. & 1 10. & pro fccunda 8. hu-
iits,text.i^. (^ inde. & 1. Metaph. ttxt.^ y. (^inde.
Confirmatur anteccdens , quia fi ccehim pofTct
moueri velociiis, fcquerctur, quod centum anni
durarent prxcisc tantum , quantum nunc durat
vnus dics ; & confcquens viderur impoflibile.
Confequcntia probatur,quia fi in eadcm propor-
tionemorns coeli vclocitarerur .inqua centum
annife habcntad vnam dicm ; tunc tantum du-
rarcnt praccisccentum anai ,quantumnuncdu-

rat vna dics. Tcttio fequeretur, qu6d aliqua po-
tentiatoto tcmpere stcrno tftct fruftra; confc-
quens cft falfum ; quia natura nihil facit fruftra,
vt patct }.de AuimA,text.^$.& i . Cali, text. ii.&
j..Cceti,fo,& j9.Confequeiitia probaiur;quiapo-
tentia ilquacoelum poteftmoucri vclocius,nun-
quam rcduccturad adum. Quarto , fequcrciur,
quod coelum dc fado moucretur vclocius, qu^ra
tnoueatur ; confcquens implicar contradidio-
ncm.Confequentiaprobatur.quia motus coelieft
aitcrnus, modo in atcrnis non differunt ej]e , &
pop.

Secundo, arguitur ad principalc; fi omni raotu
dato contingcret dare velociorcm , fcquerctur
quod fpatiuminfinitum pettranfiretur in tcmpo-
rc finito,vel faltem podec pertranfiri; confequcns
cft impofl[ibile , vt patct in ifto 6.text.6$. Confe-
quentia probatur; quia fi inprima mcdictate ho^
rae aliquod mobilc moueatur aliqud velocitate,
tuncexquo ifte motus poteft velocitari , quan-
tumlibct ponatur,qu6d infecunda parte propot-
tionali horae moueaturin duplovclocius, qu<tra
in prima;& in rertia,in duplo velocius , quam ia
fccunda, & fic in infinitumitunc in qualibet par-
te proportionali hora: pertranfitum crat tantum,
quantum crat pcrtranfirum in prima partc;vt po-
teft faciliter dcmonftrari : igiturpertranfitura in
tota illa hora cflTct corapofitura ex infinitis aequa-
libus:& per confcquehs eflct infinitum, & tamcq
hora eft finita:igitur in temporc finito pertranA-
tor fpatium infinicum.

Tcriio, fcqueretur qood nuUa potentia adliua
eflet terminata ad maximum,nec aliqua refiitcn-
tia ad minimuro ; confequens eft falfum , vt pa-
tet,i .Caeli, text.6 i.&inde. Confequentia proba-
tur;quia motus velocitatur pcr augmcntationcm
potentiae & pcr diminutioncm rcfiftcntiae ; rao-
do fi poteft velocitari in infinitum per aug-
mcntum potcntia? , tunc potcntia non eft tcr-
minata per maxiraum.Si per diminutionem rcfi-
ftenrix , tunc refiftcntia non clTct terminaca ad
minimum.

Quarr^ , fialiquidmouereturmotuvelocifll-
mo, non omnc quod mouetur porclt moucn vc-
locius; fcdaliquidmoucturvclociflimc:crgo,&c.
Maior patet , quia alitcr eflct darc motum ve-
lociorera vclociflimo : & rainor patct 4. huiutf
ttxt.iii. vbiponitur,qu6dcQelummouctur ve-
lociflimc.

Dcindearguitnr,qu6d non omni morudato
potcft dati tardior , quia tunc fcqucrctur quod
potcntia non eftct terminata ad minimum ,ncc
refiftentia ad maximum : confequens cft falfumi
\tpitetprimoiali,text.6i. Confequentia proba-
tur, quia motus non retardatur, nifi per augmen-
tum refiftcntiae.vel diminutioncm potentiae.

Sccund6,aIiquod mouctur infinic^ vclocitate;
igitur non omni motu dato poteftdari tardior.
Confcqucntia tenet , quia alitcr infinico poffet
ciTe aliquod maius. Antccedcns probatur : pofi^o
quodaliqua lineanonmoucatur circulariter cir-
ca fuum exrremura ; tunc pundlus rerminans fe-
cundam medietarem moueturtar lius,quim pun-
6lus terminans primam mcdietatem. Item tcrmi-
nans mcdietatcm medietaris moiietur tardius in
duplo , quam terminans primam mcdietatcm ; &
fic in infinitura:igitur aliquis pundtus raouetur
infinitivclocitate.

Tcrtio.fcquerctut quod fupra fpatium finitum
poflct fieri motus tempore infinico : confequens

eft

.11} toT

X.

rfjf t

Quxdio IX.

387

eft falfum , vt patct inifle fixto , text.6\. & 6x.
Coiirequentia probatur , quia (i aliqtrod mobile
pettranfea: pcdem in vna die , deinde rctardetur
mocus in dupIo,tunc io duobus diebus pcrtranfi-
bic medictatcm pedis: itcrura rcardctur in du-
plo, non pcrtrannbit nifi medictatem medieta-
tis , & Cic in inHnitum : igicur tempore infinito
mouebitur , & tamen non perttanfibit nififpa-
tium vnius pedis.

QaartOjCapiatur vna virga flcxibilis.fupercu-
ius vno extrcmo ponat pondus minimum,quod
illa virganon poteft fuftinctc ; tunc arguitur fic:
ifta virga dcprimitur infinita tarditatc:igiturim-
poflibile eft.quod aliquid tardius moueatur : ali-
rer cnim cftct dare latditatcm maiorem maxima.
Antecedcns probatur , quia fi aliquid potcft mo-
ueri tardius ; vel hoc eirec a pondere maiori , vcl
tninori,vciab arquali : non^ maiori,quia abillo
vclociuj dcprimcrerur virga : ncc \ minori, quia
ininorem fuflficeret virga fuftinere , vt patct per
deiinitionem ponderis minimi quod non poteft;
quiaabzquali pondere zqualitcrdeprimeretur.

Quinto poteft argui : quia coelum non poteft
tardius moucri per cafdem rationcs , quibus
probabatur , quod coelura non poteft vclocius
moueii.

Oppofitum arguitur pet Ariftotelem 6.hulm,
text.i i.c^iWf.qui hocfupponit,quod omni mo-
tu dato,contingit dare vclociorem , & etiam tar-
diorcm. Secundo probalur ratione : " quia omni
medio datopoteftdati medium fubtiiius fccun-
dum quamcumque ptoportioncm ; & etiam mc-
dium denfius : igitur omni motu dato poteft dari
niotus vclocior, & etiam tardior. Confequentia
tenet:quia ad fubtiliationem medij fequitur pro-
portionalitcraugnientatio velocicacis; & adeius
condenfationem fequicur proporcionalicer mo-
tus rctatdatio.faltcm in grauibus , & Icuibus , vt
patuit pcr Ariftotclpm in ^.hHimjext.-ji. & antc-
ccdcns apparet in ifto fexto.

Notandura, quod tenendo opinionem Arifto-
telis difiicile eft faluare didtam fuppoficionem
cfTc vcram,dc qua fit qua;ftio:quia fecundum opi-
uionem fuamipfa cft impoffibilis ; vt ptobant
plutcs rationes antc oppofitum. Secuudo, eft ea-
dem difficultas de quadam racione , quam facit
Ariftotelcs4 Ww, rm.71. adpxobandum qu6d
graue fimplex moueatur fubito : pro qua rationc
fupponebat , qu6d omni mcdio dato poteft dari
xncdium fubtilius fecundum quantamcumque
proportioncm : & tamen hoc cft impoffibile fe-
cundum Ariftotelem , quia igni puro, vcl ctiam
c£elo,impoffibiIc eft dari corpus fubtilius. Ter-
tio , e(t idem iudicium de ratione quam facit
y.huiw, text. i . ad ptobandum , quod omne quod
mouetur,mouetur ab alio , quia omne quod mo-
uctur,quiefcit ad quictem alterius:inod6 hoc cft
impoffibilc , quia irapoffibile eft fccundum Ari-
ftotelem ccelumquiefccre:igituripramno poteft
quicfccrc ad quictem altetius. Quarto.cft cadem
difficultas de ratione , per quam probat Ariftotc-
les S.huii4tytext.^4. qu6d in mouentibas, & motis
non eft proccftiis in infinitum ; quia in illa ratio-
nefupponit, qu6d ex ornnibus mobilibus conti-
guisfiat vnumcontinuum ; fed hoc fecundum
Atiftotelem eft impoffibile: quia impoffibile eft,
quodfpharrar cxleftes ad inuicem continuentur:
quia iam non eflct diucrfus motus cceli , quod
Ariftotclcs reputatimpoffibile,!.*/^ Generatiane.

Adomnes iftas difficultates nitituc ^ Conj-
Scotioper. Ttm. II.

mcntator refpondere fic : quod licct non rcpu-
gnet mocni, mobili, & quieri quantum eft ex ra-
tione gcnerali motus , mobilis , &c q'iietis , quin
omne mobile moueatur velocius , & etiam lat-
dius : attamcn repugnat mobilibus cx rationc
fpeciali talium , vcl talium mobilium :-mod6
quia in propofito infiftimus fol^m in rationibus
generalibus mocus , & mobilis : igitur quod eft
impoffibilc fecunJum iftam rationem gencra-
lcm , & ctiam quod eft poffibilc , dcbct reputa-
ri impoffibilc , vcl poffibile : & ideo mocum vc-
locitari , & rctardari quantumlibct debct rcpu-
tati poffibile fimpliciter in propofito, ex quo cft
poffibile pcr rationes generales motus & mobiIi«.

Sedcontra iftam folutionem arguitur : quia
quodlibet illorum , de quo argutum eft , eft fim-
plicitcr impoffibile : igitur ex nulla tali fuppo-
fitionc potcft prxdicati. ' Confcqnentia tenet:
quia ad impoflibile fequitur quodlibet , quia
quanta euidentia per talcm rationem probarctuc
aliquid ,tantacuidentia probarctuc fuum oppo-
fitum.

Sccundo.qniaex tali fuppofitionepoffibili fc-
cundum rationes gcncrales motus , & mobilis;
impoffibile tamen fccundum raciones fpeciales
mobilium, poteft inferri fimpliciter impodibilc:
igitur nullum tale debet fupponi ad aliquid pro-
bandum. Confcquetuia nota cft : & antecedcns
probatur , qui.n ifta eft vera ; aliejHod mobile moue-
tur, & cum iftacapio iftam poffibilem fecundum
racioncs gcneralcs mobilium eomodo , quo lo-
quicur Commencator, vidc\ice::omne mo^He quie-
fcit: cunc arguacur fic in Difamis.nimirum.^W-
dam mohile mouetur, omne mohile auiefiif.igitur ejuod-
dam efuod ejuiefiit mouetur. Conclufio eft falfa:
igitur aliqua prxmi(rarum,& non maior:quia il-
la ponitut cfTe vera : igitur minor cft fimplicitec
impoffibilis, quocunque modo.ex quo conclufio
fequcns cx illa eft fimplicitct impoffibilis fccun-
dum quamcunquctationcm.

Ex quibus patet , quod illx probationcs Ari-
ftotclis de quibus taftum eft , non valcnt ; nifi
inquantum illa: fuppofitiones funt poffibilcs,
quas tamcn Ariftoteles reputat impoffibilcsfc-
cundiim potentias naturalcs.

Idc6 ad vidcndum qualitet fuppofitio dcqna 6.
fit quxftio , eft poffibilis , & qualitet fit vcra , &: Motuitaeti
qualiter nonponuntur condufiones, difcurren- ^>'o"'»do pof-
doperdiu.erfageneramotuum:&prim6demotu -^' '■"* *'^"
circulari, fuppofito quod cius velocitas attenda-
tur penes arcus defcriptos, & non penes angulos
circa centrum.

Primaconclufio: Quilibet ' punftusalicuius
fphzra: ca:leftis practcrquam vltimz , mouctur
aliquando velocius,& aliquando tardius. Proba-
tur,quiainqualibet fphara pra:tcr vlcimam,mo-
uetur fupcr diuerfos polos,& fuper polos mundi,
& fupcr poloj Zodiaci : igicur quilibet pundus
alicuins iphatta: ca:leftis prattcr vltimam , quan-
doquc appropinquat ad lineam mediam intcc
polos,& quandoque clongat ut ; fed quandocun-
que appropinquat ad illam lincam, mouetut ve-
locius , qukm prius ; & quando clongatur ab illa
Iine«, mouctut cardius : ergo, &c. Vcrum cft ta-
men,qii6d hoc non obftante totum mobile fcm-
pet mouetur vniformiter.

Secunda conclufib eft Suppofito quod motor

coeli, & ccelum fint inuariabilia , vt videtur'Ari-

ftoceles innuere8.^«iw./(r.w.j4.<^6y.impoffibilc

eft quod coelum moueacur velocius , quam de

K k X hao

388

Lib. VI. Phyficorum

9.

CentUm »imi
dMriire poffent
t»ntum fvA-
eisi, quMtum
modo durat
Vnm diei.
^iutlibetme-
tu rflio d»t»
peteft d*ri
velocior.

fa<ao mouetur,vcletiain tardius. Probatut} quia
nunqiiam potcft prouenirc roaJor, vcl minotve-
locitas niHcx vanationc mocoris.

Tertia conclufio;Suppofita inuariabilitatemo-
torura,&: mobiiium c^Ie(lium,(ie fado eft aliquis
pundlus velociflime niotus , quo impofllbile eft
aliquid moucri velocius. Patet de quolibet pun-
eto dcrcribcntciquinodialem circulum , quia
quilibet ralis pun6lus dcfcribit lineam maximam
poflibilcm defcribi.

Sed dubicatur prim6,quia aliquis eftmotus
circularis infenfibilis propter vcIocitatcm,vtpa-
tet de ttocho circumdu£to , qui apparet quiefce-
ce , & tamcn motus circulatis a>quinodlialis eft
valdc fcnfibiiis : igiiur videtur, quodiftemotus
rrochi cft vclocior motu arquinodionalis.Secun-
do dubitatur,quid fit dicendum ,attendcndo ve-
locitate penes angulos defcriptos circa ccntrum.
Ad primumrcfpondetur, quod dato quodille
motus fit infcnfibilis , attamen in valde magna
proportione; & quafi incomparabiliter motus
2quinO(5lionalis cft vclocior ; & hocprotanto,
quialinca xquinodialis cft linca maxima pofli-
biliscde, nec linea trochi adhuc multoties rcpli-
cata.eft fibi comparabilis.

Ad fccundum dico.quod attendendo velocita-
tcm motus circularis penes angulos defcriptos,
nullus pundus alicuius fphxrs mouetur velo-
ciijs.quiitn alter ,imm6 quilibcta;que vclociter,
quia quilibct in zquali tempore defcribit angu-
lum xqualem circa centrum.

Quaria conclufio:Siippofito quod motor cocli,
&c(£lum fint variabiliaj coelum poteftmoueri
velocius, & cciam tardiijs. Probacur,quia fi mo-
tor cocli potcft velle vclocius moucre ccelum;
& ciim ccelum non rcfiftat , imm6 potius in-
clinctur ad motum , fequitur quod ccelum poteft,
moucri qualibet vclocitate:& ^ eodcm modo ai-
guirur de tarditate.

Qainra conclufio : De fado.coclum eft varia-
bile , 6c etiam motor poieft vclle mouere ccelum
vclocius,& etiam tardiijs,ficut placet fibi,& iftud
habcmus credereex lide.

Ex ifto fequitur,qu6d poflHbile eflecquod cen-
tum anni durarent prxcise tantum,quantum mO"
do ducat vnus dies:dc ha:c de motu circulari.

De motu aurem rcdo fit prima conclufio ifta;
Quolibet motu vcGto dato poteftdari veIocior,5c
etiam tardior. Probatur,fupponendo qu6d quili-
bet motus redus fir a potentia motoris , concur-
rente refiftentia m^bilis tntrinfecsi.Secund6 fup-
ponitur,qu6d intenfio velocitaiis prouenit ex
intenfione potcntiz motoris,vel ex diminutione
rcfiftentix, manente potentia» velquandoqueex
vtraquc.His fuppofitis,probatur conclufio ; quia
cuiuAibet niotus localis redli contingit poten-
tiam diminui, & refiftentiamaugmentari :igitur
& motum rerardari:5c c contra contingit poten-
tiam augmentari, & refiftenciam minui:igitut &
motum velocitati.

Sccundaconclufio:Suppofitoqu6d motus cir-
cularis, & tcQtui fint comparabiles in velocitate;
tunc quocumque motu te<flo dato poieft dari
circularis velocior , etiam tardior.Et codem mo-
do probatur de generatione , & corruptione,
de augmentacione , & diminucione ; quia
quilibet talis mocus fucceflliuus fit cum refiftcn-
tia , quam contingit diminui , vel potenciam
augmcntati : igitur contingit talcm motum vc-
locicati.

Ad rationes. Ad primam dico , quod ccelom
non poteft velocitati per agcns naturale agens
fecundum confuetum curfum :& hoc admilFo,
negatur minor probationis.Ad confirmationem,
concedo confequens. Ad terriam, ncgatur con-
fequentia: tamcn Commcncacor diceret, qu6d
non eft inconueniens dc potentia ad indiuiduum.
Ad 4. confirmationero,ncgatur confcquentia.Ad
probationem:in «tcrnis non difFerunt ejfe, Sicpof
/^.Dicoquod fi ccclum mouereturvelocius,quam
nunc moueatui:, ille gtadus vclocitacis non elfec
«ternus.

Ad fecundam ptincipalcm, concedo pofllbili- ^.
tatem confequcntis ad imaginationem demotu
difFormi;& de hoc fict qua:ftio.

Adteniam.concedo.vt patuit fuperprimo;fed
illaauthoritasintelligitur , quodeft dare maxi-
mumnumerum in integrum , vt in ponderibus,
veljin aliquo tali,in qued potcft potcntia a<5i:iaa;
fed non eft vcrum de fradionibus.

Ad quartam,concedominorem ; quia aliquid Punltm Jt.
mouetur velocifllmc de fa<ao , fcilicet puniius Ariliens *qui.
dcfcribcns a:quino<aionalem , ex hoc tamen '""?"'.'l'"\

r ■ • • r /T-1.-1 • feldetlltmi

non lcquitur , quin iplo. poiut aliquio moueri f„i,uttMr.
velocius , faltem per potentiam fupcrnaturalitec
agentis.

Ad alias rationes, quibusprobatut ,qu6dnon
omni motu tardo dato pofEc dari tatdior. Ad
primam , conccdq qu6d potcntia non eft termi-
nata ad minimum. Ad fccundam , negatur an-
tccedens. Ad probationcm ; moucatur aliqua
linea circa cius extremum , conccdo , & dico,
quod ifta eft concedcnda : infinita tarditate ali-
^uid T/iouttur; Sc tamen fcmper ifta negandaeft:
ali^uid mouetur infinitatarditate. Ad tertiam , po-
teftconcedi ad imaginationcm demotudiftbr-
mi. Ad quartam dc virga, conccdo ; & dico qu6d
illa virgadeprimeretur ab illo pondere coadia-
uanre propri^grauirate ; & virga poteft moucri
tardius ab vno alio motore,cuiufmodi cflet agens
liberum,vel aliud tale. Ad qaintam>di^um eft in
qua:ftione.

AN NOTATIONES.

* y'^ Mni medio dato potefi dari tnedium fithti- \ o.

\J lius. Noraqu6d in motu quatuor funt Inmotufumi
confidcranda , fcilicet id, quod mouetur , & vir- <]uatMr et».
tus k qua, & tempus in quo, & fpatium per quod /'•"****•
mouctur. Virtus eft id quod efficit motum : id
quod mbuctur eft rcfiftentia , qux a virtuce mo-
tricc fuperanda eft : nam eft rcgula hic fuppo-
ncnda , qu6d a proportionc aequalitaiis , aut mi-
noris ina;qualitatis nulla fit a<Slio , nempe vbi re-
fiftentia fita:qua,aut maior.qu^m virtusagcn-
tis ; fed foli^m vbi proporiio eft maioris inz-
qualitatis agcntis ad pafTum. Viitos autem tam
adiua , quam quz refiftit , efTc potcft aut intcrne
inhaerens mobili, aur cxtrinfece adiacens:vt dum
gtauecadit,graoitasipfacft interna virtus mo-
trix,& qua; illud expellit eft extrinfeca.Itcm,me-
dium ipfum per quod cadit, feu aqua fit , feu acr>
extrinfccaeft tcfiftcntia; virtus prxicrea ai^iua
cfle poterit,aut fpiritualis. aut corporalis ; natu-
ralis,aut libera; farigabilis, & corruptibilis, vt in
elementis,& elementatis,atque infaiigabilis. In
hacquzftionc promifcu^ comprehendit Scotus
omnes fpccies,tam virtutis,qu^m rcfiftcntiaE.
•» Nititur Cornmtntator reJpondere.V i d e fu p rk an -
notationcm ad textum i;.

c ^tlibtt

Quxftio IX.

389

YI.

II.

Texc. 61.

c Quilibet punSlut alicmu/ fphtrt cceUHu , &c.
Nota qu6d folutio huius qucftionis , quantutn
admotumcircularem^, flac in duabus concla-
(ionibus. Pcima cil : Motus primi raobilis eft
vclociflimus , qui poteft efle per nacuram ; eft
namque menfura omnium corpocalium mo-
tuum , vt lihro tjuarto di£bum eft. Secunda con-
cIuHo , n diuinam potentiam fpedles , nullus eft
mocus adco velox.ncque cfle poceft,quo vclocior
effc non poflic : quae conclufio nociflima eft iis,
qui norunt non cfle pofllbilem motum veloci-
tatisiniinita;, namcitraillam, quocumque dato
cum virtus Dei (it infinita , poieft eadem virtu-
te citius quidquam moueti : nam quocumqae
tcmpore dato ,quores aliquakcerto in certum
pundlum rooueatur , poterit in parteillius cem-

ftoris , (quod abfque fine eft diuiHbile} per idem
pacium moueri. Addas , qu6d quicunquc mag-
nitudine carleftis orbisdata, poccrit Deus maio-
rem orbem defuper creare , qui die nacurali per-
agec circulum diurnum , qua ratione in infini-
tum fjncatcgorematice augeri poteric mocus
▼elocicas.

^ Et etdem modo arguititr de tarditate. Noca
quod loquendo de carditace motus , funt qui-
dam fentientes revera efle in orbe czlefti. Aiunc
enim aliquam parcem , veibi gratia , primi mo-
bilis , aliqui tardicate moueri , quod nemini du-
bium eft , poftquam nulla eft , quz infinita velo-
citate moueatur. Ei qus in duplo propinquior
eft polo, in duplo mouetuc tardius : id quod pa-
riterconccdimus, fuppoHio polum cftepundlum
immotum ; quoniam in motu vniformiter dif-
formi incipienti h. non gradu , qua proportione
pundlumquodque propi^s acccdit non gradui,
quam altetum tardius mouetur: at ver6 , cum
(iccolligunt, hoc pundlum cacde mouetuc , &
quod in duplo eft pcopinquius polo,mouecur du-
plo tardius , & quod in quadruplo eft propin-
quius,in quadruplo mouetur tacdius,& (ic inin-
finitum : ergo datur pundum tardiflime motum.
Nenfoli^m nulla eft confequentia, verumcon-
traria prorfus infertur inde conclufio :eo enim
quod in infinitum procedit illa dipifio , aliquod
pon^um roouetur tarde , &aliud in duplo tac-
dius , & aliud in quadruplo , &c. fequitur qu6d
nullum dabitur tardifEme rootum , ficut non
dabitur vltima pars proportionalis raobilis ver-
sus polum. Stat ergo fententia Scoti , quod de
potentia abfoluca , vt non datur fumma veloci-
tas motus,itaneque fumma tarditas. Immo am-
plius dicimus de tarditate , quod cum zCta nunc
detarpunflum velocifnmemotum pernaiuram,
vteftpun^us defcribens squinodlionalem cir-
culum, nullum tameneft adlu tardiflime motum
versus polum.

EXPOSITIO TEXTVS.

Qf^oniam i autemomne id, Hoc eft quintum
capitulum huius tradatus,in quo IMiiiofo-
phus determinat de finiiate & infinitatemotus:
& diuidirur in nouem partes , fecundum quod
ponic Boucm conclufiones j partes paiebunt.
Item,piirn6 prxmitiic concluflonem. Secund6
probat ibi : Gluodigitur. Ptimo przmitiit , quod
orane quod mouetur , mouetur in tempore , &
qudd in maiori tempore periranfitur maior mag-
nitudo, fupple ,a;queveIocimotu ; tuncponit
i.tam conclufionem primam capiiuIi:Impoflibile
Scetioper. Tom. //.

eft magnitudinemfinicampercranfiri motu vni-
formi , tempore infiniro. Er exponit conclufio-
ncm fuppouendo, q\j6d non fiat reiteratio fupec
candem magnitudinem , quia fiinfinities ficrct
reiieratio ; lunc efrei poflibile , quod in tempore
infinitoperiranfireturmagniiudofinita. Sccun-
d6,exponiturconcIufio,qu6d mobilenon dcno-
minatur moueri in aliquo tempore, cx eo , qn6d
rooucturin parieiUius temporis:quia fi ficitunc
roobile, quod in vna die pertranfiret fpatium fi-
niium , in tempore infinito pertranfiirct fpatium
finitum.

6^«:^ igitur. Hic probat conclufionem expofl-
lam , qu6d fi magnitudo finita pertranfcatur in
cemporc infinito : tunc ponatur, quod in vna
partefinita illius pertranfeatur parsmagnitudi-
nis illius , cum tota magnitudo pcnranfita in
tempore infinito fe habeat ad illam partem in
certa proportionc.vt puta in centupla , fequituc
quod in centum paitibus temporis a:qiialibus
parti lempotisacccprac peitrannbitur totamag-
nitudo, ex quo motus ell vniformts:igitut totum
tempus,in quo pertrannbitur rota magnitudo.cft
finituro ; quia eft compofitum ex finitis partibus
fecundum multitudincra , & fccundum magnitu-
dincm.

Sed&fi 1 nonaque veledter.Secaadi conclufio
cftifta:ImpofIibiIeeftmagnitudinem finitam pe-
ttanfiri in tempoteinfinito,motu difformi, & ir-
regulari. Probatur , quia fi fic ; cunc fequerecur
qu6d cempus finitum effet infinitum , quod efl
impoflibile.Et confequentia probatur ; & fint ^,
B , magnitudo finita , qus debet pertranfiri in
cempore infinico C,D;tunc, cum fit ncccfre prius
pertranfire partem roagnitudinis , quam toiam
roagniiudinem, accipiacurdemagnitudine^,^,
pars ^,E, qax aliquoties fumpta numerct mag-
nitudinem A,B \ici\i ita , quod centies fumpia
numeret ipfam totam;tunc pars -«i.Cpertranfituc
in tempore finiio;quiaintemporeminori, quam
C\t tempus C,D ; & omne tempus minus infinito,
cft finitum : igitur pars ^,£,pertranfitur in tem-
pore finito:igiturcura pars .<V,£,centies fumpta,
reddat magnitudinem ^,^;fequitur qu6d in cen-
tum pat tibus teporis, pertranfibiiur rota m.igni-
tudo ; & nihil rcftat.fiue illae partes fint a:quales,
fiue in£quales;quiaex centnm finitis,fiue zqua-
libus , fiucina:qualibus , impoflibile cft rcfultare
infinitum:igitur totum tempu$,in quo pertranfi-
tur,magnitudo ^,5,eft finitum ; & tamen pone-
batur effe infinitum , & habetur confcqucns. Et
noiandum , quod contra iftas duas conclufiones
pofTunt fieri inftantia: quafi infolubiles; feddi-
mittantur vfquc ad quacftioncs.

Similiterahtem & in ^uiete.Tcti ia concUifio cft,
impofnbilceft mobilequiefceretemporcinfinito
fuper magnitudinemfinitam. Et fciendum,qu6d
pcr quiciem intelligit tendere ad quietem ; ficut
exponebamus de ftacu in ^uinto huiietttext.j ^.l^to-
batuf,quia talis quies, id eft , lendeniia ad quic-
tcm , eftmotus;mod6 impoflibileeft quod in
tcmpote infinito fiat motus fupermagniiudinem
finitam per prasccdenics conclufiones.

6^4r* «^wjifri.Quaria conclufio.Impoflibilc
cft aliquid generari.vel corrumpi temporeinfini-
to. Probatur , quia omne gencratum , vel cortu-
pium eft magniiudo finira;mod6 fopet magnitu-
dinem finitam non poreft fieri motus tempote
infinito.

Eadem j autem ratio efi. Quinta conclufio cft.
Kk 3 Impofli

Magnitudini
finitMM fer-
trttnfiri tem-
ptrt infiaita
impefftbtU
efi.

Text.tfi.

14.

Impffiibile tft
aliqutil^ene-
rart vtl cer-
rumpi trmf»-
rt tnfail».

T«t.<f3.

390

Lib. VI. Phyficorum

Text.*4.
Mobile infi-
nitum nen
fctefi magni-
tuJinemfini-
t»m fertran-
fire in tempt-
ttfinito.

Tert.«j.

Mobiltfini-
tum non po-
tefi pertrtn-
Jirejp4tium
infinitum ti-
ftrt finito.

Text.tf*.

Jmpo/pbiU
*ft mtbiU in-
finitum per-
trsnfire ^m-
tium ittfini'
tum in tttrt-
jftrtfiniti.

Text. <7.

Impoflibile cft aliquod mobilc moueri cempoce
£nito fuper fpatium infinitum. Probatuc ficut
fccundaconclufio probabaturrquiaillius tcmpo-
cis finiti accipiatur vna pats , in qua pertranticuc
aliqua pars magnicudinis infinitx>fupra quam fic
motus in tcmporcfiniro ; tunc illa pars tcmporis
aliquoties fumpta reddcc totum tcmpus finicum;
igitur in toto illo non pertranfibitur nifi magni-
tudofinitajquodcft contra pofitutni&deducatuc
confeqnentia , ficut in probatione prxcedcncis
conclufionis.

Hit 4utem 4 demonflratis.Sexti conclufio: Non
eft poiEbile , qu6d mobile infinitum pecccanfcac
magnitudincm finicam in tempore finito. Ptoba-
tur,quiatuncfcqueretur , quod mobilc finitum
pertranfircc fpatium infinitum in tempote finitoi
quod eft contta prxcedcntem conclufioncm.
Confcqucntia probatur : quia quando aliquod
piobilc mouetur,non cft diffcrentia in propofito,
fiue mobilc moueatur,fpatioqnicfcentc,fiuefpa-
tium moueatur.mobili quic(cente:rood6 cectum
eft , quod fi roobile infinitum ponctetuc quie-
fcece , & fpatium fijiitun) ponecetuc moueci , ita
yt pectcanficet illud in tcmpore finico ; iam fe-
quituc ptopofitum. Secundd, quiamobileinfini-
tum totum occupat ; igituc non potcft moueci
de vno loco ad aiium locuro j & fi non mouetuc,
fequitur qu6d non mouetucpec fp^tium finitum
in tempoce finito. Et fciendum , qu6d cationes
huius conclufionis ponuntuc in pactc fequentii
& conclufio fequens dcbcc concludi in pacte pcq-
Cjedente iftam.

QuoniAm autem $ fimtum. Hic ponituc fepci-
ma conclufio , fcilic^c qu6d mobile finicum non
potcft pcrtranfice fpatium infinicum itt tcrppore
fi«ito ; Sc ifta eft cadem cum quinta conclufio-
ne; veleuidentec fcquitucexeat&potcft pro-
bari ficut fecunda , fignando partem finicam
fpatij infiniti, qux pecicanfituc in paccc tempocis
finiti;& arguatuc ficut pcius.

yit vero 6 neque infimtum, 06laua conclufio
cft: Impoflibile cftmobile infinitum pectranfi-
ce fpatium infinitum in tempoce finito. Pcoba-
tut : quia fi mobile infinitum pectcanfeat fpa-
tium infinitum in tempoce finico , fequececuc
qu6d pertcanficec fpacium finicum in cempoce
finito : confequens eft conccaiexcam conclufio-
nem.Ec confequenciaprobacuc ; quia fpatium fi-
nitum eft pars fpatij infiniti ; mod6 in eodero
tcmpore, in quo pcrtranfituc totum , ctiaro pec-
tpnficuc pars eius. Secundo , quia accepta vna
parte temporis finiti , in qua pcrtranfiretuc vna
pacs finita fpatij,tunc cum totum cempus aliquo-
tics pcxcise contineatillam pactem ,fequitucct-
iam quod tqties illa pats magnitudinis ceplicata
&non plufies pcctcanfirctuc in rllo tempoce ; &
pcr confequens non totum pectcanfitum in illo
tempore clfct infinitum.

§lupniam autem 7 neijue finitum, Ponitacnooa
conclufio , qu6d impoffibile cft rootum infini-
turofieciin tempocefinito, aut contca. Pcoba-
tuc , quia vel motus e(fct infinitus cationemobi-
lis , vel catione fpatij,aut catione tempecis : non
cacione fparij,quia impoffibileeft, qu6d tempoce
finito pcrtranfcatuc fpatium infinitum,vt pcoba-
tum eft prius : nec rationcmobilis.vcl teropocis,
vt fin;ilirer probacum eft;ergo,&c.Ex quibus in-
ferc finale intencum in hoc capitulo , qu6d roag-
nitudo, motus, & tempus fimiiitecfe habcnc,
quantura ad finitatera,& infinicatcm.

Q^ iE S T 1 O X.

Vtritm itt temfore finitofoptfien motm
infinttus.

AriftQt. r«^7>"«^tfr Tbemiftias, Philoponas, &alij
ibidtm. hixznozi eomm.66. D.Thomas leS.9. Albe rt.
trAS.t.cMf.}. Mayron.7. ehjffic. fart.7. Conimbr. 8c
Raoius in txftfit. taf.j.

Rgvitvk, qu6d fic : quia mucacio
fubica fit in menfuca finita ; & tamcn
mutatio fubita eft infinita:igituc muta-
tio infinica fic in cempoce finico. Maioc patec,
quia mulci ponunt , qu6d inftansnon fitces di-
ftindla "i tempoce : igituc fi fiat ininftanti. opoc-
tct qu6dfiat in tempore; & non in temporemfi-
nito, vc nocuro eft.& minoc pacet: quia fic inin-
finicum modica menfuca.

Secund6,./^ poceft moueci in hoca, & 5 poteft
nioueu in eadcm hoca,& C,& £>, & fic deinfini-
tis:igicuc motus infinitus poteft fieri intcmpotc
finito. Antecedens apparec , quiavnumillocum
non iropedirec celiquum. Ec patet confequeniia,
quia motus aggcegatus ex omnibus illis cifct in-
finicus.

Tccci6 , mocus poteft velocitaci in infinitum:
vcpacec cx pcxcedenci quxftionc,igicucmotus
infinitus poteftfieci in^empoce finico.

Quacc6,aIiquismotus finitus fic ceroporcinfi-
nicp : igicuc poffibile eft , qu6d e conuecfo ali-
qtiis raocus infinicns fiac in cempoce finito. (Pon-
fcqucntia tenet per fimile;& anteccdens apparer,
qaia mptut coeli ^ft finitus, quia eft mobilis fini-
ri,& camen fic cempocc infinico : quia aluec non
clTcc perpctiius.

Quinr6,quia mocus in infinicum cardus, fic in
cempoce finico : igituc ctiam mocus in infinitum
vclox. Ancecedens appacet de pactibus fphxcae
motx , qux func pcope pblum immobilem , quia
quicumquc pactc data, qux aliqui catdicace
mouecuc , eft dacc aliam , qux rnouecuc in du-
plo cacdius ; & aliam , qux in rriplo , & fic fc-
cundum quamlibec propoccionem. Confequen-
ciaprobacuc : quia quanto eundo vccsusvnum
extcemum vna pars mouecuc tacdi^s , canco
eundo vecsus celiquum alia pacs raouecuc velo-
cius : igituc fi aliqua pars roouecuc in infinicum
carde,fequicur qu6d alia moucbicucin infinicum
velociccc.

Scxc6, ficuc fe habet pund:us ad tineam , ita fi-
nitum ad infinitum,vt dicit Commcntatoc in
TroUgt 8. huiut ; fcd pundus pctccanfit lincam
tempoce finito , vt fi pun6):um moucatuc fupec
planum : igituc fupec fpatium finitum poteft fieci
motus infinitus. Oppofitum acguituc pec Acifto-
telem in iflo 6.

Notandum , quod morus poteft elfe infini-
tus vno roodo ; quia eft mobilis infiniti. Alio mo-
do ,quia licetfit mobilis finiti , & cum hoc fiac
tempoce finito , actamcn ipfi> pcrtranfituc fpa-
tiuminfinituro.

Nuncponuntucconclufiones.Pcima cft. Mota
vnifocmi impoffibile eft tcmpore finito pertrari-
fire fpatium infinitum. Pcobatuc , quia fi itsi
fit , oportet qu6d aliqua pars fpatij finiia per-
tranfeatuc in aliqua pattc temporis ; alitec enim
quxlibet pars fpatij pertranfirerur fubit6 i &
per|confequens toturo fpatium , quod cft contc»

pofituro:

/-^ » »•»

Qu^ftio X.

pofirum: Cit igitar vna leuca , quz perrranfitur
in ccnicfima partc temporis finiti : tunc cum il-
lo tempore fint precise centum partes «quales
parti temporis accepta:; & cum motus fit vni-
forrais , fcquirur , quod in qualibet parte rcm-
poris non pertranluur plus quim in parte tem-
poris acccptaj&pcr confcqucns in tota hora
pertranfibuntur praccisc ccntum lcucat , qu«
non faciunt (parium iufinitura.

Sccunda conclufio:fupra fpatium finicum po-
tcft ficri raotus continuus diflPormis temporein-
finitOi Probatur , pofito quod aliquod mobile
percranfeat dimidium pcdcm in vna dic, deinde
lupet fccundam partcm proportionalcm retar-
dctur motus in duplo ; cunc fi fecunda pars eflcc
«qualis primas , ipfa tranfirecuc in duobus die-
bus; igitur ciam nunc fit fubdDpIa,fequitur quod
pcrtranfibiturin vna die. Deindefuper certiam

fjartem fiec raocus in duplo cardior quam fuper
ccundam ,8cCie in infinirum. Tunc probacur
ucuc prius , quod quzlibcc pars pcoporcionalis
percranficur in vna die : igicur cum finc ibi infi-
nita: partes proporcionales , fequicur , quod in
infiniris dicbuspcrtranfibicur; & pcr confequens
in infinito tempore percranfibitur pczcise fpa-
cium pedaie mocu concinuo.
j , £x ifto /equicur , qu6d calis mocus irregularis

non correfpondec alicui cegulari , quia iam ali-
quis mocus regularisfiereccerapoce finico,fupec
ipatiura infinitum> quod improbacuc inprima
conciufione.

Secundo fequitur , quod fupec fpatium fini-

cum pqflec fieri mocus concinuus cemporc infi-

nito ab vtraque parte. Probatur , & ponatur

quod Ji debeat moueri (ecundura cafumpofi-

tum in probarione fecundac conclufionis : dein-

deponaturvlcerius^quod A in<lie prxccdenti

percranfiuic dimidium pcdis , 8c in die ante di-

midium dimidij , & fic in infinicum ; & fequicur

propoficum.

M*tuti»fim- Tercia conclufio: Mocus infinicus.fcilicec mo-

'*V.','' '^' - bilis infinici , poteft fieri tempore finito. Proba-

nitipttenfif '"'»" "nagmaretur vna colurona in innnicum

ri temfore pcotcnfa ad Auftrum , pofllbile eft, quod illa co-

Juiit». ca columna , in vna hora approxiroarccut ad

Orientem.

Quarca conclufio : Supra fpatium infinicum
poceft fieri roocus continuus tcmpore finito.
Probatur, pofitoqu^d Socrates in prima me-
diecace hora: percranfeat pedale , & in fecunda
parie proporcionali horx velocicccur mocus in
duplo , & in cercia in duplo plus qukm in fccun-
da , & fic in infinicum ; tunc dcmonftrator pro-
babilitecquod in qualibct partcproportionali
faorae pertranfirum eft pedale)& cum in faora
fint infinit^ partes proportionaIes,fequitur quod
in hora pertranfeantur infinita pcdalia,ex quibus
cefultat fpatium infinitura.

Ex iftis fequitur , qu6d tempore finito poceft
pertranfiri fpatium infinitum ab vtraque parte,
pofito, quod Socrates debeat moueri in hora fe-
quenti fecundum cafum iam pofitum, & quod in
ntedietate horz prscedentis pertranfeat vnum
pedem,&in raedietate alceclusmedietatis aiiuin
pedem,& fic in infinitum; tunc fequitur pto>
pofitum , qu6d in duabus horis Socrates per-
tranfiuit dub infinita ; vnum ad vnam, & aliud
ad aliam.
. Secund^ , fequituc , qu&d huiufmodi motus

irregularis non corrcfpondec alicui cegulari, qui

391

fieret in eodem tempote, & fuper idem fpa-
tium , ex przcedenci conclufione.

Tertio, fequitur, quod ratio , quam facit Ati-
ftoteles in 6. hnitu , text. 67. in contrarium , non
valet. Idco dico , quod Ariftoteiesintclligit dc
motu regulati , & non dc irrcgulari.

Quinraconclufio, licet przdidz conciufio-
nes fintpofllbiles ad imaginationcm ,& pcr po-
tentiam diuinam , atcamen non cft ica dc fa(^o;
ide6 fuflicit Ariftoteli , qu6d hoc noncft po(E-
bilefecundum potentias naturales.

Conrra quacram conclufionem arguunt qui-
dam fic : fi Oeus poceft illo modu velocitare mo-
tum perplures partcs proportionales horz, tunc
fequeretut , quod aliquod mobilc in hora per-
tranfiit plus quam infinitura; confequens eft
impofl[ibile, immo implicat contradidionem.
Confequentia probatur, pofito quod duo raobi-
lia u4 6cB ,in hora velocicenc mocus fuos per
parres proportionalcs horx in duplo , ica quod

[>ertranfitum ab^in prima parte proportiona-
i , fir pedale ; & pcrtranficum i B, fic vna leuca;
ica qu6d continue per cocam horam peccranfi-
cum i B eft plufquam pertranfitum ab ji : fed ia
finehora; pertranfitum abyJeft infinitum : igi-
cur in fine horac perrranficura ^B cR. plufquam
infinicum. Secund6 , fequecetur , quod aliquod
infinicum cflec fihitum, quod imphcat : quia iam
non cflec infinicum. Confequentia pcobatur;
quia qui ratione Deus poflet in qualibet parce
proportionabili horz vclocitare m otnm Socra-
risinduplo ,cadem ratione poflet Deus in qua-
libec parce proporrionali horae creare vnam
iphzram ipiflitudinis vnius pedis : & cum hoc
fphaeram iecundo produ6tam ducere fphxrice
circaprimara, & produAamtertiacircunducere
aggregato ex ptima , & fecunda; & fic in infini-
tum; tunc in fine corpus refultans , & fpatium
cum hoc cflcc infinicum : quia cx infinitis «qua-
libus cflcc compofitum. Tetti6,fequcretur,qu6d
eflct dare vlciraam parrem proportionalem;con-
fequens eft impoflibile,quia illa pacs adhuc cflec
diuifibilis in duas racdietates , quarum poftcrioc
versus partes minores, adhuc haberet proportio-
nem cura aliis partibus : igitar pars data non
erat vltima. Confequentia probatur: quiaqui
r^tioneDcDs poteft fic velocitareniotum in du-
plo in qualibet parre proportionali horac, eadem
ratione potcft in qualibet pane proportionali
producere vnura lapidera bipedalis quantitatis,
& quemlibet ordinate ponere iuxta alium , &
cum hocordine rctrogrado illos lapidcs dcftrue-
te: tuncprimolapidi deftrudo , corrcfpondebit
vltimapars proportionalis faorx ,& etiamvlti-
maparsfpatij.

Ad ifta. Ad primuni , refponfura fuit fuprk 3.
negando confcqucntiam. Et dico vltri , quod
qui pertranfit vnum infinitum, pertranfit infini-
ties infinica ; fcd ex faoc non fequituc, quod per-
rranfear plufquam infinicum : quia infinicies in-
finita non funt plus , quam infinitum. Ad fecun-
dum, negatut confequentia: quia illudinfine
noneflec fignatii,fedelTecexccflnm finecetmino.
Ad certiura, didum fuit in 1. t]iuil.6.
Ad raciones. Ad primam, dico, qu6d mucacio
fubita non eft infinita.nifi fecundum qiiidy qufa
nec pec ipfam pertranfitur fpatium infinitum,nec
eft mobilis infiniti , nec fit in tempore infinico;
fcd denominatur infiiiita improprie , eo qu6d fit
in menfura in infinitum modica.

Kk 4 Ad

39^

Lib. V I. Phyficorum

Ad fccutidam.dicp, quid non eft ita de fzCto,

J[uia non func huiufmodi infinita , tamcn Ci ef-
ent, conccdcrem, quod elTet poffibile.

Ad tertiam , motus poflet vclociiati in infi-
nitum , vcrum efl: , fed non pet potentiam na-
turalem.

Ad quartam , concedo reiterando fuper idem
fpatium, quemadmodumfit mocus coeli.

Ad quintam , negatur confequentia. Ad pro-
bationem dico, quod ibi non fit comparatio fcm-
per ad eandem partem : quia debetet argui : ali-
quapars niouetur certi^ velocitate, &Tnaalia
mouetur dupla velocitate ad illam, & tertia mo-
uetur quadrupla vclocicate ad eandem , & Hc in
infinitum:igitur infinitavelocitace aliquid mo-
ueturs conccdcnda efTct confequentia , fed ne-
gandum cffet antecedens.

Ad fextam , verumcft, quantum ad propor-
tioncm : quia ficutnullaeft proportio linea ad
pun£lum,ica nec e(l propottioinfiniti. ad fini-
tum.

Expliciunc quacftiones 6.1ib.Ph yficorura.

EXPOSITIQ TEXTVS.

6. /^ Von^am i Mtem omne. Hoc eft fextum ca-

Text.«8. V^pitulum huius traAatus,in quo Philofo-
phus determinat de diuifione ftatiis , & quietis;
& p^er ftatum intendit. tenderc ad quietem; &
primo dctcrminat dc diuifioncquietis ,& tertio
infert coroilariuml Secnndum '\\>\ : Netjue igitur
^uiefcem. Tcrtiurn ibi : Gluoniam autem omne. Pri-
m6 ponic quatuor coDclufioncs. Sccunda ibi:
Hoc ttutem demonfirMio. Tcrtia ibi : In tjuo autem
tempore. Quacta ibl : Sicut ii£lum efl. Prima
conclufio eft ifta , omne quod ftatmouetur , in-
tclligendo pcry?«<r< tcndcre ad quietetn. Prqba-
tur: quia omne illud ,_quod eft aptum natum
moueri , quando aptum natum eft moucri , ai>c
mouetur , aut quiefcit ; fed illud quod ftat eft
mobilc aptum natum moucri , & non quiefcit:
igituf , quod ftat mouetur. Maior notaeft, Sc
apparuiti»5. Minor probatur : quia quod ftat
nondum quicfcic, fed {endit ad quietem.

Hocautem z demowjfrmo.' Secuncla conclufio;
omne quod ftat, ftat in tempore. :Probatuf ,quia
omne quod mouctur , mouecur in tempore ; fed
otnne quod ftat mouetur : igitur omhe quod ^Wt
ftatin tempoie. Secundi>,omne j velocius , &
tardius fit in tempore ; fed omne quod ftat , ftac
velociilts, & tardius refpeftu diuerforum ; igicur
omnc , quod ftac , ftat in tcmpore, Maior patet
per dcfinitioncsvvelocioris & tardioris : & mi-
nor cftnota: quia ftar£:eft tendcrcinquietem;
modo aliqui J tctidic velocius iu quietcm, & ali-
quid tardiiis.
j. In quo 4 auterk tempore. .-Ponif urtectia conclu-

■JTc".?!. fio. Illud ■qi>odilat.in.:aiiquo tempore prim^,
ftac in quolibctillius tempbris.' Probattir ,quia
iilud ,quod mQuetur in ailiquo tempore primo,
mouetur in;qualibet parte illius. temporis, vx
probaturh' eft : igitur quodilat in diquo tcmpo-
re prim6 , ftacin quolibet iHiusceniporis. Con-
fequcntia tcnerper conclufionem primam huius
capituli ; & probatur anteccdcns, ficut proba-
tum erat priiis. Secundo, quiaTliutdatirrtempiis,
in quo aliquid ftat primo , in duas partcs ; tunc
igit.ir vel illud, quod ftat prim^ in illo ccmpore,
ftacin neiitrapartc illiiis tcmporis , vcl in vcra-
quc, vel in alcera tantijim. Non inneutra, qnia

Omne jucd
fyt mouttur.

Text. (9.

Tcxt. 70.

8.

Texc.7}.
§luiefctnt /•
teptrt fuit^
fcit.

tunc non ftat in illo tempore ; ncc in altcra can-
tum , quia tunc non ftaret in illo ccmporc pri-
m6 , quod eft contra pofitum : fi in vtraque ha-
betur propofitum.

Sicut 5 diSum efi. Quarta conclufio : Non eft Text. 71.
dare menfuram fecundijm inftans,in quo aliquid
ftat prim6. Probatur fic: quia non eftdarepri-
roum mutatumtjfe motus,fcilicet primum inftans,
in quo aliquid mouetur: igitur non eft darc pti>
mum inftans in quo aliquid ftat. Antcccdcns ap-
paret ex capite prscedcnti ; & confcquentia te-
nec ex illo , quod omne Jiare eft moueri. Secun-
d^, quia omne quod ftat in aliquo temporelpri-
too , prii^s ftetit in mcdietate illius temporis,
qu^m iti toto illo cempore , & priijs in medieta-
te medietatis, qu^m in tota medietate ; & fic in
infinicum:igicur quacumque menfur^ dacsl.in
qua aliquid ftat , prius ftetit , & per confequens
non eft darc inftans, in quo aliquid prim6 ftat;&
habctur propofitura.

Ne<jue igitur 6 ejuiefcens. Hic Ariftotcles deter-
minat de diuifione quictis : & diuiditur intres
partes, fecundutn quSd ponit trcsconclufioncs.
Secunda ibi : Etinquauis. Tettiaibi: 6^*r^«»-
hilprimum. Prima conclufio eft ifta : omne quod
quiefcit, quiefcit in teropore. Probaturduplici-
ter, primo : quia omne quod mouetur, mouetur
in lempore: igitiiiromneqiiod qtiiefcit, quielcic
in tempore. Confequentia renet : quia illud
quicfcit , quod eft aptum nacum moueri , & non
mouecur ; & in ilio temporc , in quo natum eft
moneri , & vbinatumeftrooocri , &c. Antccc-
dens probattim fuit prius, Sccundo , quia quie-
fccreeft fitniliter fe haberc prii}$,& poftcrius;fcd
in inftanti non cft prius, & poftcrius : igitur non
eftpoflibile aliquid quiefcerein inftanti.

Etin ^M<t«iir S«cunda conclufio eft.Illud quod
quicfcit in aliquo tcmpore prim6 , quicfcit in
qualibct parte illius cemporis. Probatur eodem
modo, ficut probabatur dc ftatione, & moueri.

Sluare nibilprimum. Tertia conclufio : Non cfl:
datc primam mcnfuram ■, vt primum inftans , in
quo aliquid quiefcit. :Probatur,quia omne;quod
qaiefcitin.aliquo temporcprius quieuit in me-
4]ietate:ilIius'ternpocis:;& priiis in mcdietate
medietatis ; & fic in infinituin , ficnt arguebatur
deftatu, &nroMr^.

Qupniam autem y. emne. Hic infctt corolla- Text. 74.
rium, fcilicetqu6d impoflibileeft illud.quod
raouetur omnino', finulicer fe habere ptius &
pofteriijs; quia tunc fequcretur , qu6d mouere-
ttir, & quiefccfet ; confequcns eft falfum , &
impoflibile. Confcqucntia probatnr : quia mo-
bile quicfccre , cft mobiie fimilitcr fe habcre
ptiilks , & pofterius ;: fequitar , quod illud , quod
mouetur, quiefcic.

Zetu autem i male ratlocinatur. Ifte eft cercius 9*

tradacus huius 6.in quo Ariftotcles reprobac ra- Text. 7J.
tiones deftruemiuro mocum : & diuidicur in cria
capitirla. In pri^o deftruic opinionem Zcnonis,
&t foluit eius rationes , quibus probac; non efte
mbtUTO. Secundo dcftruitopinionera Dcmocri-
ti , ■poncntis indiuifibilia moueti; & in tertio
deftkuit opinioflem'HeracIiti,ponentis omnia
■continuc mouerit. Secundum ibi : Demonftratit
auttm hu. Tertium' ibl: Mutatioautem mtia.Vti-
mumcapirulunftdiuiditurrqoia prim6 foluitra-
tioncs Zcnonis ,quibus probat non pofte eftc
motura localem tcitura. Secundo.tationes qui-
bus probat non polTeefte murationem fccund^in

contra

Qu^ftio X.

395

Text. 7^.

XO.

Text.77.

T«t.78.

Tcxt.7J.

II.

Tcxt. 80.

Text. 81.

contradidionem : & tertio foluit rationero con-
tra motum circularera. Sccundam ibi : At vero
fecundlim f «im.Tcrtium ibi : Rurfiu in circulo Item,
primo ponit vnam rationem. Secundo , ponic
alias quatuor eo ordine , quo ponebat ipfas Zc-
no ibi : Giuatuor aHtemJitnt. Prima ratio eft,qu6d
illud non mouetur localiter ,quod continueeft
in loco (ibi asquali ; fed illud , quod dicitur mo-
ueri mocu redlo , eft continuc in loco (ibi zqua-
li; ergo.Ec maiorpatet,quia fuper locum,zqua-
lera mobili.non poteft ficri motus redus-, & mi-
nor probatur : quia mobile , quod dicitur raouc-
ri motu locali it€to, continuc eft in loco : modo
quod eft in loco, eft in loco fibi squali , cum lo-
cus (icxqualis locato. Refpondecur 2 conceden-
do * quod illud , quod eft continuc in loco fibi
zquali , mouetur localiter , non qu6d fupra fpa-
tium fibi zquale fiat motus , fed quia eft conii-
nuc in alio , &c alio loco fibi zquali.

Quatuor 3 autemfum. Hic ponit alias quatuor
rationes. Prima eft ifta^naliqiiid mouerecur *>
motu ztOio locali , fequeretur quod infinica per-
tranfirentur in tempore finito; confcquens eft
falfuro, vc probatum fuitprius. Confequencia
probatur, quia illud rootum redc pertranfirec
aliquod fpatiuni; modo quodlibec ipatium ha-
bet partes infinicas , & fic infinita perttanfiren-
tur. Refpondetur ^ ficuc didlum fuit priiis in ijio
6. ad iftam eandem rationem, qu6d ficuc funt in-
finicae parrcs in fpatio pertranfeundo , ita func
infinitx partes cemporis, quibus fpatium per-
cranfitur.

Secunda Mtem ^.efi.Secunda ratio Zenonis fuic
ifta , qu£ propter fui ^ difticultatem vocabatur
Achilles-: quia fi aliquid moueretur motu te€to,
fequerecuc , quod aliquid velociffime motura
non poflec attingere.aliquod tardc motum:verbi
gratia , equus velociflime motus non poflct ac-
lingere formicam; confequens eft falfum. Ec
confequentia probatur : quia fi formica fit ante
equum velociflimc motam pec vnam leucadem,
lunc priufquam equus perueniat ad terminum
illius leucadis, formica aliquid pertranfiuit. Et
qnando equus adhuc venic ibi, adhucfempec
aliquid perrranfiuit formica, & ficin infinitum:
igicur nunquam equus velociffimc mocus, attin-
git formicamtardiflimemotaro.

Efi autem ^ & htu ratio. Hic foluit rationcm,
negando confequentiam ; quia licet diuidcndo
magnitudinem tranfeundara fecundum partes
proportionales , efTet procedere in infinitum,
pritjs qu^m mobile velocifllmumattingactarde
motum;actamen confidcrando diuifioncm fpa-
tij fecundum partes magnas , quarum pofterius
acceptz func zque raagnz, vel maiores priijs
accepris , cuncmobile velox cico attinget mobi-
letardum.

Tertia autem 6 quA nunc. Hic ponic certiam ra-
tionem ; & eft illaeadem , quz fiebat in princi-
pio capituli ; & ratio fiat , & foluatur ficut ibi.

Quarta 7 autem.HXc ponicur quarta racio;& cft
ifta, fi aliquid poflet moueri mocu refto , fcque-
cerur , quod aliqua duo mobilia zque velociter
mouerentur , & tamen vnum illorum moueretur
in duplo velocius , quam reliquum ; confequens
implicac conccadidionero. Ec confcquentia pro-
batpr ; &rooueatur vnura mobilefuper fpatium
quiefcens , aliqua verocitate; &moueatucaIiud
canta velocitate fupra fpatium contra motum,
zquali vclocitacc. Tunc raobilc motum fupra

fpacium quiefceos percranfic przcisc fubduplum
fpatium ad illud ,quod moueturfupra fpaiium
motura : igitur raouetur fubduplo velociiisper
definitionera velecioru:8c tamen poncbatur zquc
velociter raoueri; igitur aliqua duo mobilia rao-
uentur zquc vclocitcr , quorum tamen vnum
raouetur in duplo velocius , quam rcliquuro.
Rcfpondetur 8 negando confequcniiam ; & di- "^^*" **'
co, quod illa mobilia zquc vclociter moucntur.
Qupd ftac , fi vnura pcrtranfcat duplum fpatium
ad reliquura , ficut pofitumeft; attamen hoc
non eft per motum fui , fed per motum fpatij,
quod contra mouctur.

j4t verh s> Jecunditm eam. Hicponit ratipnem 12,.
probantem , quod impoflibile cft cire aliquam Text. 8j.
mutaiionem fecundum contradiftionem, qualis
cft de «0» ejfe , idejfe, vcl c contra : quia fi efTct
aliqua talis, fcqueretur , quod aliqua nec efTent,
nec non eftcnt , quod eft impofEbile , & contra
priraura principium. Confequcntia probaiur:
quiaillud, quod mutatur ab aliquo tetmino in
aliquem terminum, non eftfub aliquo illorum
cerminorum : fed iliud, quod mutatur de »0» eje
idejfe; nec ed in ejfe ,nec ianonejfe. Rcfponde-
cur negando confequentiam , ^ quia vt patuic
priiis, fi generatio fit fuccefliuc; tunc illud. quod
generatur, noneftjfcd erit. Similiterillud quod
corrumpitur eft, & ftatim non erir.

RurfMs 10 & in circulo. Hic ppnic rationera Text. 84.
contra motura circularem : quia illud non mo-
uecur, quod continue eft in eodem loco ; fed il-
lud ,quod dicitur moueri circulariter , cft con-
cinue in eodem loco: igicurillud ,quod dicituc
raoueri circuIariter,non mouetur. Refponde-
tur 1 1 quod liccc motum circulariter non mutec Text. 8 j.
locura fecundiara cotum,tamenbencmutat lo-
cum fecundijm pactes eius; modoad hoc , quod
aliquid moucatur, fufficic quod alitct fc ha-
beac qu^ra prius , vcl fecundiim cotura , velfc*
cundura partes.

A NNOTATIO N E S.

* T) EJpondeturconcedendoy&c.^^oiZiqiibd^O-
J[\.tuiiret ftatim argumentura repellere , nc-
gando quicquid eft in loco moueri, autquiefce-
re, fi tantum fit in illo per inftans , vt iam mod6
dicebat Zeno ; at quiafatis fuifTet Zenoni , fi in
nullo inftanti mouerecur : nam ex illo arguerer,
quod neque in toto temporc mouerctur ; ideo
negat confequentiam , nam vt inferaturmobile
in aliquo tcmpore non moueri, afrumcndum eft,
quod in nulla parte talis teniporis mouetur;
nam momenta non func parres, ex quibus rem-
pus conftac , acque adeo non fequitur , in nullo
nunc huius ccmporis ficmotus; crgo nequein
hoc temporc.

b Si alitjuid moueretur motu reElo locali, ($-c. No*
ca, quod hzc ratio poteft in huncmodum dcdu-
ci:orane, quod raouetur per aliquod fpatium,
priiis pertranfit medium quam attingac finem;
fed iftud mcdiura eft diuifibiie in duo media
zqualia ; ergo prius pertranfibic iliud mediuni
iliius medij, quara attingac finem : & eodem
modo acguam de medio illius medij in infini-
tum ,cum continuum fit diuifibiie in infinitum;
fpd perrranfire infinitas magnitudines eft im-
pofCbile in adlu ; ergo impoffibile eft moueri
motulocali re(fto.

c JReJpondeturficutdi^umfuitprim. Nota,qu6d

• hzc

M-

594

Lib.V I. Phyficorum

14.

Ftnitiu , t^
infinltM funt

qMMlilMk.

Argumen-
ttm difficilit
fclutienit
jlthiUcs ap-
ftUstur.

haec folutio eft folum ad homincm , qui eodem
modo debet concederc tempus effe infinitura>
quo fpatium. Vndc nil prohibet fpatium habens
hoc modo infinitas pancs , pcrtranfiri tempore,
quod eodem modo habct infinitas.

Csterum, vcta folutio cft ,quae habctur /1^.8.
uxt. 68. quod in magnitudine non funt infinita;
partes in ajika, fcilicct diuifae ( nam illae non pof-
fent tranfiri ) fed funt tantum in potentia. Nam,
vt docet Commentator 3. huiM , cap. deinfinito,
Sc 6. huim, Comnunt.6.& 8. in quolibet continuo
funt partcs dupliccs , fcilicct eiufdem quantita-
tis , & ciufdem proporrionis , & fccundum hoc
jn quolibct continuo funt partcs duplices : qaae-
dam finitae , & qua:dam infinitaei& vtrumque
eft de tationc continui. Verum infinitas ineft
fibi fecundum partes eiufdem proportionis.quia
cft fecundum illas diuifibile ininfinitum; fini-
tas vcro ineft fibi fccuiidiim partes eiufdcm
quaniitatis, acque icafinitas,& infinicas funt
pailiones quantitatis , & quae fi videantur con-
trari»ri,eidcm tamen quantitati coropetuntiquia
non (onucniunt ci fecundum idem. Ex hoc di-
co, quod tranfire infinita in a(Stu, folum aduali-
tatc prsfentix ( quemadmodum infinita: partes
funt in a<5i;u in continuo ) non cft inconuenicns,
faltem pcr accidcns ; nam iftae partes ,nimirum
eiufdcm proporcionis , comprchcnduntur ^ par-
tibus eiufdcm quantitatis , modo pertranfitio
qu(^ fit per motum fupetaliquam magnitudinem,
per fe competit magnitudini fecundum qu6d
eft finita; quamfinitaccm capit^ pattibusciuf-
dem quantitatis , ita quod illa infinita non pof-
funt pertranfiri in quantum taha : fcd in quan-
tum comprehenduncur \ partibus eiufdem quan-
titatis , quae conftituunt totum, & fecundum
quas totum eftfinitum. Breuiternoneftincon-
uenicns concedere infinitas pattes fpatij a6bua-
liter, adualitatc pracfentialitatis, non a6tualita-
teracionis ,aut tcrminationis , circ pertranfitas;
dummodo per accidens. Nam id quod nos di-
cimus efte in aiSfcuahtate praefentiaiitatis, Arifto-
telcs , & Commentator dicunt efTeinpotcntia,
vc eft indiuifibile continuans partcs alicuius
continui , quod dicitur c-fte in potentia refpe£tu
adualitatis, fecundum quam terminat.
^ 6^* propter Jki difficHltatem vocatur AchiUei.
Hota, quod in prouetbium abiit inter Peripate-
ticos,argumencam, quod fortiflimum ab aduer-
fario cenfebatut, Achillemnuncupare. Ideo vc
vis huius rationis propter quam Zcno vocabat
illam Achiilcm «apparcattficdeducorationem:
Si niotus localis cftet poflibilis , velociflimum
nunquam attingeret taidiflimum. Probatur, &
pono,qu6d mobilc vclocius cxcedat in decupio
mobile tardiusin yelocitatc, &cumhocpono
quod fimul incipiat moueri a principio magni-
tudinis yi,P, C, & mobiie tardius ^ medio, (cili-
cet ab ipfo B; tunc arguo fic : antequam mobile
velocius venium fitabi9,mobile t^rdius aliquid
pertranfiuit dc fpatio extra .fi.Quod probo,quia
fi adhuc mobiie tardum CniaB; ergo fuic in B
per tocum tempus , pcr quod roobite vclocius
raouebatut de yi in B; ergo in toto illo tempore
quicfcebat, & per confcquens non fimulinci-
piunt moueri,quodeft contra pofitum : ergo fe-
quitur ,qu(!>d mobiletardum aliquid pertran(j-
uic extra B ; tunc accipio terminum illum , in
quo eft mobiie tardum , vel ad quem cft mptum
mobiie tacdum , qu^ndo mobile vcIqx eft in B>

& voceturifteterminus C; tunc ficuc prius,ar-
guo , antequam mobiie velox ventum fit ad C,
vel mobiie tardum tranfiuit aliquid extraC, vel
nihil ; fi nihii , ergo iu toto tcmpore in quo mo-
bile veiox mouebatur \ B inC, mobiie tardum
quieuit inCjfed fuppofitum erat, quod conti-
nue mouetctur : crgo neceffario tranfiuit aiiquid
vicra C; tunc fic, ifte terminus D,&i arguam
ficut ptius, & procedam in infinitum.
<^ Htcfbluit rationem, negande confiquentiam,&c.
Nota , qu6d in hac ratione committitut faliacia
^ fecundum quid ad fimpliciter. Nam concedo,
qu6d mobile tatdius pcrttanfiuit aiiquid vlcra
B;&i quando vlterius arguitur per candem ratio-
nem : ergo nunquam attingct. Dico quod non
fequitur , fcd eft fallacia ^ fecundum quid ad
fimpliciter:foium enim iftud fequitur attenden-
do ad ilium proceftum , fccundum quod mobile
veiox , & mobile tatdum , diuidunt fpatium fe-
cunditm pattcs ciufdcm ptoportionis ; & fecun-
dum hoc verum eft , quod nunquam attingetur.
Vndc , non attingitnr fecMndum iftas partes , ergo non
Attingitur ; non fcquitur, vt diftum cft. Vnde ifta
infinitas eiufdem proportionisaccidirmagnittH
dini , vt ipfa eft pcrtranfita. Attcndendo autem
ad aluim , & alium ordincm partium , videlicec
eiufdcm quantitatis,fecundumquas totum eft
finicum , & pertranfibiic , quae partcs compre-
hendunt illas ciufdcm proporcionis, bcne eftac-
tingibiic,& pcrtraufibile. Ifta eft rcfponfio quam
hic aflignat Scotus.

Poftct etiam aiiter refpondcri. Quandodici-
tur qu6d mobile tardius aliquid pcrtranfiuit;
concedo : & quando vlterius dicicur ,qu6d pec
candcm rationcm,&c. Rcfpondeo,&: ptimo ima-
ginor, qu6d mobilc tatdum quantamcumque
minimam partem ttanfeat de fpatio, ipfam tran-
fitin tcmpore. Secundo imaginor, quodmobi-
le velox in aequaii tcmpore plus pcrtranfit de
fpatio , quam mobilc tardum. Terci6 imaginor,
qu6d mobiie velox in minori tempore pertran-
fit maius fpatium , qukm mobiie tardum : & ex
his dico , qu6d antcquam mobiie veiox fit in B,
mobile tatdum aliquid pcrcranfiuit de fpatio : &
quando vltraproccdis : dico,qu6d faiium ima-
ginaris, quia fi mobiletatdum tranfiuitdigita-
lem quantitatem in toto tempore , in eodora
tempore velociflimum pcrtranfiuitbicubitalcni
quanticatem. Veldicas ,qu6d quamdiu tardius
praeceilerit, nonattingitur ; admiffo tamen, (vc
rci veritas eft) qu6d tempore finito tranfibicuc
aliqua pars fpatij , tandem attingitur a velocif^
fimo : nam fi velocitas , vetbi gratia , eft in du-
plo maiot , tranfibit velociflimum in eodera
tempore in dupio maius fpatium , qu^m tardif-
fimum.

f Rejpondetur negando confitjuentiam. Nota,
qu6d confequentia forte procederet contra eos,
qui dicereqc indiuifibile moueri : nam indiui-
fibile non poceft efte partim in termino a ^uo,
& partim in termino adtfuem : fed Ariftotelis
argumentum nihii impoiHbiie concludit, qui
afletit tantum diuifibile moueti : 6c idc6 , quod
mouetur in neutro eft totum , fcd partim in
vno , '& partim in alio , vt appatet in motu lo-
cali. Caeterum in 8. huim , text. 67. aiiam adbi-
bet Ariftoreles folutionem : nimirum quod in
mutationibus inftantaneis non eft neccftatium,
qu6d moueri praecedat mutatum ejfe : nam mini-
muro fotmx fobftantialis incipic ia inftanci : &

ide6

16.

'7'

i*^#^ t ••«.

Qusflio X.

395

iS.

Tezt. S^.

'JHuUum iMdi-
mifiHl* m»-
uttHrftrft,

Viit entr»-

diSiontm

Zimsrd,

Text. I7.

»9.

Tezt.8l.

Text. S>.

ide^ tiullum eft inftans , aut tempus , in quores
raoaetur motu gencxationis.

EXPOSITIO TEXTVS.

DEmtnftratis 1 MHtemhu. Hoc eftfecundum
capitulum huius tradtaius , in quo Arifto-
teles oftendit, quod nuUum indiuitibile poicft
moueri , contra opinionem Democriti ,ponen-
tisiridiuiiibiliamoueri i & diuiditur, quia pri-
mo ponit conclufionem. Secund6 probatur ibi:
Muteturenimex A. Ponit igitur iftam concluiio-'
nem , quod nuUum indiuifibile mouetur per fe.
Et dicit notabilitcr ^*ry?, * quiaindiuifibile po-
teft moueri per ^lccidens , ficut pars ad motum
fui totius \ & dicit , qa6d ipfe intelligit de indi-
ui/ibili fecundumquantitatem.

EtemmfartiummotMt alterifitnt, Remouet du-
bium : quia didum eft , quod indiuifibile poteft
moueri per accidens ; ficut pars termini ; & cum
pars, quxmouctur per accidens ad mocum to-
tius , pofllt moueri per fe , ficut didum eft in
quinto , fequitut qu6d indiuifibile poteft moue-
ri per fe. Refpondetur, quod non fcquitur.quia
partes , qua; mouentut ad raotum totius, funt in
multiplici differentia : vnde eiufdem totitts vna
pars mouetur velocius qu^m alia-, vt patct de
motu ca:li. Ita fimiliter , quxdam funt partes
mota: per accidens , quae natx funt moueri pcr
fe; vt partes diuifibiies ; Sc ali« non ; vt indiui-
fibilia.

tjffouetur enim i ex A. Hic probat didam
conclufionemquatuor rationibus. Secundaibi:
fiuare non contin^t. Tcrtia ibi : Amplius autem,
(fr ex hit. Quarta ibi : Amplius sutemji omne.
Prima ratioeft ifta, omne quod moueiur , vel
eft totalicer in termino k ffuo, vel totalitcrin
termino adtjuem, vel partim in termino4^»0,
ftpartimin termino^^/^wfm; fcd indiuifibile fi
mouetur, neceft totaliter in termino 4^ao,nec
totaliter in tetmino ad ^uem , ncc partim in vno,
& partim in reliquo : crgo, &c. Maior nota cft,
quia aliter non potcft fc habere mobilc. Et mi-
nor patet , quia fi indiuifibile fit totalitei in ter-
mino a quo , tunc quiefcit , quia codem modo fe
habet pofterius , &c prius. Nec totalitet in ter-
mino ad quem; quia runc non moueretur , fed
raotum eft. Ncc partim in termino a tfuo, & par-
tim in terraino ad ejuem , vt notnm cft ; quia tunc
indiuifibilc haberct parces, & per confequcns
eflet diuifibile, quod implicat; & Ariftoteles
ponit in litteris , fcilicet A, B, fit terminus k
quo, B,C, fit terminus ad tjuem, E, D fit tem-
pus in quo mubile, ideft, indiuifibile moue-
tur, F, G.

§ltiare j non contingit id. Secunda ratio , quia
fi indiuifibile moucretur, tunc fequeretur, quod
continuum effet compofitumex indiuifibilibus;
confcquens eft falfum , vt probatum cft prius.
Confcquentia probatur: quia indiuifibile eft in
fpatio fibi zquali , fcilicet in indiuifibili : igitur
quando mouctur , prius pcrtranfit fpatium
asquale illi , in quo prius erat , fcilicet indiuifi-
bile ; & per confequens indiuifibite eftet im-
mediatum indiuifibili ; & probetur propoficum.

tyfmplius autem 4 ex hi*. Terr ia ratio , omne
quod mouetur , prius pertranfit fpatium fibi
arquale , vel minus , qukm maius ; fcd indiuifi-
bile raouetur , & ijon eft poflibile , qu6d priiis
pertranfeat fpatium minus : quia non eft dare

motum in indiuifibili ; igitur femper pertranfic
fpatium fibi acquale ; igitur totum rputmm . pcr
quodmouetur, componitur ex fpaiii^ xqualibus
indiuifibili ; & per confcquens illud fpatium
componitur ex indiuifibilibus.

tyimplius j autemfiomne. Quarta ratio, fi in- Tcxt. jo.
diiiifibilc poteft moucri , tunc fcquinir , quod
indiuilibile diuidetur , quod eft impoflibile.
Confequentia probatur , fupponendo cx pra:ce-
denti ratione, quod indiuifibile motum prius
pertranfit fpatium fibi xquale ,qukm maius. Se-
cundo fupponitur, quod omncquod mouctur,
mouctur in tcmpore. Tunc iftis fuppohtis ,ar-
guiturfic: Indiuifibile , quod inouctur, prius
pertranfir fj^atium fibi squale , quam maius:
igitur illud fpatium fibi zquale pertranfit in
temporc : igiriir in partc tcmporis pentanfit
pattcm fpacij illius ; & per confcquens illud fpa-
tium , quod cft indiuifibile , eft diuifibile habens
partes, quod eft impoflibile.

AltqMii ii-
titur meueri
per acciJent
duflifittr.

Indiuiphil»
*ft multi-
fltx.

P*n meui-
turpreprte
motu alio , i
meiu tottui.

ANNOTATIONES.

* "JNdiuifibile potefl moueriper accldens. Nota,
Jtquofi aliquid dicitur moucri per accidcns
auplicitcr. Vno modo tanquam res fcparata
exiftens in eo, qnod per fe mouecur ; vt nauca
mouetur ad motum nauis. Alio modo tanquam
formalicer inhzrensci , quod pcr fe mouetur,
vel tanquam pars ,vcl tanquam accidens , vt ca-
put , & albedo , & pundum mouentut ad mo-
tum hominis.

Nora fecundo , qu6d indiuifibilc cft multi-
plex: eft enim indiuifibilc, aut fccundum fpe-
ciem , vt hgmo , qui non potell diuidi in plures
fpecics , aut fecundum numerum ; vt Petrus,
6c quodlibet indiuiduum dicitur indiuifibile,
quia non diuiditur in plura intcgra fuppofi-.
ta, & hzc indiuifibilia nihil vetat pcr fe mo-
ucri. Aliud eft indiuifibile fecundiim quantita-
tcm , vt pundtum , & hoc cft , quod non pcr fc
mouecur.

Nota terticS , quod non eft im.iginandum,
quod non fit .ilius motus pattis a motu tocius ex
eo, quod didum eft partem moueriadmotum
totius : nam toto quantitatiuo moto alius cft
motus partis , & alius cft motus totius : cft nam-
que motus partium alius fecundikm qu6d par-
tium.Iicetmotustotius fit etiam partium. Pa-
tet, quia fphzra ccelefti mota , quxlibct pafs
eius mouetur ; attamcn diucifarum parcium
fphxrz funt diucrfi motns : partes cnimqux
iuxta polum funt , tardius mouentur , quam illx
qux funt, a polo rcmotx.

EXPOSITIO TEXTVS.

MVtatio I autem nuUa efi infinita. Hoc eft ter- *"T«
tium capitulum huius tradatus , in quo Tcxt. <)\.
Ariftocclcs rcprobat opinioncm Hcracliti, po-
nentis omnia continue moueri : & diuiditur,
quia primo prob?tquc)d nuUa mntatio alia ^
muculocali ,potcft cireinfinita. Sccundo often-
dit , quod nullus motus red:us poteft clle infi-
nitus; & tcrtio oftenJit.quod motus circula-
ris poteft eftc infinitus. Sccundaibi : Loci autem
mutatio. Terria ibt : Sed fi ejfet. Primo dicit,
quod nulla mutatio alia a motu locali,poteft e(Ic
infinitarquia nulla mutatio inter diios rermi-
nos poceft eflc infinita ; fed omnis mutacio alia a

motu

5q6

Text.pi.
Matt*! loc»-
lU teSus non
pJtefi ijfe in-
finitus.
Text.53.

Lib. V I. Phyficorum.

tnotu localt eft inter duos tertninos ; ergo» &^..
Maior patet ; quia (i infinitum claudetetur int^r
duos terminos , iam eHet finitum , qnodimpli-
cat : & minor efl nota, inducendo: nam gcne->-
ratio , & corruptio funt inter tjfe , & nenejfti al-
teratio incer qualicaces contrarias; augmenta-
tio , & diminutio funt intcr ciufdcm rci quan-
titatem pcrfcdam ,& imperfcdlam.

Loci autem 1 mutatioponitur. Secunda conclu-
fio: Nullus motus localis redus poteft cffein-
finitus. Ptobatur : quia impoflibile eft mobiie
moueri tali motu , quali impoQibileeft ipfum
mocum elTe ; fed impoflibile eft mobile eflemo-
tum motu redo infinito : igitur impoflibile eft
ipfum moueri motu teSto infinito. Maior pa-
ict,quia illud eft impofllbilc fieri,quod im^

poflibile eft fadum eflc , aliter enim fruflra fie-
ret : & minor probatnr ; quia fi aliquod motum
cftmotu tedio infiniro; tunc illud fpatium infi-
nitum non clauditur duobus tcrminis, fcilicct
tcrmino ^ quo eft motus , & termino, in qucm
mobilc eftmutatum.

Sed^ ejfe pgjfit fic. Tertia conclufio eft : Im- Text. ^4.
poflibile cft circulationcm cfle infinitam , &
prim6 declarat hoc in diuerfis motibus , vt fci-
licet primo fit alteratio, deinde corruptio ,&
iterum generatio , & fic fcmpercirculando;vt
pnetfecundo de Generatione , text. 6j . c^ inde, ta-
rncn impoffibile eft aliqucm vnum motum
ficri infinituni , nifi motum cceli , vt patebit
in 8. huiMi.

Explicit cxpofitio 6.1ibriPbyficorum.

flNIS LIBRI SEXTL

LIBER

LIBER SEPTIMVS

PHYSICORVM.

EXPOSITIO TEXTVS.

1. ^SS^^^Si^^'^^^?'!^ Mne \ tjuod mouetHr, ne-

Text. I. 0^^J^^^^^^ "JF 'ft- Iftc eft fcptimus

* liber Phyficorum , in
quo Ariftotcles dctermi-
nat dc comparationc mo-
tuum ad motores;& mo-
tuum ad fc inuicem:& di-
uiditur in duos tradatus.
In primo oftendit , quod in moucntibus & mo-
tis non proccditur in infinituna ; & hoc pro tan-
to ; quia in infinitis non accidit comparatio. In
fccundo dctcrminatdecomparationc motuum.
Secundus ibi : Dubitahit autem aliciMis. Primus tra-
£batusdiuiditurin quatuor capita. Inprimoofte-
dit, quod omne, quod mouctur , mouetur ab
alio. In fccundo oftendit, quod in fic moucndo
vnum ab alio , non cft proccflus in infinitumin
moucntibus , & motis, In tertio oftendit , quod
omne moucns cft fimul cum moto;quia hoc fup-
poncbatur in fecundo capitulo. In quarto often-
dit»qu6dfolumfecundum quah'tatcs fcnfibiles
cft alteratio , quia hoc crat fuppofitum in terrio
capitulo. Secundum ibi: Q«ow«W»> aMtem tmne ^uod
rnouetur, Tcrtium ibi : Primum ^uidem igitur mo-
tiens. Quartum ibi : §iuod autem ea <jua alterantttr.
Primum capitulum diuiditur : quia prim6 propo-
nit conclufioncm , & oftendit in quibus non eft
dubium. Sccundo, probatcam in illis,in quibus
Omnt quod cft dubium. Sccundum ibi : 5» autem. Proponit
fneuetur , «( igitut iftam conclufioncm : omnc quod mouctur,
•Uomouetur. moucturab aliquo ,& debct addi alio afeipfi,
quia hoc probat ratio , quam ad hoc adducit , &
dicit quod in illis , qus non mouentur a princi-
pio intrinfeco, hoc non eft dubium,quia ibi ma-
nifcfte apparet moucns diftindum a moto.

Si autem in fi ipfi. Hic probat diftam con-
clufionem ; & pracmittit tres fuppofitioncs. Sc-
cundojformat rationem, ibi : Hoc autern cumrna'
nifeHumfit. Prima in tres fccundum trcs fuppofi-
tioncs. Sccunda ibi : /'nw««»7 igitur. Tcrtiaibi:
jimpliusid. Prima fuppofitio eft pofitio aducrfa-
rij , qus non fupponitur tanquam vera, fcd ac-
cipitur vt conciudatur falfitas eius : cft igitur
fuppofitio quod AyB moucatur \ fe ipfo tan-
quam k motorc, ita quod -^,5,prim6 moueatur:
&C A y B primo fit moucns ; vultigitur proba-
re , quod hoc cft impoflibilc , fcilicctquod A, B
fccundum quamlibet cius partcmmoucat,&mo-
ucatur.
X, Primum igitur. Secunda fuppofitio cft,qu6d

caufaquare aliquid apparct motum «i fe ipfo , cft
ifta ; quia vna pars eiufdem totius moactaliam
partem, & parsmoucns fimul moucturcum par-
tc mota ; vt anima mouet corpus , & moto
corpore fimul mouetur : & ponit in litreris;
ficut eiufdcm totius pars , D, £ tnouct partetn
Scotioper. Tm. IJ,

E ,F ,8c quia moto toto D, E , F , fimnl moue-
tur D , £ ciedimus propter hoc , quod D ,E ,F
moueatura fc ipfo.

Amplius 1 id. Tertia fuppofitio , qu6d il- Tcxt. i.
lud non mouetur a fcipfo, quod quiefcit ad
quietcm altcrius. Probatur:quiaillud quodin-
cft alicui prim6 non rcmouctur ab iI!o , dato
qu6d rcmoueatur a quecumque a!io ; quod noii
cft ipfum,vt mobilcquia primo ineft homi-
ni , ideo dato, qu6d a quocumque .ilio remouea-
tur, non oportet proptcr hoc, qu6d remoueatur
ab homine.

Hoc autem eum manifefium fit. Hic format
rationcm ,fupponendo quod omne, quod mo-
uetur,cft diuifibilcvt probatumeft in G. hu-
ius ; tunc arguitur fic : omne illud mouctur ab
alio , quod quicfccrct ad quictem altcrius ; fed
omnc quod mouetur , quicfcerct ad quictem al-
terius , (\ illud aliud quiefccrct : igitur omnc
quod iBouetur,mouctur abalio. Maior pacet
per illam tcrtiam fuppontionem. Etminorpro-
batur; quiaper fuppofitionem,omnequod mo-
uctureft diuifibile, & omne diuifibile quiefcc-
rct ad quietcm fuz partis , fi pars lua quiefcc-
rcr : igitut omnc diuifibilc mouetur abalio : &
cum omnc quod mouetur fit diuifibilc , fcqui-
tur qu6d omnc quod mouctur , mouetur ab
alio. Aianifeflum eji igitur. Hic rccolligit con-
clufionem cum fua probationc ; & patet irt
littera.

A N NO TATIO
Patris Arretini.

^ "TSte efi fiptimw liber , &c. Nota , qu6d Ari- t '

Iftoteles pcradla in piseccdenti libro dif-

putationc motus , quoad fc : iam in hoc fe-

ptimo ,& in fcquenti adipfum moucns pcr mo-

tum ipfum indagandum accedit , ita vt vnura

primum mouens immotum , qui folus Dcus cftj

probct nece{Iari6 eftc : & fimiliter vnum pri-

mura mobilc,& vnum primum motum : hu»

iufmodi autem primi moucntis, mobilis , & mo-

tiw traftationcm inS.pcrficit , in quo primufti

mouens immobile, primumque motum arternum

cflemanifcftar. Hiclibcr feptimus , vt hic dicic

Scotus, in duos fccatur traftatus. In quorum pri-

mo probat Ariftotcles dari primum mouens,

primiimquc motum : in fccundo vcr6 agit de

comparatione moucntium , & mobilium, quoad

cclcritatcm,& tardiratcm fuorum motuum.

Et in 8. perquirit quidnam fit hoc

ptimum motum,qualifquc

fit primus ille

niotor.

Lt

QVifl

S98

Lib.VII. Phyficorum

I.

Qj^ iE S T I O I.

ytmm omne quodmouetur, moueatur
ab aliof

Atifi.libj.fiyf.e.i.text i.driPhy^fxt.if.Atter.iA^yt.at
Interpretcs iW.Alb.rraff.l.f.i.t) Thom./«i!? i & l.cont.
Gent.c. I }.^ I ^.f . 1. -•»•/■. 3 . t^ r Met.ua. 1 4 Scot.9. Metk
Cn-.dift.t q.t.&in^di^ l»?-}- ./Egidius J«0''/.*.? "i-
Greg i.dift.t.q.y A't.i Fcrrar.i.fo»^ G««r.«.i}.landun.8.
Pkyf.q.li.VliZi i Phyf.Jilp.i.j.jConimbt.yPhyf.cafi.i.
5.i.Compl.rfy/f.i«.j.i.Ruuius/»^*/'«A.i. Rocc./» fo-
r»phr»fitiiy qu/tft. I.

R G V I T V R quod non : quia proie-
dum mouetur poftquam cft rcmotum
a ptoiicicntc , & tamen non mouctur
abaliquo primo : non a proiicicnte , quia pofll-
bile cft.quod proiicicns iam fit corruptum : ncc k
medio , quia Cxpc mcdiura mouetur ad partcra
oppofitam.nec i virtute imprcfla. Vndcnon ap-
parctbencpofllibilc , quod lalis virtus gcnerctur
per folum motunl localem.

Sccundo , quia aqua afccndit in phiala, vel in
vrinali ; vt patet ad experientiam,fi vrinak calc-
fiat,& os eius ponatur ad aquam : Sc tamcn non
mouctur ab aliquo prim6:non k forraa aqux,auc
difpofitionibus confcqueniibus illam formami
quia omnia illainclinantur ad motum oppofi-
tum i nec apparet aliquid aliud , a quo raoueatur:
crgo,&c.

Tertio , animalmouetur ex fc, vt patct 8. hu-
iusttext.i9.& )o. igitur non ab alio : mod6 Arift.
in ifto 7. intendit probare qu6d non folum omne
quod mouetur , mouetur ab aliquo , immo quod
omne quod mouetur , mouctur ab aiio.

Quarro, grauia & leuia naturaliter mota mo-
ucntur,& non cx fc, vt patet 8. huius, text. 5 1 .&
3 z. ncc ab alio, quia tunc non mouerentur natu-
ralitcr:igitur a nuUo moucntur.Qu6d autem non
ab alio nifi violcnter , patet , quia violentum eft
cuius principium eft extra,vt patct ^.Ethicorum.

Quinto , arguitur de altcratione : quia aqua
calefa6ta reducitur ad frigiditatem , Sc non
ii medio j quia aqua reducitur ad frigidita-
tem intenfiorem quam fit frigiditas mcdij ; &
tunc aqua rcdudta ad illum gradura intenfiorem,
nijllo modo poteft afllgnari , quod producatur
a medio : igitur aqua alteratur , & tamen k nul-
lo alteratur.

Scxt6 , quia voluntas mouetut ex fe : igitur
non ab alio , confequentia nota eft : & probatur
anteccdens ; quia alher voluntas non eflet do-
mina fuorum adtuum ,nec ellet libera , quod eft
falfum.

Septim6 , quia anima alteratur de fcicntia in
Ignorantiani ; & tamena nullo alteratur : crgo
Scc. Confcqucntia nota cft, quia omnis altcratio
eft motus:& probaturantcccdens,quia pcr fohim
lapfum anima obliuifcitur eorum , qux prius
nouit.

Odfcauo , mcdium alteratur de luminc in te-
ncbras; & tamen a nuilo alteratur : quia maxime
elTct a corpore iuminofo : modo hoc eft faifum,
quiacorpus luminofum potius eft caufatiuum
Iucis,qu<im tencbrarum.

Non6,quiavidcmus,qu6dfi aliquis infpicit
viridarium multaj fpifl^itudinis herbarum, fuper
quo cccidit lux fortis Solis ; tunc Ci dimittat fe
adlocum tenebr6rum,remanctimprefl[Io in 01-

gano vifus ; & tamen illa imprcflio dcperditut,
& non ab alio ; igitur oculus alceratur pcr iilam
imprefl^onem,3c tamcn anullo altcratur.

Decimo, poteft argui de rarefadione, & con-
denfatione : quia aqua calcfada fe ipsa frige-
fcit , & non ab aliorigitur fe ipsacondenfatur,
8c non ab alio.Eodcm modo acr frigcfccns vl-
tra naturam dcbitam , caicfit ex fcipfo:igitur fc
ipfo rarcfit , quia ad calcfadionem conlequitur
rarcfa(aioi& per confcqucns aiiquid rarcfit,&
non ab alio.Oppofitura arguitur per Ariftotclcm
in principio huius y.tcxt.i. vbi nititur probarc,
quod omne quod mouctur , mouctuf ab aiio.

In ifta qujeftione primo poncnda cft * ratio
Ariftotclis, per quam nititur deraonftrare , qu6d
omnc quod mouetur , moucturab aiio;cum qui-
bufdara obicdionibus conrra iiiam rationem.
Sccund6 , rcfpondcbitur ad quaEfitum,& foiucn-
tur illz dubitationes.

Quantum ad primum.fupponitur prim6,qii6d
omne quod mouetur eft diuifibiie , & iftud pro-
batum fuit fuper fcxtum.

Secund6 , fupponitur qu6d iilud , quod incft
alicui pcr fe & ptim6 , non remouetur ab iilo,
dato quod rcmoueatur a quocumque alio, quod
non cft ipfum:verbi gratii j rifibilc incft homini
pcr fe, & prim6iidc6 non remouctur ab horaine,
dato qu6d rcmoueatut k quocumque alio , quod
noncfthomo.

Tcrtio , fupponitur , quod pars eft aliud k fuo
toto.lftis fuppofitis, formatur fic ratio Ariftote-
jis;illudnonmouetura fe ipfoper fc, & prim6,
quod quiefcit ad quietcra altcrius, quod non cft
ipfum;fcd omnc quod moueturquicfcit ad quie-
temalterius, quod non eft ipfum:ieitur nihil
CjUod mooetur,mouetur aTc ipfo per fc,& primo}
& pcr confequcns omne quod mouctur.mouctur
abalio. Maiorpatetper fcciidam fuppofitionemj
quia ex quo mouetur a fc ipfo.quod incft alicai
per fe,& primo, non remouctur ab co,dato qu6d
non remoueatur a quocumque alio. Et minor
probatur, quia omne quod mouetur eft diuifibi>
le,per primam fuppofitioncm:raod6 omnequod
cftdiuifibiie, quicfccrct ad quictem fuzpartis;
& pars cft aliud a toto , pcr tcrtiara fuppofitio-
ncm ; igituromnc quod mouetur, quiekcrctad
quictem alterius. Contra iftam rationem argui-"
tut prim6 : quia prima fuppofitio eft falfa , quia
anima intellediuamouetur.Intelligcnria, & ct-
iam pundlus : quiamotocorporemoucntur om-
nia,qux funt in corporc : igitur non orane quod
mouctur cft diuifibile. Sccund6 , fuppofitio fe-
cuhdaeit faifa , quia pcr iftam probaretur, quod
nihii mouetur per fe prim6 , quod eft faifum,'vc
patet quinto huius , tcxt. i. Confequcmia pro-
batur:quia omnc quod mouctut , quiefcit ad
quictcm altciius, fcilicct adquietera fuzpattis;
igiturnihii quod mouctur , mouetur a fe ipfo
per fe , & prim6. Tertia , quia ifta ratio videtur
fupponcre, quod cuiuflibet mobilis pofllbile
eft aiiquam partcm quicfcere : modo hoc cft im-
pofllbiie de cocio, fccundum Ariftotelem ; igitur
ratio cft infufficiens , quia per impoflibilc nihil
poteft probari , co qu6d ad impoflibiie fequitur
quodlibct. Quart6.quia fupponitnr, qu6d orane
mobilc quicfcit ad quictcm fuac partis, modo
cft faifum : quiaarbot mouctur agitata per ven-
tum , & tamcrv pars eius quicfcit, fciiicct radix.
Quantum ad fccundum.fciiicct an aiiquid pof-
fit raoueri^ fcipfo pei {e,Sc prim6,ic4 vt omnino

tocalicer

toiutfit ftM*
ftioni*.

Omnt qn^d
mtHttur *fi
diitifihili.

Triplex m0e

diu ditidi M
mliquid ptjpt
moHeri i ft
ifft.

Qusftio I. -»: T

399

trtmut mt'
dtu rtiicitHr,

SteuniHt mt'
dnt dictndi.

6,

SteXdnt mt-
ditt rtftUitur,

Ttttiut m».
dMt dittndi.

7-
Ttftiut mi-
dtt* imfrtin'
tnr.

teta.liter idcm fic moacns,& raotum.Dc hoc funt
aliqux viz &modidicen(li. I^rimusmoduseft,
qu6d non omne,quod mouetur.mouctur ab alio.
Probatur per rationes ante oppoficum , przcipue
pcr primam, qua: fuit de motu proic6bi. Et quan-
do obiicitur eis Ariftotdcs in ifto 7.Refpondcnr,
quod ipfc intelligit, quod omne, quod mouctur,
mouetur ab alio, vel motum fuit. Contra iftam
viam arguitur pcr rationcm Ariftotclis fadam
poft oppofitum. Sccundo , fcqucrctuc quod ad
concinuandum mocum non requircrctur poccn-
tia , quod cft concra expericnciam. Tercio , in
mocu proie6ti non poceft affignari , quare canci
velocicate mouetur vno cempore,& poftca maio-
ri, vel minori. Quarco, quia tunc cllcc adio fine
agcncc,& mocus moci fine motore, quod cft fal-
furo,vtpacct tertio huius.

Secunda via cft , prasmiccendo , quod cnciurri
nacuralium qusdam funt cbmpofita cx maceria,
& forma; ficuc mixca, & clcmcnca ; fcd alia funt
omnino fimplicia , vt IntcIIigcncia , Sc incclle-
Aus nofter,vcl vna quancitas pura fcparaca a pri-
ma maccria , \el a formafubftanciali ; 8c hoc pcr
pocentiamdiuinamivcl per imaginationem.Tunc
dicunt ifti , quod nuUum ens naturalc compofi-
tum|cx materia,& forraa,potcft mouere fc ipfum:
imm6 quodlibet taleinouetur ab alio, fcilicct ^
forma fui.Sccundo.dicunt quod vnagtauitas pu-
ra fi pcr fif eflct feparata i fubicdo , moucrctur a
fcipfa.ita vt quxdam pars cllet mouens, & mota.
Probatur , quia fi aliqua talis grauitas poneretur
in vacuo,vcI in medio,fupcr quod obtinerct do-
minium,noil apparct prohibcns, quinmoueretur
dcorfiim : & conformitcr imaginantur dc mo-
tu locali Angeli, quod ipfe eft mouens, & motus
omnino.

Concra iftam viam obiicitur : quia runc fcqui-
tur, qu6d pcr millam viam poilct probatiali-
quam fubftanciam fcpatatam elle. Confequens
cft falfum,vtpatet S.huius. Confequenciaproba-
tur : quia ficuc cu pouis , quod grauicas pura a fe
ipfa mouerctur ; ita diccrctur de coelo, imaginan-
do , quod ccelum cfler vna forma fimplcx incli-
naca ad mocum circularcm pocens mouere fc ip-
iam , quemadmodum cu ponis de graaicace pura.
Secund6,grauitas pura fi clTct fcparata a matct ia,
non moueretur a fcipfa. Confcqucncia eft noca;
Sc anceccdcns probacur : quia nulla qualicas vir-
tucc propria habct aliquam operationcm : iramo
omnis fua operatio eft principaliter h. forma fub-
ftantiali in cxiftente matcrix , vt patet fecundo
dc Gcncrationc.

Tettia via eft,qu2 ponit primo , quod aliquid
mouctut ^ fe ipfo. Probatur per aliquas rationes
antc oppofitum,vt animal mouetur ex fe ; graue
mouetur naturaliter a fe deorfum , & ita de aliis.
Secundo ponunt ifti, quod licet idcm moueat fc,
tamen non fecundii idem fui cft moucns,& motu;
immo mouet fecundum quod eft in adu *^,& mo-
uctur fecundum quod eft in potcntia.Et hoc pro-
batur , quia motor non mouet, nifi quia eft aftu
fubdifpoficione, fecundum quam eft mocus ; fed
mouetur quia eft in potcntia ad talcra difpofitio-
iiem,& caret ipsa;mod6 impoffibile eft,qu6d ali-
quid fccundiim idem fui habeat aliquam difpofi-
tionem,& careat eadcm.

Contra iftam viam arguitnr , probajido quod

fecundum idem aliquid cft mouens , & raocum

prim6 : quiaanimal moucr fc per animara , itavt

anima fic motor, & fccundum aniraam mouecuc:

Scttioper. Ttnn. II.

quia non folum corpus mouetur, immo compofi-
cum cx maceria, & forma. Sccund6, quia intellc-
dlus moucc , & mouccur , & hoc fccundum idcm
fui:quiaeft indiuifibilis: mod6 nuilum indiui-
fibilc poceft moueci fccundum aliudi& fecundunl
aliud mouere.

Ide6,iftis dimiffis,ponicur ifta conclufio : Im- MoJh) 4ict'-
poffibile eft idembmoueriafeipfofic, quodnul- tNScoeJ.^ut^
lomodofic aliquod moucns,quod non moue- '"-/'""'"■*•
cur, vcl aliquod mocura,qiiod non mouer. Ifta
conclufio probacur indu6lione , quia in mo-
tu cceii,inquo Intclligcncia cftmocor,&non
mouccur, & orbis cftmocus,&non mouct; Sc-
cundo , in motu gtauis , forma grauis , mcdian-
te grauitate cft motor , & prxter motorcm con-
curritmotum, quod nullo modo mouet, fcilicet
materia prima. Itcm', pra:ter formara grauis , &
grauitatcm, requituntur alij motorcs,fcilicet ge-
hcrans, aut rcrnouens prchibcns, vt patec 8. hu-
ius. Terci6,pacec de incellc£lu,qui non mouetur,
nifi prima adione obiedi extcrioris ; & primo
niotus intclledus a phantafia. Item,fiintclledtus
moueat fe ad intcllc(5tioncra,hoc eft, mcdiance
fpccic intelligibili agcnte inintelledlum ;& fic
concurrit ibi mouens,quod!non mouctur fecun-
dum illara a<lionem,fciliccc fpccici incelligibilisi
Quarc6, apparec de voluncace , de qua minus ap-
paret.quia voluncas nunquam fertur nifi in cog-
nicum;ide6cumidera ficincellcdus,& voluntas;
nunquam incellcdius mouet fc ad volendum , vel
nolendum, nifi mcdiantefpecieintelligibili , vel
sSta intclligendii&ficad huiufmodi volitionem
concurric fpecies incelligibilis ; qua: nullomodo
mouccur fecimdiam illara a(9:ioncra.

Scd obiicitur de Intclligencia , quando mouet j ,
Ic ipfam localicer;&caracn nihil potcft fignari
ibi raouens,quod non mouctur,ncc motum quod
non moucat. Refpondctur, quod' miUalncelli-
gentia mouecutnifi alTumpto aliquo corporc,cui
coraparatur ficquod eft in toto illo corporc,& in
qualiberparteeius; & fic Incclligenciaeftmotor»
&illud corpus alTumpcumcft motum.

Tunc ad taciones. Ad primam,dico quodmo-
uetur ab irapetu infufo,vt patet in S.texc.Si.

Ad fccundam, dico qu6d ibi cft quodammodo
mocus craiStus propccr concinuacionem aquas ad
aifrera; quiaacr, qui vnicur per condcnfarionem,
eft raaior aqua per modum cra(5tus, Alicer dicitur,
qu6d ffigiditas aquiE eft caufa illius motuSj
fed hoc eft per accidens in quantum condenfiic
acrcm.

Ad tcttiam , dico qu6d animal mouctur imo-
tore diftin(fto , fcilicet ab anima , fed dicitur mo-
ueri i fe eo qu6d habec in fe principium inchoa-
tiuum fui motus.

Ad quartam,di(ftum cft.

Ad quintam,dico qu6d aqua calefa<Sta reduci-
tur ad frigiditatem a fe ipfa, & in illo motu cft
motura,quod nullomodo raouet : & hocfufficic
in propofito. Et fi quatratur, quid raouct;dicitur
quod forma aqux, mcdiante quadam frigiditate
virtuali , quz non corrumpitut manente fotmi
aqua;.

Ad fextam,de voluntate,dicitur qu6d ibi con^
currit fpccies intelligibilis , vcl a£tus intclligen-
di adiuc, & nullo modo paffiuc, fccundiim illam
a(ilionem.

Ad feptimam , anima intelle£tiua mouetur.

Dicoqu6dille motus proucnit cx dcfc(Stu con-

feruantis,eo qu6d anima non aduertit j & fic di-

L 1 X cerecurj

4-

40O Lib. VII. Phyficorum

ccretur,qu6<l anima eflet caufa illtus alterationis,
quemadmodumdicitur i.huius,tex.3o.qu6dnau-
ta eft caufa fubmcrfionis nauis.

Ad odauam ,dico quod ille motus proucnit
propter defedum conferuantis , vt prius.Eodcm
modo diccrctur ad aliam de impreflionc mancn-
tc in fcnfu poft impreffioncm' Tiarum fortiter il-
luminato. Ad aliam de rarefadlione , & con-
dcirfationcdicitur ficut ad illam de aqua ca-
lefadla.

Ad rationes contra rationem Ariftotclis.

Ad primam dc anima intellediua. Dico quod
Ariftotcles loquitur ibi dc mobili,quod mouctur
niotu locali circumfcriptiuc,& non ad motum al-
terius ; quia de tali mobili poteft fuftineri ratio
Ariftotclis cftc bona.

Ad fccundam , dico qu6d illa non eft falfa ad
iftum fcnfum, qu6d iilud quod ineft alicui per fe,
& primo , nofi rcraouctur ab illo , dato quod re-
moueatur a quocuraque alio , quod no eft ipfum*
vel pars ipfius , vel aliquid , quod eft de ratione
ipfius : mod6 dc rationc mobilis eft qu6d mo-
ueatur : fed non de ratione motoris. Ideo pofi-
to,qu6d mouere infit motori per fe,& prim6ida-
to quod remoucatur^ parte ipfius , non eportet
quod remoueatur a toto motore.
y^ Ad tertiam , dico qund licct boc non fit poffi-

bilc de quolibct mobiii fccundum potentiam na-
turaiem;attamen, fimpliciter loquendo,eft pofli-
bile,vel,vt dicit Commentator,non repugnat ra-
tioni motus,&mobilis.

Ad quartam.dico qu6d non oportet,qu6d,fim-
pliciter loquendo,quiefcat td quietcm patti$,fed
iufiicit Ariftoteli quod non moueatur fecun-
dum quodlibet fui,fcilicet per ie prim6.

ANNOTATIONES.

* T^Onenda efi rtitu Arifietelu, Nota , qu6d
X ratio Ariftotclis fupponit duo vltra ea,
quae notat hic Scotus. Primo , fupponit aliquid
tripliciter moucri , fcilicet per accidens ; vti il-
lud , quud ad alterius motum mouetur : & per
parcem , vt quandoaliquid dicitur moueri ; quia
caput eius , vel manus mouetur ; & per fe pri-
mu ; & talc eft quod fccundum omnes fuas
partes mouctur. Secund6 , fupponit quando
aliquod mobilc quicfcit ad quictcm atterius,
eius motus dependet a tali quiefcente. Vnde
fi mobilc A moueretur , quiefcente B parte
eius,& C altcra pars mouerctur ; tunc totum
dcpendcrct in motu ^ C parte eius , fccundum
quam moucrctur ; & tunc non moucrctur ^ fc
per fe prim6 , fcd racione illius partis , quamo-
ti , mouetur ; & fic B quiefccnte , totum quie-
fcit ; adhuc non a fc prim6 mouetur , quia de-
pendetcius motus a D parteeius ; ille namque
motiis dependct ab co , quo quiefcente , & mo-
bilequicicit.
0, His fuppoficis , fic formetur ratio Ariftorelis,

omne quod mouetur , vel a principio intrinfeco,
vel exttinfcco mouctur ; fcd omnc tale mouctur
ab alio : crgo omnc quod mouetur , ab alio mo-
uctur.Maior eft nota.Et minor,quo ad fecundam
partem;quoad priorem ver6 probatur: omne
quod definit moueri ad quictem altcrius rci di-
uerfz, mouetur ab alio ; fed omne quod mouetur
ab intrinfeco,dcfinJt nioueri ad quictcm alterius
rei diucrffficrgo vniucrfalitcr omne quod moue-
tur,ab alio mouctur. Maior probatur per oppofi-

tum : quod enim k fc mouetur , non definit mo-*
ueri ad quictem rei diucrfa:: ipfum enim cft caufa
fufficiens fui motus , quaproprcr non definic mo-
ucri alio quouis quicfccnte:fi ergo dcfinit moue-
ri,quia aliud quiefcit ; abalio quipp^,& non a fc
ipfo mouebitux.Minor,fci!icctqu6did quod mo-
uetur abintrinfcco.definitmoueri ad alterius rei
diuerfc quicte, probatur, omne diuifibile in pat*
tcs , quale cft quodlibet mobile Phyficum , defi-
nit moucri , fi aliqua pars quicfcit : crgo dcfinit
moucri ad quietc alterius rci. Probo confequen-
tiam : quiapars diuerfa cft i toto. Antecedcns vl-
timi difcurfus probatur ; quia fi id , quod in par-
tes diuiditur, quicfcente altera parte,adhuc mo-
ueretur, iam nonmoueretur pcr fc prim6 fecun-
diim omnes fuas partes.Quando autcm Ariftote-
les dicitjomnc quod raoucfur,ab alio moucri, &
noiiife,intelIigit de eo, quod per fe prim6 mo-
uetur : tale autem fccimdum omncs fuas parces
mouctar. Quare, fi quicfccntc vnapartemoue-
retur,non perfe prim6 moueretur.

Nota fecnndo , quod ex hac Ariftotclis con*
clufione , eiufque ratione, infcrt Soto 8. Phyfic.
quacft. 3.malc Scotum tcnuifle in z.diftind. a.
quaeft. io.grauia,& leuiaafe ipfis raoucri:.de
hac autcm re erit nobis fcrmo prelixus in 8. hu-
ius , in annotationibus ad qua:ft. 6. vbi monftra-
bimusScoti fentcntiam Ariftoteli noncflecon*
trariam.

^ Jmpojfihile efi idem moueri afi ipfi , &c. Nota>
qu6d ha:c conclufio dcbcr fic intelIigi:ImpofIibi-
le cft , quod aliquid moueatur ^ fe ipfo per fc , St
moueat fc ipfum per fe ; nam licct graue fecun-
dijm fe totum moiicacur,forma tamen eft qus pec
fe mouet;fed non mouetur pcr fe,fed per accidens
ad motum totius : ade6 quM forma cft,qux pec
fe mouct , & totuni cft, quod per fc mouctur : ac
quia ad motum totius mouentur & partes, etiana
forma mouetur ad motum totiiis;atqueitafalua-
tur fufficiens diftin(flio inter pcr fcmouens,quGd
ira eft mouens per fc,quod per fe non mouctur;5c
intcr per fe motum,quod ita mouetur per fe,qu6d
non mouet. Quomodo autcm ratio Ariftotelis
oftcndat dari vnum primum maueus , videbimus
in S.Ioco fupra relato.

' Nulla IntelllgentiA mouetur nifi Afium^te ali^o —
corpore. Nota , qu6d hoc didum Scoti dcbet in-
telligidc motu corporco,fiue demotu locali cir-
cumfcriptiuo correfpondcnre loco dimcnfiona-
li. Angelus enira poteft moucri, vt prius diAum
eft in 6.huius;& fi hoc eft verum,poteft moueri k
fe ipfo per fe, & prim6, quocumque modo fuma-
turAngelus:non enimhabet pattes,propter quas
hoc impediatur.Et fi quxras,quomodo ergo mo-
uenscritfimul cummoto?Dico qu6d eft fimul
per indiftantiam. ' Sic videlicct , qu6d ab co non
diftat localitcr ,.yclquod inter raouens proxi-
mum,& ipfum nihil fit mcdium. Vide Scotum in
i.dift.2.qusft.9.& lo.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniamautem i emne ^odmeuetur. Hoc e(l
fccundum capitulum huius traftatus,inquo
Ariftotclcs oftcndit,qu6d in mouentibus,& mo-
tis non eft procciTns in infinitum. Et prim6 ponit
conclufionem. Secund6, probat, ibi : Si enim non.
Proponit igitur qu6d qliia iia eft ,qu6d omne
quod mouetur,mouetur ab alio, vt paiet ex pr«-
cedenti capitulo : igitucfi iUud aliud rooueatur,

ncccfle

mt !^*/

Qu^ftio 1 1.

401

JH mttunti'
Itu, ir "»«'•'
t«rf«r*M >t*n
tfi prteeffiu
iH iHfinitum.

8.

Text. 4.

Moutls fimul
timptre mo-
uit,^mobiU
mouttHr,

Auerrots eo'
tra Gtlemtm
de primo mo-
tteHte'tn ani-
malititf.

Text.j.

igitur n illud aliud moueatur , necefTe eft qu6d
moueatur ab alio , & illud aliud ab alio , fi mo-
ueacur ; & Cic ptocedendo in mouentibus , 8c
motis non efl: proceiTus in inHnitum , fed eil de-
uenire ad aliquod,quod primo eft caufa motus.

Si enim i mn. Hic probat conclufionera : &
primo pracmictit fuppofitiones. Secund6,format
rationcm.Tertio obiicit contra rationem.Quar-
to remouet obiedlionem. Et quint6 infert con-
cluiionem principalem cum teie6bionc caiufdam
cauillationis. Secundum ibi , AccipiatHr iptttr.
Tcrtium ihi, Sii^tttr videbitiir. Quartum ihUSed
fiid. Qmiaxumi^i , Manifeihim efi igitur, Prim6
pramittit quatuor fuppofitiones. Prima fuppo-
Htio eft poiitio aduerfarij : quia fi in mouencibus
& motis iit abirein iniinitum : iit igitur quod A
moueatur i5,&5aC, &Ca5,&ficin infi-
nitum. Sed contra iftam fuppofitionem argui-
tur :quiaomnis fuppofitio dcbct cire vera, vt
patet I .Pofter, text. 1 4.& 77. & inde ex quo fup-
pofitio in fcientia debercflc principium.Refpon-
dctur , quod non fcmper oporcet fuppoficionem
cfle veram , imm6 quandoque poceft fupponi
aliquod falfum , vc cum ipfo affirmetur aliquod
verum ; & tunc ex illis duobus inferre aliquod
falfum , vel impoflibile , ex quo infertur falfitas
fuppoficionis,qua; erat pofitio aduerfarij.

QuomAtn igiturfimul. Secunda fuppofitio eft,
quod fimul tcmpote mouens mouec , & mobile
mouecur: verbigracia, fimul mouecur-<4 &if,
tnowttA, & fic de aliis : & ex ifta fuppoficione
fequitur, quod fi in moueniibus , & mocis fit
proceirus in infinitum , qu6dfimul fierentinfi-
niti motus infinitorummobiliumin eodem tcm-
pore, in quo fit motus vnius illorum. Notan-
dum,qu6d Commentacor fuper iftam parcem di-
cit, qu6d licet mouens fimul incipiat mouere, &
mobile moueri ; tamen prius-motor poteft defi-
nere mouere , quam mobile definere moucri. Et
dicit Commentator qu6d hoc non percipiens
Galenus, pofuit , qu6d priraus motor corporeus
in aniraalibus eft caput , fiue cerebrum , & non
cor : quia dicit fe vidifle vnum animaI,quod mo-
uebatur cxtradlo corde. Scd dicit Commentator
qu6d ifta ratio non valet , quia licet animal mo-
uebatur extradio corde , atcamen corprius mo-
uebat , quam extraheretur. Item , ratio Galcni,
vt dicit Commentator, poteft retorqueri contra
fe ipfum : quia Commentator dicit fe vidifle
vnum arietem,qui amputato capite ibat per duos
paflus , quod non eflct fi primum motum eirct in
capite. Notandum (ecundo , qu6d fi motor de-
finit mouere , & mobilc moueatur , necefle eft,
qu6d fifit aliquis alius motor,qu6d moueat,& fi
fit, tunc motor,& mobile non ordinantur cflen-
tiaIiter:mod6 Ariftoteles intelligit de raouenti-
bus,& motis eflentialiter ordinatis.

Et accipere igitur vnupquedtjue. Tertia fuppo-
fitio , qu6d fi fint infinita mouentia , & mobilia,
quorum vnum mouetur abalio, &ficin infini-
tum ; tunc contingit accipere motum vnius ifto-
rura mobilium; & ille raotus eft finitns ; quia fa-
6tus in tcmpore finito, & fupra fpatium finitum.

Gluomam ijuod mouetur.C^Lrta. fuppoficio,qu6d
omne quod mouctur , moueturab aliquo termi-
no in aliquem terrainura : & praemittit fecun-
do , 1 qu6d motus dicitur idcm fpecic vcl gcne-
re. Et terti6 praeraittit,vnde raocus dicacur idera
nuraero , & vnde idera genere:& hoc totum di-
(Slum fuit in quinto.

Scotioper, Tom.II.

Accipidttttr } igitur metttt.Hic format rationem: Text. s.
quia fi in mouentibus , & motis eirentialiter or-
dinatis efletproceflus in infinitum ; tunc feque-
retur, qu6d in tcmpore finito fieretmotus infi-
nitus ; confequens eft impofllbile , vt probatura
eftin <7.text.64.Confequentiaprobatur;quia rao-
tus omnium illorum mouentium , & mobiliura
fiunt in eodem tempore , in quo fitmotus vnius
ipforura : & ille fit intempore finito per tertiam
fuppofitionem : igitur motus aggteeatus ex mo-
tibus omnium illotum mobilium iu in tempore
finito : & ille eft infinitus , quia eft infihitorum
mobilium ; ergo, &c.

Sic 4 igitur videbitur. Obiicit contra rationcm, Text.7.
quia in 6. huius probatura eft, qu6d nullus vnus
motusinfinitusfitintempore finito : mod6hic
non ducitur ad aliquod inconueniens , fed ad
hoc qu6d motus infiniti diuerforum mobilium
fiunt in eodem tempore ; & hoc non cft incon-
ueniens.

Sed'^ fiid. Soluit obieftionem , fupponendo Tcxt. t.
qu6d omncmouens debeat eflc fimul cum mo-
to : & ide6 fi vnum mobile moueat aliud , opor-
tet qu6d nulla tangant fe:& hasc fuppofitio pro-
babitur in capitulo fequenti. & iilo fuppofito,
dicit Ariftoteles qu6d non eft cura, fiue ille mo-
tus fit vnius raobilis infiniti , fiue infinitorum
mobilium fe inuicem tangentium;quia fi ex om-
nibus illis mobilibus fietet vnum , illud eflet in-
finitum.

Manifelium 6 eftigitur, Hic infert conclufio- 1 0.
nem ptobatara , fcilicet qu6d in mouentibus , & Tcxt.y.
motis non eft abire in infinitura , fed eft deue-
nire ad aliquod , quod prim6 cft caufa motus. Et
tunc remonet cauillationera , quia aliquis dice-
ret, qu6d iftud irapoflibile,fciIicet qu6d in tera-
pore finito fiat motus infinitus , non fequeretur
proptcr impofiibilitatem iftius conclufionis , In
mouentihut , & motis eft procejfut in infinitum ; fcd
proptet falfitatem cafns pofiti , fcilicet qu6d ex
omnibus illis mouetibus & mobilibus fiat vnum
mobile. Refpondet Ariftotelcs qu6d non , quia
licct cafus fuppofitus fit falfus , attamen eft pof-
fibilis : mod6 propter pofllbile nunquam fequi-
tnr impofiOlbile : & ide6 illud impoflibile feque-
batur propter pofitionem aduerfarij impoffibi-
lem. Sed contra AriftoteIem,quiafecundum Ari-
ftocelem non eft poflibilc , qu6d omnia corpora
fc tangentia ad inuiccm continucntur. Refpon-
det Comxnentator quod hoc non repugnat cor-
poribus,quatum eft ex ratione gencrali motuum,
vel mobiliumibenc tamen repugnat quantumeft
ex ratione fpeciali huius corporis>vcl illiu$.

Qjr ^ s T I o II.

Vtrum itt montibuj-, ^ motis fit poct^tu
in infinitumf

Atift. hie ttxt. %.(lfx. Mtt. text. 6. Auerroes, Themift. &
alij interpretes ibid. Albert. trnli. i. eaf. z. D. Thom.
leS. i. Mayron 7. Phyfic. fsrtit. i. Conimbt. &. Ruuius
in exfofit. eaf. i. Roccus »» paraphrafi fumma i. caf.
vnico.

^ R G V I T V R quod fic ; quia nifi ita ef-
^ fet , fcqueretur qu6d generatio non ef-

J^^3^a§/ fet perpctua ; confequens eft falfum , vt
patec 1. de Generat. text. 56. & inde. Confc-
quentia probatur ; quia daco aliquo genico ; vel
L I 3 illud

401 Lib. VII. Phyficorum

%.

Mouentt»
fum in du'
(iiei difftren-
$i».

Mmenti»
qutdam fnnt
ejfentialiter,
quidam ac-
eidentalitir
fifbtrdincH».

1-

In meuenii
hiu, (^ miitis
ejfentialiter
trdiaatis ncn
efl froceffut
in infiaitum.

illud gencrabatur ab alio,& illud ab alio,&fic in
infinitum ; vel eftdeuenirc ad aliquod , quod ab
alio non gcnerabatur. Siprimomodo,habetur
propontum : Ci fecundo modo , habetur confe-
quens.

Sccund6 , aliquod continuum mouetur : igi-
tur in roouenribus,& motis cft proceflus in infi-
nicum. Probatur confequentia,quia fccunda pars
proporcionalis mouct tertiam,& mouetur k pri-
ma,& tcrtia mouct quartam,& mouetur a fecun-
da ; & fic in infinitum : igitur in moucntibus, &
motis cftproccfrus in infinitum.

Tertiojfi primum mouens,& vltimummotum
in infinitum diftent , in mouentibus & motis eft
proceflus in infinicum ; fcd fic cft : ergo ,&c. Mi-
nor probatar, quia primum mouens eft infini-
tum,& perpetuum ; fcd vltimum motum cft fini-
tum , & corruptibilc : modo in infinitum diftat
perpetuum k corruptibili , & infinitum k. finito:
crgo,&c.

Qu.art6, fequcretur qu6d non quilibet excef-
fus fufficerctadmotnm:confcqucns cft falfum,vt
patebit poftca, Confequentia probatur , quia fi
manus impcllat acrem, illa pars dominabitur fu-
per vnam partera aeris : igitur illam mpuebit , &
illa dominabitur fuper alia : igitur illam moue-
bit, & fic in infinitum:quod non elTet,nifi in mo-
uentibu$,& motis proccdcrctur in infinitum.

Quinto.arguitur per Ariftotelem i.huius,text.
/o.vbi diciCj quodin caufis per accidens eft pro-
cclTus in infinitum , fcilicet tam efficicntibus
quam in finibus : fcd c6m efficiens , & finis mo-
ueant , fcquitur qu6d in mouentibus cft proccf-
fus in infinitum.

Sext6,fequcreturqu6d non omnemotum mo-
ucretiir ab alio:confequen$ eft falfum,vt patct in
principio huius feptimi , text.i. Confequentia
probatur ; quia dato aliquo moto.vel ipfum mo-
nctur ab alio,& illud ab alio , & fic in infinitum:
vcl eft deuenire ad vnum , quod non mouetut ab
alio;& habetur confequens.

Oppofitum arguitur per Ariftotelem in ifto
fcptimOjCap.i.text.j. Notandum, quod quzdam
funt mouentia corporea, & alia incorporea : &
dc vtrifquc poteft imaginad , qu6d fit proccftus
in infinitum : tamen Ariftoteles in propofito in-
tellexit de mouentibus corporeis, quiataliafi-
mul funt mouentia & mota.

Sec mdo , notandum qu6d quzdam funt mo-
uentia » eflencialitcr ordinata ; & quzdam acci-
dentaliter folum. lUa dicuntu r eflentialiter or-
dinata,quorum pofterius non moueret,nifi prio-
ri mouentc : fcdilla dicuntur accidcntaliter or-
dinata, quorum poftcrius non mouct , nifi prius
alias mouft : fcd non oportct , qu6d fimul mo-
ueant , & fic tu, patcr tuui»>& pater illius dicun-
tur accidentalicer ordinati : mod6 decaufiseffi-
cicntibuseftencialiterordinatis intclligit Arifto-
teles fecundo Metaph. text.6.5c ctiam in propo-
fito:quia in accidentaliccr ordinatisbenc cftpro-
ceirus in infinitum , vt arguit prima ratio ante
oppofitum.

Tunc ponuntur conclufiones. Prima cft ifta:
In mouentibusjfiue efficientibus eirentialiter or-
dinatis non eft proceirus in infinitum. Probatur,
quia fi in mouentibus , & motis eftentialitcr or-
dinatis edet proceflus in infinitum, fequcretur
qu6d nullum effet mouens ; confequens impli-
cat , fcilicet qu6d infinita fintmoucntia,& qu6d
nullum fit mouens. Confequentiaprobaturiquia

eji precejftet
in infinitHta.

in infinitis ^ non eft aliquod primum : modo in
cllentialiter ordinatis , primo (fcilicct illo, quod
prim6 moucns cft) non mouente, ctiam alia non
mouebunt:igitur cum nullum fit primum, fequi-
tur qu6d nullum fit mouens. Sccundo, quia fi in
caufis efficientibus procederetur in infinitum ,
tunc fequeretur qu6d impoffibile efiet produce-
rc aliquem effiidum , nifi illc cfFedus fit infini-
tus ; confequcns eft impoffibilc. Confcquenti*
probatur;quia quzlibet illarum infinitarumcau-
larum aliquid facit ad produdlionem cfFcftus:
igitur cijm illz caufzfint infinita; , & a qualibet
aliquid nroducatur,fequitur qucd totum produ-
£tam cflet infinitum.

Secunda conclufio magis fpecialis eft ifta : In In meuemi-
moucntibus & motis corporcis non eft proceflus *«^> & "»<"•»
in infinitum : & iftam conclufioncm probat Ari- *"1'0"'* »?«•
ftotelcs in ifto feptimo, fupponendo aliqua. Pri-
m6, qu6d in tempore finito non poteft fieri mo-
tus infinitus, vt patet cx 6. huius. Secund6 fup-
ponitur, qu6dinfinitorummobilium adinuiccm
coniunftorum motus eft infinitus : & hoc eft vc
rum , fupponendo qu6d quodlibet illorum fit
maius,vel aequale alicui tertio dato. Tcrti6, fup-
ponitur qu6d motus infinitorum mobilium fie-
ret in eodem tcmpore,in quo ficret motus vnius
illorum. Confequcntia ptobatur , quiafi in mo-
uentibus , & motis fieret proccffiis in infinitum;
tunc ciim aggregati ex omnibus illis mouenti-
bus , & motis , motus fit infinitus,per fecundam
fuppofitionem, & fit in codem temporc , in quo
fieret vnus illorum, pcr tertiam , fed quilibet il-
lorum fieret tcmporc finito,quod cft contra pri-
mum fuppofitum.

Tertia concIufio:In mouentibus & motis lo-
caliter non eft circulatio. Probatur , quia tunc
fequcretur qu6(l a proportione roinoris atquali-
tatis fieret motus ,• & proueniret aitio , quod eft
impoffibile : quiain omni mptu mouenseft plus
potens ad mouendurw, quam mobilc ad refiften-
dum. Confequcntia probatur ; quia Ci A mo-
ueat B , oportet qu6d fit potentiui quam B : itc-
rum,fi ^ moueat C,oportet qu6d C fit minus po-
tens qu^m B : igitur fi c conuerfb C moueat A^
fequitur confequens, qu6d fcilicet minus potens
mouebit potentius.

Contra feeundam conclufioncm , & cius pro-
bationcm arguitur prim6 : quiaper illam dcdu-
€tioncm non fequitur , qu6d motus infinitus fic-
rct in tempore finito:fed qu6d motus infiniti fic-
rent in tcmpore finito : mod6 hoc eft jtoffibile,
vt qu6d Socrates moueat fe ipfum , Plato fe
ipfum,& fic de infinitis,ex quo nuUus eoru:T\ im-
pedit rcliquum. '

Secund6,ad motum magni mobilis non fequi-
tur maius tempus qukm ad motum parui : igitur
fi mobile augmentaretur in infinitum,non rcqui-
reretur maius tcmpus ad motum eius:quam nunc
de fad);o,quando crat paruum. Tertio, fuppofito
quod ex illis infinitis fieret vnum , non fcquitur
qu6d eflet motus infimtus,quia illud non moue-
retur : cum omnis motus fiar refpeftu alicuius
quicfcentis ; & tamcn fi ex omnibus mobilibus
ficret vnum mobiIc,iam non efTet aliquod quicf-
ccns. Quarc6, quia fupra 6. concefrum fuit con-
fcquens, ad quod deducitur, fcilicet quod motus
ihfinitus fiat in tempore finito ; & ideo propter
hoc non eft inconuem'cns concedcrc , qu6d in
mouentibus & motis fit proceirus in infinitum.
Quiot6 , fuppofito quod vnum corpus moueat

reliquum.

Qusftio 1 1.

405

Bte *fi VI-

rMm,fum*n-

do infiiutum

fyncmtegtre-

m»tiee,idefi

non tit^in

fltfr».

6.

reliquam , non requttur qu^d corpus mouens
moueatur:ide6,daio quod ellent infinita mouen-
tia, & mobilia,ex hoc non fequituiquod aggre-
gatum ex ipiis eflet vnura mobile motum. Con-
lequentia nota eft ; & probatur antecedens,quia
ji poteft mouerc continue 5,tangendo ipfum,fi-
ne hoc quod A moueatur,vt (i vnum corpus mo-
ueatur circulariter circa rcliquum. Sext6 , quia
non fequicur, fi ex infinitis corporibus fiat vnum
corpus , quod illud corpus iit infinitum ; Sc per
coniequens non fequitur quod motus eius fit in-
finicus. Antecedens probatur, quia CiAfiz peda-
le , capiatur eius medietas , deinde iiii msdietati
addatur aliamedietas medietatis ,Sc fic in infini-
tum } tunc totum refultans non eflet nifi pedale,
& tamen aggregatum ex infinitis corporibus..

Ad ifta. Ad primum, dico qu6d immo.quia ex
quo iIiamouentia,& mobiliafunt corpora,opor-
tet quod fint ad inoicem contigua ; & fic ex ipfis
oranibus eft vnura corpus , faltem per aggrega-
tionem ; & per confequens vnus motus. Et hoc
pateret manifeftc , fuppofico quod ilia corpora
eflcnt vnum continuum , quod iiie motus eflcc
infinitus : quia eflet mobiiis infinici.

Ad fecundum,quia ad motum magni mobilis,
&c.Concedo : igitur fi mobile augmcntetur,&c.
Concedo confequcns : dum tamen motor pro-
portionaliteraugmentetur, itavtcontinuc raa-
neat cadem proportio : fed ex hoc non fequitur,
quin prsdidto cafu pofito, morus infinicus ficret
in tcmpore finito:& non dicitur infinicus : quia
in tempore infinico, fed quia mobiiis infinici.

Ad cercium , dico quod immo bcne fequicur.
Et quando dicitur , oporteret efle aiiquod qui-
efcens. Dico , quod non , quia vt patuic fupra j.
ad hoc quod aiiquid moueacur localicer , non
oporrec quod fitquicfcens refpcdtu cuius aiicer
fe habeac ; fed fuflicic quod aliter fe haberet ad
aliquod quiefcens, fi aliquod quiefcens efTct.

Ad quarcum,quando dicicurquod confcquens
fuit conceflum. Refpondetur quod confcquens
concedebatur tanquara poflibile per potentiam
fupernaturalcm ; & tamen non cft pofllbile na-
turalitcr : ita potcft concedi in propofito , qu6d
virtute agentis naturalis non eft pofllbilc , quod
in mouentibu s & motis fit proceirus in infini-
tumiattamen hoc bene eft pofliibilc virtute agen-
tis infiniti : quia Deus poteft creare infinita mo-
uentia, & mobiIia,quorum quodlibet eflentiali-
tcr dependeret, ficutiiftainferioradependenta
fupcrioribus.

Ad quintura,dico quod non eft poflIibiIe,qu6d
vnum corpusmoucat reliquum coniundum fibi
motu locali , quin ipfum moucatur;& dato qu6d
non mouctur , non obftatet in propofico , quia
nos loquimur de infinitis ,quorum quodiibet ef-
fct mouens,& motum.

Ad fextura , dico qu6d immo bcnc fequi-
tur : quia non poflimt cflc infinita huiufmodi
mouentia, & mota, exiftcntia fcorfum,& a fc in-
uicem feparata , cuiufmodi non funtpattes con-
tinui.

Ad rationes principales. Adprimam,negatur
confequentia. Ad probationem tuarguis de ac-
cidentaliter ordinatis, de quibus eft concefliim.

Ad fecundam, ncgatur raaior : quia in propo-
fito folura loquiraur de raouentibus , & motis
tocalibus , quac funt feotfum feparara ; &non dc
illis, qux func partes inexiftentes toti.Itcm,po-
fito qu6d continuum alterctur fucceffiuc , non

quf libet pats cft mouens,& mota;ncc dcpendcnt
ab inuicem eflenciali ordine , fed vna pars mo-
uens, &aiiamota.

Ad terciam,ncgacur minor. Ad probationem,
dico quod ibi non eft diftantia nifi iimiiitudina-
rie, quod in propofito folum valerec racio dc
diftancia iocali.

Ad qtiartam,negatur confequentia. Ad proba-
tionem , dico quod ibi fit motus acris vfquc ad
aliquam ccrtam diftantiam. £t quando dicitur,
quod iiie acr habet dominiura altcrius. Dico
quod non ; quia raotus vadit continue remitten-
do vfque ad non gradum.

Ad quintam , dico quod Atiftotelcs inteiiigit
de caufis accidcntalirer ordinatis , de quibus non
eftad propofitum.

Ad fexcam, negacur confcquenria, Ad proba-
tionem , dico quodeft deacrtire ad aliquod , ad
quod eft ftatus,fciliccc ad primura motorem,qui
mouec, & non raouecur.

ANNOTATIONES.

QVtuUm fknt mcuemia ejfential''ter orditiata, 7*
,Noca , quod Scocus in i. dift. z. c]u.-Eft.i.
ponit aliquas difFercnrias intet caufas eflcntiali-
ter, & accidentalitcr ordinatas ; quatum vna eft,
qu6d in caufis per fe ordinatis , caufa fccunda in
quantum caufat, depcndet a ptima. At quia om-
ne ens citra priraum , ficut a primo dependet in
agendo , ita eciara in eflendo : ide6 Antonius
And. z.Mctaph. quxft.^. dixit,qu6d in caufis ef-
fentialiccr ordinatis, fecunda in quanrura caufat,
dependct ^ prima ; ctfi quxlibet quoad effe non
dependeat. Nara caufx efrentiaiicer ordinatae Cduft tfftn~
funt in duplici ordine : nam quzdam funtfic ef- "*^''"' «rdi-
fentialicer ordinata: , qu6d inferior dependet ii "f^J^^ '"
lupcf lon vneffe .tVCi agendo & m cauiando, vel m „,.
gencrccaufx finaiis, vei cfHcicntis : quardam ve-
r6 funt, quatura infctior non accipic effe a fupe-
riori , iic^t ab ea in caufando dcpendeac ; atquc
ica fe habent pater , & mater rcfpedu prolis:
nam vna iftarum caufatum (ponendo adbiuiraccm
in raacre refpcdlu produdtionis prolis)ab alcera in
caufando dcpcnder, & taraenvnanonrecipir effe
ab alia: at qnia caufalitas matris non potcft fe {o-
la attingerc cfFe6tum,efto qu6d fua virtus in in-
finicum augerecur, idco dependet efrcntialiter a
caufalicace patris,id quod non concingic in acci-
dcncaiitcr ordinatis ; vt fi finc duo ctahenccs na-
uim,funt iftaj caufae accidentaiiterordinatac.quia
potcft viftus vnius intantum incendi,qu6d alius
fuperfluercc.Er quamuis vircus adiua,quae imme-
diate infequitur formam in pacre,& in matre,
finr eiufdem racionis: tamen ab iftis proptcr di-
uerfam compiexionem feminum proueniunr vir-
tutes alcerius rationis ; arquc ita dicuntur effen-
tialiccrordinaca:. Quafdam etiamcaufac dicnn-
tur eflentialiter ordinata: : quia vna rccipitinflu-
xum abalia,ficur mocio pila;, quz: fic a manu,
mcdiancc baculo , ifta mocio caufacur \ manu, &
a baculo,tanquam a caufis efrentialiterordinatis;
nam in hac motione baculus rccipit influxum
mouendi \ manu , & ab ea quoad iftam motio-
neri eflcntialitcf dcpcndet.Et fic forte cft de duo-
bus motoribus moucnribus primum mobiie , vt
habctur \ i.Mctaph.com.^i .nimirum dcmocorc
coniunfto,& mocore fcparaco.Narti negatCom-
mentator qu6d motor fep.nr.inis immediarcat-
tingat primum mobiIc,qiiia cum ipfc fir potcntix
L I 4 infinitae

•riU'

404 Lib. VII. Phyficorum

infinirac » naouerct in non tempote : fcd motor
feparatus mouet mediante motore coniundlo,
qui , cum fit virtutis finitae , caufat motum tem-
poralera,exquoexrcfiftentia non caufatur ibi
luccefno in motu.

*• ^ Gluia in infiniris non efi 4UijHod prifmm. Nota,
quod Ariftoteles i.Metaph. text. 6. vbi probat
ftatum in eaufis cflentialiter ordinatis,facit hanfc
rarionem : Si caufa cfficientes eflcnt infinita:,
nulia eftctcaufa^efficicns ; & ad probationcm
confequentix przfupponit , quod quando ali-
qua fic fe habent , quod vnum cft primum , aiiud
niedium , & tertium vltimum ; illud quod eft
primum , eft caufa aliorum : vltimum autem
noji potcft eftc caufa , & mcdium non potcft ef-
fe caufa nifi vltimi ; &c dicit nihil rcferre , fiue
vnum fit medium , fiuc plura : quia fi fint plu-
ra , illa accipiuntUr pro vno. Ncc etiam refcrt fi
illa medhiiint finita, vclinfinita : &cum me-
dium dicatur iliud , quod habet aliquid ante fe,
& aliquid poft fe ; concludii quod fi caufx effi-
cientes eficnt infinit« , omnes elfent mcdiac , 8c
xquaiitet mcdix , ex quo non iflet maior acccf-
fus ad terminos ab vna parte , qu^m ab alia;cum
infinitum terminis carcat. Et tandem concludir,
qu6d fi in caufis procedatut in infinitum , nulla
crit caufa , quia amota ptiml causa , omnes alia:
remouentur , qux ratio eft fcrc ea , quam hic
adducit Scotus.

9' Sed videtur , qu6d hxc racio non concludat:

nam vis rationis in hoc confiftit ; fi datur pro-
ceftus in infinitum in eifentialitct otdinatis,om-
nes caufz funt medix ; fed omnes caufx mcdix
habent caufalicatem ab aliqua vna , & ifta qon
eft aliquid iftius otdinis , quia cunc idem cflTet
caufa fui ipfius : ergo eft altera: ergo prior ) qau
tota ifta vniuerfitas caufarum dependet ab ifta:
quia prius eft primo propinquius. Nam arguam
& ego fimiliter in accidentaliter ordiuatis.Si da-
tur procefTus in infinitum^rgo omnes caufie funt
medix ; fcd tota caufalitas eft ab aliqua vna cau-
fa, qua: non eft aliqua iftarum : ergo fequicur
quod dabitur primum , i quo iftx dependent:
Sc cum prius dicacur ptimo propinquius ; ergo
dabitur aliquod primum. Refpondeo , & dico
quod iratio concludit dc eftentialiter ordinatis,
Sc non de accidentalicer ordinatis : quia in ef-
fentialicer ordinacis cuiuilibet caufs medis eau-
falitas eft ab alia vnacaufa dependenter, quia
non poteft caufa eftentialiter ordinata caufare,
nifi per dependentiam ad aliquid prius. Caufa-
litas autem accidentaliter ordinatorum non fic
dependet : quia non caufat in virtutc alterius;
ergo cum caufalitas cilentialiter ordinata fit ab
aliqua vna caufa , oportec deuenire ad primara;
quia alitcr non efTet efrentialiter ordinata. Et fi
qicas , ifta eft prior , & prius eft primo propin-
quius : ergo datut primum.Ifta confequentia non
valec : quia in tempore d^tur prius , & pofterius,
& tamen non datur primum.
' ^* Dico quod in tempore partes fuiit acciden-

taliter ordinatx, nec habcnt prioritatem, nec
poftcrioritatem clTcntialcm ; vt dicit Ariftotcles
j. Mctaph. tcxt. 16. fed folum iii ordinc ad ali-
quod primum fignatum ab anima noftra ; fed in
caufis eirentialiterordinatisdaturaliquod prius:
crgo datur aliquod piimum , quod eft eftentia-
liter primum , & neccflTaii^ , & cx natura rei:
& non fignatum ab anima. Itcm , videtur qu6d
hxc ratio Scoci , vel Ariftotelis pecac princi-

pium , quia prim6 ponit infinitatem in mouen~
tibus , & motis , fiue in caufis : & poftmodum
ponit eas clTc medias : mod6 medium eft illud,
quod eft Inter primum , & vltimum ; crgo peti-
tur cfrc medium. Refpondetur qu6d ratio aflu-
mit medium non pofitiu^,fed priuatiu^ , pcr ab-
negationcm vtriufquc extremi. Item , hacc ra-
tio Scoti : fi non cflct vnura- primum moucns,
nuUum eflct mouens , non valct : quiacommit-
titur fallacia figurx didionis , commutando fin-
gularc in plurale. Refpondco , & dico quod ifta
confequentia non valct , 6}Mlihet cmu/m efi can-
/ata , vel quodlihet mouens efi motum : trgo omnes
caufit fnnt canfatA id> ilU. Dico , qu6d non valet
de forma , ficut non valet ifta , Vniwrfitoi caufa-
rum non efi caMftta ; ergo nuUa. Tamen dico, quod
ifta confequcntia \a.let^FniuerftM cauftrum effcn-
tialiter ordinatarum efi/aufua ak alicjua vna caufa:
ergo nuUaeficaufa. Piobo , quia fi eft vniucrfitas
caufarum efrentialiter ordinatarura , quxlibct
caufa caufat in vircute alterius : ergo caufa ran-
dem iftis eflcntialiterprior, dabitur prior iftis:
ergp cum non fint ab vna , nuUa caufat in virru-
te alterius ; atquc ita nulla cft c^uf^ cflcncialii-
ter ordinaca.

EXPOSITIO TEXTVS.

PRimttm I autemmonens. Hoc eft tertium capi-
tulu huius tradacusjin quo Atiftoteles often-
flit , quod omne mouens eft fimul cum moto : &
primo prxmittit conclufioncm. Secundo pro-
hzt i'\hi:Gii4pniamautem. Pro prima parte fcien-
dum , quod duplex eft mouens : quoddam in ge-
nere caufs finalis , vt fanitas mou^t ambulan-
lem ad campum propter faniratem;aliud eft mo-
uens in gcncfc caufie efficientis ; vt proiicicns
lapidcni eft mouens lapidem. Secund6 eft no-
tandum , qu6d mouentiutn iq genete caufx cf-
ficientis quoddam eft prjmuip , id cft , immcdia-
tum : & aliud cft non primum , ficut fi tu mo-
ueas lapidem raediance baculo ; tunc tu es mo«
uens mediatum , & baculus immediatum. Tuqc
ponit iftara conclufionra : omns mouens pri-
raum eft fimul cum raoco : & dicitur efle mouens
primum ex eo quod inter ipfum , ic mptum nuti
eftalius motor intermedius.

GlUfiniam autem tresfunt mottti. Hic probat con-
clufionera : & prim6 praemittit quot funt fpe-
cies motus ; quia fecundum quamlibet fpecien\
motus conclufio eft probanda. Secund6 , often-
dir in quibus conclufionon eftdubia. £t tcrti6
probat eam in iis, in quibus eft dubia. Secundum
ibi : Primum igitur. Tertium ibi , Giupdautemab
alio. Prxmiccit igitur qu6d tres funt fpecies mo-
tus , fcilicet motus fecundi^m qualitacera , mo-
tus localis , & raotus fecundum quancitatem.

Primum igitur de loci mutatiorte. Hic oftendit in
quibus conclufio non eft dubia , dicens, qu6d in
illis , quae mouentur a fc ipfis , id eft, k principio
intrinfcco,conclufio non eft dubia , fcd benc cft
dubia in iis , quz mouentur ^ principio cxtrin-
fcco.

Gluod autem ah alio mouetur. Hic probat con-
chifionem in his , in quibus cft dubia : & prim6
de motu locali. Secund6 de motu alterationis:
Sc terci6 de motu augmentationis , & diminu-
tionis. Secundum ibi , ^t veri. Tertium ibi, Si-
militer & in animatis. Itcm , prim6 enumerat
fpccies raotuslocalis , quas fiunt a principio cx-

trinfeco ,

TI.

Text. ic

II.

m

Qusftio 1 1.

405

'Specift tmtMt
hc»lU funt
futnutr.

Omnis motiis
lec»lis tfipul-
frs , vtl tr»-

14-

YtSio §Mid
ftt

TraSit quii
fitt

ln^tr»ti» ejt
tr»iilM,(^eX'
fir»ti» »lt
tulfiu.

C^ngregatio
*fi tr»aus,
^''fgreg»tio
t*iff.

Vertigo quii
pt, ^ »d q„g
"fotum rtdu-
*itur.

7» metu It-
*»U moueni,
&metSfintt
fyntl.

localis, qiis fiunt \ principio cxtrinfeco. Sectm-
d6 , rcducit omncs iilas fpccies ad duas. Et ter-
tio , probat conclufionem principalem in quali-
bet iilarum fpecierum. Sccunda ibi : Puljionum
igitur. Tertia ibi : ManifefiMm igitur. Prim6, di-
cit , quod quatuor funt * fpccics moiuum loca-
lium , qua:fiunt aprincipio extrinfcco,fcilicet
puifus,tra6tus,vcdiO,& vertigo.

Ptdfionum igitur. Hic reducit omncs iftas fpe-
cies ad duas.fcilicct ad pulfum,& ad traftum : &
ponit iftara conclufioncm fccundam : omnis
motus localis faftus a principio extrinfeco eft
pulfus, vel tradbus. Et primo dercrminat quid fit
pulfus. Secnndo, devedione. Tertio, dc tr.i(fbu.
Et quarto , de vcrtigine. Secunda ibi : yeSiio oh-
tem. Tcrtia ibi : TraElio autem eft. Quarta ibi:
Vertigo autem. Prim6,dicit quod pulfionisduae
funt fpecics , qua:dam cft impulfioj&aliaexpul-
(10. Impulfio eft, quando mouens non deficit
mobili; fed fimul mouetur cum eo : feddici-
tur expulfio ; quia expellcns deficit,nec fimul
mouetur cum cxpulfo.

yeHioautem. Hic declarat dc vedtione, dicens,
qu6d veftio rcducitur ad alias tres fpccics mo-
tus : nam omne quod vehitur , mouetur per ac-
cidens , fcilicet vel quia defcrtur fupet mobi-
le, quod mouetur aliquo illorum trium mo-
tuum, vel quiacft in ipfo : & ideo omne quod
vehitiir , aut eft pulfu , vel tradu , vcl vertiginc
du6tum.

TraSlio autem Declarat quid eft tra(S:io,dicens,
quod tracVio eft motus alicuius ad trahcns,vel ad
aliquod prdpinquum fibj,& fit per colligationcm
trahentis ad tradum , quando fcilicet impetus
trahentis forribr eft refiftcntia tracli ; & fic patcf
quid fit tradio. Et tunc Ariftotclcsrcducit quof-
dam motus ad pulfum,& tradum. Vnde ihfpira-
tio reduciturad tradum, & cxpiratio ad pullumj
& ita vniuerfaliter omnis receptio nutrimenti
rcducitur ad rradum , &omnis expulfio liipcr-
fluitatis rcducitur ad pulium. Poftea dicit , qii6d
ffmx^Mirjf , & Kiptuffit reducantur ad tradum,&pul-
fum. Etcxponit Commentator quod vmdimf eft
percuflio cum gladio fa<ftai& x«fx/«f eft opus tex-
toris,quodfit per manus, & per pedes fimul tra-
6lum,& pulfuro, & ad tradum reducitur congre-
gatio, & ad pulfum difgregatio,& fic cum omnis
motus localis fa(^u$ a principio extrinfeco vi-
deatur eflc congregatio,vel difgrcgatioj fequitur
qu6d omnis motus localis fa<Sbus a principio ex-
trinfeco eft tra(ftus,vel pulfus.

Vertigo autem. Hic declarat dc vcrtiginc, di-
ceHs,qu6d reduciturad tra(Stum,& ad pulfura;ita
vt componatur ex tra(au,& ex pulfu:vr,verbi gla-
tia , vcrtigo , fiuc verfio fabx componitur ex tra-
(kuy & ex pulfu •> quia inuertendo ipfam^vna pars
trahitur,& alia cxpellitur.Ex quibus fcquitur fc-
cunda conclufio , qu6d omnis motus localis fa-
ftus k principio cxtrinfeco,cft pulfus,vel tra(ftus.
AfanifeBum igitur. Hicprobat conclufioncm
principaliterintentam,quantijm ad motum loca-
lem : & probat qu6d omnis motus localis FzHas
k ^ principioextrinfecocikimotore fimul exi-
ftcnte cum moto. Probatur, quia in omni tra^Stu,
vel pulfu mouens eft fimul cum moto; fcd omnis
motus localis fadtus k principio extrinfeco cft
Cra(^us, vel pulfus : ergo,&c. Maior patet per de-
finitiones tra(Sbus , & pulfus : quia tra<Stus fit per
hoc , qu6d trahcns fimulcolligatur cum tra(io.
Similitcr pulfus « vel cft' impulfio , vcl expuiiio:

(IIHIiP

Ci cft impulfio , tunc niouens cft finnil cum mo-
to , quia impellcns fequitur impulfum , & fimul
mouetur cum co : fi fit expulfio , tunc in princi-
pio moucns fuit fimul cum moto. Sccund6, pro-
batur conclufio;quiainomni motu congtcga-
tionij i &difgrcgationis , mouens cft fimul ciim
motojfed omnis motus locahs a principio cx-
trinfcco fa(ftus cft congrcgatio , vel dilgrcgatio,
vt di<Stum fuit : crgo, &c. Et vocat Ariftotcles
congregationem auLumt , & difgrcgationcm </>'a»-
*n. Terti6 , fi in aliquo motu fa(^o a principio
extrinfeco moucns non ellct fimul cum moto,
hoc maxime eiTct in motu proiedorum; fcd iu
motu proieftorum mouens cit fimul cum moio:
ergo, &c. Minor probatur , quia proic(flum mo-
uetur <i medio; & ideo tamdiu mouetur proie-
<ftum, quamdiu impetus medij cft fortior ,quani
inclinatio grauis ad dcorfum.

At vero z necpu inter. Hicprobat conclufio- "^c"' **'
nem in motu alterationis. Et prim6 , inducendo
in altctationibus , fiuc in quaUtatibiis fccundum
quas eft altcratio. Et (ecund6 , in corporibus,
qua: alcerantur.Sccunda ibi : CalefafU enim. Pri-
mo inducit fic ; quia omnis * qualitas, fecundum
quam eft altcratio , eft qualitas fcnfibilis de ter-
tia fpccie Qualitatis ; vt grauitas , lcuitas, fapor,
calor , & huiufmodi ; fcd nullam iftarum quali-
tatum videmus agerc in rcmotum,quin ptiiis
agatinpropinquuni. Etdicoprius vcl fecundiim
naturam,vcl tempore;quia forteluminofumnon
prius tempore alterat propinquum, quam remo-
tum,fpd pri6s natura foltim.

Calefa£ia j enim. Hic inducit in corporibus, iS.
quat alterantur. Vnde corporum,quz alter.in- Text. i**
tur , quxdam funt animata , quzdam inanimata:
& animatorum quxdam funt partcs animatx , &
quzdam inanimatae; vt vngucs , & pili ; mod6
corpora inaniraata , & eorum partes , & criani
partes inanimat^t animatorura alccrantur , icd
non fecundum fcnfum, fcd partesanimatz alte-
rantur fecundum fenfum, vt vifus alteratur a co-
lore , auditus a fono, & ita de aliis. Itcm, partes
animatx , quzdam non alterantur fecundumfcn-
fum , »t partes plantarum , & etiam paites ani-
maliin^n : aliquando propter nimiam induratio-
nem neruorum, aliquando proptcr moUitiem ni-
miam,& aliquando propter pinguedincm,vel
macrorem merabrorum : modo intcr omniaifta
alterantia,maxirae altcrans non apparct eflc cum
alterato in iis, quxalterantur fecundijai fenfum,
& taraen alterationes , quac fiunt fccundijm fen-
fum , fiunt ab alterame immediato : nam color
cftconiun^us medio ; &mouet mcdium^impri-
mendo fuam fpeciem ,& medium motum mouec
organum , cui medium eft coniundum j & pec
confequens, cum in illisialterationibus , de qui-
bus minijs apparet ,mouens eft fimul cum moto>
fequitur qu6d in omni alteratione , mouens cA
fimulcum moto.

Et id ijucd^augetttr etiam. Hic probat , quod Text. i>.
in omni augmencatione, & diminutione mouens
eft fimul cum moto. Probatur , quia omnis aug-
mentatio fit aduenience aliquo , fcilicet nutri-
mento ; fed omne adueniens alicui,mcdiante quo
ipfum fit maius,eft fimul cum illo : ergo, &c. No^
ta , qu6d illud adueniens in augmentatione, fci-
licet nutrimentum , noneft augmentans , fed eft
id,in quo fit augmentatio:fed ipfa anima eft aug-
mentans,& de iUa no^ eft dubium, quinficfimul
cum Bioco.

4o6 Lib. VII. Phyficorum

Manifeilum efilptMr. Hic rccoUigit fuam con-
clufioncm , fcilicct quod inter moucns vltimum,
& motum primum, nullum cft intcrmedium ; &
intelligit per moiicns vltimum illud mouens,in-
ter quod & motum non eft alter motor medius,
& pcr primum motum intelligit inter qu6d,&:
mouens non cft aliud mobile intcrmedium.

ANNOTATIONES.

j_ * /^jratmr/HtttJ^ectesmotHHmlocalium.Hotit

UtbilUalls Vcmobiliaaliamoucri a principio intrin-
»b iHirinftco. fcco » alia ab extrinfcco ; ca vero quae ab extrin-
«//» »b tx- fgco moucntur , quadruplicitcr moucri pofTunt
trinfecomm- localitct , fccundum quod motuslocalisinqua-
remoHtntHr. jygj jj^jjjjjyj fpccics. , Prima cft expulfio , fiue
impulfio ; impnlfio.vt quando pellens non defe-
rit pulfum, fed cft ei fempcr contiguum , vt cum
homiiics laccrtismagnumfaxumc loco fummo-
uent. Expulfio vcro , vt quando quis proiicit la-
pidem,aut fagittam. Secunda eft tradkio , quac in
hoc a pulfione difFcrt, qu6d pcllcns cft in tcrmi-
no a ejuo ^ tcrgo tangens mobile , trahcns vcro
Tr*ait dn- cft in tcrmino adtjuem, vel quafi ; & cft duplex
f^**' tradio :alia, qu« dicitur attraiSlio , vt quando

quis ad fcipfum trahit, velut quifune iportu
trahit nauem; autquando quis ex putco hydriam
aquar cdiicit : alia quae dicitur firaplicitcr tra-
<3:io , quando quis non ad fc fimpliciter , fcd ad
aliud trahit ; vt cum quis capiftro trahcrct iu-
mentum ad aquam aliquantulum diftantcm ab
ipfo trahcntc. Tcrtia cft vcftio ; diff^ert autcm
Veftio ab aliis ; quia id , quod vchitur , non mo-
iietur pcrfcjfcd per accidens ad raotum altc-
rius , quod per fc mouetur ; vt cum homo Vc-
hitur naui , quae pct fe mouctur impulfa k ven-
tis , aut equo. Quarta fpecics eft vertigo , fcu
vohitio ; vt motus circularis , qui componxtur
qnodammodo cx pulfu , Scttida. Si fingascnim
pun6tum in circumfercntia rota: circularitcr mo-
tac , videbis illud dimoucri k pundo fixo in fpa-
tio,quafiindecxpulfum;& indc rcucrti in il-
lud , quafi illiic traftum. Enumerat autcm Ari-
ftorelcs has quatuor tantum fpccics motus loca-
lis, quia fi qux aliac fint,ad has redttcuntur.
Naminfpiratio ,qua:cft attradio aertsconftri-
6ko pulmone, ad pulfionem teducitur ; cxpira-
tio vero , quac cft expulfio acrisextcnfo pulmo-
ne, ad cxpulfionem. Sicuti fputatio eft expul-
fio fpuri; diuifio ver6 eft attradlio radicum k
terra , quac Gracce om^tms dicitur , quod Cora-
mcntator putatdici a fpatha, quod cft cnfis, non
tamen dicitur nifi a awa'^w , quod cft diuel-
lo ; & radiatio, fiue vtalij lcgunt «'/DCMjf , idem
eft , qaod textio , qux eft expulfio , & iadbatio
radij , qno tcxtores filum ducunt , atque rc-
ducunt. Motus autcm progrcflluus aniraalium
nulla pra:di(9:arum fpecie comprchcnditur,quia
animaha ab intrinfeco raouentur.
1 8. ^ Omnis motm localu faBtu k principio , &c.
Nota , qu6d ratio Ariftotelis pofiet in hunc mo-
dum deduci ; omne quod localitcr mouctar , aut
ab intrinfeco , aut ab extrinfeco principio mo»
uctur ; fed omne talc eft immediatum fiio mo-
nenti :ego omnc qnod mouctur, eft immedia-
tum illi , ^ qno mouetur. Maior eft ccrta. Et
minor quo ad prim.-im partcm ; quoad pofte-
riorem vcro probatur : quicquid ab cxtrinfc-
co localiter mouetur,aut mouctur impulfione,
aut tradtione , aut volucionc , aut vedionc j fcd

omne quod aliquo iftorum motuum mouetur.eft
immcdiatumci , a quo mouetur, vt Ariftoteles
probat explicationc illarum quatuor fpccierum:
crgo,&c.

« OmnU cjualitas , fecttndtm ejttam efi alteratioy
&c. Nota , quod in hac rationc Ariftotcles duo
fupponit. Prim6 fupponit , omne quod altcra-
tu.r altcrari fecundum qualitates fenfibilcs , Sc
carum gradus. Secundo , fupponit alterationum
quafdam proprias , quafdam vcro improprias cf-
fc. Propriac funt illsc, quae fiunt fecundum quali-
ta^tcs fcnfibiles reccptas fecundum efe realc ; vt
calcfadio. Impropriz illz funt , quae fiunt fe-
cundum quaUtates fecundum ejfe intentionalc;vt
vifio. His fuppofitis, ficpoteft deduci ratio : om-
nis alteratio eft propria,autimpropria ; fed quid-
quid alteratur hac, vel illa altcrationc eft immc-
diatum ei , a quo alteratur : crgo vniucrfaliter in
omnialtcratione altcrans eft immcdiatum fuo al-
terato. Maior patct. Et minor oftcnditur in al-
terationeimpropria;vtinde ctiam apparcat in
altcrationc propria : in vifionc cnim vifui cfl:
immediatus aer ; aeri autcm corpus vifibile, fu-
pcrficics autem corporis vifibilis cft immcdia-
ta luraini, fiuc acri iIIu>minato, qui immedia-
tus cft vifui : crgo ^n huiufmodi alteratione im-
propria altcrans eft immediatum fuo altcra-
lo ; & pcr confcqucns idcm erit in alterationc
propria.

Q_V >E S T I O III.

Vtrum omne quod mouetur j moueatur

ah alio fimul exlBente cum ip/o,

ita<-vt mouens ^ motum

Jint fimuU

kviikMt tfxfAO.KwKt. SimpI.iW. Auic. lih.di An.fell,^.
c.^H.Jhom.UB.i.cr \.f.q.t.»rt.i.^i.c«tttr.Gent.e.6%.
Caietan.& Ferrar. eifdemUcis. Scot.'» i.dift.^y.q.vniea.
Occham.BartoI.Mayt Lychet. ibid. Dutand »/i x.dift.it.
y.i.CapreoI.j» i. <///?. 37. ^.v»;>ii.Argent.j.i.Conirobric.
■j.Phyf.c.x.q. i.Compl.<//^.i8.y.j.Rauius q.i. Kocc fum.
j.f.i.6'j.}.Vidccit./«i.8.j.j.

R G V I T V R quod non : quia impof^
fibilc eft duo corpora cfic fimul;fi:tl
quan^oquc rooucns , & motum func
duo corpora:igitur impoffibilecft quandoque
moucns,& motumcfic fimul.

Sccundo , obicftum appetibilc mouet animal,
^ quo tamcn cft rcmotum , vt patet' ad cxpcrien-
tiam.rtcra,fcnfibile mouet fcnfum,& intelligibi-
lc intclleftum,& tamen nullum iftorum mouen-
tium eft fimul cum raoto.

Tcrti6,quia proiiciens,trahcns, &Intelligcn-
tia funt quardam mouentia, & tamen non func
fimul cum fuis motis , vt patct manifcfte , ptim6
dc proiiciente.Itcm,dc Intelligentia,quia Intclli-
gentia eft indiuifibilis:igitur non occupat locum,
& per confcqucns non eft fimul cum aliquo.

Quart6 , adamas attrahit fcrrum , & non pcr
qualitatem infufam in medio : quia,cijm illa qua-
litas fitagcns naturalc; ideodebet agcre adom-
ncm difFcrentiam fitus , & tamen non agic
fic:quia videmus, qu6d folum ficattra(^io ad
ferrura.

Quint6,quia fph«raBca:Icftes fuperiores al-
teranc ifta infcriora,& tamennon alccrando me-

diunii

Qu^ftio III.

407

X.

Aliqu» dicii-
tur tjfe fimul
dutbits mtdit.

Mtutttf diei-
tur mediatU
fitt» trifliei.
ter.

3-

Mttus Mliut
n»tMr»lit , «-
limi violitm.

Motuns , f^
motum auo-
"*tdo fint fi-
mul.

dium ; quia fphacre coeleftes non funt fufccpti-
ua huiufmodi aftionis,vt patet i.Coch" tex.iz.

Scxt6arguituf dequodam pifce, qui vocatur
fiuport qui ftupcfacit manum pifcatoris, & ta-
mcn non altcratur intcrmedium : quia mcdium
non cft fufccptiuum huiufmodi ftupefadionis.

Septimo , arguitur dc iUis , quse fiiint pcr for-
tilegia; quia , vtdicitur , quccdam vctuls alrc-
ranr hominem diftantem per viginti , aut ttigin-
ta lcucades ; & tamen non apparet, quod ad tan-
tam diftantiampoffit ficri aliqua adio pcr intei>
mcdiumk

Oppofitum arguitur per Ariftotelcm, in ifto 7.
tcxt. 10. Notandum , quod aliqua poflunt dici
fimul dupliciter : vno modo , quia funt in eo-
dem loco primo ,• & hoc duplicitcr : vno modo
pcrfc,&fic impoffibilc eft,qu6d mouens, & mo-
tum fint fimul : alio modo pcr accidens , ita vt
vnum corpus fit per fc in loco, & aliud pct acci-
dens ; & fic in omni motu fad:o a principio in-
trinfcco>mouens,& hiotum funt fimul. AHo njo-
do dicuntur aliqua fimul pet priuationem di-
ftantiae intcrmcdia:;& fic duo corporaimmcdiata
dicuntur eftc fimul.

Sccundo notandum,qu6d aliquod moucns po-
teft dici » mediatum moro triplicitcr : vno mo-
do , quando aftio mouentis non attingit pairum
rcfpc(9:u cuiusmouens dicitur tnediatum,red tan-
tum attingit aliquid aIiud,quod mouet ipfum;&
talc propri^ non dcbct dici moucns. Alio modo
dicitur mouens mcdiatum id , quod eft moucns,
fcu agens vniuerfalc, co quod agit mediantc
agentc particulari determinante ipfum ad hunc
efFc6tum,vcl illum producendum;& fic Dcus di-
ccretur mouens mediatum,& Socratcs immcdia-
tum ad a6lioncm,ad quam vterqueconcurrcrcnr.
Tertio modo dicitur moucns mediatum , inter
quod , & motum cft diftantia media ; & Cic
dicitur mouens immcdiatum, guod cft indi-
ftans paftb.

Tertio notandiim , qu6d quidam cft motus
naturalis,& eftille qui fit a principio intrinfcco.
Alius cft violcntus, & cft illc j qui fit a principio
cxtrinfeco ; & huius funt quatuor fpccies , fcili-
cctpulfus,tra6tus,ve(5tio,&vertigo. Pulfus diui-
diturinimpulfum, & cxpulfum. Impulfus eft,
quando pellens continue in fequiturimpulfura:
fed expulfus cft quando non infcquitur , ficut cft
in motu proicdi. Tradus diuiditur in tra<5l;um
ad fc, & traftum ad aliud;& dicit Commentator
quod femper agens naturale trahit ad fe ; fed
agens voluntarium trabit quandoque ad fcquan-
doque ad aliud. Vedlio eft , quando vehitur in
alio,feu fupra aliud ; vt in naui,vel quadriga ; fcd
vertigo eft motus compofitus cx tradu, & pulfu.

Tunc ponuntur concIufioncs.Prima eft.Impof-
fibile cft mouens,& morum eftc fimul primo mo-
do. Probatur , quia fic mouens , & motum funt
corpora nataperfe exiftcrc , & impoffibilecft,
quod taliafint fimul,vt patetquarto huius.

Secunda c6cIufio:In motu naturali mouens eft
fimul cum moto , fccundo modo } quia quilibet
talis motus fita forma intrinfccamobilis : modo
forma eft fimul cum co,cuitis eft forma*

Tertia conclufio, omne moucns eft fimul cum
moto perpriuationem diftantiae intermedia; , ita
vt capiatur ibi motum pro totali pafto ab agente,
itavt nnnquam agens agat in aliquod paftum,non
agendo ih intermedium. Probatur, quia vdl »nc-
dium inter agens, & paflum iuuat adionem , auc-

impedit; vel nec iuuat, nccimpcdit. Si iuUati
aut impedit ; hocnon eft proptcr aliud.nifi pro-
pter aliquam difpofitionem medij adtiuam at)
agcnte, mediantc qui mcdium iuuat huiufmodi
motum, & pcr confcquens adlio fit per intcrme-
diura. Si impcdit, hoc non eft, nifi quia medium
refiftit qualitati atStiux ab agcntc.Si ncc iuuat,ncc
impcJ.it, hoc eft impoffibiie,quia tunc agens pof-
fct ad quodlibct agcre.

Secundo , fcqueretur quod rarifas, & denfitas A',
nihil confcrrentinaftionibus naturalibus. Con-
fequens eft falfum : quia videmus aCliones natu-
rales variismodisdiuerfificari,proptermedij va-
riationem in raritatc&dcnfitatc. Confcqucn-
tia probatur , quia ncc raritas , nec dcr.fitas. lu-
uant , vel impediunt , nifi in quantum rcmittunt
qualitatem adiuam ab agcnte,aut in quantum ip-
fam jntendunt.

Tertio , quilibet virtus naturalis diff^undit
adkionem fuam circa fc fpha:rice , vt dicit Com-
mentator in 1. dc ARima:& pcr Linconienfem iii
rraftatu de Refradionibus radiorum;mod6 hoc
non poreft eflc, nifi agens in diftans agerct in iti^
termedium.

Quart6,probatur ratione AriftotcHs in litterat
quacftquacdam indudio;namomnismotus ,vcl
aprincipio cft intrinfcco, vcl cxtrinfeco:fi ab in^
trinfeco, tancmanifeftum cft, qu6d mouens , &
motum funt fimuhfi ab extrinfcco,tunc patet in-
dudtiuc in quolibct genere motuum ab extrinfc-
co^qu^d moucns cft fimul cum moto.

Contra conclufioncm arguitur ; quia fi ali-
quod corpus folidum , vt paries , calcfiai ab igne
diftante, runc quacro vtrum acr immediatus pa-
ricti producattotum calorem in pariete.vel noni
fi non,tuncfcquitur qu6d(quantum ad illud cali->
ditatis, quod non produciturab acre immediato)
agcns non cft immediatu paflo,vt mouens moto.
Si dicatur, qu6d totum producatur ab aere , hoc
eft impoffibile.quia fspe parics calehr ad gradum
intenfiorem caliditatis,quim fit caliditas acris,

Secund6,quia aliquando inrcrmcdium non eft Ji
fufceptiuum adtionisagentis: igitur tunc mouens
non eft immcdiatum moto. Confequentia tencr.
Antecedens probatur , quia fphacra Lunx non eft
fufccptiua aitionis fphxrarum fupcriorum;

Tcrti6,quia medium intier mouens, & motunl
impedit,& retardat adionem agentis : igitur non
iuuat.

Quarto , quia tunc fequeretur qu6d interme-
dium intcr agens, & paiTum eiTet fimul agens, &
pafrom. Confcquens eft falfum : quia tunc cflct
fimul iti a6tu,& in potcntia.

Ad ifta refpondetur. Ad primum , dico qu6d
agcns illam caliditatem eft totale aggregatum cx
aere inrermedio, & igne;mod6 ille ignis eft cali-
dior,quam paries;& hoc fufficit.

Ad fccundum , dico ^ quod licet fpha:rac infc-
riores non fint fufccptiua: huiufmodi adtionisj
funt tamcn fufcepriuai alterius , vt lucis , vel lu-
minis,mediantequo fitadioiniftis infcrioribus.
Ad tcrtium dicitur,ficut dicebatur de motu lo-
cali fuper 4. quod mcdium fic iuuat , qu6d , ipfb
circumfcripto,nulIa ficret a6tio in paflum,quod
non contingerct agenti , attamen fic impcdit,
quod remittit vclocitatem a(5tionis , & cum.hoc
intenfionem qualitatis zOimx.

Ad quartum dicitur, quod intcrmedium fimul
eft mouens , & motum, agens, & paflum , & hoc
non eft inconuenicns diuerfimode.

Ad

4o8 Lib. VII. Phyficorum

g. Ad rationes principales.Ad primam,dicti quod

intclligitur fimul inpropofito pcr piiuationcm
^iftantia intcrmediar.

Ad fecundam.dico quod obiedum mouct po-
tentiam remotam , alterando medium , & indc
obic<aum,mediante mcdio mQto , mouet po-
tentiam.

Ad tertiam.dico quod in mocuproicdionis ac-
quiritur impetus confcquutiuc ad velocitatio-
ncm cius.vt dcclarabitur S.huius. Et quando di-
citur de IntcUigentia, dico quod Intelligentia eft
jndiftans orbi.qucm mouet ; & fi moucat ifta in-
fcriora,hoc cft mouendo intermcdia aftionc con-
fimili,vel faltcm diflimili.

Ad quartam , dico quod hoc cft imprimendo
medio quandam qualitatem attradiuam ; cuius
fignum eft , quod quando adamas fricatur alliis,
tunc impcditur adio adamantis , nec potcft dif-
fundcrchuiufmodi qualitatcs.

Ad quintam,dico quod agunt in intcrmcdium,
licctnonconfimiliaaione. *

Ad fextam , dico quod agit altcrando mc-
dium , fcilicct rctc , & acrcm , fed illa adio non
cft ftupcfadio in medio , licct fit ftupefadio in'
viuente.

Ad fcptimara ,dc fortilegiis, dicunt quidam,
quod hoc cft pcr inuocationcm d«monum ; fed
alij dicunt , quod hoc cft pcr radios : vndc ima-
ginantur,qu6d quaclibet rcs mundi diffundat ra-
dios vndiquecirca fe.ad quamhbet aliam rcm ; &
tunc mcdiantibus huiufraodi radiis fiunt adlio-
ncs fortilcgiorum.

ANNOTATIONES.

^_f#i duo

— • A Li^uod mouens fcteft Jici mtdttitutn meto,
..^.. dmbH4 /jL&c.Nota,immediationemagcntis,quoad
modU eftp»f- propofitum fpcdat, dupliccra efle ; virtutis vide-
fo immedi»- Ijcct , & fuppofiti. Agcns cnimimmcdiatumim-
"""' inediatione virtutis eft id , quod agit fua pro-

pria virtutc , non aliundc mcndicata : quo pado
iblus Deus dicitur agcns immediatum. Illudau-
rem hoc modo dicitur mcdiatum , quod virtute
fibi ab alio communicata operaiur , quomodo
omnis creatura fimplicitcr cftagens mediatum:
quia agit virtute ^Dco communicata.Inter crea-
luras tamcn , ca quae cft fuperior , poteft dici im-
mediata rcfpedu inferioris , vt faber rcfpedu in-
ftrumenti , quo opcratur, dicitur quodammodo
opcrari virtutc propria,& immediata ; inftru-
mcntum vero fabti virtute. Illud cft immcdia-
tum immediatione fuppofiti,quod ita agit in paf-
fum, vt huUum fuppofitum , fubftantiave medict
intcr agens , & paltum ; quo padlo homo mouet
baculum , quem manu tenct : & illud eft mcdia-
tum hoc modo , quod ita agit in paflTum ,.vt me-
diet fubftantia , fuppofitumquc aiiquod intcr
agens , & palTum ; vt fi homo baculo moucat la-
pidcm , dicetur agere mcdiate , mediatione fup-
pofiti ; quia mediat baculus,agit tamentuncifn-
niediatione virtutis , non fimpliciter : quia habet
virtutem fibi communicatam a Deo , fcd fecun-
dum ^«/W , fcilicet rclpedlu baculi : vnde omne
quod cfFcdiuc naouct , fiuc ab intrinfcco , fiue ab
extrinfeco , eft ftmul & immcdiatum fuo mobili,
fiuc immcdiatione fuppofiti , vcl virtutis. Etid-
>6 Ariftotcles x. de Gencratione , cap. 6. doccr,
qu6domne agens agit per contadum, fiueille
contadus fit fuppofiti , vcl virtutis. £t in hoc 8.
dicic^quod proiiciens eft firoul cum proisdis pro<

ptcr virtutcm, quam imprimit proicdis , quo-

rum motus durat, quoufquc talis virtus imprei^

fa duiar.

b AdficundHm dico , quod licet fphant, &c. Nota, 8.

prim6 agcntia naturalia inmultiplici cflc difFc- AgtntUnt^

rentia.Nam quicdam funt,quae potcntia,& adio- "'"'''l* *f

nc eiufdcm rationis agunt in propinquum, & re- ^*|.'^^^,^

motum ^.ficutignispotcntiacalcfadiua, &cale- ti».

fadione eiufdem rationis calcfacit aifrcm proxi-

mum , & manum rcmotam. Alia vero funt, qus

adione alterius rationis agutit in propinquum &

remotum;ficut pifcismortificans, & ftupefacicns

manum pifcatoris , non mortificat , neque ftupe-

facit rete. Hic pifcis a quibufdam dicitur ftupor,

ab aliis torpedo,ab aliis ver6 tremulus. Alia vcr6

funt agcntia , quae non agunt in proximum paf-

fum e^dcm potentia,qua in remotum : & hoc pa-

do Sol,& coelum aurum in vifccr ibus terra:,pro-

ducit illud fua forma fubftantiali immediatcrvir-

tutc autcm calcfadliui Calefacit,& difponit ipfam

terram. Quia cnim accidens non porcft attingere

adfubftantiae produdionem, vt fubtiUtcr probac

Scotus in 4.dift. * t.quac ft. 3 . ipfo inftanti, quo Sol

difponit calorc fuo tcrram , ita vt ncceflarias in-

troducat difpofitiones ad auri generationcm;fta-

tim fuaforma fubftantiali immediatc producic

aurum : & hoc idcm contingit in cxtcris mo-

uentibus mutatione fubftantiali. Quando cnim

ignis fufficientcr fuo calorc difponitlignum ad

ignis formam fufcipicndam ; flatim ipfe ignis

fua fubftantiali formil producic igncm in mate-

ria ligni.

Nota fccundo, quod agcns creatum priis agc-
rc aliqua adionc in propinquum, quam in remo-
tum , non ex eius intrinfeca ratione fibi proue-
nit ; fcd vel ex eo,qu6d in tali agcnte coniun-
guntur talcsduae potentiae a£):iuae,quarum vna
habet pro paflo fibi proportionato rcm propin-
quam , altera ver6 rem rcmotam , ficut viderc li-
cet in potcniia Solis generatiua auri in vifccribus
tcrrar , & in potentia illuminatiua ciufdcm Solis,
quS agit in coeJum fibi propinquum.Vel hoc ac-
cidit ex imperfedione agentis : propter dcfcdtum
enim virtutis adiuac , priiis agit fccundum for-
mam impcrfcdiorcnuquamfecundum perfedio-
rem , ficut apparet quod gcnerans prius alteret,
quam producat formam fubftantialem.

Et ex his patet rcfponfio ad argumenta.Et pri- J.
mojdicitur Ariftotclcm hoc in loco fic cfle intcl-
ligcndum , quod omne mouens debet eflfc fimul
cum motOjvel imthediationc virtutis,vcl fuppo-»
fiti;quando mouet mutationc propric dida acci-
dentali,non tamcnfubftantiali, Soi enimmouec
materiam, producendo in ipfam formam auri, &
ibi quidem non eft prajfcns immediationefuppo-
fici ; neque vircutis,quae fit accidens:quamuis bc-
nc praecefllt imracdiatio virtutisdifponentisma*
tcriam; ^

Sccundo , dicitur qu6d ibi coelura , fiue Sol cfl
immcdiatum immediationc virtutis produdiua:
fubftantix:quia fua forma fubftantiali immcdiatc
produxit formam auri;non tamcn indc fequitur,
quod fi non produxitmediisaccidentibus ,qu6d
ncccfrari6 debetefreibi fimultas fuppofitf:aiiud
quippe eft agcrc immcdiatc in pafrum;& aliud cft
dfe praefcns fccundum fubftantiai^ , & fuppofi-
tum : illud cnim conuenit ccclo , fiue Soli refpe-
du produdionis auri : iftud Vero repugnat. Ter-
ti6 ,' dicitur quod didum Atiftotelis habet hunc
fcnfura , qu6d agcntia naturalia , fi in remo-

tuta

Qu^ftio 1 1 1.

409

tum agere debent, ptius eadem qualitate, vel di-
uersa agant in propinquum fecundum fuam per-
fcdlionem , & effcdlum , quem producetc inten-
duni : verbi gratia, fi Sol dcbeat producere calo-
rem , prius calcfacit propinquum , quod caloris
eftcapax, fcilicet aerem ; &c medio aere catefacit
manumremotam: (1 autcm efTet^us producen-
dus eft aliqua forma fubftantialis; tunc imme-
diatc fua fubftantia producit ; non fic , qu&d Sol
& paffum fint fimul fimultate fuppofiti , fed vit-
tutis,non virtute accidemali , fed fubdantiali,
qnamuis prius praeccdat fimultas virtutis acci-
dentalis difpofitiuc. Et hxc eft potiflima tcfpon-
fio, quam hic fubobfcurc tangit Scoius. Nequc
obftat replica , qnod fi daretut vacuum inter
fubftantiam Solis, & mineram , quod non genc-
raret, quia hoc proueniret , quia difpofitio,quae
eft accidens,aon poiTet pernenire ad patiens per
vacuum ; fi autem daretur patrum fummc difpo-
firum, etiam dato vacuointer Solem, & pafTum,
generaret Sol per faam virtutem fubftantialem
aurum.
I o. Quarto dici polTet , quod quando agens ope-

ratur virtute fua,talis virtus non egreditur ab
ipfo agente in efFe6tum , fed per ipfam producit
effecftum : vndc non opottet , qu6d talis virtus
fit fecundum tem prsfens cfFcftui , qui ptoduci-
tur, fed folum terminatiuc: 8c ficSol producens
per fuam formam aurum in vifceribus tcrrz.non
cfl ibi prsfens per rcalem fuz formx pr«fen-
tiam, fcd tantum pcr opetationcm, & terminati-
uc , quia eius operatio terminatut ad autum ibi
piodu(5lum;&ficfcmper faluaturdidum Ariflor.
quod agens eft immediatum pafTo^vel immc-
diatione fuppofiti,vcl victutis,faltem terminati-
ue. Ex hoc fequitur primo , aliud efTe , mouens
cffe immediatum pafTo fccundum fubdantiam
opcrando; aliud vet6 cfTe immcdiatum fecun-
dum fubflantiam , id cfl , fccundum pratfentiam:
illud cnim potefl efTc fine ifloyquamuis aliquan-
do fimul concurrant. Secund6 fcquitur conrra
Thomiflas,qu6d Deus potefl operari in parte
vniuerfi , in qua per impofEbile non cfTct fecun-
dum fubflantiam : vnde non fequitur formati
confcqucntia Dcum effc fecundum przfcntiam
in omnibus rebus,eoqu6d in omnibus operatur,
quamuis vttumquc fit vcrum ; quia efl vbique
pec cfTentiam , & operationcm , vide Scotum itt
i.d.ij. Tetti6 fcquitur , quod etiam Angelus
potefl operari , vbi non efl przfcns fui effentia:
quia Angelus , cum moueat pcr intelledlum , &
voluntatem (potefl autem intelligcte & velle
motum in quocumque diftantifCmo loco} fequi-
tur , quod poteft opetati vbi non cfl prxfens fe-
cundum cflentiam. Quarto fequitur, quod fub-
ftantia potefl effe immediatum ptincipium ope-
rationis, quodmultis Atiflot.didlisScotus pro-
bat.nam y.Afetaph.c^. in finc dicit , qu6d necej/i
efi prtexiftere ali^uam alteram/uhfiamiam exiflen-
tem, ijHt facit vt fit animal,fi fit animal , tjuale
vero & ijHantum nen necejfario , nifi poteiiate folum:
ergo ex Ariflotclis fentcntia , ad hoc vt fubflan-
tia fiat , necefre eft vt prarcxiflat fubflantia , quac
illam producat ; ad hoc vero , vt quale , & quan-
tum producatur , non opoctet prxexiflat aliud
quancnm, aut quale,nifi potentii : ergo ali-
quid , quod non efl adlu quantum , neque qua-
le j potcfl effe principinm produftiuum irorae-
diatnm quanti , & qualis , quod non efl uifi
fubflancia.

Scoti eper. Tom. II.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam autem ta i tjM* alterantitr amnia. I I.
Hoc efl quarrum capitulum huius ttafta- Text.14.
tus , in qno Ariftotcles oftendit , quad omnis al-
reratio cft fecundtim qualirates fenfibiles ; &
hoc facit pro tanto , quia in praccedenri capi-
tulo volcns probare,qu6d in omni alceratione
mouens eft fimul cum moto : folum induxitin
qualitatibus in tcrtia fpecie Qualitatis : & pci-
ro6 proponit conclufionem. Secundo probat ibi: ■^iteratio fit
AliorMm enim maxime. Prima conclufio eft ifta, f^'*1*'*"*
omnia * qujc alterantur , alterantur fecundum fe„r,i,iie,^
quaiiiatcs fcnfibiles.

Aliorum enim 1 maxime. Probat didamcon- Tcxt.ij.
clufionem; & primo oftendit, qo6d ad qualitates
de quacta fpecie Qualitatis non eft motus. Sc-
cund6 oftcndit, qu6d ad habitus corporalcs non
cftmotus, Tertio oftcndit.quodncc ad victutes
moralcs. Et quarto .qu6d nec ad virtntes intelle-
dtuales. Sccundum ibi-.NeifueigitHr. Tcrtium ibi:
Nec^ue itaijue. Quartum ibi : atvero nf^ue. Prim6
dicit , quod de aliis qualitatibus ab ilia de tertia
fpecic maximc apparec , qu6d fecundum figuras
de quarta fpecie , & fecundum habicus corpora-
lcs, non fit motus ; quia maior apparct mutatio
corporum nacucalium fecundum qualitatcs de
quarca , & prima fpecicbus Qualitatis , quam fc-
cundum qualitates de fccunda fpecie ,quae func
naturalis potentia, &impotentia;quia ifta: qua-
litates infunt a natura , nec eft fecundum ipfas
mutatio,nifi mutatis corporibus.

Non efi autem in i>u. Hic probat qu6d fecun- ii.
dum qualitates de quarta fpecie non eft motus:
& hanc conclufioncmprobattripliciter. Secun-
da ibi : G^eniam igitur ex ^ue ijHidem. Tertia ibi:
ylmplius & aliter. Prima ratio cft, fecundum illas
qualitates non cft per fe motus , quac non acqui-
runtur,nifi pet modum fcquelx ad alios motus;
fcd qualitates de quarta fpecie non acquirun-
tut , necdeperduntur , nifi confecutiue ad alios
motus : et go , &c. Maior patet.quia propter hoc
dicebatur in cfuinto , text. i o. quod in Ad aliijuid,
noneftmotus. £t minor eftnota:quia antiqui
ponentes rarum, Sc denfum eflc principia rcrum
uaturalium , ponebant figurascorporum natuta-
lium mutari a raro,& denfa;nos autem qui poni-
mus principia rerum naturalium cffe calidum, Sc
frigidam, humidum, & ficcuin,dicimus corpora
mutati fecundum figutas confecuiiue ad calo-
rera,& frigiditatem vn^ cum quibufdam motibus
localibus,cuiufmodi funt appofitio, vel remotio,
vel tranfpofitio partium.

Gluoniam igitur ex tjuo ijHidem. Sccunda ratio eft
ifta : quia in his,qu£|^ altcrantur,fubic(5lum deno-
minatut a qualitate , fecundum quam efl altcca-
tio ; & hoc in concceco fignificante qualicatcm:
verbigratia, dicimus qu6d fubie^uni eft cali-
dum, vcl fcigidum , fed in iis , qux mucantur fe-
cundim figuras , fubicdtum non denominacur \
a difpofitione,imm6 e contra,difpofitio dcnomi-
narura fubic(%o,vc dicimus fphaccam cfTe zneam,
& [\c de aliis ; igitui illa, qux mutantur pcc figu-
ras.non altecantut.

Amplius j &aliter. Tertia ratio elt ifta : In illfs Tcxt. itf.
d quae altcrantur , non dicimus altcrarum fieti;
vcrbigratia, fi homo fiat calidus , non propccr
hoc dicimus,qu6d homo fit;fcd in iis , qua: altc-
rantuc fecundumfigucas.dicimus alceracuni fieri,
vt dicimus fieci domura : igicur qua: mutanrur
Mm iecundutn

410

Lib.VlI. Phyficorum

fecunclum figuras.non ahcrantur. Et fctendum,
quod iftae dax rationcs funt modica; efficaciz:
quia folum fumptz funt ex modo loquendi. Vn-
de prima ratio iftarum duarum non valet : quia
flcut dicimus igncm e(fc calidum , ita dicimus
terram eflc fph^ricam ; & qucmadraodum dici-
Tiius fpli«ramefl'e acneam.ita dicimus calidita-
tem cfle igneam ; ideo quoad hoc non cft difFe-
rentia, & flc folum iftx duae cationos funt per-
fuadones.
l » . Ne<jue entm 4 in habhibm.Hic Atiftotelcs often-

Tezt.17. dit,qu6dadhabitus corporalcs non cft moti^s.

Haiitusftint vbi notandum, quod habitus, (de quibus loqui-

inmulttplici jyj Ariftot. ) funt in multiplici differentia : nam
$j}ertn m. qyjjj,^ fy^j hibitus corporales, vt pulchritudo,
lanitas , viuacitas fpirituum , & robur corporis.
Aiij funt habitus morales,vt iuftitia, fortitu-
do, &c. Alij funt habitus intclledualcs.vt fcicn-
tia, fapientia, & huiufmodi;hic igitur probat
de habitibus corporalibus , quod ad ipfos non
/itmotus. Probaturfic; quia ad ^ illasqualita-
tes non cft motus , qua: funt ad aliquid -, fcd ha-
bitus corporales funt huiufmodi : crgo & cajtcra.
Maior cft nota in (juinto : &c minor patct : nam
fanitas cft commcnfutatio primarum qualita-
tuni , & fecundarum : modo commcnfuratio di-
cirur ad aliquid. Scd dubitatur , quia qualitas
dc prima fpecie noncftres diftin(Sfcaa figuris, &
magnitudinibus, & k qualitatibus dc tcrtia fpe-
cie : igiturciim ad qualitates de tcrtia fpecic fit
pcr fe motus, fequitur eiiam,qu6d adqualitates
de prima fpecic cft per fc motus. Anteccdcns
prubatiir,nam faniias non cft aliud quam quali-
tatcs prima: , & fccunda: ad inuiccm debitc pi^Or
portionat<B .fccunduinquod animal potcft, me-
diantibus illis,in opcrationcs proprias fibi prom-
ptc cxcrccndas ; fic pulchritudo non cft aliud,
quim magnitudo &figura,& colorcs corporis
fic protradi,qtialitcrnati funtdclefkabilitcrfcn-
fum inimutare. Refpondetur concedendo.quod
fccundum qualitatcs de prima fpccic, vcl fecun-
diim partes carum.eft per fe aIteratio,non tamen
fecundi!im illam rationem , fecundum quam di-
cunnir de prima fpecic. Et fi quaerarur , fccun-
diim quara dicuntur de prima fpecie. Rcfpondc-
tur,qu6d omncs termini przdicabilcs cum quale
dc priraa fubftantia , fignificantcs virtutem , vd
maliriam , funt de prima fpccie , vel dc fccunda.
Viidc dicunturdc fecunda, fi infunt ^ natuta; &
ideo Ariftot. ia Prasdicameotis dicit, ad primam
fpcciem qualitatispertincrc, calorcm , & frigus;
quia calor eft igneorum virrus , & frigus terrco-
rum. Ex qiiibns patet , quod omncs qualitatcs
de prima fpecic fccundum illam rationem , qua
fuht dc prima fpecic , funt ad aliquid , fcilicec
rcfpc6lu operiscxercendi; & fctundum hoc ad
ipfas non cft per fc altcratio.
1 4. Netjne igitur j circa aniina. Hic probat , qu6d

Te«.i8. ad habitus morales non fit pcr fe aItcratioj& hoc
probat duplicitcr. Secundo ibi ; Fit igitur. Prima
ratio cft , quod ad perfcdlionem non cft pcr fe
motus ; fcd virtus cft qusdam petfe^io : igitur
ad virtutcm non eft per fc motus. Maior proba-
tur a Commcntatorc,quia perfcdio tci confiftit
in indiuifibili. Sed alirer dcclaratur, quia pcrfc-
<3;io cft ad aliquid , nara in alio , & alio remporc
natura diuerfa dcrcrmiiiat vni , & altcri- fccun-
dum diucrfitatcin ftatus corum.

Text.ij. Fit6ig!tur. Sccnnda ratio.ad illas difpofitio-

ncs non cft pcr fc motus , qux acquiruntur pcr

modum fcquclx ad alios motus;fed virtutcs mo-
rales acquiruntur pcr modum fequelae ad alios
motus. Quod declaratur duplicitcr. Sccundo ibi:
& in totum. Maior probatur , quia proptcr hoc
dicebatur,qu6d in Ad aliquid non eft motus : &
minor probatur. Pro cuius probationc ^ no-
tandum,qu6d quando nos fentimus obiefta paf-
fionantia , fcilicct delcftabilia , vel iriftia , indu-
centia timorem , vcl pcrmutantia ad iram , tunc
appetitus noftcr fenfitiuus natus cft moucri ad
acceptandum,vel rcfugiendum;& faepemoueiuc
ita vehemcntcr,qu6d impcditur ludicium ratio>
nis ex eo quod acccptat, quod non eft acceptan-
dum , vcl quod refutat , quod non cft rcfutan-
dum : modo dicebant antiqui , fcilicct Stoici,
qu6d virtus adeo per bonam confuctudincin
dcteriTiinat appctitum ad bonum , qu6d virtuo-
fus nullo modo mouctur ab huiufmodi obicdtis
paflionantibus , ita vt virtuofus nuUo modo
delcdetur, vel triftetur , ita vt virtus fit impafll-
bilitas.

Aliafuit opinio Ariftot.fcilicci qu6d lam vir-
taofus,quam vitiofus mouctur ab huiufmodi ob-
icdtis paflionantibus; fed tamen diffcrunt , quia
virtuofus mouctur ab ipfis,& patitur; tamcn cius
virtus dcterminat ipfum ad non patiendum ci-
tra, vcl vltra,vcl aliter, quam oportct fccundum
di£bamcn itOtx rationis , fed vitiofus non fic de-
tcrminatur ad operandum bcnc ; & ideo dicic
Ariftot. qu6d virtus cft paflibilitas. Ex iftis patet
minordidtxrationis ,quia fccundum vtrainqae
opinionem virtus acquiritur confccutiuc ad alios
motus , fcilicct ad immutationcm fcnfuum ab
obie<5kis pailioncm inferentibus.

Et in totum. Dcclarat fecund6 minorem : quia i r.
omnis virtusmoralis, yel vitium eft cum dele-
dationc , & triftitia ; fed omnis At\c6tzi\o , vcl
triftitia, eft confecutiuc ad alium motura : igitur
omnis virtustvel maliiia eft confcctitiuc ad alium
motum. Maior patet per expcricntiam ; & cft
probatayrnvWtf Ethicor. 8c minor cft nota , quia
fcmperdeledatio , vel triftitia confcquitur ap-
prchenfiones fenfuum , vcl memoriam alicuius
prtefentati , vcl proprer fpccicm dc aliquo bono>
vel malo futuro.

u4t vere 7 netjue. Hic probat 8 qu6d ad habitus Texcts.
intclle£tuale« non fit per fe motus , duplicitcr.
Secundo ibi iG^ttautem. Prima ratio eft ifta,quia
ad illos habitus non eft pcr fe motus, qui acqui-
runtur pcr modum fequcia; ad alios motus ; fed
habitus intelleftualcs funt huiufmodi : ergo,&c.
Minor paret , quia fcientia fit per experientias
prarccdcntcs, pcr fenfus , & memorias , vt patec
i.Polier. rm.104. & maior declarabatur ante,
quiapropter hoc in AdaHquid non eft motus.
Itcm,fi ad illud eftet motus,quod acquiritur con-
fecuiiuc ad motum alterius, fcquctetur, qu6d ad
tangerey feu ad tadum, eflct motus. Item , feque-
retur qu6d ad gcncrationem eftet motus , quod
eft improbatum in ^uinto.

Giut 8 autem. Hlc ponit fecundam rationem, j6.
qux hon eft nifi confirmario przccdcntis; quia fi Tcxt.xi.
ad fcientiam eflet motus ; vel hoc cfler quando
fcientia de nouo acquiritur , vel quando habens
fcientiam exii in adum confiderandi , poftquam
prius non confiderauit j fcd ncutro modo : ergo,
&c.Non fccundo modo.quia fi dormicns,cbrius,
vcl infirmus,a&u non confideret,hoc cft proptcc
impcdimcntum aIiquod,fcilicct proptcr pcrtur-
bationcm fenfuum interiorum , mediantibus

quibus

Qusftio 1 1 1.

411

«7-

Mitrtuio ad
qunlttnttm
fit duobt*
modit.

Hefiniti» al-
t*r»ti»nit.

AtttrMtio
frofrie diS»
guMMer U-
ftuttu tottdi-
titmts.

j8.

Jnter qm»li-
tMtes tertit
^eeiti tft
qt*»druptex
toattaritlM.

quibus acquiritut fcientia, quz pertutbatio pro*
uenit a rennbus,& i qualitatibus mcerioribus in-
ordinatis; modo priusquimexeac in adbum con>
fidctandi, opottet temouere impedimentum ; &
6c confecutiue ad temotionem impedimetrti fic
exitus in a(^um confidetandi. Nec ptimo modo,
quia infantcs fimilitetnon poiTuntmeditati.vcl
addifccrc ficut fenes, ptopier magnam petturba-
ttojiem fGnfuum interiorum , & propter motus
vehementes potentiac nutritiuz, & augmentati-
ux : mod6 oportet iftos motus repelli, & fedari,
vcl ^ calore digerentc humiditatem fuperfiuam,
vcl a virtute morali , Sc Cic rempet acquit itut
fcientia confecutiue ad alios motus. Ec dicit
Atiftoteles quod in quietati fit anima fapicns, &
pt udens, id cll , in quiecacione motuum intetio-
rum, per quos impediuntut fenfus.
AfanifeJtumigitur.KecsipitahttSc patet in litera.

ANNOTATIONES.

* ^'^ Mnia tjut alterantttr , &c. Nota ptimo,
K^ duplicitet alterationem fietj ad qualita-
lem. Alteto modo pet fe pt imo, fiue immediate.
Alteto , pet fe, fed non ptimo , fiuc mediatc. Vt
alceratio fit pcr fe ad qualitatem, duae requirun-
lur concfitiones : prima vc nacuralicer illa alcera-
tio non poflic fieri , nifi ex concrario eius qnali-
tacis , ad qnam cendic ; vc frigefaitio ad frigus
cx calore , & calefadtio ad calorem cx ftigoie.
Vndc colligitut alcerationis dcfinitio. uilteratio
tftmotw ^ni fUri netjuit , nifi a contrario ad contra-
rium, eftque cxiftens inter duas qualicaces in eo-
dem fubie(5to compollibiles , habetqucpro cer-
mino,alteracionem,quz eH via ad corrupcioncm
& genctationcm. Secunda condiiio, vt qaalitas,
quz acquititut ,polIit fe compati cum qualitate
contraria , quae expellitur , quamuis non in gra-
dibus intcnfis. Qupd videtur docerc Ariftotcles
i.huiut,cap.i.text. ip.dicensmotum perfccfTek
miniis tali ad magis talc. Vnumquodqucenim
magis minufve tale dicitur pct fui contrarij ad-
tnixtioncm. Vt autcm altetatio fic pct fc,& pti-
mo , alia tcquiritur conditio , videlicet quod ita
fit per fe ad illam qualicate.vt non neccflario ali-

Juaqualitasprius acquiraturi quo pado cale-
ACkio eft pcr fe primo ad calorem, & frigf fadlio
ad frigusi & huiufmodi alterationes funt pro-
priidiroc altetationcs habentes pto termino qua-
litacem , qua: fit via ad genetationem , & cor-
ruptionem. Et hoccftquod alij dicunt,qu6d
altcratio ptopric diftaquatuor expoftulat con-
ditioncs. Prima,qu64i4pfa fit mntatio tcalis fuc-
cediua , ita vt fiac mediantc contadu teali , &
Phyfico. Secunda , quod fit de fubiedlo in fubie-
&ara , fiuc de forma pofitiua in formam pofiti-
aam.Tertia,qu6dfit de fotmacontratia adliua,
& pafliua , in fotmam conttatiam adliuam ,&
pafliuam. Quatta, quod non prxfupponat aliam
qualitatem priijs terminare , vel illam mutatio-
ncm, vel aliam , fcd ipfa pct fc , & ptimo tcrmi-
netillam.

Nota fecund6 , in qualicatibus teitiae fpecici
quadruplicem contrariccacem tepetiii. Primaeft
inier primas qualitates , vt incct calidicatcm , &
frigiditatem, ficcitatem,& humiditatcm. Secun-
da, intcr fccundas qualitatcs , quae folum oriun-
tur cx mixtioneduarum primaturo,fcilicet cx ca-
Iote,& fiigore,vt inter grauitatem,& leuitacem,
ratitatem , & dcnfitatem. Tet tia cft intcr quali-
Scoti oper. Ttm. J l.

tates tefuitantes ex omnibus qnatuor ptimis ; vt
conttaiictas colotum,faporum & odotum.Quat-
ta intcf qualitates,quz non cx primis,fed ex mo-
tu locali caufantur , vt intet fonum graucm , &
acutum , qui ex corporum collifione,& locali
motu cfficiuntur.

Exhis fequiturprim6,qu6d fi loquamut de
altetatione pet fe ptimo, & immcdiaca , ad folas,
non tamen ad omnes qualitates tcitiz fpeciei,
cft per fe prim6 alteratio. Patet,quia ad qua-
tuor, &folasprimasqualitates , cft per fc prim6
alteratio; fed tales quatuor qualitates ad tcrtiani
pcrtinent fpccicm qualicaci$,&non funt omnes,
quz ad przdidam fpeciem percincnc ; crgo ad
folas,non camenad omnestertiz fpecici quali-
tates, eft pei fe ptim6 altcratio.

Secund6 fequitur , qnod C\ loquamur dc alte-
ratione pcr fe (abftrahendo "ii per fe primo , vcl
pcrfenon primo) ad folas, non tamen ad omncs
tettis fpeciei qualitates , eft pcr fc alieiatio.
Prima pars probatur , quia illz duz conditiones
altcrationis in folis qoalitatibus terciz fpcciei
reperiuntur. Secundapars inde probatur , quia
adfonosnoncft per fe altcracio,quam>iis fint
terciz fpccici ; non enim eft altcratio nifi vcl ad
primas qualitates , vel ad rcfultantcs ex duabus,
vel cx quatuor ptimis.

^ SecundiimiUM tjualitates non eft per fe vtotiUi ig,

&c, Nota quod fic poceft hzc lacio dcduci : Foi-
ma,vel figoia non eft primus cerminus alceratio-
nis,fed aliud accidens ptius,vt denfitas , auc
tatitas,fed altciatio eft adqualitatcm, quz fic
primuseius teiminus:cigo ad figutam,& for-
roam non cftpct fe altciatio.
c In iltu , qua atterantur , /iilfielhim denomina-
tur,&cc. Nota , quod in illis qualitatibus cft per
fe alteiatio , quz pizdicantut de fubiedo alte-
rato fecund^m fuam vocem , in ledo fcilicet, &
ccontia;hoc autcm in figuris non contingit.
Nam ctfi dicamus , homo eft fiigidus , aut cali-
dus,& calidum eft homo , tamcn quandozs.fiue
lignum fit (lataa , non dicimus, z% cft ftatua,ne*
que ftatua eft zs , vel lignum , fed dicimus ftatua
cft zrea, aut lignea.

d In iliis, tjua alterantur,non dicimw,Scc. Nota,
quod quando res fit , non dicicur alccrari , mo-
do cum res accipic formam,aut figuram.fit : non
ergo alteratur fecundum formam , aut figuram:
nam alterari przfupponit rcm pcrfeftam in fuo
elle; cumautem domus acquirit figuram,non
przfupponimus domum efTe, fed potius dicimus
tunc fieri domum, atque adeo non alteratur.
c ./4d iltof tjualitates non eft tnatMt,Scc. No:a,
qu6d in prima fpecie omnis habitus, fiuc virtus,
fiue viciuni fic , eft cotum , quz funt ad aliquid,
idcft , confequuncut ex habitudine mulcorum
intcrfc. Quodpatetpiim6in habitibus coipo-
reis , qualcs funt fanicas , auc xgiicudo : fanicas
cnim confiftic in quadam comroenfuiacione plu-
tium,fcrlicec in debica piopottionc caiidi , ficci,
frigidi ,& humidi ; zgriiudo autem in difpro-
porciones calium ; acquc adcu ad has qualicatcs
non eft pcr fc,& piimo motus, feu alteiatio:quia
prius terminatur motus ad illas priorcs quali-
tates,fcilicet ad calorem,& ftigidiratem , &c. cx
quarum proportione rcfultant aliz.fcilicct fani-
tas,& zgritudo.

AdperfeSlionem non eft, &c. Nota , quod quan- 2, o.
do dicit Aiiftdt. ad ici perfedioncm non ciTe
mocuro, boc dcbec imelligi de pcrfcdione, quz
M ro z cft

4U

Lib. VII. Phyficorum.

yirtHS mor»-
iit in qui

jtJhabittu

pUiUelluaUt
mtntft mlte-
r»tit.

%l.

^eceftiuum

ftttfi fe h*-
'^ert triplici-
ttr reJpeHu
XMptibilii,

cft drterminata , cai fcilicet nihil poteft auferri^
nec addi>n)anence cademnatura in fpeciejtalis
cnim , vt tefcri Albcrtus , 8c ictigil Coramcnta-
toc,in indiuifibili conHftit , & ad eam non cft
pcr l"e motus } ad pcrfeaiones autem indetetmi'
natas,ficut funt magnum, paruum, multumjpau-
com , bcnc poteft ficti motus pcr fc , ficut patct
in Prasdicamentis : vbifimiliter dicitur,qu6d
aliqux funt quancicates determinata: ad vnum,
Hcut bicubitum ,tricubitum}aliaE funt indeter"
minatx ad ynum , ficut magnum, patuum , mul'
tum, paucum.

f Tro ctuH* frcb^tltne notdnJum. Nota , qu6d
vircus^moralis , verbi grati^, fortirudo, aut mife-
ricordia,ftatin hoc, qu6d tcrapcrat paflloncs, Sc
confequitur ad abicdionem talium pafEonum;
quare per fc ad illam non eft alteratio. Tnm
eciani, quia vittushuiufraodi ftatinmitigatione
pafltonum fenfus, quibus compo(itis,& pacacis,
confequicur virtus: & (imiliterex cxcelTu paf-
Honum infurgit yitium ; habent fe igitur vit tus,
& vicium in anima , ficut fanicas , & zgticudo in
corpore. Sicut enim fanicas refultat ez dcbita
proportiunc humorum , ad qqos eft alteratio,&
sgritudo ex indebita proportione hupiorum,i^^
vtrtus confurgit ex debita fedaciotje , & mitiga-
tione padionum ; & vitiura cx iraraodcrato cx-
ceftu pailionum.

5 'Frohat, quod ad hdbitiu intflU^uales, &c. No-
ta,qu6d tuncnon eftalteracio, quando qualitas
quaracquiritur, noniromediateacquiritur,ni(i
aliquo priiis acquiiito^quod ptius acquiHcum Ht
terminus alterationis : modo fcientia fiue ha(>i-
tualiSjHue a(^ualis non ptimo acquiritur, ni(i
aliquo tetmino altetationis prius habito : incel-
lcdus enim non alccracur primo a ptim6 altcran-
tc, fcilicet abobie^o cxtrinfeeo; calcnamquc
prius mouet fcnfura pct fpccics fenfibiles ,& iic
fenfus alteratur ; intellcdus vct6 non ; ad fcien-
tiam igiturnon cftalccratio.

Et ii arguas , qu6d in hoc fequerctur fciencias
clTe nobis innatas , & qu6d noftrum/cjre non ef-
iet nifi prstcritorum reminifci,(icut dixitPlaco,
contra quera cft Ariftoceles i. Poft.text. i. & }.
de yinima, rrArM^.Dico.qu^dtcccptiuum alicu-
ius fccepcibilis poceft fc haberc tripliciterad il-
Ind tecepcibile. Vnomodo poteft fe haberein
vlcima difpo(icione ad reccpcibile (ine impedi-
mcnto.nec in fe, nec in alio : & tunc receptiuum
fit in z&a per praefenciam proximia^iui , vtaer
lucidus per pra:fenciam luminis; eft enim in pro'-
xima difpofitione ad reccpcioncraillius. Secun-
do modo poccft fe habere recepciuum ad recepci-
bile (ic , quod eft indifpo(itum per indifpofitio-
nem conttatiam receptibili : & tunc ancequam
tccipiat,nece(rariuracft, vtperalterationemdif-
ponarur: (icutmateria exiftens fub forraaacris,
ncce^Tario habet difponi antcquam rccipiat for-
mamaquae, vel altetius elementi. Tcrtio modo
poceft fe habere rcceptiuum in vltimadifpo(itio-
pe ad formam (ine impedimet\to proprio; fed eft
jmpcdimcntum inaltcro, mediantc quo opoi:-
tct ipfum recipere forinam : ideo impedimento
irernoto , recepciuura (icinai^uper potentiam
receptibilis , & folum (ic inucacio in illo , in quo
erat impedimenturo , (icut domus illuminatur
pet apertionem feneftrs, (ine mutaciohe fada in
acre , fed folum per amotionem impedimcnti:

6 ifto tettio modo intclledlus nofter (e habet ad
fcicntiara , quia quantMm eft defc, cft in vltiraa

difpofitionc ad reccptionem fcicntic , Sc fpccie-
rum intclligibilium ; fed quando impcditur,
propter indifpoiitionem partis fenfitiux, in qua
oportct eiTe motum , vt ipfa difponatur , fed ei
difpo(iti,& phantafmatibus dctcfminatcinea
rcccptis vittutc luminis intelledus agentis , fta>
(im (ine altcratione fpecies intcUigibilis repra:-
fentatiuaillorumphantafmatumeft ptzfens in-
tcUediui poifibili ; & (ic intelledus cfficitur
fcicns, atque ita non fcquitur, qu6d fcienciz (inc
nobis i principio concrcatae , vt dicebat Plato.
Sed contra hoc videtut eiTe At iftoteIes,qui dicir,
qu6d anima fit fciens , & ptudens maximc in
quiefccndo ; non ctgo per motam potentiatura
ien(itiuarum. Refpondco, & dico,qu6d animam
quiefcerc in partibus fenntiuis poteft elTe dupli-
citer : vno modo, qu6d quiefcar ab occupationi-
bus exterioribus , Sc paiConibus partis appetiti-
us, puta concupifcibilis, & irafcibilis; alio mo-
do , qu6d virtutes fen(itiu£ non moucantur ab
obici^is , de quibus fcientiatn capimus. Primo
modo loquitur Atiftotelcs , cumdicit ,inquie-
fcendo (it anima prudens,& fciens; fecundo mo-
^o non.

Q_V vE S T I O IV.

ytrnm filum ad qualitatem de tcrtia^e-
cie ^ualitatis fit fer [e motus .<•

Ariftot.r«^.}.rMr. 14. Auetroes , Themiftias, Simpliciat,
(^fV.D.Thom./f^. % -c^ ^Htft.vnic» de virtutibm »rt, 1 1.
Mhci.trttS.i. <-«/>. {.Mayron. t. Vhyfit.in txpefit. ttxtmi.
Gandaiiep. quadl.^. qutfi. 7. Gonimbfic 7. Phyficcup.i.
9«i//f.vn>V«.Complutcn.i/'j^.it.jM<cy?.i.Ruuius in ezpo-
rir. cap.^. (^ qutfi,vnic»Kocc>isfHmtn» i.c»p.x, (^ f .4.
Vidc citatos/<i.{. qutfi.^.

3^W^^ R G V I T V R qij6d non;quia in aliis fpc-
Jc^^^V^ cicbus Qualitatis cft per fecontfaric-
S^XXE '*s : igitur (ccundutp ahas fpecies Qua-
litatis eft per fe motus. Confequentiatenet pec
Ariftotelcm»»»y?«»7. qui pet hocprobat,qu6dfe-
cundijm qualitates de tettia fpccic.fit pci fc mo-
tus £t Antecedens patet.primo de ptima fpecie
qualitati$:quiafanitas, & zgricudocotratiantur^
Irem.de quarta fpecie,quia re6tum,& curuu con-
trariantur; fimilitct turpitudo, & pulchritudo.

Secund6,quia fccundura illas fpecics eft pet fo
motus,in quibus inuenitur refiftentia.contcaticr
tas,& diftantia terminorum, fecundiim quas po-
teft elTe fucceflio in motu ab vno tctmino ad re-
liquum ; fcd fic eft dc qualitatibus aliis l tertia
fpccie:nam de virtutein vitium,aut econtra,non
potcft fieri mutatio fubita : immo eft ibi refiften-
tia , & diftantia terminorum, fecundum quas cft
faccedio.

Tcrti6, fi ad qualitates dc rcf tia fpccic Quali-
tatis eftet motus,& no ad alias,hoc e(Tet pro tan-
to: quia qual}tates de aliis fpeciebus,funt ad ali-
quid ; fed hoc non obftat: etgo, &c.Maior patec
per Ariftotclcm.qui adignat illam caufam,& roi-
nor eft eciam nota per Ariftotelem in Przdica-
mentis tiiuerfirum genemm,(!r non fitbalternatim
fofitorumy&c,

Quarc6,quia fecundum calidicacem, & frigi-
dicacem eft per feraocus; fedcaliditas , & frigi-
ditas funt de priraa fpecie qualicacis , vt ponic
Afiftoteles in Przdicaraentis : ergo, &c.

Quint6, quia fun3cio,& dodrinatio funt qui-
dam tnotus , & taraen funt fccundiira qualitates

de

I.

1.

Qu^ftio I V.

4H

fiumt.

T*rminwt
tUi^uit tribus
modit didtur
efft di Pr/idi-
*»mit» JM4>
UtMtit.

Sp*eitt qu*'
lit/Hil qnt-
modt difiin-
XHMUur.

de prima fpecte ; igitat recundum qiialitates de
prima fpecie eft perfe motus. Maior paietin ).
btUm, tixt. I z. vbi Ariftoteles numerat ifta intec
genera mutationum. Ec minor patet , quia fani-
tas , & dodlrina.recundum quas funcilli motuSj
funt de prima fpecie.

Sext6 , quia ift 2. hititu , qutSi. j . didlium fuit,
quod figuca non cft res diilin^a ^ re figurata;
fed ad albedinem , qus eft figura , eft per fe rao-
tus : igitur ad figuram eft per fc rodtus ;& per
confequcns ad qualitatem de quacta fpecic.

Oppofittim arguitur per Ariflotelcm in iflay. ,
text. 1 4.& inde.ln qua:flione prim6 videbitur.qu?
funt illa.qu^ pertinent ad Przdicamentum Qua-
litatis. Secundo qualitsr ab inuicem diflinguan-
tur fpccies Qualitatis;& tcrtio quarc in vna illa-
rum fpecicrum dicitur efTc motus,& non in alia.

Quantum ad primum,notandum,qii6d tripli-
citer aliquis terminus dicitnrde Pratdicamcnto
Qualitatis. Vno modo , quia eft prxdicabilis de
prima fubflantia in quale , & pec ipfum potefl
refponderi conuenicntcc ad quxflionem dc pci-
roa fubflantia quarrentem , quale eft boc : & iflo
modo pcrtiuent ad Przdicamentum Qualitatis
termini concreti ; vt album, & nigtum.

Secundo modo pcrtinent ad Pccdicamentum
Qualitatis abflca(5la huiufcemodi conccetorum;
vt albedo , nigcedo. Tectio modo termini fupe-
rioccs pcxdicabilcs in quid de huiufmodi con-
cretis,vcl abflcadlis ; & fic ad Pczdicamentum
Qualicatis fpcdant huiufccmodi tccmini,quale,
qualitas,& huiufmodijvnde peciflum cccminum
^uale non cefpondetuc ad qusftionem, qnalis ed
hotno , fcd iam quando quccituc , hoc fupponi-
tuc.Quacto modo potcftaddi,qu6d tccmini pci-
uatiui.fcilicet, qui pcjuaciue opponuntuc huiuf-
rooditecminis pofitinis , pertinent adPcardica-
mcntum Qualitatis ifloquacto modo; vt ifli tcc-
roini,czcum, furdum tcnebcofum,& confimiles:
& confimilis diflinftio potcfl lieri de aliis Pra:-
dicamentis:& hoc de pcimo.

Quantum ad fecundum, notandum,qu6d fpe-
cies a Qualitatis non diflinguuntuc fecundiim
rationcs quiditatiuas , ^ quibus fumuntur, fed
diflinguuntur pencs diuerfos modos, & proprie-
tates attributas quandoque qualibus eiuidem
fpeciei fpecialiffimae. Et fi quxratur, b quae funt
illz proprietates ? Dico, quod funt iflz:fi aliquis
terminus fupponat pro qualitate , quas peC fe , &
propcie nata cfl immutatc fenfum ; tunc , fi illc
tecminus fit fumptus ab illa ratione , fecundum
hoc pectinet ad tct tiam fpeciem Qualitatis. Se-
cund6, omnes termini, qui appropriate dttuntur
de qualitatibus, vt de numecis , & magnitudini-
bus , pectinent ad quartara fpecicm Qualitatis,
vt par , impar , redum , curunm , & huiufmodi.
Terti6 illi termini pertinent ad pcimam , vel fc-
cundam fpeciem Qualitatis ,qui fupponunt pco
qualitatibus , qux funt victutes , vel viria fubie-
^orum , in quibus funt , ita qu6d difponant vel
inclincnt ad bcnc.vcl male operandum;tunc ter-
mini fignificantes qualitates, fumpti ab ifta ra-
tionc, funt de pcima fpecie Qualitatis,vcl defe-
cunda,difFctentec tamen, quia fi huiufmodi qua-
litasacquifita fit poflgenccationem, tunc pecii-
net ad primam fpccicm : fcd fi innata fit k gcne-
rationc , tunc pcftinct ad fccundam.

Ex quibus fcquitur, qu6d eadem qualita^ nu-
mcro cll in tcrtia fpccie Qualitatis , & cum hoc
in priraa. Naro caliditas fecundum quod cft na-
Sccti oper. Tom. I /.

ta immutare fenfum , cfl de tertia fpecic ; fcd
fccundum quod fuum fubieftara difponitur
per ipfam ad benc operandum , vcl malc.fccun-
dum hoc pectinet ad pcimam fpeciem ; & fecun-
duro hocvocatur alio noroine, vt fanitas,vel
zgritudo : & fi fit innata , vt caliditas in igne,
tunc vocatur naturalis potentia. Secund6 fequi-
tur,qu6d ratio,^quafumuntnr termini dcpri-
ma fpccie Qualitatis, & defecunda,includunt in
fe quofdam refpedus, fcilicet ad fua fubieSa, &
ad operationes fuocum fubiedtorum : verbi gca-
tia, eadem, vel confimilis caliditas in gcadu,quo
cfl fanitas in cocdc , efl atgritudoin alio mero-
bro, «tjn cerebco , & per confequens inclinarec
ad bene operandum in vno , & male opcrandura
in alio ; & fecundum hoc vocatcturdiuccfis no-
roinibus : quod non cfTet nifi huiufmodi nomina
includecent diuccfos cefpedlus , fcilicet ad fubie-
fta qualitatum , de quibus dicuntnc,& ad opeta-
tiones huiufmodi fubiedlocnm. Tertio.fcquituc,
qu6d ad qualitates dc pcima , vel fecunda fpecic
efl per fe motus.quemadmodum ad illas de tectia,
quia funt csdem qualita(es,& hxc de fecun Jo.

Quantum ad tectium,fcilicet quaread quali-
tatcs de tcrtia fpecie dicitur effc pcr fe motus, &
non ad alias ; cijm tamen fint eaedem qualitatcs?
Rcfpondetur , qu6d Arifloteles in ijio 7. text. i o.
tangit duas caufas , quace ad aliquam fpeciem
non fit per fe motus. Pcima caufa cft ifla , quia
pcopter illum moturo non de ncccffitatc muta-
tur rcfponfio per terminos de illa fpecic , licet
quandoque huiufmoditcrmini mutentur; vt pa-
tet in excmplo; quia propter motum localera
de nCccffitate rautatur refponfio de niobili pet
terminos de genece vhi ; & ideo dicimus , qu6d
ad vhi eft per fe motus : fed quia propter motum
localem non dc neccffitate routatur refponfio
per terminos de genere Adalitfuid,\ket quan-
doque accidat illus mutari ; ide6 dicimus , quod
ad aliquid non eft per fe motus.

Ita fimiliter in propofito, quia fecundiim mo-
tura altcrationis de ncceffitate mutatur refpon-
fio terminorum de tertia fpecie.vt per calefadio-
nera dicimus, qu6d cft calidum , quod prius erat
frigidum ; fed pcr calefa<5lioncm non dc neccffi-
tate mutatur refponfio terroinorum de ptima.vel
fccunda fpecie , licct quandoque accidat ; verbi
gratia , quandoque accidit , quod caliditas , quae
ptius fuit fanitas, nunc eft aegcitudo : quia fort^
magis intenfa; fcd hoc non eft de ncceffitate:
quia fi illa caliditas fuiffet in lapide , ncc fuiffc:
fanitas, nec a;gritudo.

Secunda caufa quam Ariftotelcsr^M^.tangir, y.
eftifta:quia ad illa difpofitionetn,quae immedia-
tc pcouenit k motore,dicitur efTc propric morus,
vt ad caliditatero eft calefadlio ; fcd ad ilIam,qK«
mcdiatc prouenit , & confecutiuc non cft per fc
raotus, vt ad racitatem, vclalbedincm ; & fic fc-
cundum iftuni raodum loquendi ad nullam qua-
litatera fecundam effet pec fe motus, fcd benc ad
pciroam;& fic patct quare fecundum aliquas fpe-
aicsQualitatisdiciturc(repccfealtecatio,& hoc
non fecundum alias. & hoc dc tcctio.

Ad catiunes. Ad pcimam dico , qu6d hoc non
fufficit,fcd ccquirituc cum hoc, qu6d tccmini de
illa fpccic de ncccffitate varicntuc pcoptec illum
motum : & licct qunndoque accidat illos tcrmi-
nos variaci , cum tamen non fit dc neccffirate,
non opociet qu6d ad illani fpcciem fit pcc fc mo-
tus. Eodcra modo ad fccund.im.

M m 5 Ad

414

Lib, VII Phyficorum

6.

Ad tettiaqi iico , qabd koc eft, quia non de
peceffitate immutantut tet mini de rubiedis,qu«
«Itetantairecundum qualitates ,quas illi teripi-
Bi (igniiicant : quia vt ifte terminus ptmtM
fopponat pro caliditate , vel etiam ifte terminu$
tutmraUt potenttM , non oportet , licct fubiedum
calefiat > veL frigefiat * quod huiuOnodi nomen
muterur.

Ad quartam, fecundum caliditatem, &c. con-
cedo ; & fic conceffum eft, qu6d fecundum qua-
litatcs de prima fpecie iit per fe motus ; non la-
men fub illa ratione, qua funt de prima fpecie;
fcd fub ratione > qua funt de tertia fpecie.

Ad quintam , concedo > quod fanatio > & do-
Arinatio funt quidam motus , fed tamen fanatio
non eft per fe motus ad fanitatem , fed ad calidi-
tatem , vel frigiditatem. Item , diceretut , qu^d
dodirinatio non eft prepric motus, eo qu6dfit
confecuciue ad alios motus.

Ad fextam, didum eft in quzftione.

ANN O TATIO N E S.

* Q Pecies ^alitdtu non diflinfftunt , &c. Hota>
t3qu6d Scotus in Pradicamentu , c*p. de ^«-
litate, ^Mic/?. i.dicit, qu6d Ariftoteles non affignat
fpecies Qualitatis , fed modos. Nam illae qua-
tuorfpecicsnon fufit fubaltefnz: quiadenuUis
duabus earum poceft veredicf^qu^d quicquid
cft in vn3,eft in alia > vel ^ conuerfo ; (i ergo illx
pffcnt fpecies ,non eftent fubalterns; atlpccies
non fiibaiternae de fe inuicem ptxdicari eft im-
poflibile ; mod6 has pofllbile eft praedicari de
Codem : quia poQibile eft eandem qualitatem
plTentialiter eflc radicatam jn fujjiedlo , & ita
habitum , & eflc principium naturale facilitet
operandi , vel non faciliter, & per confequcns in
fecundafpccic; & cfte pcr fe obiedfcum fenfus>
atque adeo in tertia. Non aflignat etgo Arifto-
tcles fpecies Qualitatis,fed modos , quod patet
perlittetam eius. Namantequam enumeretil-
las, dicit > ^^ualitas enim ejl eorum, qua multiplicitet
dicumur, id cft, ipultis niodis; & in fine hisenu-
«eratis , dicit : Et fortajfe ^uidam altf apparent
^ualitatis modi ,fedqui maxime dicuntur hi/unt. Eft
autcm differcntia inter fpeciera > & moduro;
quia fpecies fuper illud, cuius eft,addit difFeren-
fiam cflentialem, mi)dns ver6 difFctentiam acci-
dentalem ; & ita ifti modi dicunt diuerfam ha-
bitudinem qualitatis ad fubie^lum , penes hoc>
quod eft eftc petmanens , vel non; eftc ^ natura>
vel non ; elTc fenfibile, vel non ; quae tamen om-
nia non variant qualicatem effentialiter , quia
pmnes ift« habitudines , vel plures poflunteffe
in eadem qualitate fecundiim circntiam. Hanc
eandem fententiam habet Scotus in^. diftinSl. 6.
auttfl. lo.fublitt.N. $. Sed bocnonvalet. \hihz-
bet hsc verba : Secunditm veritatem illa diuifio
§lu*litatii in tjuatuor Jpecies non eii proprie generit
in Ipecies , fed efl tantum ftcundum ejuofdam modos
diuerfos conuenientes diuerfis t}Ualitatii>tu ; (frfortc
eidem cfualirati infi fecunditm effentiam pojfent com-
petereplures modi , qui ponuntur in ^iuerfis qualitati ■
btti. HaccScotus.
y. ^ ^*fi fMratur ^ua fitnt illd proprietates , &c.

^etus qua- Nota , qu6d modus Qualitatis fumi poteft , vel
pt»tii trtftt^ in ordine ad naruram fubicdi , auc in ordinead
ft»m fumt cius quantitatem ; fi fumatur in ordine ad natu-
^ ^' rain uibiefli , fpe^lat ad primam fpecicm Quali-

tatis: veibi gtati^ > quia petfcdlio animalis in

quantum animal , confiftit in vita ; fanitas , qus
eft modus animalis ad iftam rem conferuandam,
pettinet ad primam fpeciem Qualicatis. Item,
quia vita hominis in quantum homo , coniiftit
inoperari fecundiim rationem, habitus inteile-
{kas , & voluntatis, qui funt fcientiarum , & vir-
tutum, fpcAant etiam ad hanc fpeciem ; Ik etiam
concraria virtucum , vt vitia , quoniam contra-
rioram eadem eft difciplina. Si ver6 modus qua-
litatis conndetetur quantiim ad operacionem,
aut modus eft fecundum principium faciliter
operandi , & fic cft fecunda fpecics Qualitacis,
quatcft naturalis potenti^ , & impotentia. Ob-
ferua tamcn maximum efle difcrimen inter Sco-
tum , & D. Thomam , iftius , illiiifque fcholam,
quoad hanc fpcciem intelligendam. Thomiftae
namque occafionem verborum Ariftocelis pu-
tant omnes naturales potencias , & proprias paf-
liones efle huius fecundx fpecici Qualicacis,
quod tamen longe efta vericate rponicurenim
quaelibet ptopria paflio rcduftiue in eodem Prz-
dicamento fui fubiedi. Scoti tamen dodrinam
fequentes , duplicem diftinguimus , naturalem
pocentiam , & impotentiam. Naturalis poten-
tia primo modo , eft illa , qua quis fimpliciter
poreft opetati > vt potentia fenfitiua vifus , vcl
auditus ; vel potentia intelle^iua, vi intclledus,
& propriae pafliones, vt rifibilitas ; & fic non lo-
quitur Ariftoteles in piaedicamento Qualitatis
de potentia naturali.

Secundo modo dicitur de potentia naturali
habiliras > difpofitio , feu promptitudo exiftens
in nobis i natura , per quam fumus habiles , &
prompri ad aliquid faciendum, vel inhabiles , Sc
indifpofiti ; &, hoc modo loquitur Ariftoteles dc
potencia & iinpotentia natutali,qux facitfecun-
dam fpeciem Qualitatis, qua; in hoc diffett a
prima fpccie, quia racio formalis prima> fpeciei
eft benc, vcl malc difpbnere fubietSlum in ordine
ad naciiram cius. Ratio verofotmalis natuialis
potenciz, quae eft in fecunda fpecie, eft efle prin-
cipium operandi , abttrahcndo ^ benc , vel mailc
difponere fubicftum ; quia beiic,vel malc difpo-
nere fubiciAum dicir conuenientiam , & difcon-
iienientiam nattirz fubic^i; icie6 ea quae ponun-
ttir in fecnndo modo Qualitatis,non dicunr hanc
conuenientiam , vcl difconuenientiam. Aur cec-
ti6 , confideiatut modus Qualitatis fecundum
teiminum opeiationis, qux eft qualicas ptodu-
€ti per adlionem , vt calor, frigus , & alia id ge-
nus ; & fic fpeftat ad tertium modum Qualita-
tis, qui eft paflio , & poflibilis qualitas ; aut po-
ftremo qualicas cftmodus fubftanciae, quanti^m
-ad eius quancicacem ; & fic eft fotma , & figura*,
forma quae eft exterior effigies , quae eft tetmi-
nus quantitatisin quantum fubieAiuceft inali-
quo corpore , fiue illa fit natnralis , vt foiina
humana, fiueartificialis , vt fotma domus ; fi-
guta vero vt quantitas Mathematica feparata a
corpore naturali , vt figura triangularis, qua-
drangularis,circularis, &'r. Obferua tamen,qu6<l
figura non folum accipitur pro quanritatibus
continuis , vt pio triangulo , aut quadrangulo;
fed eciam pro quancicatibus difcrecis, vr pro nu-
mero fenario, aut denario. Nam quemadmodum
triangulus eft figura plana rribus lineis claufa,
ita nouenarius numerus eft figura tiiangulaiis;
conftat enim ex tei tiibus , quae ttia ter hahent
fe in noucnsrio , ficur tria latera in triangulo,
5c quamuis nouenatius abfolute ponatur in

Praedica

Nttturalii
pttenti» , 0t
imfttentin
eji duflex.

%,

Seeunilit lj)§-
eiei S^«.i/j~

ttttU CfltCU.ii-

de d:jitrM a
frima.

Quxaio IV.

4IS

Pisdicamento Quantitatis tanquam rpecies il^
lius, illa tamencoropofitiotriangulaiis , quz rc-
fultat ex vnitatibus , ponitiu ia qaArca fpede
Qaalitacis fub figura.

EXPOSITIO TEXTVS.

Dybitahit i M^em tiUtptu. Ifte eft fecuhdas
traStacus huius fepcimi , in quo Phiiofo-
phus detcrminat de compatatione mocuum : &
diuiditur in tria capituU. In primo capitulo po-
nit conditiones comparabilium. In fecundo
oftendic,quimotus quibus motibus Ont compa-
rabiles. £c in tettio determinat de comparatio-
ne mocuum ad motores.Secundum ibi:5fV & civ'
e* mattan, Tcrtium ibi : ^upniam atuem mouens.
Primiim capiculumdiuiditur:quiaprim6 propo-
nit qux(tiones.Secund6,arguic ad partes. £t tet-
ti6 determinat veritatcm. Secunda ibi : 5f igttur
«nMM.Tcrtia ibi : 5«i^M«r«m^.Dubitatio,quam
mouet,eft ida. Vtrum omnis motus omni motui
fic cdmparabilis?

Si igititr omnit. Hic atguit ad qusftionem ic

primo ad partem negaciuam.Secundo ad affirma-

tiuam;& tertio regreditut ad negatiuam. Secua-

da ibi : In ciratlo «Mrra.Tertia ibi : At i^^o.Ptim^

ptobatduabus racionibus , qu6dnon omnis mo-

tusmocuied comparabiIis:quia fi iic,tunc feque-

rewr quod mocus circularis eflcc comparabilis

motui tcAoiconfequens eft falfum:quia linea cir-

cuiaris , & linea teda non fanc ad inuicem com-

parabiles ; quia non poflunc fibi inuicem fuppo-

ni,& fBpcrponi;& quod fuperpoficionem cogno-

uifti,quancum vna eft maior alia.

I o, A>^f>plius alteratio. Secunda ratio eft ifta ; fi om-

nes mocus cftent ad inuicem comparabilcs , tunc

fequeretur quod motus localis , & alterationis

edentad inuicem comparabiles ; confequens eft

falfum:quia paillo, fecundum quam eft alteratio,

& magnitudo , fecundum quam eft motus loca-

lis> oon func ad inuicem menfurabiles : quia ex-

tenfio non menfaratur per intcnfionem , nec e

contra.

:t.tt. ^" circulo i autem. Hic probat quod omnes

morus funt ad inuicem compatabiles ; & hoc

dupiicicet,: prim6 fi non omnes motus eftent ad

inuicem compatAbilesi hocmaxime cftet demo-

tu reiko & circulari ; fed motus tedus , & mocus

circularis funt ad inuicem comparabiles : quia

motus ciicularis eft velocior motu redo : verbi

y gratia , d vnus

motormoueretur

per chordam mo-

V t \ tu refto ; & alius

per arcum motu

circulari ; tunc il-

lud, quod moue-

tuc per arcu, mo-

ueturvelociusper

definitionem veleciorit ; quia in eodem tempore

plus pertranfit.

Text.13. Ampliusi nihildiffert. Secunda ratio.quiaali-

quisdiceiet, quod licctmotusciiculaiis fit ve-
locior motu re^o, tamen impoiEbile eft quod fit
acque velox.Sed contr^ arguitur,probando, qu6d
mQtusredus,& circularis funt comparabiles fe-
cundiim velocitatem , ita vt fint aequc veloces:
quia vbi eft daie maius,& minus,ibi eft dare me-
diam , & zquale ; fed vno motu redo eft dare
citcularem vnom velociotem , & alium tardio-

rem : igitar eft inaenife aliqaem «qtie velocem.

At vero ^fifunt. Hicregr^ttar ad proban- Texti^.
dara » qu6d non oqinis niotas orani motui eft
compAtabilis , &repetic eandem rationeih , quz
pnusfadafoic.

Sed tpuewn^ non fitnt. Hic Ariftoteles ponit Tf.
conditiones comparabilium:quia habitis condi- Ctmdititmet
tionibus compaiabilium foluetur dubicatio in "^*''****
alio capice ; & primo probat, quod comparabilia **"''
debcnt efTc vniuoca. Sccund6 probat quod re-
quiriturvniuocatio fecunddm fpcciem fpecialif-
fimam, itavtnon fufiiciat vniuocatio fccundum
genus,ibi : Nonigitur. Item probat , fecundo fa-
cit obiedtionem, ibi : Anprimum : & cercio ponit
fecundam rationem ad probandiiconclufioncm,
ibi : C^upniam propter.Pio prima parce notandum,
qu6<i ad comparationem requiruniur tria. Pii-
m6,illa duo,quorumvnumaIteri comparatur; &
terti6;illud in quo fit comparatio ; & illud dcbec
recipere comparationem , ita vt poflic przdicati
cum iftis adueibiis magit, Scminits. Vultigituc
Aiiftoteles probare,qu6d illud,in quo fit compa-
ratio vnius ad alterum , debet dici vniuoce dc
quolibet iliorum ; & ifta conclufio probatur:
quia ftyius , & vox non comparantur ad inuiccm
in acutic ; fed ftylus,& cultellus bene comparan-
tuf;& non propter aliam rationem,nin quia acu-
tum dicitur vniuocc de ftylo,&cuIteIlo:fed dici-
tura;quiuocedeftylo,& voce:igiturad hoc,qu6d
aliquorum fit compaiatioinaliquotertio.iequi-
ritui,qu6d illud tcrtium dicatur de quolibct illo-
rum vniuocc.

Adprimum j quiiem. Hic obiicit contra ratio- Tcxt.i j.
nem : quia aer, & aqua comparantur ad inuicem,
fecundum multum,& paucum , & fecundum du*
plum , & dimidium ; quia dicimus , qu6d acr cft
duplus,aqua eft dupla , & hoc fecundiam eandem
rationem:qiiia fecundijm rationem, qua: eft pro-
portio duorum ad vnum ; & tamen videtur.quod
iftanondebentad inuicem comparari. Refpon-
detur,qu6d acr,& aquacomparanturad inuicem
fecundiim extenfionem.Tunc fecundum hoc,du-
plum, & dimidiumpoftunt dici de eis vniuoce,
quia acr poteft efTe duplo magis extenfus , quam
aqua. Item,fi coroparentut fecundum multicudi-
nem materix : quia acr & aqua conueniant in
eadem mateiia ; idco poftunt commcnfufari fe-
cundum muhum, & paucum ; fcd fi commenfu-
rcucur ad inuicem fecundum fuas rationes fub-
ftanciales,& formales,cunc non eft propriccom-
paratio:quiain hoc nonconueniuni a(:r,& aqua.
£1 fi de eis quantura ad hoc dicacur duplura, hoc
cft atquiuocc:& quando dicicur,qu6d duplum di-
citur fecandum eandem rationem,qu« fcilicet cft
proportio duorum ad vnum. Refpondctur qu6d
ilicut ifte temmus duplum eft zquiuocus ; ica ifti
termini proportio duorum ad vnum,

§lupniampropter. Wxc ponit fccundam rationem | j,,
ad conclufionem:quiaaliqua func comparabilia,
& aliqua non ; & noneft lacio, nifi quia de ipfis
aliquid dicicur vniuoce, & aliquid zquiuoce:igi-
tui in hoc non funt aliqua compaiabilia , quod
dicituide eis xquiuoce. Ad iftud lefpondcbac
Plato , ibi : An <juia fitnt , dicens, qu6d aliunde
piouenit diuerfitas : quia dicrbat , quod qualita-
tes quzfuntin fubieAoeiufdem rationis.funt ad
inuicemcomparabiles,vt albedo Socratis albedi-
ni Platonis; fed qux funt in fubic&is diuerfarum
rationum non; & ideo , quia primum fiibicftum
acutiei in voi:c cft alterius lationis a primo
M m 4 fubicdo

4i6

Lib.V 1 1. Phyficorum

1.

fubiedo acutici in culteIlo}i(ieb ifta non funt ad
inuicem comparabilia. Sed contra iftam folutio-
tiem obiicitut : quia fi Cic , fequituc qu6d omnia
cfTent adinuicem corapatabilia,quia oinnia func
in CahieSto eiufdem rationis , fcilicet in matecia
prima. Secund6 , quia in fubiedlis diuetfatum ra-
tionum eft difpofuio eiufdem rationis ; ide6 non
obftante diuerfitatc fubieftorum fccundum fpc-
cicm,adhuc poteft ficri comparatio difpofitio-
num.quz funt in illit fubicclis.

Noneft trgo comptirt^Ue. Hic ponit fccundam.
conclafionem ; ad hoc quod aliqua fint compa-
rabiiia in aliquo,non fufficit , qu6d illud tertium
dicatur de illis vniuocc,fcd requiritur,qu6d illud
tertium fit fpecies fpeciaiiffima , & non gcnus.
Quod patct exemplaritcr : quia non compara-
mus aliqaa ad inuiccm fecundiam coloratum,
fed fecundum album & nigrum : & caufa huius
eft,quia huiufmodi gcnera non recipiunc compa-
rationem.

Qj^ AL ST lO V.

Vtmm quAihet res cuilibet rei jit
comparahilu.

Atiflor. ««^.4. text.%1. ThemiH. Siraplic.Alerand. ihidem,
Aucrroes r«mm.ti.D.Tboin./«^.7,Albect. traS.i.eap.i.
lAijtoa.i. Phyjie.fnrtit.t. Conimbc. in expofit.eap.^.
Ruuius tbid. ^ jMtfi.ynie». Roccusy!<mm« 4. esp.i. iff
f */* {.

RcviTVR ptimb qa6d non:pef Ari-
ftotelcm iuifto,7. trafi. } . text.i 1 . qui di-
cit,qu6d nonomnis motusomui motui
eft comparabilis.

Secundo pcr Commcntatotem ibidem,qui di-
cit , quod linea reda non eft comparabilis lineae
curux.

Terti6 , quia tempus non eft comparabileli-
ne2,nccangulus longitadini:igitur nonquodli-
bet cuilibec eft cemparabile. Confequentia eft
nota ; & anteccdcns probatur , quia eftet locutio
abufiua diccre,qu6d linea eft longior ifto die,vei
quod angulus eft maior ifto corpore.

Quarto , infiniti ad finitum non eft propottio:
igitur non quodlibet cuilibet cft comparabile.
Probatur anteccdcns perComment.}./>««/«,Cfl«.
3 1 .(^ 40. vbi dicit,qu6d duo infinita nullo modo
func ad inuicem comparabilia,quianec vnumeft
tnaius reliquo,nec minus,ncc squale.

Quint6 , non omnia funt ciufdem fpeciei fpe-
cialiflima: : igitur non omnia. funtadinuicem
comparabilid< Antecedens eft notum ; &confe-
quentia pi-obatur:quia propottio, quae eft princi-
paliG[ima comparatio, cftduatum quantitatum
eiufdem gencris vnius adalreram ccrta rclatioin
quantitate ; & per confequens , ad hoc qu6d ali-
qua fint proportionalia,vel comparabilia, cequi-
ritur quod fint eiufdcm generis.

Scxt6,aliqua funt de quibus nihil dicituc vni-
uocc:igitur ilia non funtad inuiccm comparabi-
lia. Confcquentia tenet pct Ariftotelcm iniflo,j.
r<'.«'M4.quia dicit,qu6d ad hoc qu6d aliqua com-
parencur in aliquo, oportet qo6d illud dicatur de
illis Tniuoce : &c antecedens apparer>, quia nibil
dicitut vniiTOcc de fubft^ntia , & accidente , nec
Ctiam de Deo & iftis infcrioribu.'!.

Oppofitum arguitur j quia fubftantia eft com-
parabilis accidcnii,& DcusA ift^ infciiorafunt

inuiceml compacabilia : igitur quodlibet cuiiibet
aUeri,eft comparabile. Confequentia tencc^quia
de iftis min^s vidctut,qa6d fint comparabilia ad
inuicem,qu<km dealiquibus aliis.Antecedens ap-
parec , quia fubftantia eft nobilior , & perfedior
accidence natuta,tempore,& definitione,vc patec
j.Metaph.text.^. Item Deus eft nobilior ,& per-
fcdtiot iftis inferioribus \ & fic patet . quod ifta
funt ad inuicem comparabilia , in perfcdione,&
nobilitate.

In qusftionc prim6 vidcbitur quid cft compa- T>tHifi« ^ m.
tatio , qua: rcquiruntut ad hoc qu6d aliqua fint fti"*>i'
comparabilia ad inuiccm.Secund6,vidcbitur,qu;
funt ad inuiccm comparabilia.Et tetti6de diuer-
fis modis comparandi aliqua ad inuicem.

Quantum ad ptimum , notandum quod com- ^efinith
paratio eftduarumrcrum habirudo ad inuiccm, 'J^f*'»*--
vcl collatio in aliquo. Ex quo fequitur , qu6d ad
comparationem tria rcquiruntur, vidclicec illud
quod comparatur. Secund6 illud cui fit compa-
ratio ; & tertio illud in quo comparantut. Scd
contra hoc obiicitur, quia nihil idcm cft in quo-
libcc diuerforum:igicur non 'eft aliquod tertium,
in quo aliqua comparentur. Confequcntianbta '

eft, Sc fimiliter antecedens ; quia impodibile eft,
qu6d fit in diuerfis locis.Sccund6,quia eadem res
quandoque comparatur fibiipfi : igitur ad com-
patationem non tcquirunturduo,quorum vnum
eft illud,quod comparatur,& reliquum illud, cui
fit comparatio.Confequentia nota eft : & prbba-
turantccedcn$,quia dicimus qu6d Sodates eft
albior,quim fueric hcri. Tcrcib , illa tria qux ta
ponis, non fuiHciunt ad compararioncm , imm6
vltti requirituf comparans.vc intcUedns. Quar-
to , vt vidcrur , ifla quzftio eft oi.<)nino imperti-
ncns, quiahicnon dctcrminarur decomparatio-
ne entium in generali , fcd ptatcish dc coropara-
tione motuum in velocitate.

Refpondetur.Ad ptimum.concedo antecedens, j.
& negaturconfequentia;quia ad hocqu6dali-
qua comparentur in aliquo, vt in quancitate , vcl
quaIitate,oportet,qu6d illa habeantquantitatcs,
vel qualitates fimiles , vel diOimiles , fecundiim
qa6d ad inuicem comparantur ; idc^poftumus
dicere,qu6diIlorum cft vna qualitas, vel vna
quantitas eo modo , quo dicimus , qu6d fimilia
funt quorum qualitas eft vna. Item , poteft dici
qu6diliud,in quo fic comparatio ,'dcbet efte tec-
minus dicibilis de vtroque illoruro, quc compa-
rantur.

Ad fccundum,aIiquando eadem res, &c. con-
cedo;fcd oportetqu6d hoc fitfccundi^m aliquam
diuerfitatem ; & idc6 fufficit.vel qu6d duo com-
parentur ad inuicem , vcl idem comparetur fibi
ipfi , fecundum quod diuerfimode fe habet vnl
vice , & aiii , ita vt propter huiufmodi diuerfira-
cem illud vnum reputetuc in propofico quafi
duo.

Ad cerciam,dico quod ad hoc.qu6d aliqua finc
ad inuicem comparabilia, nonrequiritur intelle—
(^us :quiapofito qu6d nuUus inicUedlus confi-
dcraner,adhuc cifct, qu6d totum ciret maius fna
pflrte,& qu6d vna fes cftec petfeOiiot alii, tamen
ad hoc qu6d aliqua fint AGta comparata, rcquiri-
tur intclIcAus.

Ad quartam,ifta quxftio eft impertinens.Dico
qu6d non, propter tres caufas. Prima caufa, quia
Atidoteles in iflo traSatu tertio dac conditioncs
gcnerales rcquifitas ad hoc , qu6c! aliqua compa-
iciuur. Secunda caufa,quia Comtiienutot in ifto

fiptima

Quxftio V.

417

tfidufUx.

Ctnditttnts
iiiut i" qut
ftt ctmftr»'
til.

.II

I

Qgfdlibtt
nohtfi emili-
btt t»mp*rM'
hilt in qittli-
btt.

ftptluM fupponit.quod linca re£la non eft compa-
rabilis lincz curuz ; 6c ideo ad inquirendum an
hoc iiabcat vericacem , expedit aflignare roodum
comparaiionis rerum ad inuicem. Terciacaufa,
quia Ariftoteies in ifl» tra^Mtu determinat de
comparatione motuumin velocitate , quod non
poteft rciri,nin comparando iila ad inuicem, quc
ponuntur in definitione z/iUcitnt ^ytt rpatiuia &
res acquiiita,tiue iit rubllantia.vel accidens.

Secund^ notanduro,qu6dduplex eft *■ compa-
racio : quzdam fcilicet immediata , qoi fcilicec
aliqua duo coraparantur in aliquo tercioivt dici-
mus.Socrates eft aibior Piatone :;ibi enim Socra-
tes & Plato comparantur ad inuicem in albedi-
ne.Alia cft comparatio mediaca,qui fciiicet com-
parancur aliqua duo ad inuicem in duobus , de
quibus dicitur aliquod cercium , fecundum quod
ifta iniilis coraparantur}vc dicCndo, Socratcs^eft
albior, quikm Plaro iic nigerihic enim Socrates &
Plato comparantur ad inuiceti) in albedine,&
nigrcdine, de quibus dicitur ejfe intenjitm , in quo
ifta ad inuicem comparantur.

Tertio notanduro, qu6diliius *> in quo aliqua
comparantur, funt aliquae conditiones. Priroa eft
ifta,qu6d illud iignificet denominatiue, ita vtHc
terminus denominatiuus przdicabiiis in quale,
fcilicet degencre Accidentis : & ide6 fecundum
terminos quiditatiuos de genere Subftantiz,non
fit compatatio.ncc etiam abftrada degcnere Ac-
cidentis, qus non funt connotatiua:verbi gratia»
non dicimus,qu6d aliquis fit magis homo, quim
alius-,aut magis albedo, aut nigredo,benc tamen
dicimas qu6d aliqaid eft magis albumi& ide6 fc-
cunddm huiufmodi concreta bene fic compara-
tio. Secunda conditio eft , qu6d illud , in quo fit
comparacio, fcilicec huiufmodi cerminus conno-
tatiuus fit narus dici fecundum magis, & minus;
&ide6dicit Ariftotelis qu6d circa generanon
accidunt comparationes , quia non dicunrur fe-
cundum magis,& minus : verbi gratia, non dici-
mus , qu6d aliquid fit magis quale , qu^m aliud,
velmagis coloratum:quiahuiufmodi generanon
recipiunt comparationem ; ide6in illis nonpo-
ceft fieri comparatio. Tertia conditio, qu6d iliud
in quo fic coraparatio , dicatur vniuoce de illis,
qux comparantur ad inuicero \ & ide6 dicit Ari-
iloteles intftofiptimo,text.x^.(\\ihA acus , & fonus
n«n coroparantur ad inuicem in acutie:quia acu-
tum dicitur de eis «quiuoc^.

£t n obiiciatur,qu6d acutum dicitur de vtro-
que iecundum eandem rationem; igitur vjiiuoce.
Confequentia tenet per definitionem vniuoco-
rum : & antecedens probarur , quia acutum eft
quod eft pungitiuum fenfus : mod6 cam acus,
quiim etiam fonus eft pungitiuus fenfus. Refpon-
decur negando confequentiam:quia poflibile eft,
qu6d illa ratio fitetiamzquiuoca,ficut eft hicin
propofito : nam acutum dtcitur zquiuocc, vt eft
pungitiuum ta(Slus,& vt eft pungitiuura auditus.
£t fic patet qqid fit comparatio , quot requiran-
tut ad hocquod aliqua comparentur,& qua: funt
conditiones iilius,in quo aliqua poifunt compa-
raii:& hzc de prirao.

Quantum ad fecundum , priraa conclufio eft
ifta : Nonquodlibetcuilibctcftcomparabilein
quoliber.Probatur,quia aliquid eft , quod deali-
quibusduobus dicitur aequiuoce , vt longitudo
delinea , & de tempore : igitur in illo ipfa non
funt cemparabilia.Secund6,aliquid eft quod non
recipit comparationero : igitur in illo nulla funt

comparabilia. Tcnet confequencia per conditio-
ncs priiiS pofitas. Terti6,patct exempiantcrrquia
homo , & Angelus non comparantur ad inuicem
in albedine.

Secunda conclufio:Quodlibeteftcomparabi- §i!}'dlibtt tfl
lc cuilibct in aliqoo. Probatut , quia de quibuf- ""^«'f«-
cumque dicitur aliquid vniuoci denominatiue, ^a^\^
qu6d fufcipit magis & minus : igitur quodlibec
cft comparabile cuilibec in aliquo.Confequentia
cenet;quia hoc fufficit ad hoc,qu6d aliqua coro-
parentur. Et antecedens patet : quia de quibuf-
cumque duobus dicitat perfeitMm,n0tum,tlMrans,Sc
huiufmodi.qilbrum quodlibet dicitur fecundum
magis & minus : verbi gratia,fubftan(ia eft com-
parabilis accidenti in perfeclione: quia,vt patec
y.Metapb. text.^. fubftantia eft pcrfedior acci-
dente,iiatut^,tempore,& definitione. I(em,Deus
cft comparabilis creatura; , quia eft peifc6tior
creatura : modo minus videtur, qu6d ifta fint ad
hiuicem comparabilia in aliquo,quam de aliis,&
tamen iftacomparantur, mult6 fortiusergoom-
nia alia funt coraparabilia ad inuicem.

Sed contra hoc obiicitur:quia aiiqua funt,quq 6.

in nuUo conueniunt:igitur in nullo funt compa-
rabilia ad inuicem.Confequentia tenet ex prxdi-
iSbis.Et antecedens probatur:qui« bonum, & ma-
luro in nuUo conucniunr. Nec valct fi dicatur,
qu6d bonum eft perfcAius malo : quiaiam ma-
lum eftet perfcdtum,quod eft cerce falfuro,vt pa-
tec.Secund6,quia roagnicudo,& numerus in nul-
lo conueniunt. Icero, linea , & fonus ; igicur ifta
non funt ad inuicem comparabilia. Terci6 , circa
genera non fiunc comparacioncs , vc patcc inifio
fiptima , text.14. igicur illa nou iunt ad inuicero
comparabilia , quae folura conueniunt in gencie;
rood6 mulca funt talia,vtfapor,odor,&c.

Deinde arguitur contra hec , quod dicebatur,
quod in genere non fiunt comparationes , id eft,
illud in quo fic comparatio,non poccftciregcnus:
quia atiqua coroparaniur in magnitudine ; & ta-
men magnitudoeftgenus. Item,dicimus quod
vna res eftmagis faporofa, quam alia , aut magis
odorifera ; & tamen tam fapor , quim odor func
genera : igicur in generibus bene fiunc compara-
tiones.Icem,7.i&MiM,rfArMj.dicicur,qu6diIIaqus
ad inuicem comparancur,debenc habere fufccpti-
uumciufdemrationis, fcunaturs; igiturmulta
funt qux funt ad inuicera comparabilia.

Ad ifta.Ad primura dicitur,qa6d comparantur 7'
ad inuicem in perfe(^ione. £t quando dicicur,
qu6d fcqueretur , qu6d malum eirec pcrfedlum;
concedicur confequens:quia iiihil eft fimplicitcr
nialum.Icera,fuppofico qu6daliquid eiTec fimpli-
cicer malum,adiiuc ipfum & bonum eftent ad in-
uicem comparabilia in eligibilitace , vel fugibili-
tace. Ecfi obiiciatur quod voluncas non po(eft
ferri inmalum : igicur fimplicicer malnm nullo
modo eiTet eligibile ; & fimplicitcr bonum non
eftet fugibile : igiturbonum & raalum non con-
uenirent in eligibilitate, ncc fugibilitate : igitur
in tieucro illorum eirenr ifta ad inuiccni compa-
rabilia. Refpondetur, quodlicet malum appre-
henfum fub ratione mali , & nullo inodo fub ra-
tioneboni non fiteligibiie, attaraen malum po-
left apparere alicui fub ratione boni ; & fic cirec
eligibile. Irem , poteft hoc ncgari,qu6d volanias
non poflic acceptare malum fiib ratione m.ili.
Item , diceretur quod ifta poffcni ad inuicem
compatari in notoreitate , quia vel elfcnt aeque
noca,Yel vnum nocius teiiquo.

Ad

4i8

Lib. V 1 1. Phyficorum

Ad fecundum.magnitudo.&c. Dieo quod im-
mo : quia magnitudo cft pcior numeco ,cum ex
diuinone magnitudinis rcfultct numecus. Item,
polTunc comparari in notorcitate. Simiritcrdici-
tur de rono,& de linea iquodpofTunc compatari
in perfc<5lione,vcl notorcitate.

Ad teriium, dico quod hoc nondebet exponi,
vt tu dici$,fed fic , qu6d illa quz diffcrunt gene-
te non funtad inuiccm comparabiliainaliquo,in
quo non conueniunc i & Hc accipiuntur ibi com-
parabilia pro illis , in quibus debct fieri compa-
ratio ; quia illud , in quo debet fieri comparatio,
debet etTe ciufde fpeciei in vtroque coparabilium.
g. Ad quartum , refpondetur qu6d ifte terminus

mitgnitudo accipicur dupliciier , vno modo fecun-
dum conceptum abfolutum ; Sc (ic quzlibet pars
magnitudinis dicitur magnitudo , immo etiam
qua:libet exienno : & (ic magnitudo efl quod-
damgenus. Alio modo accipituc fecundumre-
fpci^um ad pacuitatem ; & fic efl quzdam fpecies
de genece yid ali^uid, &c fic in magnitudine bene
fit comparatio.

Ad quintum , defapore & odore.dicitur qu^d
n fit aliqua qualitas, dequa necefTeefl materiam
fempcr zqualiter habere,vt forte de calore; tunc
in tali non fit comparatio:quia non fufcipit ma-
gis,& minus ; fed fi fubie£tum pofTet habere inae-
qualitecjita vtvna viceplus, &ali2iminus, tunc
in tali bene potefl ficci comparatio. £t quando
dicitur vnum vinum cfTe magis faporofum alio;
«licituc quod hoc efl impcopcic di^um:quia non
dicitur magis faporofum , eo qu6d ibi fit plus de
fapore, fed ex hoc, qu6d ille fapor intcnfius mo-
uet fenfum,& magis deledtabiliter.

Ad fextum , dico quod hoc debet incelligi,

quod comparabilia dcbent efTc talia, quod de il-

lis dicatur aliquod vnum fpecie, vniuoce , Sc de-

nominatiuc. £t fic patet qnz funt ad inuicem

coraparabilia:quia quodlibct cuilibet efl compa-

rabilc:& haec defecundo.

9. Quantum ad ccrtium , fcilicet de modis com-

idoiicompM- parationis , ^ notandum qu6d feptem , vcl ofto

tatlenit jfunt inueniunturmodi comparationis , quorum qua-

tH». tuoc pcimi funt pcopoctionales , alij non. Pcima

comparatio efl proportio infinita; flcut fi nume-

rus infinitus comparetur ad vnitatem : aut totum

tcmpnsxternum ad vnam diem.

Sccunda comparatioefl proportio rationalis
finita,quz fcilicct immediate dcnominatur ab
aliquo numero ; vt dupla.tt ipla,quadrupla, & ita
de aliis.

Tertia comparatio efl proportio irrarionalis
finita, & nota ; cuiufmodi efl propoitio diametri
quadraci ad eius eof1:am,qua! efl medietas duplx.
Ec vocatur proporrio irrationalis,quia immedia-
tc nominatur non a numero , fed ab alia propor-
tione, vt medictas dnplae denominatur ^ propor-
tione dupla.

Quarca comparatio eflproportioirrationalis
ignota, & infcibilis ; & multat funt tales (vt dicit
Commentator Campanus in comm.w. deiinitio-
nis, fcilicct, Euclidis : & talis fortc cfl proportio
quadraci ad trianguluminfcriptum.

Quintacomparatio eft improportionalis, feu-
iufmoHi eft quanticas anguli reftilinei ad quan-
t itatem anguii cx vna refta,& vna curua ; aut et-
iatp qiialicer fc habentduo anguli reftilinei di-
uerfaruro curuifatum : huiufmodi cnim angulo-
rum comparatio ad inuiccm in quantitateeftfi-
nita,rcd improportionali;.

Sexta comparatio eft improportionalis & infi-
nita vltra omncra comparationem,cuiufmodi eft
propoctio anguli cedlilinei ad angulum contin-
gcnti«;vel etiam fupetficiei ad lineam , aut coc-
pocis ad fupecficiem : quja cocpus eft maius fu-
pecficlc , plufquam in duplo.plufquam in triplo,
& fic in infinitum vltra omncm proporcionem.

Septima comparatio eft improportionalis vo- '©•
cata infinita; fed citra omnem proportionem,vt,
verbi gratii.ficut fi diceremus qu6daggregatum
cx corporc , & fuperficie eft maius illo corporc
minus qaimin quadruplo , minijs quJim in tri-
plo, miniis quim in duplo , minus quim in me-
dietate dupli , & fic in infinitum citra omuem
propoctionem.

Odlaua comparatio eft modus alicniffimus ab
aliis ; vt quando aliqua comparantur ad inuiccra
fecunddm ordinem prioritatis,aut naturz ; vt di-
cendo , caufa eft ptior effcdlu fecundum natutam
aut A eft prius quim ^,fecundijm ordincm fitus.
Et dico quod iftc modus cft alieniflimus ab aliis,
pro tancG.quia quilibct aliorum modorum com-
parandi eft comparabilis fecijndo modo , fcilicet
proportiotietationali ; quiaquocumque illotum
modorum fiat comparatio , ifta confequentia eft
bona;y^ eft maius quim B : igitur ./1 eft in duplo
niaius quam .ff,vel maius quS in duplo,aut minus
quim jn duplo ; fed ifta confcquentia non valet
de comparatione finira.mcdiantc iftocomparata
ptiiji$,Ioquendo de prioritate ordinis,veI naturz;
quia non fcquitur , Sol cft prior natura luraine:
igitur cft prior in duplo,vel plus,vcl minus|quam
in dpplo. Eodcm modo non valet confequentia
dc priori fecundum ordinem fitus.nifi accipiatuc
ordo penes diftantiam ad aliquem ccrtum pun-
6luro ; & tunc non fit comparatio folum fecun-
dum ordinem,fed fccundum extenfioncm magni-
tudinis.

Secundo notandum , quod in omni cpmpara- 1 1,
tione oportet imaginari continuitatem vel dif-
ctctionem , intcnfionem , vel ocdincm , fed quia
intenfio qualitatis , vel victutis im^ginatuc pec
modum extcnfionis , & ocdo pec modum diftin-
£tionis:igicucin omni compacatione imaginanda
eft continuitas,veldiftindlio.

Tertio notandum, in quibus przdidlx condi-
tiones i;pperiuntur : vndcde hocdicit Ariftoteles
10. Mttaphyf. text.i. quod menfura,proportio,
comparacio,a;qualitas,ina:quaIitas,magi$, & mi-
niis,prim6 & principaliter reperiuntur in quan-
titate;& fecundafi6,& fimilitudinariead quanti-
tatem, reperiuntur in aliis. Ide6 prim6 & princi-
paliter dida: compatationes repeciuntuc in
quantitatibus continuis,vel difcceiis : fecand6 in
pcopcietatibus quantitatum ; vt in angulis,obta-
fionibus, &acuticbus. Tecti6in intenfionibus
qualitatis , vel viccutis. Quacc6 , in pecfediiione.
Quint6,in nobiIitate.Sext6,in ocdine;& itacon-
fcquentec in aliis.

Sed ad fciendum magis acticolatim quae com-
pacatio , & in quibus cepeciatur ; ponuntur con-
clufiones.Prima conclufio : In numeris folum in-
uenitur prima comparatio,& fecunda. Probatur:
quia omnis namerus alteri comparatus aut eft fi-
hicus , atit infinicus : fi infinitus , tunc eft pri-
ma comparatio , fcilicet pioportio infinita:
quia tiumeri infiniti ad finicum , vel ad vnita-
tem eft proportio infinita:fi finitus, tunc eft pro-
portio fecunda , fcilicct proportio finita ratio-
palis,

Secunda

Qu^ftio V.

II.

Jn quihM
inutmtur
tamp»ratio
fjrqtt4lii.

Comparatit
tjl multifltx.

Cenditiones
md hot quod
*liqu» com-
farnri pijjint
in aliqu»
ttrtio.

Secunda concluno : in quantitatibus conti*
nuis inueniuntur aliz primz comparationcs:pa-
tet per Cacnpanum in loco prxallegato.: & ideo
(blet dici, qu6d in qaantitatibut coniinuis inue-
niunturtam proportto rationalis > quam irratio-
nalis ; fedin,numeris inueniturrolumproportio
rationalis.

Tcrtia concIuHo : Prxdids comparationes re-
periuntur in proprietacibus quantitatum \ vt in
anguiis.in intenfionibuSj&c. vt patuit exemplifi-
cando ; & fic patet quot funt modi comparatio-
nis,6i: inquibus ipfae comparationes reperiantur;
&hocdc tertio.

Ad rationes. Ad primam , dico quod Ariftotc-
les intelligir,qu6dnon omnis raotusomni motui
eft comparabilis in velocitatc , benc tamen cft
comparabilis in aliquo alio; vt in cire perfcdbum,
aut in cftc notum.

Ad fccundam, dico quod immojinea lefta, &
curua func ad inuicem comparabiles:quia non eft
dubium,quin circumfctentia fit maior diametro.
Item,dicit Ariftoteles quod circulus eftfigura
perfc(3:i(IIma,capaciflima, & vna;& fic lineacir-
cularis bene comparatur ad alias lineas. Tunc ad
authoritatem Commentatotis , ipfe intelligit,
quod non funt comparabiles proportionaIiter;&
fortc hoc non eft vniuerfalitcr verum.

Ad tcrtiam, dico quod licct non comparentur
in Iongitudine,tamen in aliquo alio,vt in perfe-
ftioncjduratione.vcl notoreitate.

Ad quartam, infiniti,&c. verum eft.proportio
finita.tamcn benc cft proportio infinita ; & dato
quod finitiad infinitum non efTet propottio,pro-
pter hoc non ftquitur,qiiin finiti ad infinitum fic
comparatio , quia arguitur ab inferiori ad fupe-
rius negatiue.

Ad quintam, concedo antccedens , & negatur
confpquentia;quia ad hoc,qu6d aliqua fint com-
parabiiia , fufficit quod dc eis dicatur denomina-
tiuc eadem fpecies , qux fufcipiat raagis , & mi-
nus.vt didum fuit ptius.

Ad fcxtam , negatur antecedcns, quia licctde
ipfis nihil dicatur vniooce * quiditatiue, fcilicet
de fubftantia , & accidenie , de ipfis tamen bene
dicirur aliquid denotninatiuc^vt pcrfeftum, no-
tum, & huiufmodi:& in aliquo tali quodlibet eft
cuilibet compacabile.

A NN O TATI O N E S*

* T^'7''''*"^^ coffiptf^^tio. Nota comparatio-
J_^nem multiplicem cftlsPhyficamfciliccr,
& Metaphyficam , fiue Logicam. Comparatio
Phyfica , dc qua loquitur Ariftotcles i« ifio,y. de-
bet efic fpecifica fpecialiflima fpecic:Metaphyfi-
ca vero , fiue Logica ca cft , qux in aliquo com-
muni ipfis comparatis fiue communitas fit fpc-
cifica.fiue generica.fiue tranfcendentalis:& ratio
huius difcriminis eft , quia Mctaphyficus abftra-
hit conceptus genericos , & vniucrfaliores a fpe-
ciebus.Phyficusautem nonabftrahita fpeciebus,
fcd a fingularibus tantum. De hac fecunda com-
pararione loquiturScotus in hac quiftione.
^ IUifitinquoalitjUttcomparantur. Nota,in omni
comparatione inueniri id , quod comparatur , &
id in quo fit comparatio. Ponic autem Ariftote-
les trcs conditiones requifitas , vt aliqua pro-
pric,ac vcrccomparentor inaliquotertio. Prima
eftjvt ilUid tertium.in quo fit comparatio,debcat
circ vniuocum ad ea,quac comparantur.Secimda,

Dinifionet
froportitnit.

419

& illud ipfum dcbet cempeterc illis per vnum

omnino fufceptiuum:vt fi comparemus (Tygnum

cnm paricte in albedine , dicentcs albior c(t pa-

riete cygnus, optima eft comparatio ; quia fufce-

ptiuum albcdinis immcdiatum cft ciufdem ratio-

nis in vtroque : eft namque fupetficies:non dices

tamen rede , clarior cft aqua voce : quia claritas

nonineft vtrique eadcm ratione habcns fufcc-

ptiuum.Tcrtia conditio,forma in qua fit compa-

ratio , non folum vniuoca , fcd fpcciei fpccialifll-

mac debet cfTe.Trcs iftx conditioncs fcruanturjin

comparaiione Phyfica.

^ Detnodii comparationit notandum tdre. Nota 14.

qu 6d proportio efi duarum cjuantitatum eiufaim gene- Definitio frO'

riscertavniM adalteramhahitttdo. In dcfinitione fortioni».

ponitur habitudo pro gencre , quoniam proportio

cft quzdam relatio ; at ver6 quia non cft qua:-

cumquc rclatio,fed ca tantum qua* cernitur inter

duasquantitatcseiufdcm rationis , vt inter duos

numcros.aut duas lineas; ide6 reliquaj particulae

loco diffcrcntia: ponuntur, In quibus particulis

hoc cft aduertendum , quantitatcm non accipt

foluin pro difcreta , fed ctiam pro continua : lo-

quimur enim mod6 tam de proportione Arith-

metica, qus tantum cernitur innumeris , quam

etiam de Geometrica, qua: in magnitudinibus

rcperitur ; immo fumitur etiam quantitas pro

quantitate virtutis;quia tamcn certior, ac detcr-

minatior quantitas defignatur in quantitate dif-

creta ; idc6 inilla proportione meliusdeclaran-

tur. Eft autem duplex proportio : alia rationalis,

alcerairrationalis. Rationaliseft ,qua: cernitur

inter duas quantitates,quibus eft communis ali-

qua pars aIiquota;cuinfmodi cft inter omnes nu-

mcros :omnibus cnim cft vnitas tanquam pars

communis & aliquota , qua: vidclicet aliquoties

repetita rcddit adarquatc ipfum totum ; & idem

contingit in multis quantitatibus continuis , vc

in linca quadrupedali , & bicupedali : pedalitas

enim eft pars aliquota vtriufque,& perindeinter

illas eft proportio rationalis. Proporrio irratio-

nalis eft habitudo duarum quantitatum , quibvs

non eft aliqua communis pars aliquota,quaIis cft

intet latus quadrati,& eius diametrum. Hxc au-

tem proportio irrationalis rcpcrirur folum in

quantitatibus ccntinuis. Hac'autem reliiftapro-

portione,diuiditur rurfus proportio rationalis in

proporrionemacqualiratis,& inzqualitatis. Pro-

portio zqualitatis eft habitudointer duasquan-

titates , quarum altcram ncutra cxcedit ; vt pro-

portio binarij ad binarium,& cubiti ad cubitum.

Proportio inzqualitatis eft habitudointer duas

quantitates ,quarum altera cxceditaltcram ; vt

inrcr binarium, & ternarium, cubitum , & tricu-

bitum.

Proportio zqualitatis arapliijs diuidi non fo- ' J'
let. Sed proportio inzqualitatis diuiditur in pro-
portioncm maioris ina:qijalitatis , & minoris.
Proportio maioris ina?qua!itatis eft proportio
quantitatis excedentis ad illam,quz exceditur;vt
tcrnarij ad binarium,& bicubiti ad cubitum.Pro-
portio minoris inacqualftatis cft proportio quan-
titatis,qua! exceditur.ad illam.qnar excedit:vr"bi-
narij ad ternarium , & cubiri ad bicubitum : ex
quo liquet rot cfTe fpecics maioris inxqualiratis,
quot funt minons, & e contra. Explicatis igitur
fpcciebus maioris inajqiialiratis rcmanent expli-
catz fpecies inacqualiratis minoris.

Rurfus diuiditur proportio niaioris inarquali-
catis in quinquefpecies iramediatc, quaium tres

ptiores

Proftrti» ir-

r»ti»n»lit

quidjit.

42.0

Lib. V 1 1. Phyficorum

priores funt fimplices , & dax poftcriorcs cotn-
pofitae ex (implicibiis.Proportio ergo maioris in-
acqualitatis alia eft multiplex.alia fuperparticula-
ri$;alia fupcrparticns , alia multiplcx fupcrparti-
cularis ; alia multiplcx fupcrparticns. Proportio
multiplex cft habitudo dilarum quantitatum,
quarum vna continet aliam adzquatc aliquoties;
qualis cft quaternarij ad binarium, & lincz qua-
drupedalisad linea bipcdalem. Diuiditurautcm
proportio multiplcx in infinitas fcrcfpecics , fc-
cundum quod repcrirur infinitum in numeris:
tot enim fimt cius fpecies , quot funt fpecies nu-
inerorum, a quibus illa; dcnominantur. Si cnim
maior quantitasbiscontincatminorcm, cft pri-
ma fpecics proportionis multiplicis, qusc diciiuc
dupla,qualis eft quatccnarij ad binarium : fi con-
tinct ter.etit tripla,& fic in infinitum.
Troptrtit fu- Pfoportio fupcrparticularis cft proportio dua-
ftrpartifttU- rum quancitatum,quarum maior femel minorem
»■«• continct,& vnam cius partem aliquotam ; qualis

cft ptoportio ternarij ad binarium ; ternirius
enim continec binarium fcmcl,& practerea vnum,
quod eft pars aliquoca binarij : & diuidituc in
mulias fpecies,qux fumuntur cx alia,& alia par-
te aliquota.Si cnim pars aliquota,quam contihcc
maior quantitas vltra minorem , fit dimidium
ipfius minoris,eftprimafpecics huius proportio-
nis.qux diciturproportiofcfquialtera, id eft, al-
rera & fcrais , feu dimidium ; cuinfmodi cft pro-
portio ternarij<ad binarium, & fenarij ad quaier-
narium.Si vcro parsaliquota fit tertia pars mino-
ris,ica vt maioc quantitas femcl contincat mino-
rem,& prasterea cius tertiam partem,erit fecunda
fpccics , qua dicituc fefquitercia ; qualis eft pro-
porcio quaternarij ad ternarium , &c oftonarij ad
fcnarium.Quod fi pars illa aIiquoca,quam prajtcr
miuorem quanticatemmaiorcontinct,fit quatta
pars minocis quancicatis, erit tertia fpecies , quz
diciiur fcfquiquarta ; qualem proporcionem ha-
bct binacius ad odonarium , & fic in infinitum.
Ex his fequicur, quod quanco proportio hxe dc-
nominatuc per vocabulum maioris numcri.tanco
cft minor , & quanto a minori eft maior , vc fcf-
qHialcera eft maior , quim fefquitertia , & haec,
quam fefquiquarta, & fic in infinitum : quia ma-
gis excedit illa quantitas minorem , quae exccdit
jn dimidio , quim quae cxcedit in tcrtia partc, &
haec magis , qukm quae foliira excedit quarta
paTte , & fic deinceps ; c contra vcrd fc habct tes
in proportionibus multiplicibus : maior cnim
proportio eft quadrupla , quam tripla, & hacc,
qukm dupla : quia dupla bis tantum continct
minorem , triplatec , quadruplaquater coraplc-
ditur.
ly. Proporriofuperpartiens eftproportioduarum

Tropertiif»- quantitatum , quacum maiocconcinet fcmcl mi-
ferpartiens. nofcm , & cius aliquoc pattes aliquotas ,id eft,
quacum quxlibet fic aIiquota,dummod6 non fa-
ciant fcmel coniunfta: vnam aliquotam : fi enim
faciant vnam aliquoiam ,crit proportio fuper-
pariicularis fupra cli(5la:huiufmodi proportionem
habet quinatius ad ternarium. Quinarius cnim
continct femcl tct natium, &c duas vnitatcs , qua-
rum qua:libet eft pars aliquota tcrnarijjambx vc-
ro fimul nullo modo funt cius pars aliq<iot«:ean-
demproportioncm habcr foprcin ad quinque ,&
noucm ad feptcm. Hxc proportio diuiditnrin
fpccics fubalccruas in proportioncm fupcrbi-
parcienccm,& nipertriparciencem,& ficininfini-
[um, Si enim maior quacitas ininorcm contincar.

&duas eius partes.eft primafpecies , qu« dicitur
fupecbipacticns , qualis eft proportio quinarij ad
binarium : fi vero contineat tres partcs , cft alia
fpecics , qujc dicicuc fupectcipactiens ; cuiufmodi
cft ptopoctio ofto ad quinque. Rucfus vnaqu«-
queiftarum fubdiuiditur in fpecies infimas : ver-
bi gcatia, fuperbipartiens diuiditur in fpccics in-
fimas in infinitum : nam fi illae partes , in quibus
maior quantitas cxcedit minocem , fint tectiac,
pcima fpecies dicicur fuperbiparticns tcrtias.quac
quidcm eft,quando maior quantitas continet mi-
norem, & infuper duas eius tcrtias ; qualem pro-
portionem habet quinarius ad ternarium. Si vcco
illae dux pactes fint quintac, fict alia fpecies , quac
dicituc fuperbipactiens quintas , qualis cft pro-
portio feptenarij ad quinarium;& fic fempcc pro-
ccdendo pccpactcsimpaics.fcilicettcrtias, quin-
tas , fcptimas, &c. Simili modo poterisdiuiderc
alias fpecics huius proportionis,vidclicetfupec-
tcipactientem , & fuperquadriparticntem. Dixi-
mus autem pcoportionem fuperbiparcicncem di-
uidi in fupcrbipartientem tertias, quintas, fcpii-
raas,&c. non ver6 in fupctbiparcicniem qaarcas,
aut fextas : quoniam fi dua: parces illa: fextac , auc
quattae efTent, iam cx ilhs fi^'rct vna pars aliquo-
ta:nain ex duabus fcxtis fit vna tertia , & ex dua-
busquartis fit vna media , quarum quiHbet cft
aliquota ; & tunc iam talis proporrio contine-
rctuc in ftipccparticulari , & non in fuperpar-
liente.

Proportio multiplex fupcrparticuhris cft com- * *'
pofita ex prima , & fecunda fpecic > cilquc pro- ^'"'P'»!»
portio duarum quancicarum, quarum maior con perp/,rticml*.
tinet minocem aliquoties , & infuper vnam eius rit.
pactcmaliquocam.vc pcopoctioquinarijad bina-
rium;&in huiufmodi proportionccft confidcra-
rc proportioncm multiplicem in ipfa inclufara;
vidclicct duplam,triplam,&c. Et ctiam eft confi-
detare illam partem aliquoram , qu^ quantitas
maior fuperat minotcm , quac poteft efie pars di-
midia,tertia,vel quarta;& fic in infinitura. Vnde
fitvtduplex fitdiuifio huius pcopoctionis : im-
raediatc naroque diuidiiur in fpccics fubalcecnas
iuxta aliam pcoportionem multiplicem , quam
includir : fi cnim maior quantitas contineatmi-
norem bis,& vnatn eius parcem aliquoram,eft
fpccies pioporcionis muhiplicis fupeipatticula-
tis.qua: dicitur dupla fuperparricularis; qualis eft
quinarij ad binariura:fi vcro contineat minorem
ter , cft alia fpecies,qux dicirur tripla fupcrparti-
cularis,vt fcptenarij ad binarium. Deinde quacli-
betipfarum fpecierum diuidi porcft in infinitas
infimas fpecies, habita racione partium aliquota-
rum ; vt fi pars aliquoia , quain maior quantitas
Continet fuper minorem bis inclufam in dupla«
proportionefuperparticulari , fit mcdietas ipfius
minoris;eft prima fpecies proportionisduplac fu-
perpariicularis , quae dicitur dupla fuperparcicu-
laris fcfquialtera.qualis cft binarij ad binarium.Si
ver6 fir tertia pars , cft alia fpecies , quac dicitur
dupla fcfquiterda , vr fcptcnatij ad binarium ; &
ita de reliquis in infinitum.Eodem quoque modo
diuidi pofiunt cactera: omncs fpecies proportio-
nis multiplicis fuperparticularis, vt tripla fuper-
particulatis diuidatur in rriplam fefquialteram,
& triplam fefquitertiam,& fic deinccps.

Proportio mnltiplex fupcrparticns componi- '^*,
tuc ex prima , & tcrtia fpecic ; & eft proportio ,^^ilfp[J"f
duarum quantitatum , quarum maior includit ferfnrtiins,
roinorcm aliquotics , & infuper aliquot eius

partes

Qu^ftio V.

421

10.

Dtfiniti»
fnforlitn»-
litMk.

XI.

partes aliquotas,non facientes vnam aliquotam;
qualis eftj proportio odlooarij ad ternarium. In
hac tamen fpecie triplex eft diaino. Ptima in
fpecies fubalternas rationc proportionis multi-
plicis , qua: hic includitur. Nam (\ quantitas ma-
ior przcer aliquot partes , quas fupra minorem
concinec , concineat minorem bis, eft priroa fpe-
cies proportionis multiplicis fuperpartiencistqu;
dicitur dupla fuperpartiens ; qualis eft odtonarij
dd ternarium : (1 vero contineat minorcm ter,
edalia fpecics , quz dicitur triplafuperparciensi
qualis eft incer vndecim , & cria ; & (ic in infi-
nicum. Rurfus quxlibec iftarum fpecierum diui-
ditur in fpecies fubalcernas iuxcanumerumpar-
tium aliquocarnm : verbi gracia , C\ in dupla fu-
perpartiente illae partes , quas maioc quanticas
continet bis fupra minorem , Hnt duz, fit pt inia
fpecies iqu£ dicitut duplafuperbipartiens ; qua-
lis eft odonarij ad terftarium : fi ver6 Hnt tres,
fit alia , quz dicicut dupla fupertriparciens ; qua-
lis eft inter tredecim , & quinque , & fie dc reli-
quis. Deindequzlibet iftarum fpecierum diui-
dirurininfinitasaIiasinfimas,prodiuerficatepar-
tium aliquocarum : nam fi dus illz partes ali-
quotx , quas maior quantitas indudit przter
minorem aliquotiescontcntam, finttertiaeipfius
minoris , ita fcilicet vt quaelibet fit tertia.eric
vna fpecies : verbi gratia , in proportione dupla
fuperbipartiente , qua: continet minorem bis,
&infuper tertias ipfiu^ minoris ; dicccur dupla
fuperbipartiens tertias , qualis eft odonarij ad
ternarium : C\ vero fintquinrae , efficitur fecunda
fpecies , quz dicitur dupla fuperbiparciens quar-
tas , qualis eft incer duodecim & quinque ; & fic
dcinceps : & hoc modo , quo diuifa eft proporcio
dupla fupctbiparciens, diuidi poteft quzcumque
aliarum,vt fupcrius de muhiplici fuperparticula-
ti diximus.

De proportione minoris inxqualiracis nihil
aliud dicendum reftar , quitm , vt fupri diximus,
diuidi pofte in tot fpecies , in quot diuifa eft
proporciomaioris inasqualicatis ; accipiendaque
cft fpecierum appcllacio ex apppellatione fpe-
cietummaioris inaequalitatis , praepofica camen
bac parcicula /hb : vt fi proporcio quatuor ad
duo dicitur roulciplex ad duplam , proporcio
duorum ad quatuor dicetur fubmulciplex,ad fub-
duplam , &c. Solet autcm aflignari haec regula:
^Sio nHn^uamfit a proportione fiue aijualitatii ,fiue
minorii in*^ualitatit,fid/emperfieri debet apropertio-
tte maiorii init<jualitatis, id eft, abagente hahentepliu
aSiuitatiSftjuampatiens ,fiu mobile habeat refiftentit:
nam C\ squales , aut pauciores habuerit gradus
adiuicacis , nonpoterit fui mobilisrefiftentiam
fuperare , acque adeo illud non mouebit. Hade-
nusdeproportione.

Modo de proportionalitate dicendum c^.Pro-
portionalitoi efi proportio proportionum,fiu comparatio
proportionum,fiue habitudo cjuadam interproportiones;
verbi gratia , vnius duplae ad aliam duplam , vel
duplz ad quadruplam.

Diuiditur proporcionalitas in Geomecricam,
Arithmeticam & Muficam. Proporcionalicas
Geometrica eft duarum proportionum fimiliru-
do fecundum fpccicm proportionis , licct fit dif-
fimilitudo fecundum exceftum : qualis eft illft,
quae cernitur inter proportionem fenarij ad qua-
rernarium,& ternarij ad binarium, quarum vtra-
que eft fcfquialtera : exceflTus tamen non eft
idem ; fiquidem fenarius fupra quatuor duas
Scoti oper. Tom. 1 1.

continec vnitates , tenarius ver^ fuper bina-
tium vnam rantum. Proportionalitas Arithmeti-
ca eft duarum proportionum fimilitudo , fecun-
dum exceftum , licct fit diflimilitudo quoad fpe-
ciem proportionis ,cuiufmodi eftea.quxeftin-
ter proponionem ternarij ad binarium, &qua-
ternarij ad ternarium , quarum prima eft fefqui-
altera, & fecunda fefquitertia; exceflus tamen
cft idem : ficut enim ternarius excedit binarium
vnitate , fic etiam quaternariiu excedit terna-
rium vnicatetantum: &ex hocdicitur hzc pro-
portio Arithmetica ; quia fcilicet ratio eius con-
fiftit in fimilitudine numerorum, feu in excef-
fuzqualifecundiimnumerum. Ratio ver6 pro-
portionalitacU Geomecricae in fimilicudine pro-
porcionis pociflimum confiftit , quae non magis
repericurinnumeris ,qu^m in magnicudinibus;
&propceteaad difterentiam Arichmecicz ,quae
in numetis canium reperirur , vocacur Geome-
trica. Proportionalitas Muficaeft fimilitudoin-
cermaximum ,& minimum extremum duarum
proportionum , & incer exceflus vtriufque pro-
porcionis, licet proportiones illae non finteiuf-
dem fpcciei, neque exceflus fint iidcm. Confiftit
namque haec proportionalitas in hoc , quod ficuc
maxima quantitas, quz in illis cernitur , & mini-
ma fc habent inter fe, ita exccflus , qui in vna re-
peritur , &exceflus qui in alrera , fc habent in-
ter fe : verbi gratia , fit ptoportiofex ad quatuor,
item quatuot ad cria : maximuro exttemum , feu
maxima quantitas ,quz in his duabus propor-
tionibus reperirur ,eft fex ,minima vero eft ttia:
nam exccfliis qui reperituj: in vna , nimirum in
priori , qua fcilicct fcx excedunt quatuor , eft
duo ; exceflus vcro in pofteriori , qui fcilicct
quatuor cxcedunt ttia, eft vnum. Qu^amuis igitnr
iftz proportiones non fint eiufdcm fpeciei , quia
fex ad quatuor eft proportio fefquialcera, qua-
tuor vero ad tria eft fefquitertia , quamuis icera
exceflus non fint idcm inter fe , quia in vna
eft duo , in alrera vnum ; nihilominu§ ', quia
ficut fe habent maxima illa quantiras fcx &
minima , fcilicet tria , inier fe , ica fc habcnt
excefliis , fcilicet duo & vnum inter fe ; quia
ficut inter fcx & rria eft proporcio dupla,
ita incer duo & vnum , dicitut inter illa efle
proporcionalitas , quae appellatur proporcio-
nalicas Mufica , quia folutti apud Muficos , (vt
aiunc)illius eft vfus. Hzc brcuiter de propor-
tionibus annotauimus ; ciim proprer Scocum qui
in hac qu^ftione de'proporcionibus loquitur,tum
quia dcfetuienc ad intelligendas regulas , quas
docet Ariftoteles promoruumcornparatione.
e Nihil dicitur vniuoce quiditatiue de fitb' 2,1.
flantia , & accidente. Nota quod hic Scotus lo-
quitur de vniuocacione Phyfica , vel etiam Lo-
gica, accipiendo vniuocationcm Logicam pro-
pric , & in rigore : ens enim , phyfice , & logi-
ce loquendo , non eft vniuocum , vel faltem non
dicituf vniuocc de Deo, & creatura , fubftan-
tia, & accidenre. Vide ea quae diximus in Forma-
litatibus, articulo primo, & in expofitione qux-
itionis nonz Vniuerfalium Scoci , ad vltimum
principale.

EXPOSITIO TEXTVS.

Slc&circamotum. Hoc cft fecundum capitu-
lum huius cradlatus , in quo oftenftit quod
motusfuntad inuicem comparabiles : & prim6
N n proponit

»J'

Te»t.jo,

Ifttm riHus
«n (it tqui
vtUx motui
tircitUri.

*4-

^«1.51.

JB.ijuiuocum
quH fit ^
^uotufltx.

proponii in generali , quod morus funt xqo^
veloccs. Sccundo ih fpeciali oflendit, quod mo-
tus rcdhis non cft comparabilis motoi circulari
in velocitatc. Tettib, quod motus localis non eft
«quc veloxalterationi. Quarto qusalterationes
funt «quc veloccs, Et quinto hoc idem oftendit
de gcncratione.fecunda ibi : Si antem aliud, Ter-
tia ibi : SljMrtfi. Quartaibi : De alteratione autein.
Quinta ibi : Et in generatiorte OHtem.Vtmh propo-
nit qu6d illi motus funt zque veloces.qui in co-
dem tempore moucntur fecundum aEqualia.

Si i aHtemalimd. Hic oftendit , qu6d altcratio
non eft ^que velox loci mutationi.Probatur.quia
ilii mqtus non funt ad inuiccm comparabiles io
velocitate, qui nonfunteiufdcro fpeciei ; fed al-
teratio , & motus localis non funi eiufdem fpe-
ciei : crgo, Scc. Item , tunc extcnHo fpatij fupet
quod Bt motus localis, Sc intcnHo qualitatis , fe-
cundum quam eft altcratio , eflent ad inaicem
comparabiles,quod eft falfum.

QMire fi. Hic oftendit , qu6d motius rc<%us
non cft comparabilis motui circulari. Secund6
rcfumit fuppontioncm pra;mi(Iani in principio.
Tcrti6 infcrt corollarium.^t quart6 mouet&
foluit quafdam dubitationes. Secunda ibi : §lj*a-
reijua.Tettii ibi : Etfignificat.QvLitta. ibi : §lft*n-
doigitur, Primum proponit per modum dubij,
iftomodo: £x quo illa xqu^ velociter mouen-
tur , qus in eodcm tempore moucntur fccun-
dum xqualia \ dubiumeft vtrum > motus rcftus
iit aeque velox motui circulari:& refpondct quod
non. Deinde mouet de caufa, virum hoc eft ex
eo, quod illimotusfunt diuerfarum rationum,
vcl cx co qu6d linea rcda , & circularis non funt
ad inuiccm comparabiles? Rcfpondet Ariftotelcs
quod vcroquc modo ; quia incomparabilitas li-
ncz te(kx ad circulareni cft caufa , quod illi mo-
tus funt diiicrfarum fpccierum ; & (ic eft caufa
mediata:quare illi motus difTcrum fpecie, fed di-
uerficas fpeciHca motuum eft caufa immediata.
£t fubdii Ariftoteles quod non folum iftis modis
difFerunt mocus ad inuicem , fed etiam difFcrunt
inftrumentis,mediantibus quibus Buncificut vo-
latio difFert ab ambulatione : eo qu6d vna fit per
pedes, & alia per alas:& fubdit,qu6d C\c non dif-
ferunt motus rcdtus , & circularis , fcd difFcrunt
pencs figuram magniiudinum , fupra quas fiunt
huiufmodi raotus.

6^4»'^ tjua. Hic refumit fuppontionem prac-
miftam a principio , ipfam corrigendo : vnde ad
hoc, ^ quod aliqui motus fint zquc veloces, non
fufficit , quod per ipfos in eodcm tempore per-
tranfcantur arqMalia : immo requiritur, qu6d illi
motus non difFerant fpecie. £t ide6 dicit Arifto-
tclcs quod diligcntcr eft obferuandum pcnes
iquid actcndatur diuerfitas fpecifica motuum.

Et } fignificat. Hic infert corollarium : quia
genus non « eft (impliciter vniuocum , immo eft
quodammod6 a>quiuocum ad multa. Vbi fcien-
dum , quod zquiuocumeft ,qu6ddiuerfa figni-
ficat fccundum diucrfas tationes : & ide6 Atifto-
tclcsdiftinguit triplicem modum xquiuocatio-
nis : nam aliqua fignificant zquiuocc , qux nul-
lam liabentad inuicem conncxioncm,proportio-
ncm , aiit fi-.Tiilitudincm ; & illa vocantur a cafu.
Alia crtzc]uiuoc«'io,per quam vnum fignificatur
in iiibitudine ad reliquu , & vocatur analogia,&
eft ^qiiiuocatio gcneris.na genns fignificat multa
fecund uin vnam vationcm gencralcm,& eft fecu-
dum illa diuitibilis in diuetias rationes fpecialcs.

Lib. V 1 1. Phyficorum

^uando igftur. Hic mouet du«s quzftiones;
& breuiter prima eft , penes quid attendatut di-
ucrfitas fpecifica , fcilicet vel ex diuerfitate fub-
ie6):orum,in quibus funt,TeI ex ipfifmet,quz dif-
ferunt fpccie ? Refpondet Ariftoteles qu6d non
prouenitex diuerfitate fubiedorum , quia con-
tingit id^min alio,id eft, contingit,qu6d in alio,
& aliofubieAo fintqualitateseiufdem fpecieii&
ideo diuerntas fpecifica prouenit ex ipfifmet,qu;
di^erunt fpecie. Secunda quzftio eft:quis termi-
nus, ideft, fecundum Commcntatorem.quz ars
confulenda eftde aliquibus , an difFerunt fpecie
vel non?Refpondet Commentator qu6d hoc pcr-
tinct ad illam artero , quz eft de eodcm,& diuer-
fo,& illa data eAy.Topicorum.

1>e alteratione 4 autem. Hic oftendit quz alte- * S-
rationcs fint ad iniucem zquc veloccs. Sccund6 Text. j*.
oftendit , ad quid eft infpiciendum , cognofccn-
do comparationcm alterationum ad inuicemin
velocitate,ibi : f^trurnergo. Prim6 dicit , qu6d
pofEbile eft altcrationcs effe ad inuicem zque
veloces : verbigratia, fanitas eftqualitas , & fa-
naricf^ altctari: idc6 fi duo fubic6l;a inficma in
codem tempore fanentur , dicimus illa zque ve-
lociterfanati ; & fi vnum rcIiquocitii^s« dicimus
illud velocius alterari. Sed obiicitur , quia alte-
ratio cff fecundijm qualitatem , mod6 fecundiim
qualitatem non dicitur aliquid zquale , vel inx-
quale , fcd fimile , vcl didimilc : igiturvna alte-
ratio non eft zqu&lis altcri,licct bcne fimilis, vel
diflimilis. Refpondet Ariftotcles qu6d immo,
quia licet fecundumqualitates fubicdadicantur
fimilia,veldiflimilia,atiamen alterationcs fecun-
dum illas qualitatcs poffunt dici zquales , vcl
inzquales.confiderato tempore, in quo fiunt hu-
iufmodi alterationes.

f^trum j erge.Hic oftendit ad quid eft infpicien- Tcxt.33.
dum , comparando ad inuicem altcrationes ; &
mouct per modum dubij , Vtrum fit infpicien-
dumad qualicatem,velad fubie^um qualitatis.
Refpondct Philofophus qu6d ad vtrumque, quia
infpiciendum cftad qualitatera.quanta ei^ fecun-
duin intenfioneth ; quia fecundiim intenfio-
ncm qualitatis ingradueft fuccefnoalterationis.
Sccundo infpicicndum cft ad fubieiftum ; quia
quandoquc non foliam eft fucccffio fccundum
gradus qualitatis , imm6 etiam fccundtimpartrs
fubic^i ; & ide6 ad fciendum an vtroque modo
altcrationes fint zquc vcIoces,oporter infpicere,
anineodcm tempore fubic£bazqualia altcren-
tur fecundiim qualitareszque intenfas.

Et in 6 generatione. Hic Ariftoteles oftendit Text. 34.
idem in generationibus. Vnde ficut dicebatur in
^uintOfin gcneratione noneft fucccflio fccundum
gradus formz,quz generatur , fed przcis^ fecun-
dum partes quancitatiuas fubie£bi:ide6 ^ illz ge-
neracioncs funt ^quc vcloces.per quas in eodem,
velin zqualircmpore formz gencranturrnfub-
ie€tis zqualibus. Et fubdit,qu6d fecundijm ' an-
tiquos, qui poncbant formas cffe numeros , efTet
dubiuiTi : quiaillagcncratio efTct velocior, qul
maior numerus numeratur,& illa iardior,qui mi-
nor,& qu6d illz efFcntzquc veIoces,quibus nu-
merizquales acquiruntur.

A NN O TAT I O N E S.

i6.

^ "r\ f^itim efi , vtrkm motue reElut , &c. Nota

l_>/qu6d incomparabilitas motunm potcft J""mf»r»hi-
proucnirc , vel cx parte ipforum motuum : cjuia "^^^"'^'^^

videlicet ni»t.

*-^-0 f t *» r~\

Qusftio VI.

r

423

VtUcita* in
mhertuiont
vndt atien'
dMtnr.

»7-

Otnusntnifi

fimflicittr

vniHtcum,

GtnerMtienes
duflicittr eS-
f4r»ripef[intt
in vtlecitifte.

▼idelicet motu$ redas , Sc circukris difTerunt
^cciefubgcncre. Mocus localis , vcl ex parte
tnagnituciinum,perqua$ fiunt ;nempe quia linea
re£l:a,& iinea circolatit fpecie difFcrunt fub gene-
re Quantitatis continua: , an forte ex vtraque Cit
caufa,fciiicet, & diffcrentia fpeciiicamotuum,&
differentia magnicudinumjnam fi magnitudines,
fuper quas fit rootus , fpecie differunt , Sc motus
fpecie differunt. Nam tempas in quo fiunt,caufa
efle non pote(l,quia tempus fpecies eft fpecialif-
fima. Refolutioefl; , quod & difFerentia fpecifica
motuum , & difFcrcntia fpccifica magnitudi-
num,fuper quasfic motus , eftcaufa incompara-
bilitatis , proxima quidem & immediata eft dif-
ferencia fpecifica motuum re<fti,& circularis j re-
mota ver6 , hoc cft , mediata differentia linea-
rum , per quas fiunt , ex qua nafcitut differcntia
motuum.

^ Ai hoc ^uod aliqui mottu fint. Nota , quodad
hocquod alterationesdicancurxque veloces, re-
quiricut qu6d fint fccundum qualitates eiufdem
fpeciei , & f^cundum aequales gradus : nam fi
qualitatesefreni diuerfarum fpecierura,ficut funt
albedo, & fanitas , motus effent diuerfarum fpe-
cierum : Itque ita non efTent comparabiles ; etfi
qualicatcs differant fecundum intcnfius,& remif-
(ius,nec erunt atquc veloces, immo ille etit velo-
cior,quo acquiritur qualita^ intenfior.Et quia in
motualterationis inueniturduplcx fuccetno , &
duplex velocitas : vna fccundum intcnfionem
qualicatis , & aliafecundijm extenfionem eius in
partes alterabilis : nam quamuis in motu locali
omncs parces quancicaciua: mobilis fimul mo-
ueantur.in motu tamcn alteratipnis , non omnes
pattcs altetabilis alterantur fimul ; ideo ad com-
parandutn velocitatem altcrationis , quoad in-
tcnfionem oportec infpiccrc ad qualitatem, & ad
eomparandam velocitatem cxtcnfionis , oporccc
infpiccre ad fubieftum.

' Q^iagenmnon ejlfimplicitervnittocunt. Nota,
quodgenus noncft vniuocum fumendo vniuo-
cationem ptopriiflimc , pro co quod eft vniuo-
cum Phyiicc , quia non dicit vnam naturam
zqualiter parcicipatam ab omnibns fuis iuferio-
ribus i eft tamen vniuocum vniaocatronecom-
municer dida , qua: eft Logica , vel Meraphyfi-
ca: dicitenim vnum conceptum realemrealiter
praedicabilcm de omnibus fuis inferioribus , di-
uifibilemperdifferentias formales & fpecificasi
& ille conceptus non dicit cntitatem comple-
tam in vltimo gradu naturx , fed adhuc eftper-
fc<fbibilis,&perdiffercntiasdcterminabilis;ide6
non dicitui vna natura,dato quod fpecies fic vna
natura.

d Ideo ilUgenerationes, Nota , quod ad geneta-
tiones xquc veloccs , non lequiticur ex parte
tetmini «dl^Mfm, nifi quod fint eiufdem fpeciei,
quia in termino ad ejuem geneiationis non lepe-
litur diuerfitas fecundum intenfius , & remiflius,
^l fecundum magis , & minus ; ficut in aliis
motibus. Duplicitei itaque poffunt compaiait
geneiationes in velocicate : vno modo fecun-
dum quod hicdicit Scotus penes partes quanti-
tatiuas fubiedti , vclut communiter diciturquan-
tum ad alcerationem przcedentcm , quz eft via
adgenerationem. Alio modo pro acquiiitione
forms fubftantialis. Priori modo vna genera-
tio poteft dici altera velocior : nam vclocius
generatur mafculus quam foemina in homici-
Dus i nam embryo mafculi aiumatui 40. die,
Ssotioptr. Ttm. II.

fcemina: vero ^o.Et prateieapoteft effevelociof,
aut taidiorextenfioforma: per totum fubictlnm,
vt fi animal incipiat animari i corde , & fucccf-
fiuc animetur : fed pofteriori modo vn.n gcnera-
tio eft altera velocior, aut miniis veIox:quia non
eft motus.fed inftantanea mniatio.
* SecundMmanti^uos,quiportehant,8cc.l^oti quod
Pythagoras inter Aftrologos iEgyptios nutritus
philofophabatur per numeros , cxiftimans cnim
vnura,quod cft principium numeri de genere
Quanticatis , idem effe cum vno , quod conuer-
titur cum ente & de omni fubftantia przdicatur,
omncs naturas rerum ccnfebat efTc numetos
quofdam.Ec eadem erat opinio Platonis. Si crgo
fecundum iflorum fententiam, fubftantia cftnu-
metus , fequitur quod in foima fubftantiali eiuf-
dcm fpcciei eft datemaius & minus, fcilicet ma-
ioi, &minoi numeius , qiiod ipfi concedcbant.
Et fialiquisdixiffct.fubftantia non fufcipit ma-
gis,& minus, id ncgabant , fed dicebant non e(Te
nomen impofitum, & innorainatas clTc illas dif-
feientias in fubftantia , qua: nominatz funt \n
qualicate , & quantirace ; nam in qualitncc in-
tenfioi pailio , autexcellens dicitui magis , aut
minustale, in quantitate veio maius,aut mi-
nus. Veldcducatui littera.vt deducit Scorus,
nimiium , fi fubftantia efTct numcrus , fcqucie-
tui, quod fubftantia habeiet latitudincm maio-
tis,&minoris mimeri ; confequens eft falfum:
quia tunGreciperet diffcrentias excellentiz, liccc
nonefIentnominatz,ficutinqualitatc, & quan-
titate , cijm tamenpeifediio fubftantiz confiftat
in indiuifibili.

Qj/ JE

S T I O

VI.

ytrum omnis motus cuilibet motmfit com-
parabilts inyelocitate?

Atidot. eaf.4^ ttxt.jo. Aaerrocs , Themift, 6c tli) iiiJtm.
D.Thom /*i9.8.AIb-rt.rr«5.t,f«/.j.Vi3c auihorcs cita-
tos quzftionc antccedenti.

^ R G V I T V R prim6 quod fic ; fuppofi-
toquod cuinflibct motus velocitas at-
tcndacut penes piopoitioncm potentix
motof is ad lenftentiam moti ; tunc poflibile eft,
quod motus localis pioucniat i ptoportione du-
pla, & eciam alteratio , & etiam augmentacio;
tunc illi motns funt «quc vcloces , qui pioutf-
niunt ab zqualibus piopoicionibus ; fed morus
Iocalis,alceracio, & augmentatio , de quibus mi-
nus vidctur quod fint comparabiles, pioueniunc
aba:qualibus piopoitionibus ; igitui iili motus
func zquc veloccs.

Secundo, omnis motus eft velox:igitui omnes
motus funt veloces.Vel igitur a:qualitcr,vcl inz-
qualicci;& quocumque dato,fcquitui quod funt
Cj^mparabilcs.

;Tcrti6,motum localem confequituraltciatiD,
ita vt quanto motus localis eft velocior.tanto al-
teratio confcquens cft vclocioi ; igitur illi motus
funtadinuicemcomparabiles. Antcccdens appa-
ret:nam localem confcquitur alteiatio , vt patec
pritna Aieteororum.

Quaiti , quia motus circularis eft comparabi-

lis motui re<^o:igituf & qnilibec altermotus cui-

libetalteiimotui. Confequenriatcnet :c]uia de

iftis miniis Yidccuc:& eciam dicic Conmicncaroi,

N n 2 quod

18.

4^4

Lib. V 1 1. Phyficorum

X.

VeUcitm ino-

qu6d non funr ad inuicem compatabilcs. Antecc-
dcns probatur : quia linea circularis eft ccm-
parabilis lincas tedx. Confirmatur, quia om-
nis Imea eft longior quacumquc alia ,aut brc-
uior , vel fibi zqualis : igitur motus fadlus fuper
vnam liiKam xqualis cuilibct motui fadlo fuper
aliam.

Secund6 confirmatur : quia H motus re6bus,
& circularis non eirent ad inuicem comparabi-
les.hoc crtet protanto,qu6d funt diuerfarum
fpccicrum : nam iftam caufarfi aflignat Commcn-
tator i fed ifta caufa non obftat : quia motus fur-
fum cft crimparabilis motui dcorfum in veloci-
late , & motus naturalis motui violento, qui ta-
mcn funt motus diuerfarnm fpecierum. Oppofi-
tum arguiturpcr Addoielem, inifie/eptimo tra£Ia-
tH tertio,text.io.& inde.

Inquasftione prim6 praemitcendx funt quz-
dam fuppofitiones , vn^ cum quibufdam di-
ftintfiionibus. Sccundo refpondebicur ad quasli-
tum

Quantura ad primum,notandum vt patuit fu-
pr^, 6.text.i i.quod velociuseft, quod in a;quali
tempore pertrannt maius, & in minori zquale,&
eciammaius. Exquo patet,qu6d in definitione
'pelocimris ponunrur maim , & exizm pertrtinfitttrn.
qux dicuntur squiuoce de intenfione, fecundum
quam eft alteratio;& cxtenfione.fecund^m quam
cft motus localis ; & per confequens velox , aut
velocitu dicitur zquiuoce de motibus.

Secundo notandum, quod in dcfinitionet/Wo-
tusptnesqni ciorit ponuntur duo , pcncs quorum comparatio-
ifi Mttiidtn jjgj^ attenditur comparatio motuum ad inuicem
in velocitace, fcilicct tempus , & pertranfitum;
quia dicitur in dcfinitione , quod velociuseft,
quod in zquali temporc pertranfit maius : nam
omne tempus omni tempori eft comparabile.
Ideo ex parte temporis non proucnit impedi-
mentam.quin omncs motus fint ad inuicem com-
parabiles, led totum impedimcntum prouenit ex
partepercranfitorum. Ex quo pacet.quod ex con-
fideratiune pertranfitorum,an fint comparabilia,
vel non.poteft fciri dc motibus,an fint coropara-
bilcs in veIocitate,veI non.

Terti6 , notandx funt qusdam fuppofitiones
dc pertranfitis fccundum diuerfa gencra mo-
tuum. Prima fuppofirio eft,qu6d velocitas motus
localis teOtx attenditur penes lineam. Sccunda,
quod velocitas motus circularis attenditurpe-
nes angulos defcripros circa centrum. Tertia,
qu6d velocitas motus circularis improprie at-
tenditur ctiam penes lineam circularem,qux de-
fcribitur , vt fi ftella imaginetur moueri ad rao-
dum,quo auis volat in aere. Quarta,qu6d veloci-
tas alterationis attendimr pencs intenfionem
qualicacis , fccundum quatn eftalteratio. Quin-
ta , qu6d veIocit.is augmcnrationis actenditur
penes proportionem aducnicntis ad pratcxiftens;
& omnes ifts fuppofitiones patent ex 6, lihro,
Sexta fiippofitio, qu6d cuiuflibet motus ,~velo-
citascftattendcnda penes proportionem poten-
tijc motoris ad refiftcntiam moti , patet in iiia
fifptimo , text. 3 y. & in fectindo Coeli , text.^^. & in
eHuHo huifu,text.jS.& ycf. hoc ibidem fuit dccla-
ratum.

Qaarto notandum, quod » comparatlo mo-
tuum in velocitatc ad inuicem poteft fieri tripli-
citer: vnomodo propric, quod illi motus fint
scque veloces , aut vnus vclocior alio. Secundo
modo impropricjnon fecundumsqualitatera,vel

3-

Comp»r»tie
mflunm in
veluitate
petefi fieri
triflicittr.

inxqualitatem , fed fecundum quandam corrc-
fpondentiam ,itavtilli morus dicetcntur acqui
▼eloces,qui prouenirent ab ^qualibus proportio-
nibus , fiue eflcnt vnius generis, fiue diuerforum
generum;quemadmodum dicimus,qu6d faporeft
aequalis colori;& hoc eft corrcfpondenter. Simi-
litet dicimus, quod fonus eft xqualis chordae:di-
cimus eriam qubd pondus maliei , & rigor choi-
da;,funt ad inuicem arquales , vel ina:quales , eo
qu6d ipfis corrcfpondcnt foniacquc acuti: &ita
diceretur in propofito , comparando motus ad
inuicem. Tertio modo fir comparatio ^ motuum
ad inuicem impropric proportiohalitcr , fcilicet
fecundum augmcntum proportionalc:verbi gra-
ti^, pofico qu6d motus localis proueniret ab ali-
qua certa proportione , & motus altcrationis ab
zquali,& vterqucin eadem hora augmentaren-
tur ad duplum ; tunc iftimocusin hoc dicercn-
tursquales , quia acquc proporcionaliter func
augmencati : & eodcm modo diccrctur de dimi-
nutionc.Etficpatet,qu6d tripliciter poflunt mo-
tus comparari , fcilicet aut fecundum aequalita-
tem,aut fecundCim correfpondentiam, aut fecun-
dum proportionalcm augmencationem,vel dimi-
nutionem;& hoc de primo.

Qa^ntum ad fccundum , prima conclufio cft
ifta : Omnis morus localis redus , cuilibet redo
eft comparabilis. Probatur , quia omnis linea
redla cuilibet tedtx eft comparabilis : igicur i&
motus faifli fuper illas lineas func inuiccm com>
parabiles.Confequentia tenet ; quia comparatio
mocuum eftfecundum comparacionem pertran-
fitorum.Et antecedens apparet , quiaomnes duac
lineae teCtx. fic fe habent ad inuicem , qu6d vna
eftalceri aequalis , vel inzqualis : & quocumque
dato , fcmper eft comparatio. Ex iftofcquitur,
qood motus furfum cft comparabilis motui deor-
fum in velocitate , motus voluntarius motai vio-
lento ; & cum hoc etiam mottis violentus motui
nattirali. Secundo , fcquitur qu6d ifti motus non
differunr ad inuicem fpfccic proptcr pertranfita;
fed propter terminos ad quos , vel a quibus funt
illi morus.

Secundaconclufio , eftde mocucircuIari.Mo-
tus circularis c non eft comparabilis motui refto
in velociratc. Probatur,quiavelocitasmoruscir-
cuhiris attendirur penes angulos dcfcriptos circa
ccntrum;& velocitas motus localis teSt\ actendi-
tur penes lineam : mod6 linea eft incomparabilis
angulo in magnirudine.

Tcrtia conclufio , vclocitatc impropria motus
circularis bene eft comparabilis mocui iedo.
Probatur, quia linea circularis benc eft compara-
bilis lincx rcdae.vt arcus chordxjigitur & motus
fuper huiufmodi lineas , & vniuerfaliter omnes
motus locales funt ad inuicem comparabiles,
quorum pertranfita funt ad inuicem comparabi-
lia,&non aliter.

Dealteiaiione, primaconclufio fit ifta:Omncs
alterationes eiufdem fpcciei fpecialifllim^ funt ad
inuicem comparabiles , vt omnis dealbatio om-
ni dealbationi. Patet , quia omnimn huiufmodi
alterationum percranfita funt ad inuicem com-
parabilia.

Secunda conclufio, Alcerationcs diuerfarum
fpecierum nonfunt ad inuiccm comparabiles in
velocitace, vt albatio calcfadioni. Patct , quia
albedo nec eft xqualis , nec inaequalis caliditati;
igirur ncc motus fecundum albedincm motui
fccundijra caliditatcm. Verum cft tamcn , qu6d

ab

4-

Omnit metMi
locslii rtHns
euilibtt rtSt
tfi cemfmrO'
hilU.

Metut eireit'
larit nen tfi
eer/iparaiilil
reffe in vtlO'
eit»t*.

jllttrMtiintt
quemedi fint
ad inuicem
eemparahiltt
in villtlttt*.

Qu^ftio VI/

425

Omnu Mg-
mentMtte eft
tmni aug-
mtntMtoni

ttntfMrtitilii.

€.

Idfdus e»m-
fnranili mo-
tMs ptnes cor-
rt^onditttiS.

Modui ttm-
f»r»ndi mo'
tns ftcundUm
frtferlionaU.

I

ab ifta conclu^onc aliqui excipiunt motus illos,
qui func fecundum contraria : verbi gratia , (1 in
aliqua hora intendacur caliditas vfque ad certum
gradum,deinde in hotaa>quali rcniittatut fecun-
dum cundera gtadum , qui in ptima hota acqui-
rebatuf. Tuncdicunt i(ii,qu6difta frigefadlio
efl zqualis pcimx calcfadtioni. £c ida excepcio
cfTet vcra , fi incendo vnius qualitacis non elTec
aliud ,quam temiflio fux contrariz ; mod6 hoc
fuit ptobatumfalfumeflerm/oAwiw, vbi ptoba-
tum fuit , quod intenlio qualitacis non folum ell
rcmiflio conctatij , immo cum hoc eft acqui/itio
qualicatis, liccc illam acquifitionera confequacuc
remifliocontrarij.

De augmentatione , ponitut ifta conclufio:
omnis -augmentatio omni augmentationi eft
comparabilis. Pcobatur , omnis ptoportio omni
propotcioni eft comparabilis ; igitur omnis aug-
mencatio omni augmencacioni.Confeqnentia ce-
nec : quia augmencatio aicendicur penes propot-
tioncm,vt didum fuic priiis.

Dc omnibus iftis motibus , eft vna concluHo:
Nullus ^ motusv nius generis eft comparabilis
alicui motui alterius gencris : quia pertranfita
non funt compatabilia : verbi gtatia , proportio
non eft comparabilis intenfioni qualitatis , nec
intenfio lineae ; igitur moius : quorum ifta func
percranfica,non funtad inuicem compatabiles.Et
omncs iftz conclufiones pofitx funcdeptimo
modo comparandi.

Nunc de fecundo modo,qui eft fecundum cor-
refpondentiam, conclufio eft ifta : Omnis motus
alrerationis alicui motui locali cft comparabilis.
Probatur , quia alicuius qaalitatis intenfio con-
gruc poteft imaginati per lineam pedalem;& nec
per maiorem,necminorcm : igituralteratiofafta
iccundum illam intenfionem eft zqualis corrc-
fpondenter motui locali fa(flo fccundum illani
lineam. Confequentia cenet , vc ptius: quiafe-
cundum coroparationem perttanfitorum , cft
comparacio motuum. Antecedens probatur,
quia aliqua qualitas congrue imaginatur ad mo-
dum dimidiz fpha;raE , propcer hoc , quod om-
nium pundorum ad inuicem proporcioinincen-
fioneeftficuc proporcio linearum eredarum fu-
per fuperiiciem planam dimidiz fphzrzadcir-
camferenciam;& pcr confequens incenfio punfti
medij eft imaginanda congruc , ficuc femidiamc-
tcr illius fphzr^.Secund6,quia illi mocus func ad
inuicem comparabiles correfpondencer, qui cor-
refpondcnc zqualibus proporcionibus : modo fic
eft de mocu locali,& mocu aIceracionis:quia pof-
fibileeft,qu6d vnus mocus localis proueniac ^
proporcione dupla, & cum hoc vnus mocus alte-
racionis. Ec perhocpoceft conformicerdicide
aliis generibus inotuum.

De ccrcio modo compatandi fecundum pto-
portionale augmentum , vcl fecundum diminu-
cionem ptopotcionalem ,eft conclufio ifta : In
quolibet genete niocuum aliquis motus potcft
efte compatabilis alteti motui altetius generis
cuiufcunque, ifto tertio modo. Probatur , quia
fialiquaqualicasin vna hora incendacur ad du-
plum , & cum hoc proporcio acquifica per aug-
mencacionem in eadem hora augmencecur ad
duplum : cunc ifta pertr^nfica func non zquali-
ter , fed zque propottionaliter augmentata ; igi-
tur fi motus fecundum huiufmodi pertranfita
in eadem hora fuiftent proportionalitet veloci-
tati, tunc illimotus fecandiim hocfuiifent cora-
Scttioper. Ttm. J I.

parabiles. Ex iftopoteftinfetti, quodin quibus
non eflTcnt aliqua (umma , \ quibus mobilia non
poflent zquc proportionaliter diftare , in illis
motus noneflct compatabilis ifto modo;& idc6
remiflio foni in acutie , non eft comparabilis ifto
modo remiflionicaliditatis:quia non eft datefo-
liumfummcacutum : & ifto modo comparandi
vtitur Commentator, quando dicit,.qu6d agens
tantum dat de loco , quancura dc forma , id cft,
proportionalitcr.

Ad tationes. Ad primam , concedo fnppofi- y^
tionem. Et quando arguitur , proportiones funt
zqualcs; igitur & velocitates. Negatur confe-
quentia , nifi addatur cum hoc,qu6d propor-
tiones fiint zquales, & termini proportionum
funt eiufdem tacionis : nioilo ptoportio dupla
a qua ptouenit alteratio habec qiialitates pro
terminis, fed proportio dupla, a qua prouenic
mocus localis , habec mobile pro vno cermino,&
qualicacem mocam, aur grauitatem, pro alio tet-
mino*; modo iftanonfunt ad inuiccm compara-
bilia.

Ad fecundam.conccdoantcccdens, & primam
confcquentiam , fcd nego fccundam , fcilicet,
vcligitur zqualitcf , vel inzqualitcr; ficut non
fequitui fonus,cultellus , & fapor funt acuti:
igitur vcl zqualiter , vcl inzqualitet. Non valet
confequcntia ; quia iftz acuties nou funt ad inui-
cem incomparabiles.

Ad tertiam,motum localcw,&c. concedo;igi-
tur ill.-e velocitates. Negatuf confcqucntia , nifi
intelligacuf de comparatione ptoportionali , aut
corrcfpondcntc.

Ad quartam,negatur anteccdens.nifi in quan-
tum velocitas motus citculatis attendatur pc-
nes lineam dcfcriptam , quia Ci aftcndarut cir-
ca angulos defcriptos circa centrum , ncgatur
antecedens : nec valet probatio : qaia huiuf-
modi velocitas non aitenditur penes lincam,
fed penes angulos , qui func ad inuiccm incom-
parabiles.

Adconfirmationem confimiliter. Ad fecun-
aam confirmationem concedo , quod illa cau-
fa fufficic , nifi diuerfitas fpecifica motuum pro-
ueniac ex diuerfitate perttaafitotum ; fed fi pro-
ueniatproptetdiuerfitatcm modi perttanfeundi,
non oportec.

A NN O TAT I O N E S.

* /^Omp4ratiomotHHminvel«cit4te,8cc. No- 8.

V^ ta quod duplicitet poiTumus motus ve- VtUtiiium»'
locitatem confidcfare. Primomodo a pofterio- "''*'/"'"■»'*«»
ti , VI quando menfutamus motus vdocitatem 'p",,» '*"
^ fpatio , & temporc ; quando enim cognofci-
mus aliquod mobile vna hori ambulafle duas
leucadcs , vclociizs dicimus mouet i , quim illud,
quod iii duabus horis illas pertxanfiit. Altero mo-
do i priori,fecundijm radicem, & caufam veloci-
tatis , & tatditatis motus. Eft autem triplex ra-
dix maioris ,vcl rainoris velocitatis. Ptima ex- veheiiMtt
ccfliis vnius.virtutis adliuz ad aliam , cztetis mttns tripUit
namque patibus , citius calcfacit maiot ignis, *fi'^*^"''
quam roinor , & vclociias proiicit lapidem bra-
chium fortius , quim dcbilius. Secunda radix eiT:
exceflus vnius refiftentiz ad aliamrefiftentiam:
fi cnim agentia fint zqualia , illico mobile velo-
ciijsmouetuf,quodminorem habet refiftentiam;
vtlapisinaqua, & in'acrc Tcrtia radix cftexccf-
fusvircucum a^aiuatum , fuper fuas tcfifter.tiis.
N n j Vndc

4i6

Lib. V 1 1. PhyfiGorum

Vndc fi fit vnum agcns cxcedcns fuum pa^Tum
in diipla proportioue , & aliud quod excedat
fuum paflum in tripla , velocius mouebit iftud
quam primum.
CtmpKrati» ^^^^ fccundo , quod duplcx eft coroparatio;
0jtdHf«x. quardam cft comparatio propric difta; aliaeft
comparatio abufiua. Ad comparationem proprie
didam tres conditiones rcquiruntur. Prima,
quod illaquie comparaniur non fint zquiuoca.
Secunda , qu6d comparabilia habcant idem fub-
ieiStum primum. Tertia.quod finteiufdcm fpeciei
fpccialifillmz : & ideo fccundum genus non fit
comparatio , quia fibi non correfpondet vna na-
tura , & zquiuocum phyfice. Et ifta non requi-
runtur ad comparationcm abufiuam, atque adco
illa comparatione multa poftunt comparari, qus
non funr propriecomparabilia.
9. ^ Tertio moJo fit comparath. Nota ,qu6d com-

paratiofempcrfit pcncs aliquam vnitatcm : vni-
tas autcm aliquorum poteft duplicitct accipi,-
vno modo pencs proportionem : alio modo pe-
nes proportionalitatem. Vnde illa vniuntur fe-
cundum proportionem , quz habent ad fe inui-
ccm aliquam habitudinem quantitatiuam ; nam
proportio eft duarum quantitatum alrerius ad
alteram habitudo. Ex quo paiet , quod qt^litas
non habet proportionem ad lineam , vcl fpa-
tium } atque adeo nec alteratio habct propor-
tioncm ad loci mutationera ; & per confcquens
neque comparationem ,dato quod dua; quahta-
tes habeant proporiionem quahtatiuaro , ficut
dus quantitates quantitatiuam ; ficut linea ad
lineam , numetus ad numcrum. Alio modo at-
tenditur vnitas aliquorum fecundum proportio-
nalitatem , & hxc non cft rerum ad fe inuiccm,
fed rerum adalias res :eftenim proportionalitas
fccundum Euclidcm,fcilicct Geometriae habitu-
do duarum proportionum ad fe inuiccm , ficut
qualis eft habitudo duarum iincarum, talis eft
duarum albedinnm: & talis eft loci mutationis
ad loci mutationcm, qualis cft alterationis ad al-
terationem; & illabenc reperiturrnterresdiuer-
forum gencrum. Comparatio autcm fecundum
proportionalitatcm non eft comparatiopropric
di^a,fcd abufiua,- co quod non eft duarum rerum
ad le inuicem , fed folum h^bitudinis rcrum ; fed
comparatio qus fit fecundiim proportionem e(t
propric didta.
I p . ^ Aiattu circHlaris rton efi comparabilu , &c. No-
Motiti poteft ta quod motoro eire circularem poteft bifariam
bifuriamdia intelligi : vno modo ^ fignatione fui fubie£ti
etrtularu. tantum ; vt quia eft in corpore circulari tan-
quam in fubiedo , talis benc potcft comparari
motui rcflo in velocitate , & tarditate: poffibi-
le enim eft , quod corpus fphzricum moueatur
fupcr fpatium rcdlum motu teSto ; Sc certum
eft , quod talis motus compatabilis eft motui
rc(5fco. Secundo modo ^ figura fpati) , circa quod
eft motus , 6c fic corpus non circularc, puta qiia-
dratum , poteft moucri circulariter ; poteft cninj
moueri ab eodem pundo in idem punftum fu-
per circulum, ficut patet de mufca ambulante fu-
per rotam,quz poteft ita tardc,vel vclociter
moueri , ficut mufca ambulans fupcr planum.
Tertio modo dicitur motus circularis , taro ^
figuta fubiedli , qtiam 3i figura magnitudinis,
circaquam, vclinfra quam eft , vel fccundijm
veritatcm , vel fecundurfi imaginationem ; con-
tingit enim ajiquod corpus circulare concauum
moucci circa magnitudinem circularem , ficuc

patet dc orbibus coeleftibus. Et contingir ali-

quodcorpuscirculare moueri circulariter infra

magnitudineni circularem veram , vt fi corpus

fphxricum folidum moueatuc in acre, & non

circa magnitudincm circularcm, fcd infra. Simi-

liccr corpus fphaEricum poteft moueri circulari-

tcr infra magnitudincm circularcm imagina-

tam; vt fi imaginemur aliquod corpus fphasri-

cum moucri in vacuo. Vnde fi totus mundus ef-

fet corpus folidum motum circularitcr , ipfum

non moueretur circa maguitudinem circularem

nccinfra magnitudinem circularcm veram , fcd

moucretur infra imaginatam; & partcs eius fic

mot£ fe habcrent alitcr nunc qukm prius rcfpc-

&a partium magnitudinis imaginatz ; atque et-

iam ipfum dicetctur fc habere alitcrnunc quam

prius refpc(^u totius magnitudinis imaginatz.

£x hoc fequitur,qu6d raotus circularis, & motus

rc^us circulatione mobilis , vel fubiedli tanti^m,

vclfpatijtantum , benc funt comparabilescom-

parationepropric did;a.SedmotuscircuIaris tam

cx partc fubicfti, qu^ra fpatij non eft comparabi-

lis motui rccto comparationc proprie dida; Sc in

hac fecunda acceptione intelligitur hxcconclu-

fio Scoti.

•* NhUiu motiu vniut gtntru , &c. Nota qu6d * '»

illi tantiim motus funt comparabiics , qui pcc

idera fpatium fccundijm fpecicm infimam fiunt,

ita vt motus redus re£bo , & non circulari fic

comparabilis ; & alteratio altcrationi , & non

mocui locaii : & fic de czteris : & ratio eft , quia

comparatio motuum debct efle in fpecie : velo- '

ciras autem , aut tarditas motus re6ti cft diuerfa

fecundum fpccicm \ velocirate , feu tarditatc

raotus circularis , fiue alterationis ; atquc aded

huiufmodi motus nonfunt inter fccomparabi-

les. Minor patet : quia vclocitas eiufdem fpe-

ciei cum altera illaeft, quz in maiori, vel mi-

nori tempore fit par fpatium eiufdem fpeciei ; ftd

fpatium circularis , & rcdi funt diuerfz fpeciei:

ergo,&c. Ex his fequitur, ilias altecationcs efte

xque veioccs intenfiu^, & extenfiue , in quibus

tcmporexquali acquiruntur inpartibusxquali-

bus fubicdi qualitates cxdcm fecundijm fpcciem

infimam , & fecundum gradus. Similitcr fe-

quitur , & generationes fubftantialcs , (fumpta

generatione pro przula difpofitione, & introdu-

^ionc fimul) efle ajquc veIoces,in quibus tempo-

re a>quali inttoducuntur formae eiufdem fpeciei

infim^;eas verd inzquales,in quibus tcmpotc in-

zquaii introducuntur formz eiufdem fpecici.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam i autem mouens, Hoc eft tertium n.
capituium dc comparatione motuum ad Tcxt.)f.
motorcs ; & prim6 przmittit vnam fuppcfitio-
nera:fecund6 ponit conclufiones ,ibi : InaejHali
igitHrtempore.S\x^^o(n\oyf\\iim przmittit, eftifta,
qu6domnemouensmouetaliquodmobilevfque
ad aiiquera terrainura in aiiquo ternpore, & om-
ne mouens fimui mouct ,& mouit,& hoc cxponi-
tur ficut exponcbatur infexto , quod omnc , quod
mouetur priijs mouebatur , &ponit Ariftotclcs
in litteris , \t fit yl mouens , B mobiie , C fpa-
tium, pcr quod fit motus, & D tempus,in quo fic
motus.

Ina^uali igiturtempore. Hic ponitconcliifioncs, «'/"<•«.«»
& funt odo , quarum partcs patcbunt icgendo. „,,^ p^^^
Priraa conclufio, fcu regula : Si aliquapotentia amofrofro.

moucat «»»»'•

Qu^ftio V 1 1.

427

rnoiieat aliqaod mobile , pet aliquod fpatium in
aliquo tcmpotceadem potentia,vel xqualis,mo-
uebit mcdietatem mubilis pet duplex fpacium
in codem tempote ; & ifta tegula cft falfa , nifi
ptoucniatvclocitas^ ptopottionemultiplici ad
duplam ; ctfi a tali ptopottione ptoueniat^, Pto-
batur rcgula , fupponendo ex quzftione quaita,
quod velocitas morus fequitur propottioncm
potentia: motoris ad tcfiftentiam moti : hoc fup-
pofitOjfi tota potentia fc habcat ad totum mobi-
le in proportionc dupla : ipfa fc habebit ad me-
dietatem mobilis in proportionc quadt upla : fcd
proportio quadrupla cft dupla ad duplam : igitur
tota potentia mouebit mcdictatem mobilis in
duplo vclocius prxcisc ; & per confcquens pcr
duplex fpatium in eodcm tcmpote.
Tcxt.3^. Ip/Um 1 autem. Sccunda tegulaeft : Si aliqua

potcntia moueat aliquod mobile pcr aliquod
fpatium in aliquo tcmporc, eadcm potcntia , vcl
arqualis, moucbit mcdictatcm mobilis pcr idcm
fpatium in medietate temporis,& ficut prius,ifta
regula cft falfa , nifi proueniat velocitas a pro-
pottionc dupla,vel multiplici ad duplam. Qupd
autem non valeat in aliis propottionibus,ptoba-
tuf : quia nonfequitut.quod proportio potcntiz
ad medietatcm mobiiis fit dupla ad ptoportio-
ncm totius potcntia: ad tocum mobilc : imro6
quandoqueeft minor , quandoque maior qu^m
dupla : verbi gratia, fit potentia ficut fex ad mo-
bile ficut duo ; tunc mcdietas mobilis eft ficuc
vnum , tunc potcntiae totius ad totum mobilc eft
propoftio tripla:quia fex ad duo fe habet in pto-
portione tripla, fed proportio fcx ad vnum, quac
cft , fextupla non eft duplz ad ttiplam ; immo eft
minor quam dupla tfiplz,quia ptopottio nonu-
pla cft ptscise dupla tripla: : nam componirur
ptarcisc exduabus triplis.fcilicet nouem ad ttia,
& trium ad vnum, quarum vtfaque eft tripla.

Etfieadem. Tertia regula : Si aliqua potcntia
moueac aliquod mobilc peraliquod fpatium in
aliquo tcmpore , eadcm potcnria, Vcl zqualis,
mouebit medietatem mobilis pct idem fpatium
in medietate tcmporis ; & fcmpcr in propofico
intclligitur pcr mobile totalis refiftentia,qaa im-
pcdicur motof ad moucndum.Et fciendum,qu6d
ifta regula eft falfa,ficut pr«cedentes,nifi ptoue-
niac velocitasi ptoportione dupla,vcl multipli-
ci ad duplam.

Et media. Quatta rcgula eft,qu6d fi aliqua po-
tentia moueat aliquod mobile per aliquod fpa-
tium in aliquo tcmpote , mcdietas mototis mo-
uebit medietatcm mobilis , per idem fpatium in
asquali tcmporc. Et iftarcgula cft vniuetfalitcr
vera;& poteft probari pcr tranfrnutatam propor-
tioncm.fcilicct per illam:qu6d ficut (e habet to-
tus motor ad mcdietatem motoris , ita fe habet
totum mobile, ad mcdietatem mobilis : igitur
pctmutatim ficut fe habcttotus motoradtotum
mobiIe,itafe habet medietas motoris ad medic-
tatcm mobilis. Ex ifta rcgula fequuntur aliar.
Prima , qu6d fi aliqua potentia moueat aliquod
mobileperaliquod fpatiuro in aliquo tcmporc,
tcrtia motofis moucbit tcrtiaro mobilis,& quar-
ta quartam : & probatur omnino cadem ratione
(icnt AiQta. regula. Secund6 fcquitur,qu6d fi ali-
qoa potencia moueat aliquod mobile peraliquod
fpatiura in aliquo tempotc , dupla potentia mo-
uebit idem mobile pec duplex fpatium in zquali
tcmporc.
Text.37. EtfiShg. Quinta regula , G aliqua poccncia

»3

moueac aliquod mobile , per aliquod fpatinm in
aliquo temporc ; non cft ncccflarium , quv d ca-
dcm pocentia moueat duplum mobile in codem
temporc per medictatem fpatij : qnia poflibi^e
cft , qu6d potcntia mototis nullo modo cxccdat
rcfiftentiam fecundi mobilis : verbi gratia fi fex
moucat quaiuor eadem potcntia,nullu modo po-
icfit moucremobile duplum , vt ofto , quia iam
i propottione minoiis inasqualitatis proucnirec
motus.

Si veri. Sexta fcgula ; & fecundo remouct 14*
quoddam didlum Zcnonis ibi. Proptcr hoc regu-
laeftifta,qu6d C\ aliqua pocentia moucat ali-
quod mobile per aliquod fpatium in aliquo tem-
pote, non oportet , quod medietas mototis mo-
ucat ipfum mobile , pet idem fpatium , ncc pet
aliquod ipfius : cuius caufa cft,qnia poflibilc cft,
quodpocentia mcdietatis mototis nulio modo
cxcedat refiftcnciam mobilis , vt fi 6. muucac 4.
motor vt 3. nullo modo moucbit 4. quia ipfius
ad 4. eftptoportio minofis inxquatitatis.

Propter hoc.H\c remouct quoddam didum Ze-
nonis, qui diccbat, quod ficut modius granorum
milij cadens deorfum, caufat fonum , ita etiam
quodlibet granum cadcns dcorfum caufat fo-
num,qui fe habebit in tali proporiionc ad fonum
caufatum i toto modio , qucmadmodnm illud
gtanum fe habebit ad totum modium. Et non fo-
lura Zeno fic diccbat dc gtano milij,imm6 ctiam
de qualibct pattc cius quantumcumque modica.
Hoc rcraouet Ariftotcles dicens, quod per prac-
ccdcntem regalam pacet quod cft falfum:quia li-
ccccotusmodius cadensdcorfum caufct fonum,
tamen poffibile cft,qu6d vnum granum nullo
modo fufficitdiuidcfc mcdium : igitur non opor-
cet,qu6d vnum faciat fonum, & pcr confcqucns
multo minus de partibus grani.

Sivere ^duo. Scptima regula : Si aliqui duo ly.
rooto.resmoucant duo mobilia ,aggrcgaium ex Tcxc.^S.
motoribus mouebit aggtcgatom cx mobilibus
zque vclocitcr, ficut vnus motorum moucbat
vnuro mobilium. Et poteft probari ifta regula cx
prima quinti,qua? dicit. Sifint ^uotHbet ejuantitates
aliorum totidem tque multiplices,firtguUfinguliifitnt
dttjuales , aut tjuemadmodum vna earum ad fui com-
parem , ita aggregatum ex omnihm tjs ad emnes illas
pariterfi hahere.

Non igitur ^ ficefi. 0(ftaua rcgula : E«dcm rc- Textj^.
gulzquz did^ae funt de motu locaIi,funt ponen-
dae de moto alterationis , & de motu augmenta-
tionis ; ita vt quantum ad compatationes pra;-
didlas , eft idem iudicium de iftis motibus, ficut
de motu locali.

Explicit cxpofiiio feptimi libti Phyficorum
loan.Scoti.

Qj/ A s T 1 o VII.

Vtrtim reguUfint <-uerai quiUfonit Arl-

jioteles in ifto 7. de comparatione

motuumy^ mobilium infine?

Ariftot. M^.j w*^'3 5.(^}*. AuerroesS(teIiquiinteq>re*
tci ibidtm. D.ThoiB. leff.f. Aiben. tr»3.x.c4^. f.yide
authores citatos qu4jl.6.

R G V 1 T V R prim6 quod non : quia ex
Kl ptima tcgula.quam ponit vcram.potcft
fequi fccunda, quam ponit falfam : igi-
turncucracft vera; ctim illa,quamponit falfam,
N n 4 non

4i8

Lib.VlI. Phyficorum

Diui/tt

t.

iion fit vcra. Confequentia rcnct , quia ex vero
non rcquitiir falfum , 5c antecedens probabicur
inqiiasftionc.

Secunilo , quia ibi ponitur ifta regula : Si ali-
qua potencia inoucat aliquod mobilc per ali-
quod fpatium in aliquo tcmpore , eadetn poten-
tia mouebit medictatem mobilis in codem tem-
porein duplo velocius : modo hoc eft falfum:
quia velocitas fcquitur proportionem potentix
motoris ad rcfiftentiam moti : modo non opor-
tet , quod potcntix ad medietatem refiftentiae fic
proporcio dupla ad proporcionem potentiz ad
refiftcnciam , immo quandoque eft maior 8c
quandoque minor.

Oppoficum arguicur pcr Ariftocelem & Com-
mcnc. texc. Commcnc.iy.& }6. quiponunc illas
reguUs veras. In quxftione primo recicanda:
func illas regulx , quas Ariftoc. ponic cfte vcras.
Secundo inquirecuran illx regula: habeanc veri-
cacc(n, & cercio mouebuncuc dubia.

Quancum ad primum fciendum * quod Ari-
ftoc. ponic fex regulas, quarum quacuor primas
ponit efte vcra$,& alias duas falfas. Prima regula
eft.pofico quod ^ ficpoccncia mocoris, & B mo-
bile , cunc fi yi moueac B aliqua vclocicace > mo-
ucbic mcdiccatcm B in duplo velocius. Ec ifta
fubdiuiditur per definicionem vtlocioru ; quia A
moucbic mediecacem B pcr duplum fpacium in
aequali cempore , & pcr idem fpatium in fubdu-
pio cemporc.

Sccunda rcgula.quie fcquitur cx praeccden-
ti eft ; Si A moueac i5, aliqua velociCatc du-
pla poccncia ,mouebic B dupld velocicace , quia
ebdem modo fc habec illa poccncia dupla ad B,
ficuc fe habec illa porcncia fimpla ad medieta-
tem B : igitur vcrobique prouenicc cadera velo-
cicasj&ifta; dua: regulic funr falfas,vt poftca
probabitur.

Tertia rcgula : Si aliqua potentia moueat mo-
bile per aliquod fpatium in aliquo tempore ;"me-
dictas mocoris mouebic mediecacem mobilij
a;qucvelocicer,quiaeademeft proporcio cocius
mocoris ad cotum mobile, & mcdictatis motocis
ad mediccaccm mobilis.

Quarca regula : Si A moueac 5,aliqua vcioci-
tate,6c C moueat D, aequc velocitcr aggregacum
cx mocoribus mouebic aggrcgatum cx raobili-
bus a;quali vclocicacc.

Quinca rcgdla, qua; eft negaciua,eft ifta : Non
oporcec , quod fi aliqua poccncia moueac aliquod
mobile aliqua velocicacc, quod mediecas rnoco-
rismoucat idcm mobilc in duplo tardius,quia
poffibile eft.quud medietas motoris nullo modo
cxccdac refiftcnciam mobilis.

Sextarcgula: Nonoportcc, fi aliqua poten-
tia moueac aliquod mobile aliqua velocicace,
quod eadem pocencia moueat duplum mobile,
duplo tardiiis} & irtaruns quatuor primarum re-
gularum , tertit &c quarta func vera: ; & ha:c dc
primo.

Quancum ad fccundum , pra:micccndae funt
aliqua; fuppofitioncs. Ptimafuppoficio cft,qu6d
vclocitasmotus fequitur proportionem pocen-
rias mocoris ad refilicntiam mobilis; & hoc pro-
batum fuic fupra,4,quarft.ii.ica vc femperpropor-
lio vclocicatii fic ficutproportio proportionum,
a quibus'proueniunr jlla: vclocitares. Secunda
fuppoficiocft quod proponioextrcmorumcom-
pouitur t\ propoctionibus inrcrmediorum:verbi
gratia,fi A,B,C fint cria ordinata fecundum ma-

gis,& minijis,ita vtA fit maius qoam S,Sc B
maius quam C , tunc proporiio y4 ad C compo-
nirur ex proportione A ad BtSc B ad C, ficut pa-
tet j. Euclidis. Tertia fuppofitio eft , quod pro-
portiocompofitacxduabus proportionibus vna
raaiori, & alia minori,cft minor qu^m dupla ma-
ioris , & maior quam dupla minoris ; & hoc eft
vniuerfaliter verum in omnibus quancicacibus;
vi proporcio fcx ad vnum componicur cx pro-
porcione fcx ad duo,quac eft cripla,& duorum ad
vnuin,qux eft dupla; igitur proportio fex ad
vnum , fcilicec fexcupla , cft minor quam dupla
rripls,& maior quam dupladupls. Quarca fup-
poficio , omnes illa: potcnciae func aequates , quae
polTunc moucrc idem mobilc. vel acquale xquali
velocitace. Quinca fuppoficio ; Si aliqua pocen-
tia moueat aliquod mobilc aliqua velocitate.po-
tcncia atqualis moucbic idem niubile a:quali ve-
locicare , caEceris paribus, ita fciliccc quod fit
equalis apj|>lic3tio motoris ad mobilc. Patet,
quiafcmper eft iJcm iudicium in propofico de
cadem, & a:quali.

Iftis fuppoficis,nocandum,qu6d quinque mo-
dis potcft ficri comparatio mobilium ad mouen-
cia. Primo modo , comparando diuerfa mobilia
refpcdueiufdem mocoris. Secundo modo,com-
parando diuerfa moucntia refpcflu eiufdem mo-
bilis. Tercio modo,comparando diuerfa moucn-
cia diuerfis mobilibus. Quarco modo , diuidcn-
do vtrumque , fcilicet'comparando inococcm ad
mobile,& pofteacomparando parccsmocoris ad
partcs mobilis. Quinto modo congrcgando
vcrumque, fciliccc prim6" comparando diuerfa
mouencia ad diuccfa mobilia fingillacim, & poft-
ca aggcegaturo cx iftis ad aggrcgatum ex illis.

Nunc ponitur prima conclufio dc primo mo*
do comparandi. Proporcio motuum non eft ficut
ptoporciomobilium rcfpe^lu eiufdem motoris;
& per confequens primarcgula, quam Ariftotc-
Jcs ponit veram, eft falfa. Probatur, ScfitA po-
cencia,& 3 mobile ficut priiis : tunc ponatur,
quod A fit plufquam duplum a.d B , Sc B c(i
xqualitcr duplum ad fuam medictacera , quae fic
C , tunc proportio .4 ad C eft compofita ex pro-
portione maiori.quam dupla, & ex duplapraeci-
scpcr fecundam fuppofitionem: igitur per cer-
tiam fuppoficionem , eft tpinor quam dupla raa-
ioris, & maior quilm dupla minoris : igitur velo-
citas proueniens eft maioc , qu^m dupla duplx,
per primara fuppoficionem : & per confcquens
non oporccc , qu6d fi aliquis mocor moueat ali-
quod mobilc aliqua velocitate,qu6d mouear rae-
diecacem in duplo velocius : verbi gratia , fic A
ficuc fex , B ficuc duo , C ficuc vnum ;cunc pro-
porcio^ad C.fciliccc fcxcupla.eft maior,quim
dupia duplae , & cft minor quam dupla propoc-
cionis fex ad duo,fciliccc cripls.

Secundo ponacuc,qu6d A fic minus qu<tm du-
plum ad 5 , & i? fir ajqualiccr duplum ad C : igi-
turproporcio./^ ad C, eft compofica ex roinori
qu<im dupla: & ex dupla per fccundam fuppofi-
rioncra:igicur per cecciam,proporcio./4ad Ceft
rainor quara dupla duplae : igitur velocicas pro-
ueniens eric ininor quam dupla ; & per coii-
fequcns non fcquitur Ci A moucac B , aliqui
velocitace , quod moucbic mcdieiacem B, duplo
velocius.

Tercio , quia fi illa rcguia eiTcc vcra , conc fe-
queretur , quod quiliber motor polfcc niouere
quodlibec mobile quancumcumquc magnum ; &

pec

CfmpMrMti»
mohilium
ad mouentis
quinqut tn»'
du fitri fl-
tiji.

4-

Frimartgul/t
ArtRot. eft

mrrt

Qu^ftio VII. ^

429

per confequens regula affirmatiua oppofita ne-
gaciiiz, qiiam ponit Arilloteles, cflct vcra ; con-
fcquens cA fallum , quia tunc a proportione mi-
noris inzqualitatis fieret motus. Probatarcon-
fequentia , pofito quod A fit potentia , & C mo-
bile , & D mobile dupium ad C ,ScE Cn mobile
duplum id D ,8c <ic vltra ; tunc ponatur , quod
potentia B moucac D in duplo tatdius , quam A
nioueat C ; tunc arguitur fic, B mouet D, aiiqua
velocicate : igitur pcr reguiam , quam tu ponis,
B mouebit £, fcilicet medietate D, in dupio vc-
loci^s , fed poiitum e(l quod yi moueat C,duplo
velocius,quam "B moucat D : igitar ASc B funt
potentia: zquales ; fed B poteft mouere D : igi-
lur per quintam fuppoficionem, yi poteft mouc-
re D , & per confequens fi aiiqua potentia mo-
ueat aliquod mobiie aiiqua veiocitatc , ipfa mo-
ucbit mobile duplum fubdupla velocitatc : &
habetur confcquens.

Eodem modo probatur , quod A mouebit C,
& ita de aliis , licct continuc tardius , & tardii^s;
& fic patet , quod proportio motuum in veloci-
tate non eft ficut proportio mobiliuin refpe£^a
eiufdem potentiz.

Notandum tamen , quod prima regula habec
veritatem in vno cafu, fcilicet fi motor moucat
A proportione dupla , quia tunc ipfius A ad B
cft propor^io dupla , & ipfius 5 , ad C proportio
dupla; igitur proportio yf ad C eft compofita
ex diiabus duplis przcise per fecundam fuppofi-
tionem : igitur per definitionem duplac , ipfa eft
dupla ad quamlibet earum:igitur pcr primam
fuppofitionem, proucniet velocitas dupla,quod
crat probandum.
6. Secundo norandum , quod regula aftirmatiua

contradid;orianegatiua: ,quam ponit Ariftote-
les, habet etiam veritatem in vno cafu, fcilicet fi
raotormoueat a proportione quadrupla: vcrbi
gr.ma,fit A porentia ficut ofto,& B mobile ficut
duo. Dico ,quod in ifto cafu tenet ifta confe-
quentia : Ci A moueat B aliqua velocitate, me-
dietas "B mouebit ipfum fubdopio velocius , &
etiam quod ipfum A moucbit mobile duplum
fubdnplo velocius. Primum patet,quia propor-
tio quacuor ; quae eft medietas dc odlo ad duo,eft
dupla.quz eft prxcisc fubdupla quadruplz : igi-
lur veiocitas cft fubdupia per primam fuppofi-
tionem,&: confimiliter per fccundam ; quia oSto
ad quatuor eft proporcio dupla,quac eft fub-
dupia proportionis o6to ad duo : igicur velocitas
eft fubdupla pra:cisc ; & hoc de primo modo
comparandi.

Secunda conclufio, de fecundo modo compa-
tandi , fit ifta : Proportio motuum in velocitate
non eft ficat proportio potcntiatum rcfpcdu
eiufdem mobHis. Ex quo patet quod fecunda rc-
gulaeftfalfa ,quam ponit AriftoteIes,fi aiiqua
potentia moueat aliquod mobile aliqua vcloci-
tate, dupla potencia mouebit idcm mobileduplo
velocius. Probatur,& fit A potentia vt quatuor,
& B mobile vt vnum ; tunc dupla potcntia eft
ficut odlo : igitur proportio ofto ad vnum eft
compofita ex dupla , & maiot i quam dupla , fci-
licet quadrupla , per fecundam fuppofitiona^-n:
igitur per tertiam,eft minor quim dupla quadru-
pla; , & maior quam dupia dupiz : igitur maior
veiocitas proueniet , quam fit propottio po-
tentiarum.
j. Secundo, fit A potentia vt ptiiis, fed B pona-

tur ficut tcttia, tunc proportio 0(Ao ad tiia eft

compofita ex dupla , & cx maiori , quam dnpla,
fciiicet ex fefquitertia, pct recundam fuppofitio-
ncm;&per primam, velocitas proueniens eft
maior qu^m dupla. Vcrum cft tamen , qund ifta
regula habet vetitatcm.qiiando potentia A mo-
uet a proportione dupla.ita quod B fit ficuti
duo. Probacur,quia proportio otto ad duo com-
ponitur ex duabus duplis przcisc per fecundam
fuppoficionem: igirur pcr dcfinicioncm dupia:
ipfacftprzciscdupla ad quamlibct earnm : igi-
tur per primam, veiocitas proueniens eft przcisc
duplicata; & fic patet quod ptoportio motuum
invelocitate non eft ficut proportio potentia-
rum refpcftu ciufdem mobilis. Secundo patet,
quodfecunda regula ArirtoteIis,quam ponit vc-
ram , noneft vera nifi vno cafu tantum , quia in
infinitis ahis habet inftantiam : & hoc de Ce~
cundo.

Quantum ad tcrtiura modum comparandi,
fcilicet compatando diucrfa mouentia ad diuer-
fa mobilia, eft conclufio ifta.Quorum propottio
eft maior , ab eis ptouenit '^maior velocitas ; &
quorum eft minor, ab cis prouenit velocitas nii-
nor ; vt velocitas prouenicnsi proportionc tri-
pla,eft maior velocitate, quz prouenit a propor-
tione dnpla ; & vniucrfaliter omnis illa propor-
tioeft maiur , cuius denominatio cft maior , vc
quadrupla , quam dnpla , quia 4. eft maior quam
2. Verum eft tamen quod hoc non cft propor-
tionaliter, nifi folummod6 in duabus propor-
tionibus, vt in quadtupla , & dupla ; quia eadcm
eft proportio qiiatuor ad duo , & quadruplac ad
duplam, quod in aliis non tenet. Patet, quia fex
ad triaeftpropoftio dupla, & tamen fextupla,
non eft dupla ad criplam in nonuplam , yt patec
ordinanti illos tres tetminos continnc propor-
tionales 9, j, 1. quiaproportio 9,ad 3. eft prae-
cisc zqualis 3,ad i. quia vtraquc eft tripla; igi-
tur proportio 9,ad i, componitur cx duabus tti-
plis przcise:igitur pcr definitionem dupla: no-
nupla eft dupla ad quanilibec illarum; Sc hoc
de tertio.

Dequartomodocomparandi.fcilicetquando 8,
tam moucns , quam mobile diuiditur ; funt duae
regulz. Prima rcgula cft ifta; Si motormoucat
mobile aliqua vclocitatc , pars raototis mouebic
pattem mobilis eadcm velocitate , dummod6 il-
Iz paites , fcilicet motoris , & mobilis eandem
habeant denominationem. Et iftam regulam po-
nit Ariftotelcs tertiam ; quz probatur per tianf-
mutatam proportionem : quia ficut fe habct to-
tus motor ad fuam medietatem , vel tettiam , ita
totum mobile ad fuam medietatem , vel teniam:
igitur.permutatim ficut totus motor ad totum
mobile.ita medietas motoris ad medietatcm mo-
bilis, & tertia mototis ad tettiam mobilis. Et fi
obiicitur,qu6d vclocitas dcbeat efte minor, quia
virtus vnitaeft fortior fe ipfadifperfa. Rcfpon-
detur,qu6d fi propter vnionem virtus motoris
erat forcior , ita etiam 8c virtus mobitis,ide6
vtrobique maneteadem propottio.

Sccunda regula eft , Si partes motoris & mo-
bilis non denominentur confimiliter : tunc fi
pats motoris i numcro maiori dcnoininetur,
quam pars mobilis ,tunc pars motoris moue-
bit velociusqujim torus mocor totum mobiie;
fed fi denominetur a numcio minori , tunc mo-
uebit tardius, vel non moiicbit. Caufa eft, qiiia
quanto aliqua pars denominatut a numcro ma-
iori,tantoeftminor ,vt quadrupla minor eft,

quam

4P

Lib. VII. Phyficorum

auam tripla , 8i hoc de quarto modo compa-
tandi.

Dcquintomodo comparandi , fcilicct quando
■Bt comparatio , congregando vtrumquc, eft pri-
raa rcgula ; Si ji moueat B aliqui velocitate , &
C moueat D cadcm vclocitate , tunc aggrcga-
turo ex motoribus moucbit aggregatum ex mo-
bilibus eidem vclocitatc ; quJa fimilis motoc
mouet fimilc, quia eadcm eft proportio aggrc-
gati ad aggregatum , quando eft vnius motoris
ad vnum mobilc.vt patet in numerisj nam fi o6lo
moueatquatuor ,& quatuor moucatduo,vter-
que moueat h proportione dupla ; tunc aggre-
gando motores ad mobilia , eft proportio duo-
decim ad fex,qux ctiameft proportiodupla.

Sf. Secundaregula.Si A moucat5 , aliqui veloci-

tate, Sc C moueat D , alia velocitatc ; tuncaggre-
gatum ex motoribus mouebit aggregatum ex
niobilibus quadam vclocitate media. Tcrtia re-
guIa,Si pluramoucntiacomparentur fingillatim
pluribus mobilibus corrcfpondenter , non opor-
jet quod aggregatum correfpondeat aggregato:
verbi gratia , fit yi niotor ficut 4, & B, ficut i, &
vtriufquemobile fit ficut vnum. Deindeabalia
partc fint CScD motores, vterque ficut 4 , & re-
fiftentia vnius ficut duo , altcrius ficut vnum:
tunc ifta funt ad inuicem comparabilia corre-
fpondentcr , quia ficut deA & B , vnum monet k
proportione quadrupla, &aliud dupla,ita fimili-
tet dc C 8c D y & tamen aggregatum non cor-
refpondct aggregato; quia aggrcgatum ex mo-
tpribus A 8c B , e^ ficut B aggrcgatnm cx
fuis rcfiftcntiis ficut i. fed aggrcgatum cxC,&
Z>,eft ficut 8. 8c aggregatum ex refiftcntiis eft fic-
ut }.mod6 maiorcftproportio 6.ad z.qua:efttrt-
p!a,qu^m proportio 8. ad i. qua: cft dupla fup^t-
biparticns tertias.

Quarta regula eft ifta: Siy^moueat^aliqui
vclocitaie ; & C moucat D xquali vclocitate,
deinde ab alia parte , D moueat E aliqua vcloci-
tate,& moueat Fxqualivelocitate.ita vt B 8cE
fint mouentia , & mota;non oportet quodag-
gregatum ex B 8cE moueat aggregatum exC 8c
Ftanca velocitate ,quanta aggregatum exA8c
D,moueat aggregatum exB 8cE,8c patet in nu-
meris : quia ficut 6.ad z.ita^. ad i.&abalia pat-
te , ficut 4 ad X , & 1 ad I ; & tamcn non oportec
quud aggtegatum cx mediis , fcilicct 6 moucat x
xque velociter , quod eft aggregatum exC 8cF,
ficut aggregutum ex 1 6 Sc 4 , id eft , 10 mouebit
aggregatum ex 4 & 1, fcilicct 6 : nam ptopottio
6 ad i.cft przcise tripla;fed proportio zoad 6
cftrripla fefquiahera , quz eft maior quim tri-
pla, 8c per confequens velocitas indcproucniens
eft maior. Et omnino regulx conformcs pracdi-
ftis pofTunt poni de motu augmentationis,
quemadmodum pofita; funt de motu locali. Ex
prasdidjs omnibus apparet , quod velocitas mo-
tus fequitur proportionem potcntiac motoris
ad rcfiftcntam moti;& Iioc declaratum fuit fuper
quartum;& hoc de fecundo.

10, Quahlum adiertium.diibitatur primodemo-

tu rcdlo , quod non fcquatur preportionem po-
tcntiz motoris ad rcfiftcntiam mobilis : quia po-
natur , quod aliquis pcrtranfeat aliquodfpatiam
motu vniformi iu vna hora , & alius in eadem
hora motu centinuc di^urmi pcrcranfeat prae-
cisc xquale ; tunc iftse vclocitates funt xquz-
les , quia ipfis in eadcra horapraccisc pertranf-
cuntur aequalia ; Sc taracn non ptoueniunc

ab aequalibus ptopottionibus , cikm proportio
^ qua vna prouenit , fit totalitct diiFormis , &
proportio a qua prouenic alia , fic concinue vni-
formis.

Secund6 , adamas & fettum fimul ionfta
non mouentut velocius in zquilibtio qu^m al-
tetum illotum pet fe facetct , & tamen aggre-
gati cx illis ad rcfiftentiam eft maior proporrio,
qu^m vnius eorum ad eandem ; igitur k propot-
tione raaioti, & minoriprouenicxqualisvcloci-
tas;&petconfequens velocitas nonfequiturpro-
portionem.

Terti6 , inftatut de motu cltculati : quia fi fit
vna rota a:nea ad modum rotx fabti ,qux atte-
nuetur,ita vt fiat maior ; tunc patet ad experien-
tiam,qu6d facilius cft ipfam moucrc qu^m prius,
& tamen proportio nec cftmaior , ncc minor;
quianecaugmcntaturpocentia , nec diminuituc
tefiftentia.

Quart6 , fi in vacuo cftcnt dux fphxrx , vna
maior , & altera minor, & eftent pofirx fupra
planum ; tunc quxcumquc pptcntia fufficcret
mouerequamlibet earum , & ramen vna , fcili-
cct,maior, haberet minorem refiftcnciam.qu^m
alia : igitut eiufdem potentix ad maiorcm cftcc
proportio maiot , qu^m ad romorcm ; & ta-
men cum eadem potentia moucrct ipfas xquc
velocitct , cum fit in infinitum facilc mouere ip-
fas,fequituf qu6d velociiasnonfequitutpropor-
tiottem.

Quinti ,arguiturdeaIteratione :quiaillumi-
natio eft quxdam altetatio fuccclHua , & tamen
eius velocitas non fequitut aliquam ptoporrio-
nem:ergo,&c.

Scxro , fint duo viucntia xqualis potentix ad 1 1.
augmcnrandum, vel ad nutricndum , itatamcn
quod vnum fit maius , & aliud minus , tunc fup-
ponitur ex 6. qu6d velocicas augmcntationis
attenditur penes proportioncra magnitudinis
acquifitx ad prxexiftens. Tunc arguirur : iftx
virtutes funt xquales : igitut prxcise xqualitec
conuertent de nutrimcnto ; &fific, fequituc
quod paruum plus augmentatut,quam magnum:
vctbi gratia,in numeris fi paruum fit ficut vnum,
& magnum ficut duo , & vtrique addacur vnum,
tunc paruum augmentatur ad duplum , &mag-
num ad fefquialterum : igirur vclocitates func
xquales ; & tamen proportiones,<lquibnsptoae-
niebant,efanr inxquales.

Ad ifta tefpondctur. Adprimum ,dicoqu6d
illx velociratcs funt xquales correfpondenter,
fic eciam & proporciones , ^ quibus velocita-
tcs proueniunc. Ec diceretur , quod in medio
inftanri horx proportio k qua prouenic mo-
tus diftbrmis , eft ptxcise xqualis piropottioni,
^ qua prouenir motus vniformis : quia fem-
permorus continuc difformis, fiue vniformitec
difFormis,correfponder gradui medio; ita vcde
ipfo cantum perrranfeatur in eadem hota , quan-
cum pcrtranfiretur , fi mobile per eandem horam
moueretut vnifotmitet fecundum gtadum me-
dium.

Ad fecundum , dico qu6d fetrum iundlum ad- ii.
atnantinon habetcenttum fux grauitatis , ideo
fua gtauitas non eft computanda pro potentia
motiua.

Ad tertium ,dico qu6d liccc illares,qux eft
refiftentia , non diminuatur , attamen ipfa effi-
citurminCis rcfiftens pet huiufmodi atrenuatio-
ncm.

Ad

Qusftio V 1 1.

431

Ad quarrum,dico,quo(l in infiDitum facile eft
tnouere aliquam illarum fphcrarumjCamennnl-
la potentia poteft mouere ambas zqae velocitet:
immo quzlibet potentiamoaeret maietem tat-
dius, qu^m minorem.

Ad quintum de illuminatione, dico, quod ali-
quis motos potrft fequi propottionera potentis
motoris ad re(i{lentiam mobilis dupliciter : vno
modo immediate, iicut eft de motu locali, & al-
teratione,quaE eft cum abiedlione contrarij. Alio
modo mediatc: quia fcilicet confequitur alium
motum , cuius velocitas confequitur proportio-
nem , Cic eft in propoHto : quia illuminatio con-
fequitur motum localem ; ic idcb mediate con-
fequitur proportionero.

Ad fextum, dico , qu6d licct illie virtutes Hnc
squales ad conuertendum nutrimentum ; atta-
men eadem,vel zqualis virtus in minoti eft plus
augmentata, quam in maiori.

Adrationespcincipales, illae ante oppofitum
probant concluiiones poHtas : fed tunc ad Ari-
ftotelem dico , quod ipfe intelligitduas regulas,
quando motor monet a proportione dupla , vt
didum eft in illo cafu ; 8c alitet illx regulae non
habent veritatem.

Explicunt quzft.7. libti Phyiicorum.

AN NO TATIO N E S.

Jlri{l»t*lis * f^Ciendum, ^Hoi ^riFltteles ponit fex regula/.
ftr mtbiU ^Nota, VI iftasiegulas intclligas , quod Ati-

iHtiSigit rt- o o i

fifitntism.

ftoteles pcr mobile intelligit totam refiften-
tiam , fiue proueniat ex mcdij denfitate , fiuc
ex pondere : & per mouens iiitelligit folam vir-
tem motiuam non mixtam cum refifteutia , &
per fpatium folam quancitatem ajbfquc refi-
ftentia : elTetenimfallacta cxiftimare fola pon-
dera efle rcfiftentiam : cum enira lapis iacuur,
non folum lapis rcfiftit , led denficas acris ; &c
fic ab eadem virtuce velocius mouecuc lapis
maior , quam minor : quia Ci mmuicur lapis,
crefcit refiftentia ex parte aeris , quia rainus ei
ceditaer:ex quo fequitur , quod motus velo-
cior eric altero tali proportione , qua virtus
mouens vnius excedic fuam tefiftentiam , ma-
gis qu^m mouens alterius mocus fuam refi-
ftentiam , ita vt in proportione proportronum,
quas habent victutes mouentes fecundum ex-
ceftum^quo fuas excedunt refiftencias,erit prG^-
portio velocioris , vel tardioris motus : C\ enim,
verbi gratia,vna virtus mouens fit vt o£to , mo-
uetque pondus vt quatuor , & alta fit etiam vir-
tus raouens arqualis , fed refiftentia fit vt duo,
prior virtus eft in dupla ptoporiione ad iuam
refiftentiam , pofterior in quadrupla : tunc con-
fidera quz proportio fit inter has duas pro-
portiones, quadruplam fcilicet, & duplam,
& exccirus quo excedit ptoportio
quadrupla duplam , erit pto-
portio velocitatis mo-
tus vnius ad
alierum.

FINIS LIBRI SEPriMI

Thy/tcorum,

LI BER

4^i

LIBER OCTAVVS

PHYSICORVM.

I.

Ttxt.i.

EXPOSITIO TEXTVS.

Tritm I alitjuandofaB$ufit
motiu. llle cft odaiius li-
ber & vltimus , in quo
Philo. dccerminat de fini-
tate , ^ infinitate motus,
quantum ad eius duratio-
nem : & diuiditur in qua"
tuor tradbaius. In primo
deci-iminat, vtiiim motus fit perpetuus. In fe-
cundo determinat de difpontione entium , qux
cft in non femper , vel fempcr poflc moueri , vcl
quiefcere. In ccrtio oftendit.quis, & qualis mo-
tusfic pcrpetuus, & inquartodcterminat dc fc-
parationeprimi motoris. Secundus tra(flatus ibi:
*J'rincipiHm autem confidtratienibitt. Tertius ibi:
jit vero altfs facienttf. Quarcuj ibi : §luod autem
hocnecej}}. In primotradacu funt cria capitula.
In primo mouct quacftionem , vtrum motus fit
perpctnus , recitando difta antiquorum de ifta
qu.«ftionc. In fccundo oftcndit , qutid pcrpe-
ruo fuit motus , & perpctu6 eiit motus. Et in
tertio rcprobat errorem antiquorum circa di-
6bam quzftioncra, folucndo rationcs , quibus
probant non perpctuo cfTe motum. Sccundum
ibi ; Incipiamut autem prinmm. Tertium ibi : S«-
militer autem. Prim6 mouct quacftioneni. Sc-
cundo oftendit , in quo omnes anciqui conue-
nicbant de didla quzftione. Tertio oftendit , in
quo difFcrebant. Quarto condudit vtilitatcm
quxftionis. Secunda ibi : Ejffe igitur motum. Tcr-
lia ibi : Sedquotijuot. Quarta ibi : Confiierandum
vtrum fim- igitur. Ptimo igitur ponit hanc quaeftionem.
ftr fmt mo- Vtrum aliquando fadus fuit motus , fic quod
tHs cr ftm' antc nuUusaliusmotus crat : & vtrum aliquan-
tm "" ""' ^° corrumpetur inotus fic , qu6d poft illum mo-
tum non erir aliusmotus.Vel vtrum femper fuit
rnotus , & fcmper erit motus in iis , quas con-
fiftunt natura , ficut cft vita in iis , qua: viuunr.
Etifta locutio non eft fimilitudinaria :quia ac-
cipiendo vitam pro operatione vitali } tunc
ficut vita cft propria operatio viuentis, ita etiam
motus eft propria opcratio rci naturalis. Et no-
tandum , ficut innuit Comraentator , qu6d ifta
quxftio poteft duplicitcr intelligi. Vno modo
fic , vtrum aliquis vnns motus , & continuus
fit perpctuHs ; & fecundum iftuni fenfum non
foluctur in ifto tra^^atu, fcd poftca. Alius fcn-
fus eft : Vtrum ante omncm motum fuit mo-
tus ,&rpoft omncm motum erit motuSi & fe-
cundum iftum (cnfum foluetur quaeftio in hoc
traftatu.

Effe igiturmotum. Hic narrat,tn quibus antiqui
conucniunt dc ifta qu«ftione, diccns,qu6d in
hoc conucncrunt omnes naturaliter loquentcs,
quoH mouis cft. Quod patet ex duobus': prim6,
quia ponunt muiidurn gcncrari, & corrumpi,

.>•

quod non poftet efte fine motu , & mutatione. AntiijM»ruM
Sccund6 , quia omnes detciminaucrunt dc gc- »;«»"'> dt
neratione,&corruptioncqu« funt motus,vel ""■""*'*

* * tnotHt.

mutationes.

Sedijuottjuot. Hic oftendit in quo antiqui dif-
fercbant; & difFerunt inhoc: quia quidaro po-
fuerunr mundos infinitos, quorum quofdam po-
nunt gcncrari,& quofdam corrumpi : fcd alij po-
nunt vnum mundum : & ifti erant diucrfificati,
quia quidam z pofuctunt (ficut Anaxagotas)
quod a principioomniaentia crani fn quodam Textx.
chaos confufo , & poftea fuperuenit incetkflus
diuinus,& fcgrcgauit ifta ab inuicem,& tunc in-
cepic efte motus. Itaque fccundum Anaxagoram
aliquando tcmpore infinito cntia quicfccbant,&
poftea tcmpore infinito iroucbantur fafta fc-
grcgatione. Sed Empedocles ponit infinitiesgc-
ncrari,& infinities corrumpi ; & fic ponit infini-
ties ficri motum, & infinitics defincrc motum, &
per iftum modum , quia fupcrueniente amicitia .

genetah entia naturalia admuiccm congregan- ^

tur, & definit motus , & mundus ; dcinde fupet-
uenicnte lite vniuerfali difgregantur ab inui-
cem, & quodlibctmouciurad locum fuum pro-
prium , fecundum fuam naturam , & tunc inci-
piuntmotus, & mundus.

Confiderandum \ igitur de hoc. Hic concludit Text.».
vtilitatcm quzftionis dc ifta confidcratione di-
ccns, qu6d neceflTarium cft fcirc vcritatem de ifta
quxftione , non fol6m ad fcientiam naturalcm,
imm6ad fcientiam dc primo principio ,fcilicec
ad Metaphyficam; quia ex sternitate motus de-
uenimus in notitiam primi principij,id eft,prim,i
niotoris; & in ifto paftu dicit Auicenna qu6d pcc
alium modum non poteft inucftigari primum
principium,qu^m in xternicate motus, & in hoc
Commentator eft fibicontrarius ,tamen opioio
Auiccnnac vera eft, vc videbitur.

EXPOSITIO TEXTVS.

INcipiamut i autem frimum. Hoc eft fecundum 5 i
caput huius tradatus,in quo Philofoph.oftcn- Text.4.
dit , qu6d femper fuit , & fcmpererit motos : &
diuiditur ; quia prim6 oftcndit,qu6d fcmper fuic
motus. Secundo oftendit, qu6d femper erit mo-
tus. Terti6 concludit motum eflc perpetuum.
Secunda ibi : Eadem autem efl ratio. Tertia ibi : Si
igitur httc. Item , prim6 probat conclufionem ex
parte motus. Sccundo ex parte temporis , ibi:
Ad hac autem. Itcm,prim6 przmittit fuppofitio-
nem.Secund6 format rationem. Et terci6 obiicic
contra rationetn, fecunda ibi : Erge & hac!T cvt\z
ibi : yiliaeuimmeuent. Suppofitiu,quam prxmit-
tif , eft ifta , qu6d neccfle cft omni motui prxcfle
mobilc ; quia motus cft adus rooti , & niobilis:
mod6 ncceflc eft motum, & mobile prxcfle aftui
iprorum. Sccundo pacct indudliuc, quia oportcc

cprobufti

Expofitio textus.

433

Tezt. ;.

Tezt. (.

4-
TcK. 8

combuftibilc , & combuftum cflrc prius quam
comburatur,& fic inducendo in.aliis.

Ergo i&htc.Hic format rationemjquia fi non
fcmper-fuitmotus, detur tgitur primus motus,
antc qucm non fuit alius motus : igitur pcr fup-
pofitioncm, mobilc , & n^otum fuerunt ante il-
lum motum. Vel igitur fuerunt perpctu6 ante
illnm motum, licctfincmotu; vcl amboficbanc
de nouo;veI filtem alterum ipforum: 3 fi ambo,
velalterum ipforum dc nouo,& non poteranc
ficri finc nfutationc : igitur antc primam muta-
tioncmcrat Jlia primamutatio,quodimplicat.Si
dicatur quod perpetuo ante fucrunt , licct non
mouebantur : noc eft omnino irrationabile,&
q,uafi ab infcicntibus didlum ; quia fi roto tempo-
requiefccbant ,nonapparet aliqua ratio .quare
motor Sc mobilc potius tunc inccperunr moue-
re , & moueri , & in vno inftanti plus quam in
Tot. 7. alio. Ecconfiimztut iby.Atvero ^fTMgtt. Quia
ex que totatetnporc stcrno quicfcebant , aliqua
erat caufa illius quietis , quam oportuit rcmoue-
re,poftquam moucns moucrct, & mobilc raoue-
retur:tnod6 illa caufaquietis non pofiec remouc*
ci , nifi pcr motum : igitur ante primum motum
erat aliquis motus.

u4Ua j emm moHeitt. Hic obiicit conira proba-
cionem. Secundo , foluic. £t certi6,confirmac
folucioncm. Secunda ibi : Si igitur. Tertia ibi:
Neceffi eftenim. Primo dicic , quod qusdam funt
agentia naturaliter , quz non poftiint in contra-
cios efFe6tus:& alia funt agcntia voluntaria, qu<e
pofianc contrarios cffe^fcus agere ; mod6 in pro-
pofito contra rationem diceretur , qu6d primus
motor , fcilicec Dcus , eft caufa voluncaria : igi-
tar ipfa eadem c<iftcns,prim6 fuit caufa quietis,
&pofte»caufamotus; igiturnon opoctec remo-
uerccaufam illius quiecis.

Si 6 igitur. Hic foluic di£tam obiefbioncTO)
dicens , qu6d agcntia libera , & naturalia quo-
dammod6 conueniunt , & quodammod6 difFc-
runc : conucniunc prim6 quiavtrumque potcft
agcre contrarios efFeAus,feddifterunt,quiaagcns
liberum potcft efte pCr fecaufacontrariorum,(cd
flgens naturale non ; quia agens naturale bcnc eft
caufa per fe vnius contrariorum , & caufa per ac-
cidens altcrius ; vt per antipcriftafim^velaliquo
tali modo. Sccund6, conucniunt, & ad propofi-
tum, quia ficut agens naturale non poteft produ-
cere contrarios, & diuerfos effcdus, nifi propter
difpofitionum diuerfitatem,mediantibus quibus
agitjita fimilitcr agcns libernm non potcft clice-
re aftus contrarios,vcI diacrfos,nifi per mutatio-
nem in voIuntatc,ita vcalitcrvclit prius,& po-
ftcrii^s:igiturfi prima caufa voloic i.illud mobile
quiefcere,& mod6 vulc moueri,fcquicur qu6d ibi
eft mucatio, & per confequens antc primam mu-
tationem erat alia mutatio prior. De euidcntia
huius rationis videbitur in quaeftionibus.

NeceJJe eftertim. Hic conurmat rationcm : quia
inillis,qiiac alitcr fc habent ad aliquid , quilm

S>rius fe habcbant,cft mutatio ; fed mouens alitcr
e habetadmobile , quando mouet , quam antc:
igitureft ibi aliqua mutatio fa(^u;igitur antepri-
mam mutationem,fuit alia mutatio prior-

.Ad htc 7 autempriits. Hic probat cx partc tem-
poris, qu6d fcmpcr fuit motus ; quia femper fuic
tcmpus:igicur fcmpcrfuit motus. Confequcntia
tenct,quia tcmpus vcl eft motus, velnon cft fine
motu. Antecedens probatur authoritateomniura
»ntiqiiorum,excepto Platonc,omncs enimpofuc-
Seotiopfr. Ttim. //.

Tott. 9.

Tezt. lo^

VUe eenfrm-
JtBientm Zi-
m»rt.

Text. ir.

Ten. ift.

runt tcmpas cfTc stcmam.SecundS probatur ra-
tionc , quia fi tempus fuilfet faftum , ita vt non
priijs fueric ccnipus.tunc prxfuit faftor,feH crea-
tor temporis, & illud cx quocrcabatur ; fed priut
cft diffcrcntia temporis:igitur ahtc primum tcm-
pus fuit aliudtcmpus,quod ireplicat.Tcrti6,quia
8 fi aliquod tcmpus ctat primo faftum.illudcrat
fadlum in mmc ; fed hoc cft impoffibile, quia nunc
eft continuatiuum tcmporis : igituc antcprimum
tcmpus fuiffet aliud tempus,

Eadem 9 autem eft ratio. Hk probat quod fcm-
per eft motus ; & cft quafi pcr eandcm rationcra
quz crat priijs ; quia fi nonfcmper cft motus, fe-
quitur qu6d poft vltimum motum elTct aliquis
motus vltcrior. Confcqucns implicat. Confe-
qucntia probatur,quia vcl poft illum motum,mo-
cor , & mobile pecpccu6 mancccnc fine motu,
vcl altcrum illoram corrumperetur : non primo
modo ; quia iam non cflec ratio , quarc potius
definerec mouere in vnamcnfura , quam in alia,
ncc fecundo modo; quia cunc poft vltiinum mo-
cum datum cflct corruptio motoris, vcl mobilis;'
& fic poft vltiinam mutacioncm cflct alia muta-
cio vlterior.

Si igitur 10 hdcimpojflhilia/um. Hic concludic, Texr. ij,
qu6d raoins cft perpetuus , & fequitur ex pracce-
dcntibus ; quia fempcr fuit motus, & femper eric
motus;igitur motus eft perpctuus.

EXPOSITIO TEXTVS.

ETnon I ali^uanelg tjuidem eft. Hoc eft }. cap.
in quo Philofophus rcprobat opinioncs anti-
quorura, & foluit rationcs, quibus probant mo-
cum non cire perpctuura. Et primd , oftendit in
quibus dcfeccrunr.Sccund6,format rationes,qui-
bus probanr motum non cfTc petpetuum. Et ter-
ti6,toIuit illas. Sccundura jihv.Contraria autem his,
Tcrtium Wav.fioru igitur id.Vtimo proponit quin-
quc defcftus , in quibus antiqui dcfcccrunt. Se-
cundus ibi : At vero nihil. Tertius ibi : Dignius.
Quartus,ibi : Hahetquidem. Qiiintus,ibi : Omnino
autem. Priraus defe(^us crat,qu6d vterque, fcili-
cct Empcdoclcs, & Anaxagorasfiditiedixcrunt,
afTcrendo ficut dixit Empcdoclcs , infinities ficri
motum,& quicrcra perlitem,&»micitiam ; &et-
iam ficut dixcrat Anaxagoras,qu6d temporc infi-
nito cntia quiefcebant,& tunc fuperueniente in-
cclleftudiuinoincipicbatmotus, &tempus. Pa-
cet.quia illi fiditie dicunt,qui afferunt aliquid in
fcicntia naturali , quod non eft per fc notum , vel
etiam quod non eft pcr fe magis apparens, quam
fuum oppofitum. Secundus defedus, iquiain
natura nihil eftinordinatum ,imm6 in omnibus
agentia naturalia funt caufzordinis: mod6 ordo
nztatx eft, qu6d cntia aliqua fcmper fimiliter fe
habeant,& aliaentiaaliquibus^temporibus eo-
dcm modo fe habeanr , & dcterminatis tempori-
bus alio modo;non autem cft ordo fccundumdc-
tcrminata tempora, quod temporc infinito fadta
fit quies , & folii tcmpore finito fadlus fit motus;
quia iftorum tcmporum ad inuice nulla cft pro-
portio.Tcrtius dcfcAus cft,qu6d licct Empedo-
cles probabiIiiiS<lixcrit,quam Anaxagoras in hoc
qu6d altcrnatis vicibus ponebat tcmpore infinico
fieri raotum,& poftea quictcm, & fic altcrnatim}
tamen in hoc crrabat , qu6d iftud afTumpfit tan-
quam dignitatcm pcr fc notam ; quod tamcn
indigct magnsl dcclaratione. Quartus defcdlus:
quia licet experiamur , qu6d in nobis amicitia
Oo fic

Text. 14.

Antiqui elr»
e» metm t.*
temitmtttn im
quinfut dtft»
ttrunt.

Teit. ij.

Vidt ZimarM
in t»b.

434 Lib. VIII. Phyficorum

7-

Text. 16.

Tcxt. 17.

Homo e^ mt-
nor mnndtu.

Text. 1«.

M^tum iiitfr
centTitrlii im-
pofi^iUeell ef
fiferfetuum.

8.

Text. 19.

fit caufa congregationis , & lis caufa difgrcgatio-

iiis, tamcn Empcdocles non affignabat caufam,

quarclis plus moucbat Vno tempore,quam alio?

Item , regnante amicitia , qux rcdditur pro caufa

ab Empcdocle, vbi latebat lis ? Itcm, confcqucn-

rer dc modo expcUendi amicitiam , & dc nullo

iftorum fccit dcclarationcm, ide6inhocdefccir.

Quintus defedus : quia tam Empedoclcs , quam

Anaxagoras diccbant , quodin fcmpiternis non

cft quarrenda caufa, quarc fic fit potius,quam ali-

rcr ? vel quarc entia fcmpitcrna fic agunt ? ideo

non cft quxrendum quare fic moiicnt intclJedtus

diuinus, lis, velamicitia , qus funt caufac fempi-

terna:. Mododicit Atiftoteles quod hoc cft fal-

fum,quia dato quod fit aliqua conclufio pcrpctuo

vcra,tamcn bcnc indiget decIaratione,vt ifta con-

clufio , omnu triangulus hahet tres tujnales duobiu w-

ilis , benc indiget dcmonftratione , ad hoc quod

fiat euidens.

Cemraria 7 aiuem his. Hic format rationes,
quibus antiqui probabant motum noncfte per-
petuum ; & funt trcs. Sccunda ibi : Amplius vi-
demHi. Tertia ibi : MuUo ^temmagis. Prima ra-
rio eft ifta : omnis motus eft de contrario in con-
trarium , de fubie(5lo in fubie(5tum, fcu de termi-
no in terminum : igiturnullus motus cft perpc-
ruus. Anteccdcns patct y. huius. Confcqucntia
probatur,quia inter duos terminos non poteft ef<
fcinfinitum.

Secunda ratio 8 cftifta ; quia vidcmus in cor-
poribus inanimatis,qu6dahquod quiefcens poft-
ca mouetur pcr morum alterius ab extrinfcco, vt
patet de lapide quicfcentc : igitur mult6 fortiiis
podibile cft, quod mundus primo quiefcat , ic
poftea moucatur. Tcrria ratio , quia vidcraus'
qu6d corpora apimata moucntur a fc ipfis fine
motu aliquo praecxiftenre,quia in fe ipfis habent
principium irrchoatiuum fui motusj& per confe-
quens poftquam quicuit mundus in tcmpore in-
finito ex fe ipfo mouctur, quemadmodum pofuit
Anaxagoras.Etiam vocat Ariftoteles corpus ani-
matum , vt hominem , minorem mundum : quia
ficut in mundomaiori Deus, & Intelligentiae re-
gunt totum mundum pcr cognitionem & volun-
tatem , ita fimilifer homo regit fc ipfum , per in-
tclle(fliun,& voluntatem.

Homm t) igitur id. Hic foluit AiOas rationes.
Secundam ibi : Afoueri autem id. Tertiam ibi:
Maxime autem. Primo , dicit qu6d impoffibilc
eft motum inter contraria vnum , & eundcm efle
perpetuum : quia fi fiat motus de vno contrario
in rcliquum,& poftea fiat rcuerfio, oportet quod
intcr iftos motus cadat quicsmedia, vtpoftea
probabitur:igitur nonomnis motus de contra-
rio in contrarium,fed aliquls eft de eodem in
idcm,vr motus circularis,qui potcft reuerti vnde
venit, fine quicte mcdia;& fic patct quod motus
circularis per itcrationcm potcft fieri pcrpctuus,
& iftud declarabitur.

Motteri 10 autem id. Hicfoluit fecundam,di-
cens , quod non eft inconuenicns aliquod moue-
ri, quod priijs non mouebatur : quoniam eft mo-
uens cxtrinfccum, a quo moueatur; fed hoc non
poteft efte de mundo , quia fcmper antc primum
motum fuiftct motus prior , pcr qucm applicare-
tur extrinfecum mouens;& idco neccire cft, quod
eorum quae funt immobilia,quxdam fcroper mo-
ucntur,quacdam aliquandomoucntur,& aliquan-
do quiefcunt : & hoc dcclarabitur in tradlatu fc-
quenti.

Maxime 1 1 autem id. Hk foluit tertiam ratfo-
nem , quae eft maioris euidcntiac , qu^m aliqua
praecedcntium. Vndc, quando dicitur, quod ani-
raal mouctur finemotoreextrinfeco, hocnega-
tur : & loquor dc motu locali primo , quia (onh
contincns cxtrinfccum mouctipfum fccundura
aliquam difpofitioncra , virtutccuius animal in-
termouctur ad fic mouendurti.Secund6,quia pof-
fibilc cft, quod illac difpofitioncs, fccundum quas
mbuetur i,nimal k contincntc , moucant intellc-
£l:um,& appctitum : modo totum animal moue-
tut intcllc(au , & appctitu ; ideo femper mo-
tiun localem prascedit alius motus. Et dccla-
rat in exemplo , fit animal in fomno , mouctur
fecundum phantafiam , fic quando aliquando
furgit.adhucmancntc fomnO;& iftud cft ma-
nifcftum in fcquentibus , fcilicet de Somno , &
vigilia.

Q^ iE S T I O I.

Vtmm ah aterno fuit mmdiu
f^ motus?

Plato in Timto S Criti». AM.t.Phyf.e.i».^ ude eetU,€.x.
<^ \x.Mit.c.6. Auerr.Proclus.Sinipl.Auic.ifejc.D.Thom.
leS.i.^ i..p.q.S6.»rt.i o> x.cont Geat.citf.ii.Capteol.i,
dift.i. q.\. Heruacus in trncl.de e.temit»te mundi. Rub.».
Phyf.q.i. Conimbt.ini.Phyf.ij.i.Comflut.diJp.if.^.i.
Aacti'itom.t.Phil.j.}i.§.7.kocc.i.Phyf.^.x.^i.

fe^^ R G V 1 T V R. primo quod non : quia fc-
g^K queretur , quod infinita cflcnt pcrtranfita.
Confcquens cft irapoffibile,vt patet y.huiusjtcx.
5. Confcquentiaprobatur:quiainfiiMtidics fuif»,
fcnt prxtcriti.

Sccundo.fcquerctur quod vnum infinitum ef-
fct maius alio.Confequens eftimpoiHbilcvt pa-
tct j. huius,text.6i.Confequcntia probatur,quia
fi infinitac fuillcnt rcuolutioncs Lunx,& infinitae
Solis, loqucndo de rcuolutionibus, quas faciunc
contra firmamentum motu proprio;& tamcn re-
uolutioncs Lunx fuificnt mult6plures,quamre«
uolutiones Solis.

Tcrtio , fcqucrctur qu6d de fadlo eflct multi-
tudo adiu infinita. Confequcns cft faUum;vc
patet j. huius, tcxt. 6S. Confcqucntia probatur:
quia infiniti homines przccffiftcnt , quorum
quilibet habuit animam , quac cft perpctua , Sc
fic de fidx) cifet raultitudo ipfarum &6ta in-
finita.

Quarto.quiaAriftotcles i.& 2. Mctcororum,
videtur innucrc,qu6d terra fucrat dc nouo habi-
tataj& i.Politics, vbi imaginatur fuiflc pri-
mam domum,qua: non poircnt eflc fi itiundus ef>
fet pcrpctuus.

Quint6 , fequcrctur qu6d eflet aliquod infini-
tum compofitura ex duobus infinitis prscis^.
Confcquens eft impoffibilc, vt patet 3.huius,tcx.
68. imm6quodlibct infinitum contincrct infi-
nitics infinita.Confequentia probatur;quia tera-
pus acternum componcretur pra:cise ex temporc
pra:tefito,& futuro.

Scxt6,quiamagnitudo mundi eftfinita ; &
fic mundus cft finitus fecundum raagnitudinem:
igitur eft finitus fecundura durationera. Confc-
quentia tenct.quia cius magnitudo non eft aliu4y
quamduratio.

Oppofitii arguitur per Ariftotelcm i^ princi- j
pio huius 8.tex. t.& inde,,vbiponit,qu6dfemper

fuic

f.

QucBftio I.

4?5

DurMti» tfi
trifUx.

dte»td$ t-

ttnuUttmS-.

di.

fait tnun<lus,& motus ; nec tnotus incepit de no-
uo,itavt anteillum non fuerit alter motus.
Stnfiu fujt. Notandum , -quod quzftio non intelligituf}
vtrijm Gt * aliquis vnus motus perpetuus , fed
vtrum perpetuo fuerit motus ; & adhuc hoc non
intelligitur continue , fed intercisc,quemadmo-
dum dicimus , quod perpetua fuerat eclipiis , ex
eo quod in te quamlibet eclipnm fuerat aliaecli-
pAs ; & ita intelligitur in propoHto , vtrumante
omnem motum erat alius motus,vel mutatio.

Secundo notandum, vt patet 4. huius, qu. 18.
quod triplexeft duratio} & patet magis exprefse
in libro de Confolatione. Quxdam eft tempo-
rah"s, qua res exceditur in vtroque termino, fci-
licet ante , & p6ft, Alia eft perpctua, qua res du-
rat pcr totum tempus quod fuit & erit. Et tertia
cft acrcrna, qux eft tota fimul fine fuccefllone ; 8c
iftam durationem aEternam non comprchendit
facilirer noftra imaginatio,ex eo quod ipfa fem-
pcr apprchendit cum motu.

Tertio notandum , qu6d de quxftione ponit
fides ^ noftra , quod mundus & motus incepc-
runt de nouo , fcilicet, quod Deus crcauit mun-
dum de nouo ex nihilp.Secundo fuit alia opinio,
qua; pofuit , quod motor & mobilc fucrunt pcr-
pctuo.fcd tamen cnm initio temporis motor in-
cepit mouere , & mobile moueri. Tertia opinio
pofuit quod motor, & mobile inceperunt de no-
uo j & ifta tertia eft impoflibilis tam loquendo
fecundum fidem , quam loquendo naturaiiter;
quia primus motor eft asternus ; & cum hoc im-
pofllbile eft aliquid ex fe ipfb incipere eftc.Quar-
ta cft opinio <= Ariftotelis quod mnndus eft per-
petuus , & etiam niotus : & ifta cft probabilior,
flando in principiis naturalibus , &pro qua ad-
ducuntur rationes, quac funt contra viam,fuppo-
nendo quod primus motor cft oranino immn-
tabilis,vtpatet iniftoS. text.4i.& 4J.& ii.Me-
taph.text.ip.&inde, & pcr fidem noftram.

Prima ratio cft : Vcl Deus ab acterno potuit
producerc mundum , vel non : fi fic ; tunc vcl
ab xterno voluit , vel non : fi voluit, & cum hoc
potuit , fcquitur quod ab acterno produxit , &
pcr confequens non de nouo. Si non voluit ab
stcrno,& poftea voluit, quando produxit,feqni-
tur quod Deus fuit mutatus de non vcllc ad vcl-
le, quod eft contra fuppofitum. Si dicatur quod
non potuit ab acterno producere , & poftea po-
tuit, erat igitur aliqua mutatio fada in Deo , vel
in aliquo alio : quia impoflibile eft efle mutatio-
nem dc contradidoriu in contradidorium fine
aliqua mutatione fada ex parte rei ; & quocun-
que dato , fequitur quod ante primum motum
fuit alius motus prior , qupd implicat contradi-
ftionem,

Secundo arguitur ; fides noftra ponit , quod
Deus ab zternovoluit producere mundum,quia
agens volens producere aliquid , & potens, non
expedat nifi propter aliquam indifpofitionem
agcntis ex parteagentis, vel pafll, vel quia expe-
6lat donec pertranfeat tempus, in quo vult illum
efFedum producere ; fed nullum iftorum poteft
fieri , fcilicet nec indifpofitio agcntis , vel pafli,
nec remouere , nec adducere tempus fine motu;
igitur ante primum motum datum , erat alius
motus.

Tertio , quia fi mundus , & motus incepif-

fent de nouo , tunc inciperent in aliquo nufic;

fed de ratione mmc cft , quod fit continuatiuum

temporis : igitur ante illud nimc erat tempus , &

Scoti oper. Tom, 1 1.

per confeqaens motus : igitur motus datus non
erat primus.

Quarto , fi dicatur quod iilud mtic eft iniriuni 4.
temporis, fcd non eft finis alterius ; quemadmo-
dum puniflus terminans lineam eft initium li-
neac , & non continuatiuum partium cius. Hoc
non valet,nec eftfimile dc pun(5to,& linea, & de
nunc i & tempore : quia pun6lus eft res perma-
nens , fed nunc eft quid fucceflluura , quod non
eflet nifi alteri priori fuccedcrer.

Quinto, fi motus inciperent de nouo, tunc in
inftanti inceptionis eft vcrumdicere,mundu$,&
motus nunc funt, & ante non fuerunt , fcd nnte
eft differentia temporis : igitur ante illud nunc
crat terapus,& petconfequensmotus:igiturmo-
tus datus non erat primus.

Sexto, in illo n»nc,inquo primoeft motus,
verum eft dicere , quod Deus fuit antequam mo-
tus fuit ; fed ante fignificat tempus : igitur tem-
pus fuit antequam primus motus fuit. £t fi di-
catur, quod ifta: Deusfuit ante^uam primui motus
fitit, velefi poji<jU/tm primus motuifutt , intclligitur
de prioritate feciradum naturam,& non de prio-
ritate fccundiim tempus. Contra , quia aliter
nunceft venimdicere , qiiod Deus fuit priuf-
quam raundus , quam fi mundus fuiflet ab acter-
no ; fed dato quod mundus fuiflct ab acterno,
adhuc fuilfct verum dicere , quod Dcus fuiilct
priufquam mundus fecundiim naturam : igitur
nunc aliter eft intelligcndum de prioritate,quam
tunc ; & non aliterquam deprioritate tcnipo-
ris ; igitur Deus fuit prius tempore ; & per con-
fequcns ante primum tempus erat aliud tcmpus
prius.

Confirmatur, quia propter hoc, quod aliquid
fit prius alio fecundum naturam , non oportet
quod ipfum fit, illo alio non exiftente, fed pofi-
to quod mundus inceperit de nouo , & Dcus fit
actcrnus, tunc nccefle cft, qu6d Deus fif, mundo
nonexiftente: igitur aliomodo Deus prius eft,
quam miidus, fccundum naturam:igitureft priiis
rcmpore. Et antccedes apparet:quia Sol eft prior
luce fua fecundilkm naturahi , & tamcn ex hoc
non fequitur,qu6d Sol cft,fua lucenon exiftente.

Septimo > fi Deus produxit mundum dc nouo, r,
aufex aliquo , vel ex nihilo : fi ex aliquo : igitur
illud prius mutabatur quam mundus moueretur:
& pcr confequens ante primum motum erat mu-
tatio prior. Si ex nihilo , hoc eft impofllbile , &
improbatum primo huius.

Notandum, qu6d iftac rationes ^ funt proba-
biles, & euidentes fatis, fuppofitis principiis na-
turalibus ; nec aliquz fiint ita probabiles ad par-
tem oppofitam: non tamenfunt demonfttatiuz,
& infirmiter concludunt contra fidem.

Igitur ad primam eft vnUsmodus refpondcn-
di , quod Deus ab acterno potuit , fed prirao non
voluit, & poftea voluit ; Ccd ex hoc non fequitur
quod fucritmutatio : verbi graria, in fimili , po-
fito quod Socratcs diligat omnem hominem ,&
odiat omnem bonum hominem,& omnem ma-
lum ; tunc Plato fit primo bonus,& poftea ma-
lus , tunc fcquitur quod Socrates primo diligit
Platonem, & poftea eum non dilieit,& tamen ex
hoc non fequitur quod Socrates fit mutatus. Sed
ifta refponfio non valct in propofito : quia fcqni-
tur, Socrates primo diligit,& poftea nondiligit;
igitur Socrates eft mutatus, vel PIato,vcl aliquid
aliud. Ita fequitur in propofito , fi Deus pri-
mo non Toluit> & poftea voluit , fequitur quod
Oo z fit

456 Lib. VIII, Phyficorum

fii miu^tusi , vcl aliquid aliud cft mutatum } &
quocumque dato , fequitur quod primam muta-
tionem prasceffit alia mutatio.
^. Ideo alitcr « rcfpondctur, quod Deus ab attcr-

•no potuit , & yoluit producere mundum ,& hoc
pro illa menfura, pro qua de fado produxitjficut
fi ego habercm vnam voluntatem continuam dc-
hinc vfquc ad cras ad legendunl cras}itanmilitcr
quodammodo eft in propofito. Tunc ad illam,
quaarguitur contra hoc; dico qu64 nulla caufa
cft quaerenda , quare pro tunc produxit , & non
alias,nec indifpofitio agcntis,vel paffi, neccxpe-
6latio temporis , fcd foU voluatas Dci , qu« cft
idcm,quod ipfp Dcus,

Ad tcrtiam , fi (ic; tunc mundus,& mocus in-
(ceperunt in aliqiio nunc. Concedo,fed dico qu6d
jUud "«"^ non crat continuatiuum tcmporis , fcd
initiatiuum , quemadmodum pundtus rcrminans
cft initium linca;,vel iniiiatiuus lineac.

Ad quartam , quando obiicitur ^ conrra hoc.
Dico quod nunc non cft res fucceffiua,& quod al-
rcri fucccdat ; fed dicitur difiundiue per altcrum
duorum , fcilicct vel quia ipfum alteri fucc|edit,
aut quia alterum illi fucccdit; mod6 in propofi-
to vcrificatur pro fccunda parte.

Ad quintam , concedo qu6d ant^ non fuit
raundus , ncc motus ; modo ifta propofitio eft
negatiua,& ad ncgatiuum non fcquitur affirma->
tiua : vcrbi gratia , pofito qu6d nullus homo ef-
fet, adhuc ifta eflct vcra ; hvmo noneft , & ide6 ad
illam nulla affirmatiua fcquitur. Similiter nccad
iftam , Amimmdiu, &metHinonfuerunt :■ igitur
anti fuit ali(juid.

Ad fcxtarr» , quac eft difficilis , dicunt aliqui,
qu6d Dcus fuir priufquam mundus,vel ctiam an-
tc mundum.; folum intcUigitur de prioritare fc-
cundum naturam, Sc non de priorirate remporis;
fed oppofitum iftius probant fatis dux rationes
fequcntcs.
n, Alij refpondent fic , qu6d ifta , Detufuitfriuf-
quam mundm , cft concedcnda de prioritate aeter-
nitatis , & non de prioritate temporis , aut fe-
cundum naturam fdliim ; fcd hoc noa valet:
quia xtcruitas eft tota fimul , quae eft ipfe Deus;
igitur in aeternitaie non eft prius , ncc poftc-
rius.

Idco alitcr rcfpondetur,qu6d illc modus prio-
yitatis forte non cft bcnc cxplicabilis pcr voccs
iam compofitas.proptcr hoc , quod ea qus con-
cipimus fccundum ordinem prioris, & pofterio-
iris ; nos concipimu? cum motu, & confiderando
difFerentias tcmporis; igitur ille modus non cft
aliter cxplicabilis , quam ifto mpdo ; Dcus fuit
antequam mundus fuit , id cft, Deus fuit mundo
non exiftente. ( * vide Scotnm ififecnndo, dinin'
Sione prima , ^tftione tertia ad fecHndum princi-
pale,)

Ad feptimam , dico qu6d ex nihilo propter
infinitatem fua; potentia:. Et fi quatratur , prout
qasrit Commentaior in quo praeceffit porentia
antecrcationem mundi & motus.Dico quod fuf-
ficit folam potentiam aftiuam pracceffi(Tc,nec re-
quiritur poccnria paffiua,nifi in adionibus natu-
ralibus, qux fiunt a pocentia finica.

Ad rationcs principalcs. Ad primam , dico
quod non fequjtur , quod fparium infinitum ,&
quod motus perpetuus fuit circularis ; modo dc
/patio loquitur Ariftoteles in ifto 6.

Ad fccundam , negatur confequentia ; quia,
vt probatum fuit tertio haius , non funt plurcs

♦ yidc ccn
furam in li-
l>rt princi-
pio.

8.

tcuolutiones ^unx quam Solis , pofito qu64
mundus fuit aetcrnus.

Ad ^crtiam , de multitudine infinita , dico g
quod ratio dcmonftrat, fuppofito qu6d quili-
bct homo habuijllet animam fibi ptopriam pcr-
pctuam ; ita vt plurcs homines non communi-
caftent in eadem anima ; dico tamen qu6d hoc
non cft probabileex principiis naturaUbus, im-
m6 vel qu6d anima corrumpitur ad corruptio-
nem corporis ; vel fccundum Platonem qupd ef-
fct vnus ccttus numerus animarum , vel fecun-
di^m Commentatorem qu6d eirec vna anima in
omnibus hominibus.

Ad quartam , dico quod terra bcnc fuerat de
nouo habitata fccundum pattcm , & non fecan-
dum totam.

Ad quintam, concedo , quod eftet vnum infi-
nitum compofitum ex duobus infinitiscontinuis
praecis^ , tamen quodlibct illorum infinitorum,
cft infinities infinitaaequiualentcr, vt fi fumatur
dies hodierna,&dics fcptimapraecedens illam,&
fic in infinitum,& fic dc aliis quibuflibet diebus,

Ad fcxtam de durationc dicctui poftea.

ANNOTATIONES
Pacris Arrccini,

* ^J^^^^fi* *li^Ms vnusmottu. Nota, qu6d
V Commentator contra Auicennam, & rc-
liquos Arabcs tcnct , quod intcntio Ariftotclis
non fucrit hic difputare in gencrc ; an ab actcr-
no fuerit motus necne, fcd in particulari, vtium
motus coelorum fiicrint actetni : & ratio eft , in-
quit , qui«i fi folum in gencrc determinaflet hic
raotum fcmper fuifle , puta ante omncm motum
fuiflc raotum , non fatis probaflet fucccffionem
raotuum ; qupmodo fcilicet connefteretur ca-
tena, vt femper vnum morum alius antecederet,
& alius fubfequeretur , arque adeo mancus fm(-
fct fcrmo Philofophi. Cxtertim Arabes omnes,
Thcmiftius, Simplicius, D,Thom.Scotus,& ferc
omncsconfentiunt, quaiftionem cflcgcncrabi-
lcm ; vrrum fcilicct femper fuerit futuriifquc fic
motus. Tum , quia mos cft Atiftotclis cx vniucr-
falibus ad particularia defccndcre ; rum quia for-
raa ipfa quaeftionis non proponitar in particu-
lari de motu cocli , fed in genere , vtrum fadtus
eft aliquando motus , & corrumpitur, an fempcr
fuit, & femper crir ; tum quia incdia omnia,qui-
bus vtitur ad hanc quaeftioncm , proccdunt dc
raotuin gencre ; tum demum,quiatcxt. j 5. quac-
ftioncm difputat in particulari , Vtrum aliquid,
puta primura mobile,ab acrerno moucatur.
b Ponitfides noftra. Nota cx D. Dionyfio dc my-
fticaTheologia,qu6d afccndentibus nobis fer-
mones contrahuntur,atque ade6 quando Arifto-
tcles ad acterna rradanda fe rranftulit , verus illi
fermo in plurimis defuit ; quia humiliter a fcien-
tiarum darore fcientiam non poftulauit,qui a fa-
pientibus mundi abfcondit, quar parnulis , & hu-
milibus rcuelat , & communicat , vt fic ctiam
D.Hicron.eius fuperbia notans exclamarct:-/^r»-
ftoteles alias naturA monftrum , perpauca de diuinis,
eaque erroribni plena cognoifit. Idco pro veritatc
fidei , nota qu6d Deus cft caufa libera , vt pro-
ducere , & non produccre poffit munduitn,ali6f-
quc eflcAus , qui in tcmpore produxir mun-
dum , ita vt fi ante , vel poftea vellet producerc
iuxta liberrimx eius voluntatis beneplacitum
potuiflet : neque cx hoc audcndum eft dicerc

mutatum

••—■ -Qujeftio I.

417

lo.

Cr*»f d* m-

biU cmtingit
trikiM m»di*.

II.

AnflottUf
0,e »ltqui*
PbiUfophtrS
dtmtnitrtrt
fttifl mundS
fiiiffe nk Uir-

tnutitum fui(Te in volantate : voluit enim ab
arterno producere roundum in tempore> ideft,ab
«terno habuit velle ; vt mundus in tem^ore pro-
duceretur : vt (i modo vellem confiteri craftina
die,& protenderem adlum voluntatis vfque cras,
fine nouo velle craftina die a£tu complerem,
quod hodie volui. Simili modo imaginandum
eft in Deo , in quo vnicum velle femper perma-
net , fine cuius nouitate producit in tcmpore,
quod ab zterno voluit.

Nota tertio, quod quando dicimus Deum ali-
quid de nouo producere, ( quod eft creare ) ly de
poteft tripliciter furoi. Primo modo materiali-
ter , ita vt nihil fit materia efFedius producendi,
quemadmodum dicimus , de ferro fit gladius.
Secundo modo cffcdbiue,ita vt nihil aliquid eflS-
ciat ; & ifti duo modi funt impoflibiles. Tertio
modo, vt dicit ordinem,ita fcilicet vt poft nihil
pofllit fieri aliquid , quemadmodum dicimus ,de
nodc fit dies,& hic raodus eft poffibilis.

Notaquart6,qu6d tertiusmodus adhuc bifa-
riam poteft accipi. Primo , vt dicit ordinem du-
rationis, id eft, quod przcedat aliquod tempus ,
in quo nihil fit de effcdhi , & poftea producatur.
Secund6 , vt dicit ordinem naturz : & fic adhuc
duphciter , vel poficiue , vcl priuatiue. Poficiue
dicicur aliquid prius , cuius efTe ptzcedit fuum
pofteriusjficut animal in horaine refpedlu ratio-
nalis ; & ad propofitum fi nihil hoc modo prc-
cefniTet , efsetque pofitiue ptius natura antc 'Jfe
creaturx realc, tunc forraaliter conucnirct crea-
tura» nonejjiznte efi;8c pet confequens nunquam
conuenirct e£i fecundo modo, fcilicet priuatiuc;
ficut priuatio conuenit materiae. Non enira ex fe
fibi conuenir, fcd conucniret, nifi a caufa extrin-
feca.fcilicct forma, impediatur : & ftc in propo-
fito nihil praccedit ejp creatur*, ita fcilicct quod
fi a caufa extrinfeca, & libera, fcilicet diuina vo-
luncate non darecur creacure ej/iy manerec nihil,
quod ftihil per nullam caufam vcniret ; & hoc
modo crcatura eft creata dc nihilo.

£x his fequitur prim6 , qu6d nulla ratio Ari-
ftotelis , aut alicuius Philofophi poieft dcmon-
ftrare mundum ab zterno fuifTe ; quia demon-
ftratio demonftrat verum, & verum vero confo-
nat , & non repugnat : ergo non poteft dari de-
monftratio contra res fidei , nam rebus fidei fal-
fum fubefle nequit, cum verifCmz fint,& diuina
certitudine infallibiles.

Secund6, fcquitur qu6d Deus potuit mundum
de nouo producere ; quia Deus efl caufa Ubera;at
caufa libera nulla neceflitate tenetur , vt poflic
noii facere : ergo potuir non operari,atque adeo
potuit mundus non fuifle ab zcerno.

Terti6, fequicur qu6d Deus poceft aliquid de
nihilo producere:quia poteft aliquid immediatc
caufare,id eft,nulla causi pra:fuppofica cuiufcun-
quegeneris caufz; igitur poteft facere aliquid de
nihilo. Antecedens probatur ; Deus cft primum
efficiens : ergo fi aliquid non potcft facere im-
mediatc,neque etiam poteft illud facece mediate.
Probaturconfequentia;Deus ptoduxit,verbi gra-
tia^^ mediatc:illud medium eft quid produdtum:
ergo fuit produdtum mcdiatc, vcl immediatc : fi
immediate , habeo intentum : fi mediate , rurfus
quzro de medio, vt prius;vel ergo deueniendum
eft ad aliquod immediatc produ£lura , vel dan-
dus eft procefliis in infinitum. Tunc vltr^,ex hoc
quod Deus producit aliquid immediate , illud
tale non habet ex fe formalitet ede neccfTarium:
Scotioper. Tom.Il,

crgo habet ejje poft non tjfe. Probatur confequen-
tia: quia quod formaliter habet effe necefTarium,
cft ferapitetnura , & c contra ^.Mctaph. tcxt. 1 7.
Si crgo id , quod immediatc producitur a Dco,
non habet formaliter effc neccfTarium , habct ejfe
poft non ejfe ; ergo procedit de nihilo,atquc adeo
poteft Dcusaliquid denihiloproducere.

Quarto , fequitur qu6d Deus de fa^o aliquid 1 1 .
crcauit in tempore. Probatur ; quia Deus cau-
fat contingenter ad extr^ : crgonon necefrari6;
crgo non ab zterno ; ergo in tempore.Probatur,
quia quod contingentcr caufacur , non eft , nec
potcft efle fempiternura ; quia fi efTet zternum,
eflet & nccefTarium, & per confequens non pof-
fet non eflc, atque ade6 non eflct caufatura con-
tingcnter.

Quint6 , f^quitur qu6d mundus , & tempus,
& totum vniuerfum fad:a funt in tempore : hoc
cft de fide , & patet Genef. 1 . In priruipto crea-
mt Detti calnm , & terram. Et ex his omnibus fe-
quitur , qu6d quando dicimus mundum fuifle
a Deo produdum de nouo , non eft fic incelli-
gendum , qu6d inter Deum , & mundum plu-
res przccfrerint dies , vcl anni , vel quod Deus
expe^rct aliquam durationem , vel fucceflio-
nem , vt faceret mundura ; quia in Deo nulla eft
fucceflio ; fed cft fic intcUigendum , qu6d an-
te mundura przceflit infinita Dei zternitas ta-
liter,qu6d'etfi mundus creatus efletcentum mil-
le annis antequam fuit faftus , adhuc fuifTet fa-
«Skus in tcmpore,& przceffifTet Dei zternicas.
^ ^j*frtAopini»eJiArifiotelii. Nota,qu6d Phi- I}.
Lofophi antiqui quzdam de hac rc firmauere, fltiUftfki
quz noftrz fidci minimc aduerfa funt. Primum ««'?*' ««^
eft , qu6d aliquid ab zterno quicquid illud fir, '* '*"*»'
przceflit : fi enim aliquando nihil prorfus fuif-
fct , impoflibile poftea aliquid ftaret ; quianec
fe idcm , ncquenihilaliquid facere potcft. Se-
cundum didum corum , & verura , eft , caufam
efficiencem abzterno fuiflc. Terciunr, quod ali-
qua eorura, quz fada funr, in zternum funt du-
ratura j hoc ipfum & nos profitcmur : mundus
enim fecundum principalcs partes duraturus eft,
vidclicet fecundum ccelos , &elcmcnta , quam-
uis fine motibus & gcncrationibus ; & fccun-
dum homincs etiam in fine fzculi per Dei po-
tentiam refurrcfturos , quos iuxta eorum fada,
fandlionefquc diuinas przmiura , vcl punitio in
zternum expedat. Quartum|di<2um,qu6d mun-
dus a Deo genitus fadufque eft : quamuis ab
hac fcncentia ^aliqui Ariftorelcm excludanc;quia
Ariftoceles (aiunt) mundum non aDcofadtum
fuifTe afTcruit : quod falfiffimus efterror, ficuti
ctiam affirmare mundum ab zterno fuifle, quod
affirmat, maleque probat Ariftoteles in princi-
pio huiuslibri : radixautem tam intolerabilis
erroris, vtalia prztcr Deum zternafirmairenr,
fuit hoc apud ipfos axioma commnne : Ex ni-
hilo nihil fieri potejt , fed ncceiTari^ aliqua prz-
fuppofiti materia mundum creatum fuifre. Qua-
re alij infinitum chaos , materiiimquc zternam,
ficuc Anaxagoras , cx qua mundus fadus eft, di-
cebant. Alij , vt Dcmocritus , ztcrnos atomos.
Alij vnum : alij plura elementa ; alij litcm , alij
araiciciam ; qux omnia ex falfo principio false
procedebant.

Nota fecund6,qu6d primz rationi pro fenten- i a.

tia Ariftocelis poceft addi hoc mcmbrum:nerapc,

aur potuit,fcd noluit,& tunc fuiflet inuidus;quia

non communicafTct bonum quado potuit.Tcrtia

O o 3 etiam

neRr* fidti
tonfrns.

438

Lib.VIlI. Phyncorum

jeciam po(Iet (ic cblorari : fi mun4u$ incepic , eC'
iara tempus iticepit ; Ccd. terapus non pocuit ha-
bere initium : ergo ne/que mundas. Minor pro-
batur , fi tempus incepic ; ergo dabicur primum
»«»c,ante quod non fuit ccmpus ; tunc vlcrlk,cui*
libcc ««wcorrefpondcc mutatMm ejji in mocu , co
quod non dacur ccmpus finc mocu : ergo illi pri-
mo mtnc corrcfpondec mutMHm ejfe in mocu ; fcd
ante quodlibec mHtatum ejjfe cft mocus : ergo ance
illud mutatHm ejfe corrcfpondcns illi primo mincy
efl: motus:crgo ctiam & tempus, quia motus non
eft fine temporc : ergo nunquam dabitur »«»r,
ante quod non fuifiet tempus ; atquc ica ccmpus
non habuic principium:ergo neque mundus. His
racionibus duz aliae addi pofiunc ; & prima fit
ifta f^Caufa in ac^u finiul eft cum cfFcdu in aftu;
fed iDeus ab zcerno eft caufa in a6tu : ergo de-
buic cfFcdus , nempc mundus , ab aeccrno cfic in
a6li^. Maior eft notifiima : & minor ctiam ncgari
non poceft : fi cnim Dcus non fic caufa in aAu:
ergo crac caufa in pocencia : ergo redu(S);us eft in
adii ab aliqua ,caufa in aftu : quia id quod cft po-
f encii cale , reducicur ad a(%um ab eo , quod ef^
adtu cale : & tunc vel dabitur proccftus in infini-
cum,vel Deus eric mucabilis ippcencia ad a6lum;
& pcr confequens ab aliquo prieri , qux minim^
dicenda func : crgo faccndum eft mundum ab
«eccrno fuific , vc alia effugiaraus incoramoda.
$ecundaracio eftcalis : Dcuseft cxcmplar om-
pium creacurarum ; ergo creaturx fu|ic ab ^cer-
no.. Probacur confequcncia, relacio incer exem-
plar, & cxemplacum cft rcalis : ergo incer cxcre-
ma realia : ergo rcaliccr creacurx func zternz. Ec
jponfirmacur, nullarelacio eft dabilis finc funda-
menco , & termino : quia ab vtroquc dcpcndfft;
c^m ergo ab aeterno in Deo fit relatio realis
-exemplaris : quia dc nouo nihil potcft Deus ac-
quirere realitcr ,- ne antca fit minus perfcdlus
quam poftea : crgo etiam relatio exemplati cft
xterna,& etiam ccrminus ad qucm rclacio cxcm-
plaris Dci cccminacur,eft zcernus, vidclicec crea-
turz : crgo creaturae funt abaetcrno.
I y. ^ NotMtidttm , ejMod ifta ratienes /knt frobahilety
&c.Nota,qu6d has rationcs & quafcumque alias
talia probantes cencmur folucrc, eo qudd pro-
banc id , quod falfum eft, & concra fidcm ; vc fic
Laceranenfi Concilio fub Leonc X. obediamus
przcipienci Chriftiano Philofopho , Echnico-
rum Philofbphorura racionibus concra fidem fa-
€th rcfpondcrc , illifquc facisfacere : fic enim ait
facrura Concilium : Infitper omnibMt & fingtdis
Thilofiphis in vniuerfitatihtu fiucUentm generalium,
& alibipublice legemibtu tiiflriSe pracipimm,vt cim
Philojophorum principia, aut conclu/ienes, in tjuibM a
reSla fide deuiare nojcuntur, auditoribus fiiis legerint^
aut explicauerim ( cptale hoc de immortalitate anima,
aut vnitate , dr mundi atemitate , & alia hutM/modi,)
teneantur eijdem veritatem religionis Chrifiiana om-
hi conatu manifeftatn facere , & perjiutdendo ( pro
pojfe) docere , acomni ftudio huiufinodi Philofipho-
rumargumenta ( citm omnia Jolubilia exiftant) pro
virihtu excludere atcpte rejoluere. Haftcnus Con-
cilium.

e Ideo aliter re^ondetur.Notz,(i\i6d Dcus potuic
& voluic ab acrerno mundum producerc, fcd non
voluit prodiiccre ab zterno , fed in cempore:
hacc enira duo ftanc fimul , quod Dcus aliquid
producerc pofllc dc nouo , & quod hoc ipfum,
quod producit , fit ab acterno volitura ab eo , &
hon aliquo nouo vclleprodudlura : quia in Dco

vnicum eft zcernum , & immucabile vellc : yt,
vcrbi gracia, fi hodie volo aliquid pro cras , pof-
fum eciam cras eadem volicione ad ipfum vclle;
vc excmplificac Scocus. Sic in Dco imaginandum
eft, qu6d fcilicec ab zcerno voluic:quicquid mo-
d6 vulc eodera vcllc permanence , quo acccrnali-
ter voluic in hoc, vel in illo ccmpore producere;
nec propcer inuidiam hoc fecit , fed quia fic ipfe
voluir, cuius voluncas cum eflencialicer bona fit,
id quod vult , ordinatiflimc , Sc quando oportec
vult , nec aliqua quzrenda eft ratio , quia ipfa cft
origo, & primus fons totius rationis, Vide Sco-
tum in 1. d. I .q. 1. ad quartum.

f ^ ejHartum cjuando obiicitttr. Nota, qu6d ob- I ^*
ieflio eft Commcntatoris dicentis diuerfam efie
rationem panium teraporis, eo qu6d fluxz funt,
& continuo curfu dilabentes ab ea , quae eft par-
tium lincae. Cztcrum haec coloracio , vc lcic^
hic nocac Scocus , pocius eft fucus : nam fluxus
parcium folum facic ; qu6d idem nunc noh pcr-
maneat ficuti pun£tum lineae ; fed tamcn nihii
vctat , quominiis poflit ita initium cfle , vt non
fit finis ; acque icafinis vc non fic inicium , quan-
doque cerminacio, finicioque in omnibus conci-
nuis eiufdcm fit rationis , fiae fluencia fint , fea
permancntia.

Ad alias duas raciones.
Ad primam , dico qu6d Dcus ab aecerno eft
caufa in a£hi, non camen aAu caufans,fcd pocens
caufare:caufa tamen adiua ctiam in crcacis nulU
fiii mutatione rcducitur ad adlum caufandi. Ra-
tio eft, quia motus, fiue mutatio non eft in agcn*
te , fcd in paticnte ; & fic Deus fine fui mutatio-
nc caufat,& creauit : vide Scotum in z.dift.i .q. t.
i.d fccundum.

Ad fecundam , dico verum efle qu6d Dcus eft 17»
cxcmplar, vcl qu6d in Dco funt cxeraplaria om-
nium rerum ab zterno ; quz vcl funt idcz in
mentc diuina , vel funt quiditates omnium re-
rum in efTe intelligibili, & poflibili J)rodu6ko per
adum intelle(9:u§ diuini. Intclledus enim diui-
nus fuo z€t\i producit omnium quiditates in cfle
cognito ante a£kuro voluntatis ; voluntas tamen
diuina libera ex his poflibilibus cligir, quz vulr, *

& producit in ep reali jn tempore.Vndc quando ,^

voluntas diuinacrcauir homincm, crcauit illura < \mn\

adexemplar, &ideam hominis iri diuino intel- - »•«■»11«^
le£k\i ; 8c quamuis in re, ad extra in efte reali oria- ■*•

cur relacio rcalis produ£ti ad producencem , Sc
exemplaci ad excmplar in cempore , in Dco ca-
men nulla calis relacio orirur realis , ad produ-
6bum, Sc exemplacura ; ficuc neque fcibilis ad
fcienciam cft rclacio realis , quamuis fcientiz ad
fcibilc fit ; dicitur ramen Deus crcator in tem-
porenon relatione rcali in ipfo exiftente, fed in
creatura , h. qua denominatione cxtrinfeca dicf-
cur creacor.

g De multitudine injinitadico. Nota , qu6d hacc
refponfio eft D. Bonaucnc. in i. dift. i. quzft.i.
vbi dicic,qu6d Ariftotelcs ponens mundum aeter-
num ad euitandam infinitatcm a6fcualem , ncccf-
fe eft , aut ipfum ponere animaeirrationalis cor-
ruptionem,ciira Alex.Aphrodifaeo, aut vnitarem
animarum cum Aucrroe,aut circuIationcm,id cft»
tranfmigrationcm , cum Pythagora atquc Pla-
tonc; ita vt pofitsl mundi ztcrnitate hoc argu-
mentum iuxta placitum D. Bonauent. efficaciter
infinitatem animarum concludat;id quod etiam
dicit hic Scotus. Sed quid ad hoc argumentum
fic dicendum , vide ea , quz notauimus fuper i.

fcnt.

V

1.

fent. Scor. dift.i. qucft. ;. ad quintatn rationem
pro fent. Hentici de Gandauo.

Q_y -<E s T I o II.

Vtrum munifu pt atemWi autaliquu
motMjit Atemustyt motus cali f

Alberc. Maj^n. trM9.i.e»p.%. Syizmtom.xMttmph.di^.xf.
ftB.i. num. 7. Ec auchores citaci yttfi. pr*e*dtnti,a.^vA
quorum aliquos difputacur etiaro quxftio dc pot&bili.

R G V 1 T V R qu6d non:quia Deus egit
mundum : ergo mundus non eft zter-
nus. Confequentia tenet , quia agere
mundum eft ipfum producere de tton ejfe ad efff.
Etantecedensprobatur per Commentatorem in
lib. de Subftantia Orbis,vbi dicit quod Deus non
folikm mouet mundum totum * vt quidam di-
cunt, fcd agit.

Secundo, per Ariftotelem i i.Metaph.tcxt.38.
vbi dicit , quod k Deo dependet carlum ,& tota
natura. Nec valet , fi dicatur coelum dependere
^ Deo in genere finis , & non irt gencre efficien-
tisjquia dicunt ibidem Ariftotcles & Commen-
tator qu6d in abftradis \ matcria idem eft caufa
lecundiim mouens , fecundum agens » & fecun-
dum finem,& agentem.

Terti6,omnis mutatio cft de contrario in con-
trarium , velde conttadidorio in conrradidlo-
rium ; vt patet quinto huius , text. 9. & 46. fed
nullataliscft perpetua.vt patct inifto odauo.

Quartd, fi aliquis motus eflet stcrnus, maxi-
mc eiret ille, qui eft de codem in idem ; fed hoc
non eft , quia tali? moius eflet fruftra , quia fru-
ftra mouetur aliquid ad id , quod iam habet : &
ideo dicitur 6. huius , text. 44. quod impoflibile
eft aliquid, quod mouetur, dum mouetur^efTc in
illo , in quod mouetur,

Quint6 , impoflibile eft illud fieri , quod im-
poflSbile eft fKaumelTc ; fed impofllibile eft mo-
tumperpctuum a partcpoft fadumeflc; igitur
impoflibilc cft talem motum fieri ; igitur nullus
cft motus perpetuus a parte p6ft : igitur nec ^
parte antc.

Sexto , nullus motus eft perpetuus , quia nec
reuolutio heftcrna , nec hodicrna , nec aliquis
aliusmotus : igitur nuUus motus cft perpetuus.

Septim6, quia videmus qu6d minot mundus,
vt animal , mouetur poftquam quicuit, & hoc ex
fc ipfo;ergo, &c.

Odauo, grauia, & leuia ; quia a fua natura in-
trinfeca : igitur poflibile eft , quod ita fuit de
maiori mundo , quod mouearur poft quietcm,&
pcr confequens motus eius non cft pcrpetuus.

Nono, oranium naturi conftantium pofitus
eft terminus augmentationis , & augmcntati;
fed motus cft vnum natura conftantium ; igitur
motus eft tcrminus , & pcr confequens noapfcr-
petuus.

Decim6 , nulla eft quies perpetua : igitur nec
motus.Confequentia tcnet, quia motus,& quies
opponuntur ad inuiccm : igitur quot modis.fci-
licet perperuo , aut corruptibiliter habet ficri
vnum, tot etiam modis habet fieri reUquum.

Vndecim6, vel motus perpetuus eflct natura-
lis , vel violentus ; non naturalis , quia ralis cft
velodor in fine , quim in principio , Vt patet x.
CoeIi,text.j5.nec violentus,quianuIIum violen-
lum cft perpctuum.vt patct r. Cccli,tcxt. i ;.

Quseftio 1 1.

439

Vltim6, fi aliquis motus eflet perpetuus , ma-
xime eflet circularis ; fed nullus motus circularis
eft huiufmodi ; ergo,&c. Minor probarur ; quia
motus wrcularis fc haber ad motum rcdtum,
quemadrnodum linea circularis ad lincam re-
dam ; fed nuUa linea circularis eft in infinitum
cxccdcns lineam redam ; igitur nuUuseft motus
circularis , qui in infinitum excedat motum ce-
dhim. Oppofitum arguitur per Ariftotclcm in 8.
huius, text.t.

Notandum ficut in praEcedentiquzftione,qu6d
fides contradicit * Ariftotcli in propofito ; &
dico notabiIiter)£t^/ ; quia ftando in lumine na-
turali non poteft probari , qu6d quilibet motus
inccperit de nouo , vt patebit folucndo rationes
antc oppofitum ; nec ctiam rationes probantes
motum cfle perpetuum,funt dcmonftratius,Iicec
fint multum probabiles.

Tunc fecunduni Ariftotelem prima conclufio
cft ifta : Aliquis motus cft pcrpetuus. Probatur
fic ; quia dato primo motu , vcl eiu$ motor , &
mobile fuerunt ab arterno , vcl alterum incepit
dc houo : fi alterum inccpit dc nouo, & non nifi
pcr mutationcm : igitur ante primum motum
datum crat aliamutatio prior ; quod eft impofll-
bile , fi motor & mobile fueruntab aeterno ; fcd
mobile quicfcebar , & poftea mouebatur , tunc
erataliquacaufaillius quietis,quam oportuit re-
raouerc prius , qu^km mobile raoucretur ; & hoc
non potuit fieri finc motu : igitur ante primum
motum datum , erat alius motus prior , quod eft
impofljbilc.

Secundo , impofllbilc eft qu6d aliquid fe ha-
beat prim6 vno modo,& poftca aliter.fine aliqua
mutatione : igitur ante primum motuta datum,
erat alius motus prior, fecundum quem motor fe
habet alitcr,quam prius. Maior patet pcr qttidno-
mims mutationis:& minor cft nota,quia priuscft
motor non mouens,& poftca motor mouens.

Terti6,quia rationabile videtur, quod femper
Deus fit in pcrfedifllmo ftatu ; fcd ftatus eft per-»
fedior dominari aliis, fcilicct toti mundo, qukm
efle folum : igitur videtur , qu6d fcmper Dcus
dominabatur aiiis , quod non cflet, nifi alia fem-
pcr fuiflent.

Quarto , fi motus , & mundus inceperunt de
nouo,veI in temporc,vcl in inftanti,vcl in aliqua
alia menfura ; fed nuUo rnodo, quia tam tempus,
qukm inftans , & quslibct alia mcnfura incepic
cum mundo.

Quint6 , omnia duo agentia funt ad inuicem
fubordinata, fic qu6d vnum eft fub alio,vel am-
bofub tertio : igitur cftaliqnid agens primuni
immutabile , & zternum , a quo omnia^Iia dc-
pendenr ; fed ab illo agente immutabili non po-
teft dependere adio noua, nifi mediante motu
aeterno : igitur aliquis cft motus perpetuus.

Verum eft tamcn , qu6d iftx rationes in lu-
mine naturali funt valde probabiles ; attamcn
non funt dcmonftratiuz , & funt contra fidcm.
Ideo ad primam , dico qu6d mobile incepir de
nouo,fed motor fuir ztcrnus. Et quando dicitur,
non incepit fine mutatione : dico qu6d imm6,
nec eft aliqua caufa inceptionis mundi , & mo-
tus , nifi voluntas diuina , qus eft ipfemet Deus.
Vndc Dcus ereauit mundum finc mutationc.
Item, Deus potuit creare mundum,& ipfum non
moucre , poftcamouere nullarautatione praece-
dente illum motum.

Ad fccundam , dico qu6d primusmotor non
Oo 4 fc

iMmint iM.
turtli cfttndi
nS potefi mo-
tum ineipif-
fi,velnon iti^
eepiff* dt nt-

AUfuit tuf
ttu eftperpe.
tuus feeuH-
dtim Arifi.

440 Lib. VIII. Phyficorum

fc habuit aliicr priiis , & pofteriiks, immb eodcm
mocioj necoportet elTe aliam mutationem abil-
la> qua tunc mouit.

Ad tettiam,dico qu6d antc crcationem mun-
di omnia erant in potcftatc Dei, ficut poftea ; &
ide6 ftatus erat tunc aequc perfc6lus Hcut nunc.

Ad quartam, dico quod non oportct, qu6d in
tempore , vel in inftanti , nifi ad iftum lenfum,
qu6d mundus nunc eft , & prius non fuit , alio
tamen exiftcntc , fcilicet Deo. Vel poteft conce-
di , qu6d in inftanti initiatiuo temporis fiebat
mtindus.

Ad quincam , ncgatur qu6d ^motore imroo-
bili , non pofCt fieri nStio noua nifi mediante
motu; & de hoc fiet quzftio fpccialis.

Sccunda conclufio Ariftotclis eft ifta : Motiis
coeli eft pcrpetuus. Probatur , quia coelum eft
perpctuura : igitur &motus eius. Anteccdens
fupponitur ex i. Cceli. £t confequcntia proba-
tur , quia nuUa vidctur caufa, quare primo qui-
efcerct , & poftca moucretur : nam dicit' Com-
mcntator qu6d H ita eftet , iam viderctur quod
coelum dependenet ab cntibus alterius mundi,
quae eftent (ibi caufa quandoque motus,& quao-
doque quietis.

Secund6 , quia motor coeli eft perpetuus , &
impiutabilis : igitur & cius motus eft perpecuus.
Confequentia tcnct , quia ex quo ^ius motor eft
immutabilis , (i vni vice mouet , femper mouet:
& ^ntecedens appret y.huius , text.6. & inde,
& 8. tcxt. 40. & indc.
6. Terti6 , quia perpetuo fiunt generationcs , &

corruptiones in iftlsinfetioribus:igitur motus
cceli eft perpetuus. Anti^ccdcns apparet,fecundo
dc Generationctext.jS.&indc. Confequentia
probacur i quia motus cceli eft caufa huiufmodi
genctacionis, & corrupcionis,cuius fignum.quia
approximance Sole fiunc generaciones , & ipfo
reccdencc fiunc corrupcioncs ; mod6 fi effcftus
eft perpecuus, oporcct, qu6d caufa agens,& con-
feruans fit perpetua-

Quart6 , quia motus cceli cft citcularis natu-
ralicer ; igicur cft perpccuus, Ancccedens appa-
rcc i.Coeli, ccxt.8. £t dico naturalitcr circularis;
quia fi fit circularis violenter, confcquentia non
valct , vt dc rota fabri. Confcqucntia probatur:
quia cx quo in circulo nuUus eft pun£fcus termi-
nans , & fuper ipfum fit motus naturah's , fequi-
tur qu6d fuper qucmcunquc punAum mouebitur
infinicies reuoluendo.

Ad iftas raciones. Ad primam , negatur ante-
ccdens , & cum hoc confequentia. Vndc Deus
per hbertatem fuae voluntatis ctcauit coelum , &
potuifict ipfum confcruaflc quiefcens , & poftca
raouere , finc hoc qu6d fierct alia mutacio ab il-
la^ qui tunc moueret: ncc ex hoc feqaitur,qu6d
ccelum ex hoc dependeat ab entibus alterius
muadi ; fcd ^ Deo prscise.

Ad fecundam,conceditur antecedcns,& ncga-
tur confcquentia. Ad probationera , dico qu6d
"motor immobilis poteft mouerc poftquam non
mouit^ nulia fai^a mutatione alii in motore, vel
cciam in mobili , prscer illam qua cunc mouet.
7' Ad cerciam, ncgacut ancecedens.

Ad quarcam, concedo ancecedens, & negacur
conrequcptia. Ad probacioncm, dico qu6d lic^
polTct ica efle. , qiiantum eft ex parce magnicudi-
nis , fuper quam fic mocus , camen firmiter crc-
dimus , quod noh fit ita : immo Dcqs creauit de
nouo mobilc , & motum ; & illud mobile cric

pcrpetuum ^ parte p6ft,tamen non perpetu6 mo-
uebitur.

Ad tationcs principalcs diceret Ariftotcles. -^lfw *«/«-
Ad primam , Deiu , &c. Dico qu6d duplex cft ^'^ f^
^^^,fiucduplicitcraccipitur4^^«. Vnomodo
fpecialiter , vt cft idem , quod producere de nm
e£i ad ej}i : Sc fic Dcus non agit mundum. Alio
modo magis gcneraliter , vt eft idem quod pro>
duccrc, id eft, conferuare ;*& fic Deus agit mun-
dum,id eft,confcruat; & hoc intendunt authori-
taccs Ariftoteles.

Ad fecundam confimiliter.

Ad tertiam, concedo qu6d omnis mutatio (e-
cund^m fe totum , vel fccundiim partem fui , cft
de contradiAorio in contradi£lorium:verbi gra-
tii, motus coeli, quatcnus eft de Oriente in Oc-
cidentem, eft de Oriencc non in Orientcm , fed
in quantum cft de Occidente in Orientem , & h
contrd j & ab iftis duobus componitur vnus mo-
tus, qui eft ab eodem in idcm.

Ad quartara, concedo antecedcns. Ad iinpro- 9,
bationem , negatur ; qaia aliquod cft mobilc,
quod finaliter mouecur ad acquirendum termi-
nura , & illud fi pcfpctu6 moueatur , mouetur
frullr^. Aliud mouecur finalicer propcer mocum,
ica vt eius vltima perfe6l;io confiftat in mouen-
do ; & tale non mouetur ftuftr^jfi moueatur per-
pstuo.

Ad quartam , dicunt aliqui , qu6d hoc eft vc-
rum in permancntibus , fed non in fucccfEuis:
dico tamcn , quod mocus coeli non eft quid fuc-
cefltuum,fcd cft coelum contiuue motum;& ide6
negatur minor.

Ad fcxtam,dico qu6d indudlio eft infufficiens,
quia fi idcm demouftrarcrur compofitum ex om-
nibus rcuolutionibus fa6kis , & faciendis toto
temporc jeterno,vcrum cft qu6d iftc motus eflct
perpetuus.

Ad feptimam , dicit Ariftoteles quod non cft
fimile : quia nunquam mouetur aniraal,nifi prz-
cedente alio motu , fcilicet fenfus ab obicAo
phantafix, vel imaginationis , & cumhocmotu
neruQrum,mufculorum,&iun(^urarum.

£odcm modo eft de elcmentis,vcl inanimatis,
quia nunquam mouencur furfum , vcl dcorfum,
t\iCi pr«ccdencc alio mocu , quia huiufmodi rao-
ucntur ^ remonentc prohibens ,tc1 k generante,
quorum neutrura poteft mouere fine motu ; fed
fic non efTet de mundo, fi inciperct moueri, quia
talem motum non prxcederct aliquis alius, ide6
noneftfimile.

Ad nonam , hoc intelligitur dc tcrminci roa-
gnicudinis,vt ibidem exprimitur, & non de ter-
mino motus, aut durationis.

Ad decimam , negatur confequentia , nec efl
fimile, vt patuit in ifto 8.

Ad vndecimam , dico qu6d naturaliter. Ad
improbationem , tunc efiet velocior in fincdico
qu6d non fequitur , nifi de motibus grauium , &
leuium fimplicium.

Ad v(timam,dico qu6d non oportet nifi quan-
tum ad comparabilitatem, vt patuit 7.huius,pro-
pter hoc qu6d fuper eandem lineam ciccularem
infinita poteft ficri reuolutio.

ANNOTAT 10.

*Y]Ides cmrMeUcit^riJftteU in prvpofito..l<iott, ^'

X^qa6d aliqui dixcrunt , qu6d Ariftotelis in- •^'»''«/»'»*

tcntio non fuit mundum , vci motum tuiffc ab ^- ^ttmittu*

aeterno, txflitatHr.

f^ r *•• r\*>^

' Qu^ftio 1 1 1.

¥

atterno, coquod dixit lib.i. Topicorum.hoc cflc
problcma neutrum, de quibus rationcs non ha-
oemus , nempe , Vtrum mundus fueritab artet-
no, quod non dixiiret,^ opinio cius fui(Ict,qu6d
mundus fuiilet ab aeterno ; ncque adduxit hoc in
Joco ad probandum mundi xternitatem rationes
demonftratiuas fimpliciter , fcd fccundum tjuid,
ad contradicendum antiquis docentibus inchoa-
tionem mundi modis impoflibilibus. Ita fcntire
videtur S.Thom. i .part.quzft.46 art. i . vbi etiam
infinuat , nequc cundcra Ariftotelcm cxiftimaflc
illas cdc dcraonftrationes , ctfi i. contra Gcnt.
cap. 8 1 . dicat cum cxprefse pofuifte mundi aetcr-
nitatem. At vero Albcrtus Magnus 8. Phyfic.
trad. I .cap.4. ait Ariftotclcm in libro fuo de na-
tura Deorum, qui aliter infcribitur dc Subftatiis
Tcparatis, alleruiflc mundum a Deo opifice fiiiflc
crcatum ; at forfan intcllexic creatum ab xtcrno
in hoc fcnfu, quod habet caufam, vt creatio non
dicat inccptioncm nouam, fcd emanationem , &
conferuationcm, quemadmodum ait,& Auiccn-
na in fua Metaph. & qu6d mundum Ariftoccles
xternura pofuerit.Ex hoc patet,qu6d non rcpro-
bat Dcmocriti opinioncm dicentis , mundum
efle pcrpetuum , alios vcr6 reprobat , & rationcs
. i eorum foluit , & vilipendit , diccndo : ContrarU
autem his non efi diffcile Joluere ; Scpoftea vtitur
fempitcrnitate motus canquam probata ad pro-
bandum fcmpiternitarcm primi motoris.

10. Alitcr autem dicunt alij, fcilicet dupliccm cfle
fadlionem ; vnam naturalem, & Phyficam , qux
fit pra:fuppofito aliquo fubiedo. Altcram ver6
iimpliccm , qux creatio , vcl fimplcx rmanatio
appellatur, pcr quam aliquid proccdit de non ejfe
ad<f^nuIIo fubiedo prsfuppofito. Vnde fi fiat

^_ _ fermo, de fadlione nacurali,ic Phyfica,motus non
cft fadbus, nec coeIum,ncc materia,quamuis om-
nia alia finc fada a Dco , Theologice , & fuper-
naturaljtcr loqucndo. Ariftotclcs itaquc vt Phi-
lofophus naturalis debito modo cft Iocutus,po-
nendo motus, & mundi aeternitatcm. Catcrum
h«c rcfponfio mihi nunquam fatis fccit,co qu6d
ponat vcritatem contrariam veritati. Idc6 alij
dicunt, prin\6, quod de mencc Philofophi, & fui
Commcncacoris fuicponcre multa entiacflcne-
ceflaria , & coatterna Dco , quamuis non dixerit
ea eirc omnino improdu£ta.Philofophus enim j.
Metaph.dicit quaedaiti neceflaria habcre caufam.
Et Commentator in lib. dc Subftantia orbis ex-
prcfsc dctcrminat,coeIum& Intclligcntias,(quas
dicit cfle actcrnas ) produftas. Sccund6 dicunt,
qu6d dc intentioncPhilofophi, & fui Commen-
tatoris fuit negarc omnino crcatione efle pofli-
bilcra , vel aliquid pofle fieri cx nihilo : & hoc
patet prim6 per Philofophum i.huius, tcxt.}4.&
pcr Commentatorcm in multis locis irridcntem
eos, qui dicunt aliquid creari , vcl fieri cx nihilo.
Tcrti6 , dicunt quod fccundum Philofophum
nuUa fubftantia dcfe poflSbilis eflc poteft,ab alio
perpciuari , ficut patct ex primo de Ccelo , tcxt.
10. & 1 z.Mctaph. cext.4 1 .& ide6 fccundiira cum
nihil non produdtum ab aEtcrno,poteft perpctu6
mancre per aliquam potentiam. Poftrem6 di-
cunt,qu6d fccundum Ariftotelem omne poflibi-
lc quandoque efle , & quandoque non eire,habct
matcriam,& habet contrariainfc,ficut patct pri-
mo de Generationc.

1 1. Scd quicquid fcnferit Ariftoteles (fura Deus
non fucrit , vt ak Albertus loco fupvi relato,
cap. 1 4. ) errarc potuit, & de fado crrauit. Vnde,

441

dico prira6,qu6d opinio Ariftocelis,& fui Cora-
mcntatoris dc aeternitate motus , vel mundi , eft
erronea, falfa , & haerccica ; quia, vt iam didlum
eft , ita eft in rei verirate, quod nihil aliud a Deq
eftaeternum , vcritas autem non contradicit ve-
ritati ; quia vna cft vcritas : crgo nuUo modo cft
vcrum , qu6d mundus, vclmotus, vclaliquid
aliud a Dco , fit «tcrnum. Et confirmatur pcr
articulum Parificnfem , qiio dicitur , §luod mm-
dm efiduemui , cpitmtian adomnes jpecies in eo con-
tentds , (fr tjHodtemptts efidtemum, & mottu^& m*-
teria ; quia efi a potentia Dei infinita , & ^uod im-
pojfihile efi ejfe innoHtcionem in effeEbt fine innoua-
tionein caufi^error. Item.cft alius articulus, 6^«4
calum nunejuam cjuiefiet , ^ 'ia^eneratio inferiorum,
^ua efi jinis mottu cceli , non definet , eo tpiod ccelum
fitum cfle babet a motore fiio , & hic confiruat cm-
lum per motum fitum. Vnde fi cejfaret a motu , cfjfa-
ret&ab efle;frrer. Et huic concordat alterart.
quo dicitur , §lMd Theolo^ dicentes , quod calum
(juando^ue tjuiefiet , argutmt exfalfafitppefitione , &
qtsod dicere caelum efie , (jr non moueri , efi dicere cori-
tradiEloria; error. DicofccHnd6, qu6d Philofo-
phus non folum vt Theologus , fcd ctiam in
quantum naturalis male locutus cft 5 ncc opinio
cius eft cum fide defcnfibilis , imm6 corrigcnda
cft fua opinio , & fua- rationcs foluendae ; vt pa-
tcc per Concilium Lacerkncnfe fuperiiis rcla-
tum ; & per articulos Parifienfcs , quorum vnus
cft , (ptod Philofiphw natttralis debeat fimpliciter ne-
gare atemitatem mundi , quia innititttr caufir fitper-
naturalibtts ; error. Secundus , §lnod impojfibile efi
filuere rationes PhiU/ephi deatemitate mundi, nifi
dicamtu , <juod voltmtas primi implicatimpojfibilia;
error.Tctlius,§iupdratio Plnlofiphi demonfirans mo-
tum calieffe dtemum,noefifiphifiica;error. Rationes
autem Philofophi fufficientcr foluit hicScotus.

Qjf -ffiSTIO III.

Vtrum a motore aterno, f^ immutahili
fejjit proitentre aSfio nouA^

Ariftot. hte text- 9. Auerroct ibid.eemvi.^.Mbctt.traS.i.
c«^.}. Alenfis i.p»rt. qntfi ^.mtmbr. i.D Bonauenc.i.
di^. ^M.4{ . «r/.t. D. Thom. ltS.9. <^ 1 . fart. qutfi.if.
Mt.j. Caietan. ibid.art.x. Grefsor. i.di^.^^. Altiflioder.
i.part. cap.t^.Ieitit. i.ctntrm Gtntis. Het. quodlib.i.
qutfi. I. Suarez dij^. 3. Metttph. fiB.^. Smif. de Deo vn»
trAB.i.dilpHt.i.qutft.x. num.^^. Roccus fMf/f 3- >» 8.
Phyfic. Vide Auetrocm 1» DifiruSiont dift. Alezan-
drum in lib. d» f»ti ad Aittottinum > (^ Stuirttm Imft',
rtttortt.

R G V I T V R qu6d fic;quia motor artcr-
nus, &immutabilis cft libcrae volun-
tatis : igitur potcft produccrc cfFcdlum
nouum ficut placet fibi.

Secund6 , quia motor sternus , & immobilis
potcft producere cffciftum aetcrnum:igicur & no-
uum. Confequenpa tenec per locum a maiori,
qnia maius videcur , qu6d poflic produccre cfFe-
dum a:cernum, quam nouura;& tamen aeccrnum
producit ; igitur & nouum. Antccedcns. patet,
quia producit motura coeli,qui eft aeternus.

Terti6,raotor a:tcrhus,& inirautabilis,mcdian-
tc caus^ fecundi , poccft cffedkum nouum produ-
cerc ;igitur & fcfolo. Confequcntia tenetpcr
authorcm de Canfis; & fequitur pcr Theologos,
qui dicunt qu6d caufa prima potcft fufpendere
omnem adiuitacem caufae fecundz.

Quarco,

44 ^ Lib. VIII. Phyficor um

ftionk»

1.

Ag*ns alind
ViuMfrffle,
mliud f»rti'
eulMrt.

•RgtRus, fy
tsRi» ejfeit-
ti*lit, ^ »c-
tidms.

J^tttr tter-
nut (^ im-
mittMhilis no
fttefl mouere
nifimttMcir'
CMlsri,

]^tHle im-
tnediatU fri-
mo motori,
tft imf»0yi-
1*1 & sttrrtS.

Si mohiU im-
mediMiii mt-

Quart6 « quia reuolutio hodierna ^ efPeftus
nouus, & tameninimediate producitui ^ moto-
re zterno, & immutabili > igitur i motoreater-
no,& immutabili poteft prouenire aAio noua,

Oppontumarguiturper Ariftotelemiuifto 8.
tcxt.9.& ponit hoc Commentator comm.9 A in
1 1. Mctaph.y. qu6d a motore zterno, & immu-
tabili non potcft prouenire nouaa&io , nifi me-
diante motu zterno. In quxftiope piim6 viden-
dum eft, qualiter ab vno motore immobili poteft
prouenire |nouus eSe€tas. Secundo , qualiter ii
diuerfis motoribus immutabilibns pomint pro-
uenire noui eftedus. Et terti6,qualiter fit dicen-
4um fecundum veritatem, circumfcripti ratione
naturali.

Quantum ad primum, notandum quod quod-
d^m cft agens vniuerfale , quod fcilicct agit in
diucrfis temporibus , & in codem temporc cftc-
dus diucrfos in locis diuerfis ; aliud eft particu-
larc, quod cft detcrminatiuum agentis vniuerfa-
li$ ad hunc cfFcftum,vcl illum immediatc,

Secund6 notandum , qu6d Ariftoteles ponit
priraum motorem , & Intelligcntias cflc agcntia
vniuerfalia, aetcrna, & immutabilia ; & de agen-
jibus vniucrfalibus pracdidae dua: conditionjRs
funt fupponendz, fcilicet dtertium, ScimmHtakiU:
8c hoc cft verum de primo motore,fed non de In-
tclligentiis, licet hoc Ariftotelcs crcdidcritrquia
fecundum veritatcm funt mutabiles.

Terti6 notandum , qu6d adkio , vcl cfFcftus
nouus potcft elTc fubftantialis , vel accidentalis.
Item, poteft efje nouus fecundum numerum tan-
tum.vel fecundi^m fpecicm}ita vtnunquam prz-
cefferit cffedus coflmilis in fpccie fpecialiflima.

Tunc ponuntur conclufioncs. Prima condu-
fio eft; Motor zternus , & immutabilis nonpo-
tpft mouerc immediatc nifi motu circulari. Pro-
batur , quia motor ztcrnus , & immutabilis mo-
uet infatigabilitcr,&finepana propter hocquia
mouet finc refiftentia ; & quilibct altcr motus
k motu circulari eft cum refiftentia : ergo huiuf-
modi motor zternus , & immutabilis non po-
teft moucre alio motu quim circulari,& hoc im-
mcdiatc. Et probatur anteccdens , quia fi moue-
ret cum reCftcntia iam mouere per conatum , &
cum fatigationc : & pcr confequens muuretnr;
quod eft contra fuppofitum, quia fupponebatur,
quod cftct iratnutabilfs.

Sccuhd6 , quia talis raotor eft zternus : igitur
mouct motu zterno ; fed nullus alius motus k
motu circulari poteft cflc perpetuus : igitur talis
motor non mouct immcdiatc nifi motu circu-
lari : & prima confequcntia tenct , quia ex quo
cft irnmutabilis , fcmper eodcm modo fc habet
refpedtu fui mobilis, ficut prius.

Secunda conclufio : Mobile immediatum illi
motori dcbct cffe impaflibilc, & non motum nifi
circulariter. Probatpr, quiatalemobileeftzter-
num, ciim moueatur motu atterno : igitur eft in-
alterabile , ingenerabilp , & incorruptibilc. Scd
quod non moueatur motu rc£to , patct, quia cft
corpus fimplex fecundum naturara, vt patccpri-
mo Coeli, tcxt.}.

Ex ifto fcquitur, qu6d motor atternus , & im-
mutabilis non mouetnifi vnico motu vniformi,
&afcernoimmcdiatc.Piobatur,quia'exquomo-
tor; eft immutabilis,& mobile impaflibile;& cum
mptor moucat vna vicc , fequitur qu6d fcmper
eodem modo mouebir.

Tcrtia conclufio:Si mobile- immediatum mo-

toriimmobilifit vniforme in fuis partibus,tunc
ab ipfo motore immobili nunquam prouenict
aflionoua. Probatur, quia fi coelum efletvnifor-
mein fuis pattibus quemadmodum nos imagina-
mur de noua fphaera,tunc nunquam aliter refpi-
ceret inferiora vni vice,qukm alia,nifi diceretur,
qu6d ifta inferiora moucrentur aliter refpcdu
coeli;fed hoc eftet impoflibile, quia adhuc opor-
teret qu6d iftc motus proueniret <i primo.

Quarta concIufio:Simobilemotoris immobi-
lis fit difForme in fuis partibus, tunc ab ipfo mo-
tore imraobili ben^ potcft proucnire a<ftio noua.
Probatur , quia licet vniformiter moucat vnum
mobilctamen illud mobile alitcr refpicit ifta in-
fcriora vn4 vice,quam alia Et hoc proptcr diuer-
fitatcm partium mobiIis,ficut patet de 8. fphxra,
cuius nunc aliqua ftella refpicit vnam partcm
tcrr£,poftea pars non ftellam,dcinde alia flellata,
& fic confequentcr : & fic patet ex duabus pri-
mis conclufionibus , qu6d k motore immobili
non poteft prouenire adio noua immediata, fcd
bcn^ potcft prouenire nouus cfFedlus k motore
immobili mcdiatc motu aEterno per quartam
conclufioncm , & hoc propter difFormitatem
partlum mobilis. &hocdcprirao.

Quantum adfecundum , primaconclufio eft
ifta , i diu^rfisrnotibus regularibus poteft pro-
uenire nouitas. Probatur , quia alitcr non pof-
fet affignari vndcproucnirent retrogradationes,
ftationcs, & dirediones planetarum , & proptcr
iftam caufam Sol mouctur velocius , quando cft
in arquinodliali, qu^m quando eft in Tropicis;&
raufa huiufmodi irregularitatis poteft cffc pro-
pter diucrfitatcm partium mobtlis, & proptcr di-
uerfitatem velocicatis vnius mobilis,vel alterius.

Secunda conclufio : fi motus coeli fint ad in-
uicem comparabiIcs,nunquam cft aliqua difpofi-
tio in ccelo, vel afpe£bus,vcl coniundio, aut ali-
quid huiufmodi , quin ali^s infinities filerit dif-
pofitio confimilis , Tuppofitoquod mundus fue-
rat sternus. Probatur , quia fi nunquam fuerac
difpofitio confirailis, autnoninfiriitics,fequere-
tur qu6d illi motus non funt ad inuicem compa-
rabilcs , ira vt ifta ad inuiccm conucrtahtur. Ex
ifto fequiturvqu6d cum omnia ifta inferiora de-
pendeant k fuperioribus , qu6d nunquam eft ali-
quis efFe(^us in iftis inferioribus , quin infinities
fuetit efFeftus fibi confimilis fccundum fpccicm,
& fic fuppofita comparabilitate motuum ccelc-
ftium, non poteft cflcnatutalitcr Ioqucndo,ali-
quis efFedlus nouus fecundum fpecicm.

Tertia conclufio : motus coelorum fint ad iii-
uicem incommenfurabiles , tunc in quolibet in-
ftanti coelum eftin tati difpofitione, qn6d nun-
quam antc fucrac in difpofitione fibi confimili,
nec in pofterura crir ; quia da qu6d fit , fequituc
qu6d omnes illi motus funi ad itiuicem com-
mcnfurabiles, quod eftoppofitum pofiti. Exquo
patet , qu6d hoc fuppofito , motus coeli fint in-
comnienfurabiIes,qu6d femper iftainfcriora fint
in tali difpofitione qu6d nunquam ante fuerant
in difpofitione confimili , nec vnquam poftea
erunt , & idc6 poflibile eft,qu6d fiat aliquis cfFc-
dlus nouus fecundum fpeciem , cuius nunquam
fimilis praeccflit. Et fi quzratur , an motus coelo-
rum fint ad inuicem coramenfurabiles , vel non?
Refpondctur, qu6d hoc non potcft fciri pcr ali-
quam cxperientiam : nam in infinitum modica
pars, vt millcfima vnius parris menfurabilis po-
teft reddere duas quantitatcs commenfurabiies,

vel

teri immebi'
lifit vnifoT'
mi a mtttr*
fun freutnitt
mBit n»M«t
ftCMt tft fi
mtbilefitdif-',
fntit».

"EffeShu N».
MM> fttUdkm
Jpeciem gut'
mtdo ejfeftf'
fit ftfiti mi'
dititrtutMt,

Mttue teelt'
rum am fint
ad inuicem
ctmmtnfurS'
hiles.

Quxaio I V.

6.

7'

A mtt»rt im-
f»vbili tmmi-
di«ti proM*-
nirt fottft m-
Bi» n»fu, fi-
tundiim fini.

%

vel incommenfurabiles , & fic patet qualitcr a
motore immobili poflunt prouenirediucrfi efFc-
ftus mediante motu aeterno propter difformita-
tem mobilis quantum ad fuas partes.

Secund6,propter diuerfitatem velocitatum di-
netforum mobilium ; & propter irregularitatem,
& propter incommenfurabiJitarem. Sed dubita-
tur , an motor immutabilis poteft nunc incipere
mouere aliquod mobile xternum,quod nun-
quam adu mouit : & fi fic, videtur quod Jk moto-
re immobili proueniat zdtio noua immediate.
Refpondctur prira6 , quod hoc non eft poffibik
immediaterqiiia vel ille motor immobilis moue-
retnaturaliter.vel violemer ; non naturaliteri
quia cum prius non mouebat , oportet qu6d aut
potentia fit augmentata,vel refiftentia diminuta,
Vclfaltem,qu6dmotor,& mobile fint ad inuicem
applicata ; fcd nuilum iftorum poteft fieri fine
niotu ptimo : igitur impoffibilc cft , quod inci-
piat primo mouercalio raotu non pracccdcnte;fi
▼oluntaric, non apparet ratio , quarc nunc dcbct
moucrc, &priiis non ; iram6 fi nunc vult mo-
uere , fcquitur quod prius volcbat moucre,&
per confequcns nunc non prim6 incipit mouerc.
^ Sccundo , dico qu6d poffibile cft ad imagina-
tioncm , qu6d aliquod mobilc ztcrnum-incipiat
moucri, poftquam non moucbatur ; & hoc me-
df ante motu sterno. Probatur , fuppofito quod
inotus coeli fint incommenfurabiles ad inuiccm;
tunc pofito quod eflct vna rota pcrpcrua , cui
motor eflct appiicatus j non potens igitur ipfam
moucrc proptcr impedimcntum, tunc cx incom-
menfurabilitatcmotuumcoeleftium , poteft pro-
ucnire , quod aliqua fphatra , vcl aliqua coniun-
ikio eflet propinquior illi rotac , quam vnquam
fuerat aliqua alia toto temporc actcrno, & ex ap-
proximationepolTct contingere , quod impcdi-
mentum reraoueretur,& mouerctutrota ; verum
eft taracn ficut didum eft, quod hoc eft impoffi-
bile,nifi raotu actcrno pracccdcnte;& ifta funt di-
Aaaflcrcndo prarcisefccundura rationcm natu-
ralem;& haec de fecundo,

Quantum ad tertium , dico qnod fecundum
fidern , & vcritatem habcmus conccdere , quod ^
motorcimraobili , fcilicct ipfo Dco , potcft pro-
uenire adlio noua immediatc,iram6dc fa6lo pro-
ucnit ab ipfo totus mundus nouitcr : & hoc pcr-
fuadctur ex hoc , quod Deus eft infinita: virtu-
tis. Secund6 , cx hoc quod Deus eft actcrnus:
quia licet ab ipfo proueniat adtio noua , non
proptcr hoc fequitur quod ipfe mutetur ; fed om-
nis mutatio cft in rebus mutabilibus,quac ab ipfo
proueniunt.

Terti6 , quia, vt patuit in fccunda parte, ima-
ginabile cft , quod rota quicuerit temporc attcr-
no , & incipiat moucri de nouo mediante raotu
actcrno ; igitur raulto raagis videtur , quod Deus
fe folo poffit ipfara inciperc moucre , vcl faltem
non apparet aliqua repugnantia , ex quo Dcus eft
infinitus.

Ad rationes. Ad primara diceret Ariftotc-
les qnod motor immobilis non eft liberjc vo-
luntatis libertatc contingcnti* , fed libcrtate
complacentiac;& illa cft libcrtas ncccffitatis.

Ad fecundam , negarct confcqucntiam : quia
ex produdtionc noui cfFcftus videtur fequi ip-
fum cfTe mutabile , & non ex produftionc acter-
ni , capiendo produdionem largc pro confer-
uationc.

Ad tertiam > negaret confcqucntiam : ynds

44?

non opottct , quod fi prima canfa agat aljquid
mcdiante fecunda, quod fc foljl.poflu hoc faccrc.
Ad quartam , diccret quod reuolutio hodier-
na non eftaliud, quam ccelum hodie tcuoljtumj
& dato qu6d eflet aliud,tunc dicerct,qu6d eft ef-
fe^us pattialis continuatus toti niotui xtcrnoi
& ide6 non diccrettir cfFe^us douus , fcd an-
tiquus.

Qjr ^ s T I O IV.

Zftrum fimfer moueamur?

Ati(i.h»e i.Plyf.e.).ttxt.xi. Auerr.«w.ii. D.Th6m./*(ff. j.
Simpl.M t.Phyfctm.iO.Pitm & MeiifT. apud SimpLhia
ItcmHtracl.& Alex.apudcumlcra eomm.ii.Alh.tralt.xt
*s,p.i.JEgii Romanus dnb.i.inlecum PhHof.iit. (^frqq*
Cooimbricfc Ruuius in txfof.cap. 3 . Rocc./n P»Taphr»fi
fumm» t,e»f.i,

R G V i T v R quod fic ; qtiia motus eft
i^i in rebus mutabilibus,ficut vita in rebus
^^ animatis, vt ponit Ariftotelcs in princi-
pio huius 8. tcxt. 1. fcd nulium animatum po-
tcft cfre fine vita:igitur nullummobile potcft
cflc finc motu ; & pcr confcquens omnc mobil»
mouctur.

Secund6, fi aliquod mobilc quiefccrct,hoc ef-
fctpro tanto,qu6d efTet in fuo loco natUrali ; fcd
proptcr hoc non : quia coclum eft in fuo loco na-
turali,& tamcn moueturictiam ignis in fua fphc-
ra mouetur,vt patct i.Mctcororum.

Tcrti6, quia fempcr ccntrum grauitatis dcbet
efle mcdiummundi : igitui fcmper tcrra mouc-
tur ; & per confequens omnia alia: quia de tcrril
minilksvidetur. Confequentiaprobatur : quia pci
calefadlianem ^SoIe continuealiquacpaitesle-
uefiunt;& per confcquens continuc vari&tur ccn*
frum grauitatis.

Quart6 , ignis mouctur in fua fphxra raptUs
impetu, coeli acr mouetur per vcntum , aqua pCt
fluxum : igitur a fimili terra mouctur : igitur
ciira ccelura moueatur,fequitur qu6d orania rao-
ucantur.

Quint6 , dato quod non omnia mou^nturj
artathcn hocpcrnullum fcnfum , aut expcrien-
tiam potcft deprchendi proptcr hoc , qu6d miriti
funt motus infcnfibilcs , propter tarditatem , &
paruitatem : igitur ad minus non cft euidens quiii
omnia moueantur.

Sext6 , arguitur qu6d omnii fpccialitcr altc*
rantur , quia coclum continue influit in ifta infe-
riora ; & hoc alitcr , & alitcr propter varietatem
afpcdiuum coeIi:igitur ifta inferiora continuc al-
terantuf : quia coelum eft caufa altcrationis ifto-
rum infcriorum.

Septim6 , quodlibet iftorum inferiotum , aut
eft mixtum , vcl fimplex clemcntum : fi mixtum,
tunc continue'altetatur pioptcr contrarietatcm,
quam includit ; fi fimplex , hoc eft falfura : quia
nullura eft elementum purc fimplex jquin fit aJtc-
ratumpropter contincns propinquum,aut re-
motum.

Odlau6; quia coelutq continue alteratur fecfin«
dum lumcn : igitur & ifia inferiora continuc al-
tcrantnr. Antccedens patct , proptef varictatem
afpcdhium partium cceli,quiavnapars coeli nune
eft intcnfi^s illuminata,&deinde remiffius,& fie
confcqucnter. £t tenet confcqucntia:qaiaalter»*
tio in c4ura,ponit altcrati^ncm io efie^u.

444 Lib. VIII. Phyficorum

3'

Non6 , omnia ifta infcriora fcnefcunt : igitur
continud altccantur.Tcnct confcqucntia,quia fc-
nedus cft alteratio continua ad dctcrminatum.
Et antccedcns apparct : quja in hoccft difFcren-
tia inter coclum, & ifta infcriora. Oppofitum ar-
guitur per Artflotclcm 8. buius, cap.j.tcxt.ii. &
indc, vbi probat, quod aliqua funt qus quando-
que moucntur, & quandoque quiefcunt. Secun-
d6,parct ad cxpericntiam, quia aliqua quiefcunt:
igitiwitaeft , qnod iilaquicfcunt. Confequcntia
tcnet , quia lioc fufiicit Ariftotcli ad probandum
motum elTe,quia vidcmus aliqua rooucri.
Stnfiu qutjf' Notandum, qu^d~^zftio poteft inteiligi, vcl
gcncraliter dc omni motu, vcl fpccialitcr de ali-
qua fpecicmotus. Item,poteftintclIigi,veIde
pofllbili, vel de fȣto, fcilicec vtr^m pofEbile Ht,
quod omnia ttioueanturivcl vtrijm ita efl: de fa-
^o,qu6d omnia moueaintur.Tunc primo taagen-
da eft vna viaideindc alia fibi oppoHta.
OmnU fitn' Quantum ad primam , ponitur ifta conclu/io.
ffr moit/iur. Sempcromniamouentur.fcilicet.vclmotuloca-
li,vel alterationis ; & fic de aliis motibus ; & de
cotporecoelefti concluHo non eft dubia, led fo-
liim de iftis infcriotibus , de quibus probatur fic:
quia coelum influit alitec,& alitcr in ifta inferio-
ra : igitur ifta inferiora continu^ altcrantuc. An-
tecedens patec i .Mcceorocum. Sed quod conci-
nue aliter, & aliter, patcc propcer concinuam va-
riationem afpeduum coeli. Tenec confequcntia,
quia influencia cccipitur ab iftis infcrioribu$;igi-
tur fecund6m quod eft alia,& alia, fecundum hoc
ifta inferiora alccrantur.

Secund6, quia videmus, qtt6d Sol peceius ac-
ccflum calefacic ifta inferiora , & pcr cius recef-
fum ipfa continuc frigefiunt ; igitur cum fempcc
accedat, vcl cccedat , fequituc quod fempecalce-
rcntur.

Tertio , quia non folum coelttm influit per lu-
tnen , fed per alias influentias. Quod patct, quia
Luna frigefacit,&tamen non lumine.cum de na-
cura luminis fit calefacere : & patec i . Meteoro-
rum : igitur ifta infcriora , licct non omnia illu-
rainentur , pofliint tamcn omnia alterari ; imm6
omnia alterancur dc fadbo pcr illam influentiam;
cuius iignum cft,qu6d profunde infra vifcerater-
IX generantur metalla,ibi camen maximc appa-
rer,qu6d dcbcrcc eflc quies.

Quarc6 , ii poncrectirqu6d non omniamoue-
rentur, hoc eflet pro tanto, quia fentimus aliqua
quiefcerc;fedilla ratio non valet, quia aliquis eft
motus infeniibilis proptec cacdicacem ; vc patet
dc motu vmbrs caufato k paruo ftylo.Item,quat-
dam funt horologia artiflcialiter,in quibusponi-
tur vnus circulus , qui in minori . quam in anno
complet fuam circulationcm. Item, vclocitas, &
tardicAs fequuntur proportionem , fed qu^cum-
qtte proportione data poceftdari minor : igitur
quacumquc tarditare dat^ potcft dari maior;&
perconfequcns aliquis motus cft infeniibilis pro-
pter carditatem nimiam;& fic apparcr probabili-
cer,qu6d bmne mobile mouetur.

Contra conclufioncm obiicitur : quia omnis
motus eft finitus j igitur mobilc quiefcit in ter-
mino mocus ; & pcr confequcns non femper
quodlibec mouetur. Secundo , fequcrctur quod
non quodlibet raobile haberet naturam,quod eft
falfum,vt patet fecundo huius,tex.4.ConfcquenT-
tia patet , quia natura non folum eft principium
motus , fed ctiam quietis. Tcrti6 , fequcrctur
i^u6d fruftra fiercc roocas aacuralis. Confcquens

eft falfum:quia nacura fcmper agic proprer finem,
vt patet i.huius.tcxt. 7;. & indc. Confcqucntia
probatur : quia motus naturalis cft propter qufe-
tem naturalem in tcrmino motus , & tamen pcr
ce nunquam mobilc quicfcerer. Quart6, aliquod
mobilemoucturvno motu ;deinde motu refloi-
xoad tMminum vndcvenit;igiturin incermcdio
quiefcir,vc patet in ifto 8.text.6;.

Quint6,non omne mouens mouet ; igitur non 4.
omne mobile mouetur. ConfcquentiacencCiquia
femper poccntia adiua, & pafliua fibi inuiccm
correfpondenc. Anccccdcnsprobarur, quiafxpc
eftgrauicas Iapidis,quando non mouec,& calidi-
tas ighis, quandonon calefacic , vcpuca quando
pafliim non cft approximarum.Sext6,pcc Arifto-
celem in ifto 8. cexc.i^. vbi dicic, qu6d lapis ma-
net,qu6d non fit ducior.ncc moIIior;& fic de aliis
qualitatibus pcr tcmpus ; &perconfcqucns pcc
tcmpus quiefcir.

Ad ifta. Adprimum, aliquis eft mocus finici^s;
coaccdo:igitur ccrminacur ad quictcra. Ncgatur
confequentia ; quia adhuc potcft mobile raoueri
alio motu,Iicet illo definat moueri.

Ad fccundum,ucgatur confcquenria : quia na-
tura benc cft principium quietis fpcundijm ^Hid,
aut k mocu Iocali,Iicct non fitpcincipiura quiecis
ab omni motu.

Ad tectiura, negatur confcquemia : quia fuffi*-
cic", qu6d in tcrinino mobile quiefcat quicteop-
pofita motui,quo tendebat ad fuum lociim.

Ad quartum , ncgatur confequentia : & dato
qii6d conccdajur confequcntia , fufficicqu6d in
intctmcdio quiefcat fccundum ^Mtd.

Ad quintum, ncgacur con(cqucntia:quia vt in
pluribus moucns non poieft moucre nifi vnico
raotu ; fed mobile poteft moueri diucrfis mori-
bus.Sccund6,quia vt inpluribus moucns non po-
ceft mvucrc nifi vnum mobile; fcd vnuro mobile
potcft moueri a diuerfis motoribus.

Ad fexcum , conccdo quod manec percempus»
qu6d non fic fcnfibilis variatio, fed hoc non ob-
ftat, quin continue variecuc. £c ad auchoriraccm
Ariftotelis poftoppoficura, dicitut qu6d Arifto-
telcs vulr, qu6d aliqua quiefcunt fccundum qHtJ,
vt ^ motu locali , vcl qu6d ipforura non apparet
rautatiofcnfibilis.

Ad fecundum de expericntia , dico quod non
eft firailc dc raotu,& quictciquia motus percipi-
tur ex hoc : quia rcs alitcr fe habent prii!is,& po-
fteriijs ; mod6 nunquam aliqua pcrcipiuntur,ali-
tcr fe habcrcquin aliquo modo aliter fc habeant:
fcd quies percipitur ex hoc,qu6d res codcra mo-
do fe habcnt : modo aliqua videntur eodem mo-
do fe habcre , qua; tamcn aliter fe habent pro-
prer diucrficacem infcnfibilcth , & de hoc depri-
raa via.

Quancura ad fecundam,poceft ccncri pcobabi- ^j tmn!»
Iicec,qu6d non omniamouencur ;& cft prima /emftrmtui'
conclufio de moru locali.PofIibileeft omnia mo- ti$r.
ueri localiccr Probacur de mafla grauium, de qua
minus videtur:quia dicit Commentator i. Cccli:
poflibile cft,qu6d ad vnam partera tcrrx fiat tan-
ta addicio gcauitatis,qu6d fufficiat raouece acrcm
circumdantcm terrara; & pcr confcquens tunc
variabitur centrum grauitatis;& per coniequcns
centrura magnitudinis terrx , & per confcquens
tota terra moucbitur;& pofHbilc eft,qu6d quan-
doque ita fit de fa(5to,propter conftru<^ioncm ali-
cuius ciuitatis , vcl turris , aut propter raagnum
pulfura aquae ad vnam pacccm tcrrac.

Sccunda

Qusftio I V.

4.

7.
Text. XI.

Secunda conclono : Non femper cft ica de fa-
do : quia non quilibet exce^us grauitatis fuffi-
cit tnouere aeretn circumdanteiTi terraro : ficuc
in cquilibrio fi appenderentur zqualia , non
quodlibet graue additum alteri eorum facie
metum propter difficultatem, qux cft in defcen-
dendo accem,red in vacuo quilibet excelTus benc
fufficeret.

De augmentatione autem , generatione » 8c
cerruptione , notum eft , qu6d ab iftis motibus
aliqua quiefcunt ; de alteratione veto eft prima
conclufio, Nonfempetomniaalterantur. Pro-
batur, quia multa funcquibus contraria non
fanc femper applicata : igitur multa func quae
non femper alterantur. Confequentiatenet:quia
omnis alteratio fit a contrario applicato , vt pa-
tet I. de Generat. Probatur antecedens , quia,vc
videtur , ignis in fua fphacta , fcilicet in medio
fphzrx non habet contrarium applicatum.Item,
partes xentrales terrx , quibus nullum contra-
rium videtur applicatum. Item, partes intetme-
diz in mixtts folidis , cuiufmodi funt lapides, &
metalla. Contra iftas conclu£one$ func caciones
ante oppoHtum.

Ideo ad primara , dico , quod Ariftoteles hoc
inteiligit de motu c(cli,quero nmilitudinaric vo-
cat vitara,coqu6de(lcaufa vitx iftorum infe-
riorum. Ad fecundam,concedo confequens:quia
tcrra quiefcit propter hoc , quia eft in fuo loco
naturali. £t H inftecur de igne ; dico,qu6d ibi e(l
impcdimencum, & dc coelo non eft fimile •, ficuc
de illis qui redc mooencur. Ad cettiam.Ncgatur
confequentia: quia,vt didlum eft , non quzlibet
alleuiatio alicuius pattis tcrrz , fufficit ad nio-
oendum terram , & hoc propter aerem circun-
dantem, qui tefiftit. Adquartam,dtco,qu6d non
eft fimilcquia terra eft corpus foliduni,fixum,&
manens , 6c ide6 non eft fimile ficut de aliis ele-
mentis. Adquintam,dico,qu6d potcft compre-
hendi per rationem deduftara ex fcnfu. Ad fcx-
tam , MCgatur confeqnentia , & conceditur an-
tecedens : quia aliqua funt in iftis inferioribus,
ad qux non attingic influencia cceli, ficuc partes
cintrales terrz. Irem, multa funt, quz licet at-
tingit influentiacocli,tamen fortc pro tunc non
dominatur ad alterandum : igitur poflibile eft,
quod tunc quiefcat. Ad feptimam.concedo : mo-
d6 dico.quod pofllbile cft, qu6d nec mixtum
elementum alteret , nec mixtum homogcneum;
fed mixta hetetogenea , & alia coniundta cum
contrariis continuc alterantur. Ad o£lauam,po-
teft concedi antccedcns de ccele , & de parti-
bus coeli , ejccepto Sole , cuius fortc lux non in-
tendituc , vel temittitur per afpedus aliarum
ftellarum : fed negatur conrequentia , quia mul-
tafunt iniftisinferioribus,ad qus non attin-
git huiufmodi alteratio. Ad nonam , negatur
antecedens , quia fimplicia elementa , & mixra
homogenea non fenefcunt , nec altcrantur nifi
conttario applicato. £c fi dicacur,qu6d nun-
quam corrumperencur j negacur coofequencia,
quia vincet conftellacio , pec quam applicabicuc
coccupcioni.

EXPOSITIO TEXTVS.

PRincipiHm i nmem confideratimu. Ifte eft fe-
cundus ccaAatus huius o6taui,in quo Arifto-
celes detecminat de difpofitione entium, quz eft
in fempec,vel non fempec moacci, vcl quiefccce:
Sctti tptr. Ttm. J I.

445

& diuidicar in {epcem capitula. In primo capi-
tulooftendit,qu6d aliqua eniia,quanduque mo-
uentuc , & quandoque quicfcunt. In fecundo
oftendit, qu6d in motu, motoc, & mobile diftin-
guuntuc. In tectio oftendit,qu6d eft deuenirc ad
aliquod mouens,quod ii moueatur, mouebitur i
fe ipro. In quarto oftendit, quod non eft necetle
omne mouens fempet moueri ad hoc, qu6d mo-
uear. In quinto concludit , qu6d eft deuenire ad
aliquod mouens immobile. In fexto oftendit,
quod eft aliquis rootus continuus , & perpetuus.
Et in fepcimo oftendit , qu6d aliqua ferapcr mo-
uencur,& aliqua quandoque mouencur,& quan-
doquc quticfcunr. Secunduro Wyv.ReUquMm eji i^-
tur, Tettiam ihiifJocautemdupUciter. Quarcum
ibi : AiiUila atuem. Quincum ibi : Non ergo ne-
ceffe efi. Sextum ibi : QMd autem non eft ip/itm.
Sepcimum ihi : Ejfe igitur qutdam. Primum ca-
piculum diuidicur; quia prim6 przmiccic vnam
diuifionem. Secund6 profequicur membra il-
lius diuifionis. Terci6 propunic de aliis tradtare
in aliis tradtatibus. Et qaarto, recolligit dctcr-
minata. Secunda ibi : On>m<i i^<V»r. Tertia ibi:
Omniafere auiem. Quarta ibi : ^^rincipium autem
rurfiu. Oiuifio ' quam przmitcic , habec duo
roembra. Nam encia nacuralia, vel umnia fe ha-
benc vno modo , vcl omnia tribus , vel duobus
modis : (\ vno modo, hoc cft triplicitec ; quia vei
omnia femper mouentuc , vel oronia fismpec
quieicunc , vel omnia aliquando mouentuc , &
aliquando quiefcunt. Si antem entia natncalia fe
habent duobusmodis,hoc cft tripticiter; quia
vcl aliqua fempec mouentur, & omnia alia fem-
pec quiefcunt , vel aliqua fempcr mouencur , ic
omnia alia quandoque mouentuc, & quandoque
qpiefcunt. Si ver6 fe habeant tribus modis,
tunc hoc eft vnico modo ; qoia aliqua fenipec
mouentuc, &c aliqua fempec quiefcunt, & aliqua
quandoque mouentur, & quandoque quiefcunt,
& iftud membrum pcobabicuc elTe vcrum , vc
poftea patcbit.

Omnia 1 igitur. Hic profcquitur membra ditftz
diuifionis , & primo oftcndit , qund impofllbile
eft omnia quiefcere. Secundi qu6d impoiHbile
eft omnia moueci , ita qu6d nihil qniefcat. £c
tertiooftendit quomodoaliquaquandoque mo-
ueantur,&quandoque quiefcant. Secunda ibi:
Fere autem. Tcrtia ibi : At veri. Prima conclufio
cft ifta. Impoflibilc eft oronia quiefcere. Proba-
tur dcducendo ad aliqua inconucnientia.quia ta-
les negant fenfum , quzcentes cationem -, mod6
infirmitasquzdam incelle£tus eft quzcece catio-
nem, vbi habetut experientia fenfus.

Sed concti : quia fzpe fenfus eccat in iudiciis;
& pet rationem corrigimus crrores fenfus : igi-
tur non eft ihfirmitas quzrere racionem , vbi ha-
betuc expecientia fenfus. Refpondetuc , qu6d
quando fenfus ecrac , & quod pec rationem (zpe
cotrigitur error fenfus ; fed hoc eft per alia fen-
fata, mediantibus quibus percipimus illam erro-
rem ; fed in cafu , quo fenibs iudkct aliqoid , &
peralia fenfata non poniimus experiri oppofi-
tum illius iudicij , tunc firmirer eft afTcnticndum
illi iudicio , ncc vltra hoc eft quzrenda alia ra-
tio, imm6 vltra hocqucrere rationemeft infir-
mitas intelle^us non potentis medicari,de per fe
manifefto,vel dubio. Secundum inconueniens:
quia licct dubium efTct de ifta vniuerfali , omnia
mouentur , attamen de parciculati nulla eft am-
biguitas. Tertiuro inconueniens , quia negans
Pp motutn

Diuifi» tif
timm nmtur»'
lium in r«-
^tSHttdmt'
tum.

8.

Tczt. XX.

InfirftutM tfk
imttUtdut
^ATirt r«-
titntm vbi
bahttur tX'
ftrttnti» ftu-
fm.

446 Lib. VIII. Phyficorum

Inl*r mttus
tilrsrits c»-
dit qmti mi-
di».

yide eohtr»-

di^iontm

Zim»r*.

niotum non folum conttadicit fcientiaE natutili,
immo ctiam contradicit •> cuilibct alij fcicnti*}
nam quJtlibct fcientia faltem cxercendo adium
fuum.vtitur piotu. Quartum inconucniens.quia
motumcirceftprincipium in fcientia natarali,
vtpacct primo huiiu , text.it. mod6 ad natura-
lcm non fpcdat rcprobarc fua principia , fcd
nec ad Mctaphyf. fpedat arguerc fuas fuppo-
^tipnes.
9' Fere j aHtem. Hic Ariftotelcs oftcndit, qu5d

Tc]it.i3 . impoflibile cft omnia moucri, & ducit ad fex in-
conuenientia. Secundum ibi : Et dicunt qHidam.
Tertium ibiiy^mplius. Quartum ibi : At^ue lapits.
Quintum ibi : Etdeip/o.Scxtam ihi : ./implius au-
tem. Primuminconucnicnseft,qu6d ficut dicen-
tes omnia quiefcerc , ncganc fcnfum , ita dicen-
tes c omnia moueri , dicunt falfum , & contra
fenfum : immo non folum natura eft principium
motus, immo etiam quietisitamen dicerc omnia
moueri ,'eft minijs contra fcientiam natuialem,
quiim dicere omnia quiefcere.

Etdicum ejuidam. Secundum inconueniens eft:
& recitat prim^ didta anciquorum. Vnde anciqui
dicebant omnia moucri, tamen de aliquibas non
apparet fenfui proptcr tarditatcm motii;. Con-
tra Prim6 jquia non cft potCbilc femper augmen-^
tari, vel diminui : fed cft darc quietem intermc-
diam : vndc ifti funt motus contrarij , & intcr
quonibetmotus cotratiosncceftario cadit quies
media , vt poftea probabitur. Secund6, quia fic
dicerc efFet idera , ficut dicerequamlibct guttam
cadentem remouerc aliquam partcm lapidisjmo-
d6 hoc eft falfum: quia mults guttae difponunt
lapidem , & vna cauat hpidcm difpofitum, Ter-
tio , quia fic dicentes \ dicerent quod ligna , qiia;
putrefiunt , vel xdificia , quae corruunt , fcmper
poft corum faftioncm tcndcrent ad corum cor-
ruptionem , alterando : mod6 hoc non eft nccef-
fatium , imm6 quandoque rcmanent in ftatu.
Quarto, quia eadem rationc diceretur , quod fc-
inen,quod ponitur in terra> vel iaccns in terra,
ftatim \. principio,quando poncretur,afccnderct
de terra ; mod6 hoc eft falfum:quia primo difpo-
nitur ad pullulationem , & totum fimul diuidit
poftquam acquieuit. Quint6,qaia fic diceretur,
qilod duo non potentes trahere nauem , trahe-
rent nauem inrufficienter, quod eft falfum ; quia
vidcmus , qu6d duo non fufiiciunt trahcrc , &
cuin tertius fuperadditur illi , fufHciunt. Scxt6,
quia tunc , quando aqua congelatur , diccretur,
qu6d femper ante difponcbatur ad congelatio-
ncra ; mod6 hoccft falfum , quiaaliquando rc-
manfit in ftatu,& mod6 congelatur poftea fimul;
& omnia ifta cxcmpla probant non qiAd altcra-
tio iiat fubic6, fed qu6d poft longas quietcs inci-
piunt fieri huiufmodi alterationes.
10. ey^mplius citm agrotauerit. Tertium inconoe-

niens , quia cum infirmus fanatur , iam mutatur
ad fanitatem ; & illii habita quiefcit : quia fi mo-
ucrerur.vcl moucrctur in fanitatcm ; & hoc non:
quia iam habct fanicatcm : vcl in aliud ; & illud
nonoportct.

At ijuod /tt^^.Quartum inconuenicns,quia vi-
demus lapidcm mouere per longa tempora , fine
hoc quod fiat durior,veI mollior;quod non cffct,
fi omnia effent in continuo motu.
Tezt.14. Etde 4 ipfbferri. Quintum inconueniens,quia

videmus,qu6d lapis multo vclocius dcfcendens
deorfum , quiefcit in termino raocus , quod non
efTct, fi orania continuc mouercntur.

ImptftHhtfi

aliqum entia
fempir quii-
feiri, ^ mU-
qu» fimptr
mouiri.

II.

ytmplius autem terra. Scxtum inconueniens;
quia vidcmiis , qu6d cotpora natoralia non te-
mouentur ^ fuis locis,nifi pet vioIentiam,&: cum
magno conatu refpc6tu mouentis,quod non cffct
nifi in locis fuis quiefcerent, & recoUigit, & pa>
tet in littera.

yit vero nequ*. Hic ponit tertiam conclufio-
nem,fcilicet impoflibile eft entia fe habcrcduo-
bus modisiita vt aliqua fcmper quicfcant,&: ali-
qua feraper moueantur , & qu6d aliquando mo-
ueantur , aliquando quiefcant : & ducit ad qux-
dam inconuenientia:Prim6,quia hoc eftcontra
expericnciam , vt didum fuit prius in aliis ratio-
nibus. Secund6 , quia augraentatio eft raotus in
perfcAam quictera,qui habitil,eftmotus.

Tcrti6 , quia motus violcntus non poteft effc
perpctuus , quia fit cx quietc' naturali. Quarto,
quia gencratio,Sc corruptio funt mutationes ; ic
tamen non poffunt cfTc pcrpetu«,quia funt inter
certos terminos.Quint6,quiafercomnis motus
cft quodammod6 generatio , & corruptio ; idco
cum generationes , & corruptiones non poffunt
cffc perpctuac,nifi pet quietes intctpofitasjfequi^
tur,qu6d aliqua interpolatione quandoque mo-
uentut , & quandoque quiefcunt ; quod fuic
probandum.

Cenfere j autem omnia. Hicproponit reduftio- Text.ij.
nem de iftis membris ad loca alia : quia poftea
oftendetur, qu6d primum mouens eft mobile, Sc
quod primum motum femper mouctur.

Principium 6 autem rurfut. Hic recolligit prae- Text.itf.
ccdcntia. Et Prim6 recolligit primam diuifio-
ncm. Sccund6 rccolligit conclufionem. Et Ter-
tip recolligit alias duas. Sccundam ibi : ^upA
igitur. Tcrtium ibi : Similiter antem. Prim6 recol-
ligit diuifionem dc verbo ad verbutn , ficut po-
nebatut priijs.

^iuodigitur. Hic recolligit prira^m conclufio-
nem,diccns,qu6d impofCbile eft omnia quicfce-
le; quialicet aliquidicebant qu6d omnia func
ens raobile ; hoc taraen non obftante , dicimus,
qu6d aIiquidraouctur:& adfacicndum fidera de
ifto,fufficit fenfus ; quia quzrere rationem de il-
lo , vbi habcmus dignius rationc , eft opus male
iudicantis, eo qu6d non poceft difcerncre, quod
eft raelius, vel peius credibile, aut quod eft piiu-
cipiuro,vcl dedudutn ex principiis.

SimUiter autem. Recolligit alias duas conclu-
fioncs , & dicit qu6dad orania ifta fufficit fidcs,
quam habemus per fcnfum.

ANNOTATIONES.

* 'T^iHifio tjuam pramittit , habet duo membra. ^ti
X^Nota , qu6d haec diuifio habet fex mera- Opmitntt
bra , vel feptcm ; iuxta feptcm opiniones anti- J^f*'"* *'
quorum dc mqtu. Prima opinio fuit , quod om-
nia fempcr quicfcunt , quod fuit placitum Ze-
nonis cum Parmcnide, & MelifTo ; & hxc opinio
eft contra fcnfum. Sccunda opinio fuit , qu6d
omniafemperraouentur, ficut dixic Heraclitus,
quae eft etiam contra fenfum : & iftae dua: opi-
nioncs contraria fimpliciter affirmant , tam ex
parte fubiedi vniueifalis , qukm ratione modi
pra:dicati fcmper. Tertia opinio cft,qu6d omnia
quandoquc mouencur, & quandoquc quicfcunt,
quae fuic opinio Anax^gorx & Empcdoclis , vt
vifum eft fuprll. Er ifti duo modi funt fub-
contrarij , ratione modificationis praedicati ali-
quando; fed contrafijex paite fubicdli , omnia.

Quarta

Qu^ftio I V.

447

g2«f mttum
muftrtytmnes
feitntiai , ^
mrttt dt-
firuit.

TexM7.

Vidi tontr»'

diSliontm

Zimart,

M-

Quarta opinio ed.qu&d omnium rerum qucdam
remper quiefcunt,& quzdam femper mouentur,
ficut dixrt Pythagbras & poft Epicurus; vt refert
Albertus. Quinta opinio eft , quaedam non om-
nia quandoque mouentur ,-& quandoque quie-
fcunt. Sexta opinio eft, qu6d qusdam quiefcunt
femper , & alia mouentur qoandoque , & quan-
doquequiefcunt. Septimaopinioeft ,qu6d in-
ueniuncur in entium diueriitate ires modi iimul,
fcilicec quod quxdam mouentur femper,& qux-
dam quiefcunt femper , & quaedam quiefcunc
quandoqoe, ic mouentur quandoque ; & de hac
in prxcedentibus , & fequentibus eft principalis
intentio.

^ Immo etiam contraMcit cuiliht , Scc. Nota,
quod non folum Phyficus naturam motus fpe-
culatur,verum & Metaphyficus de altifGmis eius
caufis & principiis , (ed & moralis Philofophiai
& Rhetoricadeac^ionibus docet, quzinmo-
tu con^ftunt , de quibus & Dialedlica ratioci-
natur : quin etiam & Mechanica; artes motuum
func dire6):iuz , vt ars extruendarum nauium , &
naurica motum nauis coniiderant , & equeftris
motum equi. Addequ6d& Mathematicus qui
abftrahit ^ niotu , nonnullam eius imagina-
tionem habet dum ait k quolibec in quodli-
bet pundum lineam duci. Qui ergo motum au-
fert , omnes vulc fcientias , & artes de medio
fublatas.

c Ita dicetites omttia meueri. Nota, qu6d Niphus
Heraclici opinionem defenGire contendit , di-
cens Ariftotelcm hic nihil aliud condemnare,
quam qudd omnia per fe femper moueantur;qu6d
auccm \ fe,vel exctinfecus omnia fint in perpetuo
motu,id(inquic)AriftoteIes non negat.Cxtcrum
quomodo fuftineri pefllr omnia continucmoue-
ri,opcime docet Scotus in ^<m/.4. vide eum.

i EXPOSITIO TEXTVS.

REUqHum I ejt igitur cortfiderandum. Hoc eft
fecundumcapitulum huius tra(^atus,in quo
Philofophus oftcdir,qu6d in orani motu mouens
& motum diftinguuntur : & Primo proponit in-
tentionem in gcnerali. Secundo ponit quandam
diuifionem.Tertio profequitur menribra illius di<
uifionis : & Quart6 concladit propoficum fuum.
Secunda ibi : Afouentium igitur. Tertium ibi : Et
maxime. Quartum ibi : Si igitur ormtia. Proponit
igitur,qu6d nunc eft confiderandum.vtri^m om-
nia quandoqne moueantur , & quandoque qui-
efcanc ; vel vtrijm fit aliquod fempct motum , &
aliquod femper mobile.

Alouentium igitur. Hic przmittit duas diuifio-
nes : fecundo combinat membra diuifionis in in-
uicem.ibi : Gluod enim, Primo dicit,qu6d eorum
quz mouent, & mouentur, quzdam mouent, &
iQOuentur per fe ,'& qua:dam per accidens : &
accipic hic per accidens , provt hic diftinguicur
comtiperfe : &primo, ica quod illud dicicur mo-
ueri per accidens , quod folum mouetur fecun-
dum partem , vel quod mouetur ex eo, qu6d cft
in alio. Secunda diuifio : Eorum quae mouentur
per fe,quzdam mouencurl principio incrinfeco,
& alia i principio extrinfeco. Item,quzdam roo-
uentur naturaliter, & alia violenter.

G^odenim. Hic combinat membra diuifionum

ad inuicem,quodlibet declarando,dicens Primo,

quod illud quod mouetor , \ fe ipfo mouctur

naturaliter , ficut animal mouetur ^ fe ipfoj

Scoti oper. Tem. J I.

& vniuerfaliter omne illud , quod habet in fe
principium intrinfecum fui motus, mouecur na-
toraliter. Sccundo addic > quod animal concin-
git moueri naturaliter,&violenter. Et poccftex-
poni vno modo, quod animal poteft moueri vio-
lenter,vt fi proiiciatut futfum. Alio modo, qucd
animal mouetutnatutaliter,quantum eft ex par-
te anims ; mouetur tamen violenter confiderati
naturi elementi , de cuius natura eft animal ik
dominio:nam animal eft de natura terrx proptec
grauitatem , & ide6 quantum eft ex parte tcrre
animal mouetur vioIenter.Terti6,decIarat mem-
brum , dicens , qu6d eorum > quae moucntur ab
alio,quaedam mouentur violenter.vt ignis deor-
fum , & terra furfum : alia nacuralicer , vt parces
animalium ,'fi moueantuc fecund^m difpofitio-
num , & iundurarum membrorum exigenciam:
quia fi moueantur membra fecundum iundluras
iuxta confuctum modum natura; , tunc dicuncuc
moueri naturaliter ; & fi oppofito modo,tunc di-
cuncur moueri violenter.

Et 2 maxime. Hic declarac principale inten- Tcxt. t«.
tum , profequendo in membris didkz diuifionis:
& oftendit, quod in omni mutu mouens, & mo-
tum diftinguuntur. Et Prim6 in iis,quae mouen-
cur violenter. Secundo, in iis,quz mouentur ex
fe. Terti6 in iis, quae mouentut naturaliter , liccc
non ex fe , cuiufmodi func grauia , & lcuia fim-
plicia.Secundum ibi : T^ftea ««/*>». Tcitium ibi:
Maxime autem. Prim6 dicit , qu6d maximc ma-
nifeftum eft in his , quae mouentur violenter,
quod mouens diftinguitur a moto : quiaibi mo-
uens eft exttinfccum moto , vt patet in proicftu
iapidis.

fofleaautem. Hic declacac idem in iis , qua; * J*
mouentur ex fe. dicens, quod poft illa, quae mo-
uentur violenter,manifeftum eft in iIIis,quae.mo-
uentuc fecundura naturam ex feipfis, quod mo-
uens diftinguitur \ moto,quia in animalibus ani-
maeft mouens,&refiduum moxum. Sed dubi-
Cacur an in animalibus mouens,& motura diftin-
guantur fecundum fitnm , vcl non , quemadmo-
dum nauis , & trahcns nauem ficualircr diftin-
guuntut? Refpondetur,qu6d in motibus anima-
lium primum mouens cft anima, fed non immc-
diate : quia anima mouet mufculos , & median-
tibus mufculis motis mouec necuos, & nerui
moti mouenc membra , vc pedes , & tibias , qui-
bus motis, portatur corpus animalis ; mod6 ani-
ma,& corpusfuntmouens,& motum indiftindla
fecund^m fitum, fed alia membra,quorum vnum
eft mouens , & aliud motum , ficualiter diftin-
guuntur.

Maxime autem. Hicdeclatat intentum in gra-
uibus, & leuibus,quandomoucntur naturaliter:
& Primo proponit eflfe dubium dc iftis. Secund6
oftendit qu6d grauia ,' & leuia non mouentur ^
fe ipfis. £t Terti6 oftendit ^ quibus motoribus
moueantur. Secundum ibi : EtnamcftieJiti\.\\xrci
ibi : Std accidit. Priro6 dicit , quod maxime du-
biumeftdeelementis.fimplicibus rcilicctdegra-
uibus,& Ieuibus,de quibus manifeftum eft,qu6d
mouentur ab alio ; quoniaro mouentut ad locos
oppofifos fuis locis naturalibus ; fed immanife-
ftum eft a quibus moueantur, quando mouen-
tur ad loca ; ad qux inclinantur fecundum
nacuram.

Et \ namque. Hic probat.quod crauia,& leuia '^'"- *'■,

non moueantur a(e iplis , pec quatuor rationes. , . '"
/•rf r ' r T ttuia non

Secunda ibi : Etfistere. Tcrtia ihv.Glware fi in ipfo. mcntmur i
P p 1 Quarta feifjis.

448 Lib. VIII. Phyficorum

16.

Tert.jo.

TeK.}i.

Text.jt.

Aliqmd di-
titur tjft in
potenti» Ju-
flieiter efftn-
ti»li, vttac-
iidtnt»li.

»7-

prMuia , ^
Jtuia a ^tto
■momMtur,

Quarra ibi : MmpHus <fiomoie. Prima tatio : Illud
non competit graui, & leui (implicibus,qaod eft
proprium animatorum ; fed moueri i fe eft pro-
prinm animarorum : ergo , &c. Secundo , iila
qiia; mouentur ex fe, poirunt ex fe quiefcere Ane
impedimcnto extrinfecojprius qu^m attingant
ad terminuni motus, ad quem naturaliter incli-
naniur , vt patet de animalibus : fed grauia,&
lepia [implicia non pofTunt quiefcere , donec ad
TTlum terminum perueniant , ad quem naturali-
ter inclinaniur: ergo,&c. Tcrti6,illud quod
monetur ex fe , poteft moueri naturaiiter ad di-
uerfas difFerentias pontionis; fed graue» & leue
non mouentur , niii ad vnam difFcrentiam uatu-
raliter : ergo,&c.

Quarto, omne 4 quod per fe mouetur diuidi-
tur in partem per fe mouentem, & parrem per fe
motam ; fed graue , & leue iimplex non fic diui-
diiur : ergo,&c. Maior patec , quia animal diui-
ditur in animaii) , qu£ eil per fe mouens, & ia
corpus,'quod eft per fe motum : quia habet in fe
difpolitionesa^tuatespot^^ntesrefitterei&caufa-
re fuccedionem in motibus prouenientibus ab
anima : & minor patet,quiaptxter formam ele-
menti (implicis noneft in elemento niii materia
prima , cum difpoiitionibus naiuraliter confe-
quentibils formam elementi , quorum nullum
poted caiifatefucceflioncm in motu nato pro-
uenirek forma elementi.

Sed 5 accidit ad hxc.Hic inquirit ^ quo mouen-
tur grania,& leuia iimplicia : & primo prxmittit
duas diftindliones. Secund^ , refpondei cuidam
dubitationi : & terti6 oftendit ^ quibus mouen-
tur grauia,& leuia. Secunda ihi: jfttamen i^Mttritur
hoc. Tcrtin \hi : PotemUamem ejl. Prim6 ponit
duas diflindliones.Secundam ihi: Gluoniam autem.
Prima diftindlio eft.qaod quoddam efl ^ mo-
oens.nue motum quod de fui natura non mouer,
vtH dicatut,qu6dbaculusmouet lapidem;aliud
eft moucns ^ natura propria,vt quando dicimus,
qu6d calidum eft calefadiuum,vel etiam mouec
potentia calidum , fcilicet frigidum. Similirer,
quoddam eft mobile ex natura propria in ali-
quem locum, vt ignis in furfum, & terra in deor-
fum ; fed aliud eft mobile violenter in aliquem
locum ; vt ignis deorfum,& terra furfum.

§luoniam 6 autem. Sccunda Siftin^io, qu6d
aliquid c dicitur in potentia ad aliquid duplici-
ter. Vno modo in poteniia eflcntiali ; & fic non
habcns fcientiam dicitur in potenria efTcntiali
ad confiderandum ,quiaprius oportet generari
fcientiam,antequamconfideret. Iflo modoetiam
ignis diciiur in potentia efTeniiali ad mouen-
dum dcorfam,& huiufmodi potentia non redu-
citur ad adutn nifi i generanie , vt k dodtorc qui
gcnerat fcientiam.vlel i frigiditate, qua: generat
grauiiatem. Alio inodo aliquid dicitur in po-
tcntia accidentali , vt habens grauitarem potefl
moueri deorfum , quando impediiur furfum ; &
talis potcncia reducitur ad adum \ remouente
prohibens.

jittatiun tfuaritur. Refpondet cuidam dubiia^
tioni ; quia aliquis quzret , quz efl caufa, quare
graueexiftens furfum mouetur deorfum : & eo-
dem modo de leuiacontrario, Refpondet Ari-
ftotcles quod huius non eft alia caufi , nifi quia
ifta ex naturis propriis nata func fic moaeri , vt
hoc furfum,illud deorfum.

Potefitiaautemefl. Hic oftendit Ji quibus mo-
ucantur grauia,& leuia,dicens,qu6d fi graue mo-

ueatur, mouetut immediate \ geneiante ; fed fi
non moueatur, tunc vel hoc eft , quia habet gra-
Ditatem,& prohibetur ; vel quia non habet gra-
uitatem , fed poteft habere, & moueri deorfum,
& tunc mouetur graue 4 generante , vcl a remo-
uente prohibens.

Si igitur 7 omnia. Hic inferc conclufionero Text.jj.
principaliter intentam , fcilicet quod in omni
motu mouens diftinguitur ^ moto , fi^b iftis ver-
bis , In omni motu intuniuntur mouens , & mo-
tum diHin6ta. Probatur prim6, in motu violenco
hoc cft manifeftum. Item in mocu,quo animalia
mouentur ex fe. Item , in moiibus naturalibus
grauium , & leuium fimplicium hoc eft declara-
tum : igicur cijm non fint alij motus, fequiiuc
quod in omni motu erunt mouens, & motum ab
inuicem diftinda.

ANNOTATIONES.

ADdit quod animal contingit moueri naturali- 1 8,
ter. Nota, in quolibet animaio dupliccm Jnimattrum
inuenirimotum. Alicr eft fecundum quod eft <'"/''* »/
mixium ; & fic mouctur ad motum elemcnti prz-
dominantis. Altec eft fecundum qu6d eft ani-
matum , vt motus progrefliuus. Primi motus
priucipium eft mixtum,eo niodo quo dicimus de
grauibus fe mouere , & habere principia motus.
3ecundi , fcilicei motus animati principium eft
anima. Secund6 difFerunt : quia ille motus non
fit fecundum cognitionem , fed fecundum natu-
ralem sppetitum, fiue inclinationem prouenien-
tem,ii dominio elementi ; & fic eft determinatus
ad vnum, fciljcet ad deorfum : quia corpora ma^'
gis habeni de terra ; motus autem raiione ani-
niz proucliiens , fcquirur apprehenfionem , quz
rion eft femper refpedu vnius loci , & fiius : quia
appeiicus fequens cognitioncm non cft fempec
decerminatus ad vnum. Terti6 d)(Ferunt: quia
in motu priori , fcilicct naturali, non poieft in-
trinfecc fe fiftere, vr fi animal i tu/tri cadar,non
poterit in medio fiftere , fi velir; fed in motu»
cuius anima eft principium, poteft fiftere ptr in-
trinfecum.

£x hoc fequitur prim6,qu6d vterque iftorum
motuum eft animali naturalis ; fed naturalior eft
motus , cuius anima eft principium. De primo
motu paiet : quia motus natucalis eft \ ptincipio
naturaii ; fed in animali eft huiufmodi princi-
pium tam adliuum , qukm pafliuum ad hos mo-
tus : ergo funt illi naturales. Secundum docec
Scotus in 4. di^inEl. 49. ^utfl.i^. Quod in iiunc
modum probac;Quandocumque funt aliquz po-
tentiz ordinaiz, naiuralitas potentiz fuperioris
eft maior , qn^m poteniiz inferioris-; vt patec
quando gcaue afcendit fucfum ne detur vacaum;
ergo naturalius eft corpori perfici ab anima,&
quod motu moueatur competenti anima; , quam
quod moueatuc motu proprio ad centrum,in
quantum graue.

Secund6, fequiiur , quod motus progrefliuus 1 9-
aniinalj$,fecundumqu6d talismotuS animacft
principium , eft naturalis , imm6 mocus furfum,
quando in parriacn fan6Vi volabunt , & non defi-
cicni ,erit motus naruralis , eftramen modo fe-
cundum quid violentn$:quia corpus eft repletum
humoribus groflis , qui reddunt hominem pi-
grum, & caufani, vt dcfatigciur animal.

Tertio ,fequitur , qu6d corpora mortua ap-
paceni grauiora , non quia plus habeni materiz,

aut

Qusftio V.

449

fi$mt in Jm-
fliti iift-
ntuiM,

10.
PtltntiM *fi
dmpUx . »d
adSfrimftm
^mi mBMm
fifMndum,

Pttentit *f-
finti*lii (^
Mttidtntaiit
dififiiatn.

ri.

ant quantitatis , qo^m habeant in vica ; fed quia
fpiricus vicalescorrn[npuntur,& inducunturhu-
mores grodi, quanto enim corpora habent fpiri-
tus rubciliores,& humores minusgroiTostagilius
raouentur : quia anima habet minus impedimen-
ti : hoc intelligirur, fi cactera Hnt paria.
t> Qmd^Um tfi moHtnsfiue motum. Nota , quod
prima diftin6lio (\c intelligitur : Moucntium
qua:dam mouent per fe> 8c (ecundum naturam;
quzdam vero per accidens , & excra nacuram.
Exemplum fecundiiVt vcdtis, fagitca, vel baculus
mouec grauia, vt puta lapidem ;Ted hoc non eil
per fuam naturam, & per fe ; nara fi baculus po-
nerecur extra lapidem,& non moueretur ab ah'o,
noB moueret ipfum lapidem^fed cum eo quiefcc-
ret. Exemplum primi , vt (\ adu cahdum , puta
ignis, calefaciat potentia calidum , puta aquam;
& eodem modo di(cinguicur de mobilibus : quae-
dam enim mouencur fecundum naturam , (icut
ignis furfum , & terra deorfum : qusdam vero
contra naturam,ncut c contrario.
c StCMnda difiin^io , qMtd ditptid dicatur in pt-
tentia. Nota, qu6d duplex eft potentia , quasdam
ad ^um primum , qux eft forma, vel dirpoHtio:
alia ell ad ad^um fecundum , quz eft opetatio
confequens formam , vel difpofitionem , ficuc
fcieniia cfta&us primus,& conHderare aftus fe-
cundus. Prior potentia appellatur eilcntiatis,
quia ad fotmam , quz eft principiura operandi:
pofterior dicitur accidentalis , quia eft ad opera-
tionem. Addifcens ergo eft in potentia ad adlum
primum , fciens autem poteft eflc in potencia ad
adlum fecunduro. Similiter calidicas ed zCkas
primus, & calefacere aftus fecundus : frigidum
crgo eft in potcntia eflentiali, feu ad afturo pri-
mum : fed calidum eft in potentia accidentali,
quia poteft elfe in pocentia ad adbum fecun-
dum. £t nmiliter grauitas , & Icuitas funt a(flus
primi , fed motus furfum , & motus dcorfum
funt a6lus fecundi ; aqua ergo eft in potencia ad
hunc adlum primum , qui eft lenitas ; aer vcro,
vel ignis aliquando cft in potentia ad ad^um
fecundum , qui eft rooueti furfum. Inter autem
huiufmodi potentias hzc cft difFetentia : quia
quod eft in aika primo , & in potentia ad adtum
(ecundum , poteft ftatim transferri ad adtum fe-
cundum , fi fuerit ei applicatum obiedum , &
nonfuerit extrinfecumimpediens, nec ad hoc,
quod transferatur ad »(kam fecundum , indige:
motore extrinfeco ; calidum enim ftacira calefa-
cic, (i /it ci calefadbibile approximatum ; & adu
fciens poteftftacim conliderare , niH fit aliquod
impcdiens.

Sic eciam zGta graue (i Cn furfum, ftatim mo-
uetur deorfum , ni(i lit excrinfecum impediens.
Illud vero.quod eft in pocentia cftcntiaU, feu ad
adlum primum,non poteftexirein operationem,
fiue in a^um fecundum fine motote excrinfeco,
a quo generacur iStas primus : frigidum enim
non poteftcalefacere,nin priills cfficiatur cali-
dum ab aliquo exttinfeco generante in eo cali-
ditatera : nec aliquod adlu gtaue mouetur fur-
fum naturalitec , niii iiat leue per motorem ex-
trinfecum gcnerantem in eo leuitatem : atque
adeo ad hoc , quod leue incipiat moueri furfum,
indiget mototeextrinfeco, fcilicct generante in
eo leuitatem , fi fit in potcntia eftentiali , iiue in
potentia ad zCtam primum : vel indiget remo-
uente prohibens,ii fit a^u leue,& in potentia ac-
cidencali , (iue ad adtum fecundum. Et quamuis
Sctti epvr. Tom. J I.

graae,vel leue Hc moueatur ab extrinfeco moto-
re, ipfum tamen cxiftens folijm in potentiaacci-
dentali , mouetar a fua forma , vel ik fua grauita-
te , vel leuitate , per quam natum eft naturaliter
moueri furfum, aut deotfum efFedliue , & per fe,
& immediatc, C\ fuerit graue furfum, & non fue-
rit impediens : leue enim operabitur mox , nifi
aliquid prohibeat.

Qjf JE. S T 1 O V.

Vtrum in omm motu mouens , ^ motum
ab inuicem diilinguantur?

Atidot. kie uxt.x6.ir 40. Aaerrocs ibii, D.Thom. in lo-
'cum Pbilof.cicac. ^ i.t*nt.gtnt.cMp.\%. Scotws f.Mets-
fhyf.qutfl.i^. Aot.Andr.>^(V.ja(4/f,i.Gregor.M x.difi.g.
jMd/l.i.art.i. liadanas i.Phjr. fMtfi.ix. Plaza 1. Phyf.
di^.l.qMtfi.y.Coam\bi.i.Phy/.eiifi.q.i mrt. i.Coaiflut.
di^.i.i.Phyf.jM*fi.i »rt.t.Koccus i.Phjfqutfi.^. Vidc
authotcs citatos Ub.j.qutfi.i.

R G V I T v R quod non : primo , quia
tuncfequcrctur, quodintclledus non

efTct libcr ; confequens nos experimur

falfum, &patet etiamfalfum per Ariftoielem i.
Periherm.& ^.Metaph.cap.6.text.6.& 10. Confe-
quentia probatur : quia de ratione agentis liberi
eft,qu6d moueat fe line diftindlione raouenti$,&
raoti ;etiam fifemper rooueretur ab alio : tune
determinaretur ab illo.quod fortius mouerct ; &
pcr confequens non cfTct agens liberum.

Secundo, quiain omni animali vnum mem-
brum mouet aliud : igitur in fic mouendo vnum
membrum abaIio,eftdeuenirc ad aliquod mera-
brum,quod non mouetur ab alio: alicer enim in
raembrisanimalis eflet procefrus in infinitum;
fed illud membrum , ad quod fic deuenitur, mo-
uetur : igicur a fc ipfo,& per confequcns non di-
flinguuncur rooucns,& mocum.

Tcrcio, animal diuidicur in parccm per fe mo-
uenrem,& partem pct fc motam;& tamen moue-
tur ^ fe : igitur ibi non diftinguuntur mouen$,&
motum. Prima pars antecedentis probatur, fup-
pofito , quod in bruto non fic nifi vnica forma
fubftancialis ; cunc illa eft pcr fe mouens, & non
remanec nifi maceria prima , quz non poteft cfle
per fe raota, cura fit in potcntia tantijm.

Quarto.animal incipit mouet i ^ fc,fiue ab ob-
ie<Sko cxteriori : igitur mouetur a fe fine diftin-
dtione mouencis , & moci. Confequencia cenec:
quia Ariftocelcs ponit,qu6d animal raouetiir
inchoatiue ab obiedo. Et patet anreccdens,
quando animal mouecur immediatc poft exper-
gefa(filionem.

Qu.int6 , anima mouet corpus , & mouendo
corpus,mouec feipfam :igitur in mocu animx
idem eft raoucns, & raocum.

Sext6 , arguitur de aliis motibus , quia aniroa
mouet altcrando. Item fe ipfam nutrit , & aug-
mentat ,quod non e^et nifi idem effet monens,
&mu£um.

Oppofitum atguitur pet Ariftotclcm S. huius
text.i^.& inde, (^ai declarar, quod in omni motu
mouens , & motum diftinguuntui : aliter enim
non efret via ad ptobandum aliquos elFc moto-
ces immobiles.

Scicndum,qu6dfecunduna Ariftotelem inmo-

tu animalis vnum roerabiii mouet aliud,& mcm-

bra raouentia mouentui ab anima. Ideo priino

P p j vidcn

1.

450

Lib.VIII.Phyficorum

*^ frincif»

5-

Ctr in anl
tn»U a qM0
m»iu»tMr,

vidcnduro eft , qoalitcr vnum mcmbrum mouca-
lHuifit qut- tur ab alio.Sccund^ qualitcr mcmbra moucantuc
ftionu. ab anima:& tecti6 a quo anima moueatur.

Cw inur Quancum ad primum, notandum , ficuc patcc
cmnia.mtm- i^m,^ de Motibm aninMlium , qu6d inter omnia
br» Mtm»lu ^g^jjjjj aniroalis cor cft mcmbrum principa-
Iiu$ , a quo teliquajncmbra inoucntur , & ^ quo
dependent omncs motus delcdabilium , & tri-
ftabilium , & vniuerfalitcr omnis fcnfus.vc patcc
in ^.de ^artibut ammalium; quod quidem moue-
tur inotu dilatationis &. conftri&ionis, Hue tra-
6lu$,& pulfus^ediantc quomittit,& influitfpi-
ritus pcr venas , & alia membra corporis , & me-
diantibus iftis fpiritibus mouct muf(:ulos , &
mufculi moti mouent neruos,quibus motis , mo-
uetuc totum corpusanimaIisi& ncpatet,qu6din
motibus membrorum animalium mouenc,& mo»
tnm diftinguuntur.

Quantum ad fecundum , fcilicet a quo illa
membra moueantur , & eft przcipuedubiumde
corde, ^quocormoueatur. Pro quo eft nocan-
dum , qu6d ficut elementis (implicibus infunt
quidam motus naturales ^ fuis formis fubftantia-
libus , Hcut graui ineft moueri deorfum , & leui
furfumjit^ nmilitcr quibufdammixtis, k fuis for-
mis propriis ihfunc quidara motus naturales:
verbi gratii , ferrum a fua natura propria haber,
qu6d mouetur ad adamantem,fed ligrauitate ha-
bet , qnod moueatur deorfum, & in corpore hu-
roano , quidam humores habent a natura , qu6d
moueant ad roediationem. Itafimiliter dicoin
propoHto, quod cor a fua focma , fcilicet a pacte
animac, quainformacur , habetqa6d Hc roouetur
motu dilatationis. & conftridiionisi& (ic patec \
quo mouetur cor ranquam ^ motore imme-
diato , fcilicet^ fua forma propria, quainfoc-
matur.

Secund6 notandum , ficuc in mocibus gr^-
uium,& leuium , lic^t grauemoueatut immcdia-
te k fua forma , tamen requiruntur alij motores
primi , fcilicet aut generans , aut remouens pro-
hibens ; vt patet in ifio oElauo, Ita in propoHto li-
cet cor moueatur immediatc \ fua forma propria,
caroenroediatemouetur abaliis, vt putaagene-
rante , vel ^ motoribus fuperioribus , quae func
caufse vniuerfales.

Tertio fciendum,qu6d in huiufmodi motibus
cocdisjcft re(iftentia fu£Sciens ad caufandum fuc-
cefnonem , fcilicet grauitas naturalis cordis , &
concinuitas eius ad alia membra : & fic patec,
qnod cor diuidicur in partem per femoucnccm,
fciiicet infotmam j & in partem perfemocam,
fciliccc in materiam , qus propter difpoHtiones
accidentales , quas cor (xhi deterroinat , dicitur
pars per fe mota,eoqu6d illz difpoiitiones fuffi-
ciunc caiifare difpofitionem in rootu nato pro-
uenire i formacordis : & ide6 Hcut fotroa grauis
moue tur k fe ipfa per accidens , ira & forma coc-
dis : & (ic patec , qualiter parces animalium mo-
uentur ab anima-,& hoc de fecundo.

Quantum ad tertium,fcilicet,ji quo moueatuc
anima \ dico qu6d anima mouetur ab obie<%o ex-
teriori,vcI a fpecic rcferaata Ik virtute aliiis caufa-
ta abobie(fl;o cxteriori ; ficuc in expergefadlione,
licct non fit obiedtum exterius , i quo animal
mouctur , attamen mouetur \ fpecieinterius re-
feruata : mod6 in ifto motu mouens diftinguitur
^ moto, fcilicet fpecies, aut obie^aum exteritis ab
animali , quod mouetur , nec oportec illud
agens moueci ad hoc , quod moueat ; <icuc non

Gr»iu mtutr
tur immtH»-

tiifu»ftr-

4.
Anim» k qu»
mtutturt

eft neceftacium qu6d obie£bum moueatur ad
hoc , qu6d imprimac fpeciem fuam. Et fi qoz-
catuc de intelledu , qualiter mouec fe , przci-
pu^ quado exercec adtum liberum. Refpondetur,
qu6d adhuc mouens diftinguitur a rooto , quia
intelledlus mediante forma , qu^ informatur , eft
mouens , fed folos intelledfcus circumfcripta fpe-
cie eft motum : & fic patet inducendo tam in
partibus animalium,quam etiam inrootu anim;,
quod femper mouens diftinguitur k rooto.

Ad raciones. Ad primam,negatur confequen-
tia : qoia licec mooeat fe , hoc camen eft median-
ce fpccic,& fic ibi diftingountur mooens, & roo-
com.

Ad fecondam,dico qo6d illod membcom mo-
uens,ad qood deoenicnc,ica vt non mooeatut ab
alio membco , mouecur a fua forma intrinfeca,&
illa mooecor ab obic&o exteriori , vel foa fpecie
imprelTa.

Ad tertiam.negator antecedens : qoiamacecia
propcer difpofitioncs , quas determinac aniroal»
dicicoc pec fe rooca , eo qo6d illz difpofitiones
natz funt cauface fuccefSonero in mocibus , qoi
pcooenionc ik forma animalis.

Ad qoarcam, diAum eft. Ad quintam , anima
mouet cocpos ; concedo qo6d mouec ipfum pec
accidens,ica vt cotum compofitum ficmotum, &
folaanima ficmooens ,& fic adhoc diftingoicor
mooens,& rooturo.

Ad fextam , anima altecac fe. Dico quod
nonaltecac fe, nifi mediante fpecie , vel ali:l qna-
litate tanqaam inftrumento , & quzcumque
fit illa qualitas , femper mooens diftinguitur k
moto.

Q^ iE S T I O VI.

Vtrum grauU i ^ leuia moHeeinturexfit

Ati&ot.%. Phy/ie.tMf.^. ttxt.ii. (ji' i.4* Caelt eaf.x.ttxt.f.
Albeitus Magnus hic tr»il.x,e»f.^. Scotus x.dtft.x.q.io.
Ctcgot.dif.g.qutfl.i.tctiit. <j»*ft 9.& i.etn.Gttt.e.fj.
Anton. Andr.9. Mtt. ipttft.i. landun 8. Phyfic. yutft.ix.
Buiid. in e»p.^.i.Phyficir.Ang\i(i.Nifh.in cemm.eiufdtm
e»f.K\ib.ibid.i}u*ft.x.Ae\xilLiib.}.de Elemtnti4.Cot\iinht.
in e»f.^.Phjfic.qu*ft. vnie» Rcici. lib.T.c»f.6. Yalcf.f*»-
trou.it. ^ 14.

R G V I T y K quod fic : quia illa mooen-
tor cx fe,qoz mouentur quocumque
motore extrinfeco circumfcripto ; fcd
grauia,& leuia funt huiufmodi , vc pacec ad expe-
cientiam:ergo,&c.

Secund6 , illud mouetur \ fua forma propcia,
fcilicec mediance gcaoicace : igitoc gcaoe mooe-
tor ex fe.

Tertio, quiaaliter fequeretur qu6d graue non
moueretur deorfum naturalitcr. Confequentia
probatur, quia in hoc eft differentia inter motona
natoralem,& mocum violentum, quia motus na-
cucalis fitii principio intrinfeco,& a fcjfed motus
violentusabalio.

Quart6 arguitor per Commentatorem i»/»-
cundo huius,inprincipiot com. v. vbi ponir difFercii-
tiam inter motom localem , & motoro alteratio-
nis ,dicens quod corpora fimplicia habent in fe
ipfis principiuro fui motus localis ; fed non ha-
bent in feipfis principium fuz alterationis.

Quint6 , li grauia , & leoia non mouerentur ^
fe , fed ab aliis , hoc maxim^ eifet ^ gcnerante,
Vel \ cemoucnce pcohibens j fcd hoc non , quia

nec

I.

- QusftioVI.

4SI

1.

AliquidtUei
tmr mtmtri k
fimuUiflici-
ttr,-

Imptfihil*
tfi MlijHid
mtuiri i f*
ficHudkm [*
tttum dr
^mamlihtt-
fHifarttm.

Omnt mthiU
mcmetHr i f*
iffi quAtenmt
eomponitHr
txmoHtnt*
^ftntti.

nec generans , nec remouens prohibens,eft limul
cum illo , quod mouetur , nec ipfum infequicur:
fgitur nuUo illorum mouetur graue,& leuc.

OppoHtum arguitur per Ariftotelem iniftoZ.
rfjrf.31.vbi ponic,qu6d gr^iuia, & leuianonrao-
uentut i re,red ^ genetantc,Teli remouentepto-
hibens.

Nocandum , qu6d aliquiddicitutmoueri *■ \
fe muUiplicicet : vno modo,quia fecundum fe
totum a& qaan^ibet partem fui , eftmouens &
mocum i ita vt non Hc aliqua pars fui quantitati-
Qa.velcciam e(rentialias,quam moueac, quin mo-
ueacur ; nec aliqua mota , quin moueat. Tertio
modo dicitur moueri ex fe, quia componitutex
mouente & moto. Tercioroodo dicicurrooiieci
cx fe.ex eo quod componicur ex mouence,& mo-
to , & cum hocin fuo motu non indiget motore
excrinfeco ; & Hc illud dicitur moucri ab alio,
quod prztet forraam,a qua mouecur, indiget,vel
indiguic,ad huiufmodi mocum,mocore extriafe-
co.Quatco mododicicutraoueci ex fe,quiacora-
ponitur ex raouente,& raoto,& cum hoc fufficit
per fe incipere motura , & pcrficere, & cura hoc
quiefcere tineprsfenciamototisexctinfeci:& fc-
cundum iftum mojura ponit Atiltoteles quod
aniraalia mouentut ex fe , fed gtauia & leuia in-
animacanon.

Tuncquamum ad primum modum eft iHa
conclulio : Impoffibile ^ eft aliquid moueti a fe.
Probacurrquia li aliquid moucrecur a fc pra;didlo
modo , feqiieretur quod ipfum fecundura idera
fui omnino cf^et in zQtn & in potentia y confe-
quens eft impofllbile, vc patec 9. Met. & in Prc-
oemio de Anima. Confequentia probatur : quia
co quod mouec.eft in adku , & in eo quoAmouc-
tur , eft in potentia : igir ur fi fecundum idera fui
moueac , & raoueatur , fcquitut quod fimul (ic in
aftu,& in potentia.

Secundo , fequeretur quod idem eftet nobilius
feipfo, quia agcns eft nobilius palTo , & mouens
moto. Tertio, quiaomnis motus eft fecundum
ptoportionem maioris inzqualicacis;fed eiufdera
adfeipfum &fecundum idemnoneft calispro-
porcio i igicur impoflibile eft , qu6d idem , & fe-
cundum idem fic mouens , & motum. Quart6,
probacur a pofteriori ; quia fi aliquid poftec fic
moueri ^ fe , cunc per nuUam viam poftemus
probare aliquas efle fubftancias feparacas , quod
eft falfum, vc patet iniflo 8.««.i 1 . & inde. & 1 1.
Metaph.text.9.(^inde. Confequentia probatur:
quia diceretur ,qu6d coelura fecundiira fc totura
eft mouen$,& motum,qucraadraoduradiceretur
devnapura grauitate , fi raoueretur deocfum.
Quint6, probacur in ifte 8. indu^iuc quia coelura
ratione orbis mouecur , & tacione Incclligencix
mouec, & fic fecundum diuerfa mouet & moue-
tur.Itera,animalraoucturfecundummatcriam,&
mouet fecundiara forraara ; & eodem modo de
graui,& leui.

Secunda condufioeftde fecundo modo:Om-
ne mobilemotura, quod fcilicet , eft mobile per
fe, roouetur \ fe ipfo , fecundo modo. Probatur,
quia orone roobile componitur ex raouente, &
moto, & patec indui^iuc : quia coelum componi-
tur ex InteIIigentia,& orbe;aniraaI ex corpore,&
anima,mifta inanimata , & elementa componun-
turex matetia , & forma ; & fic ciim quodlibet
mobile componatur cx raouente, & raoto, fequi-
tur qu6d quodlibec mobile mouetur i fe ifto
modo.

Tertia conclufio eft de tertio modo;Nihil mo- 4.
uetur a fe terrio modo,nifi ccclum.Probacur,quia Cetlmm mt.
prartermotorcm ,aquo ccelura mouctur irame- **'*' * f*
diate , non tequicitur alius mjotor cxtrinfecus ^^*'
mcdiate , vcl immcdiate : igiturccelum moaetuc
i fe ifto modo.Quod autem nullum aliorum rao-
ueatur k fe ifto modo , probatur : quia quodhbec
aIiorum,quodmouetur,indigec, vel indiguit alio
mocore , fcilicet , gencranie , ex quoquodlibec
aliorura incipit denouo;& idc6 dicit Ariftotclcs
qu6d raagis proprie coclura dicicai mocum,qa^m
aliquod aliorura raobiliura.

Qaarca conclufio eft deqaartemodo:Animal Animali»
raouctur i fc quarto modo , ita vt in fuo motu tnouentmr *x
non indigeat pracfcntia raototis extrinfeci ad fi^tfi''
inchoandum motum. Probatur,quia animaliu-
choat motum poft quietem fine motore extrinfc-
co. Itera,animal raouet fead diuerfas , imm6 ad
contrarias difFcrencias pofitionis. Item,cendicad
quieccm cijm vuIt,quod non eftct.nifi animal ex
fe moueretur , quiaanimal habec fpecies fcnfibi-
liuro referuacas in eius memoria , & phanrafia, ^
quibus poft quietem poteft»mouere ad locum
apprehcnfum , per fpcciem referuatam abfqne
hoc,qu6d tuncdefa^o moueaturabobie(^oex-
crinfeco przfence : feraper tamen indiget , quod
alib raotum fuerit ab obiedo fenfibili,vel iutcl-
ligibili,& appetibili.

Quinta conclufio , qu6d ifto modo grauia , & r

leuia fimplicianon raoaentur exfe ,nequeeciam
mixta inanimata.Probatur,quia illa non mouen-
tar ex fe,qu£ ad hoc,qu6d moueantur poft quie-
tcm , indigent prscfentii mototis extrinfeci : fed
grauia,& leuia firaplicia,& cum hoc raifta inani-
mata , indigent raotore excrinfeco pracfence , ad
hoc quod moueancur poft quiecera;igicurnon
raoucncur cx fe. Maior patct pet defcriptioncra
datara quarto modo : & minor probatur : quia fi
graue deorfum moueatur , & pri^ non moueba-
tur , runc vel hoc erat , quia prius non erat adlu
graue;aut quia priijs erar ai^u graae, frd erat im-
pedicum ne defcendcret. Si primo modo,tunc rc-
quiritur przfcntia motoris extrinfeci, fcilicer ge-
nerantis grauicatem; qiiiaimpoflibileeft , quod
non gtaue fiac &Qt\\ graue,nifi ab ilIo,quod gene-
rat grauitatem. Si fecundo modo,adhuc requiri-
tur prsefentia motoris cxtrinfeci , fcilicet ad re-
mouendum impedimentum illud : quia fempec
remouensprohibenseft motorcxtrinfccu». Et Ci
dicatur , quod graue priiJS quiefcebat in ioco na-
turali,adhuc illnd non obftat : quia tunc rcquiri-
tur pta:fcntia mouentis furfura, prius quani pof-
fit moueri deorfum.

Contra iftam conclttfionem vltimam , & prar-
cedencemarguitur; ptirao contra prsccdentcra,
quod aniraal non mouctur cx fe ; quia illud non
mouetur ex fe , quod ad fui mocum indigec pri-
fcncia raotoris exttinfeci -, fed animal eft huiuf-
modi,quiaind!get Deo,^ quo eius mocus depcn-
det.Secundo arguitur,qu6d graue mouecur ex fe,
fi aliquod graue ponarur fupra rrabem , poflibile
eft , qu6d ibidem quicfcat , & poftca frangat tra-
bcra,& moucaiur deorfum : igitur tunc grauc ex
fe mouetur fine prsfcntia motoris extrinfeci;
quia illud impedimentum non rcmouctur a ma-
rore extrinfeco, feda fe ipfo. Tcrti6 , arguitur de
leui,pofitoqu6d ignis ponatur in aliquo vafc fa-
cilirercombuftibiIi,tunc ignisquiefcit violenter:
quia prohibetur ab illo vafe , fed noii rcquirituc
raotorcxcrinfccusad remoucndti prohibens;quia
P p 4 Jgnis

45 i Lib. V III. Phyficorum

6.

jgnis defe potcftcomburcre vas pet quod prohi-
becut: igitut ignis naouetur cx le fineptafentia
motoris excrinfeci. Quart6 , ab illo non moue-
tut graue , quod non eft firaul cum graui , & quo
circuiufcripto adhuc mouerctur grauejfedremo-
uens prohibens non eft fimul cum gtaui,& adhuc
ipJo circumfcripco non minijs mouerctur graue
per fuam grauicatem naturalem : igitur ab ipfo
non mouetur.

Qjjint6 argifitur , quod gtaue non moucatur
i gcnerante:quia ycI mouetur ^ gencrante quan-
do eft,vel quande non cft : non quando eft , quia
tunc habci gtauitatem , a qua poteft moueri cir-
cumfcripto gcnetante ; nec quandonon eft , quia
tunc non mouetur. Sext6 , fi vnus ignis gcne-
retur ab alio , & iuxta ignem gcncratum fit
aqua,tunc aqua calcfit , & non \ generantc, fed a
genico jitafimiiiter tn propofico , fi graucmo-
ueatur deorfum , hoc eft <i grauitate gcnerata,
fed non \ genetante. Septimo , quia tunc feque-
retur quod generans infequeretur graue dcor-
fum , quod cft falfuro. Confequcntia probatur,
quia oportet mouens extrinfecum efie fimul cum
moto , & infequi mocum. Odauo , fi graue mo-
lueatur deotfum ^ genetante, quzro penes quid
attenditur huiufmodi velocicas ? non pencs pro-
pottioncm huiufmddi grauitatis generancis ad
refiftentiam illius , quod mouecur deorfuro , ncc
alicuius altcrius.

Ad ifta rcfpondetur, tencndo ficut priijs,qu6d
animal mouetur ex fe , fcd graue fiinplcx non,
propcer duo : quia femper grauc fiaaplex in fuo
motu requirit praEfentiam moti exttinfcci , fcili-
cet medij , fine quo non fieret facceflio in mo-
tu grauis. Sccund6 requiritur motor excrinfe-
cus ad hoc , qu6d moucatur poft quicccm , fcili-
cec rcmouens prohibcns , aut generans. Qu6d
9uccm moucacur ^ gencrance , probatur : quia
quando mobilc refiftic , & motor obtinec , mo-
;us fit ab illo motote ; fcd quando gtauc con-
tramcdium rcfiftic ,& eciam Icuicas, qua: prius
fuit,& generans obtinet per hoc,qu6d fuccefliue
intcndit gtauitacem : igicur motus illi prouenic ^
gencrance.Secundo quia dans formam dar omnia
confequencia ad illam formara ; fed mocus deor-
fum , & cius locus deotfura confequuntur for-
mam grauis ; igitur generans graue dat mocum»
ac eius locum deorfum. Sed vt dicic Commcnta-
tor j. Ceeli difFerentia cft inter mocum deorfum,
& alias difpoficiones,qua: confcquuncur formam
grauis j quia poteft impediti ne mocus deorfum
immediace confequacur formam, fed impofHbile
eft impcdiri nc alia: difpoficiones fcquantur; vt
caliditas, ficcitas, & huiufmodi , adquasconfe-
quicurforniagrauis.

Tunc ad p[iroam,dico quod nulli mobili Deus
eft cxtrinfecus per indiftantiara, licet bcncpcr
inhxrciniam.quia ex quo Deus cft vbiquc, cuili-
bct mobili eft indiftans.

Ad fecundam , dico quod fi graue quiefcat fu-
pra trabem , femel graui , & trabe fimiliter fe ha-
bcntibus , perpctu6 ibi quiefceret, & ideo ex
quograuemouetur , oportet qu6d ciusgrauitas
intcndacnD,aut quod diminuatur virtus trabis ab
aliquo alccrance : &quocumquedaco,femperre-
quiricur mocor excrinfccus alips i grauicate.

Ad ccrtiam, refpondetut duplkiter. Vno mo-
do , quod leuc non rcmouet ptohibens pct illam
difpofitionem ,fecundum quam eftmocum loca-
licct, fcd pcc aliam difpoficioncra , fccundum

qaam eft pt incipium alterationis , fcilicct per ca-
lidicatem ; & ide6 illa caliditas dcbei repucari
In propofito tanquam motor exttinfccus. Sed
ifta folutio non valct , quia ica diccrerur qii6d
animal mouerecur ex fc, quia fpecies , ^ qua mo-
uetar animal , non eft mota locaiiter , fcd eft
principium altetationis. Ide6 dicitur alitcr,qu6d
aliqui tales cafus pattiales benc poftunt conccdi,
fcilicet qu6d quandoque elcmencum mouctnr ex
fe fine prxfentia motoris extrinfect;& hoc quan-
do elementum remoucc per aftioncm propriam
impedimentum}fed hocrar6 acciditjide6 fimpli-
citer Ariftoceles dixit,qu6d elcmentum nonmo-
uetur ^ fe,fed a motore extrinfeco.

Ad quartam, quiaab iIlo,&c. Verum eft,qu6d
ab illo non thouetutimmediatc , fcd ^ fua graui-
tate naturali ; tamen moucturab ipfbmcdiatc,&
occafionaIiter;ita qu6d remouens prohibcns fuic
occafio & caufa quarc graue defcendit.

Ad quincam,dico qu6d quando graue cft. Vn-
de quando graue gencracur fucccffiue , prim6 in-
ducicurreroiftagrauicas, poftea incenfa ; &gra-
uicas prim6 indudla non fufticerec ad moucn-
dum.nifi gcnerans inccndcrec grauitacem;& ideo
ficut gcnerans concinuc producit grauicatem;ita
continue mouet gtaue deot fum;& fic patct qu6d
graue non mouctur ^ generance , nifi dum ipfum
cft mfieri,

Ad fcxrara, dico qu6d non eft fimilc , quia ifta S.
caliditas producicur inaliquod paffum , quod fit
cffe^us produdlus a gcncrance; & fic non confe-
quicur formam generati : & ptopier hoc non
oportet qu6d fit a gencrante; fed mocus deorfum
confequicur formam grauis;& quia dans formam
dac omnia confequcncia formam , ide6 gencrans
graue,mcuci grauc deorfura.

Ad fcpcimam, conccdo qu6d vcl gsncrans in-
fequitur , velquudconcinueeftaliquod aequiua-
lcns : verbi graria,quando in media regione acris
ex vapore git-neracur aqua concinuc.ficuc a frigi-
ditate inducirur grauitas , ita continue de^cendit
graue deorfum ; & licet prima frigiditas produ-
cens grauitacem noninfcquacur vaporem,tamcn
illc vapor concinue inuenic roedium frigidum, k
quo incendicur concinue eius grauitas ; & fic vel
generans infequitur, velzquiualenter inuenituc
aliquod proporrionale gencranti.

Ad o(^auam , dico qu6d velocitas motusgra-
uis ^generante , fcquitur vclocitatem generacio-
nis , quemadmodum & velocicas illuminacionis
confcquicur velocicaccm mocus localis , quam
ipfa confequicur. Raciones principales folucae
func pec diftindlionem poficam in principio
quaeftionis.

ANNO TATI O NE S.

A \ Liquid dicitur moueri a fe multipliciter. „

,ZjLNocaprim6,aIiquid a fc nioueri mul- ji;^Jj „,
tipliciicr dici. Prim6quodfccundum fc totum ueri m fi
moucat , & raoueatur eodem motu , & hoc mo- multifHciter
do animal non £: mouet. Sccundomododicituc ^^*'*"'-
mouerl kCe , quod non indiget motote cxtrfnfe-
co,aut inttinfcco ; & ficnihil ik fe mouetur. Tec-
tio modo dicitur k fe moueri aliquid.quod com-
ponitur cx niotorc & moto tanquam ex parti-
bus , quarura vna cft roouens , alcera ver6 moca,
& hcx; modo animalia a fc moucntur. Quarto
mododicicura femoucri , quodpoteft incipere
motumfuum poftquam quiefcit , nullo motore

cxcrinfcco

Qusftio VI.

frlneipi»
n»tttsf»nt
qtuttutr.

10.

£»fi« nMiU'

r»li» hmbent
iHftfrinei-
pium intrin-
fieum »SiH&
fm m»tm »«-
tMrslii.

II.

extfinfeco concurrente, & terroinare motum,
nuilo ctiam exrrinfeco fuperuenientci& huc mo-
do aniroalia mouentur k fe localiter.

Nota fccuncl6 ,quatuor eiTe principia motus,
duo adiua , & duo pafllua. Principium primum
adliaum cft qut , & eft id, quo aliquid mouct , vc
calor e(i ptincipium a(Stiuum calefadiionis. Se-
cundum principium adiuum motuseft^M^, &
eft id.quod mouet , feu motor ; & hoc dcbet ede
compodtum ex materia & forma,cuius formaeft
principium ^Ko.ficut & cuiuflibet agentis forma,
cllprincipium ^woagendi. Primumctiam princi-
pium patnuum motus eft quo aliquid, quod mo-
uetur , recipit motum. Principium tandem paffi-
uum ^Hod eii,id quod mouetut,fea mobilc , qood
etiam debet eiTe compo(itum.

Nota tertio , quod habens aliquam formam,
quz nata eft elTe principium alicuius a^ionis
vniuoca;,pote(l per illam formam agere in recc-
ptiuum approximatum & proportionatum ; ita
eiiamhabens formam,qaznatae(l efTeprinci-
p[um adlionis xquiuoc^.poteft per fe ipfam agcre
je,quiuoce in paiTum approximatum.

Nocaquart6 , quod fiipfummet habensillain
formam , quz eftprincipium adlionis , Cit aptum
recepciuum talis ai^ionis , vel cftcdlus zquiuoci,
Sc caoens eo (icut poteft caufare talem effedlum
in alio , ita in fe ipfo : verbi gratia, Lipis exiftcns
fupr^ eft in potentia , ad vhi dcorfum grauitas
leipedu iftiusf^f eftprincipium adliuum zqui-
uocum : quia refpedtu cuiufcumquez/^inonda-
tur principium niii zquiuocum , eo quod quan-
do mouensmouet mobile ad aliquod vbi, non
ideo ipfum mouet : quia formaliter eft in adlu
ineodemf^i, fed tantum quia virtualiter:quia
igicur ipfuromet grauc eft reccptiuum ipfiuicf-
fc&us xquiuoci , & careteo, fcilicet illo vbi,
caufat in fe ipfo primo iftum cfFedkum ; & innul-
lo alio , nifl priijs caufando in fe, & caufare in
fe iftud c^i eft opcratio grauis , fic calefacere
eftoperatio calidi. Iftud pofTet clarius fic vide-
ri , fi graue manens furfum pofTct propellere
aliud ad centrum;tunc nemo dubitatet ,qu6d
illud graue fuit caufa ic principium defcenfus in
alterum. Simili modo confidcrandum eft , quod
fit caufa efFcdiua rcfpedu defcenfus fui ipfius,
quiaefl reccptiuum talis vhi,8c fimul caufati-
uumji & fic ablatisimpedimentis, ftatim fequitur
iCtio.

^ Impoffihilt tfl diqttiA moutri aft. Nota , quod
entia naturalia cam animata , quam inanimata
habent in fe ptincipium intrinfccum adiuum
fui motus naturalis ; & quoad animataab om-
nibus conceditur. Vcrum quoadinanimaca,pro-
batura Scoco in x.difi.i.tjitd/l.io. fuppoficailii
diftin6tione Philofophi in ttxt. zi. buiiu, 8. ic
1. dt Anima ttxt.f$. de duplici potentia, vna
ad aftum primum, & altera adadium fecundum;
ex qua fic argumentatur : Ignis eft in potentia
ceraota vt fit frigidus : quia poteft aqua ex eo
generari ; cum fucrit aqua genita , eiit in poten-
tia propinqua &accidentali ad infrigidandum,
nifi impediatur : ergo fimiliter dicendum cft de
graui,&: leui refpedlu motus;quod quidem fiadlu
eft leue.vcl graue,moucbitur quidem, nifi impe-
diacur;quia cil in potentia accidentali & propin-
qua i alias non erat gtaue , neque leue , ergo per
principium adliuum mouet fe.

ConBrmatur , ficutignis habens calorera in
aAu primo,vere efFedliue fe habecad calcfa-

45?

ciendum , qua: eft operatio cius fccunda ; ita
ignis idu exiftens Icuis cfFcdliuc fe habet ad circ
furfum , fiue ad adlum fecundum , qui eftfcrri
Turfum. Prarterca omnis cfFcdius , quando actu
caufatur^adlu habeccaufam cflScicntcm , vi pa-
xm.Phyftcor.ttxt.^-;. vbi ponens difFerentiain
inter caufam in adlu , & in potentia , dicit Phi-
lofophu$:D;^r«w autem tanturn/juod aitu t.xifien-
tts , crflngularti , (^ ta cjuorumfuntcaufi,fimulfunt
& nonfunt , vt htc mtdens cttrn hoc , ejui fanatur , ^
hic (tdl/icator cura hoc adificio : qtia autem funtfe-
cundum pottntlam non fimper; id cft , non funt fi-
mul cum illis , quorum funt caufae. Vbi Com-
mentator , Intercaufas in aclu , c^ inpotentia diffi-
remia htc efl : ijuoniam tju* fiint in aBu,inueniuntur
fumillts,^Horumfuuteaufa,&deficiuHtcumillu ; ita-
qut non potefi dari optratio in a6lu ah agtntt , qnod
nonfit in a£lu. Ex hoc fic argumcntatur^dcfcenfus
grauis eft in adlu : ergo aliquid eft caufans cfFe-
ftiuc in adlu : fed hoc non cft rcmoucns prohi-
bcns.nequc impellens : quia ralc cft caufa per ac-
cidcns, qnx reduci debct ad pcr fe;non iiiflucntia
cceli,quia cfTet negarc caufas particularcs ; non
generansrquia tunc potcft nonefTe ; ergo oportcc
darealiquod intrinfecum ipfi graui , velipfum-
metgrauc peraliquod intrinfecum,quodfitpiin-
cipium adiuum talis defcenfus.

Nota fecundo, qu6d graue non mouetur ^ ge-
ncranie , nifi dum ipfum graue cft infierii^t poft-
quaro fadlum eft , mouetut deorfura i fe ipfo , ita
Scotus hic in refponfione ad j. Quomodo ratio-
nes Ariftotelis concludant , grauia & leuia non
moueri a fe ipfis.vide Scotum in i,difl.i.^uafl^io.
& ea qux ibi notauimus.

EXPOSITIO TEXTVS.

HOcautem i dicitur. Hoc eft tertium capitu- '*■•
lum huius tradlacus , in quo Ariftotcles "ext. 34.
oftendit , quod eft deuenire ad aliquod raouens:
quod fi moueatur mouetur^ fe ipfo :& prim6
przmictic fuppofitioncs. Sccundo ponit con-
clufioncs ibi : Si trgo. Primo dicit , quod mo-
uentiom quoddam mouct propter fc, id eft , vir-
tute propria , id ^ ft , quod non mouetur ab alio.
Aliudmouerur proptcr alterum, id eft , in vir-
tutc altctius mouentis , «1 quo mouetur. Secunda
fuppoficio ibi : aut ptr plttra. Quod aliquando
moucns mouct pcr plura intermcdia , vt homo
mouct manus , manus baculum, baculus lapi-
dem , & lapis acrem ; & quandoque per vnum
medium , vt homo mouct manus , & manus la-
pidem.Tertia fuppofitio ibi : rtra^iitigitur, quod
in huiufmodi moueniibus ordinaiis poftremuin
non mouet,nifi primo mouentc : vcrbi gratia,ba-
culus non mouct , nifi rooiiente homiue ; tamen
ptimum bcne mouct non mouente poftrcmo.
Scd non dubitacur , quia Atiftoteles videtur fup- • '

poncre quod intendit probare. Supponir enim
quod fit dare prfmum moucns. Refpondctur,
quod Ariflotelcs non fupponii, quod fit dare pri-
mura mouens fimpliciter, fed quodlibet vocat
primuin refpedlu fequentis.

Siitrgo. Hic ponit conclufiones. Sccundam Textjj.
ibi: 5»*r^o.Primaconclufioeft : In*mouenribus
& motis cfTentialitcr ordinatis , eft dcuenire
ad aliqiiod mouens ,quod C\ mouearur, non mo-
ueturabalio. Probatur : quia vel in mouenti-
bus & motis eft procelFus in infinittmi.vtl ad ali-
quod mouens cft flatus : quod fi moucarur , non

inouciur

454 Lib. V III. Phyficorum

Text.i7.

moa«tur ab alio , fed in tnoaentibos & raotis
non efl: procelTus in infinitua),(icut probatun\eft
fiptimo hniiu , text.6. igitur eft deuenire ad ali-
quod mouens , quod fi moueatur , non mouetar
ab alio.

Si trgo. Ponit fecundam conc1ufionem:In mo-
uentibus & motis eft deuenire ad aliquod pri-
mum mouens -, quod H rooueatur , mouetur "i. fe
ipro;& ifta patet ex przcedenti : quia ex quo non
roouetur abalio , neceftceft,qu^ moueatur "i. fe
ipfo.
Text.}^. jimpliits } M$tem. Probat fccund^ didam

concluhonera , & eft omnino eadem racio (icuc
prius,licet fubaliis verbisi& formatur (ic } «mne
mouens aliquod vel mouet ipfum in virtute pro-
prii , vel virtote alterius ^ quo mouetur : d vir-
tute propria , fequitur quodeft deuenire ad mo-
uens , quod (i moaeatur , mouecur a fe ipfo : fi
ver6 omne mouens moueat virtute altcrius,
^ qno mouetur , tunc in mouentibus , & motis
cft proceftus in infinitum , quod eft improbatum
y.buiiu.

EXPOSITIO TEXTVS.

AD di£l4 I autem. Hoc eft quartam capitulum
huius tradatus , in quo Philofophus often-
dit , quod non eftnecefte orane mouens moueti
ad hoc , qu6d moueat : Sc diaiditur ; quia primi
format rationem. Secundd eam profequitufjibi:
Primumigitur. Primo ponit iftam coiiclufionem:
Non eft necefle omne mouens moneri ad hoc,
qu6d moueat. Probatur Hc^quia H omne mouens
moaetur,vel mouetur neceflari^, vel contingen-
ter^fed neutro modo:ergo,&c.

Primum igitur. Profequicur iiCtiva rationem;
& Prim6 probat , quod non orone mouens con-
tingenter mouetur ad hoc, qu6d moueat. Se-
cundo interponit quandam rationem ad conclu-
/ionem principalem : Sc Tertio oftendit , qu6d
non omne mouens nece(Iari6 mouetur ad hoc,
qu6d moueat. Secundum ibi : Et rdtionahiiiter.
Teriium ibi : u4t vero. Viivah igitur piobat iftam
(ecundam conclufioncm.Non omnemouenscon-
tingenter mouetur ad hoc, qu6d moueat , quia (i
(ic eiTettfequcretur qu6d poffibile eftet, qu6d ni-
hil moueretur. Confequens eft falfum , vt patuic
trtUltttu i.j&M«ii,S.frM.ii.Confequcntia probacur:
quia prim6 nioucns contingenter mouecur ad
hoc , qu6d moueat : igitur ex quo contingenter
mouetur, poflibile eft,qu6d non moue^rur ; ic fi
nonmoueatur,nonmouebitperaduerfarium,qui
ponit qu6d omnis motor mouetur ad hoc , qu6d
moueat : & fi primus moror non moueac , nuUus
aliorum mouebic , vc patet in praecedenti capitu-
lo : igitur poflibile eft qu6d aliquando nihil mo-
ueatur,quod eft impoflibile.
14. Etx rMioruibiUter. Hic interponic quandam ra-

Text-}S. clonem ad conclunonem pcincipalem , cum qua-
dam authoritate Anaxagorz. Ratio eft ifta , ali-
quod eft motum , quod ^ non mouec : igicur
aliquis eft motor , qui non mouecur.Confequen-
cia cenet , quia quando aliqua dao funt <= con-
iun6la.n vnum illorum inueniacur feparacum ab
alio , & reliquum poteft inueniri feparatum ab
ipfo. Et ponit Ariftotelcs excmplum , vt mel , &
aqua inaeniuntur coniun6);ain melicrato , ita vc
/icut mel inuenitur (ine aqua , ita aqua inueniri
poteft Hne melle;& antccedens patet,quia quan-
do lapis mouct acrem , eft deuenire ad aliqaem

aerem, qui mouecur , & non mouet ; alirer enim
efTec procefTas in inHnicum , & coelum expellere-
curdelocofuo. Contra probationem obiicitur:
quia fubftantia, & accidens inueniuntur toniun- ^

ika. ad inuicem vc in homine ; & fubftantia in-
uenitur fine accidente , vc pacet de Deo ; & ta-
mennon propter hoc fequitur , qu6d accidens
inueniatur fine fubftantia.Refpondetur,qu6d il-
la confequentia non eftformalis , tamen valet in
propofito per locumkminori : quia minus vide-
cur,qu6d mocus poflit inueniri feparatus \ moto-
re,quim c contra;caius caufa eft , quia motus eft
poftetior mouenre ; mod6 minus videtur , qu6d
pofterius inueniacur (ine priori,quim qu6d prius
inueniatur (ine pofteriori.

Vnie Aiuxtigortu. Adducit ad propo(itum au-
choritatem Anaxagorz , qai poluic incelledum
diuinum impalEbilem, & immutabilem, ad hoc,
qu6d moueat alia,& immixtum ad hoc,qu6d im-
petet aliis.

Atvero ifi non. Hic probac , qu6d non omne Tcxt.}j.
mouens nece(rari6 mouecut adhoc quod mo-
ueat:quia vel hoc eftet feciidum eandem fpeciem
motus , vel fecundum aliam; non fecundum ean-
dem : quia tunc xdificator sdificarerur , & fa-
nans fanaretur , & (ic de (imilibus , quod eft im-
podibile. Vnde docens fcientiam , eft habens
fcientiam , & addifcens carec illa ; mod6 (i do-
cens docerecur , habens fcienciam carerec fcien-
ti<I,quod implicat. Ncc fecundum aliara fpeciem
raotus , vt quod mouens lo(faliter , aut augmen-
cans alcerecar : & fic de aliis. Mod6 hoc eft fi^i-
tie dicere , qu6d mouens localiter , auc altecans
necefTe eft augmencari. Item , fpecies roocuum
func finicx ; igitur fi quodlibec n^ouens mouere-
rurfecundiim aliam fpeciem motus, cuncfieret
reiceratio; vt qu6d mouens localiter alterabicur,
alcerans augmentabicur, & iterum augmentatum
ferretur localicer , & fic circumeundo , & iam fic
ponere non e^Tec aliud qu^m ponere , qu6d mo-
uens de neceiCcate moueretur fecandum eandem
fpeciem motus,fccundum qaam mouec,quod iam
eft probatum.

ANN OTAT I O NE S.

> TiV moHentihtu & motu. Nota , vc obferbae
jLbic Commencator eomm. j^. & Eudemus*
prouc refecc Simplicias , qu6d Plato in illa perfi-
ftic fencencia , qu6d omne quod roouec mo-
ueatuc , acque adc6 pcimum mouens c6m non
moueatur ab alio , moueri «k fe ipfo. £c ide6 pri-
mum Philofophus vfque ad text. i$. conftituic
curo Platone non elTe proceflum in infinitum in
mouentibas& motis , fed deueniendum eftead
ptimum mouens , quod non ab alio , fed ^ fe ipfb
mouetur;& deindecontra Platonem ez fua ipfius
conceiEone infert perueniendum tandero ad pti-
mum mouens iramobile. Ide6 obferua , qudd de
immobilitateprimi motoris aliter fenfit Plato,&
aliter Ariftoceles. Nam Ariftoteles Primo con-
uenic cum Platone in hoc : quia eodem modo
probant primum motorem eiTe. Secund6 conue-
niunt in hoc, qu6d dicunc ptimum motorem
e^Te fubftantiam intclledualem , fiue Intelligen-
ciam feparacam.Teiti6 conueniunt in hoc, qu6d
dicuncmotores cotporum cceleftium efte indiui-
fibilcs,& non habcntes magnitudincm ; ide6 nec
finitam , nec infinitam potentiam habcnc , quz
finc Ttrtuces CDparabilcs,ficuc grauitas & leuiras.

Sea

>J-

ArifittlUs&
fUtt difft»'
tinHt d» im-
m*bilit»f
primi mett-

• Quxdio V I.

i6.

»7-

Tczc.40.

Sed dirconueniunt in duobus. Prim6 quia dicic
Plato,qu6d motores primi pct hoc quod mo-
uent , moucnturii fe , & hoc non tantum intel-
ligit de motoribus corporum cceleftium, fed ct-
iara^eanima:& ide6 dicit eam eiTe immortalcm,
ficutatJcprcfse patetlegenti Phxdonem , & deLe-
gibMlibrMm lo. Dicit enim quod iniclle6kus fe-
paratus in eo,qu6d ipfe facit formas , intelledlus
mouct fe : quia nihil facit intelligibilia niii in-
tellc6lus,ficut nihil facit calidum nifi calor. Ad
facicndum autem intelligibilia ineo , quod funt
intelligibilia mouet fe pet inteUeclum : & quia
in tali motu non eft contrarictas moucntis , &
moti , neque diflantia ; & ide6 dixit quodlibet
tale cfTe imraortale , ic petpetuum , & quod fic
mouet fe^efie caufam mocus localis in habentibus
intelledum.

Ecquiahoc primituseft in cccleftibus ; idc6
dicebat femcn ^nimarum cflcin coelcftibus,vo-
cans femen animarum animas feparatas, qua: de-
fcendunt \ ftellis comparibus. Secundum in quo
difFerunt eft , quia Plato dixit , quod ficut anima
eft coniuni^a corpori , ic mouetuc per accidens
ad raotumcorporis , cuiuseft aftus , ita fimilitcc
piimus motor j fed oppofitum dixic Ariftoteles:
nam primus motor non poteft dici anima nifi
aequiuoce. Vnde Ptolemzus dicit in Almagefto»
diftin.i3.cap.i.qu6d nondebetfumi iudicium
motus corporis coeleftis ab aliquo corporum in-
feriorum fimplicium:quiacorpus ccelefte obedit
in omnem motum , quem rult in eo ficri motus
fuusabfque laintudine,& triftitia, non autem fic
in corporibus inferioribus k fe motis.
^ Aliijuod eft vutum , qMoi Mon mouet. Nota,
quod cria eft confiderare in ordine motus , vide-
licet id quod niouetur, & id quod mouet,& quo
mouet. Id autem quod mouctur , ncccffc cft
inoueri , nimirum in fenfu compofito , fi mouc-
lur , non antem neccfte cft vt moucat ; ci autem
quo mouet vtrumque necefiacium eft , & moue-
re , & qua<ido mouet , moueri ; quia pariter in-
ftrumentum routatur , & particeps fit motus
eius , quo mouetur. lUud autem quod non
cft , id quo raouet , puta quod non cft inftru-
mentum , vel intcrmediura raouens , fed mouens
primum.nihil vetac non moueti , atquc ade6 efie
iramobile.

^ §l<*4nd9 Mliqua duofunt coniunRa , &c. Nora,
quod Commentatoc dicic cicca hanc regulam,
qu6d quando aliquid cft compoficum ex duobus
compofitis , quocura vttumque exiftic pec fc, &
alterum illotum fuerit feparatuma reliquo , ne-
certc eft vt reliquum fit fcpatatura : verbi gra-
tia , terra & aqua funt fimul , & vtraque illarum
exiftit pcr fe ; & cum ncuttum fit necefiariura
componi alteti , fequitur qu6d fi terra fucrit fe-
parata in aliquo loco ab aqua,qu6d etiamccon*
tra.Vult-ergo Commentator ficintclligerc,qu6d
fialiqus fubftantiae pcr fc exiftentespoftlmt in-
ueniri fimul,& vna poflit inueniri pcr fe feparata
ab alia,reliqua poteft perfe cxiftere non coniun-
€ti cum alia.

EXPOSITIO TEXTVS.

NOnergo i «««'^^«'/f.Hoceft quintumcapitu-
lura huius tra6latus,in quo oftenditpriraura
motorcm efte omnino immutabilem : & diuidi-
tur in odlo parces, fccundum oOio conclufioncs,
quas ponic.Secundaibi •.Necejfeigitur. Tcrtia ibi:

455

hoe Mitem.QnAnz. ihi: QupiMuteTn. Quinia iWv.At
vero, Sextaibi : Ipfitu «f/«<r,Scptima ibv.Giupmam
Mttem. OGtiwz ibi : Mzmfeflum efl igitur. Prima
conclufio eft:Primus motorvel non mouctur.vel
mouctur ^ fcipfo. Probatur, quia fi mouct»r,vcl
raouetur a fe,vel ab alio : non ab alio , quia tunc
none(retprirausmotor , fcd pociusillud , ^quo
mouerctur. Si )l fe,habecur propoficum.Sccund6,
quia moucre attribuitur alicui in gencre mouen-
tium : igtcur fi actribuitur alicui pocius debet at-
tribui primo raouenti , quim alicui, alteri ; qiiia
primuminaliquogenere eft caufa aliorura eiuf-
dem gcncris.

Necejfe i igitur. Sccunda conclufio : Impoffi-
bile eft aiiquid idcm cflc mouens , & mocum ; &
hoc omnino fecundum idem. Probacur , quia
illud non mouecur , & mouct omnino fecun-
dura idcm , quod quiefceret ad quietem alre-
rius , fed omne quod mouctur , quiefceret ad
quictcm altcrius. £t ifta ratio fadla fuit in prin-
cipio7.^iMr,vidcatur ibi. Sccund6, quia fi idera
cflecmoucns,& motum omnino fecundum idem,
fcqucrerur quod idem fcrrct,& ferrctur fecudijra
locum,& hoc eadem alteratione. Itcm/anans fa-
natctur,doccns doceretur , vt argutum fuic in
ptxccdcnti capite. Tcrti6 fequcrecur, qu6d idcm
eflcccalidum,&non calidum;confequens impli-
cac contradidionera. Confequentia probatur,
quia raouens , vel agens eft in adlu fccundiim il-
laradifpoficionem , fecundiim quam mouec;&
mobile caret difpofitionc, fecundum quam eft
motus:igitut fi idemoqsnino fitmoucns , &mo-
tnra, fcquituc qu6d idero habebic caliditacem, &
non habebic caliditatem.

Hoc outerA.Tertia. concIufio:IlIius quod moue-
tur.vna pars cft raouens, & alia mota;vt patct ex
pra:cedenti conclufione : aliter enimidem onini-
no cflet mouens,& motura.

Qupd 3 autem. Hic propenic quartam conclu-
fionem. Secund6 , remouet cauillationcm ibi:
Ampliks non. Conclufio cft ifta : Primi mobilis,
fcilicet illius quod fempcr mouetur , noneft ve-
rum , qu6d vna pars moucat aliam partem , &
quod e conuerfo pars mouens moucaturaraota.
Probatur , quia fi fic , fequeretur qu6d vna ilia-
rum partium cflet primum mouens : confequens
cft falfum.Confcqucntia probatur , quia qua ra-
tionc vna illarum partium eflet primum moucns,
eidem rationealia, ex quo vtraque moucret rcti-
quam.Secund6,fequeretur qu6d idcm mouerctuc
\ fe ipfo: verbi gratia,fi A moucatur i ^,& e con-
tra B moueatur ab A. Et quia loquicur de mo-
ucntibusordinatis , ide6 ponitordincm, dicens,
qu6d raouens longius ab vltimo motu , eft pro-
pinquiflimura primo motori.

Ampliitsnon. Hic rcmouet cauillationem : quia
diceret aliquis , quod vna pars mobilis ptimo
moti eft pcr fe mouens alian) parcem ; & mouc-
cur pcr accidens ab alia pavte pcr fe mota. Con-
tra hoc arguitur , quia fi rooueatur per acci-
deps , fcquitur qu6d poceft non moueri ; & fi
non moucatur , non mouebit per aduerfarium;
igitur poflibilc eft quod priraus motor non mo-
ueat ,quod cftimprobatumpriijs. Secand6, qui<i
probatum cft , qu6d non eft ncccflc mouens
moueri ad hoc , quod moucat : igitur hoc maxi-
nic eft vcrum de primo motore. Terti6,quia pri-
mum raoucns vcl non mouetur , vcl mouetuc a
feipfo pcr primam fuppoficionem ; igicur ab alia
parce raobilis primo moci. Quarto , fcquerctur

quod

ViJ» Zimt'
T»min t»b.
litt. m. f»l.
x6i.eol.t.

Tert. 41.

Im/>oJlpbiletfi
idem ejfe mo-
uens , (jr mo-
tnm fecitn'
dmm idtm.

iS.

Text. 4t.
Primi mobi-
lit null»fars
miHttulMm.

456 Lib.V III. Phyficorum

Text. 4J.
Trimum me-
mtns non di-
eitnr mtutri
fe iffnm IX
hfc.qMod ali-
jisapars *is*i
wout»tf* if-
frm.

Te?t,4f.

3.9.

Te«.4y.

quid calcfaciens calcfieret & qu6d idcm eflet ca-
lidum,& non calidum,quod eft impofl[ibile;vt ac-
gutum fuic prius.

At 4 vfro.Quinta conclufio : Primum raouens
fe ipfum , non ex eo dicitur mouerc fe ipfum,

Jiuod quzlibet,vcl aliqua pars eius moueat fe ip-
am.Probatur,quia velprimummouens exeodi-
citur mouere fe ipfum,qu6d totum mouet totum
omnino, vcl cx eoquod aliqua pars mouetfe ip-
fam : non fecundo modo , quia tunc iUud datum
non cfTct primum mouens , fed pocius illa pars
mouens fc ipfam:nec totum ^ toco omnino, quia
totum quiefceret ad quietem alterius , vt argu-
tum fuic prius , & in propoHco per primum mo-
uens fe ipfum incelligit aggiegatum ex ptimo
|notore,& primo raobili.

Ipfiui igiturtottiu. Sexta conclufio:Totius mo-
uentis fe ipfum vna pars eft immobilis ; & alia
moca.Probacur,quia ii vtraque parseflletmobilis,
vel vna moueretur ab alia.vcl e contra : vel qus-
libec moueretur ^ fe , vel ab aha , vel vna ^ fe , &
alia ab alii$,& ita de alits modisifed quilibet ifto-
rum modorum eft improbatus : igicur relinqui-
tur,qu6d vna pars eft immobilis.&alia mota.

§iijpnittm 5 4tuttm. Hic ponit feptimam con-
cIuHonem. Primd proponit. Secundo probac.
Teriio oftendic qualiter cotius mouencis feip-
fum pars immobilis vnicur cum parce mota.
Quarto oftendit , quodmouerefc nonatcribui-
tur alicui pacti tocius mouencis fe ipfum. £c
Qainco foluit dubitationem. Secuda ibi:5i tnim.
Tcrtiaibi:T(»f«w*r^tf.Quartaibi : SiigitMr.QvSn-
ta ibi : DuhitMionem iMttm. Septima concIuHo eft
ifta : Cum (it aliquod mouens immobile , & ali-
quod mouctts motum,& aliquod motum non
mouens', necefleeft quod primum mouens fe ip-
fum componatui praccise exduobus ,fcilicecex
motore,& mobili,fciIicec primo tnoco.

Si enirn. Hic probat didlam concIuiiQnem:
quia (i non (ic ica,ponacur,qu6d A (ic primus mo-
tor immobilis ,ScBCit ptimum moium , & fic C
aliud , cx quo aduerfarius dicitpritnum mouens
(c componi vnk cumy^ & B, tunc arguitur ncjll-
}ud non eft piimum mouens,nec paispiimi mo-
uentis, quo remoto adhuc remanet primum mo-
yens fe,& alio circumfcripto ipfum non cftct pri-
mum mouens ; fed circumfcripto C adhuc remar
net prinmm mouens fe , fcilicet compoiitum ex
A 8c B,Sc circumfcripto j4,B,C , non eflet pri-
nium mouens per cafum:igitut C non eft pcimum
mouens fe,ncc pais primi monentis fe.

Totum ergo. Hic oftendit qualiter primi mouen-
tis fe parces vniuntur,dicens qu6d vtraque tangit
i;eliqiiam:vel vna tangitur ab aliai& hic loqnitur
de tadu natutali , qniaccenditur fccundum indi-
ftantiam motoris ad mobile.

5« i^iti4r. Hic oftendic qu6d primi moti nulla
pars mouet feipfam, icaquodmouece fe non ac-
tribuitur alicui partimouecis fe ipfum.Probatur,
quia cft impoinbile, quod idem moueat fe ipfum
tocumomnino, ita quod pcnitos idem (ic mo-
uens,& motum,yc probatum fnit ptius.

Dubitmonem 6 auttm.Hic foluit dubitationem,
qu« mouetui fub conditione , fcilicet , vtrijm fi
primus motot eflct diuifibilis , & tam primus
mocot.qu^m primum mobilediuideretur, vtium
pars primi mocoris moueret partem primi mo-
bilis, &aliapars primi motoris moueret reli-
quam partem primi mobilis ? Vidctur qu6d non,
quia non appatcc quae illarum partiumprimi oio-

toris cfTet ptimus motor. Refpondecut igicur,
qu6d primus motor eft fimplicitetindiuifibilis,
vt poftea piobabitur.

Msnifefium eft igitur. Hlc concludit conclufio-
nem principaliter intentam, qux eft odlaua capi-
tuli. Primus motot eft omnino indiui(abilis,
quia vel mouetui^ fe ,vel ab alio « & quocum-
que modo dato,eft impiobatum ptius : igitur re-
linquitur,qu6dptimus motor cft omnino immo»
bilis.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVoniam i autem oportet. Hoc cft fextum ca-
pitulum huius traAatus,in quo Ariftoteles
oftcnditpriraum motorem elTe vnum , & perpe-
tuum.Et prim6 prsmittit intentionem. Secund6
pracmittit duas fuppofitiones. Terti6 ponit duas
conclufiones. Etquaft6 recapitulat. Secundaibi:
ManifefiMm enim e/l.Tettii ihvjpfifu tmfn. Qg.arta
ibi : ManifeHumefl i^iW. Prim6 praemiccic,qu6d
aliquid eft fempet mocum. Secund6 , 1 qu6d
atiquid eft fempet mouens. Tercio , qu6d pri-
mum mouens eft immobile , fiue fir vnum , fii^c
plura. Ec quarc6 , qu6d illud mouens immobile.
eft proprie atcecnum ; & hoc incendimus proba-
te principaliter in ifto capiculo. Ec fi dicacut
concr^ , hocnihil eftet probare : quia ftatim ap-
parec qu6d ifta confequentia eft neceiraria : eji
immohile , igitur efiperpetuum ; quia fi fit cotrupti-
bile , iam cfTec maceriale. R.efpondecur , qu6d
non fcquicur : quia fi eftec diuifibile aliquod,
quod cftec poftquam nonfuic priu$,vel quod non
cfTcc poftquam prius fuit,iam illud non effetper-
pctuum , & tamen non eflcc materiale , quia pro-
bntum eft fn6.qu6d omne quod mouctur, eft di-
uifibilc.

Manifefium } enimefi. Htc piaemiccit duaS fup-
pofitiones.Prima cft, qu6d illius, quodquando-
que eft,& quandoque noneft, neceflc eft eflcali-
quam caufam : quia impo(fibile eft,qu6d aliquid
trani^at exfe jp(b de noneffeiAeffe^yeXc contra.
Secunda fuppofitio , omne quod mouetiirhabet
magnitudinem , & eilidiuifibile, fed hocnon eft
neccflat ium de moucnte. Prima pars patet -, quia
eft piobacum 6. ^MiiM,qu6d nuUum indiuifibile
mouetut..Et fecunda pars antecedemis patet:quia
non eft necelTe mouens moueti ad hoc,qu6d mo>
ueat,vt piobatam fuit piii^s.

Ipfitu 1 enim. Hic ptoponit duas conclufiones.
Sccundam ibi : Vnum amem. Piiraa conclufio eft
principalis huius capituli : Piimum mouens eft
peipetuum. Probatur fic : quia primum mobi-
le perpetu6 mouetui : aut igitur perpetu6 mo-
uecur ab vno , & eodein mocore , vel ^ diuerfis
mocoribus coniundlis , quorum vnus generatur
poft alium ; fi primo modo , habetui propofi-
tum,qu6d primum mouens eft perpetuum : fi fc-
cundo modo,tunc omnium illoium mouentium,
qui aliquando func, & aliquando non funt,opor-
tctjefle aliqium caufam, quaie aliquando funt,&
aliquando non funt pei piimam fuppofitionem;
& illa caufanon eft ni fi perpetua : igitur necefle
cft priraum mouens elTe perpetuum,fiue fit vnum
fine plura.

Fhumautem. Secundaconclufio eft : Primum
mouenseft vnum ,ica vc non fint ponenda plu-
ra prima mquentia. Probacur fic; quia omnia
poflunc aique bene , & mclius faluari , ponendo
ynum primum mouens oinnium,qu^m ponendo

plura:

II.

Primus mo^
tortft mnim
n* indimji'
bilie.

Text. ^6.

Text.47.

XX,

Text^t.

Vidt ZiiH»-
r»m ia tMi.
lit.f.fil.iii,
col.j.

fimntfUtd
tnoHtiMt tft
diuifibiU.
frimum «)•-
luns tft ftr-
pitMMm.

PrimMm «■«'•

Mtns tft vmM.

nr* 1 1

Qu^flio V T.

457

»3-

Text.ji.

tneues fttnftr
iwmtbiU.

Text.j».

»4-

Text.i}.
trimm tnt-
tertft immc-
Hiis.

plura : igitur tancum Hebet poni vnum primum
niouens. Tenet confequentia , quiain nacurali-
bus Frullra ponuncur plura,vbi omnia atque benc
poiTunc faluaci paucioribus ; & ideo pocius eilent
ponenda finita quam iniinica j & vnum quam
mulca.

Mitnifeflum igitur. Hic recapirulat , quod ne-
ccfle eft primum mouens efle vnum , & perpc-
tuum. Secundo , quod necefle eft primum mo-
tum elfe continuum. Vnde (i fit continuus , eft
vnus,& c conucrfo ; & idco fitab vnomoucntc.

EXPOSITIO TEXTVS.

EX his igitur i crediderit ali^is. Hoc cft fcpti-
mum capitulum huius traAatus,in quo Phi-
lofophus oftcndit.quod aliquod eft fcmper mo-
tum, & aliquod fcmper immobilej& aliqua funt
qua* quandoque quiefcunt : & primo oftcndir,
qiiid de hoc cft manifeftum , & qi.'.id immanife-
ftum. Sccundosdeclarat immanifcftum,ibi: Pro-
cedentes autem. Primo (iicit,qu6d manifcftumeft,
quod aliqua quandoque roouentur , & quando-
quc quicfcunt ; & idco non reftat dubium , nifi
vttum aliquod cft fcmper motum , & aliquod
femper mobile.

Frecedentes Mttem.HXc dcclarat id,quod eft im-
manifeftum :& primo oftendit,qu6d eftaliquod
mouens fcmper immobilc. Secundo oftendit,
quod eft aliquod mobile fempcr motum. Et ter»
tio recapitulat. Sccunda ibi , At vero. Tcrtia ibi,
Manifejium igitur. Prima conclufio eft ifta : Ali-
quod eft moucns femper immobilc.Probatur du-
plicicer. Secunda ibi , Videmm Mitem. Prima racio
poficafuij prius ; quia omnequod mouccur.mo-
uecur ab alio ; cunc in fic mouendo , vel cft de-
ucnirc ad aliquod immobile , & habecur propo-
ficumjvel quodlibecad quod dcueniecur, moue-
tur ; & hoc eft impoflibvie , quia cunc in mouen-
tibus, & moci^cftec proccflus in infinitura.

Vidtmui Mutem. Ponic fecundam racionem : &
diuidicur , quia primo , qusdam prius dida re-
colligic , fcilicec qualicer animal mouccur cx fc.
Secundo, dac caufam quarc animal non mouccur
perpcruo , & vniformicer. Tcrcio , cx hoc con-
cludic propoficum , quod pcimum mouens eft
immobilc. Ec quarco , remoucc dubium. Se-
cuda ibi , Vnde nenjimper. Tcrcia ibi , Ex quibiu.
Quarca ibi, Non efioHtem. Prim6rccolligit,qua-
licer animalia poft quiecem moucncur ex fe ; &
ideo crediderunc aliqui fic cftc dc toto mundo.
Sccundo 1 rccolligic , quod ille » mocus , quo
animal mouecur ex fe,non cft primus mocus,quo
animal mouecur : immo ipfum prxcedunc mulci
alij motus infpiracionis, & refpiracionis , motus
alimenci, mocus digeftionis , & mocus immuca.
tionis fenfus , a fpecie exiftcnte inphantafia, vel
in memoria.

Vnde nonfemper. Hic oftcndit caufam quarc
animal non fempcr mouecur, dicens, quod caufa
eft, quia motor animalis non cft immobilis : im-
mo mutabilis valde ; & idco quandoquc mouet,
quandoque non:& fimiliter } proptcr hoc, quod
motor eft mutabilis, moucc irrcgulariter.

Exefuibut. Hic infert propofitum , quodpri-
mus motor eft immobilis : quia di(5tum eft, quod
caufa quare animal mouecur irregulariccr diffor-
miccr , eft ifta ; quia cius mouens cft mucabile:
igicur cum vidcamus , quod primus mocus eft re-
gularis,vniformis, &perpecuus, necclTe cftpci-
Scotioper. Tom.ll,

mom motorem •» eflcimmobilem , quia fi muca-
rctur , quandoque mouerct vno modo, & poftca
alitcr.

Non efi mttem Hic remouet dubium ; quia ex
quo didlum eft , quod mococ coeli eft immobi-
lis, dubium eft vcrum in coelo « moueacur ali-
quid per accidcns. Rcfpondccur qu6d fic , vc ly
fer Mcidens 6.i^m^\i\x.\yi comi2 primum , quia co-
tum ^ coelura mouccur immediatc a primo mo-
torc , fcd tamen non quazlibct pars cius mouetur
tocalicer a primo mocore : quia orbcs inferiorcs
mouencur ab Incelligentiis infcrioribus,vt paie-
bit poftea.

At 4 vero. Ponit fccundam conclufionem,
qu6d aliquodeft mobilc fempcr motum. Pro-
batur dupliciter ; quia aliquod cft mouens per-
petuum & immobile : igitur aliquod cft fempcr
motum ; quia mobile debet proportionari fuo
mocori in duracione. Secundo , quia genera-
tioncs , & corruptiones fiunt perpetu6 in iftis
inferioribus ; & hoc diuerfimodc ; fed hoc non
poteft cftea motore immobili:igitur praeter mo-
torcm immobilera neceile eft dfc mobile fem-
per mocum , virtute cuius agentia, vt aftra , ap-
pliccntur diuerfis tcmporibus ad facicndum di-
uerfos cfFcdus. Et qu6d hoc non poflit prouc-
nirc a motore immobili patct , quia fcmper mo-
ucns imraobile natum eft eodcm modo agcre,
ideo ab 'ipfo non polfunt proucnicc immcdiatc
diuerfi, & oppofiti cfFcdus.

M4in$feftum igiturftSlum efi. Hic rccapitulat,&
patctinlittcra.

ANNOTATIONES.

* TLle motut <juo animal mouetur. Nota, quod
Aanimalia non mouentur , quo ad omnes
motus a motore intrinfeco , fed quantum ad ali-
quos moucntur a motore exttinfcco , fcilicet vel
a corpore continente , velacorporc ipfafubin-
trantCjVt puta ab acre,in quo funt,vcl abalimen-
to , quod eft in ipfis : & hoc propter raotum au-
gmcntationis , vel ab acre , quieafubintrat pro-
ptermutum refpirationis : hienim funt alij mo-
tus fecundum quos non mouentur per fe ipfa , vt
augmentum,dccrementum , & rcfpiratio, quibus
mouccuranimal. Vnuraquodquc cnim his moti-
bus naturalibus prxcedcntibus animal incipit
moueri motu locali. Nam calcfaftus acr calefa-
cit animal , & infrigidatus infrigidat , &c. qui-
b^s altcrationibus varic a£Scit , inficitquc ani-
mal , vc raodo bcnigna fic nutricio , modo ma-
ligna;cuius vciquc gracia languidum animal non
perindc fe raouec , ac vc cft fanum. Ec pcr hoc
folucum cft argumcntum, quo videbatur motum
probari poirc incipere in mundo , ciim prius non
cflet,ficut incipit in animali, quodcft minoc
mundus. Dicimus cnim qu6d animaha non in-
cipiunt fic moueri, quafi prius non moucbantur,
fed quia fic incipiant moueri , quod prius non
fic moucbantur ; dum coquitur alimcntum dor-
miunt , digeftum autem , furgunt , & mouent fc
ipfa. Quantum ergo ad aliquos motus anima-
lia mouentura motorc cxtrinfcco, quod cft mo-
bile pcr fe , quamuis quantum ad alios motus
moueantur a motore intrinfeco , puta ab ani-
ma , quae quamuis non raoucatur pcr fe , moue-
tur tamen per accidcns ad motum cotporis. Ec
fi dicatur , in animali aniraa mouetur per acci-
deus,quia cxifteus in corporc mouet corpus:crc,o
Q^q ciim

Teir. 54.

Atiquod eft
metile fem'
fir mttum.

Animalia no
meuetur qut-
»d emnes mo-
tu» a metert
imrinftct.

458 Lib. VIII. Phyficorum

><•

PrimHm m-
uens ntm mo'
ftetur ptr ae-
tidens.

17.
frimum mt-
ftint an m*-
tte»t imme-
diMti primU
mtbile.

cum primus motot moueat coclum , mouccur
per accidens admotum coeli : dice quddnon
eft iimile : aliud enim eftmoueri per accidens a
fe , & ab altero , Sc moteri ab altero. Primum
enim repcritur folum in i^is inferioribus , quac
funt generabilia, & corruptibilia , fed iecundum
bcnc rcperitur in orbibus ccEleftibus inferiori-
bus , qui pluribus motibus mouentur , vt ftatim
explicabimus.

^ Ntcejfe ejt primHm motorem ejji immobiltm,.
Nota, quod cum dicit Philofophus primum mo-
uens elle omninoimmobile, non rcpugnatfibi
ipfidicenti }. Phyfic. text. \6. quod omnemo-
uens mouetur > & primo de Gcneratione , quod
omne agens in agendo repatitur : quia illx pro-
poiitioncs intclliguntur de moucnte , & agcn-
te per conta(2um,quomodo non mouet primum
mouens.

* ytntm in caelo moueatHr ali^Hod per Mccidens.
Nota , qu6d Ariftotclis refponfio eft mulcum
anceps ; & dubium eft , an intclligat motorcs
ipfos orbium per accidens moucri ab alio , an
vcro folos orbes. Alcxandcr cnim , & qui putant
motores orbium ede coniun£bos orbibus, veluti
corporibus animas , aiunt & motores ipfos ficu-
ti animx circumferri per accidcns circulatione
orbis,& ita intelligunt hic Ariftotelem. At tunc
profcd6 nullum cfTpt difcrimen in hac partc in-
tcr animam , & motorem cceli : quoniam motor
moucndo orbema fe ipfo pcr accidcns moucre-
tur, cuius contrarium ait Ariftotelcs. Indubic
crgo dicendum eft, quod Philofophus non fenfic
motorcm coeli moucri pcr accidens ad motum
fui orbis,quoniam non ineft illi tanquam forma,
fcd cft vno loco immobilis,in quo orbcm mouct;
quare ncque ab Orientc in Occidcntcm , ncc e
contra mouetur. Veruntamcn ait quod impro-
pric , & pcr abufum poflet dici moucri pcr acci-
dcns ab altero, id cft, ratione alterius, nempc fui
orbis , quem mouct : qui quidem mouerur per (c

{«roprio motu, & pcraccidens motu primimobi-
is ; cum tamen Intelligcntia fit firaplicitcr im-
mobiIis;qna decausipcrpetuo,continu6que mo-
tu,& fibi femper fimili mouet.
^^ Totum celum meuetnr immediate k prime moto-
re. Nota, qu6d multx fuerunt opiniones,an pri-
mum moucns moucat primum ccelum immedia-
tc in genere caufa: efficicntis ; nam qu6d moueat
immediatc in gcnerc caufe finalis, dc hoc nullus
dubitat , ficut quod moucat mcdiatc in gcncre
caufa: efficicntis:an vcr6 moueat cfFcdliue imme-
diatc, cft difficultas inter PhiIofophos.D.Thom.
( refercnte laucllo 1 1. Mctaph. qu«ft,j. artic.i.)
tcnec de mente PhiIofophi,ptimum mouens mo-
ncrc primum coelum effc<aiuc mcdiate tantum,
fcd an ita fenfcrit Commcntator, D.Thomas di-
cit , quod non, atque adeo ipfcll Commentatorc
diircntit. Anton\mT.itna.xz TheoremAte 61. & in
qutSiione de triplici caufilitate prima InteUigenti^y
tenet exprefse tam ad mcntcm Ariftotclis, quim
Commcntatoris , primum mouens cfFcftiuc im-
mediatc moucre ccelum , Scotus ver6 ^.7. 6^-
Ubet.fubUtt.HHyicnez abfolutc tam Ariftote-
lem,quam Auertocm ncgafTe Deum polTc imme-
diate moucrc ccclum , quem fccuti funt Anto-
nius Andrcas 12. Metaphyf.quacft. 2. & landu-
nus II. Mctaph, quarft. 1 7, tu vidc Scotum , vbi
fupr^.

\K

QjT jestio VII.

Vtrum in ordine enmm fit deuenire ad
motorem immobilem?

Atiftot. t. fhyf. tap. 8, Auetroes ibid. Albert. Maj»n. ihid.
tr»a. j. cap. i. iEgidius & Paulus VcBetus »dt*xt. tf j.
hHitu. Mayron udijt.ii. qu4.fi, ?. lauell. qutfi. t. kuim.
Rub. 8. Phyf. cap'.i. qtufi. vnic». Valef. lib. j. eentrou.
medic. Conivahi.i.Phifie.e»p.$.qH*fi.i. Roccus t.Phyf

RGViTVRqu6dnon jquiacmncmo- i,
ucns cft fimul cum moto : igitur fi mo-

bile mouctur, & moucns mouebitur.

Confequentia tcnet,quia eorum quac funt fimul,
fi vnum mouctur , & reliquum ; vel non am-
pliuserum fimul.Anteccdcns apparptin ^.huius,
text.io. &indc.

Sccund6, fi aliquis motor eflct immobilis,ma-
ximc cffct motor cccli ; fed illc non eft immobi-
lis. Probatur, quia coclum mouetur , & cius mo-
tor cft fibi vnitus : igitur cius motor moucrur.
Confequcntiatcnet , quiamotoaliquo corpore
mouentur omnia , qux funt in illo. Antcc^dcns
probatur, quia motor cft intrinfccus coelo,aliter
cnim cius motus non efTet naturalis.

Terti6 , omne per fc mocum potcft moucrc;
igitur omne per fe moucns poteft moueri. Tcnct
confequenda pcr fimile : & etiam pef: Ariftotc-
lem in ifto 8. tcxt. 40. vbi ex hoc quod cft dare
rnotum non moucns , concludit qu6d cft darc "^ '
motorcm immobilcm. Antecedens probatur;
quia omne pcr fe motum cft corpus compofi-
tum cx matcria , & forma : raodo forma cft per
fe moucns.

Quart6, ficut eft in minori mundo, ita in ma-
iori, vt ponit Ariftotelcs in ifto 8. tcxt. 1 7. fed in
minori mundo non cft aliquis motor immobilis,
imm6 quodlibct moucns mouctur , ita & in ma-
iori. Oppofitum arguitur per Ariftotclcm inifto
8. tcxt. j3. In quscftione prim6 videndum cft , Ci D!n!fi, qtut.
cft deucnire ad motorcm priraum. Sccund6 , fi ftiomit,
ille eft immobilis.

Quantum ad primum,notandum quod ifti tcr- A.
mini , Primui motor,prima eauJa,vltimM finis om-
mum,Sc Dettt prd codem fupponuntilicet i diucr-
fis rationibusfumanturiHanomina;quia dicitur
Deus eo qu6d cft virtuj inuifibilis mundum ra-
tione gubcrnans ; quiaficconcipitquilibct au<-
dicns,& intelligcns nomen Dci.

Tunc ponitur ifta conclljfio : Aliquis eft pri- ^/;„^ ,«
mus motor. Probatur , quia in mouentibtis , & primtu me-
motis eflentialfccr ordinacis non eft proccfTus in tor.
infinitum , vc pacet 7. huius : igitur eft dcuenire
ad primum raotorem , qui fcilicct fi mouccur,
mouecur ^ fe ipfo , & non ab alio. Secund6,quia
daco aliquo ence , aut ipfum cft indcpendens,aut
dependens ab aliqtio alio : fi indcpcndcns ; igi-
tur eft prima caufa , & pcr confequcns primus
motor : quia idcm fnnc,vt prasmifTum eft. Si de-
pendeat ab alio; tunc qua:ro de illo alio , vel
ipfum eft independens , vcl non ; fi fic , habctur
propofitum: finon.tuncquxramficut prius, &
fic procedendo , vel itur in iniinitum , & hoc cft
impofHbilc, 1, Metaph.text. j. & inde, vcl alicu- ^^

bi cft ftatus,& habetur propofitum,qu6d aliquid iMiit

eft indcpcndens ab alio , & pcr confequcns pri-
ma caufa, feu primus motor. l^erti^, quia in na-
turalibus funt multi fincs fibi inuicem fubordi-

hati.

QucEriio V T I.

4^9

nati , quorutn vnns eft propter alterum , & ille
propter alterum : tunc igitur aut quilibet illo-
rura finium eft propter alterum finem,aut eft ali-
quis finis propter quem funt omnes alij : fi pri-
mo modojtunc in infinitum eft pcocelfus in nni-
bus , & per confequens defiderium naturaie eft
fruftra. Si fecundo modo , habctur quod eft ali-
quis finis vltimatus , in quem omnia alia or-
dinantur : & ille cft primus motor , feu prima
caufa. Quarto, quia in genctationc oportet ge-
nerans elle nobilius generato ; fcd aliqua eft
generatio , in qua non apparet generans parti-
culare nobilius : igitur oportet poncrc gene-
rans vniuerfale, quod in huiufmodi gcneratione
eft principalis caufa, & illud eft prima caufa, fcu
primus rnotor. Prima pats antccedeniis pacct,
quia nihil agit vltra gradum pcopcium ; quia ni-
hil minus perfcftum potcft producccc magjspct-
fcdum. 'Sccunda apparet in geneiatis perputre-
fadionem. Quinto.quia in igne funt plures gra-
dus caliditacis aqux approximati agcnti : igitur
qua ratione debet vnus illorum primo corrum-
pi , eadem ratione & alter : igitur vel ambo cor-
rumpcntur,quod eft impoflibile ; quia in altera-
tione eft fucccflio fecundum gradus form« , vel
neuter eorum corrumpetur , quod cft contra cx-
pcricntiam : igitur oporcet,qu6d fit aliquod cau-
fans.fcilicet ipfe Deus , ad cotrupcionem vnins,
priufquamadcorruptionemalcetius. Scxto per-
fuadetur;quia omnes homines vbiquc,& in omni
tempore , 6c in omni lege aflentiunr, quod Dcus
cft : igitur fpquitur quod verum eft Deum cflc.
Con/equcntia tenet , quia ex quo a natura incft
eis huiufmodi cognitio,nonvidetur,qu6d fitfra-
ftra. Sed quod inut a natura patet , ex quo omncs
fine coadione legis,aut difficultate ftudij, vcl la-
boris hoc aflenint.

Septira6, quia illud cft,finequo humana con-
ucrfatio non poccft cflc, nec permancre ; fed fine
Deo , 8c cultu ipfius Dci non poteft efle humana
communicatio : igitur videtur concludendum,
quod Dcus eft. Maior patet, quia communicatio
hominis eft a natura , vt pztet primo Politicn ; &
minor appacet in alio eiufdem,vbi dicit Ariftotc-
les , quod facerdotium cft pars principalis com-
municationis.

Odlau6,& iftam rationem facit Bragbandam,
quam multi credunt demonftracionera ; & capia-
tur ifta , complexum tam bunum , & tam pcrfe-
Ctura , quo nihil melius & perfedius eflc potcft:
& fit illud complexum A ; tunc arguitur fic : A
poteft effc : igitur ^ eft , & per conf^quens Deus
eft : quia hoc intelligimus pcr Dcum. Probatur
antecedcns : quia A efle non implicat contradi-
6tionem ; & cum omne illud quod non implicat
contradidlioncm , fic pofEbile , fequicur qu6d A
poteft cfle. Confequentia ptobatur ; quia fi A
poteft cflc poft nonejftyA potcft incipere efle poft
nan *;^; igitur tunc non eflet tam bonum,& tam
perfe^um , quo nihil melius , & pcrfefbius cfle
poteft , quod eft contra pofitum. Confequcn-
tia probatur , quia illud eflet petfcflius , & me-
lius , quod femper eflet , & eflet indcpendens
ab alio. Etlicct iftaratio credatur demonftr^ti-
ua , tamen intet omnes alias eft minoris efli-
caciae , immo nihil valet , vt patebit foluendo
ipfam.

£t notandum , quod nulla iftarum rationum
probat Dcum cfle , praeter fcxtam & fcptimam
perfuafioncs , intelligendo per Dcum virtutem
Scti oprr. Tom, 1 1.

inuifibilem , qua: mundnm ratione gubernat.
Vnde prima probat,qu6d aiiquis eft primus mo-
tof : & hoc poteft concedi de cceIo,ita vt moue-
ret fc ipfum per fe , & prim6 : qucmadmodura
vna pura grauitas , fi eflet feparata a materia. Se-
cunda probat , qu6d aliquid cft indcpcndens ab
alio , & hoc etiam conceditur dc coclo. Tcrtia
probat , qu6d aliquis eft vltimatus finis, in quem
omnia alia ordinantur : & diceretur , quod hoc
cft coeIum,vel perfedlio vniuerfi,aut aliquid hu-
iufmodi. Quarta probat , qu6d in gencratione
putrefadlorum prster agentia ,quae apparent hic
inferius , concurrit aliquod agens nobilius ; Sc
hoc concedituf verum : quia coelum ad hoc con-
currerct. Quinta probat , qu6d non cft aliqu6d
detcrminans ad corrumpendum vnum gradum
formx priiis , quara alium xquc approximatum
agenti : & hoc conceditur verum de influent ia,
qua determinat. Vel diceretur,qu6d huiufmodi
dcterminatio prouenit k natura forma: , de cuius
natura cft , quod aliquz pane» fupcrponuntut
aliis, non fecundum fitum,fed fecundum gt adum
formz.

Nunc refpondendo ad oftauum dico , quod
per fimilem ratione probaretur quodlibet quan-
tumcunque ineuidens : verbi gratia , nunicrus
ftcllarum , collediuc fumendo , poteft efle par:
igitur eft par. Confcqucntia tcnet ; quia in per-
petuis non diflT^rtcflc, & pofle. Icem , qui pone-
rcnc,vc Philofophi,qu6d nihil eirec vircucis infi-
nicz, &qu6d Dcus non cflet liber libertace con-
tingentiac,rcputaret impoflibile,qu6d aliqua ftcl-
la poflct addi,vcl diminui. Et antecedens proba-
tur ; quia numerum ftcllarum circ parcm non im-
plicat : eodem modo probaretur eius oppoficum,
fciliccc qu6d numerus omnium ftcllarum fic im-
par; & ficpoflct probari quilibcc articulus fidei.
Ad rationcm crgo, quando dicitur A poceft cfle:
igicur A eft: negacur confequencia.

Icem , non pc obatur antecedcns , quia non fe- y.
quitur, hoc non implicac contradiftionem ; igi-
tur eft pofllbile : quia Philofophi conccdercnc
multacire impoflibilia,qu£tamen nonimplica<-
rcnt contradidkioncm , vr qu6d linea eiret au-
gmcntata ad duplum , vel qu6d ex omnibus mo-
toribus & mobilibus ficret vnum. Item , dato
quod conccdcretur A eflc , adhuc non fequitur:
igitur Deus eft ; quia non fequitur tam bonum>
& tam perfedlum cft.quo nihil mclius , & pcrfe-
6lius clTepoteft : igitur Deus eft ; quia negaretur
confcquencia, & ancecedens dc coelo conccde-
rccur.

Icem,fi qua:cacur,in quo eft defeftus ? Rcfpon- ffJpHU H.
dccuc qu6d in ifto ; quia pofllbile accipicur du- f»n»m fm,
plicicer : quandoque pro dubio , vt i\ vnus pro- *""•'■•
punat , numcrus ftellarum eft par; alter refpon-
debit , poffibile eft. Alio modo capitur poflibile
pro eo,quod poceft cflc ; tunc igitur per hoc itc-
rum ad racionem , quando dicicur, A poceft cfle;
concedo, capiendo poflibilc primo modo pro
dubio:quia dubium cft,quin finc pluca a:quc per-
fe6ta ; vel falcem dubium cft , quin finc quorura
neucrum eft pcrfcdlius alio , nec aliud cft perfe-
Qi\m illis duobus.Et fi intelligatur antcccdens de
pofllbili fecundo modo,tnnc poteft ncgari ante-
cedcns, vel falrcm racion.ibilicec dubicatur:& iic
pacec, qu6d ilia racio eft ineflicax ad probandura
Dcum efle. Patet igirur quibus modis conuin-
citur aliquem efle pcimum motorem : & hoc de
piimo.

Q_a X Quan

460 Lib. VIII. Phyficorum

TrimHi mt-
tor immthh
lit,

httturi »b

inirittfeco
mtiquid potefi
tribtumedit.

6.

7'

Text.jj.

piV» eonfra-
diSioni Zi-
pt*rl.

Vid* eontr»-
diSioni Zi.

Quantum ad fecundum, fit conclufio ifta:Pri-
mus raotor eft imqiobilis , & fupponitur qu6d
primus motor fit intrinfecus mobili per appii-
cationem, & non per inhxrentiam. Vnde fcien-
dum , quod aliquid poteft moueri ab intrinfeco
voo m6do : quia vna pars integralis mouetur ab
alia , vt membrum animalis mouetur a corde.
Alio modo;quia mouetur a forma propria cxtcn-
fa , & fic non mouctur coelum , quia, vt patet in
ifto S.nullura talcpoteft mouerc.non concurren-
tc alio motore cxtrinfeco. Tcrtio modo , quia
mouctur a forma indiuifibili appropriata : & fic
mouetur coelum.Nunc probatur conclufio : pri-
m6,quia raotor coeli cft indiuifibilis, vt fuppofi-
tum cft, & patct in ifto 8. tcxt.^y . & indc ; igitur
eft immobilis.vr patet 6.huius,tcxt.} i. Sccundo,
quia vcl mouerctur pcr fe.vcl per accidcns : non
pcr fe ; quia vcl eodem motu qpo mouct,vcl alioj
fcd neittro modo.quia non eft neccftc omnc mo-
uens moueri, ad hocquod moueat, nec per acci-
den$,quia quod pcr accidcns eft,poteft non cfle;
& fic primus mocor poteft non mouere, quod cft
impoflibilejqaia eius motus eft perpetuus. Itcm,
nullum talc mouetur per accidens , quin depen-
dcat ab aliquo alio motore ; vt patet de forma
animalis:alis rationcs vidcantur in littera.

Ad rationes. Ad primam,dico qu6d omne mo-
uens eft fimul cum moto , vci fitualiter , vel per
indiftantiam : mod6 primus moior eft indiftans
tnobiIi,fed propter hoc non fequitur , quod mo-
ueatur ad motum mobilis.

Ad fecundam , quando dicitur motor cocH eft
fibi intrinfecus ; concedo, pcr indiftantiam , vel
applicationem;& cx hoc non fcquitur,qu6d rtxo-
ueatur fimul cum coelo ; fcd confequentia bcnc
valerctdc iis , quae funt intrinfeca per inhxren-
tiam, vel etiam vt partes integrales.

Ad tertiam.ncgatur confequentia; quia omnc
illud , quod cft per fe motum , componitur ex
a(5bu,& porcntia,fciItcet forma & materia;aliter
cnim non cflet per fe motum , fed pcr fe mouens
non fic componitur , imm6 aliquis proptcr cius
perfcftionem cft a£kus purus , vt primus motor.
Et fi arguatur , qu6d primus motor aliqua pro-
ducit dc nouo : igitur eft rautabilis;negatur con-
requentia.

Ad quartam , dico qu6d non eft firaile j ficuc
etiam dicit Commentator.

EXPOSITIO TEXTVS,

VTvero i &altofaStoprincipio.l(iee(itcrtias
tradatus huius 0(5taui, in quo Philofophus
oftcndit.quis & qualis fit primus motus : & diui-
ditur in quinque capitula. In primo capitulo
oftcndit , quod primus motus eft motus localis.
In fccundo oftcndit , qu6dnon contingitalium
motum a motu locali efle perpetuum. In tertio
oftcndit, q«6d non contingit alium motum i
moru circulari clTc pcrpctuum. In quarto decla-
rat , quod poflibile cft motum localcm efle pcr-
petuum. Et in quinto concludit,qu6d motus lo-
calis circularis cft primus, & pcrpctuus. Secun-
duiB ihi,6lMautemlocimutMio. Tertium ihi,§luod
autemcentingit. Quartum ibi yGintautem, Quin-
tum ibi, Gjupdautemlationum. Primum capitulum
diuiditur : quia prim6 prarmittit intentioncm.
Secundo profequirur,ibi://w/'o//?^<7ff auremefi.Pti-
mo proponit , qu6d confiderandum eft , vtrum
coucingat aliqucm motum eflc pcrpctuum , vcl

non;& fi fic,quis cft ille,& etiam quis eft primus
motus ; & confidcrationcs funt annexs ; quia
rationabile eft , quod fi aliquis moti\s fit pcrpe-
tuus , quod ille fit primus. Deinde proponit,
qu6d trcs funt fpecics motus , fcilicet motus fc-
cundum quantitatcm, motus fecundum qualita-
tcm,& motus localis.

Impojftbile lenim efi. Hicprofcquitur; & pri-
m6 oftcndit , qu6d impoflibile eft motum au-
gmentationis,vel diminutionis eflcprimum mo-
tum. Sccundo oftcndit,qu6d impofliibile eft alte-
rationcm eflc primum motum. Tcrti6 &ftendit,
qu6d motus localis eft primus motus.Secundum
ibi, ./4t vero fialteratur. Tertium ibi, Si erg^o necef-
fiefi. E(i igitur prima conclufio , Impofflbile eft
augmcntationem efle priraum motum. Proba-
tur, quia ille motus non eft primus, queni necef-
fari6przcedit alius motus : fed augraentationem
neceflari6 prsccdit alrus motus ; crgo,&c. Maior
eft nota , quia impoflibilc cft augmenrationem
cflc, quin fit alteratio prxuia , per quam alimcn-
tum , quod in principio cft difllmile , & contra"
rinm, in fine cfliciatur fimile.

At vero fi alteratur. Secunda conclufio:Impof-
fibile cft altcrationera eflc primum motum. Pro-
batur,quia alterationem neceflario pr^cedit alius
morus ; jgitur alteratio non cft primus motus.
Confequenria nota eft , & antccedcns probatur;
quia alterationem praecedit motuslocalis , quo
approximato palfo altcratur.

Siergonecefiiefi. Hic oftendit, qu6d motus lo-
calis eft primus motus. Et prim6 probat conclu-
fioncm, fecundumopinioncmantiquoruin. Se-
cund6, fecundtimopinionera propriam ibi, Am-
pliHs. ybi fciendum, qu6d quidam antiquorum '
reduccbant omncs a<iiones naturales ad rarita-
tem , & dcnfiiatem , tanquam ad principia, quo-
rum denfitatcm diccbant ficri pcr congrcgatio-
nem,& raritatera per difgrcgationem:mod6 tam
congrcgatio, quam difgregatio functnotus loca-
les : igitur fi ifti motu^ funt primi,vc antiqui po-
nebant,fequitur qu6d moruslocalis cft primus.

Amplius } autem. Hicprobatconclufioncmfc-
cundum opinioncm propriam ; & prim6 pontt
quandam diftindkionem prioris. Sccund6 probac
conclufioncm , ibi : §liMre <]uoniam. Prim6 dicit
qu6d aliquid potcft dtci prius alio cripIiciter:vno
modo , quia poteft clTe fine alio , fcd e conucrfo
aliud non poteft efle fine ipfo : & iftud dicituc
prius , a quo non conuertitur fubfiftendi confe-
quentia. Alio modo aliquid dicitur prius alio fc-
cundum fubftantiam, id eft,perfcdHoncm.Ettcr-
rio modo dicituraliquidpriusalio,tempotc.

G^uflre quoniam. Hic probar, qu6d motus loca-
lis eft primus motus odbo rationibus. Sccunda
ibi, Neque /^«Vwr.Tertia ibi, Adhuc tempore.Q^t-
Ca ibi, Gluoniam autem. Quinta ibi,Omnino autern
videtur.Sextz ihi,^luapropterviuentium alia.Se^ti-
ma ibi, Eteptia. 06baija ibi : Maxime autem. Pri-
ma racio eft ifta ; quia ^ omnis motus localis cft
pcrpetuus:igiturille eft primus. Confequentia
tcnct;quia Ci aliquis motu« eft primus,rationabi-
le cft,qu6d motus pcrpctuus fit illc. Anrecedcns
probatur, quia' vel cft vnus tnorus perpctuus, vel
confcquenterplurcs pcrpctu6;non confequenter
plures, ica vc nullus fit pcrpctuus;quia icmpcr in
naturalibus , de pofllbilibus illud eft ponendum,
quod eft dignius:mod6 dignius eft ponere vnum
motum continuum, & perpetuum , & cijm illud
cft poffibile,vt poftca declarabitur;ergo,&c.

Ne^e

Text.jif.

Impojptilt
eft augmen-
tationcm ejfk
frimum mt-
tum.

8.

Jmpcjpbtlt
eft alter»tl»'
nem ejft pri^m
mummttMM,

Mottu Itealit
eft primiu
motui.

Text.j7.
AliqMtd di^
citur priu*
ali» trifliti-
ter.

D* ptjfiiili.
Itu illHd *Jt
ponendMm ,
quod eft di-
gniw.

Quxftio V I r.

461

Te«. j8.

10.

I>.

II.

Text. e:

NeefHt igitm: Secunda ratio , qula illc motus
cft priiBiis,qui poceft eftc fine aliis , S/ non c con-
traifcd mocus localis poteft cfle finc aliis , & nul-
lus aliorum poteft eire fine mocu locali : igitur,
&c. Maior patet ex diftindione. Et minor eft no-
ta , quia augmcntatio non poteft cflcfinc motu
locali ; nec alteratio fine applicatione agentis ad
pafTum^quz fit per motum localem.

AMjhc 4 tempore. Hic ponit tcrtiam ratipnem,
quae cft eadem omnino cum prima , quam rcpe-
tit , vt foluat dubitationem circa hoc inciden-
tcm. Vndc probatur quod motus loctilis fit po-
ftremu$omn;iun« Vndevidemus, quod inani-
roalibiis motus Localis fequitur omnes alios mo-
tus , quia animal non mouctur localiter nifi cum
eftperfedum poft augmcntationem , & alccra-
tionem , & gencrationcm. Refpondetur , quod
incxjdem fuppofito alij motus bcnc praEcedunt
motum localcm , attamen omnes illos ncccf-
fe eft przcefnire motum localcm alicuius alterius
mobilis.

gimmam Mttem. Sequitur quarta ratio ; quia
generatio non * poteft eflc prior motu IocaIi:igi-
tur nec aliquis alius mocus. Anteccdcns patcr,
quia gcneratio fit mediantcalterationc przuia,
quam pracccdit motus localis applicacionis agen-
tis ad pafTum.Confequentia tenet, quiamagis vi-
dctur,qu6dgencratio debet eflc primus motus,
quam aliquis alius , pro tanto,quia oportct illa
cfle generata , in quibus inueniuntur alij motus.
Omnino y Mttem. Quinta ratio arguit , quod
rootus localis cft^prior fecundum pcrfeftioncm;
quia illud cft prius fecundum pcrfcdlionem in
naturalibus , quod cft pofterius via generationis
in proceflu naturali ; fcd motus localis cft huiuf-
modi : cr^o, &c. Maior patet,quia natura proce-
dit dc impcrfcdlo ad pcrfcdbum. Etrainor appa-
rct : quia primoanimal gencratur, deinde altcra-
tur , & augraentatut priufquam poflit moucri lo-
calitcr;& vltimo moucturlocaliter.Contraiftam
rationcm obiicitur , quia fi probarct , fcqucretur
qu6d diminutio , & corruptio eilcnt perfc6liorcs
aliis motibus naturalibusrquia funt poftcriores in
proceflu naturaIi.Secund6,quiageneratio cft for-
mae fubftantialis ; fcd motus localis fccundum
multos cft accidens inhacrens mobili ; mod6 for-
ma fubftantialis eft perfcdlior accidentc : igitur
generatio eft perfedior motu locali. Ad ifta. Ad
primum dicitur , quod argumcntum intelligitur
in proceflu ad complemcntum, & perfcdionem:
quiain tali via pofterius eft perfedius.

Ad fecundum, dicitur qu6d, dato qu6d motus
localis fit res diftindla, qu6d non dcbct compa-
rari fimplcx formaad firaplicem formam,fed to-
tum compofitum ad totum compoficum,fic qu6d
«nimal cum omnibus fuis difpofitionibus me-
diantibus , quibus poteftfe mouerc.localiter, cft
pcrfcdius, quam ipfummct mediantibus difpofi-
tionibus, quibus foltim poteft fcaugmcntarc, &
alccrarc.

Qufpropter vinemiwn nUa. Sexta ratio eft , il-
le motus cft prior fccundum perfedlioncm , qui
inuenitur in magis perfedis ; fed motus localis
cft huiufmodi : ergo,&c.quia non folum inucni-
tur in iftis infcrioribus , immo ctiam inuenitur
in coclo.

Et 6 quis. Septima ratio : ille motus eft prior,

qui competit pcrpetuis , & fempcr perfcdis ; fcd

motus localis eft huiufmodi,quia in eo quod ali^

quid mouetur IocaIiter,non opottet qu^d mutcc

Seofiopcr. T«m. II,

fubftantiam ; fcd tamcn fi aliquid alcerctur , vel
augmencetur , vel diminuacur, ipfum mucacur
fecundum fubftanciaro,,vel fecundum partcm,vel
difpofitiacrnam alteratio difponit ad corruptio-
ncm fubftantialcm.

Maxime 7 «Wfw.Odaua ratio , ille motus eft Te«. 6u
prior dignitate,& pcrfc(5lione , qui prouenit a
digniori motore , quam aliquis aliorum mo-
tuum ; fed motus localis cft huiufmodi:crgo,&c<
Minor patet , quia motus localis, faltem aliquist
prouenit amotore immobili.

ANNOTATIONES.

• /"^ViiUm anti<iuorttm. Nota,qu6dDemocri-
V^ti , & An.ixagorac opinio fuit, quod rari-
tas , & dcnfitas non iolum eflent omnium quali-*
taiumjprimacjvcriim &propriagencrationum ini-
tia. Nam raritas fiebat fccundum Dcmocritum
per atomorum difgregationcm ,& dcnfitas per
earundcmcongregationem;pcrquodpenitHsdif-
fcrcbant mixta , vt lana a fcrro : & a racitate
cmanabat calidum, humidum, leuc , molle, &C4
a denfitatc vcr6 frigidum , ficcum , graue , du-
rum. Dcccptio autcm Democrici crat, quia non
fpcculabatur caufas nifi rationc materiae ; & qui-»
dem cx parte materiae rarum ,& dcnfiim, quse
illi conucniunt ratione quantitatis , ptascedunt
ca:teras qualitates ; & fic expcrimor quod mo-
bilc dura per calorcm difponitur , rarefit ; &
dumdifponitur pcrfrigus, condcnfatur. Si au-
tem confiderationem ad caufas retuliflci agcn-
tcs,agens potius per calorem rarefacit mate-
riam , quam c conucrfo rarcfaftio fit canfa calo»
ris. Cztcriira quiavfqucad libros dcGcncracio-
ne nihil dc his dcfiniuic, accipit tanquara proba-
bilem opinioncra illam , vt oftendat motura lo-
calcm , non folum altcratione priorcm cflc , fcd
ctiam gencrationc, quam quis poteftputarcan-
teirc raotui locali , quia per gcnerationcm fic
fubftantia, qua; prima eft rerumomniura Prat-
dicaraentorum.

^ OmnU motttt localis efi perpettuts.l>ioti qa6d,fim-
plicitcr loquendo,motu$ localis eft prior naturi,
& teporc omnibus aliis motibus. Qu6d fit prior
natura,patet,quia motus localis,qui eft circularis
ipfius cceli,eft prior natura,quia cft caufa alioru,
& ab co non conuertitur fubfiftendi confcqucn*
tia ,& ctiam ipfc cft fimpIicifEmus ; fimplcx au-
tcm prius eft compofito. Qa6d autcm fit prior
terapore,patet:quia folus motus localis eft perpe-
tuus fccundum Philofophura. Et fi arguas, qu6d
gcncrationes ,. & corruptiones funt perpcto? fe-
cundum eundem in primo dc Generatione , dict»
quod ipfx non funt pcrpctus fecundum conti-
nuationem , fcd folum per continuam fucceflio-
nem. Et ideo nulla cft generatio, aui corruptio,
qua: fit continua , & perpctua , nec aliquis alius
motus i motu circulari cccli.
^ CenerationonpotefieJJipriormotulocali. Nota,
fecundum Commcntatorem, qu6d ratio prioris
inrebus gcnerabilibus dcbetaccipi fccundu or-
dinem rcrum Praedicamentorum,qui funt tcrmi-
ni motuura; vndecura fubftantiafitpriraa , fit
vt generatio fit etiara priraa , quod intclligi ne-
quit, nifi dcprioritatc fecundum naturam. Nam
cum mundus , fecundiim Ariftoielera, fuerit ab
aeterno,non poteft in hoc gcncrc motuura genc-
rabiliura,& corruptibiliii fignari prius fimplici-
ter fccundu ictnpus:quia prius ficut antc omnero
Qjl 3 genc

1&.

iittin tie*lk

*ft pritT M-
tMr»,^ttm'
for* etnniktH
0liu mttikfu.

RMtit fritrk
im g*ntr»bi~
libm dthtt
Mteifi ftntt
ardintm >••
mm.

46 1 Lib. V 1 1 1. Phyficorum

gencrationcm neccflaiia eft alteratio riibie(SI:i,ita
illi alterationi prarfuitaltcrans , quod pcr gcne-
rationcm rccepit cflc ; & idco quifnam fit fimpli-
citer prior, deprchendi non poteft , nifi cx natu-
ra tcrminorum ; & quia fubftantia eft prior acci-
dcnte , gcncratio eft prior aliis motibus. Etenim
quamuis probauit motum localcm fimplicitcref-
fe primum fccundum tcmpus,non tamen fuit re-
ucra antc totum gcnus generationis,& alteratio-
nisjfiquidera iftorum feries tam perpctuafuit,
qnam cotrlorum volutioncs i fed tamen quiamo-
bile ipfius eft «tcrnum , quod fuaptc natura cor-
ruptibilibus antcfcrtur.intulit lationcs eireprio-
res temporc : quare Commentator non dixit,
quod gcneratio non eft prior temporc , fed quod
eft prior natura , & per fc ; alteratio ver6 fecun-
dum accidens , proptcrea quod cx elementis non
g&nerantur mixta nifi pcr corum qualitatcs. Cac-
terum fccundum vcritatcm confitendo , ccelum,
feu mundum habuiftcinuiam:quiares condi per
generationcm ncquiuerant,eo quod nullum prae-
fuerat fubiedum , neceirarium fuit pcr creatio-
nero, vt primus generabilium motuum cflet alrc-
ratio fa(^i applicatione agentis ad paftum : quia
nihil generatur nifi przuii alteratione.
^ Motu4 localu efi priitr ftmndkm ferfeSllenem.
Noca qu6d aliter fumenda eftperfedio in mocu
locali , & aliter in aliis motibus ; quia perfedio
motus IocaIis,faItera primimobiIis,fumitiKpec-
fe€tione t rium , fcilicet fui mouencis , quod eft
perfeftiflimum,& fui raobilis,quod cftperfeftif-
fimum mobilium, & fuarum propriecacum : pro-
prium cnim cft fibi , qu6d fic continuus , perpc-
tuus, & regularis, & caufa omnium aliorum mo-
cuum.Pecfe(5lioautcmin aliismotibusfumituf ex
pcrfcdlione terminorumjlicct ergo tcrminus mo-
tus localis non fic perfeAior cerminis aliorum
motuum.primum tamen mouens localiter pcrfe-
Qi\\\% eft aliis mouentibus , & ide6 ctiam motus
localis eft pcrfe(9:ior aliis raocibus.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVa oHtem locii mutMio. Hoceft fecundum
capitulum huius tra(^atus in quo Philofo-
phus oftendic, qu6d non contingic alium motum
a motu locali ellcpcrpetuum.Et prim6 praemittit
intentioncm. Sccun(i6 , profcquitur ibi : Omnes
enim. Prim6,dicic quod nunc confiderandum eft,
quis mocus fic primus, & perpetuus:& apparebit
quod non contingit aliqucm motum a motu lo-
cali cftc cohtinuum,& pccpecuum.
T«t. tfj. Omnes i.enim. Prolequicur , & vulc ptobarc

iftamconclufionem,qu6d non concingitaliquem
mocum a mocu locali efTc continuum , & perpe-
tuum. Probatur tribus rationibus. Secundaibi:
Contrarij Mitem fitnt. Tertia ibi : Ampliiu autem.
Pcima ratio eft , nullus motus terminatus ccrtis
tcrminis poteft cfTecontinuus , & pcrpetuus ; fed
omnismotusalius kmotutocali eft huiufmodi:
ergo,&c. Maior patct:quiaomnetcrminatum eft
finitum,& tamen motus continuus, & perpctuus
eft infinitus. Et minor apparet inducendo fccun-
dum diuerfas fpecies motus:quia alteratio eft \n-
ter qualiiates contrarias , augmentatio, & dimi-
nutio inter magnura, & paruum, gcncratio intcr
eirc,& non crte,& etiam corruptio.-

Contrary Mttem fitnt. Hic ponit fecundam ra-
tionem. £t prim6praemittitfuppofitionem. Se-
cund6,remouetcauillationem>ibi:5iW/»r^4«/«;».

14.

Text. 6i.

Suppofitio eft talis, quod illi motus funt contra-
rij , qui func in contraria , id cft , motus quorum
tcrmini funt contrarij ; & ipfi funt contrarij , vt
probatum eft quinto huius text.48.Tunc fic : Ni-
hil cui aliquid eft contrarium potcft efteconti>
nuum , & perpetuum ; fed omni motui altcci k
motu locali aliquid cft contratium:crgo,&c. Ma-
ior patet ; quia contraria in fe inuicem agunt , &
funt fui ipfius corruptiua. Minor apparet ; quia
omnis motus alius a motu Iocali,habJet tcrminos,
vcl faltem terminum , cui aliquid contr.iriatur:
mod6 motus funt contrarij ex contrarietatc tcr-
minorum,vt patet quinto huius. £r qu6d termini
alioruiK} mocuum func concrarij^ patec pcr indu-
dbionem praecedcncis racionis.

Similiter autem fmt. Hic remouct quafdam ca- i J.
uillaciones , & func crcs. Secunda ibi : Nec fi
non. Tercia ibi : Non oportet. Primaracio eft ifta:
fi aliquis dicac, quod propcer concrariecacern ni-
hil obftarec, quin gencracio poftec eflc pcrpetua:
quia corruptio non contrariatur gcnerationi:mo«
d6nihil prohibecmucacioncs concinuari,quando
vna non concrariacuc alceri. Refpondetur, qu6d
licei gencratio,& corruptio non fint proprie con-
crarix, attamen non pofliint continuari , nec ali-
qua illacum , eo qu6d func quodammod6 oppo*
ficae : quia oppoficio fulficic ad mocus inccrru-
pcioncm.

Necfi non. Hic remouec fecundam cauillacfo^
nem;quia mucatio non inccrrumpitur,nifi mobfo
le quiefcac in cermino mucacionis ^ fcd genera-
cio incerrumpitur per corruptionera, fiinterrum-
pitur , & tamen in tcrminoincerrupcionis non
quiefcic : quiaquod non cft, non quiefcic , igicur
nihil prohibecgcneracionem , vel corrupcionem
eflc perpecuam , ex quo non incerrumpitut per
quietem. Rcfponcietur, qu6d ad inccrrupcionem
mocus non oporcec qu6d mobile quicfcac in cer-
mino mocus ; fed fufficic qu6d non moueaturi
quia fi non moueatur,poftquam mouebacur, mo-
tus non eftconcinuus.

Non oportet autem. Rcmouct terciam cauilla-
tionem : quia iam di6tum eft in fecunda racione«
quod vnus mocus concrariacur alceri ; & fuprk
quintohuius,text.;4.diccbatur,quiescontraria-
cur mocui : igicur exiftis duobiTS fequicur , qu6ct
vnum concrariacuc pluribus. Refpondecur, con-
cedcndo qu6d mocus opponicur quodammod6
cam mocui,quam quieci,vc dicic AriftoceIes,qu6d
a:quale quo(iammod6 opponicur excellenci,& illi
quodc7cceIlicur;verumcft camcn qu6d diuerfi-
modcmocuscontrariacurmocui,&mocusquieti;
quia motus contrariatur motui, vt habijcus habi-
cui;fed motus concrariatur quieci,vc habicus pri-
uacioni,& ide6 non eft propcie contrarietas.

Amplius j autem. Hic ponic cerciam rationetiii Text. 4^
qua probat fpecialiter de generacione , & corcu-
pcione,qu6d non pofTunc concinu6 pcrpecuari,
ica qu6d<:oncinue gencracionem fequacur corru-
ptio,& c contra ; quia fi ita efrct,fequcretur qu6d
ftatim , quando res cfret fa(Sla , oporteret jpfam
corrumpi.Confequens eft falfum,quia tunc nulla
res pcrmancrct per cempus,quod cft contra expe-
rientiam. Confequentia probatur,quia per gene-
rationcm res producitut in efle,& per cocrupcio-
nem rc$'mucacuc de efle ad non eflc : igicur fi con*
tinue generacionem fcquatur corruptio & h con-
tra, ftacim concinuequando res eft, fcquecur ip-
fam non efre, & e concra ; & per confcquens non
mancret pcr tempus.

£X

Qu^ftio V 1 1.

463

text. <ry.

OmnU motus
eoHtiauMi, (^
etrtHUrif efi
infinitMi.

«r.

M»tM4 rtpxi
npfmnt vnw
tmtiu conti'
tuutf.

Text. 6f.

EXPOSITIO TEXTVS.

QFitJ Mttem I continglt ejji. Hoc eft }. capi-
tulum huiustradatus, in qiio Ariftotclcs
oftenditj quod impofllbiie cft alium motum a
motu circulari efic perpetuum , & praemittit in-
tentioncm. Sccundo, profcquitur ibi : Omneemm
qHodfertHr, Primo igiturproponit intcntionem
non iftiustfed fequentis capi tuli,per hoc innuens,
quod ifta capitulafunt annexa,& tendunt ad eun-
dem finem^dicit igitur,quod omnisraotus conti-
hjjus eft inf]nitus,& illceft circularis.

Qmne enim quodfertur. Hic profequitur,& pro-
bat iftam concluficuicm^quod nuUus motus loca-
lis alius a motu circulari poteft efte perpetuus.
Probatur prim6 per rationes Phyficas. Secundo,
per rationesfom.nuincs,&diale(%icas, ibi : Ratio-
nahiliter autem. Prima ratio cft ifta : omnis mo-
tus localis, e(^ rc£tus , vcl circulari* , vel miftuSj
fcd nullus rcdbus, vel miftus eft perpetuus : crgo,
&c. Et primo, format rationem. Secundo , prd-
bat minorem ibi : §iMre Ji. Prima pars didta cft
tunc> ibi : GjtiMre (i ttecjue. Probat minorcm di-
€tx rationi;. Efprimo, oftendit qu6d nullus mo-
tus miftus potcft effe perpetuus. Secundo , quod
nallus motus ^cdliis poteft efle pcrpetuus , ibi;
Gluodautem. Secunda conclufio capituli eft,qu6d
nuUus n^pti^siiniftus potcft cfle perpetuus. Pro-
batur : qiiia illud miftum non poteft efte per-
petuum , cuius vnum mifcibilium non poteft
<fle perpetvprt);^ fedmotus rcdus ex quocom-
ponitur miftus, non poteft efle perpetuus : er-
go , &c. Minor probatur in fequenti conclu-
iione.

GjUjod autem id. Hic oftendit, quod nullus mo-
tus teStas poteft ciTe perpetuus ; & eft tertia con-
clufio. Procuius probatione fupponitur,qu6d
nulla eft magnitudo redla infinita, vt patet } . hu-
ius, text. 40. & inde. Secundo, qu6d fupra tnag-
hitudinem finitam non poteft fieri motus infini-
tus , nifi pet reflexionem. Ex quo fequitur,qu6d
fi fupra magnitudinem finitam fiat motus pcrpc-
tuns , oportet quod hoc fit per reflexionem.Ide6
ponitur quarta conclufiocapituli,qu6d motus
reflexi non funt vnus motus concinuns ; imm6
intcr quoflibet motus reflexos neccfle cft cflc
quietem mcdiam.E t hoc probatur duplicitcr. Se-
cundo ibi : Maxime autem. Prima ratio eft ifta:
quia motus contrarij non funt vnus motus con-
tinuus; fed motus reflexi funtcontrarij;ergo,&c.
Maior nota cft. Minor probatur dnplicitcr. Pri-
m6 , quia motus reflexi funt ad loca contraria; vt
fi vnus eft furfum,& alter dcorfum, vnus ante, &
alter retr6 , & ita de aliis difFerentiis contrario-
rum. Secund6, quia proprietas contrariorum cft,
quod fint fui inuiccm corruptiua : mod6 motus
reflexi fe inuicem corrumpunt : vt fi Socrates, &
Platomoueanturcontra fe inuicem fupereandem
lineam,vterque facit altetum quiefcere, aut vnus
dcpellit reliquum.

Maximum 1 autem. Hic ponit fccundam ratio-
nem , qu6d illi motus non funt continui , intcr
quos neceflari6 cadit quies media : fed inter mo-
tus reflexos neceflc eft mobile quiefcere in terrai-
no rcfiexionis : ergo , &c. Maior patet : quia ad
vnitatem raotus requiritur vnitas mobilis , &
vnitas tcmporis; & ide6 vbi eft interruptio quie>
tis,non eft vnus motus. Et ad probandum mino-
rem, prira6 przmittit duas fuppofitiones. Secun-
d6 , fbrmat rationem « ibi : ^ufre necejKe. Pri>

ma fuppofitio eft, qu6d in moru trJa funt con-
fideranda, fcilicec principium, mcdiiim , & finis:
& medium,Iicct fit vnum , tamen poteft dici
duo in comparatione : quia medium in compa-
ratione ad fincm pOteft dici principium,& in
tomparationc ad principium potcft dici finis. Sc-
cuiida fuppofitio,qu6d mobile potcft dici in ptin-
cipio , in medio , vel in fine fpacij , fuper quod
moueturdupliciter :vnomodo in adu,aliomo-
do in potcntia.Tunc enim mobile dicitur eife in
aliquo fpatio in aftu , quando in illo fpatio eft
adxquatc pcr tempusdiuifibile,ita quodinil-
lo fpatio quiefcit. Alio modo in potentia , fci-
licet quando inillo fpatio non manet pcrtem-
pus ; vt fi aliquod mobile moueatur continuc
per aliquod fpatium:& fignetur in illo fpa-
tio locuszqualis illi ; tunc diceretur , quod in
illo fpatio mobileeft non adu , fed in poccmia
tantiim.

§t*^re necejfe. Hic probat propofitum , fcilicct i j,
qu6d in termino rcflexionis eft quies mcdia. Et
prim6 facit hoc. SecUnd6 , mouec dubitatio-
nes , ibi : At vtro. Item , primo format ratio-
ncm. Sccundo , mouet dubitationem. Terti6,
ponit minorem didtae rationis. Et quart6 , con-
clufionem. Secunda ibi : Inde c^. Tertia ibi : Sed
in refieUe^nci. Quarta ibi -.Vnde fiare. Ratio eft
ifta : In ifto enim figno fpatij mobile quicfcitj
in quo ipfum cft adxquate in aflu, pcr tcm-
pus : fed in termino rcflexionis mobile eft ad-
sequate in adiu per tempus : ergo , &c, Maior
patet ; quia efuies non cft aliud quam^r/K4//o mo-
ttii in fiihieElo apto nato , & in men/ura apta nata:
verbi gratia, CiA moueatur vfque ad pundhara
B , & inde rcfledatur vfquead pundum C , vn-
dc venit , neceflc eft quod in figno intermc-
dio , fi mobile fit in adlu ,ipfum ibidcm quic- ^'fi""'i
Icat : & mmor apparet : quia li m termmo re- -
flexionis mobile non circt in adlu , fcd mouc-
retur ; vel moueretur motu primo , vel motu fe-
cundo : non motu primo ; quia in termino re-
flexionis illo motu cft completc mutatum : ncc
moueturfecundo,quianondum illo motumo-
uetur;& fic quics eft principium fequenti$,&
finis prxcedemis motus.

Jnde j &. Mouct 2. dubitationtm : qUia fi '!'««• ^7-
mobilc -^ moueatur continuc fupra fpatium .5,
C,E & mobilc D debeat moueri xquali velocita-
te fuper fpatium f ,(7;tunc fi in fpatio B,C, E fu-
matur pars squalis F ,G , quac fit B, C, tunc du-
bium eft : pofito qu6d D incipiat mbucri fupet
fpatium F ,C , quando veniet A ad pundum C,
Ttrum ji,SiD veniant ad rerminum ,aque cit6.
Arguitur quod non: imm6 qu6d Ddebeat veni-
re citius, quia duorum mobiliura acquc velociter
motorum fuper acquatia fpatia, illudcitius ve-
niet ad tcrminum ad<^em, c^uoA citius recedit a
termino a ^o ; fed D citi6s rccedit a termino a
^ , quam A : igitur D citius vcniet ad termi-
num adejuem. Maior patet ; aliter enim illi motus
non eirent acquc vcloces : & minor apparet ; quia
quando A venit ad tcrminum C , tunc D incipit
moueri fupcr fpatium F , G. Scd prius A venit
ad rerminum C , quam fupra fpatium C ,E ; igi-
tur prius D recedit a termino F , qul^m A a ter-
mino C. Refpondetur qu6d A ,8c D acque cit6
venientad terminos ; & quando dicitur qu6d D
citius recedit : negatur. Ad probationem dico,
qu6d non citius A ven''t ad pundum £,quim rc-
ccdat ab codetn»imm6 fimul venit ad B,5c recedit
Qjl 4 ab

464 Lib.VIII. Phyficorum

xo.

ab £ , quia nunquam mobile cft in figno E in
a£tu, fed in potentia tantum.
I o Sedin refleEienti. Hic ponit minorem difta; ra-

tionis, fcilicet quod inmcdio rcflcxionisncccflc
eft mobile cilc in aflu pcr tempus ; & vtctur illo
medio tanquam duobus , F tanquam initio mo-
tus fcqucntis,& finepracccdentisi&exemplificat,
vt Ci mobilc D rcfledatur a pun£to G ad tcrmi-
num vnde venit.nccefrc eft,qu6dfupra fignum G
quiefcat,& fit in adu.

Vnde fiare necefii efi. Hic infcrt conclufioncm,
fcilicct quod nccefrc cft mobilc quicfcerc in tcr-
mino reflcxionis, ita quod non in eodcm inftan-
li , in quo mobile venit ad terminum , rcccdct ab
eodem in motu rcflcxionis , fcd quicfcct pcr
tcmpus.

Text. 6%. ^tverg 4 tju* olim. Hic mouct dubitationcs, &

funt tres. Secunda ibi : Eodem autem mode. Tcr-
tia ibi : Mmifeilum OHtem. Prima dubitatio cft:
quia aliquis diceret , quod in tcrmino rcflcxio-
nis mobiie non quiefcit , fcd manct ibi prscisc
pcr inftans. Rcfpondct Ariftotclcs quod non:
quia in illo figno fpatij nunquam cft mobilc in
adu , fed in potcntia tantiam , fuper quod mancc
pr£cisc pcr inftans indiuifibilc: mod6 in tcrmi-
no reflcxionis mobile cft in a6ku , vt probatum
fuit priias : igitur oportct qu6d maneat pcr tcm-
pus in tcrraino rencxionis , & non folum pcr
inftans.

Eodem atttem mode.Moiiet fecundam dubitatio-
ncin. Secundo , foluit eam ad hominem. Tcr-
ti6 , ponit vcram folutionem. Sccunda ibi : /»
primu ergo. Tcrtia ibi : Ad rem autem ip/im. Se-
cunda dubitatio erat depofitioneZcnonis, qui
ponebat,qu6d impoillbile eftaliquod (patium
pertranfiri : quiain quolibet fpatio funt infini-
ta;mod6non contingic inflnita pertranfiri. Se-
cundo , in iis , qu£ fucccfEuc peccranfeuntur
vnum poft alterum , contingit cnumcrarc vnum
poft alterum : fed non contingic inflnita cnu-
mcrare:igitur non contingit infinita pcrtranfirc.

Text. tf. In primis f erg». Hic (uluic ad homincm di-

cens , qu6d ficuc {patium cft infinicum fccun-
dum diuifioncm , ita & tcmpus, in quo per-
tranfitur ; raod6 non eft inconucniens , qu6d in-
finirx partcs fpatij pertranfeantur in infinitis par-
cibus remporis. Sed dicit Ariftotelcs qu6d ifta
fohitio non fufficit , fed cft ad homincm tantiam:
nam fi ficret ratio de temporc , folutio non valc-
ret:nam in quolibet temporc funt infinita,& non
contingit infinita pcrtranfirizigitucnuUumtem-
pus pcttranfibitur.

Ad rem autem ip/am. Hic ponic vcram fbtu-
cionem,dicens,qu6d in fpatio funt infinita in po-
tencia,non in a(5bu ab inuicem feparata;mod6 non
contingit infinita pertranfiri,numerando quodli-
bet dctcrminatc poft aUerum,fed non numeran-
do,hoc cft bcnc poffibile.

Text. 70. Manifeilum 6 autem efi. Ponit tcrtiara dubi-

tationem , & vult probarc , quod impoflibile eft
aliquod cns capcrc efie poft non efie , nec c concra
non (Tj^poft efie. Ec primo probac hoc. Secun-
d6 , ponit folutionem antiquorum. Terti6, fohi-
tionem propriam. Et quart6,infert coroliarium.
Secunda ihi: Nonergo. Tertia ibi : Etfi. Quarta
ibi : ManifeFlum igitur. Prim6 igitur probat,
qu6d impofHbiic eft aiiquod ens cfle poftquam
non fuit , vci non eire poftquam fuit : quia fi fic;
fcqucretur qu6d idem fimui,& femel c(ret,& non
cflec >'quod cft impoffibiic. Confcque&tia pio-

II.

batur, & capiatuc totum tempus , per quod .-ili-
quod eft,& totum tempus perquod non cft.Tunc
probo qu6d in inftanti mcdio fimiil eft , & noii
cft;quia quod eft per aiiquod tempus,cft pfer
quodhbcr iilius tcmporisjfed hoceftpcriftnd
tempus, cuius inftans medium eft aliqnid , fcili-
cctprincipium:igitureftiniiioinftanti. Et pcr
confimiic medium probatur, quod in iiio inftan-
ti non cft , quia quod in aiiquo tempoic non cft,
non eft inquolibet iilius temporis ; fed inftans
datum cft aiiquid illius t^mporis , fcilicct finis;
igitur in iilo inftanti non cft. '

Non ergo dandum. Hic foluic fecundum an-
ciquos , qui diccbanc ad maiorem probatio-
nis: quandodicicur, illudquod eft peraliquod
cerapus , eft in quolibec iliiiis <cmporis , ve-
rum eft , diccbant ipfi , nifi in vitimo inftanti il-
lius temporis.

Et fi fieyat. Hic pdnic folucioncm propriamj
& ftat in hoc,qu6d vltimum inftans eftattri-
bucndum poftcriori paflloni : vcrbi gratia, fi ca-
piatur totum tempus , per qubd aiiquid non fuir,
& poftea tofum tcmpus', per quod ipfum eft;
dico qu6d in iiio inftanti medio illa rcs ha-
bct efie ,Sce& primum inftans fui 'effe. Sed fi c
concra capiacur prim6 cempus , pcf^quod aili-
quid eft , & poftca cempus , per quod ipfum non
cft, cunc iiio inftanti medio illud non eft , quia
non cft dare vltimum inftans efie rci, fcd primum
inftans fui non efie.

ManifeRum autem. Hic infert corollarium ; &
cft iftud, quod tcmpus , pcr quod aliquid ficbar,
& cft fa(Slum ,non cft maiifs , quam tempus , per
quod fiebat tantum ; quia folum proptcr additio-
nem inftantis nihii cft maius.

Rationahiliter 7 autem confiderantibi46. Hic rc^ "^*"- ''''•
dit ad probandura , qu6d neceflari6 inter motus JlVf^g^^f
reflcxos cadat quies media, & hoc per rationes -«,„ mtdia.
communes : & iiint quinque. Secunda ibi : Simul
autem. Tertia ibi : Amplius autem. Quarca ibi:
Ampliiu. Quinca ibi : Ampliiu nen. Prima racio,
fi incer motus rcflcxos non cfrct quies mcdia, fc-
querctur qu6dmotus naturalis , & violcntus ef-
fcnc vnus mocus. Confcquens eft impoflibiic.
Confequcntiaprobatur: quiafi aiiquid mouea-
tur naturaiiter furfum , tunc fi refleftatur deor- ""

fum , morus illc dcorfum , cflec fibi violcncus: ****

igicur cum cx iftis fiat vnus mocus , pec cc , ic^
quitur qu6d motus naturaiis,& vioientus eC-
fenc-vnus , & habetur confequcns. Secund6 , fc-
querctur quod aiiquid mouerctur ex aliquo rcr-
mino , in quo non eiret. Confequens eft faifutn
dctoraii termino , aquo inchoaturmotus. Con-
fequcntia probatur, quia k tcrmino rcflcxionis
incipit mobile moueri nouo motu ; & tamen in
tcrmino rcflcxionis nunquam eftmobiic , nifi in
potcntia tantum : quia pcr tc motus cft conti-
nuus. Tcrti6 , S quia ex iiiis non eft vnus mo- Text. 71.
tus continuus , cum quorum vno "ftat quies to-
tius fpccici aitcrius j fed motuum rcflcxorura
cum vnoftatquics totius fpccieiaitcrius:crgo,
&c. Maiorpatcc ; quiafi cum vnoftac quics al-
cerius , non cft poflibiie , qu6d concinucncur.
Minor cft noca, quia cum mocu deocfum ftat
quics ab omni motu fucfum , qucmadmodum
cum aibefa(^ione ftac quies|ab omni denigra-
cionc. Quarta racio 9 qui probac , qu6d non Ten. 7}.
potcft etle rcflcxio ciufdcm mobiiis dc ge-
ncrationc ad corruptionem , & c contra ; quia
fi ita eircc , cunc fcqucrccuc quod idcm mobile

ntnul

QusEftio V 1 1 1.

465

^ fimul edec > quod eft impofllbile. Confequentia
probatur ; quia quando aliquid gcneratur, ipfura
eft , & quando aliquid corrtimpitur , ipfum non
eft : igitur fi continuo generatur & corrumpi-
cur.fequitur qu6dcontinu6 eft,&non eft.Quin-
ta ratio , impoflibile eft , quod motuum reflexo-
rum vltimafint vnum : igitur impofllbile eft,
quod motus reflexi ad inuicem continuentur.
Confequentia tenet per definitionem continuo-
rum, quia contmua/Mnt , <juor$im vltima Jkm vmm.
Antecedens probatur j quia non eft pofllbile,

■ « quod idem Ht vltimum contrariorum , vt albedi-
nis, & nigredinis.

(^V iE S T I O VIII.

Vtrkm necejario inter quofcunque motu*
reflexos Jit qutes media /

Atiftoc. 1 1. M*t. e*p,i.^ d* cmh, c*p. lo.ir f>*f f*p. i.&i-.
D. Thom. i.fmrt. qMt^.x.art.i. Scotus i.difi.i.jiuft.^.
Durandus i . difi. } . qutfi. i . Cifter. q^fi. vnie», *rtie. x,
Cafal. lib. \. d* qHtdrifrtita infiit. esf, 1 6. Rub.8. Phyf,
tr»S.x, dt i.m»t. Smif. traff.i, d» Dit vnt jm.6. Roccus
8. Phyf. futfi.6.

I. 9^^«^ R G V 1 T V R quod fic ; quia neceflarii
inter quafcunque quietcs oppofitas cft
\ motus medius : igitur inter quofcunque
motus oppofitos cft quics media. Tenet con-
fequentia per fimile , & antecedcns patet pcr ex-
pericntiam.

Secundo arguitur pet Ariftotelem in ifto 8.
text.j(5.qui pcr hoc probat,qu6d impofllbilc eft
moriim redtum cflc continuum , & pcrpctuum;
quia fuperlincam re6tam non poteft fieri motus
continuus, & perpetuus, nifi pcr rcflcxionem ,&
ncceflario inter quofcunquc motus rcflexos eft
quies media;mod6 illi motus non funt continui,
intcr quos cft quics mcdia.

Tertio , nifi ita cflct , fequeretur qu6d motus
contrarij cflcnt vnus motus continuus , quod cft
impoflHbile : & patct confequentia , quia ex quo
inter ipfos non cft quies media.

Quarto , fequerctur quod aliquid moueretur
raotibus contrariis; confequens eftimpoflSbile,
vt patet 8. Phyficorum , text. 71. Confequcniia
probatur ; quia fi aliquid afcendat , & poftea
iefcendat fine quiete media, tunc in inftanti rae-
dio, qu^ ratione afccndit, eidem ratione defcen-
dit : igitur vel vtroquc motu fimul mouctur , &
habetur propofitum ; vel neutro,& habctur pro-
pofitum, quod ibi quiefcit.

Qmnt6 , fequeretur quod aliquid.cflct in ali-
quo loco,& non cflct in illo ; confequens impli-
cac contradidioncm. Confequcntia probatur,
pofito quod A moueatur de B vfque ad C, &
poftea reflcdatur per eandem lincam ; tunc quz-
to in inftanti mcdio an A rcccdit a C , vel non?
Si non : igitur ibidem quiefcit , & habetur pro-
pofitum : fi fic ; igitur tunc non cft in C,quia om-
ne quod recedil ab aliquo termino, amplius non
cft in illo , vt patet in 6. text. 44. & tamen prius
ponebatuc eflc in illo ; ergo,&c.
X, Sexco , omnis motus praster circularcm eft ad

quietem tanquam ad terminum : igitur fi fiat mo-
tus furfura , & poftea deorfum eiufdem mobilis,
& pcr eandem Iineam,fcqnitur quod furfum eflet
quies ,& habetur propofitum.

Septirao , ponatur quod Ji raoueatur dc B,

▼fque ad punftura C , & dcindc refledbatur per
eandera Uncara ; tunc quairo , vtrum aliquando
fuit in C, vel nunquam. Si nunquam ; crgo non
mouebatur per totum fpatium , quod eft contra
|>ofitura. Itera, tunc A recedcr ab aliquo termi-
no , in quo non fuit : fi aliquando , igitur in ali-
quo tcmpore A fuit in C , & per confequens in
illo temporc A quiefcir.

0(^u6, ponatur qu6d aliqna magnitudo , vt
D fit continuapun(2o C,tunc quzro \xtiimAin
intcrmedio motuura contrariorura tangit D, vel
non ?Si fic; cum omnis tacfbus fit temporalis, fe-
quitur qu6d pcr tempus A ta^igit D, & per con-
fequcns,per teropus quiefcit in punfto C;fi nun-
quamtangit D, fequitur quod non mouebatur
pcr totura fpacium,qu(3d eft contra pofitum.

Nono , fi aliquid fiat calidum in fummo , &
poftea frigidum , tunc in intermedio inter calc-
fa(Stionem,& frigefadioncm,vcI ipfum erat ali-
quando furarae calidum , vel nunquam ; fi ali-
quando : igitur per tempus , & pcr confcquens,
per illud tempus mobile quieuit;fi nunquam,hoc
eftxontra pofitum,quiaaltcratioponcbatur tcr-
rainari ad fumraura cali Jum.
• Decim6 , pofito qu6d nunquaim ftet forma
ignis , nifi fub caliditate fumma ; lunc fi aliquid
calcfiat ad fummum,& poftea frigefiat fine quie-
te media , vc ponic aduecfarius ; cunc per fohim
inftans durabic ille ignis;igicuc eft dare vltimum
inftans rei permanemis in tjli , quod eft irapofll-
bilc, vt patet S.huius.

Oppofitum arguitur ; quia fi graue proicdlnm
furfura quiefccret priufquara dcfcenderet , tunc
fequerctur qu6d graue quiefccret furfura non dc-
tentura violcntcr. Secund6 , quia non apparec
ratio quarc raagis quiefcerct in vno tcmpore,
quim in alio ; & fic vel per vnum tempus qui-
efcerct , vel per quodlibct. Notandum qu6d *
pofllbile cft , qu6d fiat motus furfum , & poftea
deorfura finc reflexione ; vt Ci fiat motus per li-
licara curuam , vt patct de motu fagitta? pcr ae-
rcm. Alio modo fit prim6 afccnfus , & poftea
defcenfus, pcr rcflcxionem ad angulum , & hoc
dupliciter : vno modo
ttngulHsreifiitneus rcfle(ftendo ad anguhim
acutum rc^lilincum, aut

I' curuilincum , vel com-

pofitum cx vna xtGiz , &
alia curua , vel etiam ad
angulum obtufum , vcl ad angulum re(Slum , ve-
niendo per vnam lineam, & redeundo per aliam.
Alio modo fic reflcxio ad
curutlineus angulum redum , ita vt

mobile pet eandem li-
y^ neara rcdcat , per quam

^ venic ; &iftc motus cft

propric compofitus cx
duobus moribus contti-
riis , & de talibus m^ti-
bus reflexis intelligitur
quxftio.
Tunc ponunturcondufioncs. Prima conclu-
fio : Non ncccirari6 ^ inter quofcunque motus
reflexos eft quies temporalis mcdia. Probatur,
quiafi faba proiiciatur fiirfum contra molarem ^'"'*'J'y''
delcendentem,tunc non apparct ver)iimile,qiiod tem mtdUm.
faba quiefcerec , priufqiiam defcendat , quia fi
quiefceret, pertantum tempus arrcft.iret niola-
rem , nc dcfcendercr, quod vidctur impoflibile.
Secundo , pofito qu6d Socrates moueatur sd-

uersiis

Nc«r
ceff,
1

tfi rU'
inlrr

466

Lib. VIII. Phyficorum

ucrsus Occidcntcm in naui quicfcente , tunc in
quolibec inftanti poflibile eft Socratem definere
moucri , & naucm poflibile eft in quolibet in-
flanti incipere moueri; tunc ponatur quodiii
eodem inftanti Socratcs deiinat moueri, Sc nauis
incipiat moucri vcrsus Orientcm cum omnibus
contcntis infta nauemj tunc immediatc antc So-
cratcs mouebatur ad Occidentem, & immediatc
p6ft §ocrates moucbitur ad Oricntcm:igitur pfi-
m6 mouetur vno motu , & poftea rootu contra-
rio, (ine quietc media.
4. Tertio ponatur , quod aliquis motot moueac

aggrcgatum cx duabus fphxris , vnckjmotu vide-
licct ad Occidcntcm , dcinde fph«rx irifra con-
tcntae applicctur altcr motor (pccialis , qui mo-
ucat iplam motu contrario , fcilicct ad Oricn-
tcm ; &c hoc in vna hora velocius , & in alia
tardius , tunc in inftanti mcdio vcrum eft dice-
rc , qu6d immediatc ante fphzra inferior mo-
uebatur ad Orientcm , & immediate poft mo-
ucbatur ad Occidcntcm ; igitur prim^-mouetur
vno motu, & poftea motu contrario Qne quicte
media.

Quart6 , (int duo corpora luminofa , quorlim
vnum vcniat ab Occidcnte, & aliud ab Oriente;
&tranfeant localiteriuxta fc inuicem ia Meri-
die ; tunc in inftanti , in quo eadem h'nea re&z
traii(it pcr ccntrum ipforum ad angulos reilos,
vcrum eft dicerc , quod immcdiatc antc ifta cor-
pora approximabantur , & immediatc poft clon-
gabantur^ crgo , &c. Item , in pundo intcr-
mcdfo^«Ais immcdiate antc intcndcbatur lu-
mcn , & immediatc poft remittcbatur ; igitur
ille aei mouetur motibus contrariis iine quicte
media.

Quinto , poHto qu6d aliquid fiat calidum in
fummo, & in eodcm inftanti , in quo eft fummc
calidum , fit approximatum vnum fumme frigi-
dum : igitutin inftanti incipcrct frigcficri , quia
agente approximato paftb fufiicicnter difpofito
j. fit adiio ; igitui prius caleficbat , & poftea frige-
fiebat fine quicte media.

Et per idem argueretur de rarcfa6bione,& con-
denfatione, de augmentationc , & diminutionc:
quia ifta confcquuntur calefadkioncm , & frige-
fadionem.

Scxto, ponaturquod aliquid augeatui vfque
ad duplum , & in eodem inftanti fit approxima-
tum diminueiis ; tunc immediate antf augmcn-
tabatur, & immcdiatc poft diminucbatur fine
quicte mcdia.

Scptim6,confirmatur idem,fupponendo quod
ante augmentationcm eft refolutio quarundam
partium , & additio aliarum. Secundo , fiTppo-
nitur quod tunc fit augmcntatio , quando plus
additur , quam rcfoluitur , & c contra dimi-
putio ; tunc ponatur qu6d in aliquo viucnte
fi^^ refolutio vniformisper diem;tunc in pri-
ma mcdietate diei fit additio velocius , quim
refolutio* & in fccunda tardiijs ; tunc in in-
ftanti mcdio verum eft , quod immcdiatc an-
tc aOgmcntabatur , &. immediate poft dimi-
nuitur : igitur non eft quics tcmporalis xae-
dia : & fic patct conclufio, quod noneil rie-
ceflari6 , &c.

Sed notandum , qnod ad duas primas ratio-
nes folct rcfpondcri, Vnde ad primam dicitur,
quod molaris pcllit acrcm fortitcr ante fe , &
illcacr pulfus areftat fabam antcquam attingat
molarem. Scd contra , quia vcl impetus illius

aeris , qucmtu dicis areftare fabam, cft acqu^
fortis ficut impetus fabac ad mouendum furmm
cum refiftentia mcdijjvcl fortior,vel minus for-
tis. Si fortiot , igitur faciet fabam defccndcre,&
per confcquens non quiefcet ibidcm. Si miniis
fortis , igitur adhuc faba afccnderec furfum , &
per confequcns ille aer non areftabit ipfam. Si
aeque fortis,hoc durabit praecisc per inftans,quia
quant6 plus appropinquat moIaris,tant6 acr plus
impellit : igitur in mcdio non cft quies tcmpo-
ralis.

Ad fecundam rationem folet refponderi,qu6d
prim6 Socratcs mouetur per fe, & poftea per ac-
cidens ad motum nauis'; mod6 noneft inconue-
niens qu6d inter motus contrarios,quorum vnus
fit per le,& alius per accidens, non fit quies me-
dia ; fcd hoc eflct impofllibilc de duobus moti-
bus pcr fc. Alitcr refpondctur , qu6d licct fic
poflibile Socratcm dcfinere moueri in quocum-
que inftanti , & cum hoc pofl[ibile fit nauem
incipere moueri in quocumque inftanti : tamen
impoflibile eft , quod in eodem inftanti illa duo
fiant.

Contra primam fblutionem arguitur : quia
quantum ctt de rationc motus , idem eft iudi-
cium de motu pcr fe, & motu pcr accidens, liccr
fit diffcrentia quantijm eft ex parte mouentium:
igitur fi inter motus conrrarios , qu^rumvnus
cft per fc , & alius pcr accidcns , non fit quics
mcdia , fcquitur qu6d ncc eft inter motus con-
trarios , quorum vrcrque eft per fe. Secundo,
quia ratio Ariftotelis & quscumque alia , qua:
probarct de motu per fe , eodem modo con~
cludcrct de motu per accidens : tgitur fi conce-
datur de vno , & etiam de altcro. Contra fe-
cundam folutionem arguitur ; quia nulla videtur
ratio repugnantiaf:quare non in eodem inftanti,
in quo Socrates definitmoueri , poflit nauis in-
cipere moueri , ex quo in quolibet inftanti po-
teftvtrumque ficri. Secund6 probatur, variando
cafum:& ponatur qu6d nauis moueatur vnifor-
miter versus Orientcm,& qu6d Socrates mouea-
tur itiotu proprio in naui vcrsus Occidcntcm
difFormitcr , vclocius tamenin prima medietate
horae refpedtu nauis, quam nauis moueatur , &
lardius in alia mcdietate, tunc in inftanti medio
verum eftdiccrc, qu6d immcdiat^ ant^ Socrates
mouebatur ad Occidentcm : & inunediatc poft
moucbatur ad Orientcm : igitur prim6 mouctur
vno motu , & poftea alio , fine quictc temporali
media.

Secunda conclufio cft ifta : Non cft necefle, 7.
qu6d intcr quofcumquc motus contrarios fit N»» ejt m-
quics inftantanca media , feu indiuifibilis. Pro- "^' '*"'
batur; quianuUa eft quies in inftanti , vipro- 1"!, "t"',
batum cii m lexto huius. Sccundo , quianihil rhs eff» qsiU'.
potcft moucri in inftanti , faltem localiter ; igi- teminfiant»'
tur ncc quiefcere , quia non in alia mcnfura na- "'* mtdigm.
ta cft fieri quies , qu^m motus. Terti6 , quia in
nullo inftanti medio intcr motus contrarios ve-
rum cft dicere , qu6d mobile aliter fe habeac,
quam antc immediatc fe habuit , & quam imme-
diate poft fc habuit : igitur tunc mobilc non
quicfcit. Quart6 , quia quaecumquc ratio pro-
barct qu6d in illo inftanti fierct quies,eadem ra-
tio probarer , quod in quolibct inftanti motus
mobile quiefcerct : &iic patet, qu6d non eft
necerte intcr quofcumque motus contrarios cffc
quietcm mediam inftantaneam , vel non tempo-
ralem.

Tertia

Qu^ftio Vlll.

467

Initr mitU4
nMtMr»Us ci-
tr*rits jucef.
psrio tft juits
medi».

Inttr mttum
furfum > e^
tUerfum ni'
eeJf»rio tft
fuies media.

Tertia conclufio : Intet quoflibct raotus c na-
turales contrarios necciTe efl: effe quietem me-
diam. Probatur , quia omnis motus naturalis
praeter motum coeli , eft ad quietem tanquam in
fincm : igitur fi in termino non quicfcet , fru-
ftraretur a fuo Hne. Secundo , illud quod moue-
tur naturaliter , non folum habet inclinationem
naturalem ad motum ; fed etiamad quietemin
termino motus ; fed illa inclinatio naturalis in
tcrmino motus non poteft fubit6 dcpcrdi ; igi-
tur oportet qu6d fit tempus , priufquam pofltt
fieri inclinatio ad motum contrarium , & per
confequens per illud tempus intermedium qui-
cfcet.

Quarta concluflo : Quando aliquid moue-
tur °^ furfura violenter , & poftea defcendit
deorfum pcr eandem lineam , neceflario inter
illos motus eft quies media , nifi per obuiatio-
nem alicuius extrinfeci impcdiatur illa quics.
Probatur , quia tamdiu proie(fium mouetur fur-
fum , quamdiu virtus mouens , quantacumque
Ht illa , excedit grauitatem naturalem proiedti,
& cum hoc refiftentiammcdij ; fed quando im-
petus moucns proie&um cft xqualis grauitati
naturali lapidis , tunc lapis definit moueri fur-
fum. Sed probo quod adhuc non incipit moue-
ri deorfum , quia nondum grauitas naturalis ob-
tinet fupra medium : igitur oportet quod tem-
pus tranfeat , priufquara obtineat , & per con-
fequens in illo teinpore eft quies media ; & fic
patet , qualiter non eft neecfle inter quofcum-
que motus contrarios efle quictem mediam : ta-
men femper inter raotus naturales contrarios
refpcftu eiufdcm mobilis oportet, quod mo-
bile quiefcat in medio , & cum hoc intcr mo-
rus , quorum vnus eft naturalis , & altcr violen-
tus , nifi per obuiationcm alterius fit impedi-
mcntum.

Ad rationes. Ad primam,tiegatur confequen-
tia : nec eft fimile ; quia quieres oppofita: non
pofTunt fieri nifi in diuerfis locis ; fed motus pof-
funt fieri per idcm fpatium. Item , poteft dici
aliter , negando anteccdens , quia fi tcrra nunc
quiefcat naturaliter , & virtute Solis calefiat , &
leue fiat ab alia parte; tunc aliud eft centrura
grauitatis , quam antc , & prius quiefccbat terra
naturaliter,& nunc quiefcit violenter , & tamen
non eft ibi motus intermedius. Scd qu6d nunc
quicfcit , patet : quia leuitas indu(^a non fuffi-
cit mouere terram localiter proptcr refiftcntiam
medij circundantis.

Ad fecundam,dico qu6d Ariftotelcs intelligit,
quod intcr quofcumque raotus naturales con-
trarios cft quies mcdia ; & hoc fufficit ad inten-
tioncm fuam , quia fi omnis motus efTct conti-
nuus, & perpetuus , oporteret qu6d ille motus
effet naturalis.

Ad tertiam , negatur confequentia ; quia fi
ignis , Sc aqua fint inuicem immediati , non
propter hoc oportet qu6d fint continui;ita etiam
dc motu : igitur illi motus funt contigui, vel «/r-
«pe/if, vt vocat eos Commentator.

Ad quartam , negatur confequcntia. Ad pro-
bationcm , diceretur qu6d mobile rooueretur
vno raotu corapofito ex motu futfura , & motu
deorfum. Alitcr dicitur, qu6d non raouetur,nec
ctiam quiefcit , fed immcdiatc p6ft mouebitur:
& videatur pleniiis ifta folutio in vna quzftione
fuper j.quasft.j.

Ad quintara , negatur confcquentia. Ad pco-

bationem , dico qu6d mobile non eft in termi-
no rcflexionis , nifi per folum inftans : & fup-
pofito qu6d non conccdantur inftantiacfre;tunc
dicitur , qu6d mobile non eft in adlu in tcrmino
reflexionis , fcd ih potentia tanium. Vel fccun-
diira aliura raodura loquendi dicitur , qu6d mo-
bile eft in termino reflcxionis in aliquo tcmpo-
rc, & in nullo toto tempore , quemadmodum di-
cimus,qu6d fphsra tangit partem plani , & nul-
lam totam partera.

Ad fextam , omnis motus, &c. verum eft, fed
tamen poteft impediri ab alia quiete. Ad fcpti-
mam , dico qu6d A aliquando eft in £, non ta-
men in tempore , fcd in inftanti. Sirailiter dici-
tur ad o<5lauam , quod in inftanti tangit D , &
non in tempore. Idem ad nonam , quod pra:-
cise per inftans illud raobile eft fumme cali-
dum. Ad decimam , negatur fuppofitum : quia,
vt patuit fuper primum, rcs naturalis poteftcon-
fetuari fub difpofitionc pciori , quam fit fub qua
gcneratur. Vel ad penultimas trcs dicituc ficuc
ad quintam.

ANNOTATIONES

* ^^OtAnJum^uod poJftktUefi,8cc. Notapri- *0«

X^ m6 , qu6d Ariftoteles probat vnum ef-
fe primum motum continuum , & pcrpctuum,
ipsumque circularera : quia inter raotus contra-
rios debet intercedere quies ; qua occafione pra:-
fens cxcitatur quxftio ; cuius fenfus eft, quando,
verbi gratia, lapis furfura afcendit , & iterum
deorfum defcendit, dcturne quies in lapide in-
ter illos dnos motus contrarios , quibus aliquod
vnnm mouetur mobile.

Nota fecundo , qu6d huiufmodi duo motus
contrarij raultiplicitcr fc haberc poffunt : aut
enim funt naturales ambo ; aut vnus eft natura-
lis,& altcr violentns.

^ Non necejfario inter tjUoJcHncfHe motus , &c. Sutmode »a-
Nota , qu6d Ci motus narurales fint a diucrfis '" ^"''^j'-
caufis naturalibus , non cft necefTe qu6d inrer 'S*^'^""' ''

•II • I • r« I • nteejft me-

illos intercedat quies. Probatur , quia motus m dinre quitte.
cipit per vltimum fui non ejje , & definit per pri-
mum fui «0» ejfe : ergo in codcm inftanti poteft
viius motus ab vna virtutc dcfinerc , & alia vir-
tus motiuain codem inftanti incipere alium mo-
tum ; quod inftans crit vltimum nonejfe motus,
quiincipit, &primumw7/<fj^ motus, qui defi-
nit : ita vt fit verum diccre, nunc non eft motus,
calefadlionis ,verbi gratia , & immediate antc
hoc erat : & in eodem inftanti fit verum diccre,
nunccftjmotus frigefadionis, & immcdiatc p6ft
hoc erit : fed hoc dato, ^iuUa intcrcedit quies
inter caIefa<5bionera , & frigcfadlionem : ergo
inter raotus contrarios naturales i diuerfis cau-
fis naruralibus procedentes non eft necefle qu6d
intercedat quies. Deindc raoius augmentatio-
nis eft vnus & cominuus ; mod6 in augmen-
tatione funt plures altcrationes contrarix : nam
antequam augeatur viuens , fcu animal , dc-
coquitur & digcritur cibus , feu alimentum,
& vertitur in chylum ; & deinde in mafTam
fanguinariam ; hxc autem omnia habent qua-
litate$ contrarias : crgo fiunr per contr.orias al-
tcrationes ; tunc fic : augmentatio eft motus
continuus : crgo & illae altcrationcs continuan-
tur , & per confequens nulla eft quies inter
illas.

c Inter (ptojlibet motm naturdet contrariot , &c.

Nota,

II.

468 Lib. VIII. Phyficorum

I*.

Nota, quoci quando illi duo rnotus naturales
funt ab vna caufa naturali , vt in motu dilata-
tionis , 8c compreflionis cordis contingit , &
eiiam in motu afpirationis & rcfpirationis in
pulmone , intcr tales raotus ncccfle cft intcrcc-
dat quies , quia vna , & cadera natura non po-
teft in codcm inftanti in contraria mouere , &
flc cor , & pulmo ncccflario quiefcit intcr hos
duos raotus.

Nota fccundo , qu6d quando illi duo rao-
tus fic fe habent , qu6d vnus cft violcntus , &
alrer naturalis , ita tamen quod violcntus cft
prior, & naturalis poftcrior ; vt quando lapis
furfum proiicitur , & deorfum deicendit , in-
tcr talcs motus ncceflc cft interccdat quies me-
dia , quia natura non poteft praebcrc vim ad
motum deorfum , nifl finiti virtute , qua la-
pis afccndebat , atque ita dcbet mcdiare quies.
Nam motus violentus fit dum impetus extcr-
nus eft maior intcrno : naturalis autcm fequi-
tur, quando impetusintcrnus vincitexternura:
non potcft autcm intcrnus impetus ficri maior
cxterno , quin fiat zqualis , & xqualis non po-
teft efle nifi res quieicat i atque ade6 quando
primus motus eft violentus , Sc fccundus natu-
ralis , qui folum fit virtutc propriii , intcr tales
motus contrarios ncccfle eft, qu6d quies inter-
ccdat.

Nota terti6 , quod fi illi motus fint violenti,
vt fi pila mifla ad parictem , k quo rcpercuffa re-
uertatur ad proiicientem : vel fi duo ludant pila,
non eft necefle in his motibus intercedat quies:
quia fi agens violentum fit efficax & magnx vir-
tutis , poteft in codem inftanti , quo tangit pf-
lam, facere, vt incipiat raoueri ; ficut diccba-
mus , quando magnum pondus lapidi afcenden-
tiioccurrebat : fi veroagens non fit efficax, fed
fit talis naturs &c dcbilitatis , quod non poffit
continuarc motum : tunc crit quics inter hos
duos motus violcntos , vt fi pila percuteret
lanam.

^ §l»flfido aUquid mouetttr ptrjkmvielentert icc.
Nota , qu6d fi illorum motuum vnus fit natu-
ralis , &c aher violentus , & prior eft natura-
lis , vt quando pila cadit deorfum , & refilit
furfura, vel fi prior eft violentus ,&jiaturalis,
pofterior excitatur ck raagna & forti virtute, ma-
eis qukm eius natura rcquirebat : vt fi lapis fur-
ium afcendens violchter deprimptur i magna
virtute, &moIe, inter huiufmodi raotus non
oportet vt intercedat quies ; quia vel ille la-
pis , quando illi occurrit magnum illud pondus,
quiefcit, vcl non : fi non, habeo intentum : fi fic;
prgo etiam illud magnum pondus quiefcitper
tempus ; hoc autera eft contra rationem,& cxpe-
cientiam. Minor probatur , quia fi lapis paruus
quiefcit , quando tangitur k magno : crgo ct-
iam magnus quiefcit : nam qujc fe tangunt ha-
benrvltima fimul : ergo , yel fimul quiefcunt,
vcl fimul mouentur. Sed non eft dicendum ma-
gnam molem detineri a paruo lapide : ergo
dicendum qu6d fimul mouentur , atque adeo
in lapidc paruo furfum afcendente , deorsum-
que fic defcendentc , non cft neceflc intercedat
quies.

£t fi contra hzc dicatur « inipoffibilc eft
aliquid moueri , quin prius quiefcat in termi-
no k ijMe ; ergo quando aliquid mouctur cx ca-
lido in frigidum , & iterum regreditur a fri-
gido iti caTiduni , ficut prius|quiefcit in cali-

do antequam raoueatur ad frigidum , ita prius

quiefcet in frigido , anrequam moueatur ad ca- •■**"

lidum : quia alias idcra fimul moueretur raoti-

bus contrariis, quod iraplicar. Confcquentiapa-

tct , quia quando aliquid mouetur ex calido in

frigidum , & rcgreditur cx frigido in calidum:

vel calefit quando frigcfit , vel poftea : fi poflca,

habco intentum , quod intcrcedat quies intcr

raotus contrarios : fi autem quando frigefit , ca-

lcfit ; crgo raouetur fimul ad calorcra , & frigi-

ditatem.

Ad hoc, nego anteccdens ; non enim eft fem- '3*
per necefle , qu6d id quod mouctur , quicfcat
fub termino k efuo , vt de lapide deprcflo ab alio
maiori patct. £t ad probationem dico qu6d il- . '6
li duomotus nonfuntfimul, fed funt interru- »*"■ ■«?*
pti per inftans, quod cft finis vnius , & princi-
pium alrerius ; vt quando aliquid generatur prz-
cedcnte corruptionc , non funt fimul genitum, .%<uck x^m%
&corruptum, fed inftans nenej/e vnius eft in-
ftans ejje alterius , & in illo inftanti fit interru-
ptio.

£t fi contr^ dicatur , nihil quod genera-
tur , aut raouctiir , intcndit illam formam , vel
terminum , vt in vno inftanti duret in ii-
la ; ergo debct cffe per aliquod tempus , &
per confequcns crit quies. Dico antecedens ef-
fe verum in hoc fenfu , qu6d natura fccun-
dum fc non intendit formam , vt tantum per
inftans i.n illa quicfcat. Poteft tamen aliquod
agens cfle tantx virtutis , vt pellat mobi-
le in codcm inftanti , quo attingit virtutem,
vt patet in paruo lapide depreffo ^ magno ca-
denre.

£t fi iterum dicatur , motus contrarij ha-
bent terminos contrarios : ergo non poflunc
cffe continui , atquc adeo neccflari6 inter il-
los intcrccdit quies. Dico verum efle , qu6d
duo motus contrarij de fe non funt continui,
poflunt tamen continuari in vno inftanti,
quod fit primum mn ejje praccedentis , & vl-
timum n»n ejje fequcntis } & fic non dabitur
qui^s.

EXPOSITIO TEXTVS.

QVi Mttetn I Jitper circuUrem Jit. Hoc eft I ^.
quartum caput huius tradtatus , in quo
oftendit , quod nihil prohibct motum circula-
rem effc vnum , & perpetuum. Et prim6 pro- Mtttu eirem-'
bat fuam conclufionero. Secund6 infert quaf- '"* /*/*/
dam alias conclufiones , ibi , Glnare ne^. Pri- ^' ""'"***
mam conclufioncm ptobat duabus rationibus.
Secunda ibi , Et ^ui in circulo, Prima conclufio
cft , qu6d nihil prohibet motura circularem cfle
continuum,& perpetuum. Probatur , quia illum
motum nihil prohibet cffc perpetuum , qui cft
ab eodera in idcra fine reflexione ; fed motus
circularis eft ab eodem in idem fine reflexione:
crgo , &c. Maior patet , quia cx quo non eft ibi
reflexio , non cft ibi contrarietas , & oppofitio,
ratione cirius fiat interruptio motus per quie-
tera : & minor eft nota cx ^idmminis motus cir-
cularis.

Et<puin circulo. Secunda ratio : Illum mo.
tura nihil prohibet cfle continuum, & perpe-
tuum , fecundum qucm mobilc poteft cflc plu-
ries in codcm fitu fine quicte j.fed fic efl de
motu circuiari 3 ergo , &c. Maior cft nota ;

quia

Qu^ftio VIII.

469

quia qua ratione potcft mobilc reuerti mul-
TOtics ad idem pund^um , eadcm ratione inH-
nities.

§luare nttjHt fi in femicirculo. Hic infert quaf-
dam alias conclufiones;& funt tres. Secunda ibi:
JidaniftsiHm tfi autem. Tertia ibi : ManifeflHm tfl
igitur. Secunda conctuHo cft ifta : In femicirculo
non poteft fieri mocus continuus , & perpetuus:
quia m femicirculo non eft idem pun£lus , qui
copulet ad inuicem medium , & Hnem ; igituc
in femicirculo non poteft ficri motus fine re-
flexionc , & per confequens , nec fine quiete
med .
I f. A£anififtum t autem , &c. Tcrtia conclufio;

Text. 7y. Nullum morum alium k motu locali , con-
tingit edh conciniium , & perpetuum. Proba-
tur, quia nunquam alius morus poteft mo-
uerc mobile fine refiexione , vt pacuic prius;
modo non potcft eSe reflexio (ine quiete
media.

Manifeflumefl igitur . Quarta conclufio : Ma-
lc pofuerunc antiqui Philofophi dicences om-
nia moueri concinu^i Prim6 , quia manife-
ftum cft , quod non omnia moucntur conci-
toue circularicer , & tamen non eft poflibi-
le aliquem mocum effe femper , & concinuum,
hifi circularem. Secundo , quia dicences om-
nia femper moueri , intendebant de motibus
generationis , & corrupcionis , & cum hoc
alcerationis : modo probacum «ft,qu6d nihil
concingit moueri perpctuo , & cdncinuc , tali
motu.

EJCPOSltlO TEXtVs.

TeU.-je. C^^'^ ' ««*m/4r/*n«w>. Hoceft quincum ca-

Motm Itca- V^pitulum huius cradacus, in quo Ariftocelcs

lit eirctUrU oftendit , qu6d motus Iocalis,& circularis eft

*£f"'»-' primus motuum ; & eft conclufio principalis
tnttHum, ... , r w .

capituli , quzprobatur lic : Inrer omnia genera

motuum localis eft primus : igitur fimplicicer

loquendo mocus locaiis circularis eft primus

mocus. Huius rationis probat minorem. Se-

tund^ , maiorem ibi : GJued autem ea. Probatuc

{)rim6 , qu6d ihcer mocus locales mocus circu-
aris eft primus: quia omnis mocus localii eft
tedus , vel circularis , vcl miftus ; fed omni mo-
tu raifto , vcl redo motus circulatis eft prior:
igitur thotus circularis eft primus. Maior patet
exprimo Coeli ; & minorem probat primo de mo-
tu mifto. Secundo de mocu tt€to , ibi : %t£la ati-
tem. Prim6 igicur probat , quod motus circularis
eft prior mocu compofico pei hocqiiod fimpli-
cia funt priora coihpoficis.
1^1 Re6taaHtem. Hk probat qu6d motas circula-

ris eft prior qu^m re6lus , & hbc quinque cat)0-
nibus; Secundaibi: AmvUusmotut prior. Tectia
ibi : Rationabiliter dutem. Quarta ibi : Accidit
Mttem. Quiritd ibi i Amplius autem. Priraa racio
eft ifta: lUe motus eft priot , qui eft petfe&iot
& fimplicjor ; fed motos ciccularis eft perfcdiofi
& fimplicioc raotu ceSlo : ergo , &c. Maioc pa-
tet ; quia in ocdine entium fimplicioca func
pcioca aliis , vt Deus Sc Intelligentiae. Et mi-
noc appacet : quia motus cicculacis eft fimpli-
doc , eo quod cegulacioc. Item , quia eft fim-
plicioris mobilis , fcilicet cocpocis coeieftis.
Item , quia cft k fimpliciori motoce > fcilicet
ab Intelligentia. Item , quiainraotu cicculaci
non diftinguitur pcincipium , roediam , & finis,
Scoti optr, Tom. 1 1.

Sc quia mocus circularis eft perpetuus , & vcCtas
non.

Ampliusmoterpritu. Secunda ratio:Csceris pa- Tcxt.77.
ribus perpecuum eft prius corrupubiIi;fcdihocus
circularis eft perpecuus , & motus redus non:
ergo.&c.

Rationabiliter 1 autem. Tertia ratio : Ille mo-
tus eft fimpliciter , & per confequens prior , qni
eft perperuus & alcer non ; fed mocus circula-
ris eft huiufmodi. Qupd probacur , quia in mo-
tucirculari non diftinguuncur principium ,me-
dium , & finis : igitut raotus ciccularis eft pec-
petuus. Confequencia cenet , quia ex quo vbi- Vid* tentra-
queeft principium motus, nullibi terminacur; 'i'^"'""*
Sc ex quo vbique eft finis , nullibi incipit , & ex ""*"•
quo vbique eft mediura , nuliibi incipit , nec de-
finit , & per confcqucns eft perpetuus. Et ance-
cedens apparer ; quia in circulo vbiquc poteft
fignari principium , medium , & finis : & caufa
huius eii;nam omnia ifta arcribuuncnr cencro;
, nam cenctum eft medium circuli , ncc penes di-
ftantiam centri ad circumfcrentiam attendituc
cicculi magnitudo ; modo motus ciccularis non
eft a ccntro , nec ad centcum , fed circa centrum:
igicucin ipfo non eft pcincipium,medium,neque
finis.

Accidit autem. Quacta catio : In illis , qux I^»
funt menfucabiiia , idem eft pcimum , & menfu-
ra ) fed mocus cicculacis eft menfuta' aliocum;
ecgo, &c. Maioc eft nota , quia rationabile
eft , qu6d in vnoquoque genere primum fic me-
trum,&-menfuraaliorum illius generis. Minoc
patet 4. huiut , vbi dicebatuc quod tempus eft
niocus circulacis , vei confequess mocuro ciicu-
larera.

Amplius autem.Q^ntz ratio:ReguIare eft prius
irregulari ; fed raocus circulariscft regulari$:igi-
cur mocus circularis eft primus mocus. Maior pa-
tet , quia regulare cft fimplicius irregulari ; & cc-
iam , quia irregulare componitur ex regulari , 8c
fimplicia componentia funt prioracompofitis:
& tninor eft nota , quia alij motus ^ circulari
funt difformes in velocitate , vt motus grauium,
& ieuium , funt velociores in fine,quara inprin-
cipio.

§luod j autemea. Oftendit quod inttc gertera 1 8.
motuum motus iocalis eft primus : & prim6 Text.78.
oftendit hoc ex opinionibus antiquorum. Se-
cundo , ex comrouni modo loquendi. Secunduro
ibi : Et proprie auttm. Prim6 dicit , quod mo-
tus iocalis eft primus mocuum ; & hoc teftan-
tac oranes anciqui , qui dccecminarunc de mo-
tu ) & hoc patet inducendo in quinque opinio-
nibus. Prima fuit Empedoclis , qui pofuit prima
mouentia efte licem , & amiciciam , quorum pri-
raosmocus diccbac eflc congregationeni,&fe-
gregationem. Secunda opinio fuic Anaxagorz,
qui pofuit pcimura raouens efte inteliedlura^
quem dicebat mouere congregando , & difgrc-
gando : rood6 fi congregatio , & difgregatio finr
priroi mptus , cum illi fint motus localcs , fe-
quitucqu6dmotus iocalis fit pcimus motuuro.
Tectia opinio fuit Democrici , qui poncbaC
entia fieri , corrumpi , & alcerari per mocum io-
caicro corporum atomalium , quz dicebat ceci-
pi in vacuitatibus inclufis intec alia cocpoca;
rood6 fi ita fit,fequituc pcopoficUm. Quacta opi-
nio fuic quocundam aiiocum , qui pofnerunc
encia fieci : & coccuropi raritate , & dehfitate;
6c dicebant racitatem fieci pec fegregationera,

Rc &

4 70 Lib. V III. Phyficorum

& dcnfitatem per congrcgationcm : mod6 fegre-
gatio & congrcgatio funt motus locales : igitur
fi ifti func primi , vt ifti diccbant , fequitur qu6d
motus localis eft primus. Quinta opinio fuit
Platonis , qui pofuit primuni mouens effeani-
mam mouentem fejmodo anima prscipuemouct
fe localiter, quod non cfTet ni(i motus localis ef-
fct primus.

Et proprie aHtem. Hic probat idcm , fcilicet
qu6() motus localis eft primus, ex communi mo-
do loqucndi ; quia ille motus eft primus , fecun-
dum quem fi mobile moucarur, dicimus ipfum
moueri , & ^ quo Ci quicfcat , dicimus ipfum
quicfccre, dato quod moueatur aliis motibus;
fed Cic cftdemotu locali, quia fi aliquid mo-
ueatur localiter , dicimus quod ipfum moue-
tur i & (i non moueatur localiter , dicimus
ipfum quicfcerc, dato qu6d alteretur , vel di-
minuatuc,& tunc rccapitulat, & patct in lit-
tcra.

EXPOSITIO TEXTVS.

tp. /'^ Voiautem i hoc necefe efl. Ifte eft quartus
Text.7j. V^tradtaTtis huius odlaui , in quo Phiiofo-
phus determinat de inHnitate , & pcrpctuitare
primi motoris : & diuiditur in quaruor capitu-
la. In primooftendit qu6d virtusfinitanon po-
tcft mpuere pcr tempus infinitum. In fecundo
oftendit , quod in magnitudine finita non eft
virtus infinita. In tcrtiooftcndit,qu6d primus
motor eft inHnitus : & in quarto oftendit
quod primus motor cft indiuifibilis. Secundum
ibi : C^od autem amnino. Tcrtium ibi : De hu au-
tem. Quartum ibi : Determinatu autem. Primum
caput diuidituc : quia prxmittit intentum hu-
ius traftatus , prxcipuc vltimi capituli. Se-
cundo proponit conclufionem ptincipalcm hu-
ius capitis. Et terti6 eam probat : fccnnda ibi:
Herum autem. Tertia ibi : Tria enim fiint. Pri-
m6 dicit , qu6d nunc monftrandum eft , qu6d
ncccfte eft hoc, fcilicct primum motorem ef-
fe indiuiHbilem , 8c nullam habcre magnitudi-
nem.

Horum' autem. Hic probat principalcm con-
dunonem capituli , fcilicet qu6d impoflibile
eft , quod virtus finita moucat pec tempus infini-
tum.

2.O. Triaenimjitnt. Hic probat di(^am conclufio-

nem : & pnm6 przmittit quafdam fuppoHtio-
nes. Secund6 fotmar rationem, ibi :C^areomne.
Primafuppo/itio eft ifta,qu6dcum ad motum
trcquirantur tria , fcilicec moucns , mobile , &
tcmpus , ponatur qu6d A fit mouens finitum,
& J? (it mobiie • quod mouetur , & etiam in in-
finitum : quia dicit Commentator qu6d fequi-
tur , ii mouens eft finitum,qu6d raobile eft fi-
nitum j aliceienim potentiam motoris excede-
ret potentia moti , quod eft falfum ; & /it C
tempus infinitum. Secunda fuppofitio eft , qu6d
ex quo Amo\xcx B , aliqua pats ipfius yf,vtpu-
taZ), potcft mouere aliquam partem mobili»,
quae fit E. Et cx ifta fuppofitione fequitur,
qu6d D mouebit E , in minori tempore qu<im
fit C ; & flt illud tcmpus minus F. Qu6d fcqua-
turpatct:quia fignato aliquo pundo fpatij pec>
tranfcundi , illud minoci terapore pertrantiruc
^ parte mobilis , qu^m Jt toto mobili. Tertia
fuppofitio , quod illud tempusf ,quod eftmi-
nus tcmpore C , eft infinitum j quia omne mi-

nusaliquoeft finitum. Tcctia fuppofitio , qu6d
refccando ab A continue partcs xqualcs ipfi D,
tandemipfum A confumetur. Item per refeca-
tioncro partium aiquaiium ipfi£,tandcm rcfeca-
bitur totum C , fed per refecationem partium
aequaliumipfi F,atcmporeCnunquam refecabi-
tur totum C.quianunquam pcrablationem finiti
confumetur infinitum.

§luare ornne. Hic » ex diftis probat conclufio-
ncmprius pofitam : quia D mouet partem mo-
bilis , fcilicctf, in tempore finito, fcilicct f >igi-
tur vnaaliaparsmororis aequalis ipfi D,moue-
bit partem mobilis aequalcm ipfi £ intempotc
zquaii ipfi f ; igitur cfim per fuppofitionem hu-
infmodi partes debeant rcfccari , tam motoc
quammobile, fequitur qu6d'totusmotor mo-
uct totum mobile in tempore finito : quia in
tempore multiplici ad ipfum F , quod eft fi-
nitum : igitur virtus finita non poteft moue-
re pcr tcmpus infiuitum ; quod crat proban-
dum.

A NN O TAT I O N E S.

* "T^X dilits probat cencluftonem. Nota , qu6d ii.

JILvis huius rationisftarin hoc, qu6d ciim
quaclibet pars ipfius A aequalis ipfi B moueat
partcm aequalem ipfiC, in tcmporc finito , &
illa: partes fint finitx , fequitur qu6d totum
tempus in quo A mouct totum D , eft finitum}
cefultat cnim cx partibus , in quibus partes
mouebtmt partes ; quat quidem tempora funr fi-
nitamagnitudine, & multitudine; quaccopoc-
tet effe finitum, atqueadeo impoflibile eftmo-
uens finituramouece per tempus infinitum. Vel
fic : detur v^ mouens virtutis finitae , verbi gra-
tia , vt quatnor , quod moueat B , mobilc qua-
trupedale , per C tempus infinitum , fit D pars
ipfius D virtutis vt vnum , qux moueat £ , quz
fic quarta pars ipfius B in tcmpore F , quod<
eft minus qu<im C, quia totum roobile maiori
tempore indiget , qnim minus : tempus crgo
F in quod mouet C , neccffc eft vt fit finitum,
cum fit pars totius C.-ergo pars duplo maior
qu^m D mouebit partem mobilis duplo maiorcm
qultm £ , in duplo maiori tempore qu.im F ,8c
pars tripla partemtriplam in triplo maiori tem-
pore:crgo tota virtus^ mouebit totum B in tem-
pore quadruplo ad F,quod crir finitum : quia ez-
ceditFproportione finiti: & hoc cft quod vulc
diccre Scotus in illis vcrbis , fcquitur quod totus
rootor mouet totum mobilc in tempore finito,
quia in temporc multiplici ad ipfum F, quod
cft finiti : qua: verba placuit explicarc , quia
in textu funt corrupta , nec faciunt aliquem
fenfum.

EXPOSITIO TEXTVS.

QFodautem i omnino non contingit.. Hoceft 11.
fecundum caput huius tradatus , in quo Text.so.
Atiftoteles oftendit qu6d in magnitudine finita
non potcft cftc virtus infinita : & diuiditur,
quia prim6 facit hoc. Secund6 oftcndit , qu6d
nececontra, fcilicet virtus finita poteft efTe in
roagnitudine infinita. Secunda ibi : Neque igi-
tur. Item , prim6 proponit concIufio«em. Se-
cund6 prarmittit fuppofitiones. Et terti6 pro-
bat. Secunda ibi : Sit tnim maier. Tcrtia ibi:
Si enim. Conclufio quam proponit eft ifta : In

magni

Qusftio VIII.

j. r

471

In msgnittt- magnicudinc finita non poteft cffe virtus infi-

dimfinit» nita.

rtmpotejliffi ^.^ enimmaier. Hic praemittit fuppofitiones.

vtrtttttnfint- - ^ »»

^^_ Prima elt , qood lcmpcr maior potentia mouet

idcm, vel xquale mobile in minori tempore j &

hoc eft pro tanto , quia maior potencia mouec

velocius. Secunda fuppolitio efl , quod poccntia

infinita cft maior , quam poccncia finica. Tercia

fuppoficio cft , quod omnis mocus eft in cempo-

re i & non concingit aliquem mocum ctTc in in-

ftanci.

Si enim. Hic format racioncmtquia fi in mag-

nicndinc finita eifet virtus infinica , fcquere-

tur qu6d pocencia finica, & infinica mouercnc

idcm mobilc acquc vclociccr. Coiifequcns eft

falfum , quia maior pocentia mouec velocius,

qukm minor; modo poccncia infinicamaior eft

qu^m finita. Confequencia probacur , quia fum-

pco aliquo mobili , quod mouecur a pocentia

infihica, quod quidem mobilepotcfteciara mo-

ueriafinica, liccc cardius ; cuncvcerquemocus

fic in cemporc per certiam fuppoficionem ; fic

igicur qu6d mocus fadlus ^ pocencia finica fic

in cencuplo cardior, deinde fumacur alia po-

tentia finica in cencupio maior qu^m illa po-

tencia data , fequicur quod illa in cencuplo ve-

locius mouebic , & pcr confeqaens , zque ve-

locicer, ficut iila pocencia finica alicer formecur;

racio fic ; fi in magnicudine finica elfec vircus in-

finica , fequeretur quod ipfa moueret fubito:

quod eft contra tertiam fuppofitionem. Confe-

quentia probatur, quia moueret vltra oronem

proportionem velocius , quam ajiqua potcntia

finita.

1 J . NeijHe z igitur. Hic probat fecundain conclu-

Tcxt.Si. fionem : & primoproponit conclufionem. Sc-

cund6 , praemittic fuppofitioncs : & tcrti6 for-

mat rationem. Secunda ibi : Sed tamen. Tcrtia

ibi : infinita ergo. Proponit igitur , quod non cft

poffibile , quod potentia finita fit in magnitudi-

ne infinita , extenfa fcilicet pcr totam magnitu-

dinem-, & licct ifta conclufio fit nota, eo quod

nulla eftmagnitudoinfinita;attamen Ariftoteles

incendit ipfam probace,dato quod eftec magnicu-

do infinica.

Sedtamen. Hic pratmictic fuppoficiones. Pri-

maeft, qu6d licet quandoque in minori mag-

nicudine fic maioc vircus ; vc in modico plnm-

bo maior grauicas , qu^m in magno iigno : ac-

tamen fumpcis corporibus eiufdcm racionis,

& omnino fimilibus , przcerquam in magni-

tudine, femper in maiori corpore eftmaior vir-

tus. Secutida fuppoficio eft , quod magnitu-

do finica CitAtB, cuius accipiacur vna pars,

fcilicec B , qux fufficic mouerc mobile D in

tempore £,F. Tercia fuppofitio ,qu6d fi de

magnicudine A, B,C , accipiam pacccm du-

piam ad parcem B ,C, ipfa mouebic in me-

diecace in minoci tempore> quam faciac pars

B , C,8c fic illud cempus minus F , G : & fi

accipiam parcem criplam , tempus eciam in

tripio minus , & fic femper augmentando

partem B ,C , diminuitur ptoportionaliter tem-

pus E,F.

14. Infinitaergo. Hic format duas rationes. Secun-

dam , ibi : Eft autem. Prima ratio eft ad pro-

bandum , qu6d potentia magnitudinis A, B, C,

eft infinita ; quia ilia potentia eft infinita , quae

mouetidem mobile, velaeqoale vciocius ,qi]^m

aliqua potentia finita ; fcd potentia magnitu-

Scoti oper. Tom. l L

dinis A,B,C,t^ huiufmodi ; ergo , &c. Ma-
ior pacec , quia C\ eftec finita , iam mouerec velo-
cius , quam moucrcc , quod implicac : & mi-
nor paccr ; quia omnis poccncia finica , qua: mo-
uerec mobile D , habcrec aliquam proporrio-
nem cercam ad partem B ,C: lcd poccncia mag-
nicudinis A , B , C , zd partcm B , C , fini-
tam , nullam habcret proportioncm , immo ip-
fam in infinitum excedcret ; igitur moueret
mobile D velocitis > qu^m aliqua potcntia fi-
oita.

Ejt 3 antem. Secunda ratio eft : quia tunc fe-
queretur , quod virtus magnitudinis finita: , 8c
virtus magnitudinis infinitx mouerent i:quc
vclociter , quod impoflibile. £t confequen-
tia patec : quia fi magnicudinis infinitx po-
tencia fic finica , ipfa mouebic in aliquo ccr-
to tempore dato , & virtus magnitudinis fini-
tsin aiio,licet minori. Deinde accipiacur alia
virtus magnitudinis finita: , in eadcm proportio-
ne,in qua teinpus fe habet ad tempus,& fcquitur
propofirum , fcilicer quod virtus magnitudinis
finicz,& virtus raagnitudinis infinita: mouebunc
«quc velociter.

EXPOSITIO TEXTVS.

DEhisi autem. Hoc eft tercium capiculum %e
huius craAacuSjinquo Philofophus often-
dic , quod primus mocor moueccemporeinfini-
co : & diuidicur ; quia primo mouec quandam
dubicacionem de mocu proiedlorum. Secundo
fequitur principale intentura- , ibi : §iuoniam au-
tem. Item , primo mouct dubitationem. Se-
cund6 remouet cauillofam refponfioncm. Ter-
tio ponit folutionem , quam credit veram.
Qaart6 concludic corollarium : & quinco rc-
fponfioncm aiiam cauillofam rcmouec. Secun-
da ibi : Siautem. Tertia \\ii: Necejfe efl. Quar-
ta ibi : fJtc ejuidem. Quinta ibi : /mpojfihile au-
tem. Dubicatio quam mouec , eft ifta : ex quo
omne, quod mouecur , mouecur ab alio , & mo-
uens dcbec tangere motum. Vnde dubium eft k
quo mouetur proiedum poft feparationem ^
proiicicntc.

Si autem. Remouet quandam cauillofam re-
fponfioncm. Vndequidam dixerunt,qu6d pro-
iedtum mouetur ab aere ; quia proiiciens pri-
mum , vni cum hoc, qu6d pcIiitproie(finm,pel-
lit acrem ; & ille acr pulfus mouet proiedum; fed
ifta foiutio non valet : quia eadem difficultas re-
ftat de acre , ^ quo mouetur poft feparationem i
proiiciente.

NeeeJJe autem. Hic ponit folutionem, quara
crediteifevcram ,dicens , quod pioiecSlum poft
feparationem \ proiiciente mouciur a medio , &
hoc per iftum modum , qu6d proiiciens cum
pcllit proicflium , fimul pellit & acrem , cui
imprimicquandam vircutem mociuam proic<fli;
& fic ille acr mouec aiium acrem,& ille alcec
alium , & fic continue , donec grauicas natu-
ralis proieftafit potentiorad mouendum deor-
fum , quam virtus motiuaacris ad aliter mouen-
dum:& ficpotcfthic aflignatiprimaconclufio,
quod non eft idem aer mouens proiedlum i prin-
cipio motus vfquc ad finem. Et patet conclufio,
quiaalicer non poteft faluari i quo mouetur pro-
icCtam.

Hic ifuidem.Hic inferC corollarium, quod mo- j, g,
tus pcoiei^i non eft vnus : quia ad vnitatem
R r z motus

472* Lib. V III. Phyficorum

TrimHm wtf-
utns , vnum
^ idem ex-
fftens , mouit
fimptr.

Prtmum mt-
tnnt eft im-
mohilt.

Viie ZimarM
in tab. lit.m.
f<>l.t7i.eol.^.

17-

Tcxt.8(f.

motus rcquiiitur vnitas rnotoris ; mod6 in tnocu
|iroie6toium motor cft continuc aiius , Sc alius}
quia conctnue ahcr & altet acr mouec.

Jmpoffihile sutem. Hic remouei aliam cauilla-
fionein. Vndealiqui dixcrunt , qu6dproiedum
mouetur per antipcridann , fcilicet quando pro-
ie^um pcUitur a proiicientc in acre , vel aquaj
tunc act , vel aqua infequitur ica impetu h. fe ne
£ac vacunm , quod mouet proiedum. Iftud non
valct : quia tunc moto vnoad vnam partcm,mo-
uercntur omnia , qu£ funt in mundo ad eandem
partem : quia quodlibet infequeretur aliudpro-
ptcr natucalem inclinationem ad rcpellendum
vacuum.

Giftomam i autem. Hic oAendit principale pro-
poficum : & primo oflendit ,qu6dprimummo-
uens vnum , & idem exiilens mouet feraper. Sc-
cundo , quod primum raouens eft immobile.
Tcrtio , quodprimum mouens cft incircumfc-
rentia primi mobilis. £t quarto regreditur ad
hoc quod primum mouens cft immobile. Secun-
dum ibi : Mouens mttm, Tcrtium ibi : Necejfe
*fi. Quartum ibi : Hahet autem. Tertia conclu-
fio eft ifta : Primum mouens vnum , & idem exi-
ftens mouet femper , quia primus motus eft
vnus , continuus , & perpetuus : igitur primus
motor vnus , & idem exiftens mouet femper.
Confequcntiatenct propter duo. Primo , quiai»
<}uinto huitif, diccbatur , quodad vnicaccm mocus
requiritur vnitasmotoris. Sccundo.quia in parte
przcedcnci diccbatur , quod mocus proiedli non
eft vnus proptet hocquod non eft ab codein mo-
tore.Ceddiuerns.

Mouem autem. Ponit quartam conclufio-
ncm : Primum moucns eft immobile. Probatur
duplicitcr. Primo fi moueretur , tunc mouc-
turab aljo ; confcquens eft falfum , quia tunc
illud aliud potitis eftet primus motor , quam
ille. Secund6 fi mouerctur , tunc fcqucrctur
qu6d ab ipfo non fempcr prouenirct fimi-
lis mocus ; modo.hoc eft faifum ; quia mo-
tus eius eft reguiaris vnus , & concinuus. Et
pacct confcquencia , quia primus motor C\ mo-
uerctur , alitcr fe haberet quam prius , & pet
confcquens alitei moueret , qu^ro ance mo-
uebat.

Neceffe j igitur. Quinta conclufio ; Primum
moucns eft circumferentia primi mobilis , quia
primum mouens oporcet poni vbi cft velo-
cior motus ; fcd in circumfcrentia primi mo-
bilis , cft velocior motus : ergo,&c. Maior
pater , quia proxima mouenti recipiunt forcius
eius influentiam : &minor eftnota,quiacircum-
fcrcncia primi mobiUs maiorera lineam de-
fcribit.

Habtt 4 autem. Hic regreditut ad quartara
contlufionem , & mouetdubitationera , an ali-
quod motum poflit mouere continuc? & dicic
quod non , vt prius ; & ide6 cum motus pri-
mus fit rcgularis , vnus & continuus , opor-
tet qu6d prirous motor 6t vnus , immobilis , &
femper fimiliter fe habens ad illud, quod mo-
uetur.

vnica conclufio capituli. Probatur, quia ^\ habe-
ret raagnitudinem , vel habetec magnicudmem
finitam , vei infinicam ; non infinicam , quia nul-
la talis eft , vt patet tertio huim ; nec finitaro,
quia magnitudinis finits non poteft cffe virtus
infinica ; modo primus » mococ cft infinitus;
quiamouet per tempus infinicum; & fic manife-
ftum eft quod primus motor eft indiuifibilis.nul-
lam habens magnitudinem,ad quem ipfemet nos
perducat.

ExpUcit expofitio librorum Phyficorum le£ia a
Magtfhro I o A N N E D V N s S c o T o , Parifiu,
Deo gratias.

ANNOTATIO.

PRimudmotorefiinfinitM. Nota , prira6 , quid ig.
aliquid eife infinicum poteft intclligi dupli- jfliquid effi
citer. Vno modo fecundum durationem,quia infinitump»'
fcilicet durat tcmpoijc infinito ; & ifto modo 'ffi ^'/'"'ia'»
fecundum Philofophum & Commentatorcm '"" ''*'
primus motor , & ali« Intelligentiae ab ipfo,
ccelum , & multa alia funt infinita , quamuis fc-
cundum vetitaccmfolus Deus fit hoc modo ui-
finitus. Secundo niodo,quia raouet raotu in-
finito fecundura durationem , non autem fe-
cundum veiocitatcm ; & fic etiam fecundum
jpfos folae Intelligentiz , & corpora ctrleftia
funt iiifinita. Ttrtio , quia motor motu loca-
|i vno , & concinuo mouet per infiuitum tera-
pus : & fic fccundum; eos quxlibet Incelli-
gcncia eft infintta , quia quxlibet Intelitgcn-
jia fccundum Ariftocclcm mouet orbcm mo-
tu locali circulari infinito. Sccundo , aliquid
dicitur infinitum , quia iropartibiiiter , & li fe
mouct motu locali pcr teropus infinitum , &
fic fecundum cps folus primus rootor cft in-
finicus.

Nota fecundo , qu6d duo funt modi infinita-
tis ,quo$ Philofophus reputat impoflibiles:vnus
eft , quo aliquid dicerctur infinituro a£tu fecun-
dum extenfionem , & quantitatem molis. Aiius
quoaliquid diceretur infinitum inccnfiue. Ecli-
ccc aliqui dicanc fccundum Ariftoceiera Deut^
neucro modo efle infinicum , fcilicec excenfiu^,
& inccnfiue , Scocus camen in primo diflinEiio-
nefecunia , ijuafiitne prima. 8c in feptimo quodlibet,
Sc in traSiat, de primoprincipioincomplexo , cenec ad
mencem AriftoccUs Dfum efte infinit« viriu-
tis , infinitique vigoris intenfiuc ; nec ex hoc
fequitur ipfum moucre in inftanti. Quia pti-
musmotornon immediate mouet coelura : im-
rao mocortpfius cceli cft qucdam Inceiligentiaf

quz eft virtutis finica: : cuius camen vircas

concinuacuc per cempus infinicum

k primo motore : qui cft infinita:

virtutis , tam fecundum

durationem,qu^m fe-

Cundum inten-

tionem.

Text.87.

EXPOSITIO TEXTVS.

DEierminatis i autem. Hoc eft quartum ca-
piculum huius cra£lacus , in quo Phiiofo-
phusoftcndic, quod primus motoi eft indiuifi-
biiis, nuilam habcns|magnitudinem,& ifta cft

QJTiCSTIO

— QusEftioIX.

Dimjt*
fiitiui.

jut-

Q_V iE S T I O IX.

Z)truin flures fint prlmi motores?

Ariftot. 8. Hyfic.eap.6. text. 84. Alcnf. x.fart. ^utft.i^.
membr.f. D.Thom. i.c»nt.gent.c»f.^x. Albcr.rri»iSf.tf'.
qutfl.i^. Gulielm.Parif. frim» part.de vniuerfi.Kab.
i.Phyfie. tr»cf.i. de t.motore. Roccus 8. Phyjic. qutft.y.
SmiC.traii.j.de Det vn».

'*■ R G V I T V R qaod fic : quia plures funt
mototes , quotum quilibet cft immo-
^ bilis, & iropatiibilis : igitut piutes func
ptimi mototcs.

Secundo , plutes func Intelligentix , quat um
qua^libet mouec motu 2terno: igitut quzlibet
mouet mocu primo : fed motus ptimus non eft
ni/i ^ mocote ptimo : igicur plutes funt mototes
ptimi.

Tettio piutes func Incclligentiz, quatum vna
eft independens abaiia : igitut omnes Aint zquc
ptimsi & pet confequens funt piutes ptimi mo-
tores. Antecedcns appatet , quia Inteiiigcnria
Soiis non dependct al> Inteliigcntia Satutni, nec
econuctfo.

Quatco , in mota teOto poflibiie eft , qu6d
/incplufesmototes zquc ptim6 applicati :igt-
tuteciam in motucitcuiari : & cum motusccc-
U dt citcularis , fequitut quod poffibile eft, quod
ilie Ht ^ ptutibus mototibus zquc pt im^.Antece
dcns patet, quia poflibiie eft quod in codem Cmt
plutes forma? eicmencorum , quarum qua;libec
squc ptimo moueat.

Quint6, piuta funt altetancia zquc ptimo:igi-
tut poffibiic eft , q<i6d fint piuta mouentia xque
ptimo , & per confcquens , qu6d fint piurcs pri •
roi mocotes. Ancccedens patec, quia quatuor
ijualitaces funt alcetantia acqueptim6, necvna
illatum dependet ab alia^

Sexco, voluncas noftta eft ptimum mouens
refpedlu fuz volicionis, cum ipfius fit tocaiis
caufaptodudiua : & cum hoc eft aiiquis aiter
inotofptimus j igitut piutes func ptimi moto-
tt%.

Septimo, quia plura func vlcimo mocanon
tnouencia : igicur plura funt ptimo mouentia
non mota;& pec confcquensplutes funtprimi
tnotores.

06bau6, quiapo(nbileeft,qu6deidem mobi-
li applicentut plutes mototes xque pfim6 fuc-
ceiEue : igicur vnus illorum non dependec ab
aiio, & per confcquenserunc ambopriroimo-
cores.

Non6 , quia eidem mobiii func mototesap-
plicatizque pfim6 mouentcs : igitur poillbule
eft de ccelo , quod fint huiufmodi mototes plu-
res fimul , & asqualiter appiicaci , & pacec ance-
cedens de tra£tu nauis , cui func plutes ho-
mines appiicati , nec vnus dependct ab alio.
Oppofitum arguicur pcr Atiftotclcm in ifto
o^auo ttxt.%^.

In quzftionc pt im6 videndum eft de qua pti-
tnitace inceliigicur ■■, cum dicicut ptimus motor.
Secundo , qualicct poflunt imaginati diuctfi-
modc plurcs primi mocores. Ec cerci6 oftende-
tur,qu6d nullo iliorum modorum^unc plures
primimocotes.

Quantuiaad ptimum, notandum,qu6d quan-
do dicicuf roototero coeli cffe ptimum , hoc in-
teliigicur de ptimicate caufalicaiis , & indepea-

dencia: in otdine eiTentialium mouentium , quae
fic feliabent , qu6d pofterius non mouec nifi in
virtute ptimi moucntis, ic iufluentis , plus quim
faciatmouens poftctius.

Nunc ponuntur concIufioncs.Primaconciu-
fio : Motus coeli eft ptimus omnium aliotum
motuum. Ptobatuf jille moius cftpfimusom-
nium aliorura motuum , a quo omncs alij mo-
tus depcndent , & ipfe abalio cft indepcndcns;
fed mocus coeii eft huiufmodi: ergo ,&c. Ma-
iorpacet, pct defctiptionem motus primi ; &
roinofcft nota ; quia genetatio, & cotruptio,
qu« funt prima: mutationes iftotum inferio-
rum , dependenc ^ cotpore cceicfti moto , vc
pAtet /ecundo tU Generationt, quia fecundum ac-
ceirum , & feccflura Solis in obliquo circulo
fiunt genctaciones , 6c cotrnptioncs in iftis in-
ferioribus. Secund6 pacet indu<5tiuc in diuer-
fis motibus ; quia animal mouetutab appetibi-
li fecundum diuctfas phantafias , & influcn-
tias , Sc inclinationes > quas rcctpic it cotpote
coclefti.

Sccunda conclufio : Mocor cocli eft primus
mocor ptimitate caufalitacis , & indcpcnden-
liar; ita vt ille fit caufa ali'orum,& indcpen-
dens ab aiiis. Probatut , quia ficut fc habet mo-
tum ad rootum, ita mouens vnius ad mouens
altcfius j fcd motus coeli cft ptimus aliotura
motuum : igitut mocof cocli eft ptimus. Et haec
de primo.

Quantum ad fecundum , fcilicec qaotmodis
eft imaginabile ,qu6d fint piurcs ptimi moto-
rcs. Dico qu6d triplicitet in gcncfali : primo
modo , quod fint plura mobilia arquc prima,
quorum cuilibcc fic vnus mocor applicatus,
quorum ncucer dependcac ab aliquo , nec ambo
^ cercio. Alio modo , quod eidem mobili
pritno applicentuf fuccefEuc diuctfi mototcs,
Tertio modo, quod eidctn mobiii , prim6 finc
diucrfi motorcs aeque prim6 applicati. Primus
roodus.poceft fubdiuidi , fecundum quod dupli-
cicer polPunt imaginati plutamobilia aequepti-
ma. Vno modo , quod fint plurcs mundi , in
quorum quolibct fit vnum ptimum mobilc; &
cuilibcc illofum primotum mobiiium fit vnus
motof ,primus applicatus. Secundo modo , qu6d
in ifto mundo fint plura mobilia arquc ptinia»
ita vt fint plures orbcs cccii , & quilibet iilof um
fic indcpendensabalio; & fic moiot cuiuflibet,
poteft dici motor primus. Itcm, tertius modus
diuiditui : quia ttiplicitet poirunt imaginati
plutcs motofcs applicaci arque pfim6 eidem
mobili. Primo modo , quod vnus motor appii-
cetuf ad vnam pattem , & altct ad aliam , & fic
polTet imaginati,qu6dodaua fph«ra cftet pri-
mum mobilc,& quodcuilibct eius ftcilz eftcc
applicacus vnus mocot ad moucndum. Sccun-
do modo , qu6d illud cotum mobile habctct
diuetfas patccs ab inuiccm diuerfas , & cocum
aggrcgatum mouerecur ab vno mocore pri-
mo , & aliqua cius pars mouerecur ab alio
mocorc a:quc priroo , vno alio motu contra-
rio ; vc patec de motibus planctatum contta
fitmamcntum. Tcttio tnodo , quod cidcm
mobili finc plutes mototes aequc ptimo ap-
plicati , ita vt vnus non fufiiccret , nifi omnes
concuftetent : & fic patet , qu6d iiibus mo-
disingenefaii,&fexmodi$ in fpcciali eft ima-
ginabile , quod fint plures ptimi motbtcs ; &
hzc dc fccundo.

R r } Quan

M»t»r eeeli
eft frimut
primitAte
t»ufalit»tit,

^ iudefen-
denti*.

4-

Tribuf mtdit
in gener»li,
ily fex medit
in j^eciali
im»gin»Hlt
eft , quodfint
flurts frimi
mtiores.

474 Lib. VIII. Phyficorum

f. Quantum ad tcrtiuro. PrimaconcIufio:Non

Non funt funt plurcs primi motores , proptethoc, quod

flHris primi fint plures mundi, quorum vni fit applicatus

mttorts. vnus,motor primus , & alteri alius. Probatur

in i. Ceeli , text.jy. quia fi ertentplures mundi,

cuncterra vnius defccnderet ad terrara alterius,

& ertcnt plura tempora , 8c plures Dij : & inter

illos mundos elTet vacuum , quorum quodli-

bet eft impoOibile.

Sccundaconclufio : Iniftomundo non funt
plures motorcs , propter hoc quod finc plura
inobilia sque prima. Probatur , quiaordocor-
porum mundi in perfediione, & in caufalitate,
eft fccundum eorum ordinem in fitu , loco , &
cempore : fcd nuUa funt duo corpora , faltem
cccleftia , quin fint ordinata fecundum ficum:
igitur impoflibile eft , quod aliqua duo fint
atque prima ; & per confequens ncque moto-
teseorum xquc primi. Sccundo intcr corpora
eocieftia fcmper fuperius velocius mouetur : igi-
cur motoreiusnoneft sequc primus mocori or-
bis inferioris ; quia tunc ab ipfis proucnirent
motus xqac primi , & arquc veloccs. Sed contra
iftud obiicituc : quia intet cactera corpora cx-
leftiacorpus Solis eft nobilius , & perfedius:
igitur fecundum fitura corporum coelcftium
non eft ordo perfcdionis , & dependentiz.
Confcquenria tcnct , quia Sol non cft cor-
pus fupremum : 5c antecedcnsprobatur pcrfi-
gnum j quta fecundum anciquos omnia aftra
tam fupcriora , qu<im infcriora recipiunt lumen
^ Sole : & ide6 Ariftoteles imaginatuc in lib. de
propriet. elementorum , quod omnia aftra alia
funt ficut fpecula , quac refle(flunt lumen Solis,
Ad iftud dicitur , quod primns motor mouet to-
tum cceleftum, fcilicet cx omnibus orbibus mo-
tu diurno,fed ipfe plus influit in fphsram Solis,
ficut nobiliorem , quiim altcrius planeta: , quia
illam perfec^ionem non habct Sol ^ motorc pro-
prio, fcdillam iprimo motorehabct ; & ficli-
cct conccdatur , quodcorpus Solis fitnobilius,
nonproprcrhocfequitur, quod eius mococ fit
nobilior.
£, Tcrcia conclufio : Non func plures primi mo-

cores fucccOiuc applicaci , ita vt primo vnus
moueat , & poftca alter. Probatur , quia vel illc
motor , qui fecundo mouerec , eft de nouo gcni-
tus , vel ancea fuit , & nunc eft nouiter applica-
cus : fi primo modo.cunc non cft primus mocor,
fed potius ille k quo generarecur. Item, tum illc
primusmororeflTec mucabilis, quia genccabilis.
Si fccundo modo , vcl applicarcc fcipfum , vcl
applicarccur ab alio : fiabalio, iam applicans
eftccmocor prior;5fpcr confequensiftenon eflec
primus.Ircm,iam cflec mutabilis.fiue k fe, fiue ab
alio applicaretur. Sccundo , vnus prinius motor
fuflicitad mouendum pra:cise,ciim moacacinfa-
cigabilitcr , igicucfruftra poncrentur huiufmodi
plures motores.

Quarta conclufio:Non funt plures primi mo-
corcs zqucprimo applicati fimul cidem mobili,
itavtvnusapplicetutadvnampartem , & alter
ad aliam. Probatur : quia fic ponere plures mo-
totescflet propccr pluralitatcm mobilium aequc
primorum : modo prius probatum eft, quodim-
pofllbileeft eflepluramobiliaaequcprinia.

Quinta conclufio : Non funt pluces primi
roocores , quorum vnus applicecur cocali mo-
biliad mouendum vnomotu, Scaltcr applice-
tur parti ipfius ad mouendum motu opponto.

Probatur, quiaiam'illccflct prirausmotor, qui
moucrct motu totali , & ille motor fecundarius,
qui mouerct parrem. Et fi obJiciarur , qnod ab
eodem fierent contrarij effecausjconccdo mcdia-
tc , vcl etiam quorura vnus fit immcdiate , &
alter mediante alio agence.

Sexcaconclufio : Non func plures primi moto- 7*
rcs a:quc prira6 applicari eidem mobili, non fo-
lum ad parces eius ; fcd quilibec ad totum mobi-
le. Probatur, quia motor cocli mouet infatigabi-
liter : igitur in eius motu noii indigct adiutorio
alterius motoris. Secund6 fequeretur, quod mo -
tus ccelinon cflct perfe(Sl^vnus, cijm non ficrcc
ab vno mctore. Tertio , cum quilibet illorum
motorum moucrct liberc , fequcreretur quod
vnus illorum impedirct aIium,&perconfcqucns
prouenirct irregularitas motus , quod eft contra
cxpcrientiam : & fic patet , quod nullus iftorum
modorum , quibus eft imaginabile eire plurcs
rootorcSjfunt aliqui primi motcrcs:imm6 folum
vnusprimusmotor.Et nonfoliknper didas ra-
tioncs probatur vnitasprimi motoris , fcd etiam
ex ordine vniucrfi , ex ftatu in caufis efficienti-
bus,&finalibus; cx vnitate, & perfcdtionemun-
di , propter qus omnia concludit Ariftotel.
duodecimo Mctaphyficas.tcxt.jj.quod entia no-
lunt malc difponij vnusergoPrinceps : & h«c
de tcrtio.

Adrationes. Adprimam negatur confequen-
tia: quia propcer hoc non dicitur moror primus,
quod fit immobilis , & impartibilis , fed ex eo,
quod eft indcpcndens ab alio.

Ad fecundam , ncgacur confequentia : quia
motus a:tctnus dependeta pluribusmotoribus,
quorum vnus eft independcns , & ii quo rcliqua
dependent.

Ad tcrriam.quod lickneutrum dependcat ab
alio.tamen ambo a certio,fciIicetii primo : igicnc
fequicur quod nullus illorum fit primus.

Ad quartam, de mocu redo.dico quod non eft
fimile : quia omne mouens mocu redlo , depen-
dec ab alio.

Ad quiniam , negacur confcqueucia ; quia illi
func motorcs dependences.

Ad fextam , de voluntace, dico qu6d ipfa de-
pendet ab aliisin fua operatione , fcilicet ii pri-
mo motorc forte , & ab obiefto exteriori mc-
diatc , vcl immcdiati.

Ad feptimam , negatuc confequemia ; qnia
ordo eflentialis bene incipic ab vno inde-
pendcnte , & cerrainatur ad multa , flctit in
numeris.

Ad odauam , dico , quod licct hoc fit ima-
ginabile , ik verum de motibus,iftorum inferio-
rum , tamen de motibus fuperiotibus hoc cft
impoflibile.

Ad nonam, licec de quibufdam hoc fic verum»
dico tamcn,qu6d hoc eft irapoflibile accidc-
re dc motu primo , fcilicet dc moiu coelorum.
In fxcula fzculorum fit ccelorum motor pcimus
bencdidtus.

Expliciunt eiu^Biones Libri Thyficorum Uff^
a Reuer. M/tgiUro Ioanne Dvns
S c o T o Ord.. Minor. PAriJijSy AH»o Do-
mini MCCC.

Dco gratias.

ANNO

Qusftio IX.

47$

Tpithet» pti-
mi tinteris.

ANNOTATIONES.

NOta, quod primum moucns habet otnn^
hjcc cpitheta. Primum, quod cft vnus, quia
G plara , vel alierum altero perFc6bius , & tunc
Deus imperfcd^us , vcl zqualitcr petfc&a , &
tunc dabitur aliud infinitum cxtra vnuni , quod
noneftdabile. Sccundum epitheton ,qu6d e(l
immobile , mobile enim moueiur , vt acqui-
rat , qaod non habet ; fcd Dcus eft przfens om-
ni loco , & omnem habet perfedioncm : crgo
non mouctur. Tettium , quod cft ztcrnus , quia
zternitas nafcitur ex immobilitatc ; fed Deus
eft immobilis : ergo zternus. Quartum , quod
eft infinitus, non folura intennue, fed extennuc.

id e(l , infiniti vigoris , & virtutis , & infinitz
durationis ; quia nullum agcns finitum poteft
agerc icmporc infinito : fed Dcus poteft ; ergo
eft infinitus. Quintum , quod eft incorporeus,
quod ctiam teltatur AriRotcles iz. Metaphyfic.
vbi dicit circ adlum purum , fi autcm efTec cor-
porcus, cfTet compofitus ex a^u , & poteniia.
Sextum , quod eft caufa voluntaiia , & libera.
Hzc pauca fecundum ingenioli mei imbecillita-
tcmad communem viilitatem do^rinam Scoti
ample(5ti volentium annotanda duxi. Ingenio-
fus ver6 ledtor addat , & omitiat vt cxpediic
vidcbit , & vltimo reducat omnia in obfcquium
Chcifti. Cui fit honor , & gloria in zuum zuo-
lum. Amen.

F 1 N 1 S,

R. P. F.

ioanni¥dvns

s c o T I,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

Quajftiones fuper libros Ariftotelis
DE ANIMA=

^h ohlmone poBUmimo reHitutA \ inmmeris, qmhu^ fiatehant, mendis

correHA \ citationihw ^htkfophi , quihns carehant , notifqucj

margmalihHi omatA *, ef commentartOifeu annotatio-

nihus longiorthtis tUuHrata atque di/cujjk,

Pcr R.P. F. HvGoNEM Cavellvm, Ord. Min. Rcgul. obrcruanti«c,

prouincia: Hibcrnia:, in Collcgio S. Antonij apud Louanicnfcs,

olim S.ThcoIogia: Lc6torcm cmcritum.

^AcceJpt fer eundemiJitfflementum^reliquM quaBiones ac dipcultates ad libros

de Anima f^eSiantes i qua <-vel ab antiquu, 'Ziel a recentioribtu dilputari

filent, comfle^ens, ^ ad mentem eiufdem 'DoSioris Subtilts

filide refiluens.

Scoti oper, Tom, II. S s

\o «^^Ks

479

AD LECTOREM.

V^ s T r o N E s Scoti d e A n i m a dm dcfidera-
PaSjfipms diligenter qmfitas 3 tandem muem apud
R. P. Liicam l/yaddmgurrt Hybemum Jacr^ Theo-
logiA Trofejforem , ^ antiquitatis Francifi:anorurru
magnum mdagatorem , quorum hifloriam folidifm&
veritatis argumentis concinnatam pra manibm ha-
bet prdo paratam , ctim^uarijs alijs eiufdem Ordmii
antiquorum DoEiorum tra[iutibm luce publica donandis. Horum ^nus
erat tfle tra^hztus Dodoris fiibtilis de Animaj adeo incognitas , ^ut ab ipfiis
Scotislis tum veteribus , quam recentioribus ^vix , aut rarifitme citatum re-
pertas. Semel ednm, ^vt conijcere licet^ paulo pofl artis tmprefibrtA inuen-
tionem pro more anttquofime nomine loci , Typographt , ^cl appofitione an-
ni , temporis lapfu ita euanuit,vt apaucifiimis, ettam inter ipfitus Authoris
celeberrtmos dtfictpulos videri , vel legi potuerit , quem tamen inuenit pr&-
diCht l?atris in hoc rerum genere folerttfiima induHria , £<f quia alijs ipfi
occupatus erat , eundem mihi caHigandum tradtdit. Opus acceptaui li-
henter, qnodfictrem SchoU Theologorum ^ Philofiphorum, maxime Sco-
tiffarum ,fi4turum gratifitmum , pretiojum tra£kitum ah obliuione ven^
dtcare , ^ nouo Commentnrio e'm antiquitatem adornare , ^ veluti noua
veUe induere. Prtus tumen quam inchoarem , certum mtht fieci opM ejfe
genmnifiimum fiui Authoris, nonfalso ei ajfiStum \ quod quidem factle fmt,
Omnes qui catalogum ems operum mtexunt , hutus menttonem Jaciunt : nec
ijllus vnquam de eo dubttauit , ^ habetur eitts nomine manu ficriptum in
Bibliotheca IJaticana, pluteo 45. num. 869. ef in pluteo ji^t. vhi ha-
hentur indtces quxRionum omnium operum eius per Jratrem Francifium
Ruuer , poftea Sixtum I V. conctnnati. Jnter hos recenfintur omnes qua^
fltones hiiius operis Juo ordine din?ofit£ , tn quarum cafttgatione pralliti
fequentta.

Textum innumeris , quibtis 'vhiqueficatebat, mendis correxi : citationts
Phtlofiopht , quA vbique deerant, nonparuo labore appojui •, qua videhantur
a placttis Do^oris althi dtjfentire , cum ijs qux. in Theologia hahet )pro
modulo meo concordaui \ notas margtnales adieci , Scholia m textu eitis re-
filutionem breuiter ^ clare continentia inferui , citatis fimper locis , qui-
hus Dodor de eadem re in Theologia trad;iit : quia vero hunc traChitum
Scotiopcr.Tom.il. Ss -l iunior

480

iuniorAnte Theologiamjcripfit 9 ftandum iudicaui ^s ^quA in Theologia
habet , fi aliquando , cjuoA rarum efi , fibi concordari non potuit ( quod
etiam ohferuandum eft in eius jMetaphyfica , 'ut in Prologo eiufdem bene
notauit Mauritius Hibemicus.) Demde Commentario fingulas quAflio-
nes expofiii , ^ , quA ad propofitum occurrebant , dtjficultates diftufii , ^
expediiti. §luia vero materia adhuc reHabat incompleta (fere enim de
fenfu ^ intelle^u dunmxa4r dt^utauit Dodor) adiunxt fiipplementum,
reltquas qujiftiori&s , ^ difficultates ad Itbros de Amma ^ettantes , tam
a veterthus, quam a recentiorihus ventilari filitas , comple^ens , ^ con-
formiter admentem eiufdem DoBoris fubtilis refoluens : breuitatem optaui
cum claritate coniunCiam, an affequutus fim, tuMnlgne LeStor, tudex efto:
in quibufdam quAftionibus matoris controuerftA breuts effe non potui , quin
difficultates fugerem, jEqui bonique confitle , beneuole Le^or •, ^ reltqua
Dodoris fiihtilis opera caftigata , corre(^ , annotattombufque tUuHrata ,fi.
Deus opportmitat^m dederit 9 expeCki, VA L E,

Fr.HVGO CAVELLVS^^^^^

•iW^v?

REVE

A^o;jc

48i

REVERENDl ADMODVM PATRIS

FRFRANCISCI VIVERII

HISPANI, ORDINIS CISTER.

PROCVRATORIS GENERALIS CVRI^,
C E N S F R A.

rvjlAA. Jk

Vpervacanevm ( haud inficior ) opus ciufmodi com-
mcndarc iudicabis Lector,nam ad Scoti laudcs quis adiungct?
^^ Sed Uude ipje fonet
Et iaureatnj Jjiritu
Scriptkr coronatttr /uu.
Scriptis ctiam his fupcr hbros AriftotcUs dc Anima, in qui-
busciusfubtihtasmiruminmodum cmicattncmpc dc anima agcndum hiir,
quo nihil tota natura fubtilius,(iuc lubftantiam, liue opcratiohes, fiue crcatio-
ncm , fiuc feparationcm eius contcmplcmur. Quidni*tali propofito obicdto,
fubtiHtcr fcriberct,qucm vkra omncm crcduhtatem,& fcre humanum captum,
fubtihflimain ca:tcris mcditatum vidcmus? fcd & ipfc ftylus , ( quantumuis
Erafmianis fimis non placcat) fubtihtatcm rcdolct vehcmcntcr j ncquirct cte-
nim , fi politiorem pro Grammaticorum placito phrafim afFcd:arct , taha tam
pure,&: fubtiliter promcrc : aut triplicanda fibi erant volumina, ne dicam mui-
tiplicanda : & tunc forfan cxponi non valerct pro meritis , quidquid ipfc con-
cifo , ac plcno fcrmonc complexus cft. lurc profcclo ciue tanto Hibcrnorum
rcgna gloriantur, nifi quod quodammodo illis ablatus cft , vt vniucrfie Catho-
hcar Ecclefia: decori fit, & fulcimcnto Francifcanx familix, quam late patet
orbis, fpccialis , fed egrcgius Dodtor totius Theologicx facultatis patronus, &:,
quod maximi do6ti habcnt,puritatis originalis Virginis matris fingularis afler-
tor , ac propugnator vencrandus , & nunc pro meritis magnus in regno coelo-
rum. Reuercndum quoquc admodum Patrcm Cauellum, (cuius nunc pro-
dcunt in luccm commentarius & fupplcmcntum ad qua^ftioncs Scoti dc Ani-
ma ) quibus cgo laudcm verbis non habeo nifi fuis , ncquc cnim luccm luci af-
ferre po(rumus,& ei Iuci,qua: lucem ipfi Scoto dedit, fi Scoto lux conferri valuit.
Nonne cgregiis cius Caftigationibus,, & Notis ad vniucrfam Dodtoris Subtilis
Theologiam gratantcr Led:or frueris ? & vtilitatcm non vulgarcm rci litcrariae
cx P.Hugonis lucubrationibus acccflifle ncgabit nemo ; & ccrte tantam,vt Sco-
tus dignum videri poflit commcntatorem confccutus, non ahundc cmcndica-
tum, fcd domi genitum, cx familia fua, denique cx Hibernia fua,quem fi Icge-
ris, Scotum nccdum obiifle, aut denuo furrexiflc putabis : ita^piritum cius hau-
fit,quod vcl prarfcntis opcris praeftantia abunde confirmatjnihil cnim in co dc-
fideratur , nifi fuperfluit ; quidquid vctercs , quidquid ncotcrici dc ciufmodi
fubicdo fcripfere,hoc vno codicc author fubminiftrat, nec profufis,vt alij,vcr-
bis, fcd pro legcntium vtilitate, contradtis, difficilcs omncs quxftioncs cnodat
ad vnguem,nihil,cruditioncm adiuuans,inta6tum rclinqucns. Ergo quos vni-
tjrrfi ledtorcs fola brcuiufcula Ic6tione laudabunt, opus non cft longa orationc
commcndare. Legc,&Iaudabis. Valc. Datum Roma: 14. lunij 162.4.

Fr.Franci/ciAt Viuerim 0rdint4 CiBer.Procurator Generalts.

Ss ^ CEN

C E N S V R A

R.P.F.LVC^ VVADDINGI

Hiberni de fequcnti opere.

E hoc opere non efi quod dMtem Scoti ejfe genuinum,
prAterquam enim quod omncs ferme Scriptorum nomen-
clatores eum in AriUotelU libros de Anima fcripfijfc^
cpmmemorent , ^ Poffeuinns operu citet initium , m tri^
S^V/^M*^^ ^w codicihM Vaticanis MSS. qui fignantur numeris
869. 890. 309 L. ^ in aUjs duohpu vetuftij^imis fub ipfa TypographiA in-
fantia ,fine loci , aut temporis notis , excufis , quAftiones iftas tnueni prA^
fixo nomine Scoti, Opw efi mutilum ef mancum, §Iua defiderahantur
fiippleuit lUuftrifiimM ^ Reuerendifitmus Dominus Fr. Hugo CaueUpu
ArchiepifiopHS Armachanus , ef Hibemi^ Primas , de re literaria , Qf
maxime de Scoti fchola ^ do^ina optime meritus, Quid in hac editione
pralliterit 3 ipfi prafatur in limine. <iAliqua nos correximus , corruptof-
que texttis ex emendatiori codice reltituimus. Triits firipfijfe Scotum
hos Ithros , quam in Metaphyficam , fiifpicari licet ex lih. 9. Metaphyfi,
quAJt.i^, *vbi confulendpts efi SchbliaHes fiholio 14.

INDEX

48?

INDEX QVyESTIONVM

'A IN LIBROS ARISTOTELIS

DE ANIMA.

i

QvyEsT.i. St^^Trum fenfus tadus fic

^hqP vnus,velpiures? 485

^ ' * JSWWT 1 . Vtrum earo fic orga-

nmn tadus? 488

3. Vtrum ad tadura rcquiratur mcdium

cxtrinfccum, & in quo fiat? 490

4.Vtrum fenfibile pofitum fupcr fcnfum,

vd organum fenfus, fentiatur? 49 j
y. Vtrum fenfus fit reccptiuus fpecierum

fine matcria? 49 ^

6. Vtriim cantum fint quinque fenfus? 497

7. Vtrum rationc huius, quod dicitur in li-

tcra , quod idem ejl tUim fenfibilis, dr
fenfittMi , adio , & paffio fint idcm
adus, fiue motus? ^o i

8. Vtrtim fenfus particularis poffit fimul

rccipere contraria? ^06

$. Vtrum neceflc fit ponere fenfum com-

muncm? 508

I o. Vtrum fcnfus communis fit vnus , vcl

plurcs? j- 1 )

1 1 . Vtrura corpora ccclcftia poffint agcre in

intcllcdii,& voluntatcra noftram? y 17
11. Vtrum potentix animx,fcilicet, intellc-

diua, &: fenfitiua fint tantum paffiuse?

jii
1 3 . Vtriim dc intencione Philofophi fuerit

poncre intelledum agentem, aliquid
'^ animx noftxx, vcl potius fubftantiam
l'< feparatam? jty

i^.Vtrum fpecics mancant in intclleftu

ccftante adu intclligendi? ji8

ly.Vtrum intclledus noftcr fit immate-

rialis? 530

16. Vtrum magis vniucrfale prius intelliga-

tur a nobis , quam minus vniucrfalc?

17. Vtriirain intelleftu noftro fint fpecies

priorcs nacuraliter adu intelligendi?

T4J
i8. Vtrura intcllcaus noftcr poffit intcUi-

gcrc, fine phantafmate? y y 3

i^9.Vtriim quiditas rei fcnfibiHs tantiim,

fit obicdum intelledus noflri? y ^6
xo. Vtriim verum,vel cns,fub rationc vcri,

fic obicdum primum intcUedus no-

ftri? y6 1

r i. Vtrum ens fit obiedum primura intci-
ledus noftri? ^64

11. Vtriim fin^ulare fit ab intelledu noftro
per fc intelligibile? 57 {

ij.Vtrumin elicitione adus intcUigendi,
intcUedus fit mouens motum,ab ob-
icdto ', vcl, an inccUcdus, & obiedum
rclucens in fpecie , concurrant ad
adum intelligendi , vt duo agentia
partialia,quoruravnuranon dcpen-
deat ab alio , licct vnura principaliiis
alio raoueat? 580

INDEX DlSPyTATlONVM,

f£ SeSiiomm fit^flementi ad qu^io-
nes Scoti de AnimA.

DISPVTATIO I.

1>e animte fubfiantiay f^ informatione.

SECT.i.^j^pTrum aniraa fit adus fub-
^^ ftantialis inforraans? 583

I. Vtrum aniraa racionalis fic fpiricualis

fubftancia , &: vcra forma informans?
584

3. Vtriim rcpugnat vnam cffe animara

oranium hominura? 586

4. Diffinitio anirax expo.nitur , & forraa

corporeitatis fusc affieritur. J87

j. De fccunda aniraae definitione, quod fic

frincipium veget/tndi,fentiendi , intel'

ligendi , (^ loco mouendi. 591

6. Quot fint animarura genera,& qualis

aniraae inilladiuifio? ibid.

7. Quomodo trcs animae pracdiftae diftin-

guantur? 594

8. Vtriim omncs animai fint indiuifibiles?

59 5

9. Vtriim aniraa fit tota in toto corporc, &

totainqualibet partc? J97

10. Vtrura aniraz ra^ionalcs fint perfcdio-

neparcs? y9>

I I. Vtrura aniraa rationalis fic immortalis

ab intrinfcco? ibid.

1 1 . Quid Ariftotclcs fcnfcrit de animac im-

moccalicacc? ^oo

i^.Vcriim

484

z 3 .Vcrum animz immorcalitas demonftre'-
cur racionc nacurali? 6 o i

14. Vcrum anirax racionales immediace a
Deo producancur? 60 j

I j. Vcrum aliac anjma; a racionali , ex vi fe-
minis efficiancur , ica vc hoc accingac
earum produdionem? 604

1 6. Vcrum anima fic e.ompofica ex maceria,

& focma? 60 y

17. Vcrum animz immcdiatc informenc

maceriam? ibid.

)8. Vcrum anima fic eadem fuis pocenciis?

606
ip. Vcrum pocenciac per ^dus , vcl obieda

diflinguancur? 609

DISPVTATIO II.

rDe

pQtcntijs corporefd amma.

► ECT,

i.\ TTrum fcnfus fic aftiuus fpe-
V ciei, & fenfacionis? 6 1 o
3.. Vcrum in quolibec cognofcence fic ap-

pecicus? 6it

3. Vcrum obicdum appecicus fic bonum,

qua cale? 6 1 3

i^. Appecitioaquo fiac? ibid.

j[. Vcrum appccicus fenficiuus fubdacur vo->

luncaci? 614

if.^Vcrum appeticus efficiat mocum loca-

lcm cocalicer, vel parcialicer? ibid.
7.Vcrum appecicus diuidacur in irafcibilem,

& concupifcibilcm,& quomodo? 6 i y

8. De paffionibus cppicupifcibilis>&: irafci-

9. De vifu. ibid.
pulf. I .Quid fic lumen? ibid.
2)«^.i.Vcrumlumenrequiraturracioneme-

dij, obicdi, vel vifus? 617

JPuh. 3 .Quid color , & vndc oriacur? 6 1 S
Duk^.Qnod fic obi&flum vifus, & an pecac

medium? 619

Dulf. j.Qaod organum vifus , & an videac

per excramiffionem? ibid.

10. Deaudicu. 62,0

1 1. De olfadu. 6it
iz. Deguflu,&tad:u. 613

13. De fenfu communi. 614

14. De fpeciebus fenfibilibus. ibid.
ly. De potencia nucrjtiua , vcgctatiua , &

generaciua. 6t6

DISPVTATIO III.

1>e intelle^u , O* 'voluntate.

De intclle£hj tra^atz funt if. qusftipnes par-
tim in quaeftionibus Scoti, partim in noftro com-

«lentario, vt habes fupra antc fcd.i. huius difpu-
tationis , vbi fpccificantur illz quxftiioncs, & ci-
tantur loca, ii^ quibjas difcutiuntur.

Sect.i.T TTrum intcUeftus fit nobilior

V

voluntate? 619

%. Vcr^m detur incmoriaab intelledu di-
ftinda? ^3 o

3 . De intellciftionc, & verbo mencis. 631

4. De incclledu pradico , &c fpeculatiuo.

j. De fyntercfi, & confcientia. tf 34

6. De euidcntia, & certitudine. 63 j

7. Dc veritate cognitionis. 6^6

8. Vtrum vericas diftinguacur realiter ab

a^u? 637

9. Dc falfitate cognitionis. 640

10. Dc opinione , fide , dubio , fufpicione,

formidinc', & quomodo differantf
ibid.

11. De fcientia ^bftradiua , &: intuitiua.

^41
li.Quid fic voluntas,dc quid cius obie^

dum? 64t

13 . De depcndcntia aftuum voluntatis ab

aftibus intellcdus. ^44

i4.Vtrum libertas conueniat omnibus adi-

bus voluntatis? ^48

ly. In quo confiftac libertas voluntatis?

6yo
\6. Vtrum voluntashabeatquandoquepu-

ram omiffionem,& pracmio, vel pccna

dignam? 6^%

17. Vtrum voluncas rcde diuidi poffic in

irafcibilcm, & concupifcibilcm? 6^^

18. Vcrum voluncas hominis fpecie difFcrt

a voluncacc Angcli? 6j4

PISPVTATIO IV.

1)6 anima feparata. «^""V . r

Sect. I. "T TTr^m fcparatio fit animac vio»

V lenta? 6 y y

X. Vtrum fpecies,& habitus maneanc in

anima feparata? 6^6

3 . Vtrum anima feparata acquirac nouas

fpccics? ibid.

4. Vcrum anima feparaca recordecur co-

rum , quz coniunda nouic , vel fecic?

y. Vcrum anima feparaca cognofccre poffic
fecreca cordis, feu adus liberos incer-
nos aliorum? 6 58

6. De loco , d£ mocione locali animz fcpa-*

racac. ibid.

7. Vcrum anima fcparaca moueac per im-

pulfum? 661

fliumiiq m

R. P. F,

iganniYdvns

s c o T I.

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,

Qu^ftiones fuper Libros Ariftotelis
de Anima feliciter incipiunt.

(^V iE S T r o I.

Vtrum finjfu tiMtufit 'VnfUa
nfcl plures ?

ht\R.,%dt Animmje.x i.ttxt.iof Auie lib.gHMtiir»l. jnifi.
f.x.t.4*t»SH. AaerT.<rM».io8 D.Thom i.p.^ yty.art.i.
Albcn.M»g,t.J* An$m4t,tr*S.j C»\et.in e.i i.d* Anitiut.
J£.g\i.comtn.\o%. IzaAw.^-tft.t.j. ApollinarisfiMyf.40.
Marcell. 5. dt Anim», fM^/f.jg. Fcioelius/i^.j. Phyptlf

f . ^^^^[SBEO^^i^fl^^ I o E t V R qu^d vnusj
quia G edent plures , runc
elTenc plures,quam quin-
que knfus ; cuius op-
pontum probat Philo-
fophus in fine Jiamdi dt
Anirtut.

Pra:terea : fenfus cft
vnus » cuius organum eft ▼num.quia fcnfus fun-
datur in organo ; organum tatSfcus eft vnam , quia
eft corpus mixtum ujuod habet vnitatem ab vna
perfe<Skione dominance in eo : igitur, &c. Item,
probatur minor >, quaecumqucpars nerui.vel car-
nis ( quidquid eorum Ht organum tadus , ) fen-
tic vnam contrarieratem , (entit & aliam : ergo
cft vnumorganumtadusi& pcrconfequens vnus
fenfus ta^his.

Przterea ; fi funt plures , aut difFerunt nume-
ro , aut fpecie : non numero ; quia funt in codcm
fubiedo ; quod non eflet verum , fi folo numero
ditfcrrent. Similiter alter eorum fuperflueret;
quia quando ah'qua funt eiufdem fpeciei ,<l quo-
curaque poteft pati vnum, & aUudia quacumque
crgo contrarietate.vel fpecie fenfibiU immutare-
tur vnus tadus , eriam & alius : nbn funt ergo
ynius fpeciei;necdiffcruntfpccie. Probacio;quia
Seotitper. T«m. IL

fpecies vniuerfi non funt zquales , ncc effc pof*
funt fecundum aliquos : ergo vnus effec alio per-
fedtior ; fed hoc videtur cfle falfum ; tadlus enim
aequc perfede fencit vnam contrarietatem ficut
& aliam.

Przterea : fenfus tadus facit animal effe ani- f.
mal ; quia eft primus fenfus. Si ergo in vno ani-
mali funt plures tadlus ; ergo vnum animal cric
ptura animalia,quod falfum eft;ergo,&c.

Prxterea : animal imperfedlum eft vnum ab
▼nitace vnius naturx, vel forroz; fed non habec
formam , vel perfedtionem vltra fcnfum cadlusl
crgo efl vnus tantura.

Prasterea : fenfus ta£his eft vnius contrarieta-
tis : ergo eft vnus. Probatid antecedentis ; quia
iila: quatuor qualitates tangibiles fic opponun-
tur, qu6d quxdam func adiua; , quzdam pafCuxj
fed hoc eft vnaconcrariecas.

In oppoficum eft Philofophus, qui probac fen- J .
fiim ca^us non efte vnum , quia non eft vnius ». dt AtUnut
contrarietatis : & reprobat folationem apparen- ttxt.joe.
tem ad racionem fuam<

Prxcerea : omnis pocentia vna habet vnuin
fubieAum fibi adxquatum ; non fic autem ta-
Aus , quia qua ratione diceres calidum , vel fri-
gidum , e&dem ratione dicerem humidum , vel
nccura.

Przterea : omnis potentia vna eft refpefhi
vnius generis obie^fti ,vnitate przdicationis dc
omnibus qua: ^ nulla potentia , nifi ab ifta.
cognofcnntur , vt patet de colore refpedu aU
bi , & nigri : qualitates autem tangibiles non
habent vnum genus obie6liuum tadui vniuo-
ce prxdicans de ipfis : ergo potentia non eft
vna. Probatio ; qualitates enim a6lius , & pal^
Ciux fimt in terra fpecie Qualitatis ; dutum , 8c
molle in fecunda;ergO}&c.

Tc

RE

486

3-

Taltus fotefi
h»bere duot
mHut ferft-
Het.

T»aiu noifi
vnim gentrk
rhyfici.
Tcxr. ii.KT.
&I.M«aph.
cap.io.

giu/tlitates
fangibiUt no
funt vniut
ei/rarietatit.

Non funt in
MSS.

RESOLVTIO.

Ta£f«s form/Uiter ejfe duos } vnum tamen
fenfum confiituere ; ({uia qualitates dif-
cretiudt tangibilium ,fe inuicem ctnio-
mitantur in eodem neruo , vel organo.

* U E^pontJto » q"^'^ rcnfus tadus funt for-

JA.malitcr duo.non tamcn ita diucrfi, &

diuifi ab inuicem ficiu alij. Probatio primi, quia

^ impoffibilc cft vnum fcnfum tadlus habere

fimul , & feinel duos adus perfeitiffimos : hoc

enitn nonConceditur dc ihtelledlu , dc quo ma-

gisvidcfur. Ei raiio huiuseft,quia vnus aftus

perfcdjffimus adxquat fibi totam virtutcm po-

tentixin primo adu:fi igitur compaterctur fccu

alium adum perfcaiffimum , prior non adacqua-

ret ; & fic fimul efTcradaequatus ,& non adzqua-

tus fux potcnti«.Patet ergo maior;fed tadus po-

teft fimul habcre duos adtus pcrfcdiffimos. Pro-

batio, tadui fimul fentit aquara frigidam,& hu-

midam efTc, fed non codcm adu. Probatio , quia

impoffibile eft adlum fenticndi cflc rcfpedlu talis

obie^bi, quo remoto,e(Ict ille adus fenticndi;fed

temota frigiditatc abaaua pcr impoffibile,vcI per

potentiam diuinam ,aahuc tadbus fcntit humidi-

tatem eius ; ergofi affcus fenticndi humiditatcra

4qu«, non eft rcfpeftu frigiditatis aquac , vel non

eft adus fenticndi fngiditatcm,fequitur qu6d re-

moti humiditate aquaf,adhuc fentit frigiditatem;

crgo,&c. Sunt crgo duo aftus pcrfe<£liffimi,quo-

nim vnus ab alio non dcpepdec , vt vifum eft:

ergo,&c.

Pratterea , refpeftu obieftorum formaliter di-
nerforura non cft idem adlus;fed humidum,& fri-
gidum funt obiedla formalitcr diucrfa : ergo,&c.
Praeterea,ab aqua in quantum frigida recipitur
vna fpecies in organo ta(Slus , & in quantum hu-
mida alia fpccies in codem organo ; fpecies enim
frigiditatis non cftfpecies humiditatis ; fedfpe-
cics in organo cft principium aftus , vcl forma-
le , vcl inclinatiuum ; cum ergo ex duobus prin-
cipiis difparatis non ordinatis ad inuiccm , non
cgreditur vnusa£tus;fequitur quod adus fcntien-
di frigiditatcm , & humiditate aqus funt diucrfi.
Praetcrca,vna potentia particularis fenfitiuaeft
tantura vnius gencris Phyfici ,ficut patct per in-
dudionem in aliis fcnfibus particularibus;& per
rationcm ; quia obieftum debet correfpondcre
potentis : (i crgocft dcterminata , dcbct habere
obicdlum generis determinati: ficut fenfus com-
munis habet obie(%um commune plurium gene-
rumfenfibilium.Patet ergo maior:fed tadtus non
cft vnius gcneris Phyfici , quia tale eft rantum
vnius comrarietatis, vt patct per Philofoph. lo.
Metaph.& per rationcm.quia qua* funt vnius ge-
neris Phyfici, funt ad inuicem tranfmutabilia, vt
patet in principio Metaph.talia aute funt contra-
ria, aut media, vt dicitur ibidem ; qu« ergo funt
vnius contrarietatis,non funt tranfmutabiliaper
fe in alia alterius contrarictatis ad inuiccm ; &
per confeqnens nec eiufdem gencris. Gertum cft
autera qu6d qualitatcs tangibiles non funt vnius
contrarieratis pcr Philofophum ; crgo ncc vnius
gencris Phyfici , &- per confequens ncc obicdta
umt vnius fenfus particuliris. [ Vnde Commcn-
tator i.deAmma,et>m.io%A\c\t,<\\\h6 nccefle e^,(x
aflus fit vna virtus, vt modis contrariorum quos
comprehendic, fit vnum fubiedtum eis:crgo prae-
dicacur de cis vmuocc,vc fonus,&c.]

De Anima

« Tertia ratio poteft efl*c ratio Commcntstoris 6.

fuperius pofiia ; fcd ifta videtur non valcre ; eft
enim duplex vniuocatio, vna eft Logica , fccun- vniuoeatt»
diimquam plura conucniunt in vno conceptn du^Ux.LfS-
tant^m communi^aiia cft natiiralis , fecundum '*>&»»"*'
qu5 conucniunt aliquain vna natura rcali.Excm- ^*'**'
plum,vt in fpccie atoma, dc qua loquitur Phjlo-
fophus 7.Phyf tex,i4.diccns, fUudefe vniHocumfe-
cundiwi tjuodalii^uafunt comparahUia. Si intclligat
Comnicntator de prima vniuocationc;minor iua
eft fal/a,quia conucniunt omnes qualitatcs rangi-
biles invnoconccptu qualitatis ;fidc fecunda,
tunc fua maior eft falfa , quia plures fpccics ato-
ma: funt ab vno fcnfu fenfibilcs;vt patet dc albo,
& nigro refpcdu vifus ; poteft tamen fua ratio
colorari. Quiaprater vtramque vniuocationem uttafhjfUm
eft vna Metaphyfica , fccundum quam aliqua vniMotatioefk
vniuntur in gencrc propinquo;& eft media intfcr tni»orLosi<m,
Vtramque;eft enimminor prima, & maior fccun- ^ »»«/i«r«/»
da , & de ifta veritatem h.abct fua maior, vt patct **"**'"
rationc fupcri^s pofita pro ifta parte ante ra-
tionem.

Sed contra iftam maiorem fic intellcftara, ad- _
huc poteft argui de fenfu communi,quj cft vnus,
& non eft tantum vnius talis generis tanquam
cbicdi^necvniuscomrarictatis. Seddicendum jdinmrt^mi-
quodaliquidpotcftdiuerfificarepotentiam infc- "'*'' *^ '''*
riorem , quod non potcft potcntiam fuperiorem, f c/?^'*'»»"'
diuerfirate ctgo generis propinqui fcnfibilium 'ffp!Z'^l''
dincrfificat potentias fcnfitiuas proprias, vel fal- tmti*.
temconcluditearum diuerfitatcm,non efle di-
ucrfitatcm fcnfiis communis, qui cft fupcrior,
iramo iudicat de obiedlis,& aftibus fenfuum par-
ticularium.

^ Dcclaratio fccunda: conclufionis principalis
eft ifta : potentiz corrc/pondent ipfis obiedis:
ficut igitur fe habent ad inuiccm obicda taftus,
quae funt qualitates aftiuac, & paffiu* , ita & po-
tentiae taCtiax : modo ita eft , qu6d qaalitates
adiua; fundantur in paffiuis,& fe inuicem conco-
^itantur, ficut forma in matet ia fundatur , & fc
concomitatur, quiaqualitates adlius fequuntur
coropofitum rationc fottnx ; & paffiua: ratione
materia: : ergo & potentix taftiuae fc inuicem
confeqnuntur , & vbicumque, & in quocumquc
eft vna , & alia. Probatur ; excmplum de fapore
qui fundaturin qualitatibus tangibilibus, ex qui-
bus caufatur tanqu m qualitas fccunda ; & ide^
guftus, cuius obieftum cft fapor , fundatur in ta-
6lu:imm6 eft quidam tadus,caufalitcr loquendo,
ficut guftabilc eft quoddam tangibile.

Ad ptimum igitur in contrarium , dicendum, t.
quod ficut funt quatuor gradus viuentium , ita ^ii frimttm,
fimt quinque genera potentiarum , quia appeti- S?'»?"* l*'
tiuum non conftituit diftin6lum gradum viucn- **"* ^*' "*"
tium k fcnfitiuo;& vbi fenfitiuum,& appcti-
tiuum ;tamen altera eft potcntia fcnfitiua, & ap-
pctitiua,ficut in propoficofunt quinque gen^ra
fcnfitiua ; quia ifti duo taftus non conftituunt di-
uerfa gcncra fenfuum,imm6 vbicft vnus,& alius:
funt tamen diucrfac fpccics tadtuSjVt probatii cft.

Ad aliud, dicendum cft,qu6d organum non cft ^'t fecundt.
vnum formalitcr, fcd tanttim materialiter. Vnde
in eodeiT) neruocftalia qualitas, fecundum quam ♦ al. diftia-
cft * difcrcriuus humidi,& ficci,& nlia ftcundum ^"'I'*;.^.
quamcft *difcrctiuusfrigidi,&calidi, quiata- ^juy, * ""
mcn fc inuiccm concomitantur ift« quaiitates, jiUmJ trgmm
ide6 non eft organum ira diftin6bum, ficut orga- twtn jtiffmt,
na aliorum fcnfuum ; ficut cftncruus, vel vena *''*'' "^**
lingua ' fecundum aliam , & aliam qualitatcm '"1"'" *"*

cft '

Qusftio I.

487

9.

Ait*rtitm,

* aLdiftin-
&iaiu.

10.

AdjttMrtnm,

eft organum guftas , & tadus ; & fic humor, vel
potus pcr aliam qualitatem eft guftabilis, & tan-
gibilis.

Ad aliud , dicendum quod illi ta^tus fpecie
di£rerunt,iicut& obicdta formalia.Ad obie<flione
dicendum , qu6d vnus eft perfcdior alib , id eft,
qui cft * difcretiuus perfedioris contrarietatis,
rcilicetcalidi,& frigidi.Ctim dicisquod tam per-
fede fentit vnus obiedlum fuum ficut alius ; di-
cendum quod hoc cft vcrum fecundum zquali-
tatem prbportionis, non auteni^ fecundum zqua-
litatem adaequationis , & perfcdionis, quia pcr-
fedioreft immutatio acalido , & frigido , quam
ab humido , & (icco. Probatur. Excmplum dc
vifu aquila; refpedu SoIis,&oculi nodus rcfpe-
£ta obie(^i iibi proportionabilis , vtraqiic autcm
vifio efta;que proporrionabilitcr perfcctajfcd ab-
(blute vna eft perfedioralii.

Ad aliud , dico quod ide6 tadus facit efTc ani-
mal , quia eft communidr renfuum , & eft fun-
damentum aliorum fenfuum , ficut anima vege-
catiua facit corpus eife aniroatum , non quod fic
perfcdiot , ncc quod fenfus fit pcrfcdior ; in il-
la ;lutem qualitate fenfus conueniunt ambo fen-
fus uStas ; quia in quocumque animali reperitur
vnus,& alius,& in quacumque parte organi;ided
non conftiuiunt diuerfa animalia.
•diqmntum, ^j ^[ivi^ , dicendum quod noh fufiicit contra-
rietas qualitatis adiwe,& paflluz, qux non con-
neniunt in vno gencrc naturali,fed tantijm Logi-
co, fecundum autem gcnus hatUrale difierunt , vc
contrarietas tangibilium qualitatum;& ideonon
eft vnum obiedum. Et ha:c fufficiant.

ANNOTATIONES

in quxftioncm primam.

CoNeLvsio.

Tsi^u/ ejfe dubs , fed imum fantkm
fenfum conjiituere.

*'* U ElfondetitrtiuodfinfuitA^Hs/imtrtMlit&dMy
XV&c. Habetut ex Philof.z.^ Amma,text. 1 07.
ibi : Omniifinfiu vnitu contrm-ietMtii ejfi videturj Et
text. I ot.Sed epudfit vnum fitbie^mfiatt Mtdituifi-
ntUtfictaRHt, nenmoKififiumeft. Sequuntur Auer-
rocs,& i£gidius,ibi,Iandun.9.z7.Auicenna 6.nat.
part.i.de taSlUiDiaas Thomas leSi.i j .Tolctus iJe
Anima, text. 108. citansprocodem Albcrtum,&
ttlios:horum aliqui ponunt plures tadus 'duobus.
Tccs rationes Dodoris funt fatis clarac:fed fuafi-
us tantum,quia h!c nulla eft conuincens pro vna,
▼el altera partc.

Pra:terarguraenta Do<^oris contra conclufid-
nem.Arguitur primo, no obftat catio Ariftotelis,
fcilicet qu6d vnus fcnfus cft viiius primat con-
crarietatis , quia conftat vifiim non tantum al-
bum,& nigrum , fcd pulchrum , & deforme per-
cipere ; & auditus non tantum graucm , & acu-
cura percipit fonum, fed etiam magnum , & par-
uum.Dices alias contrarietates reduci ad primam,
iicnt reliqui colores ad album,& nigrum,quorum
participatione contrarianrur. Contri:quiaolfa-
Aus percipit plures odores bonos, & malos , qui
camen ad vnam prima contrarierate non poflunt
reduci,quia nulla talis cft. Sccund6,idem eft mo-
dus fenfum immutandi,omnium qualitarum tan-
gibilium,& idem organum ac icmperamentii tan-
gcndi:ergo vnus tadtus.TertiojCx Philofopho 3 Je
Sc9ti0ptr. Tm. II.

^w/«M,c.i.ponehtequinqaetanrJim fchfus, Coii-
clufioncm harumrationum,(& quidem prcbabi-
lfter)tencni Conimb.i.^fc Amma,c,\ 1.^.1. Simpl.
Philopon.</./fjr.io8.D.Thomas i,p,ij,-y%,art.i.ady.
& alij Sed tencndo fcntentiam Dodboris , quam
ToletuS fupra tenct eflc commune, & Arifto eli
conforme, fatisfaciendum eft argumentis fadis;

Ad primum,rcfpondco prim6,non in illa fola 1 1.
ratione fundari conclufionem , fed in aliis quas
adducit Do£lor.Sccurtd6,bcne iam refponfum cft;
Ad replicam,inter odores etiam morc alioru fcn-
fibiliumj funt aliqua prim6 cpntraria , ctfi inno-
minatanobis. Dices fimiliter in taftu crtc aliquS
primam contrarietatcm innominatam,ad qua iliz
duar,quscenfcnturprimx,fcilicct calidum,& fri-
gidum, & humidum & ficcum, rcducuntnr, & fic
tadus erit vnusjficut vifus,&alij fenfus.Rcfpon- In ttlfu nZ ejl
dcrurprim6, hocefrecontraPhiIofopham,cuius "^* '1"'^a,
authoritas in re non ckramagni faciendacft.Se-
cud6 dico,vbi eft vna contrarietas prima,& vnus
fenfus , experientii conftat lion poileelici fimul
duos adus perfedliflimos ; non potcftenim vifus
perfediffime viderc fimulalbum,& viride,ncque
olfadus duos odores bonos.vel malos percipeic}
nam quo perfcftiijs vnus fenfus rendir in vnum
fenfibile , e6 remiffius tendit in aliud -, cum ergo
Xi6tas pcrfe(Shffimc fimul eliciac duos adus in
frigidum, & ficcum,vel iri horum contraria, di-
cendum eft hxc non reduei ad aliam priorem con-
crarietatcm , ncqueadus iilos elici ab vna , fed ^
duplici potentia.

Ad fecundutti , nego efle eundem immutandi > J •
tnodum fpecificutti, quoad illas duas contrarictn-
ccs,(cd benc genericum ^idque conftat cx iam di-
ftis.Nego etiam eflc idem temperamentum(quid-
quid fit de identitate organimaterialitcr) fcd «-
quiri aliam qualitatem tadiuam rcfpcdlu humi-
di,&ficci,&aliam refpedu frigidi,& calidi,vtin
aliis fcnfibut ; vt habet Doclor ad fccundum)
iquod fufficit ad difFcrentiahi guftus a tadu , liccc
idcm fit organum materiale,vcl remotum.

Ad tertium,vidcDodorem ad primtim. In Ec-
clefia fecundurafidcra , funt feptem Sacramcnta,
tamen ordo non eft vnum facramcntum fpecificci
fcd genericc,vt tcnct-Dodlor ^Jift.i^,<juaft,vnicat
mtm. 10. Sic eriara tres numcrantut virtutcs mo-
ralcs , non in fpecie , fed in gcnecp. dc quo idem
DoAor 5.</.j6.

Impofftyile eft vnum finfim habere dues oEitei
perfriiijjimot ; hoc enim non conceditttr de inteUe-
du. DiuusThomas i.f*rt,tiuaft. Sf.artic. 4. ce-
net intclle(9:um noftrum non poflc fimul in-
tclligere plura per raodum plurium ; fed tan-
ciira per modurn vnius ; quia non poteft cog-
nofcere nifi per vnam fpcciem fimul. Contr^,
quia poteft intellcdus fimul duos homihcs cog-
nofcere. Itera , plura cognofccre , faciendo in-
ter ea comparationem. Item , poteft fimul al-
bum , & nigrum intueri , quocl cadem fpccic fie-
ri nequir.

Dicendum ergo , Hc^t intellcifhis ( idem eft de 1 4.
fenfibus ) non poffit plures a&us pcrfeiSliffimos intitttawMu
haberc j quia vnus pctfci^iffimus potcritix , ciim f"""^ *«*»«'
fitlimitata,adatquatur;poflctamcnhabercduos, ?**'***
▼el fortc plures , non ita pcrfc(5os. ItaDodior
4. dift.^9. ^ft. lo.adi, inoppofit. & ali^s ; neque
dodrina allata , qus eft Diui Thomac , congruc-
re videtur ipfi 1 .part. ^dft. ^ 5, art.i. & j. tenen-
ti fuprcmum Angclum pcr pauciorcs fpeeies,vel
fowe per ynam cognofcere omnes quidirares:
Tc 2 quod

488

ymHBegti»
trlfUx.

Hn» ffitii
taHiu, vnum
finfumetnfii-
tttunt.

CufiM,^ t»'
HH4,dHefin-

\6.

§ijt*tuor funt
viutntiUgr»'
^-«t & qitin.
jutfoe*nt(4.

quod latc & cffieaciter impugnat Dodor z.</. j.
^. lo. Si enim plura pcr modum plurium cogno-
fcere ncquit, abfolutc plures quiditatcs limul
cognofcerc nequit,lcd tantum aliquod vnum, in
qiio conueniunt.

Tertia ratio pote(i effi ratio Commematorit Jitfe-
riitspojita t,fedifla videtur, &c. Vniuocatio triplcx
cft. rhyfica vniuocatio conuenit tantum natura:
fpccificx.qux a partc rei cft vna,non vnitatc fin-
gularitatis , vel vniucrfalitatis ; fed media , qua:
conuenit natura:,fccundum fc confideratae, dc
qua vniuocatione agit Philofophus 7. Phyjtc.
text.i^.& j.i.Dcvnitatemcdia, fejj minorc nu-
nierica late tradit Dodor i.MftinQ.i.^Mjt.^.vhi
eam probat feptem argumcntis. Vniuocatio Mc-
taphyfica cft natura abftrada , non adiunfta fe-
cunda inrentionc ; in hac fecundum. Philofo.r
phum fupri , latcnt xquiuocationcs , fcilicct vt
vniuoco Phy fico comparatur. Vniuocatio Logi-
ca conuenit rcalitati , provt adiungitur intcntio-
tti fccundac , quli pluribus fccundum vnura con-
ccptum conucniat. de qua triplici vniuocationc
vide Antonium Andrcam ^.Mctaph.quzft. 1 .

Declaratio Jiamda cencluficnis, Scc. Etfi fint
vere duo taftus , Vt ex addu^lis patet , dicuntur
tamcn vnus fenfus. Hxc cft fccunda condufio,
quaro formalitcr non pofuit ,quia vbi cft qaali-
tas fenfitiua calidi , & frigidi , ibidero cft quali-
tas fenfitiuaficci,& humidi;& fic cenfcntur vnus
fenfus ; cidcm rationc guftus non cenfcrctur fcn-
fus diftindus a tadu , fi vbique ipfi intimc af-
fifterct.

yena linpttt JecunStm aliam , & aliam ^ualitatem
eft orgamtm gulim , & ta£lm. Obiicies ex Philofi>-
pho x.de Anirrta,cap. i o. dif:it <\u6d^uftm eji ^-
dam taEim. Refpondctur , ita cfTe fuppofitiue,
quia guftatio fit per tadum ad guftabilc;ditferunt
tamen realitcr ta6lio,& guftatio. Qa6d vcr6 pet
aliam, & aliam qualitatem tcnditur inguftabilcj
& tangibile, patct ; quia contingit tangibilerver-
bi gratia, calidum , perfcde fentiri , quando quk
dulce , non fcntitur,vcl quando fcntitur vt ama-
rum , vt in febricitante. £x quo colligitur non
eandcm qualitatcm,vcl tcmpcramemum vtrtque
competercde quo poftea.

Adprimum, &c. Sicutjitnt qtiatuergradm vinen-
tium , &c. Viucntia ex diuerfis yiuendi modis di-
ftinguuntur . hi autcm ex diuerfavitaeperfci^io-
ne, quaequadruplcxcft , vegetatiua, fcnfitiua,lo-
comotiua , intclledliua ; & hzc fe habent ficut
fuperiora, & inferiora, quia priora fine pofterio-
ribus repcriuntur,non c contra : rcrbi gratia,vc-
getatiua fine cztcris tribus ; fenfitiua fineloco-
motiua progrcffionis , vt in pifcibus faxis adhac-
rcntibus ; de quo vide Ariftotclcm 1. de Anima,
cap. 1. Vis appctitiua non conftituit diucrfum vi-
tac gradum ^ fenfitiuo ; fi tamen viuens fumatur
nonab operatione, fcd a vita fubftantiali.triplex
tantum eft,ficut & triplcx anima. Qu6d vcr6
quinque fint potentix , docet Ariftotclcs i.de
Anima,cap. j. &DiuusThomas \.part,^tt4ift. 78.
art. I. Coilfgit fic ex obiefbis, vcgetatiuam, fcn-
fitiuam , locomotiuam , appctitiuam , intclle(5fci-
iiam. Prima agit in obiedium internum , vt in
digeftione , & conuerfione alimenti : cztcrx in
externum obieftum ; & fi habetur intri imago
eius corporea , erit fenfitiua : fi fpiritualis, intel-
lcftiua : fi tendatur in ipfum , vt in finem ; erit
appetitiua : C\ vt in tcrminum motus , locomoti-
va. Generatiua redacitui ad vegetatiuam , quia

De Anima

verfaturcircafemcn, quod fit ex alimento fuper-
fluo,cui imprimit vim formatricem. Non cft du-
plexappetitiiia,ficuteft cognitiua duplex.fenfiti-
ua , & intellcc^tiua : quia in appctitu nihii 1 ccipi-
tur, quo modus tcndendi diucrfificctur; fecus eft
in fcnfu,& intcllcdu.vt diclum eft.

Qj' ^ S T I o II.
Vtrum carojit orgamm taSifus^

Aiin.x.J* Anima,e. t i.text.ioy.^lth.i.di hifi.anim»l. e.^,
& lib.d4fj>artib.anim»l.e. i.f^ j .Thcmift.iji Parafhr.t.^^,,
(^ 40.Sinipl.f<Ji:r. t i6.Gi\.lib.i.de vfu pnrtium.eaf. 1 6. Sc
li. (ii>lib.^.t.9 & lib. it.e.i tc lib.i.di t*mftr»m. Aueti.
etm.it.ii, lib .x.dt fariib .»nim»l.e.i .Sc 8. Philop »d t*xt.
\X4,.k\f\iioi^\ixM.ilib.i..d* Anim»,e.d* tontnBu.Yir^^Mm,
x.d* Anim»,Uli.\,\..K\\>.lA3.^.i..dt Anim»,c.^\.Ynae.\\\x%
lib.di»nimfiicult.e.<.Ve(i\\\xslii.6.c.\y..Xgid.tixt.\oi.
dub.t.Sa»t.lib.^.de Anima.c.iy. Zimaii, & Dandinns i.
de Anima,cirea e,\\,Coaimb.ibid,q.\.

I D E T V fi quod fic , fecundum Philo-
fophum i.de Part. animal.cap. 8. di-
cit cnim qu6d caro eft inftrumentnnl
taftus,ficut pupilla vifus;pupilla autem eft orga-
num vifus:idc6,&c.

Practcrea , caro animalis eft animata : aut igi-
tur anima organica , aut non organica ; non po-
teft dici qu6d anima non organica ; quia huiuG'
modieft intelledliuatamum; multa autemfunt
animalia habcntia carnem animatam fine anima
intelle^iua : crgo anima organica ; & pcr confe-
quens eft pars organica animalis.

Praeterea , vbi eft fcnfus tadus , ibi eft orga-
num tadus ; fed non in omni parte animalis , 19
qua eft fenfus tadlus , ibi eft neruus, & ibi tamen
eft caro ; ergo caro magis eft organum tadtus,
qu^m neruus. Probatio minoris ; in capite cft ta-
^us , & non ncruus. Praeterea aliqua funt ani-
malia , quac non habcntneruos, vt pifccs ; tamen
habcnt fenfum ta£fcus:ergo,&c.

In oppofitum eft Commentator , dicens qu6d
organum tadtus eft netuus coextenfus tot i cor-
pori , & non caro ; fed cft medium in tangen-
do. Hoc ctiapi probat Philofophus in propofi-
to ; quia fenfibileppfitum fuper fenfum non fa-
cit fenfationcm ; fed pofitum tangibile fupracar-
ncm facit fenfationem:ergo,&c.

R E S O L V T I O.

OrgMnum ta,6iHS non ejfe citrnempurAmifei
neruum, vel carnem neruofam.

* A D iftam quacfttonem dicendum , qu6d
xVcaro non eft organum xzQcas,icd ali-
quid intra camem , vel neruom , vel aliquid
loco nerui extenfum corpori. Probatio con-
clufionis:

Quia oporret organum fenfuum particula-
tium continuari organo fenfus communis : quia
fenfus communis habet iudicare de fpeciebus
receptis in organis fcnfuum particulariura : ca-
ro autem non continuatur organo fenfus com-
munis , quod cft in cercbro , vel in corde , im-
mo nerui , vcl vcnz dcriuata: <t corde , fecun-
diixn Philofophum , vel cerebro,.fecUndumMe-
dicos,continnant organa fenfuum particularium
organofcnfus communis,& ipfi nerui,vel venae ei
continuantur:ergo,&c.

Prxterca»

I.

Vide eu iM,
cap.i.ac ide
hift.Anim.c.
3. 4. & ». de
Parc.Aoim.cw

!>.& 10.

1.

Qusflio II.

489

Y

PraEtctea , quxdam funt virtutes naturales,
quzdam animales. Naturalesbene fundantur in
carne, quzeft corpus mixtum,in qUo funt quali-
tates adiuae & pafliuae , faltem virtutc. -VirtUtes-
aut^m animalcs fundantur inneruis &, venissfed
Tirtus taftiua eft virtus animalisjergo^&t.

Vlteriiks eft fciendum, qu6d eft quaedamcaro
xttruofaiqiiifedarm pura j netuo-fa autem non tdn-
tjim eft^medium, led etiam organum. Illi auteni
nerui coextenduntur toti cicni animalis ;- non
quid fint in qualibet partecarnis^ quantu^un-
que iilndta nerui , ita quod non Cit caro puraili
tnimali ; fed quia iuxtay vef prt)pe quamlibet
partcm carnis , funt aliqui ramufculi neruotu^,
qui extendpntur per totum corpus ad modum
retis : & hoc patet in folio^Mboris ad fenfum,
Fer illos Mttem ramHfitUoSyvH neruestierifutntttr-teJH-
MAcorde, -Oel cerebro pertatttm corpm.dto autem
para eft tantum medium in tangendo, vt probat
Phil^fophus i.de^Anima, text. 1 1 ^. necefficas au-
tcm ponendi fenfum ta(^us , vel organum c(Ic
coextenfum toti corpori, eft,quia qualitates tan-
gibilcs poifFunt agcre in quamlibet partem cor~
poris , cum-quxlibct pars fit mixta ex quatuor
elemcntis, in qua reducuntar ad medium ;-&per
confequcns eft in potcntia ad receptionem , &
paiConem natiiralcm ab cxcellentiis fenfibilium
qualitatum. Si ergo in vna parte non cflet or-
ganamtadfus difcretiuum huiufmodi exccllen-
tiarum , tunc illa pars cit6 podet corrumpi ab
eis , & nmiliter alia , in qua eflet organum. Ad
cognofcendum ergo cbnaenientia ad conferu*-
tioncm animalis , & fugiendum nociua , eft or-
ganum tadus ita cxtenfum,& etiam intrinfecum
propter eandcm caufam , ne de facili corrunlpa-
tur ab excellenxi tangibili.

Ad primum , dicendum quod , vt dicit Com^
memator, Ariftoteles tunc ncfciuit naturam ncr-
uorum ,^poftea autem inquifiuit& probauit i.de
Animay text.\o9. carnem non efle organum : ta-
rocn poteft curialius dici excufando Philofo-
phum,qu6d non contradixit fibi,quia ftatim poft
in lib. de Animdihm , fubdit , quod caro nonicft
priraum organum ficut nec pupilla eft" primum
OTganum vifus,fcd pupillanon cft priraum orga-
num vifus, immo eft interiu^ j cft tamcn aliqua-
liter inftrumentum : ita -etiam caro eft inftru-
mentum , fcilicet ficut mediura. Vel potcft dici
qu6d intellexit de carnc neruofa , quac non tan-
tura eft raedium,fed organum.

Ad fecundum , dicendum quod caro aiumalis
eft animata ahima vegctatiua immediatc , (thCi-
bili autem anim4 mcdiante neruo toti carni co-
extenfo,& interius exiftente.

Ad aliud,qu6d vbicunquecft taftus in anima-
li , fbi eft neruus in ratione organi , non auiem
requiritur qu6d fit ibi neruus formaliterin qua-
libet partc carnis ; fed fuflGcit qu6'd fit iuxta , vel
propc rediter, vel virtualiter ; & fic cft in qaali-
bet parte virtualiter , quia virtute ncrni prop^
exiftentis quslibet pars potcft fcntirc tangibile.
AdjMrtum. Ad propofitionem.diciturquod iD<pifcii)Usxft
aliquid propottionaIencruis,& hoc fufficit.

A N N O T A T I O N E S

adquxflionem recundoin.

AD iftam quttfiionem dieendum, ^uod cfiro. mn. efi
organum,fidneruu4, &c. Circa hanc conclu-
fioncm variz funt fcntentia: i^quidam tenentcor
Scoti oper, Tom. 1 1.

5-

Vide Atift.i.
<le hift.amm.
eap-4-

Ad frimum.

AificidHm.

4-

Ad tmium.

cfteotganumtadlus. Themiftius f^^.^o. Simpli-
cius tex^. 1 1 6. fauet Ariftot. de SeneS. cap.i. & de
Stnfit, c*f>.i. AM) volunt cfle carnem , & cutcm,
Aucrrocs i.di fartMiimal. cap. i.&i. Philopon.
adtext.ii4.SaarJih.}.deAmm.cap.iy. citans alios.
Sedconclufio Dodoris communis cft, quam tc-
nent Galen. lA.i.def^fit partium ^cap. i6.&i2.
&lik^.cap.9.Alhett. hictr.i.c^. fi.^^.D.Thom.
1. deAnim. leii. j i. Conimb. i.de Anim. cap.i 1.
^fi.i.vii^citatttalios.Sztisftohztat, & expli-
catur ^ Doaorc, & eft cxprcfsc Ariftoteli* ibi
fext:io^. vbi ptohit catncm medium , & ncruum
drgianum.

Qu^tuor arguraenta , quac adducitSuar. con-
tra; hanc conclufionem , facile foluuntur cx ii^
quac habct Do<Storj nequc multum differunt ab
iis, qu« ipfecontrafcadducit : ide6 6a non fol-
uo feorfim, Conimbr.vtraroqucfenrentiam con-
ciliant , ncqrfe Do€tor omnino negat carnem
fentire aliquo modo , fed ad j. art i f^rtute nerui
prope exifientis potefi ^ualibet pars -fi^tire' tan^biU.
Quibus verbis adraittit aliquo tnodo earnem
fentire. Primaautemfentcntia oronrcarct fun-
damcnto, quia cxperientii cbnftaC , ncm tantum
in corde , fcd vn omni- pirtc corpcvris taftum in-
eirc. Quando ergo. Ariftotelcs vifiis eftilli fen-
tcntix fauiflcjtantum; voluir pcculiariterta^luro
correfpondere cordi , quiaeft nec^ftarius ad vi'-
tam,& fundamentumaliorumfcnfuum ,• & vni
cum corde perit : vcl voIiJt ta6tum'in cord^^a-
ximc vigere.

Per illos autem ramstfiulos , velneruosderiuantur
tefiina a corde , vel cerebro per totumcorput.Quidzm
exponunt Ariftotelem ide6 dixilfe tadum elle in
corde , quia i cordelietui deriuantur : fcd Cb-
nimbr. multis probant i.deOrtu,& Intetitu, a
ccrcbro deriuari : fed quia ab hac quarftione ab-
ftinuit Dodior , ncque ad rem multum facit,eam
pertranfeo. Verius tamen putoa cerebro deri-
uari ; quia ex djfledione , conftat ex cercbrode-
fcendcrc, vel ex fpinali meduUa, quae foboles cft
ccrebri , c qua vclur rami ex arbore , hinc inde
difpeFguntur,& quo a ccrebro, vcl racdullalon-
gius abcunt ,'co tcnXiiorcs funt. Itcm , obftrufto
cerebro , efficitur quis fenfus & rootus cxpers,
& remcdia tunc applicantur , non cordi , fcd ce-
rebro.

Ad fecundum , Caroanimalis efianimata anima
fenfitiua mediante neruo , &c. Confequentcr ad
conclufionem quajftionis , negat carnem habe-
re animaro fenfitiuam , habet tainen vegetati-
uam , qualcm habent dentcs & olTa ; quia nu-
triuntur , vt:tenet Phil. i.de Gener.animal. cap. 4.
& de Part. cap.6. Sed in homine caro , ficut &
reliqu«.partesad veritatem naturx fpcdlantcs,
anima rationalf inforroantur ; quia in eo non
eft diftindio vegctatiuackfenfitiua& rationaJi.

In pifiibus efi ali^uid proportienale neruis , ^ued
fii^cit. Conftat duro fccantur pifces , appare-
re ramu^ulos <l fpinali roedulla prodcuntes per
tQtam carnem difpcrfos , quos ijicruos dici , &
eire., .vix dubiuro eft, faltcro funt aliquid nct-t
uis proportione correfpondens. Sic Phil. i. (k
fliflor. Mimal. cap. 4. ait , quod in aliis efi fitn-
fftis , & vena , itialiis cfuod hiis proportione reffiom-
deat. Sed cum dc hac rc dubitaftcm , occutrit
locus Ariftotelis j. de Hifi. animal. cap. j . vbi cxV
prefsetribuit neruos propnc furoptos , pifcibusi
Sufit ( inquit ) f«<e nullos hibent articulos , prtuatd-
fi*Ppt/iikm » &fnaTubmfitnt, iis pfnenues incrrtiijue
T t j baben

Organum.tM'
itm,n€Tuui.

Cart qutmt-
d» ditititr
fintirt.

A eerehr»
nerui deri-
M»niur.

6.

DtHtes ^ of-
fa viuunt,
n»n fentiunt.

Pi^Cfi hahfnt
Vtres neruns.

490

hAhentur (nerm) ijfuaf^repter in ptfcibtu,tjui inxtapin-
HM pojiti/itntt y pr<tcipue veniunt in canffeSum.
Vbi non negat ncruos in reliquis partibus pi-
fcium , fcd quod non ita apparent ad ocalum,
ficut iuxta pinnas.

Soluuntur argumettta contra conclufionem
frincifnlem.

7. Obiieitur contra conclufionem qusftionij;

quia cxpericntii conftat carnem , & cutem fcn-
tire , fi pungantur. Refpondetur cum PhiLi, J^
Anim. cap. 1 1 . & Scoto hic ad tcrrium , id fieri
pcr neruum , efto non fit immediatus tangenti.
Obiicitur fecundo , in ftomacho , & venis fit ta-
ftus vbi nulli funt nerui. Refpondetur efle ali-
quas fibrasneruis proportionatas;idqucad ocu-
lum patet in ftomacho. Obiicitur tcrti^ ta6bus
datus cft animahbus , vt fe tucantur ^ nociuis,
vt ait hic Do(Stor num. ?. crgo in omnibus par-
tibus corporis cft , & non tantum in neruo.
Uerui per Rcfpondctur neruos , vel eorum ramuiculos, per
tmiet -erfo- omncs particulas corporis diftimdi , quod (uf-
ru pmes g^jj^ Obiicitnr quarto ex Arift. i. de Hifi.anim.
* cap.^. & t.de Part. cap. 1.5.8. vbi dicit carnem

clTc organum. Neque dici potcft cum Com-
mcntatore qu6d tunc non nouit naturam ner-
uorum, quam exa(5tc indagauit tradtans deani-
ma , quia poft libros dc Anima fcripfit de ani-
tnalibus,vt patet ex ordineoperum eius.Rcfpon-
detur dupliciter cx Scoto ad primum. Hicadde,
cfto qu6d fcripfcrit Ariftotcles de animalibus
poftlibros dc Anima , tamen magis ftandum eft
iis , qua: in hac re habet de anima , vbi ex pro-
feftb cxaminat , quam de animahbus , vbi tatv>
tum rcfcrt, rel non examinat. Adde etiam quod
fie Part. anim. cap. 1 o. dicit carncm non elTc fenfo-
rium ta^tus ; crgo in iUis libris non cft fibi con-
ftans , fed concordat cum Scoto ad i .

Qjr ^

S T I O

ytmm ad taSfum requlratur medium
extrinjecum^tS* in quo fiat .<?

Aiiftot. t. ie Anim», text.i i }. Auicenna ^. Met»ph. eap.j.
Auertoes x.Je Anim» (tmm.i i j. Pliilop- Simplic. The-
itiift. circa tixt. 113. S. Thom. Sueuanus & vterquc
Caiet. ibid. Albert.Magn. eodem traH }. caf.^i. Dandi-
nus digrejjione ^if. Vro\ie.mi\'Kp.x.dt fenfib.c.^i .landun.
i..dt Antm. q.x.%. Conimb. ibid. emp.i i. q.i.art.x.Aaettz
de Anim. q.^^.ftS.if.

l D E T V R qubd non : medium debet
eirc dcnndatum a fcnfibilibus iUius
fcnfus, cuius eft mcdium,vt patct in-
du£tiuc;acr, veIaqua,quaE funtmedia
cxttinfccajnon funt denudata a quaHtatibus tan-
gibiUbus ; ergo,&c.

Pra^terea, fi qualitas tangifcilispoteft immc-
diatc fentiri finc mcdio cxtrinfeco, illudnon re-
quiritur ; fed in hyeme fcntimusacris frigidita-
tcm immediatc fine alio corporc , quod fit me-
dium, vel obicftum ; crgo,&c.

Prarterea , Contigua fitnt , tjuorum vltima fient
Jtmul; fed tangens,& taftum funt contigua;crgo
eorum vhima funt fimul : quorum autem vhima
funt fimul , eorum non eft aHquod mcdium cx-
trinfccum,quia corum vltima funt in eodem loco
primo ; ergo, &c.

Practerca , quarcuraque potcntia immutatur k

De Anima

fenfibili mediante alio , prius immutatur k mc-
dio extrinfeco , qukm ab obic^to ; quia mcdiunx
cft ei propinquius ; fcd ta&us non prius immu-
tatur a medio cxtrinfecp, quam ab obie^lo, (ed
fimul; ergo,&c.

In oppofitum cft Philofophus,& Commenta-
tor. Ratio Commentatoris eft ; q«ia animal vi-
uens in acrc non patitur ab acrc ; vcl viuens in
aqua non patitur ao aqua, Cuius ratio eft , quia
pafllo naturalis eft a contrario : locus autcm
non eft contrarius , fed conformis locato ; qua-
rc , &c. Vlterius dicit , quod fi fentirentnr talia
media, hoc non eftet vt pura funt , fed proptcr
admixtioncm alicuius vaporis , vel alicuius cor-
poris cum ipfis,

Contra confcquentiam primac rationis argui-
tur fic : Corpora noftra non habent locum natu-
ralem , nifi ratione clemcnti dominantis ; fed
quando vnura elementum locatur ab alio , alte-
ratur ab eo : elementa cnim altcraiit fe fccun-
dum fuas extremitates, fecundumquas feinui-
cem locant ; ergo nonobftante locationc talium
corporum,adhuc potcrit animal pati ab eis.

Praeterca, quod eft in potcntia talc, patitur ab
eo,qu6d eft adtu talc ; corpora noftra funt in po-
tentia ad cxccllentias qualitatum tangibilium,
cum fint ad medium redu<3:a & tcmperata ; cr-
go, &c.

Contra fecundnm fic : generatio potcft ficri
cum mixtionc in fimplicibus ; fed generatio re-
quirit alterationcm ; ergo poteft ficri altcratio
in aqua , & ab aqua fi^ne adtnixtionc alterius cor«
poris. Praeterea, aut aqua calcfa6ta eft aquapu-
ra, aut quid mixtum ; fi pura , ergo non requiri-
tur ad fuam alterationem aliquod corpus fibi ad-
mixtum ; fcd ipfamct poterit alterari;& pcr con-
fequcns alterare fenfum , ficut mixtum ; crgo in
asftatc quando eft aqua calefa(!ia , & in hyeme
quando aer cft frigefa(5tus , non funt elcmenta
pura in regionibus noftris. Prxtcrca , fcquere-
tur quod qualitates tangibilcs non funt corpo-
rum fimplicium , fcd mixtorum tantum.

Praeterea , fecundum ipfum ; fi ellct vacuum
ibi , poflet efle motus animalis progreflluus : er-
go pes tangerct terram, & eius frigiditatem;non
autem acrem, vcl aquam:crgo poteft clementum
fimplex immutare tadlum.

RESOLVTIO.

^alitas inhxrens poteft fentiri fme medio
extrinfeco ; (^ idem eft de efualiht adhte-
rente ,fifit in corpore fluido, vt in aqua^
vel aere : fecus fi in corpore non fluidoy
modo flt humidum ; fl autem flccum flt^
immediate fentitur.

* "U £fpondco crgo, quod ta(£tus poteft com-
X\.parari ad qualitatcm aliquam inhajrcn-
tem accidentalem , vel adhaerentcm , id eft, non
in proprio fubie^flo, vcl in alio fibi oppofito:pri-
momodo poteft fieri ta(9:us fine corpore extrin-
feco medio,ficut patct de dolorc apoftemati$,qui
fentitur valde vehcnienter , non autem nifi per
ta£lum, vt patet indudiiue, Loquendo autem dc
qualitate adhasrcntc quodammodo fentitur im-
mediate fine corpore mcdio , alio a corpore cui
adhaerec , immediate rangcntc ; ficut patet de
qualitatc cxiftente in corporc non tcrminato,fcd
fluido; vt cft acr , vel aqua , quorura qualitates

irame

III.

1.

-,w

J-

fetefl fitri
taSut fint
midio tx-
trinfeet.

Quxftio 1 1 1.

Ail frimum
fjrfieundum.

Ai Urtlum.

AdqUMrtii.

1h qu*tHor
sefibtu friks
i nmutatur
mtdtU quam
«ri^num.

immediat^ tanguntur nnecorporemcdio aliok
corporibus fubiedtis. Si autem qualitas adhx-
rcDJ fit in corpore termioato non fluido ; aut ex-
trema tangentis , & tai^i^ funt humida, vel £cca:
Cx humida , tunc fcntitur qualitas illius corporis
niediante alio corpore,rcilicet fubiedlo humidi-
latis illius, nue/itaer»{iuenraqua : ii autem ex-
trema funt ficca, tuncimmediaic fentitur quod
extrcma fint ficca. Potcft etiam efle vcl proptct
caliditatcm corporum fc tangentium confumen-
tem humiditatcm corporum circumftantcm , vel
propter fortem applicationem eorum ad inuiccra
cam violentcr cxpcllcntem.

Ad argumenta Commcntatoris. Ad primum,
dicendum quod elementa pofluntconfiderari fc-
cundum fuas qualitates adiuas. & pa{Iuias;& fic
non fiint fimilia, fed contraria, fe inuiccm al-
terantia,vel fecundum quod vnum Iocat,& con-
tinet aliquid, & fecundijm quod funt partes vni-
uerfi,

Ad aliud , diccndum quod aqua pura potcft
calefieri : cuius oppofitum dicit, licctignisnon
poflit infrigidari , quia ignis inter cleroenta eft
maximc adbiuus. Calor refpcdtu aliarum quali-
tatum habet rationem formx, vt dicitur ejttarto
Metfororum : Scidco eft minimc padinus^non fic
autcm aqua,qu2 cft materialior.

u4ii primum princtpale in oppofitum dicendum,
quod medium debct eiVe dcnudatum a qualita-
tibus tangibilibus omnino , vel fecundum fuas
cxcellentias. Ita fe habent ifta , acr & aqua , in-
quantam funtmedia. Sienim habcrent aliquam
qualitatcm in magna excellentia , tunc magis
fentirentur qu^m aliqua per ipfa. Immo impedi-
rent fentiri alia; ficutpatetdc aqua congelata,
vel valde calcfafta ; & acre valdc frigido.

Ad aliud , dicendum quod fi. duo corpora Ce
tangentia fint ficca in vltimis , tangunt fe finc
tnedio , & funt contigua , & eorum vltima funt
(imul : fi autem humida fnnt , eorum vltima non
tangunt fc immediatc,fcd mcdiante corpore hu-
mido.

^daliudjdicendum ejuod aluptidi^oxe^ efte ptius
alio, vel caufalitate , vcltempore, vel fitu : ita
dico quod potentia prius immutctur per mcdium
cxtrinfccum , quam organum poteft cfle verum:
& hoc fccundum fitum , & fccundiim caufalita-
tem in aliis fcnfibus a taAu, ficut in vifu. Imrau-
tatur cnim priias medium a fcnfibili fccundum
fituro,quia cft ei ptopinquius ; & fccundum cau-
falitatcm,quia immutatio medij cft caufa immu-
tationis organi , licet non prius tempore ; quia
vifio fit in inftanti. In auditu etiam cft prior im-
mutatio & caufalitate , & fitu , & tempore ; & in
aliqua fui parte , fcilicet in rcraota ab organo:
quia funus fc multiplicat mediante motu locali:
ficut etiam in olfaftu , & guftu : in quo guftu
medij extrinfeci immutatiocftcaufairamutatio-
nis orgSni , licct fimul temporc immutetur fali-
ua , qus eft medium extrinfecum , & organom:
fcd in taftu medium cxttinfccum prius qui-
dcm fitu imrnutatur ; quia cft propinquius , non
tamen prius temporc , fcd fimul tempore , per-
cutitur clypeus', & clypeatus , non autem fi-
mul caufalitate ; ( nam clypeus percuftus per-
cutit clypeatum : ) ncc acr vel aqua in quan-
tum funt media extrinfeca immutant organum
tadus , licct benc immutcnt in quantum obie-
6ba ; & hoc idco , quia medium extrinfecum in
tadu eft accidentalitet requifitum , propter hoc

491

quod non poteft animal viuere fine eis. nec ta-
^us cftniuinacie, vel aqua modo pra^dido }
non quia de neceflitate tangat pcr acrcm , Sc
aquam , tanquam per medium cflentialiter re-»
quifitum , ficut.caro, vel ficuerequiritur ad alios
fenfus : imm^ raagis fcnfibiliter tangerentut fcn-
fibilia exttinfeca fine talibus mediis > quam in
ipfis. Licet ergo non 'priijs temporc , vcl cau-
falitate immuteturpotenriata(%uaa mcdio ex-
trinfeco , quam ab obiedlo , prius tamen fecun-
(ii^m fitum. immutatur > & •hoc fu£cit ad tale
mediura.

ANNOTATIONES

in quaeftionem ccrtiam.

REiforuU» rrgo , taSltu , &c. QualitM inherens
pmitttr ifm»ediatei8cc.Non intedit organum
tadus fcndre-qaalitate,verbi gratia, calorem fi-
bi,fed parti vicin£ inhaErentem. Prim6,quia alij
fcnfus non fentiunt qualitates fibi iahzrentes;
non enim fcntit Hngua fapida.fuum faporcm.
Secundo « tat^us Qjaioremcakxretiifentit quam
fibi inha;rencem : crgo non fentit inhasrcntem;
qiiia hunc folum /cntiret. Antecedens p<itet in
manu appltrata igni , qu* fentir intenfum ca-
lorcm , & amoto igne ftatim feutire dcfinit ; igi-
tur non erat calbr inhxrens , quem fenticbat.
Tertio , tadlus fentit duritiem , Sc mollitiem,
quas conftat non fibi , fed rei tadtx inhzrere.
Quod vero hsc fit mcns Scoti , patet ex addu-
(fio exemplo de apoftematis dolore , qucm fentit
tadus, ncmpe exiftens in parte vicina paitis infc-
ftac, cui inhxret nociua qualitas.

Obiicies : dum obiicimur Soli , fentimus ca-
lorem , non calefacientis , quia nnllus eft in So-
le ; crgo nobis inhxrentcm. Refpondetur , nos
fentire calorem aeris , & exhalationum , Sc fan-
guinis calefadi. Contta , ponamus aliquem im-
mediatc Soli applicari , fentiet calorcm , & non
a caufis relatis , nec a Solc. Rcfpondetur fenti-
re calorem virtualcm , quatcnus Sol producit ia
co fpecies intentionales caloris ; & impertincns
eft ad fcnfationem , quod realem , vel materia-
lem calorem producat ; poflet enim mors fcqui
ex fola operationc intcntionali fcnfibilis , vt ha-
bct Dodbor 4. difi. 44. tjutfi.^. num.}. vbi tenct vj
probabilius , igncm inferni tantiira intentiona-
liter adurum in corpora damnandorura. de quo
poftea.

Pra:terea , fanguis tunc calefierer , cuius calo-
rem nerui vndique pcrcorpus difpcrfi, ftatim
fentirent.

Obiieies fccundo ; calor in organo potcft in
aliofubiedlociufdem rationis fpccies intcntio-
nalcs producere : ergo & in fuo organo. Nego
confequcntiam , quia fiait non poteft rcalitcr
fuum fubicftum , bene tamcn aliud eiufdem ra-
tionis alterare: itadicendum de aftione intcn-
tionali ; eft enim concomitantia inter has adtio-
nes , vt vna non poflit efle vbi naturalitcr nc-
queat eirc altera ; verura non fe concomitantur
fccundura proportionera graduura , imm6 con-
tingitintenfara cflcaftionem, vbirealiseft re-
mifla, vt habet Dodkir fupra : vcrbi gratia,quan-
do manus intensc frigida arplicatur igni , ibi eft
intenfus dolor ; Sc tamcn remiirus calor, proptcr
exccllentiam frigoris : qniacontraria a contra-
riis magis fentiuntur , inquit Ariftotcles «» Pre-
blem.fea.',.q.%.

T t 4 Obiicies

6.

MMttm roH'

jeUt» igni
»pflic»t»
minits c»U'
fit , if maxi»
mi tUUt.

Ctrfm SoU
mffticMlum
vnJe fentiat
calertm.

A9't* tuuu-
ralu (j- f«-
tentienmlu
nen fe t«mi-
latur ftcuit-
ilim iradu.

L

491

De Anima

8.

Mtdium «n
t»rtt quali-
tat* iMiibUi,

Medium , (Jf
trg4uii vijti
fimul mu-
tantUT. nSfic
de audnM Cr
elf«au.

Dura t^ fic
ta /»«* meJi»
taneuntitr.

Obiicies tertii > contra id quod ait Doftor,
dolorem apoftematis fentiri a ta6lu ; quia dolor»
Sc voluptas funt appctitus adiones , vel paf-
fjones ; & hoc fecundum tenet ipfe Dodor 4.
dift,^^. ^uitft. 3 . vide ipfum ^Mft.i. n.$. Refpon-
detur de caufa doloris non conuenitur.Galen.iz.
Afcthodiycap. 7. ait eflc notabilem mutationem
priaiarum qualitatum , vcl diuifionum continui.
Alij diiroiutionem temperamenci. Alij hanccum
diuiiionc continui : tadus autem fentit primas
quaiitates , Sc etiam diuifionem contiuui , feii
motus localis , licct non vt fcnfibile proprium,
fed vt commune : phantafia apprchendit ex lali
taduinconucniens, circa quod appetitus habet
nolitioncm , qua pofita , cauf^tur in appetitu
dolor, qiiem Do(5tor vocat paflionem , quia non
cft liberum eo carcrc , pofito nociuo : vel po-
tiiis , quia appctitus .painuc fc habet ad cam , eft
tamen quahtas. Si quxriis quxnam eft eius im-
mediatacaufa ; puto efte nolitionem difconue^
nienps iam pofiti.in effe , quz eunt caufat ficut
a6lus habituni., dtx\uo inf rk-iidjijttdft:tt.mm.S.
vide Schol.n9fintm^Mft.\ ^.n.^j&ii^ ^idift,^..
^Mft.i. Eatenus dicit Scotus tadlum fentite do-
lorcm , quatenus fencit eius cauiam. Locutio
igitur eft caufalis > fcu virtualisi non:formalis,
quando dicit ta£him fentire dolorem.

Obiicies quart^ , contra id quod ait tadlium
fentire tangibiiia immediata fibi , quia fcnfibi-
lc pofitum fuper fcnfum impedit fenfiitionem, 1,
de Amm. text, j j. 98. 116. Rc(^ondctur ad hoc,

l-ftl- , .

Adpnmum , medium debe^ejfe denudatum a (jua-
litate tangihili. Non cft fcnfus , quod non fit ca-
pax illius qnalicatis fccundum ^ re alc , fcd tan-
tum fecandum ejfe intentionale , co modo quo
organum vifus non poflit reciperc colorcm fe-
cundum elfe maccriale ; fcd tantum intcntiona-
lc ,ex i. de Anim. text. i x6. de (jho Scot. z. dift. 3 .
tjuaft.i. ad j. num.16. Conftat enim expcrientia,
acrcm , quo mediantc fentio caforcm ignis , ef-
fe calidum. Senfus eft ergo ; mcdium qua talc,
carere quaUtate tangibili ; & fi habet cam, obie-
dlum eft cenfcndum non mcdium.

Ad cjuartum i in viftt fimul muta*itur medium,&
organum. Ratio , qiiia tranflutio Ipeciei vifibilis
non habct concrarium , ncc fit per motum lo-
calcm ; & fic fimul tcmpore in propinquum &
rcmotum diffunditur ; ficut Sol fimul partes pro-
pinquas , &c rcmotas mcdij illumin?t ; at non
fimulmutacur medium & organum auditus,&;
olfadus ; quia interuenir inhis motio localis:
coufatur enim fonus rcalis pcr impetuofam me-
dij motionem. Vnde cxpericntia conftat fonum
priiis audiri aprOpinquioribus , quam i rcmo-
tioribos. An vero fine rcali niedij cxcitacionc,
mitcac fpecies , poftca dicccur. Similiccrcuapo-
ratio , feu fubftantia furaea defcrens odorem,
habet fccum comicem mocum localcm. An ve-
16 ad fenfationcs horum fenfuunl , requir.itur
neceirario medium cxtrinfccum,dicetur quarftio-
ne fequenci.

Circa id quod Dodlor air,w«w».4.»« corparecjua-
ftionis , cadum fencirc corpora fluida immcdiatc.
Iccm corpor.i confiftentia ficca , non ramen con-
fiftcinia humcda, noncomicnit incer DoiSlorcs
D. Thom. intext. im. Caiet. & alij tenent ad
corpora duracangcnda, rcquiri niedium. Aucr-
rocs comm. 1 1 y. quem fcquicur i.indun. vniuer-
fdlitcr ad bmnem ca^flwm rcquirunt medium;

quia.vcr6ha:cfcntentia videtur exprefsc contra
expcrientiam de tadu aqux , & acris. Refpon-
detur quod act in fua narurali difpofitione non
agit in tios , quia eft locus nofter naturalis ; nec
fentitur , & talis eft fempcr nebis immediatus.
Idem aiunt dc aqua refpedu aquatilium : quan-
do ergo acr calefacit , vcl infrigidat , illc non
eft natnralis , fcd aliis corporibus vt exhalatio^-
ni , aut vapori mixtus ; & fic fentitur , non la-
men immediate , quia aliqua pars acris naturalis
mediat.

Contra hxc : & primo contra fecundum , po-
nancur pifces in aerc , ccrtum eft qu6d aget in
eos , nuila aqui medii ; quia non eft ipiorum
Jocusnaturalis. Secund6, etiam locusnatura-
lis agit in locatum, vt clcmentum vnum in aliiyt
contentum. Terti6, elementum in fua naturali
difpofitione habet qualitates a&iuasexcedeA-
tes eas , qux funt in mixtis ; ergo agit in eal
Quarto , falfum cft , quando clemcntum eft ex-
tra fuam naruralem difpofitionem , habere fem-
pcr corpora alia fibi niixra s quia Sol calcfa-
cit acrem , & aquam > nuHo alio cor^ore cis
mixto.

Contra primum , nempe ad dura tangenda
rcquiri femper medium ; quia fcquerctur qu6d
gladius abfcinderct alicui caput , acre femper
medio iritcr ipfum , & collum ; & fic acr cflec
immediatuminftrumcntum. Secundo, ingcntes
lapidcs fuftentarentur inaerc, quianon tange-
rcntur in acrc , quia non tang^rrcnr immediatc
terram. Tertio, ferrum ignitum fuppofitum car-
ni, illam vric nullo mcdio aiJrc.

Diccndum ergo cum Do6lorc, corpora foli-
da ficca fe cangcre immcdiacc ; ccfi non fecun-
dum fe tota ; & hoc fecundiim tantum voluic
Ariftotelcs text. 11 j. Et ratio eft , quia regnlari-
ter funt insqualia ; at vero fi corpora folida finc
humida, immediate non fe tangunt , vt cx Phil.
iam citato, tcnet Dodor ; & expcrientia tcftatur.
Caier. dat friuolas foJutiones ad rarioncs alla-
tas. Ad primam , admircit acrcm ellc mcdium,
tamen gladiumait efte immediatum inftrumen-
tum abfciJHonis. Contra,id quod immediatc fc-
parat partcs continui , occupans locum intcr eas,
cft immediatum fciffionis inftrumcntum. Ad fe-
cunc^am , admittit modicum acrem fuftincrc in-
gens fuppofitum faxum , virtute vniuerfalis na-
turae. Contri», mcra chimacra eft hoc dicere,cum
nec ratio , nec expcrientia faueat , fed vtruroque
fit in oppoficum.

Dicimus merito , grauia afcendcre furfum, &
Icuia dcorfum , ne detur vacuum ; quia expe-
ricnria id conftat : at hic nulla cxpericntia eft.
Prartcrca , applicetur ignis iili acri inrcrmedio,
& corrumpctur, nifi fingas incorruptibilcm elle.
Sed obiicitur cx Caiet. Si duo corpora fecun-
dum fupcrficiem fc tangerent immediatc , & al-
tcrum roUcretur ; aut aifr circumftans immedia.-
tc rcpleret totum fpatium intcr ilJa , & darctuc
motus in inftanti ; aut non rcplcret , & ellet va-
cuum. Rcfpondetur, naturaiitcrvnum non pof-

fc fecundum omnes partes fimul fciungiab

altero, fed bcnc fuccefliuc,quod fujficit:

& fic fuccefliuc poteft vnum planum

fupponi alrcri,& iliud tangcre,

immediate.

Lottu natu.
ralit igit m
locatmm.

10.

Airitn fitltl-
nere ingent
fufpofitS f».
xum , fiili'
tium.

II.

Quxdio I V.

495

X.

tifittgtio ,
Utrmm.

Qjr ^ s T I o IV.

ytrum fenjihile fojitum fufer fen'

fum^ 'velorgamm fenjksf

/entiatur .<*

Ariftoteles Ui.i.dt Animm,c*p.e.t*xt.f%.creMp.%. text.^t.

Sandas Thomas ibid. leS: 15. Albettus Magnus t.part*
. /kmm* de Homiru,qMtfi.de tsffM. JEgidius z.de AnimM,im

tMp.ii.df lib.t.Hexamtron,e»p.jx. Vtcrqu? Caietanus t.

d* j1nim»,ine»p.ii.ltadaa.itid^H*fi.i9. lauellus q»*Jt.

{O.Apollin.j«f/7.34.Ferrar.fiMyf.i9. Toletus ^.de Ani-

m»,e»p.ii.^*fi.t.Conimht.i.d* Anim»,c»p. ii.qutft.^.

Rubius iM Anim» , c»p. i. jtuft. 3. Cooif lutenfcs di^.

9.de Anim»,p4*ft.j.

I D E T V R qu6d fic : quia cultellus
fcindens neruum caufat maximum do-
lerem , maiorem , qu^m fi fcindcret
carnem : neruus autem eft organum tadtus , qai
fentit dolorem;ergo,&c.

Prseterea , aliquis humor potabilis poiitus (u"
permedium guftus , fcilicet fupra carnem lin-
gu2 , fentitur : ergo mult6 magis pontus fuper
organura. Antccedens patet. Probatio confc-
quentiz, quia caro, quae eft medium in guftu, eft
Corpusmixtum,& compa<Slum : potabile autem
non cft ita mixtum , vel marcriale ; ncc compa-
&um jergo fpecies potabilis materialius reci-
pitur in medio , quam in organo : quia vnum-
quodque recipitur fecundum modum recipien-
tisjfi ergo fpecies potabilis recepta in medio cau«
fat guftum , mult6 fortius potabile poiitum im-
mediate fuper organum caufatguftum.

Przterea,fonus habet «^reale inomnipar-
te medij ; fed auris poteft audire in omni par-
te medij , exiftentia etiam in parte (ibi coniun-
Aa ; ergo , &c. Probatio maioris , quia quod
habet ejje intentionale tanttim , non manet ab-
fente generante ; fed fonus manet in omni par-
te medij abfente corpore fonatiuo : ergo habet
in omni parte medij eptexlc. Minor eft manife-
fta;ergo,&c.

Prcterea,odor in fumali euaporatione habet
ejji reale , fed quando fumalis euaporatio intrat
nafum^fentitur odor;ergo,&c.

Contri cft Philofophus, &omnes commu-
niter concedunt , in tantum , qu6d dicunt ali-
qui quod H cultellus fcinderet immcdiatc ncr-
uum, in quo eft fenfus tadius ,homo non fen-
tiret.

Iftam autem conclufionem fic probant ali-
^ui. Oportet fenfum habere proportionem
non tantum ad obiedlum , fed ad medium,
ad hoc qu6d exerceat a6bum fuum , ita qu6d
/icut ab excellenti fenfibili, & improportio-
nabili fenfu , non immutatur fenfus , nec et-
iam i remiftb in proportionato ; ita nec fen-
tit fuum obie(^um , fi medium fit nimis , vel
parum protenfum , vel nimis remotum , vel pro-
pinquum;quia ergo obiedo pofito fuper or-
ganum , non feruatur debira proportio medij:
ide6,&c.

Contra iftam rationem arguitur fic t Caro im-
mutata ab obiefto tangibili, immutat immcdiatc
organum tadlus. Similiter acr propinquns pu-
pillac immcdiate immutat eam j ergo propin-
quitasmedijnontollit eius immutationem. Alia
ratio eerum eft hzc:Species in organo habet
fJI«. abobie^o ; ergo mediante corpore medio>

in quo habet e£e minus matetiale , quam in ob-
iedto ; magis tamen , qtiam in organo , quia ab
cxtrcmo in extrcmum deuenitur per mcdium.

Contraiftam rationemarguitur fic:Caro ha- }.
bet eire matcrialius, quam acr;& per confc- SMicitur.
quens calor in carnc , magis quam in acre ; fed
calor carnis poteft immcdiatc immutare orga-
num tadus , quia eft cius medium ; crgo mult6
magiscaloracris.

RESOLVTIO.

Senfibile fofitum fupra fenfunt vtfui^

imfedit fenf»tionem:in aliii autem

fenfibus , quofenfu id verum

fit , exflicatur.

• 13 Efpondco , quod in vno fenfu , fcilicet
l\.vifu,cil: caufa fpecialis,<quarc fenfibile
pofitum fuper fcnfum non facit fcnfum : quia
color non videtur nifi in liiminc , & requirit ad
hoc vtvideatur medium illuniinatum. Si autem
colorponcrctur fuperorganum vifus obumbra-
ret ipfum i & ideo fequitur quod non poirct vi-
deri. De aliis autem fenfibus conclufio Philofo-
phi rcdlc exponenda eft. Circaquod fciendum,
quodeftduplex immutatio fenfibilis; vnaeft na- imtnnt»ti$
turalis , fcilicet quando iromutatur fenfus i fcn- ffJiytUi du'
fibili fecundum illud tale ejje , vel fecundiim f^"'
eundem modum eftendi , quomodo eft in rc ex-
tr^ ; vt cum fcnfus tadus calcfit , vel alius fcn-
fus aliqualitcr altcratur , vel mouctur fccundum
locum. Alia eft immutatio animalis fecundum
quara immutatur intentionaliter , vel fpiritua-
liter <i fenfibili , licct habeat modum cfTendi ,

extrk realcm, & matcrialem : modo ita eft, quod ^^ t*ntiim
aliquis fenfus immutatur fpiritualiter tantum, ""*""*"* *"
vt vifus : tadlus autem vtraqucimmutatione itu-
mutatur. Quod naturaliter , probo ; quia orga-
num eft corpus mixtum , ficut medium , quod
eft caro : ergo eft pafEuum naturale , & recepti
uum paffionis naturalis : qualitates autem tan-
gibilcs funt nlturaliter a^iuz ; ergo , &c. Si-
militer immutatur intentionaliter : quia fi tan-
tiim naturaliter imrautarettu: ratione , qua miz-
rum naturale , non plus fentiret qualitates tan- ter.
gibiles , qukm lignum , vel lapis ; quz naturali-
ter immutantur:quia ergo ladus fentit huiufmo^
di quahtates:ide6,&c.

Pijcterea , hoc patet rationc Theologici ; in a.

damnatis poft relurredionem generalcm erit Senfeu t*atM
fenfus taclus , & omncs fenfus in atStu fuo ; & ta- d»mn»torum
men tunc tadus non immutabitur naturaliter; "f* imtmi»-
quia iftaimmutatioeftcorruptiua;ergo tantum *^'"' "*'*"'**
intentionaliter ; tamen ifta etiam maxime afHi-
ftiua ; ergo veriflimc poterit ibi efTc vna , fine
alia':tamen in ftatu ifto non eft intentionali»
immutatio fine rcali , & naturali immutatiune;
quia caufatur ab ea. Immutatio ergo intcntiona-
lis fenfus,non eft naturalis , ctam finenaturali
pofEt efTe , fcilicet in damnatis. Naturalis etiam
poteft etle in inanimatis, qus non fentiunt , qu«
tamen naturalitcr immutantur ; & ideo langibi-
le pofitum fuper organum radus , ciim non im-
mutet nifi naturaliter, ipfum nonfacit fenfum
tadtus , fed fpecies tangibiUs recepta in eo in-
tentionaliter facii fenfum tadus. Sic crgo im-
mutatio animalis in organo tadfcus , vel aliorura,
bcnc facit fenfum ,non autcm naturalis -.tfid ini'
mHtatu naturtdk inorgatio aon fdcit Jenjian , immo f»titftnfim,

mngu

ttr mtitttMr,

T»Siu im-
mHt»tur n»-
tur»liter , (J»
intenti»n»ii"

Immmt»t!a

nMtMr»tit ntn

494 ^^ Anima

\nAgis b impeilt ; quia fi fine halciitali polTct cflc
intentionalis»magis fentirejur fenfibiic ; ficut
pat«t in damnatis^ tamcn immiitatio naturalis in
carncquz eftmedium.benc facitfenfum caufan-
du immutationem fenfibilem iii orgatlo non dc
fc tantum. ^ ,

%. Rcfponfiones in oppofitum benc probant,

s¥^iU fuptr qu6d immutatio animaHs eft fimilis cum imrtiu-
fini'nm,H»f». tationenaturali pro ftatu vitac,necfineilla po-
teft eflc j quantum ad illos quatuor fenfus , de
quibus fuit argutum , licct de vifu aliud fit pro-
pterrationcmfuperiusta6kam:non tamcn pr«-
bant qu6dimmutationaturalis inquautum hu-
iufmodi.faciat fcnfum , quia magis impcdit vt
vifum cft : fcd fi fentiat huiufmodi fenfibilia
tangentia organura , hoc eft rationc immutatio-
nis animalis per fe , qus caufatur a naturali im-
mutatione fecundiim quam tangunt organnm»
& idco fecundum hoc , eft vera ptopofitio Phi-
lofophi , quod fenftbilia tangcntia fenfum non
faciunt fenfum ; quia ratione immuiationis na-
turalis , fecundum quam tangunt organura , non
faciunt fenfum.

tit f»nfitm,
«MflicatHr,

6.

Sg!iu vifus
vetejftrii pt'
tit mtdium.

7-

SenfibiU ftR'
tS f^tper ftn'
fum, (jre. eX'
ftnitur.

A N NO TAT I O N £ S

in quxftionem quarcam.

REjpmdeo , fiid in m» finfit ,fciUcet vi/u , &c.
Sententia Dodoris fol^m vifum rcquirerc
neccfiarib medium extrinfccum , rcliquos fenfus
non. Alij tres fcnfas indigere medio volunt, fcd
communior id dc omnibus aftcrit. Et probatur
ex Ariftotclc x.de AnitM^ text.i^.^%. n6.lu D.
Thoraas.Caietanus invltirmtm /«■«»» Conimbric.
cap. 1 1 .(jMtfi, ? . drt.i. tadumtamen, & guftum cti-
cipjunt. ScdSuar«s lib. ^.deAnima^cap. ij.fe-r
quitur Scotum, & addudia hic, & quaeft. pracced.
a Doclorc , & quac in annotationibus dida fiint,
id conuincere videnrur. Et cene Ci ponamus ma-
num in medio ignis , chimarricum eft dicere,
quod cuiis eius mcdiante acre , fentit caiotem,
& oportcrct dicerc qu6d aerillc nonpolTet ab
ighc-corrurapi. Itcm , in olfadu vaporatio odo-
rifeta fubit ad ccrebruM ; & fic ad organum , cx
Ariftotele \6.ProhleTrt. ^<«/?. j. fonus etiam^ ve-
hcmens propinquus penetrat vfque ad auditum.
De gr ftu , res eft clarior , quia ad faporem per-
cipicndum requiritur humiditas ex Ariftotelc 2.
ele Anima,text. 104. vt guftabile humcdum in
poros linguz transfundat vaporeih fapidtuii; &
hac ratione infirn^i , ar^nte lingui , faporem non
percipiunr.

Ad Ariftotelem beni refpondct Dodlor.ipfum
imelligendum ciTcquod fcnfibilc pofitum fupcr
fenfum , quatenus eum immutat realitcr, non fa-
cit fenfum ; poieft tamen facetc provt immutat
intentionaiiter,vr ex di«ais patet. Suarez ait pro-
loquium illud , quod tribuitur Ariftoteli, verura
cflc,fiintelligaiurfenfibilc inhaerens nonpoflc
fentiri ; quod patet in auditu , olfadku , & guftu;
quorum fcnfibiliaincpta funt inhaerere organo:
-quia fonus ineft tantum acri : fapor, & odor,quia
non funtqualitates a(5biux,non difponunt fub-
iedum , fed fupponunt fibi proportionatum , cu-
iufmodi non eft organum iiorum fcnfuum. Dc
tadu autem, patet qu6d non fentittangibilia fibi
inhaircntia. Qux dodlrina placct , & eft confor-
mis Scoto , praeter id quod ait , organum guftus
non effc fubicftum faporis;nam inter omncs par-
tcs aniinalis vidctur nulla cflc meliotis fapoiis.

Dum «cutiit-
iu ttnebrii »t-
teritiir, vidtt
iit»

onara lingUa. Ratio crgo eft, qUod qualitas ren«-
fibilis inlixrens , ficut non agit rcalitcr , ita ncc
intcntionaliter in fubicdlum ; vt fusc probaui
qufcftione prxccdenti.

Ratio Dodoris de vifu optima eft ; qina non 8.
poteftviderenifi obicdum illliminatum.neque £««r# vlfiu
illuminaripoteftnifi permedium. Obiedii vifus nonvidetftn*
eft color fccundum ejfe matcrialc , fcu naturalc, ""**•
cuiusfubiedum cft fupcrficiescorporis termina-
ti , feu opaci : at fccundumf^ intentionale ,re-
ccptiuiuii eft corpus petfpicuum , feu non termi-
natum fecundum fe toium , vt habet Dodor i.
SfiinEl. j. ^tuft. S.ad i. num. \6. fi autcm color
curafuo fubicdto terminato fupponcrctur ipfi vi-
fui , obumbraret illum , vel claudcrct palpebras,
& fic impcdiret ilIuminationciti,& confeqututer
fenfationem.

Obiiatut, quia,tefte experientia,C: docet Ari-
ftoteles de Senfit , & fenftb. caf^ 1 . jn ;encbris ful-
gor quidara apparct in oculo. Itemjciim digito
comprimitur oculus,humor quidam concrctus
cernitur, Relponderur ad primum , fulgorem il-
lura cura oculus in tenebris atteritur,difFundi
ad ipfum Organum , & non videri fecundura il- fuigorem
lam partem quae in organo eft. Ad fecundum, pet trmfecum.
idcm patet : fi enim aliquis humor cernitur , di-
ftat ab ipfo organo , & illurainatur mcdium di-
ftantiae,vt videatun

Refponfiones ad rationes pro refolutione hvt*- 9-
ius qua?ftionis rcicdac funt cuidcntcr ^utft.prM.
rf»«#M^ }. Exdidispatct prim6 ^adtadumnei 2f"»'' '»"''*

/r -v 11 ■ • 1- . nJtactumrt-

ccllario nuilura rcquin medium ; quandd autcm quirimr.
intercedit ,debet clfc capax primarum qualiia-
tum,vt iftc fentiantur. Quoadalias qualintes,
vt duritics , afpcritas , hoc non fiifficit ; fed re-
quiritur cflc molle, qualis cft cutis , tela. Degu-
ftuifortc non tantum non eft ncceiTarium me-
dium, fedmlpcdit fenfationehi : quia fipor , cx-^
perientia tcfte , non vidc ur difFunderc fpccies
citra materialem contadtum. Idcm iudicium e^
deauditu,&olfadu. Itaque folus vifus neceflari6
requirit medium cxtrinfecum ;folus tadus per
accidcns rcquirit:reliqui omninorcfpuunr.

Immutatio naturalis in or^ane , nen faeit fetjfitm,
immo magis impedit. Conftat cxpcricniia.quando '"«"«"««V
ta(9;us habet calorem magnum fibi inhacrcntem, p^j^^ ftnf»*
qu6d imperfede fentit calorem : e contr^ quan- titnem.
do intcnfum habct frigus ( vt vidcte eft in manu
congelata igni applicata ) pcrfcdc fcntit calo-
rcm ; a quo tamcn parura immutatur natiirali-
ter , propter frigus intcnfum refiftcns. Caufa
fdrte eft , qnia quandd impeditur agere natUrali»
ter per contrariumpraciens , agit intcnfiits (unc
intentionalitcr , difrundendo fpecies : Sc hinc eft
quod manusilla,eo cafu, magis dolctjicctminus
immutetUr naruraliter } quiadolor, ficut & vo-
luptas fequituraAionem intentiOnalem,non rea-
'lem , de quo Dodlor 4.</.44.f.;. vbi habet vt pro-
babilius , corpora damnaiorum tantum paflura
adiunem ignis inteiionarem.Vide com i.dift.ij.
tmm. S, Sed quarc tuuc manosdolet, cum dolor ^Mmrtmanm
fcquaturapprebenfioncmdifconuenientis fcnfi- mmu frigida
bilis vthabetDodor i.dift.^j.num.S.&fif.Sc '•JJ^j*''^
luc fenfibile conuenienseft ? Refpondetur , calo-
reiti tunc conucnicntem efle, modura taraen vid-
lentcr ipfum caufandi , refiftenre forti contrario
inconucnientem efle;fic expulfio puris ex apoftc-
n^ate conueniens eft,tamen violcnta expnlfioin-
conuenicns eft , & fic tpprehenditur > caufacque
dolorcm.

Quxftio V.

I.

fUcittr rtfi-
fit formmm \
t^Mttrialitrr,
& i»ttnti$~
»*littr.

Q^it S T I O V.

Vtrum fenfus fit receftiuuj J^ecierum
Jme materia^

An&.iM ifi>iaM.r.Tt.r«xMii.(^ 1t4.PhtI0p.Si1npl.Tbc-
iBiltiat,Anerr.& Thcoph.atlntHJtmttxt.ixi. Coaiinte.
in exft/.tiufdtm e.(^ t*^.^ iod.Ub.t.6.f.X4trt.x.

I D E T V R qood non ; omne quod re-
cipjc aliquid ab agente , pacicur ab eo*
recunduni quod eft ens a^u ; fed agens in
fenfum'eft obie^um maceriale , vel focma exi-
ftens in macecia;ergo,&c.

Przterea > fenfus recipic (peciera obiedU>
cum condicionibus materix, quae funt hic,&
nuncjergocum materia; quia condicionesma-
tcriz non feparancur ab ea. Przccrea , ca(flus eft
vnus' fenfus , & camen recipic calorcm matcria-
licer,&naturaliter, vel reaiiter, non intcntiona-
litcr folum;ergo,&c.

Prxterea , exemplum Philofophi de cera,
& figura , non videtur e(Te conueniens ; quia
fimilitqdo Cxc fequitur , quod iicuc cera confi»
guraiur annulo , ica fenfus obiedto ; fed iigu-
ra non eft aliquid abfolucum fuper ceram ; er-
go fpecies racione cuius configuracur obie-
&o , non eric aliquid abfolutum fuper poten-
tiam fenfitiuara : hoc eft falfum , cum (it ali-
^uale prindpium fentiendi. Probatio affumpti;
quia (1 figura e(Iet forma abfoluta, ellet adi-
Ua magis , qukm pafCua ; & C\c cera cederet figu^
rae magis,quam h conuerfo: quanritas autem,
cuius figora eft terminus, eft magis pailiua, quam
a^iua , ciim fcquatur compontum ratione ma-
teriar.

Prxtcrea , hoc probo fic ; quandocumque ali-
qua palEo confequicur aliquod fubiei5lum ,cir-
cumlcripto omni abfoluco alio a fub)e£to,iI-
la paflio non eric abfoluta ; fed figura confe-
quitur quantitatem , circumfcripto omni abfo-
luto , alio a quancicate ; quia politi aliqui quan-
titate finiti , ftatim ponitur aliqua figura, quia
£gura fecundum Euclidem non eft aliud , quam
terminatio quantitacis ; ergo , &c. In oppo-
iicum principalis conclufionis eft Philofephus
X. de Ammtt»

R E S O L V T I O.

K^ecUit fenfits rectperi formnm fecunium
euniem effenii modum , quo eji in ttgen-
te , ^ fer fe tttntitm recfuiritur , vt in-
tentionsliter recifi»tttr , vt contingit in
vijit.

• T\ Erpondeo.aliqnandopatjcnsrecipicfor-
A\,raam fecunduim eandem modum tfTcn-
di , quo cft in agente : & hoc eft quando eft eo-
dem modo difpoficum ad formam, quo eftfor-
ma in agcnre, vel quo maceria modo agencis eft
difpofica ad eam : & iftud accidic in a(^ione na-
turali , in quaagens , & pacienscommunicanc in
ntaceria ; aliquando aucem patiens non eft eo-
dem roododifpoficum , & tunc recipir iine ma-
teria ; non c]u6d forma in ipfo recepca fic fine
maceria , vel priiis fuerirfine m;teria:fed qoia
tecipic formam non cum materiali difpofiiio-
ne przccdcnce, vel non recipiendo difpoiitio-

495

nem materis pra-ccdentis per oppofitum ad
aliam , modo quo paticns rccipit formam rea-
Icm , vel materialem ; quia cuni difpofitionc
materiz pratcedente ; modo ita eft in propoti-
to,qu6d fenfus non cft eodera modo diipofi-
tus ad recipiendum fpeciem , vel formam ob-
iedi fenfibilis ; vel ficut materia ipfa ; & ide6
recipit fpeciem eius fine materia , & finc difpofi-
tione maceria;.

Scd coricri , pocencia fenficiua , vc didura eft,
eftidemquod ejje animae ; fed efe non poceftid
recipere aliud ab agence purc corporali , fedcan-
tiim ab agencc fuperiori;crgo cum obie&um fen-
fusfic corporaIe,ncc potentia fenfitiua potcric
abeo fpeciem recipcre. Diccndum ,qu6d aniraa
potcft mcdiantc corporco organo aliquid ab ob-
iedo corporeo recipere,licet-inima non poifit
immediatc , vt concludit argumcntum. Quiaer-
go potentiafeniitiuapropinquanon tanttim eft
anima , imm6 includit organum ; ideo poteft ab
obiedto fpcciem recipcre , ftante idcntitate rea-
li ipfius potenti* nudat cnm anima , &c. Immo
fi eflct realiter diuerfa ab anima , ficut quali-
us quxdam abfoluta , fequeretur qu^d ipfa cum
organo fine clTentia anim* poiTec fcncire : quia
pofiti causi totali , ponitur eius efFedus ; po-
tentia fcnfitiua cum organo eft totalis caufa fen-
tiendi. Sed fortc diccs , quod potcntia fenfiti-
ua non pofTet exire inadum , nifi jn virtuteani-
mx , qux eft caufa ptincipalis , dato quod cius
potcncia efTec qualitas abfoluta. Conira ; qu6d
pcr fepotefthaberer/7?quaIitercumque, fiue pet
naturam , fiue per miraculum , per fe natura-
liter rme alio poteft agere ; ficut parct de a<t-
cidcnce in Sacramcnto Alcaris , quod non habet
efe in fubiedlo , & camen nacuralirer agic. Mo-
dus enim cfTcndi , vcl fubfiftendi non impedit
natucalem aaionem , ficuc eciam ocuUis teftitu-
tus permiracuhimnaturalitcrpotcft vidcre:ma-
d6 ita eft , quod accidens abfolutum per miracu-
lum l fubiefto abfolui poteft , quantum ad cilc
adlu ; & ide6 fi potentiaeft qoalitas abfoluta.po-
terit agere fineeius fubic(fto,qnod cft anima.

Sed contri , potentia fenfitiua non eft fcpara-
bilis ^ corpore ; anima autem fecundijm fuam cf-
fentiam eft feparabilis , fcilicet humana. ^ Dicen-
dum , quod potentia propinqua ad fcntiendum,
qu« eft totalis caufa eliciendi adhim , fuppofito
obie<ao , eft non fcparabilis ; quia talis includit
organum corporcum , quod eft aliud ab tjft ani-
mac ; & fic ipfa potcniia difFcrt ab anima : fcd
potentia fenfitiua praecise,qu« cftrcmota,ta-
lis eft fcparabilis , ficut & tfe, quia idcin funt.
Sedcaufa quarefcnfitiua dicitur magis infcpa-
rabilis , qu^raincelle6liua, eft ; quia icnfitiua di-
cicur per refpcftum ad aftum fentiendi , quia
pocencia fcnfitiua cft , qua homo poteft fenti-
re;& intellecaina, per quara poteft intellige-
re;mod6ita eft qu6dada<aum fentiendi con-
cnrrunt per fe du« caufse parriales ex parte ho-
minis , fcilicet potentia fcnfitiua , & organum;
& ide6 vtraque requiritut , & nentra fufficic;
& ideo fcnficiua potentia vt fic infcparabilit
eft ab organo: fed potentia inte!lc<liua cftto-
talis caufa incelligcndi ,ncc requirir aliamcau-
fam per fe ex parte hominis : ideo dicitur fepara-
bilis , non enim pcr fc vtiiur organo , ranquam
inftnimcnro.

Ad priraum inoppofitum : dicendum ,qu6d
fi intclligatur maior , qu6d patiens fonnam

recipiac

ftttnttMpr*'
fin^ua ftttji'
liit» juiUf

SenfitiM» hf

ftpnrtbilui
intiOtSiu*
mi, O* fUMrtt

SenfitiitMfrt^
xim» , ^ rf-
wttt».

Ai ftimnm.

496

tecipiat fecundum candem difpofinoncm , qua
eft in agentc, non cft vcrura, nili de paticntc paf-
fionc naturali , & vniuoca , non auttnn intcntio-
nali , ficut cft in propofico dc fenfibili. Si autcm
intclligatur, quod agens non agit nifi fccundum
quod cft in a(^u , non fecundum quod eft in po-
tentia;&per confequcns patiens non rccipit ali-
quid ab agentc nifi fccundum quod in adlu , ita
quod rcccptum cftprocedens abadualitatcagcn-
tis,non potcntiaIitatc,vetum eftjfcd non conclu-
dit propofitum fub ifto intclleitu,

Ad ficHniie. Ad aiiud : diccndum quod conditioncs matc-
ria: pofllmt accipi provtopponuntur vniucrfita-
ti , & funt conditioncs fingularitatis j & fic vc-
rum eft, qiiod fenfus rccipit fpecicm cum condi-
tionibus materiar. Aliomodo,pro difpofitionc
rcali , qua matcria recipit formam naturalem , &
rcalcm ; qua» difpofitioncs funt qualitatcs adiu*,
& paffiu* : ifto modo non cft verum,qu6d fcnfus
inquantum huiufmodi, & pcr fc rccipiat fpccicm
cum materia.

AdurtiHm. Ad aliud , diccndum quod tadus inquantijra
fcnfus, non recipit caloiem materialitcr, vcl rca-
litcr ; fcd immutatut intentionaliter tantum in
quantum fenfus; licctillaimmutatio non poffit
icparari a naturali mutationc pro ftatuvias;&
non recipit fpccicm finc materia,vt fic.
6. Ad aliud , dicendura , conccdcndo argumen-

AJfMMrtum. tum , quod fimilitudo non tcnet quantum ad id
dequo procedit , quia figura cerae non cft forma
abfoluta , ficut fpecics,vt bcnc probatum eft,
fcd cft fimilitudo : ita quod ficut mcdiante figu-
ra , ccra affimilatur annulo , & ccra figurata cft
fimilitodo formac annuli , non matcria: ; quiar?-
cipit tantum formam, non matcriam:ita me-
diantc fpccie , fenfus affimilatur obie6lo , & fpe-
cicj tantiim reprzfentat forraam obiedtiuam,
ficut fpecics coloris tantum colot em , non paric-
tcm , vcl fnpcrficiem ; quia per fc non faciuntad
fubiccka immutationis , licctmagnitude,&figu-
ra faciant ad diffcrentiam cius ; aiitct cnim im-
mutat magna quantitas ,quam parua , quia for*
tiiis ; & plura colotata,vel alba,quam vnum;
idco , &c.

ANNO T ATIO NE S
quxdionem quincam.

CONCLVSIO.

6^idfitrtci-
fi formiu cS
materis.Mt
pnt M?

Senfus accifit formas , feu Jpecies fine

nmterifi:& fenfibile etgit realiter,

& intention(tliter^&' fingul(t

hene exflicnntur.

4 TJ Efpondeo, aliquando paticns rccipit
XVformam fecundum cundcm ellendi mo-
dum,&c. Ex quaeftionibus prxccdentibus pa-
tet .nonrcquiri aAioncm realem infcnfumad
fenfationcm;fcd id elTcomnino per accidens. So-
lum crgo cxplicandum cft , quid cft formam re-
cipifecundilira materiam , & fincmateria, vt lo-
quitur Ariftotcles i. Non cft fenfus fimul cura
matetia, formam rccipi , ncque feparatam a ma-
teria ; fcd recipi cum. materia , eft habcrc in hoc
pallb , cafdcm conditiones agendi, & paticndi,
quas habct in fua matcria, fcu fubicdlo , quod cft
agcns : verbi gratii , calot recipitur fccundum
materiam in tadu ( ctfi nou quatenus cft fcnfus,)

De Anima

quiahabct cafdcm conditiones in co , ac in fub-
ie€lo calcfacicntc , fcilicci calcfaciendi , & fri-
gori rcfiftcndi;at rccipitur finematcria nicor-
porc damnati; quia ibi tantiim eft cius fpecics in-
tentionalis , cui non conucnit calcfaccrc, vel fri-
gus cxpellerc; quarconditioncs compctunt ci in
luo matcriali , quod cft ignis j quia fpecies con-
trariorum in eodem compatiuntur, vt habct Do-

Forma autcm qua: recipitur cum illis condi-
tionibus, quas habet infuo fubiefto,vt in cxem-
.plo , dicituf realis , & naturalis , quia habet prsc-
didas adiones indcpendcntcr ab anima; quando
vcr6 rccipitur fine illis conditionibus,dicitur
animalis intcntionalis ; quia cius adiones ab
anima , eiufquc intentionc dcpcndcnt. Vidc Do-
Aorcm i.</.ii.^. 3. Aliudcxeraplumdccolorc,
qui fecundtira tjfe fuum matctialc, quo vifibilc cft
in fupcrficie corporis opaci, & fccundiim efft\n..
tcntionale , cft in oculo , & acrc , alibvc corpore
intcrminato ; & iuxta hoc intelligendus eft Phi>
lolbphus i,de Anmtiytex.-] .tex.wAiV.coloris quidem
/iifceptiuum eft , tjuod ctlere vacM , /oni Autem id ^uod
yZw.-cft diccre quod in organo horum fcnfibilium
non cftcolor , nec fonus materialitcr , fcd tan-
tijra intentionaliter. Vidc Scotum i.dift.i.^u*fi.
S.adi.

£x his patet fenfibilc habereduas adiones di-
uerfas : altcram in contrarium , quc cft rcalis,
naturalis , & matcrialis ; alteram in fcnfum,qua;
eft animalis, immateiialis, & intentionalis. Vidc
Do6lorem4.</.ii.^.j.».i 9,vbi cx loco citato Phi-
lofophi , docct qu6d cft rcceptiuum forraac fc-
cundiim e/fe rcalcjnoncflc regulariter rcccpti-
uum ciufdcm ab eodem fcnfibili , fccund^m ejji
intentionalci Puto idc6 dixifle,rff«/«ir«V<r,quia,
vt habet hic ^utfi. j. tatSlus vtraqUc adione im-
mutatur a fcnfibili. Dixi ah eodemfinfthiU, vt no-
taui cjutft.prtced. oxginxxm guftus fapidum cft,
tamen faporem realem non recipit a fuo^ufta-
bili , ficut tadtus calorem realcm accipit a fuo
tangibili.

Scquitur etiam, adionem fcnfibilis in contra-
rium efle vniuocam ; quia eius terminus eft eiuf-
dcm rationis,& fpcciei cum formacaufantis;at
adio cius in fcnfum , cft squiuoca; quia tcrmi-
nus , fcilicct fpccies intentionalis, eft altcrius ra»
tionis a forma produccntis.Vide Scotum ^iJ.^^,
quxfi.i.num.i.

Ad ejuortum de figura cere, , &c. Tota hxc qua;-
,ftio eft circa diduro locum Ariftotelis x. de Ani'.
ma,text. ii. vbi dicit quod {cn(vi^ finfihiles fine
materiaformat recipere potefi , & ^erinde attjue ari'
nuli fignum fine ferro , vel auro ,fitfiipit cera , &c.
Vbi vult , qu6d ficut ccra fufcipit figuram , non
cius matcrialc , vt fcrrum, fic fenfus fufcipit fpc-
cics qualitatum fcnfibilium , non autem ipfas
qualitatesmatcrialcs,fcnfu cxplicato. Intcllige
Philofophum loqui dc fcnfibus dc per fc, vel rc-
gularitcr ; quia de tadu iam oftendi , qu6d vtro-
quemodorccipit formam.ToIct.}.*/^ Anima,ij.i,
tcnct vt probabilc , ta(Sl:um non indigeie fpccic.
Probat prim6; quiaintcnsc calidum non fcntft
paruum calorem , & tamcn ibi recipcretur fpc-
cics fi darctur ; quia non rcpugnat calori in eo-
dem. Sccund6 , ali^s polfct fici i tadio a diftanti;
&ficcaIor tangerctur finc contadu. Tcrti6,il-
lud fcntitur quod cft caufa doloris ; fcd hoc,&
qualiras rcalis eft huiufmodi.

P. Hurtado , de Anima , difi. 1 z. mtm. 9. idetn

afrcric

IN

Torma n»'U'
r»fit , (^ !».
tentitnaUs.

s.

Scotu*.
Receptiuum
formt re»li*t
Mt recifit irt'
ttntionaltm t

Stnpbilt im
eontrariM a-
gitvniuociim
ftnfum tfui'

M»li.

9'

.-witm

Qux({io V I.

I.

«(Terit de tiSta 8c gaftu, quia obieda horum func
cis proportionata;ergo fuperflua fpecies.
lo. Ad priraunt , a6bio intentionaiis tangibilis,

fupponit realem :, & quia minus calidum non
potcft realiter aiterare magis calidum , non fen-
titur ab eo : Sc hcc eft caufa qnare uGtio
fit fucceiliue. Ad fecundum , ex. hoc patet , quia
tadlus non alteratur k diftanti , ideo non^an-
git diftans. Ad tertium , oftendit vt iic , fpe-
ciem eflecaufam doloris , & non qualicatem rea-
lem jquiacum minima qualitate reali difconae-
nienti,aiiquando eftmagnus dolor. Ad aliad,ne-
gatur eile proportionata , quia nimis materialia:
experientia conftat guftum,vt percipiat faporem,
debere mutari ; at non mutatur per faporem ma-
teriaiem , quianon eft a&iuusjcrgo pcnfpeciem.
Tadtus etiam non fentic per mutxtionem rcaicm;
tum quia calor qui fentitur , maior eft eo qui in-
hzrct ; tum etiam quia duritics &moilities non
producuntqualitaces realcsin ta£tu;crgo pcr fpe-
cies feniiuntur.

Qj^ -« s T I o VI.
Vtrum tantumjint quinquepnfui?

Andot.i. d* Animstextiit. ?lito inThetteto. Gtegor.
Nyff Or«^ 6.ia C/tnt. D.Ambr. ia Apoc^.i%. D. Auguft.
lib.dc qu/ittt.»nim*emp.t}, Otigenes homil.j. in Leuit.Sc
htmil.^.in C«n/.D.Hieroa (o Pf»l.\\i. D.Greg.in Ezc-
chitX.hom.ij.TiimiSc.lib.v.defid.ctp.it.li.T^iom.i.pitr.
qm*ft. 7i.art.j.Conimhi.i.d* Anim*,caf. i .j.vnie. Auci fa
^.'^l.de AnimittfeS.^.

2-1 D E T V R quod non ; quia potentiacdi-

ftinguuntur per obicdia ; fcd obiedba fen-

fuum funt accidentia cxcrinfeca , qua:

non funt tantum quinque generum, fed plurium;

crgo,&c.

Prztcrca , magnitudo, & figura funt per fe
fcniibilia , & difFerunc i colore plufquim fo>
nus ; quia funt in alio , & alio Prxdicamento;
Don autem color , & fonus ; ergo cumlitalia
potentia fenfitiua refpedlu coloris, alia refpe-
6t\x foni , vidctur quod alia debeat eflc figu-
rx , & magnitudinis ab aliis fcniibus particula-
tibus.

Prarrerca, vnus fenfus eft tantum vniuscon-
trarietatis ; fcnfus tzGtm cft plurium contrarie-
tatum : ergo non eft vnus;& per confequcns funt
fcx fenfus. Prxterca , quod tjion flnt quinquc,
quiainferius non diftinguicur ^ fupcriori , ncc
ponit numerum cum co;fcd guftus cft quidam ta-
£bus;ergo,&c.

Contra cft Philofophus , qui hic i.ie Anima,
probat cx intentione in illo capitulo : quod Mttem
non funt ftnfm nifi quintjue.

RESOLVTIO.

Ejfe tantum quinque fenfus ; & explicatur,

vnde hic numerus colligMur.vidt Do-

dorcm z.d.^.q 8.ad 3 .

* O E(pondeo;dicendum quod probatio Phi-

XV lofophi non eft ^ priori; quia probat pro-

*Jj b^a pofitumcx numcroorganorum ; organa autem

funt proptcr fenfum , & non c conucrfo. Pro-

bandum eft ergo a priori fic : omnis potentia

cognofcitiuaefticit operationem fuam pcr quan-

Scoti oper. Torn. 1 1.

497

dam conformiratem ad obiedum ; quod non po-
ccft facere potentia organica, nifi per reccptio-
ncm fpeciei obiedli in organo, quo eft conformis
obiedto : & cft etiam decetminatiua potentiar ad
cognofcendum hoc,vel illud 6bie£lum,fecundura
quodi diuerfis obic(%is imprimjtur diuerfafpc-
cicsin organo,per diuerfas immutationcs orga-
ni ab obicdto : cft enim duplex immutatio in gc-
nere ; qoxdam nataralis , quxdam animalis. Na-
turalis cft fecundum quam , vel per qnam fornu
recipitur in patientc fecundurn illud tffe realc , &
fccundum difpofitioncm materiac confimilcra il-
li , quz eft in agente; animalis autem eft fccun-
dum quam recipitur fccundum <r^ intentionale
fpecics obicdti agentis in potentiam animalcm;
ifta autem fpecics fic rccepra non dcnominac
fubicdlum : vnde vifus non dicitur coloratus pro-
prie, ficutparies dicitur coloratus ; quia non rc-
cipit colorem naturaliter : fenfus autem non
tantiim recipit colerem,vel immucatur naturali-
ter ab obiedlo ; quia runc inanimata,qus ficna-
turaliter immurantur.poiTent fentire.

Si autem fmmurantur aliqui fenfas nacurali-
ter,cum hoc tamen immutantut intcntionali-
cer , immo magis intentionaliter, quim naru-
ralirer ; immuracio enim naturalis impcdit
animalem, & fcnfacionem , vc vifum eft ; fi cnim
eiTcc immucatio intcntionalis fine naturali,
ficut eft in vifu , magis fentiretur , & vcrius,
quim cum ea.Ex diuerficate igitur immutationis
organi abobiedbo , & conformationis , fumatur
(ic fufficientia fenfuum ; quia aliquando fen-
fus immutantut tancum intentionalitcr , ali-
quando cum hoc naturaliter. Si primo modo,
ficeftvifus ; fi fecundo modo , aut cft tranfmu-
ratio naturaiis cx partc obic£ti , aut ex parte
organi. Si ex parte obiedi , aut fit talis immu-
tatio mediante motu locali , & fic cft auditus,
qui immutatur \ fono fe mulriplicantc in acrc
vfque ad auditum , mcdiante mocu loctli ; aut
fit mediante motu alcerationis : fic eft odorarns,
qui rentit odorem procedcntem ab odoiibili.fc-
cundiimquod eft alccratum per calefadlionem:
vnde in hyeme vix odoratur corpus odorabile,
przcipuc (x fir congclatum : non autcm accipi-
tur aliquisproprius fenfus fecundum quod im-
mutaturper motum in quantitate ; quiaquan-
titaseft fenfibilecommune,non proprium ; &
ideo fecund^m eam non deber aflignari fcnfus
proprius. Si autem immutatio fit nacuralis ex
parce organi , iic habemus guftum & tadum;
fed diffcrunt ; quia organum raftus immuratur
\ colore , vcl qgalicacc fenfibili , qux ed eius
obic£tum imraediate , vcl falrem poccft ab ca
immediarc immutari : guftus autem non po-
tefl immediatc immutari \ faporc , qui cft cius
obicdtum , fed mediante humore faliu.ili con-
iun£):o lingux. Probatio iftius fecundi ; quia fi
immutarccur immediate i faporc, fcmpcr iu-
dicarer faporem ralcm , qualis eft ; hoc autcm
cft falfum in Fcbricitancibus , quibns videtur
dulceamarum, propter amaritudincm humoris
coniundli ; quarc , &c. Probatio primi ; quia
in quodcumque paiTum adtiuum eiufdem ratio-
nis agerepoceft, & aliud ciufdcm rarionis adi-
uum in illud agere potcft , fpecialiter (i pailiuum
firexrrinfccum. Quoddicoproptcrintcllcdbum,
& voluntatem , qu« poifunt pati in nobis in-
trinfece.quz tamcnobicdlamoucnt intelkftnm,
& voluniatem vnius hominis , non moucnt
V V proptcr

Imwutatlt
*lia anima-
lu,alia natu-
r*li*f

3-

Jmmutatlo
naturalit im-
pedit fffifa-
tionem.

Vnde fumitur
fuffieientia
fotfuumti.i,

s-q.s.adj.

iluare ado-
rabile tn hye-
me vix fen-'
titur?

TaBiit ilH-
mediaic a
fenfibiii tm-
mutatur.gu-
fius ntn.

Pebrieitanfi
quare dulce
fapit atnarS,

498

De Anima

* HJc dc •
£cic quod
cft in MS.
Vaticanis
fol. 13.C0I.3.
liD.18.

OrJ» iffuum
in^mhilit»te.
vidt Scoc t.
dj.qS.ad).

TA^fm pri-
mui fenftu
lentrMiont.

6.

Ad frimHm.

jtdfeeSdum.
6^are mag-
nitudo Ct fi-
gurtt ntn hi-
bent fenfus
frtfriosf

proptec hoc , nec poflunt moDere intelleAuin,
& voluntatetn alierius } lunc enim diuerforum
poffet efTe yna intelledio numero ; mod6 ita
eft , quod ealor in aere , vel alio corpore extrin-
ieco ) & caloc in carne , qux cft medium intrin-
fecum jfunt eiufdcm raiionis-, quia vnus gene-
ratur ab alio generatione vniuoca ; ergo fi ca-
loc carnts poteft agere immediate in organum
tadbus , ita potecit immediate tlalor eztrin-
fecus. ^ Hoc autem quod di^um eft de iden-
titate caloris carnis & animalis , videtur fal-
fum , quia habent diuerfas operationes , fcilicec
calor carnis confumere , & calor animalis gene-
rare carnem. Nec poteft dici qu6d agat vt inftra-
mentumanimae jquia quzcacuc quid recipit ab
anima,&c.

Prscerea , caloc magis matecialitet cecipituc
in carne , quam in acce,cum fic matetiah'or:
ergoiicalor carnis potcft immediate immutare
organum tacAus , quod cft receptiuum fpeciei
fine maceria , muho magis caloraeris ; quia, vt
probacum eft , immutatiomatetialiormagisim-
pedit^fpiritualioreft fenlibilior.
° £x prsdidis patet ordo potentiarutp \ quod
vifus cum immutetur tantum intentionali-
tec , eft nobilioc fcnfus , & cectioc : poft hunc
autem auditus , qui minijs materialiter immu-
tatur ; quia mediante motu iocali , qui tantiim
cft primus motuum : poft hunc olfai^us , quia
immutatur materialicer ex parte obicdi,quod
eft remotius 'i potentia quim organum : poft
hunc guftus ; quia immutatur materialiter ex
parte organi , fed non immediace cum fuo ob-
itOto \ fedmediance humore intrinfeco. Vltimus
autemquoad nobilitatem cognitioniseft tadlus,
quia immediatc ab obieAo fuo materialiter im-
mutatur. £ft tamen primus o|^dinegenerationis,
vel impcrfe^iunis , vel communitatis , quiaeft
fundamcntum omnium aliorum , &communis
omnibus habentibus fenfum,etiam imperfc6lum.
Ad primum in oppofitum , dicendum qu6d
obiedlum (enfus cft tantum accidens de tertia
fpecie Qualitatis. Vndc 7. Phyfietr. dicitur quod
iila fecundum quz Ht alteratio , non difFcrunt ^
fen(ibilibus:cercum eftautemper Philofophura
ihidem,c.dt §iMlit quod alteratio eft in tertia fpe-
cie Qualitacis. Similiterin Praedicamentis dici-
tur quodin tcrtia fpecie Qaalicatis eft pailio , &
paiCbilis qualicas, quae eciam dicuntur paffiones,
quia paffionem inferunt fenHbus : iftx autem
qualitaces difFerunt formaiiccr , quantum ad im-
mucationem fenfuum;& ideo fecundum hocac-
cipiuntur diuerii fenfus , non autem fecundum
gencra accidentium,vt fupponit argumentum.
^ Ad fecundum , dicendum, quod magnitudo,
& Hguranondiftcrunt^ propriis feniibilibusfe-
cundum rationem obie£l:iuam formalem , & pro-
priam , quae requiricur ad diftindlionem poten-
tiacfeniiciuae proprix , liccr abfolute , quanriim
ad fuam cntitatem realem, diftinguantur ab eis,
magis quam ipfa inter fe. Circa quod fcien-
dum , quod fennbilia communia media funt
intcr fisnfibilia propria , quac immutant fenfus
proprios per fe , & primo , & fenfibilia per acci-
dens, qua nec per fe , nec primo immutant fen-
fus ; quia fenHbilia communia non immutant
per fe fenfus proptios , quia faciunt ad difFercrt-
tiam immutationis : aliter cnim immutat mag-
nitudo magna , & parusl , & vnum quam multa,
& circularc , quam ttiangulare , & quiefcens,

7-
Ai ttrtim.

figomtJ»
frnfui tMOmt
eft vnut.vHt

AdqMMrtB,

Guftut , ir
t*Sui qutm
med» du»
fenfuit

qukmmoturo : fed non faciuntad fubftancia.Ti
immutationisfenfusptoprij ,nifi mediante fen-
fibili proprio ; & ide6 fecundiim illa non dcbet
fumi aliqua potentia fenficiua propria.

Ad aliud , dicendum quod tadus eft plures
fenfus fecundiim fpeciem , non autem fecundum
genus ; ide6 funt tantum quinque genera fcn-
fuum , ficut funt quinque gencra pocentiarum,
licet uon fint nifi quatuor gradus viuentium.
Itainpropofito ,quia vnus fenfus fuper alium
non conftituit diftindlum gradum tangentium.
Vel poteft dici , quod taftus eft vnius generis
Phyfici:taliaautemnonfoIum funtilla, quorum
vnum per fe ttanfmutatur in alcerum^fed etiam
illa , quae tranfmutantur in tertium ; omnes enim
qualitates tangibiles funt tranfmutabiles in mix-
tum. Vel poteft dici , quod habet vnum gcnus
propinquum innominatum , quod poteft dici
qualicas tangibilis; ficut omnes fenfus habent
vnum genus propinqnum innominatum , quod
potcft dici fenfus in communi.

Ad aliud , dicendum , quantiim ad modum
immutandi, quieft realisin vtroque,qu6d gu-
ftus eft radus , quia guftabile tangit realitcr or-
ganum , vel medium guftus , & guftacur cangcn-
do ; ramen quancHim ad obici^a formalia,func di-
uerfi fenfus ; fapor enim cft obiedlium fcnfus gu-
ftus , qui quidem fapor eft qualicas fecunda cau-
fata^ptimis ; fed obic^lum tadus funt qualita-
tes prim«. Aliccr etiam poffct dici , quod gu-
ftus eft quidam tadlus ratione medij requifiri
virobique,quodeftidemre, fcilicet corpus hu-
midum , guftus enim capit faporem mediante
humido , fcu humore faliuali coniundu ; tadus
ctiam fit medianteacre, velaqua, quandoextre-
ma tangentium fe , non funt ficca , vt di£i;um cft
fupri , ^'«rfy?.^. tamen illud didlum mcdium in
ta6tu efl accidentale , non autem in guftu, vt di-
dumfuitfupr<t.

ANNOTATIONES.
in quxftionetn fextan}.

CONCLVSIO I.

^utncfuefunt tantum fenfus externi^quorum
fuf/icientia ojlenditur.

REfpendeo ^Hod probatio Philofppki non efi a
priori ; quia probat ex mmero erganorum , &c.
Philofophus 2. de Anima , text. ii8. & ftejuenti-
^««.probar tantum quinque cfle fcnfus cxtcrnos,
idque ^ pofteriori ; vt ait Dodor hic : in hoc fcn-
fuum numcro conueniunt omnes Philofophi,
& Theologi » etfi alicer ,& aliter \ variis deduca-
tur eius fufficientia. Scotus, vc vidctur cjcteris
clarius rem explicat , nec multijm difFert in hoc
aD.Thom. T.^m. ^«<</?.78. artic.t,. Modus di-
ccndi ipfius con/iftit in hoc difcurfu ; quia qnin-
que tantum funt fenfibilia, quac diuerfomodo /'"/•*"»'
per fe immutant fenfus , & nullum coriim a plu-
ribus fenfibus percipirur ; ergo tantum hint
quinque rcnfus.Antecedcns probaiur,quiaquQd-
dam obiedlum purc incentionalitcr imnnitat fi-
ne aftione materiali comitante , & fic cfi obie-
dum vifibile : aliud inrentionalirer , fcd cum
maccriali immucatione in ipfo ; & fi hsc cft rnn •
tijm latio , erit obiedum andibile; f\ alterario,
crit odorabile ,quod ordinarrc calefir aincquam
percipiatur; & idc6 , vtait Dodlor bTc.hycme

udorabilia

8.

Secunihm
Gr/ttei hit
textui eft iw
itium ttrtif
Itbri,

DeduBi» mt-
meri ^uinqtte

QusEftio VL

499

5.

ftm rttlittr
difiinguitHr.

lO.

ejn»ri vnm
fenfus ntn
etgnKfcit tm-
ni» ftnfiU-
li»f

odorabiliaparatnfpiranc odoris } aliud vero ob-
iedum iromutat intentionaliter,nmul cumim-
mutatione fubiedli , feu organi -, & H hacc immu-
tatio eft per eandem qualitatem fennbilem , eft
tangibilei Ci per aliam, erit guAabile, cuiusin-
tentionalis immutatio comitem habct humedla-
tionem,reu humorem raliualero:& hinceft,qu6d
aliquando ( vt hic aduertit Do^or ) dulcia fa-
piunc vt amara , quia humor ille talis eft, vt con-
tingit in febticitantibus. Hic difcurfus facis
probabiliseft, nequehic dari poteft conuincens,
vel euidens (quicquid dicant quidam interpre-
tes Ariftotelis, qui putant trcs ab eo pro hoc ad-
duci demonftrationes) vt oftendit Tolet.M^.j.
9<m/?. i.Conimbr. ^.de Anima,citp.i.q.vnic. ab hoc
dircurfti recedenccs,alium,vc videcur,min^s pro-
babilem fequuncur.

Obie^iones contra ^uinarium numerHm ftnfuum
expediHntur.

Arguitur prim6 , pauciores cflc fcnfus qu^ra
quinque.Ariftoteles i.de Anima,cap.io.& i.de
Fartibus 3. ait quod guftus eft quidam ta(5lus. Sc-
cund6 , vna potentia moiiua eft in omnibus
roembris:ergo idem, & vnus fenfus in omni-
bus organis. Tertio , vnus intelledus fufficit
ad omnia intelligibilia ; ergo. Quart6 , tot funt
fenfus,quot infuni animalibus perfedis ex Ari-
ftotele i..de Anima, cap. 1 1. Sed quibufdam perfc-
6t\s non infunt quinque \ quia talpx non vident,
ex codem, i. de Hifi. animal. cap.^. balznz etiaro
non videntifedmufculo pifcnlo ducevtuntur,ex
Plin./r6.5).M^.62.vndc eft iftud Claudian. lib.i.ad
Eutrop.

ImrnenfuTa^ue pecMS parno moderamine cauda,
Temperat,& tanto coniungit feedera monfiro.

Ad prtmum,communisintcrpretum Ariftotc-
lis eft tadum a guftu realiter diftingui. Ita ipfe
habet , i.Ub.text.i 11.& lib.i.cap.t. Quod primo
patct ex diucrfo obiedlo. Secundo.cx diuerfaim-
mutationc.vt vifum eft. Tcrtio.ex diucrHtatc or-
gani,quia tadus cft per totum corpus. Ad locum
Ariftotelis , fenfus eft, quod guftus eftquidam
cad^us fuppoHtiuc , quia femper fupponit ta-
Ctaia.

Ad fccundum , potentia rootiua eodem modo
mouct membra , & alia cxterna ; & operationcs
fcnfuum habent obiedla fpecie diuersa,& modus
tendendi fpecic diuerfos,itaqu6doperaiio vnius
fcnfus nuUo modo tcndcre polHt in obiedum
alteriusiex quibus arguitur diftindio fpecifica in
iennbus,nonautem inmotiua potentia.

Ad tertium , qaz fparfa funt in inferioribus,
vniri contingit in fupcrioci ; cum ergo intelle-
^usnt longc fuperiorisordinisnne multiplica-
tionc , in oronia intelligibilia , & fenHbilia tcn-
dic. Ideo enim organum non poteft recipcr(i
fpecics omnium fennbilioro , quia reqnitit de-
terroinatam difpodtioncm ad rccipienduro fen-
fibile (inc materia ; Sc non poteft habere iliud
fimul cum roateria,regulariter loquendo, de quo
dixiquafi. praeed. Sc videndus eft Do£lor i.difii.
quafi.Z. ad 5. ai intcllc£lus non eft organicus , vt
docet Ariftoteles i.de Anima,text.ii. 14. 16. 19.
6c fic non requirit vllam determinatam difpoH-
tioncm ad hzc , vel illa intelligibilia rccipienda,
fed rccipit oronia ; & non oportet ipfum cfte non
tale rcalitcr , qualc illud eft quod recipit intellc-
d:ualiter,ncut contingit in fenfu; poteft enim in-
tclligere fe,h3bitu$,& a£lus,nbi inhzrentes;quia
tillia tccepta incclligibiliter , non petunt oppofi-
jy ' Scoti oper. Tom. 1 1.

II.

cam difpoficionem enti intelligibili reali ; vt fpc-
cies coloris in oculo ,pctit opponcamdifpofltiu-
nero ad cdltfrcm rcalem : & ideo oportet potcn-
tiara fcnfitiuam communicer dcnudari a ft;o(cn-
(ibili,cx Philofopho z.de Anima,te.vt.-y i . 1 1 1 .

Ad quarcura , tantum vult Ariftotclcs tot clTc
fcnfus , & non plurcs , quot in pcrfcdis anima-
libus inuenimus : fufficit ergo in perfcdlifll-
mo , ncmpe in homine, tantum reperiri quin-
quc, vtabfolutc negcmuseircplures. De talpa Ttilp» heltt
Simplic.t^ Philopon.i.<if Anima,K\hcn.itb. ii.de vifumimftr-
Animal. cap. vltim. putant cam haberc vifum im- f*^'"*'-
pcrfcdura. Probat Albsrtus,quiaalimenta qa«-
runt. Haecprobatio patura valet , quia odoratu
poftentquxrere. Puto tamcn vcrum diccrchos
authorcs,quia,vt admittit Ariftotelcscitatus,ha-
bent oculos cut^obduftos. Pricterea vidi Loua-
nij fada magna inundationc, talpas natantcs
versiis terran\non inundatam , quod non poftcnt
facere fine vifu : fi enim czcus in mari natct.non
fcietan vcrsiis terram , vel altum mare fe con-
uercic. Itaquc Ariftoteles fortc negauit talpar tan-
tum vifum perfcAum : fi etiam impcrfedlum nc-
gauit.ncgetur & ipfc

Quoad balxnam Conimbr. fupri dicunt non BaUn» vUit
omnino carere afpcdlu , fcd graui fupcrciliorum & '"tfeuU
pondcrcobrui oculos.nc vada vidcat : & idco vti- ""^"''^'
cur illo pifciculo.nuUa catione probant. Probari
potcft , quia alioquin fruftri natura dcdiftct ocu-
los,quos balxnx dedit.

lllud cef tum cft , omnc animal habere tadlum.
Ita Ariftoteles de Senf.& SenfibiUcap.i,& j. </^
Animaic.vlt. & lib.i.text. 1 7. nonnulla carcnt gu-
ftu , fcilicct imperfc<3:a ; cx codcra loco citato.
Oppofitum tamcn cft probabile ; ex eodcm i.de
Part.cap.iy.& ^.de Animatext^^. & experientia
faciet , quia otTinia aniraalia difcernunt alimen-
ta fibi congroa a nociuis. Ad hoc pro alia parte,
dicerctur.imperfeda fapidis non mutari , fcd ca-
lidis , & humidis , & per ta(ftum ifta difcernere;
animalia perfedba habent omnes fenfus, & dc pi-
fcibus probat Aciftoteles ^.deHifi.Z.

CONCLVSI

II.

In perfe6iione , vifti^ eflfrimm^ auditns

fecundus , olfa(tu$ tertiuSy gufius

qnartus.

ORdo fenfuum in nobilitate, &c. Refolutio |j,_
Dodoris hiccftcommunis. Addeeiusra- Qyit fnrui
tioni de vifu, quodciusobicdlum cft inter fen- inpirfait-
fibilia pcrfcdiffimum , quodquc ad maiorcm di- »'•
ftantiam attingit , quira alij fenfus. Ad auditum
etiam addc,qu6d eius organum cft fubiilius,quia
acreum.

Obiiciespriro6,hinc fcqui auditum cflcper-
fe6liorcm vifu ; quia huius organuA» eft aqucum.
Secund6,vidctar auditum cflc cxtcris imperfc-
Aiorem , quia eius obie<£lum eft qualitas tran-
fiens. Ad primum , mixtum illud non cft fempcr
nobiIius,in quo prxdominacur clcmcntum no-
bilius; fcd in quo cft pcrfcdior mixtio.Ad fecun-
diim,ccfiinfj^qualitati$, fonusfit impcrfedior,
in ratione fenfibilis,& modo immutandi , pccfc-
dioc eft aliis cribus fenfibilibus.

Vt

CON CL V

IJ-

Senfus homi-
nit, brutorum
firf*Shrti>

14.

§tuif*nfus
vmgit »d
fcttnti»md*-
firuiunt.

MtUitris W'
ne , ingenio-
porii.

5CO

CONCLVSIO III.

Homo in ftnfibus dtifolufe exceiit »li»
anim/tli^.

PEtcs vtrim Cettfas petfcftiotes fint in hotni-
nc , qu^tn in btutis ? videtur quod in btutis,
iuxta illud vulgsttutn :

Nos aper tmditujynx vifUyfimiagufiM,
f^ultur oior4tu,pri,ceiit ttrttne* taibt.

Tencndum tamcn, in omnibus fcnfibus homi-
pem fupetare cztera animalia abfolute , ctfi fe-
cundum ^»i«/ excludatur ab aliquibus.Ariftotcles
t.de Anima,text.p4. &fe«f. & i.ie hifl. Mtimal. i j.
De ta^tu patct iuxta omnes eius conditiones , dc
quibus Ariftotcles x.ie Anima.cap. i g.& quia ho-
niohabct petfedUus temperamentum piimarutn
qualitatum ; & fic eft magis denudatus \ quali-
tate tangibtli cxcellenti , & pei confequens, me-
liiks illa peicipiet. De guftu eadem ratio valet,
quia cum ta^u mulci^m conucnit , & hominis
complcxio petfedlior indigct meliori cibo , &
pioportionato guftu difcretiuo alimcnti. In
odore cxceditut ^ vulture , & cane fecunddm
^uii, fcilicet quoad facilitatem , vel ad maiorem
diftantiam. Sed petfedlius odotandi organnm
habct homo ; quia tatnen eft iuxta cerebrum fri-
gidum,obturantuf odoiandi vizjdiftillationc ce-
rebri : & quo humidius,&frigidiuscftcerebrum,
co minus bcnc odoratur. Vide Albert. lib. x, ie
u4nim.cap.ti.Hinc qui acutius olfacic, hcbetioris
eft ingenij, quia habet ceiebium ficcius.

Prxterca, quiabiuta tantum percipiuntodo-
les iun£lo$ faporibus ; fcd homo alios perfcftio-
res , quales funt floium , & aliorum multotum,
quz deledant , quia tempeiant frigiditatcm ce-
rcbii , vt ait AMoteles ie Semf.& SenfiMi cap. j.
De auditu , patct in homine efte pcifedbioiemi
quiapcrcipit fonorum difFercntias ,non tantum
natutales, fedetiam artificiales , habetque orga-
num fubtiliflimum.

Idcm eadem latione de vifu dicendum : Sc de
pmnibus piobatui , quia natuia fenfitiua in ho>
mine , coniunda cft lationali , & fic eft peife-
£tior qu^m in bruto. Quoad aliquos fenfus ta-
mcn (vt didum cft) exccdunt bi uta quzdam cx
indifpofitionc oiganoium corpoiis bumani ; Sc
quia opeiationcs vnius mcmbii , quandoque im-
pcdiunt opciationes aliorum. Per qupd patet ad
vulgatum illud, Qupd fi quis teneat brutorum
quorundam fcnfus aliquot efte abfolute pcrfe-
^iorcs,nihiI eftquoconuinci poflir.

Petes fecundo , qui fenfus pcrfedfciotes funt
ad fcientiam acquirendam/Refpondctur odo-
rutum , & guftum parum defeiuire : intei alios
tres , qui defcruiunt , vifus cxccllit. Piima pats
expetientia patet. Tadlus excedit vifum vniuer-
falitaie fubiedti , quia difFufus pei lotura coi-
pus : & quando eft peife6tus,arguit bonum tem-
peramencum, &complexionem totius corporis:
&ide6dicit Aciftoteles i,ie Animaitext^^^.mol-
lcs carne cfic ingeniofos:cuius ratio eft, vr cxpli-
car D Thom. /*^. j. quia mollities arguit bonam
compIexionem,& organorumdifpofitioncm. ^t
vifus exccdic vniucrralitace obie(Sli,quia cxlcftia,
& tcrreftria.fcnfibilia propria,& communia fcn-
tit ; idque facilius , diftantius , & immatcrialius:
idc6maximcdefcruitinuentioni ; auditus autctn
maxitnc aptus cft ad difciplinam , quia perci-
pit voccs cxplicantcs conccptus, Vidclongio-

De Anima

rem difcacrum de his apud Suar. i.de Animat
cap.i^,

CONCLVSIO IV.

^inquefunf fenfihilis communia , &ferfe

cafiuntur afenfibus ; sn vero ferfro-

friM n^cne , incertum.

c A Dfecunebim ymagnituie & figtiranMdif-

X\.ferunt a propriufenfibilihus , &c. Pio in-
tellcdHone huius. Nota ex Ariftotelc 1. de Ani-
ma, cap.6. qu6d fcnfibile eft triplex ; pioprium,
quod vno tantum fenfu , & fine eitoie pcicipi-
tui , vt coloc ; commune , quod a pluiibus
pei fe , vt motus k vifu , & tadlu -, pci accidcns,
quod pcr fe non mouet fenfum , (ed piout vni-
tuc fenfibili piopiio , vt fubftantia. Secundd.
Nota ex eodem quinque efte fenfibilia comma-
nia , motum , quictcm , numeium , figuiam,
magnitudinera. Ad lationein fcnfibilis commu-
nis fufiicit pluiibus fcnfibus cognofci ; nec ce-
quicitur, quod omnibus cognofcatur. Qujdam
rciiciunt motura , & numerum ad hoc numeco,
negantes eos k fenfu peccipi pofte. Scd vccius
eft fub fenfum impecfcdte cadete : fentio enim
aquam tianfeuntem , & manentcm. Vcium cft,
quod motus fecundiim collationem partium pcc-
tctitarum cum foturis , non cft fenfibilc , fcd
tantum intelligibile. Similiccr numerus , vt di-
cit rcplicationem vnius poftalium ,non percipi-
tuf a fenfu, fed vt dicit pluia difcicta : vcrbi gca-
lia , tfcs panes , ^ fcnfu etiam btuti peicipitui.
Quies vcr6 catenus cognofcitur k fenfu , quatc-
nus modificat immutationem eius,vt rem appie-
hcndat cum confiftcntia.non cum rootu.

Circa id quod Dodtor hic ait ; fenfibilia com-
munia efle media inter propria , Sc per acci-
dcns ; varietas opinionum eft an imprimant
fpecies in fcnfus ; & affirmat landun. 2. de Ani-
ma,^uajf.i8. imprimercfpecies communcs in fen-
fus , qua fenfus , non qua talcs , vel tales fen-
fus. Hocfalfum eft , quia motus cognofcitur k
vifu, qusk talis fenfus ; ergo non per immutatio-
nem fenfus vt fic. Alij dicunt fenfibilia commu-
nia imprimcre proprias fpecies in eos fcnfus, qui
ea percipiunc.Albert.i. de Anima,text.^. cap.j. &
tribuitur Scoto 4. J. iz. tjuafi.i.num.^y. fed fals6
vtintucnti litcram eiuspatct; quia ibi nil de hoc
refoluit.

Alij tencntnon imprimere. D. Thom. i.part.
^utfl.ij. artie.x,& ^uali.yS. artic. f.ad 2. Et
catio cft, quia non pofcfl fenfibile commune
impcimcce fpecies eiufdem cationis , in omnes
fenfus, ^ quibus percipitur ; quia^enfus diuerfi
adtuari ncqueunt fpecicbus ciufdem rationis,
quia ocganum cuiufque fcnfus , eidfque tem-
pecamencum commenfurantur fuo proprio fcn-
fibili , eiiifque fpccic : & hac rationc coUigi-
tuc numecus fenfuuin , vt fupcJk oftenfum eft;
neque poteft fpccics diuccfas imprimcre , cijm
fit vnura , & idcm fenfibile , & eodcm modo
agens.

Scd fi nullas fpccies impiimunt fenfibilfa
coinmunia ; cxplicandum eft quomodo peici-
piuntui ^ fcnfibus , plufquam fenfibilia pei acci-
dens. Prohoc,nota, quod vnitasad numcrum
rcducitui,& diftantia ad magnitudinem. Magni-
tudo igitur ^ quolibet fcnfu peccipituc pec nio-
dificationcm fpecici pcopcij fenfibilis , quia

vt

»J.

§lminqiu sMt
fenfibtlitt tS-
munia.

§iu»motl»
perctpiuntmr
fenfibilitt tS-
muniat

\6.

§iii»m»io
reprt/enta-
tur mitgniim-
do (^ figmraf

Qu^ftio VI.

501

rut, ftM'

ftnfibus tt-
gntfemnturf
^ an »b *m-
nihm.

iS.

StnfibilU
etmmitnis,
sn j^eitt
frtfrtM h»'
btnt.

H

vt fendbile proprium agat , rcquirit qiiantita-
tem ; & fic in prodadione fuse fpcciei includit
rcprzfentationem magnitudinis,feu quantitatis;
& quia hiec non eft fine figura , rcpracfcntatur
fimul figura. Reliqua tria communia aliter cog-
nofcuntur. Vifus percipit ea per coaptationem
ad ea qux per fe fcntiuntur : fic numerus yide-
tur , quia plures fpecies imprimuntur : motus,
quia res mota cernitur propior , vel remotior
abaliquo alTo corpote : idc6 nauigans non vi-
det motunA , fi nihil vidct iquo magis , vei mi-
niis diftet. Vidcii etiam potcft motus conti-
nua variationc fpecierum vifibilium. Quics vi-
detur rem videndo in eadcm diftantia , & confi-
ftentia. Tadlus numerum fentit, quatenus k di-
ocrfis fcnfibilibus afficitor, motum vt ^ pluri-
bus eiufdem tangibilis partibus fuccefliuc tan-
gitur : qtrietem contrario modo ; tics alij fcnfus
codem modo numerum fentiunt; figuram fortc
iruUo fnodo : motum difficile fentiunt , nifi qua-
tenuscorpusfonans , vel odoriferum fuccefllue
approximatur , vel temouctur. Sedguftusnihil
horum difcernit.

Sic fenfibiliaoraniacognofcantar fine fpeci©-
bus ab ipfis impreflis per modificationem fpe-
cierum proprforam fcnfibilium.

Ifte modus dicendi probabilis eft , fcd cum
admittat fcnfibilia comraunia coopetari ad fpe-
cies proprij fenfibilis , vidctur acquc probabilc,
qu6d imprimant proptias fpecies imperfcdlas,
fubordinatas fpeciebus propriis ; & hac poftimt
efleeiufdem rationis , indiuerfis fenfibus,ficut
& illa modificatio ; quia fenfus non his , fed
propriisfenfibilibuscommenfurantar : perquod
patet ad rationem oppofitle fentcntiz. Hzc
notare volai pro notiti;i comraunium fenfibi-
lium.

Q^ iE S T I O VII.

Vtrum rationehuifu ■ qudd diciturin lite-
ra, quod idcm cft adus fcnfibilis,
& fenficiui j aSiio O* fajjio Jint idem
tUiuSiJiue motusf

Atidot.j.ir 4Hii7M,Uli.ii9^ i.?hjlic.Ull.i% d^ii.&^.
Met»ph Uei. iif.D.Thom. in t.V//? 40. qHAfi.x.*rt.^.^ r.
c»nt Gint.t»p.9. ^ qutfi.-j.d* Petint. mrt.9. nd 7. Caiet.
\.p»rt. <iutll.i^. art.i. Aateol. int. difi.i . tjutfi.v. (^ j.
Bacc0n.j»</7.i.4rM. Argent.i/f/f.i^.j.i. Valent.i.^./ j.
f.r p»rt.i. Kmon. KaAz.in Ub.fex Prindp. Paulus Venetus
i.rhyfic. f .j. Mafius j Thjfic.cMp.^. fea.x.q.^. Fett.y.i.
SoDcin-v. Afetaph.<fu*/l^. Conimbi. j. Phjjic eap.i.q,^.
Saitczdi^m.ii. Met»ph.H\xuid.di^.ii. Phjfie.ftff.t.
Auetfa q.t6.Phjfic.fea.6.

B^ Rgvitvr qu&d fic : fecundum Phi-
lofophum ,iJem efi^Eiui motiui , & mo-
bilis , adus a£liui eft a6lio in mobilii
a£kus cft paflio : crgo, &c.. Przterea , adlio cft in
patiente ; fed fi aftio non cftct idcm quod pafllo,
efTct contraria fibi , & fic non eirct in paticnte,
ciim contraria non poflint efle in codcm : crgo
cft idem quod paflio. Probatio maioris ,quia G
adlio cfTct in agente , cum fundetur in motujtunc
agens in quantijm agens moucretur; quiaitJud
mouctur , inquo cft motus; confcquens eft fal-
fum;ergo & antecedcns.

Pra:tcrea,Philofophus probat ^.Phyfieor.<\^\oi.
ad adionem , & pafliioncm , non eft motus ; quia
Scoti oper. Tom. 1 1.

admotumnon eft raorus ; fcdifta probatio non
valeret , fi a(fVio , & paflio non eflcnt mocus : er-
go,&c. Prxtcrca , adtio cftduplcx vidiciiur 9.
Mtt. vnatranficns in matcriam extcriorcm , &
alia immanens : fed a^io tranfiens cum motu eft
continua , & per confequens fuccefllua; fed om-
nc fuccefliuum , aut eft tempus , aut tcmpore
menfuratum : ergo & talis a(flio. Sed non potcft
eflc tempus,quia eftin genere Quantitatis : crgo
eft tempore menfuratum:fed omne menfuratum
tempore cft motus;ergo,&c.

Contri , potentia afkiua , & pafllua funt ef- 1.

fentialiter diftindlx ; fed potentiarum diuerfa-
rum funt diuerfi adlus eflentialiter ; ergo &
adlus talium potentiarum funt eflentialiter di-
uerfi adlus , potcntiz a^iuz , eft a6bio , & paf-
fiuas potcntiz eft paflio : ergo , &c. Prxrcrca,
ignis agens in duo ligna , aut agit vnici adlione,
aut duabus;fi vna;aut illa erit in agcnte, & fic ha-
beo propofitum; fi in paflb, tunc erit in duo-
bus lignis ; & fic fequitur qu6d vnum accidcns
numero erit in duobus fubie£tis , quod cft incon-
neniens. Si autemduabusadtionibus agit, puta
calefadlionibus , tunc idem agens numero habc-
bit plures adliones numeio difFerentes, & eiuf-
dem fpeciei.

Pratcrea,fi adio eft in paftb, ita quod aftio,&
pafllo fintjidem motus , fequuntur illa tria in-
conucnientia pofita in \.PbyficorHm, qu6d diuer-
forum fpccic fit idem aftus {^)ccic , & numeroi
quia aftiuum,& pafliuum fpecie differunt. Simi-
litcr dodfcio erit dodrina , & zOtxo erit paflio; &
vltctius, quodagerecrit pati. Praercrea,u a6lio,&
pafl!io funt idcm motus , accipiamus vnum mo-
tum fingularem , vcrum eft,qu6d hic motus erit
paflioi hoc autem cft inconueniens;ergo,&c

RESOLVTIO.

AStionem , quA efl PrAiicnmentum , effe in
agente , explicatur quomodo , ^ quando
Jit in patiente ficut pafiio , (jr idem cum
fafiionefvide Deltorem ^.d. 1 3 .q. i .

» T% Efpondeo.Dico duo ; prim6 , quod aftio, »

l\.fccundijm quodeft Prsdicamcntum , eft
in agcntcfubiediuc.Secund6,qu6d aliquo modo
adio , & pafllo funt in patiente. Probatio primi
fic:relatio non fcparatura fundamento fuo, vel \
ratione fundandi : aliqua autem rclatio, vt dc fe-
cundo modo.fundatur fuper adioncm, & paflio-
ncm,ficut lelatio calefacientis ad calefa6l:um,pa-
tris ad filium , vel faltem rationes fundandi iftas
reIationcs,funt a£kio,& paflio , velfecundum effe
ficut in patre , & filio ; vel fccundum/JfrijVt in
calefacicnte , & calcfaAo; vcl fecundum fafti-
uum ad facicndam, ficut calcfatSfciuum ad calefa-
ftibile, vt patct $. Metaph. ergo ralis relat<0 non
poteft fcparari ab adionc , & paffione fubiefto:
lcd talis rclatio eft in agentc.vt cft agentis ad pa-
tiens,vcl in paticnte , quae cft patientis ad agcns;
paccrnitas enim cft in patrc, filiatio in filio i ergo
& adio eft in agente.

Prartcra.omnis refpeftus realis eft in eo , quod
realiter rcfertur per cum , licct hoc non opor-
teat de rcfpcdu rationis , ficut paiet dc fcibili,
quod non refcrtur ad fcientiam , fcd fcicntia ad
fcibile. Adlio autcm cft rcfpeftus rcalisagcntis Jlc^g,/*^
ad patiens: ergoeftin agcnte ficrelato. Proba- latiuafecmn-
tiominorisper Boctium dcTrinitatc, diccntem, dinnBcettum
V V 5 quod 4-^>3q >•

SOi

De Anima

De non »gtn-
t* nonfit »ges
fer sbfiliuS.

/m.

JtelpeBms in-
trinfeius , fy
txtrinfecus,
txplitnntnr,
de <iu« j.d.

qu6d fcpcem Pcsdicamenta noti dicunt tes abfo-
Jutas : crgo formaliter important refpc£kum rea-
lem : illo autenrt tcfpedu tefcttur agcns ad pa-
tien$icrgo,&c.

Pfxterca , impo^bile cft aliquod caufatum
fieri de non agcntc agens , ni(i immutetuc ad
aliquam formamincoexiftcntem \ forma enim
fecundum qu6d e(l mutatio , e(l in eo quod
mucatuc ; fed illa mutaiio non eft ad focmam
abfolutam, quiadenon agente non fitaliquod
agcns pccaliquidcxiftcns ineo abfolutum. Sed
certum e(l quod non /it agens focmaIitet,ni(i pec
a6lioAem:ccgo adlio cft forma tcfpedliua ej^iftens
\n agence.

Przcerea , nouem genera accidentium ha-
bcnt e^e in fubieiSko ; in hoc difFerunt a fub-
ftantiajfed telacio habet in fubiedofj^, liccc
in refpeda ad tcrminum , a£bio eft de illis ; ergo
habec effexw fubiedo , & Hc fecundum fuamra-
tioncm formalem eft in fubiedo : non autem
potcft diciquod Ht formalicerin paciente ; quia
accidens cxidens formalicer in fubic6bo,denomi-
nac ipfum ; & ideo fi cfTet adio focmaliter in pa-
tiente,patiensdiceretur ageasi Hcut paries dici-
tur coloratus.in quo eft coior formaliter; hoc eft
falfum; fcd folum agens denominatut ab adlione:
etgo eft in eo.Hcut in fubie6lo.

Ptxterca , creatio cft a6kio in creantc : ergo (\-
militerai^io agentis crcati cft in agente. Pro-
batio antecedentis ; quia H cftet in cccacuca, cum
cceatio paffio non difFcccct a-cceatuca, lunc ccea-
tio a6lio non efTec pcior naturaliter crcatura; hoc
autem eft falfum , quiaeft eius caufa. Confc-
quentia patet , quia Hcut fe habet agens increa-
tum ad fuam a(3;ionem , ita agens creatum ad
fuam : prxterea, per authoriiatcm Auicennce di-
cencis,qu6d fecundum aliquos mouere,niocio,&
motus funt idem fccundum eiTcntiam; fed fccun-
dum veritatem hoc eft falfum ; quia mourre non
dicit cefpctlum motus ad mouentem , vt dicunt,
fed mouemis ad motum, vt paftum : necmocio
dicic celpcdbum mouencis ad palTum, fcd paQI ad
mouens ; mouecc aucem eft agere ; crgo agcre eft
ccipettius agentis ad palTum , non e conuecfo , vt
dicunc alij.

^ Dicendum eft crgo fccundum przdi^la.quod
adtio eA.refpe(%us quidam agentis ad palfum , in
agcntcexiftens ; & paflio cefpedlus quidcm pa-
tientis ad agens in patiente exiftens ; motus
autem eft forma flucns materiae , intet vtrum-
que ; vel eft flitxus formx fecundum quod punic
iftos duos modos intelligendi motum Commen-
tator j. Phyficor. Sc dick ibi , quod ifte fe-
cundus roodus eft famofior,fed primus eft ve-
rior. Secundum primum modum , motus eft in
genere fui termini , vel formx : motus autem fe-
cundum ^lium modum eft in genere yid aliquiit
in primo modo relatiouis , qux fumirut fecun-
diim numcrum , vel vnum; quia cefpcdlu tecmi-
ni atjuo .impoctat talis fluxusmultiplex,cefpe6tu
tcrmini aiejHem , ynitatem.Eftautcm inieliigcn-
dum, proptcr conclulioncm principalem , quod
refpeftiis.quoadpcacfens , eft in duplici diffcrcn-
tia. Ell cnim quidam refpcdus inttinfecusad-
uenicns ,qui de neccflitate aduenic pofitis extre-
mis.&talis tantum eft dc genere Relationis,
Hcut poficis duobuS albis, dc necciliiate fequi-
tur (imilitudo. Similiter , pofit^ adiiua, & pafli-
ua generatione '\nf>t^o effi,de iicccflltatc ponitur
patetnitas , & filiatio. Alius cft tcfpcc^us cxctin-

fecus aducniens , qui non ponitur de necefEtate,
pofitis extremis : talis cft lefpe^us impottatus
in fcx aliis Ptzdicamentis lelatiuis ; polita enim
re quandali , vel temporali , & icmpore , non de
neceffitate ponitur^»4R^ ; fcd requiriiur vel ad-
iacentiatemporisad temporale.

Hoc vifo,fciendum^qu6d agens potcftcom-
parari , vel ad terminum produdtum , vel ad paf-
fum,(i compareturad tecminum pc<}du(^um,nue
fic in fieri , fiue in fa£io ejfe , vt calcfacicns ad ca-
lefa<5tioncm , fiue ad calucem , quod cftidem,
quantum ad hoc. Tunc iic includit celationem,
vcl cefectuc ad ipfum pcodu(5tumrelatione , qux
cft dc genece AiaUtjuid , qui aduenit pofitis cx-
tcemis dc nectffitate , fi compac^tuc ad patiens
iftc tefpe<a:us quemincluditno eft degcneccv^<i
aliquid,non enim poiito igneagcnte abfolute , &c
lignis,de nccefllitatc fcquituc caiefa(5lio , vel taiis
tclatio , fcd ccquicitucappcopinquatioextccmo-
cum ; non cft ergo de genere Adalttjuidy fcd dc
generc A(5lionis ; talis ergo refpc(flus extrinfc-
cus aducnicns, qui eft agentis ad paticns,in agcn-
tecxiftcns, cft adlio, quae cft Pcxdicamentum,&
fimilecftdepaflionc.

Quantum ad fccundum articulum , eft fcien-
dum,qu6d atflio quaedam eft dc gcnere A(Slio-
nis , & ifta eft pcopric di(S):a a<^io,de qua di-
<%um cft immedijte; & eft quxdam a<Stio ada,
vel produ(Sa , qux non eft dc genere A(5l:ionis:
ficut intelligcre , & velle , funt quxdam form^
abfolutx, non de gcnere A(5tionis , fed funt a<Stx,
vel pcodu<^x pcc a(Skiones intcllcdus , & volun-
latis , qux funtdc gcneceA<Skionis. Iftam diui-
fibnem ponit Simplicius fupec Pcxdicamcnta;
quxccns quare factre ponituc Prxdicamcntum,
& non fa(Stio. Et terpondct quod hoc ideo eft,
quia fa<ftio dicirut dc adlionc , & efFc6ku a<5kio-
nis : vtrumquc enim dicituc a(Skio , & fa(Skio , &
cfFe(Skus eius. Ccrtum eft autem q«6d efFeftus
a<aionis cft a(5kio, non qux eft Pcxdicamentuin,
fcd fa^Ska. Commenratorctiam j. Phyficor . d\c\x.^
quodagens , & paricas , & a(fkio , & paffio difFe-
runt ; fed a(Skio fadka inter illa cft eadcm fecun-
dum authoritatcs ; crgo illa cit quxdam adkio fa-
dka in pacicnie, qux difFcrc ab adkione , qux eft
Prxdicamcntum:& dc hac adionc fadta loquiiur
I^hilofophus i.de Anima diccns,qu6d idc6, quod
imprimitur a fcnfibili in fcnfum , eft zCtxo. Ccr*
tum eft autem qu6d non imprimitur in ipfo ali-
quid de gcnece A(5tionis,fed cius cfFc<5kus, qui cft
in fcnfujimprimitur; crgo cft aIiquaa6tioa<5ka
prxtcr illam,qux cft de gencrc Adlionis.

Sed potcft quxri,quare fic nominatur?Refpon-
dco , quod a<iio , qux eft de gcncrc Aftionis, cft
rcfpcdtus in agente tanriim,quialatcns nos quan-
tumcunque de fc manifcltatur per cfFciStum, qux
eft a(Stio adta ; & quia fic res nominamus in aliis,
ficut per fenfum apprchendimus,vt communitcr
dicitur;&ide6,&c. Poniturcxemplum dc chari-
tatcqux licet fit habicus nobilis , quia tamcn cft
latens in anima , nominatur pcr cfFcdtum, qui cft
diIe6tio. Eft ergo duplcx adio fccundum iam di-
<Sta:fed a(Stio ajSta eft illa,qux eft in paticntc, quz
cftcfFe<Stus a(Stioni$propric didtx, & idc6non eft
a<Stio Prxdicamentum , qux cft in agcntc : nihil
enim eft caufa fuiipfius.Ei difFerunc in hoc, qu6d
a<Stio , qux cft Pcxdicamentum , cft fecundiim
quam,vcl pec quam ab aliquo eft aliud : a<Stio au-
tem a<Sta cft fcciidum quam aliquid cftab aliquo;
cfFeautem a quo cft aliud , & quod cft ab alio,

funt

7.'?

I.ffefiMt m-

aa».

jiSio mBm i»
fatiente.

8.

^Sio Trtii.
camentum,
& aflie »tla
de/cribumi*r.

Qu^ftio V 1 1.

505

9-

Ad frimttm.

jUfecHum.

Ad ttrtium.

10.

AifMTtum.

AOit imm»-
nent,^tT»n-
jiens diffe'
TMnt.

Ad jHintum,

funi rationes oppofitac ; nec eidem pofruntcon-
uenire-, ficut idem per fc non potcft efk produ-
cens & produdtum , pater, & filius refpe6lu eiuf-
dem ; pater enim cft.aquo eft filius, & fiiius
qui efta patre. Non eft ergo verum , quod di-
cunt aliqui , fcilicet quod motus, vt eft ab agen-
te, eft a<aio, nifi intelligatur de adione adla,
qu2 cft effcdus adlionis; hoc enim eft proprium
produdo , vt produdtum eft , pcr adionem eflc
ab alio; fcd potius dcbct dici c conuerfo , quod
adbio eft a qua , vcl per quam ab aliquo* cft
aliud.

Ad primum , dicendum qu6d verum eft, quod
idcra ert afkus motiui adiue , qui eft a<Slus paffi-
ui, vel mobilis formalitcr : fcd illcadlus non eft
aftio , quac eft Praedicamcntum.quac eft in agen-
te fotmalitcr , fcd cft adlio produda cfFcdiuc ab
agcnte.

Ad fecundum , diccndum quod aStio afta eft
in patientc , vt didtum cft , iion autcm illa , qua:
cft Prasdicamentum. Ad ptobationem , dicen-
dum , qu6d adlio illa, qux eft in agcntc, non cft
motus , idc6 non fequitur quod omne agens in
quantum huiufmodi tnoueatur , fcd potius quod
fit motiuum.

Ad aliud , diccndum qu&d confcqucntia Phi-
lofophi non tcnet per illud mcdium,qu6d a6tio
fit motus ; fed tcnet per fimilc, fic : fi admo-
tum non cft moius ; crgo ^ fimili , ad a(^ioncm
non eft adbio; ex qua confequenter vltctitis fe-
quicur : ad adlionem non eft a£tio : ergo ad
aiftioncm non eft motus, quia a^io eft caufa
root««-cfFc6liua , vcl formalis , qua agens agit,
vel dicitur agens. Vlterius dicitur per hocquod
eftet proceftus in infinitum in adlionibus, quia fi
ad at^ionem effet motu$,cum iftius motus adiio
fit aliqua caufa, oporteret przfupponi aliam
a<flionem , aliam ab illa , ^zd quam clfet ille mo-
tus; 8c tunc quxram de iila adione, qua; cft
caufa illius motus, vtrum ad illam fit motus,Tcl
non ? Si non,cadem ratione , necad primuro. Si
fic, erit proceffus in infinitum.

Przterca , tenet pcr locuro ^ minori cdnfe-
quentia Philofophi; quiaciim motus fita£bus
potcntix pafliuac , fi ipfa potcft cxire in adhim
fuum, qui cft motus fine motu przcedentc,mul-
to fortius potentia adtiua poieft in a£tum fuum,
quieftmotus, fincmotuprzcedcntc.

Adaliud , diccndum,qu6d Philofophus non
intcndit ibi diftingucre adioncro , qua: eft Prx-
dicamenturo in illos duos , ita quod vterque fit
de genere A(Slionis ; iroroo vterque roodus ibi
pofitus , cft extta genus Adionis ; vtraquc enim
a6lio tam roancns in agchtc, ficut intelligere , &
velle, quam tranfiens , eft aftioprodufta. Sed
difFerentiaeft, quanturo adhocquod taliuro
a6):ionuro quxdaro cft perfcc^io agentis , licct
non fecundum quod agens cft , fcd fccundum
quod pcrfcdlibilc cft , itaquodidero fecundum
diuerfas rationes fir agcns, & rccipicns : qux-
daro autem eft pcrfcdtio extrinfeca operantis,
ficut tranfiens.

c Ad aliud , dicendumquod adio, qua: cft
Pra:dicamcntum , quac eft refpcdlus extrinfecus
aducnicns, mancns in agcnte, non eft fucceffiua,
quod rt>enfuretur tempore, vel fittcmpus,fcd
tantum quia coifxiftit tcmpori ex confequenti:
quia cocxiftit motui, cuius cftcaufa, &mancc
cum motu , non tamcn eft motus , quia nihil eft
caafa fuiipfius,& motus rocnfuratur tempote.

ftret

non tamcn oportet , quod pi"oprer hoc illa a<3io ■^ffioanmf-
menfuretur tempore , ficut Angclus cocxiftit ^j^'^*"'"'"
tempori,nontamcn menfuratur tcmporc.

ANNOTATIONES

in quxftioncm fepcimam.

C O N C L V S I

I.

.^ifio non efi Abfelittum^ njt conflituit Pr<e-

dicamentum , fed reJpeHui extrin-

fectts , ^ in ttgente.

* TJ Efpondeo, dico duo ; prim6 , qu6d adlio

X\.fccundum qu6d cft.&c.Philofophus ■L.ie
AnimaySext. 1 }8. & fe<l. ait aduro fcnfibilis , &
fenfus cflTc cundem , & adtioncm paffioncnique
cfre in patientc. Pro huius rei explicatione no-
tanduni.ex Dod. 4.!^. x^.qut.^. x.num. iz.adio-
nem varic fnmi.Priro6, pro opcratione, qux ta-
men eft qualitas, vt oftendit \.d. j. qut,fi. 6. num.
^i.&qHtfi.^.num. 10. Secundo, pro rcfpe<^u pro-
ducentis ad produduro tocaIe,vt patris ad filium.
Tertio , pro rcfpeftu ihciucentis ad indudlnm,
vel educencis ad edudlum ; & ifti refpe&as funt
intrinfeci , quia pofitis fundaroento & terroino,
neceflario refultant. Quario , fumitur pro re
ada, includendo refpcdlum, quero explicat hoc,
quod eft ejfeab mHo, quod colligitur cx Philo-
fopho i- Phyjic.text.il, & tenet Simplicius hic
citatus ^ DoGt. Quinto , pro refpedu tranfmu-
tantis ad tranfmuratum ; & in hac fignificatione
conftituit Pracdicamentum Adlionis ; quia ia
prima acceptionc cft forma abfoluta , in fccun-
da & tcrtia eft de genere Relationis; in quarta
eft in generc Quantitatis , vel Quahtatis.fccan-
dum connotatum : idque colligitur exPhilofo-
pho iam cirato , vbi ait qu6d a£lie eli oput , &fi'
nii aRsui ttext. 19. id cft, res adla. Vndecijmibi
dicat PHilofophus aftionem effe in paflb , fumie
eam pro connotato illius finis & opcris , quod
idcm eft ac res adla ; vel pro refpedlu cius , qui
eft effe ab hoc, & fic cft paffio. Vide Dodl. fupri
anurn. 13. oftendcntcm hoc cfle dementePhi-
lofophi , de quo latius agit j. /^A^yif . cxponendo
text. iZ.& /equentes.

£x quibus fcquitur, quod quinta fignificatio-
ne conftituit Praedicamcntum Adionis. Prx-
tcrea j. Metaph. diftinitur potentia adliua quod
fit principium tranfmutanii aliud , inquantum aliud;
ergotranfmutatio cric adtio; produdio auicm,
vcl cducHrio forma: fubtlaiitialis , non ctit tranf-
ji^utatio , quia hzc non refpicit aliud in quan-
tum aliud , ita vc fic maneat , fed pocius de vno
facic aliud.

Sccund6,notandum ex Do£t.ihidem,num.f.
adlionem non effc formam abfolutaro, tum quia
ad earo clfet aftio , & fic proceffus ; turo etiam,
quia G ponereturin agente, hocprius femoue-
ret qu^m aliud , quod cft abfurdum : fi ver6 in
pafTo hoc , priijs moucretur forma 'abfoluta
adkionis , quam quantitate , vel qualitate : tum
cettio , quia 6oc'tius de Trinit. tenct fepcero vl-
ciroa Pracdicamcnta non efTc re$ abfolutas ; ex
quo fcqaitur aftionem efFc tcfpedlum , qaia non
daturroedium. Proquo

Terti6 notandum , refpeftum aliumefTcin-

trinfecuro , alium extrinfecum : illepofitis fun-

damcnto , & termino ncccfTario refultat,vc pofi-

V V 4 tis

II.

ASie qnim.'
tmflicnerf»-
mitur.

II.

tetia »8iM»l

A8i* ntn tft
»hfel»tum.

RefeSut fn-
trinfeeus , <3»
txtrinftcus,
quemod» dif-
ftrunt.

504

De Anima

»3-

AHio tfiiit
mgint*.

A^i* pro rt
alfa,in paffo,
fitunditm

fhiltfofh.

H-

ti$ duobus albis , fimilitudo , qu« impediri nc-
quit. Hic non ita.fed requititur applicatio vnius
ad aliud : vt pofitis locabili , & loco, non fequi-
tur locatio , nifi fiat applicatio ; & pofitis veftc
& homine.non ponirur ftarim habitus, ^e\h^e-
r*>de quo Scotus fupra num.^,& 3 ,d. i .qudft. i .art.
i.adioautcm eft rcfpe6lusextrinfccns,quiapo-
fitis agentc , & paftb , non refultat nifi approxi-
mcntur : quod vetd rcfpeaiua fit, prartcr fupri
allata , cx eo parct , quia intclligi ncquit , ncquc
concipi,nifi concepto eius tcrmino.

Prastprca agens , & patiens funt correlatiua;
ergo & corum abftra^a. Anteccdcns patct, j.
Meuph.ttxt. xo. diciturquod agcns ,&paticns
rcfcruntur fecundp modo relationis , de quo
Do^or (W^»>^M<e/l.i i.Confcqucntia eft clara.

Nunc probatur conclufio Dodloris.quoad pri-
mam cius partenr, ncmpe adioncm vt confti-
tuit Prasdicamentum , fcnfuiam cxpUcato ,cire
in agentc , pcr fuas rationes. Prima , quia rela-
tio eft in eodem cum fuo fundamento ; crgo &
adtio cum fua potentia. Secunda, a^io realitei
refftt agens; ergo in co cft. Reliqua: rationes
funt clara:, ii cmcaccs ; quibus addc primi.for-
tnam non dcnominarc nifi fubicdum cui incft;
ergo aftio incft agenti , vel paticns erit rcalitet
agens , a^ione fibi inhzrcntc. Sccundo , in eo-
dcm non funt rcfpcflus oppofiti,faitcm ad idem;
& vniucrfaliter , adio & pafllo funt huiufmodi,
vcl habcnt huiufmodi rcfpcdlus annexos; ergo.
Vide Antonium Andream 9. Metaph, qHtfl. 4.
Fab. Tbeor.i^i. &• T^iannem Canonicum f. Phyfic.
quajl.i. quilatiusdc -\ocagunt.

Sccundam pattem fuadct , nempc aftioncm
quodam fenfueftein paflb, fumptam fcilicct pro
rc ada. Quod vcro fic fumatur Tpatet cx primo
notabili, & ex Simplicio , ic Commentatorc a
Dodtorc citatis.

P :r hoc patet ad argumenta, quae adducuntuc
ex Philofopho ; quia quando videcur diccre
adionem efte in palTb , 1'oquitur de adione ac^a,
vnde 1. dt ^nima,ttxt. 104. ait : j4t^t vt a^io
fajfioqut non in agtntt ,ftd in to quod patitur,fic &
ifjim finfibilu aUio infenfitiuo tfi, Vbi exprefse lo-
quitur de operationc, qux cft aiSlio ada, mancns
in fenfitiuo ; quod clarius habcturin tranflatio-
nc anciqua, ibi ific ftnfibilii a£lm , & finfitiui , irt
finfitiuo tft : (c6. fenfitiuum cft agcns ; ergofifu-
rnit adlioncm propri^ dii^am, in ager>t<* eft. Scd
de hoc non loquitur , fed dc opcratione , qua;
eft immanens , & fic in palfo cft , quod eft
ipfum agens.

SoluHTttur urgttmentA ,contrado^r'tnam da-

tam de aSiione , ^ pafione , ea-

rtim^uc fubie&o.

Arguitur primo cx Philofopho , ttxt. 10. di-
citur non eflTc inconueniens vt idem adlu /it
commune duobus , fcilicet agenti, &paticnti;
quiaagencis cft, \taquo ,patientis , vt in quo : 8c
adducit excmphum de dodtione, quac eft adoccn-
tc; fed eft in difccnte. Item 9. Mttaph. tixt. 16.
habecur fic : quorumque prattr aBionim tft aliud
quodfit , horum aSlio in to qttodfit tfl , vt adificatio
in eoquod fiificatur. Itcm i. dt Anima ,ttxt. 140.
ficuc ( inqutc ) aiflio & paffio in patiente eft, non
in ageiite , fic & ipfius fcnfibilis adio in ipfo
fcnficiuo exiftit. Refpondctui; , ifta loca intclli-
gi de adtionc,quae eft operatio,vcl rcs adla : quod

fatis iam oftendi ex ipfo Philofopho addudis
eius locis , vt videtur , ad propoficuni cxprcflis;
& cxcmplum de adlione fcnlibilis,& fenlitiui
(vt habetuanflatioantiqua) qua: cftin fenfitiuo
fccDndikm Philofophum , fatis dcmonftrant lo-
qui Philofophum de opctatione , quia non cft
alia a(%io fenfibilis , & fenfitiui ; fpccics cnim i
folo fcnfibili prcducitur. Excmplum dedodiio-
ne eft morale , quia doccns nihii Phyficc cfticit
indifcente : fcd opcrationes difccntisdicuntuc
docfentis; quia ipfe figna quaiidam exhibet, qui-
bus difcens inouetui vt tales opcrationes cogni-
tiaas cfformct.

Ad fecundum locum ,mal^ citatui; quianon
dicitur quod adio eft in co qaod fit , fcd iCtm'.
fed fi 'ponerctur adiio , pcrinde eftct ,quia dc re
a(fia,fcu de operationc tranfeunte ibi loquitur
Philofophus , fcilicet de xdihcationis tcimino.
Vide Scotum iniUum.ttx.8c Antoniam Andieam
5>. Mttaph.quaft.^.

Ad tcrtium.ille locus eft potius ad oppofitum,
maxime iuxta trannationem anriquain, vtiam
dixi. Add^ ibi Philofophum tantummodo difpu-
tarepro & contri,& nihil rcfolucrc.

Arguitur fccund6,aftio eftmocus,). Phyfic.
ttxt. 19. ibi ; cimigitur vtraqut (adiio , & paffio)
fit meti44 ; & ttxt. 11. id habctur clare ; fcd motus
cftinpaifo, i.Phyfic.ii.etgo. Refpondctur,pro-
cedit tantum de iGt\one pro re a6lu : fcd dcdi-
ftinftionc aiiionis a mucu , agcrtrconclufione
fcquenti, & illa loca cxplicabnntur.

Arguitur tertio , adio eft cns fucccfiSuum,
faltem quando agens fucccffiue agit ; ergo cft
motus, & pcr confcqucns , in mobiliquodcft
palFum. Refpondctur menfurari aclioncm non
tempore , fed acuo , quia refpe^us non cft fuc-
ccffiuura. h^ScQins huadvlt.

CONCLVSIO II.

Motuifumfttss fro formafiuente eft in Prx'
dicamento termini ifumptus froflux»
formA , in Ad aliquid.

1* Tl i| Otus auttm tftformaflutns , c^c. Hic do-
XVXcet motum clTe in Prajdicamento fui
terinini : vcrbigratia, fi cft ad Qualitatcm ,cft
in illo genere : fi ad Vbi, fimilitcr cft inVhi; fed
intelligcre redudiue , & hoc fumendo motum
proformafluentc, fecundum Commentatorem.
Si vero fumatur , & fecundum cundem, pro flu-"
XH forma: , ait Dodbor efte in gcnerc Adaliquid.
Hoc diflicile vidctur, quia ille fluxus forma: , eft
paffio, ha:c autcm eft rcfpcdus extrinfecus aduc-
niens,4. </. i^.quaft. i.& d.^^.quaft. f.ergonon
eft in Adaliquid : lcd in proprio gcncre Paffio-
nis. Rcfpondcrur ex ipfo Doftore quaft. 1 . num.
i6.qu6d rcfpedlus fundatus fuperraotum, cft
intrinfecus aduenient ; quia motus cft ipfa for-
ma induda , vel edudla ; refpedlus ergo paffionis
proprie di&x fundacur fuper potentiam ad
tranfmutari ; ficur adio fuper potentiam ad
tranfmutarc; tcrminusauccm non tranfmuratur
pcr adionem; quia non fupponitur ipfi, imm6
aftio, & paffio polTent abftrahere a motu & mu-
tatione , vt renet Dodlor 4. d. ^^.quaft. i.num.^.
Exemplum eft de materia prima , cui fimul tem-
pore concrearetur focma; nam in priori naturae
tantum habet matcria refpcdlium produdli ad
Deum, qui cft incrinfecus aducniens ; in fccundo

inftanti

§l>iiJ doctrt,
^addifitrtt

ly-

16,

Motus in quo
Pr/tdieamtH'
tetft.

ASie.^paf-
fii in quibut
fundantur. t

Allii,6rpmf

fio miflrtihSt
i molH , ^
prjjent ijfffi-
nttt.

QusEftio V 1 1.

>7-

Uttm impU-
tittr fimi-
tur.

inflanti natars , qao infonnarur a forma , habet
tcfpe6kam extrin(ecus aduenientem pafllionis, Ci-
nc quo benc poflet k Deo conferuari : quo cafa
habetur adtio , & pa(fio Hnc motu , vel muratio-
ne, quia ibi non efttranHtus k priuatione ad
habittim , vel formam , qui ad muta(ionem.re-
quiritur.

Contra , quia fequitur non effe ibi adionem,
vel pafllonem ; quia fecundiim Dodorem funt
refpedus tranfmutantis , & tranfmutati : ergo
vbi non eft mutacio , non poflunteflc. Refpon-
detur Doftorem ibi prefsc loqui demutatione,
vt fumitur ab Ariftotele,quatenas fccundum
eam res aliter fe habet nunc quam ante : quo
fenfu requiritur fubicdlum prxcedtxe formam
tempore; at latius, fumendo mutati«nem , &
fortc iuxta Philofophum fufficit quod fubiedlHm
fit prius natura, quam forma, vtmutetur,&
patiatur , Sc in illud agatur , de quo optimc Do-
dot I. d. i,qH4ifi.^.iul$. Si tamen omYiis prio-
xitas receptiui tollatur, non ent adbio,nec pafllo:
& ideo creatio adiuaentis iimplicisvt Angcli,
vel prima; partis compoiiti, non eft zStxo, neque
creatio pafEua eorum paflio, vt habet Dodot
ibidem ; quia nuila eft ibi mutatio.

ONCLVSIO

iir.

\%.

r**littr iif-
ftrwtt.

IP'

K^iiiojfafio , & motus realiter inter
fe differunt.

Hlnc incidit dubium , vtrum z(k\o realitet
differatapaflione , velmotu ? C^ommunis
Thomiftarum negat. Itcm,Suarcz 2. tom. Me-
tdph.dilp.^cf./i£l, t .hahetui ex Ariftotele i.Phyfic.
text. 19, vbi comparat adkionem , & paflionem
vixThebis Athenis , & Athenas Thebasjqui
locus.inquit P. Hurtado in Phyfic.d.ii.feEl.^.
nullam expofitionem admittit. Tenendum ta-
men hatc tria inter fe realiter diftingui. De
a(2ione, & paffione patet ; quia funt in fubiediis
realitcr diftindlis , ex didkis , & alioquin idem
cffet realiter verberare , & verberari ; & eadem
tatione patct de adione comparata ad motum;
quia hzc tantum eft in pafTo. De motu & paf-
noncfuadetur, quia func in diuerfis gcneribus.
Pratcrea, vbi non eft motus , nec mutatio fen-
fuum fecundum Ariftotelcm, ibi eft paflio, vt di-
dlum eft.Terti6,& efficacius; quia refpedlus paf-
fionis non fundatur in motu , nec in termino
adiionis, vt optime docet Scotus ^utfi.d. li.^itafi.
j.tium. 16. quo cafu non difFerretamotu ,quia
infcparabilis cffei ab ipfo fecundiim eundem 2.
d.i. qHtft.^. fed fundatur immediatcin potencia
paffiua mutandi ; crgo non eft vndc identificetur
rootui. Quarto , fi fumas motum pro fluxu for-
ma: , erit refpedus intrinfecus adueniens , vt di-
Aum eft; ergo realitcr difFcrt ^ paffione , qus
eft extrinfecus adueniens. Si ver6 motus fuma-
tur pro ipfa forma produdla , vel edu(fta , cum
hxc fic fubftantia, qnantitas, qualiias, velVbi
( quia ad hzc tantum datur motus , fecundum
Philofophura ) nec pafllo in aliquo horum fun-
detur , fcd in mutato ; fcquitur quod eft diftin-
€lio r«alisinter ea, & motum.

Adlocam Ariftotelis , dupliciter poteft con-
fiderari via Thebis Athenas , & c contra : primo
pro fpatio intctiacente, & certum eft , quod
quantitas illa fpatij eadem eft , & quod vtraque
viaquoad banc« cft maictialitec eadcmj& quan-

505

tam adhocadio ,& pafllo funtidem materiali-
tet in motu ; quia pofito motu,vterque refpe^lfts
a^ionis , & paffionis rcfultat : qui tamen intcr
fe, &a motu realiter differunr. Secundo; pro
refpedibus mutuisdiftanti^Thcbarum ab Athe-
nis,& e contra ; & hi differunt inter fe, & a fpa-
tio realiter , non minijs qukm limiiitudines hu-
ius , & illius albi , difFerunc inter fe , & ab aibe-
dine inquafundantur. Exemplum illuditaque
magis eft ad oppofitum ; vnde fubdit Philofo-
phus , text. 21. Netjtu fi jpatium vnum diflaniium,
fic dr diRare hinc illuc , & iUinc huc idem erit. Ex
quibus verbis haberur aperte noftra gloifat
quidquid dicat P. Hurtado; &ciariiis text. 22.
Netjue dofHo cum difiiplina, rtetjue oElio cumpaffione,
idemproprie eii ,fed cui hdn infunt , motu*. vbi ne-
gatexprefsc identitatem adlioniscum paflione,
fed tantum refpedtu motus , cui quafi infunt.
Ha:c folutio cft ad mentem Scoti diil. (jutfi. i.
rtum.16. vbi explicat vltima verba Philofophi
adduda, text.ii. Cui hac infunt, ( iStio , & paffio )
motteeeH: non enim infunt motui, vt fubie^o,
fed iCtxo ei ineft terminatiuc , & pafl[io quafi
fubiedbiue ; quia cft in eodcra fubie(flo,ncmpe in
paflb. Quod vero non infit fubieifliuc proprie,
patet ; quia omnis refpe(flus motus ad agens, eft
iniuGti ad inducens , & confequenter intrinfe-
cus adueniens : paffio autem efl extrinfecus ad-
ueniens. Refoluit Do£^or nihilcerti ibi habcri,
dc mcnte Philofophi , & idem ait Thien.j. Phy-
ficor. (juefi. 1. dicens Philofophum hic magis in-
quifitiuc procedere; ipfe autem cum Scoto fen-
titcitanspro eodem/£gidium.

Ad quartum de a&ione immanente , & tranf-
eunte, aduerte iftam diuifioncm ^ Phiiofopho
non poni refpe(5lu ac^ionis degenere Adlionis;
fed famendo aifiionem pro rc a(5la; quia huic
conuenit aliquando perficere ipfum agens,non
qui tale , fed qui pcrfedlibile , vt voiiiio ; quan-
doque aiiud , vt caIefa6^io , in alio produccns
calorem. Vnde acflio non eft vniuoca ad has
a6lioncs,& ada^flionem degenere A(flionis. Si
tamen fumas adlionem de gencrc A(fbionis, vc
diuifum, erit vniuoca ad iramanentem , id eft,
cuius terminus manet in agente; & ad ttanfcun-
tem , cuius terminus eftin alio. Communiter ta-
mcn fumitur a^io immanens pro opcrationibus
quz funtverzquaIitates,vtprobat Dodor i.d.
3 .^uafi.G.ad tertium, & fufius (juodlib. i j .

Pco quo nora ex codem i.di^. 3.9««/?. 6. ad
primum princ. ad a(£lionem proprie diStita tria
Tcquiri. Primum efre incontinuojSfr». Secun-
dum refpicere aliquod fufceptiuum in quo eft.
Tertium aliquid producere. Duo primaconue-
niunt operationibus ; & ideo dicontur a(^iones
de genere Adlionis , fed quia tctiium quod eft
effentiale aftioni propric didlx , dceft , non funt
adliones abfolute. Vide Doftorem ^uafi,.
13. & 15.

Diccs , ex didis fequi in' diuinis nuliani cfle
adionemde generc A^ionis ; quia ibi non eft
lefpeGtus excrinfecus , aiioquin poflct non efTe,
quod repugnat omnibus qux in Deo font ad in-
tri. Confcqucns eft falfum , quia filius prodti-
citur zStione de genere Ad^ionis , & Spiritus
fan(flus fimilitcr, Refpondetur, concedendo fe-
quelam , quia nuiia poteft cffe adio degenete
Adionis vbi nulium eft potentiale , & Filius in
diuinis de nulib potentiali prodncitur, vt late
ptobat Scocus 1 Jifi.j.tjuajl. z. Prztcica, adioni

proptic

Amo,^faf.
fi* quemed»
dieuntur iit-
tjft mttui .'

XO.

Acfia liiuidi.-
tur in tTitnf-
tunttm , (^
immanittm,
t^uiutie , ^
vniHcce.

Oferatio tjl
mBio imm»-
neni,ify ^ua-
litat.

Ad aSiontm
frtpriM , trim
rtqtumntur.

X 1.
/» Hto »n pt
Mffit d* ft-
ntrt AcfifnU
»d iatra .'

5o6

De Anima

ASi» ntn
m*nfltr»tMr
timfwt.

tx.

I.

i.de Anima.

propiic di^lz correfpondet paflio , quz procul
eft ^ d?uinis.Producit crgo Dcas ad intra pcr rca-
lcin relationcm , & ad cxtra pcr rclationcm ra-
tionis i quia non haber rcfpcdlum rcalcm ad
crcaturaro , alioquin aliquid ciTet ineo paflibilet
non necdfarium , quod repugnat : de quo Do-
6tot I. d. 50.

c Ad vltimum,ncgat aftioncm menfurari tem-
porc : & ratio eft , quia non habct partes , Hcut
necalijrcfpcdus. Dicitur autem tcmpore men-
furari , quia tempori coexiftit ; quo fcnfu Ange-
lus tempore mcnfurarur. Si quaeras,qui ergo
.mcnfura propric menfuratur.

Rc/pondetur, quod zuo , vt colligitur ex Do-
dore i.diEl. z.qH4tfi. 4. vbi prztcr motum , ponit
fere reliqua omnia creata menfurari xQo. Quod
.ait hic adlionem cfTe caufam moius, videtur non
crtc verum ; quia pofito mo^u refuitat refpcdtus
adlionis ad mucatum ; ergo prius eft motus.
Refpondetur , a^Sbtone conftituitur formaliter
9gens,per quod fit motus,quinon prxfuppo-
nitur ai^ioni , quia hzc infurgit cxtcinfecus in .
agente dum fc accingit ad agendum .fundatur-
que in fua potentia, Contr^ , a6lio cft ab agen-
te : ergo non confticuit iliud. Rcfpondecur , rc-
fuitat cx eo quod eft agens , non tamcn ex agen-
te , quia per eam fit agcns ; fic ignis fi caiore car
reret , ptoducerct eum, & calor taiis non produ-
ceretur jt calido; quia conftitneret ignemcaii-
dum : ben^ tamen ab illo quod nunc eft cali-
dum, per ipfum : fed pro illo priori, n^n fuic ta-
le : fic zikxo refultat ex eo qu6d pcr eam modo
cftagens, pio iilo ramen priori , non fuit taic
formaliter. Contr^, pro iiiopriori dabat eife:
ergo agendo. Refpondetur breuius.agcndofe
conftituebat agens,& conftitUcndoagebat: fic
rclatio diuina conftituit rcferendo , & refert
confticuendo. Prarterea , nequc prius eft perfo-
nam cile, qukm referri , vel h contra ; ita non eft
prius agens efte , quam agere , nequc agere,
quam cfte.

Q_V iESTIO VIII.

Vtmmfenfus fartlcularufofptjimul
recipere contraria .<?

Atiftot. x.de y1mma,c»p.vlt.D.thoai.i.parKqud/I.^i.»rt.
1. & qutftts. »rt.^. Sc qutft.j^. »rt.^. Caiet.fc Sotus 1.
Poft. eap. vlt. Suarez 3. </# Auim» , cap. 7. Vidc Scot.i»
4. dtft. 44. quaft.i.

I D E T v R quod non:impoffibiIe cft idcm
y^ fimul moueri motibus contrariis ; fed Ci
fenfus pacticuiaris fimui fentiret contra-
ria , moueretut fimul in contraria. Probario,
prius enim orjginc mouetur fenfus i fenfibiii,
quim fcntiat;& idc6 fi fimul fcntit contraria,
fimul mouetur kconrrariis ad contraria.

Prztcrea, C\ ita cflret,vt diftumcft, fcnfus mo-
ueretur fimuladuobus contrariis; autcrgo func
aiqualis virtutis illa contraria,& tunc impediunt
fe, ne vtrumque fentiatur: aut aiterum eft maio-
ris virtucis; & funcillud folumfentirctur ,quia
maior motus impcdit minorem.

In oppofitum eft Phiiofophus. Refpondeo,
qn6d hoc eft poflibile, quia poflibiie eft duo
fenfibilia contraria fimulofFcrri fenfui : aut crgo
fenfus vtrumque fcntit,& fic habco ptopofitum.

Si aitcrum , ergo eademratione, & alterum;quia
fuppono qu^d fint aeque propinqua , & zqualis
viriutis admouendum.

Pra;terea,experimur ad fcnfuro,qu6d per vnum
manum fentimus calidum , per aliam frigidum.
Si dicas , fcnfus tadtus non eft vnus , non valer,
faitcm rcrpeftu vnius contrarietatis , quia eft
vnus refpcdu eius ; calidum , & fr igidum funt
vnius contrarietatis : ergo , &c.

Prastcrca , porentia difccrnens inter duo,&
cognofccns eorum difFcrentiam , ncccflari^ co-
gnofcit vtrumquc; fed vifus cognofcit diffcren-
tiam aibi, & nigri : ergo,&c.

Contra hoc arguitur fic: fi fcntit album , &
nigrum ; aut vni fenfatione , aut piuribus : non
vna, quia inteliccSlus eft potior fenfu : attamcn
non poteft piura fimul intcliigerc , immo fi in-
teliigat magnitudinem, oporcct cfle vnam adlu:
ergo, &c.

Praeterea , diuerfitas adlui^m confcquitur di-
uerfitatem obicdtorum ; obieda funt plura; crgo
& adlus.Pra:terea,diuerfis motoribus funr diiierfi
motus : diuerfa fenfibiiia funt moucntia diuerfa:
ergo , &c.

Prstcrea,de Senfu , & Senfato dicitur ,qu6d
vnum fcnfum fcntite diuerfaobicda vna fcnfa-
tione eft fimile; & vnam lineam terminari ad
diuerfa punda : hoc cft inconueniens : crgo.&c.
Sed non plutibus fenfationibus. Probatio ; quia
(\ ab eadem potentia poflunt egredi plures ope-
rationes fimul , pari ratione & infinit* ; fed hoc
eft inconucniens : crgo & primum. Probatio
confcqucntiz pcr Philofophum 4. Phy/ic. Si duo
corpora poiTunt cfle finiul , pari rationc infinita;
qoia ficut dimenfiones infinitorum corporum
fimul fe compaci non poftunt, ficnecduorum.

Practerca.inipoflibiie eft idem corpus fimul fi-
gurari diucrfis figuris ; ergo, nec idcra fcnfus di-
uerfis fenfationibus fimul. Probai 10 confequen-
ti«;quia fpecies in organo affimilantur figurac
inccra,fccundum Philofophum in hoc fccundo.

RESOLVTIO.

Senfum vnicafenfatione fentire contrnri/t^

quando ijla inter fe dicunt hahitudi-

nem. Vide DoStorem 4. d. 49. q.

10. ad 1. in oppof. &(,

44- quxfl:. 3 .

» "TXlccndum ,qu6d aliquando vnica fenfa-

JL/rione fentit vtrumqne ; ficut quandoco-
gnofcic vnum in habitndinc ad alterum , vt fci-
licet difFi;rcntia,vcl contraria, v«I fimilia : fi funt
fimiliaalteri, aut plutibu$,fciIicecquandofentit
vcrumque abfolute, & fecundijm fe.

Adprimum in contrarium ,dicendum qu6d
intclle&us nofter vnica intelleflionc non potcft
plura obieda intelligere fi funt difparara, fcd
hoc tantum poteft fub vna ratione obiediua ; fic
etiam vifiis poreft album , & nigrum cognofcere
fimul fecundum qu6d conueniunt in quadam
differentia , vel contrarictatc , quat eft vna ratio
obicdliuacognofcendi fimul vtrumque.

Praitcrea, idem ad fecundum, & tertiuro; quia
vt fimul cognofcuntur , habcnt racioncm vnius
obicdi , & vnius mocoiis.

Ad argumenta alterius partis, dicendum ad
piimum, qu6d coufequemia non valet. Ad pro-

bationem

4-
Sinfud ftnth
coHtrari»
vniea finpt-
ticnt,vidi 4.
d.44.q- }.

Ad primum.
De qu» I . d.
3 q.<i. ad3.

■Adfeeudum,
(^ ttrtium.

Ad primitgi.

Qusftio VIII.

AdftciiMm.

Ad frimum
frmtif.

ItUtuseiB-
trttrifrum ia
fmfu nofunt
ttutrury.

Aifteliium.
Motus rt»lis
ft imptdiunt,
intentionalts
nen.^. H. 44.
qozft.}.

r

bationem f'hilo(ophi ,qu2)(}non e(l nmile.quia
noneftmaiorispotentiz facere infinita corpora
cfTe-iimul, quam duo : tantam enim repugnan-
tiam habcnt dimennones duorum corporum ad
inuicem , quantam dimennones infinitorumifed
luaior virius requiritur ad fentiendum fimul
plura, quam vnum : & infinita, quam duo.

Adaliud;qu6d [imilitudoquantiim ad hoc
currit , quod Hcut cera per figuram affimilatur
annulo , Cic fenfus etiam per fpecicm obie^o,
fednonquantum ad propofitum , vt ratiocon-
cludebat ; quia figura efl terminus intrinfecus
quancitatis ; & ideo vnius quanticatis corporez
eft tantum vna figura : fpecies autem non eft
forma ex fenfu intrinfece procedens , fcd ab ob-
iedbo extrinfeco in fenfum.
^ Ad primum principale in oppofitum , dicen-
dum quod fenfus non mouetur propter hoc con-
trariis' motibus ; quia motus contrariorum in
fenfu non funt contrarij,ficut nec in medio; im-
tno miniis ,qu^m in tnedio : tamen in eodem
pundlo medij fpecies poteft efTe albi , & nigri;
& hoc ide6 eft, quia fpecies fenfibilium non re-
cipiuncurmaterialiterinfenfu ficut in reextra,
vbi tantum funt contraria.

Ad fecundum, dicendum quod illi motus pof-
funt cfle azquales ; fi obiefta a:qualiter, non mu-
tStur;vel ina;quales,fi inzqualirer. Ad improba-
tionem , dicendmn quod duo motus reales cor-

f>ora!es fe impediunt, non. autem incentionales
icut in propofito. Scd contrk , hoc etiam vide-
mus in fpiritualibus : Ct intelligere vnum obie-
dlum impedit intellcdbum ab intelligendo aliud,
& fic fcnfum a fenticndo , & e conuerfo. Dicen-
dum ergo quod quandovnusaftuseft ita inten-
fus, quod adzquat fibi potentiam , tunc euacuat
totaliter alium adlum eiufdem potentix:fi autem
fitminus intenfus ,& citratenuinum potentis,
licct aliqualiter impediat alinm , & c conuerfo,
nontamen totaliter depellit , fed fecum compa-
titur. Vnus ergo adus fcntiendi vnuro obie-
{kam obtenebrat alium , non tamen femper
obfufcat.

ANNOTATIONES

in qux(tioncm oi^auam.

CONCLVSIO I.

Senfus flura jimul cognofcere fotejt.

'• * 'T^Icenittm , <}u$d aliquanio vnica , &c. De

JL-/hocagit D.Thom. i.par.eiMtIl.Sj.art.4.

tradtans dc intelleftu noftro , Scqutfi. /8. *rt. 2.

tradans de intelleAu Angelico , refoluit poten-

tiam plura per raodum plurium non pofTe nniul

cognofcerc , fcd benc per modum vnius ; & hoc

per vnam tantum fpeciem. Notandum pro hoc,

notitiam dupliciter contingere efTe peifedkam.

Primoex partc potentiae; vt quandoadarquatur

ipfi. Secundo ex parte obie<3ki , vt quando per

... ipfam cognofcitur quantum cognofcibile eft.

tignefti »h Cettumcftpotentiam non pofTecognofcereplu-

vn»ftteti0. ra, fi cognitio vnius fit ei adzquara,quianulla

potentia poteft cxcedere notitiam fibi adxqua-

tam.Sed decognitionenonadaequatapotcntiz,

conclufio Dodboris , nempe fimul cognofci plu-

ra, & contraria, per eam, experientiipatet,quia

fimul videmus album , & nigrom , 8c audimus

fonum grauem, &acutum,& intelligimus fimul

507

plura, conftituendo inter illadifferentiam^ vel
comparandoea intcr fc. Quod vero per modum
plurium cognofci potTunt , patet ; quiaquando-
que vnum cognitorum non conferturadalia; vc
quando video, vel inteltigo duos homines ,al-
bum, & nigrum , nnlla fai^a inter ea collatione.
Sed tuncoportet h«c cognofci.pcr plurcs adus;
quia vnitas i€tus dependet ab vnitate obie£ti,
cui commcnfuratur , vt fusc probat Dodor i.d.
3.^»<^. 10. contra D. Thom. tenentem Angelum
vnica fpeciepofTc cognofcere plures quiditates
in ejfe proprio.

Verum difficile cft quomodopIura,vel con-
contraria, vnica fenfatione cognofci polfunt; &
rationes addudtz in conttarium a Dodore , latis
▼rgenr, quod intelledus plura per modum vnius-
eadem intelledtione nofcat difficilenoneft;quia
attingendo conncxionem extremorHm,& fercn-
do iudicium, nece(rari6 intclligit eodema<5tu,
ipfa extrema; repugnat cnim vidcre conformi-
tacera , vel difFormitatem przdicati cum fubie-
&o , non vifis tcrminis ; at fic vifus non i\idicat
componcndo,vel diuidendo.quiaconferre vnum
alteri , & dc complexione iudicium fcrre , ad
perfeftam potentiam cognitiuam fpedat. Non
videtur ergo quod pltira per modum vnius , vel
per vnura adlum cognofcere poflit , quia (ic ia-
dicaret.

Pro hoc , nota quod poft receptionem fpe-
ciei intentionalis , fcquitur nStai vitalis, qui di-
citur apprchenfio ; quia per eam trahiturquo-
dammodo obie(%ura in potcntiam : fi aliud ob-
iedbum apptehendacur , fequi poteft alius adus
vitalis, quo comparatur vnum ad aliud ; & is dir
citur compoficio , quia illos dubs concepcus in-
ter fe componit , affertiuc, vel negatiuc. De quo
Atidoteles i.tie yimma,text.ii. vbi ait intel-
leftura plures conceptus componete , & vnura
faccre ; ifta eft fecunda intelledlus operatio.
Quando autera cotnparat inter fe ipfascompofi-
tiones , confidcrans vnara ex alia inferri pofTe^cft
teitia eiusoperatio, nempedifcurfus.

Notafecund6 ,cx Do6lorc4.</.47.^<fn.i.iu-
dicium varie fumi. Prira6 , latepro quacymque
noticia , maximc quando aliquid quomodocum-
que inordinead aliud, cognofcitur ; &ficdixit
Ariftotcles i. Je Anima , text. 145, fenfum com-
munem iudicate de fenfibilibus aliorum fen-
fuum. Alio modoftriclc, pro vpro complexo
per aliud, id eft, per terminos, vc!principia,hoc
eft,quando collato vno cum alio , potcntia iiidi-
cac ita efTe, vel non cfTe. Ifta: accepciones ha-
bencur apud Auguft. 1 1 . Ciuit. ij.& lib. &. (^p.j.
Vide alias iuJicij acceptiones in Scoto citaco.
In prima acccpcione , nondifFeic abappr<hen-
fione , & reperitur in fenfu , & brutis. Pro quo

Nota tettio , ex Scoto i.d.6. qutfl. i. ad i.
quod apprehenfioetiam aHquando comparati-
ua eft ; contingit enim apprehcndi poffibile
quod verc eft impodlbile, & hoc finc errorc:
quia hicin iudicio tancum repetitur ,non in ap-
prehenfione : & ficintelligitur illud z. Phyfic.
ahflrabentium non tfi mendacium. Hoc modo , ibi
benc probac Dodior concra D. Thom. Angelum
fine errore appeciifTe zqualitatem Dci , & vo-
luntatem cfTc impoflibilium , vt vult Philof. j.
Ethic. text. ^6. & lih.i. Magnorum Aforal. cap. 1 6.
vbi ait , quod appeciiivus immortalcs effc. Ifta
comparaciua apprchenfio communis eft fenfni
cum intelledtu ; conftat cnim , qucd intemo

fenfu

§luid afptt-
hgfie,cr ijnid
eemfofiiie^

Trts infeHe-
Bhs ofer»-
tiones.

ludjciU ■va-
rii fHit.it UT

Affreh*!.
»litfu:iriih-
tSfAr»t$i4».

5o8

De Anima

Sptciis etn-

fHnt tontrM-
rU.

JJnmnati fi-
tnul a ctn-
trmrijf pKJfH'

r*.

10.

Vifus neult
(tlhum , non
ejfe nigrum.

II.

fcnfu aliqui Hngunc fe etTe Papas , Tel Czrares,
quodque in eo deledlantur , & Araulacra huic
iiQtioni conformia,atquc corpoiea efFormant,&
(ine iudicio ftridle fumpco.

Neque dubium mihi eft hac Sedis vacantia
permortem fel. rccordat. Grcgor.XV. muhos
iftud in fe experiri : vtergo ahqua plura intelli-
gantur cum comparatione ad inuicem , non re-
quiritur iudicium ftri^te fumptum , fcd fufficic
appreiienfio plurium fub quocumque ordine, (ic
vnico a(5tu apprehendit vifus album , & nigrnro,
vtcontraria ,vcl differentia ; non iudicandoita
efle, niH fumendo iudicium late ; quomodo Ari-
ftoteles i.Topic.cap.i. dixit itUunre eiTe genus ad
ftntire, & inteUigtre.

D.Thom, i.^. f«(«/?.74. 4«.4. videtur tribuere
humans, cogitatiux compontionem , & diuifio-
nem, & confequentet difcurfum, quem ^c incel-
h'gic Caiec. & Sot.i.PoBer.c4p.vlt.9\nc\nt Tho-
miftx; quod (i veriim eiTecfacilius intelligi pof-
fet , quomodo fenfus etiam externi , aUquam fa-
ccre poOinc collationem obie^aorum ; verum ca-
men cifc non exiftimo , de quo videri poceft Sua-
irez i.de yinima,cap.j.

At obiicies ,Si vifus vna fenfatione videc al-
bum,& nigrum ; ergo fpecies vtriufque concur-
ric ad illum adura jquod videtur impofllbile;
quia func contraris. Fateor hoc efte difficile.
Refpondetur camen , illas fpccies non cffe con-
crarias; quia func in eodem fubicdlo: & ficut
non repugnanc in eodem cffe fubiedo, icane-
que' ad eundem adtum concurrere ; & ficuc in
adu primo non repugnanc,ica nec in adu fecun-
do vicali : vnde vetifimilius eft damnacoi a con-
crariis fimul pafTuros, iuxta id lob.i^. ^id ni^
tftinnt calorem tran/eat ab aquis niuium , idque in-
cencionalicer cancum , non nacutaliccr , vc vulc
Scot.tanquampcobabiHus,4.</.44.^.3.

CoNCtVSIO II.

Explic^tur quomodo vifus Jimul videat
album , ^ nigrum.

^ A T^ P^'*""*"' p^^fcipale^Sicc. Hzcfolutio fa-
J[jLcisdifficilis eft ; quatenus ait vifum co-
gnofccrc album , & nigrum , vt conueniunc in
vna racione obieifiiua cuncrariecatis, vel diffc-
rcntiae. Primo, quia fenfus non cognofcic vni-
ucrfale.necensfracionis, vc probac Scoc. 4.^.45.
ij.i.n.i I . & Ariftoc. i .Phyf.text.^^.& i,de ylnima
text.6o. dicic, quod intclUEltu efl vniHerfaliumyfen-
yA*fyr«^«/«r««OT.Secund6,difFerencia,& contrarie-
tas funt rclationes ; fenfus autcm vifus , rclatio-
nes nonartingit,quia non funt colorata:.

Rcfpondetur, Scotus tantum vult vifum vi-
dendo album fimulcum nigro,ipfoadlu excrcito
viderenon effe nigrum ; ficut cum album tan-
tum videt.formando eius idolum, exercite iudi-
cat cfTc album. Itaque non habct iudicium di-
ftiniSlum ab ipfa albi vifione.vel reflcxiuum, quo
videat difFcrentiam , vel contrarietatem horum;
hoc enim propriuin eft inteilciftui. Sic vifus pcr-
cipirdiftantiam & magnitudincm , vt oftenfum
cft fuprk ifuafi.G.annet.^.Sc quodammodo cogno-
fcit tenebras i. de yinirna ,text. iot,. vbi dicitur
quod difcernimus tenebras , & lumen.

Ad primum, verum eft fcnfum non cognofcc-
re vniucrfale , fcd naturam a parte rei ncutram,
vthabet Scotus t.d. j.j«<«/?. 1. alioquin pofltc

difccrnere inier radios Solis , quod falfum effe
experientia patec ; fi enim fenfibilia communia.
non difFerteht , de quibus fupr^ qui.ft. 6. non di-
ftingueret vifus hoc coloratum ab alio eiufdem
rationis : fed ad intentioncm argumenti iam ex-
plicui, quomodo Scotus nou loquacur de vni-
uerfali.

Ad fecundum , fenfum non cognofccre rcla-
tionem, nifi materialiter.quomodo fupra^«<t/?.6.
cxplicui, motum,quiecem, numerum ab eo vide-
ti, non per collationem, verbi gratia., partium
roocus incer fe ; fed quia nunc propior , vel di-
ftanciorquikm anceares apparec. Vnde,ficuc ibi
di&um cft, fenHbilia comrounia fenciri fine pro-
pria fpecfe, per modificationcm fpecici fenfibiiis
proprij ; fic dicendum eft de albo , vt conttario
nigro,& ficut vaicafenfationcvidetvifus album
cum fua raagnitudine, figura,numcro,motu, vel
quiete,de quo fupra (juaft.G.lic mirum videii non
debct , fi vnica fenfatione vidcat aibum , & ni-
grum.Vide Scoixxm q./e^.advlt. vbi habet fcn-
fum (jommunem cognofccre aliqua difFcrre, non
tamen ipfam difFercntiam.

Q_V i£ S T I O IX.

Vtrum necejfejit ponere Jenjum commu-
nempropter illos duos aSiuj pofitos t.
dc Anima., Jcilicet propter-cognitio-
nem Jenjationu propriorum Jenjiiumy
O* propter diJiinSiionem fenjihilium
propriorum.

htxdot.de fomne,^vigil.tMp.t,.icyde Anim»,cap.t.Gi\cn.
lib.^.devfH pitrtiurh,cap.6. & lih.de fymplomatum caufs,
t.6. Auetx.lib.t.de partih.animal.e.-;.&. lib.i.C^lleff.t.ii.
D Greg.NylT. lih.i.de virihui animt,t. i. D.Thom. j de
ylnima,le{i.^. & i.p.q.yi. art.4. ad fecundum. Fcrnclius
lih. j . Phyfiolog.c. 1 1 .Conimbr. j .deAnima,e. j .q . t. Auerfa
q.^^.de Anima. Complutcnrcs dijp.i^.de Anima j.i.

V 6 D non, propter primum adum pro-
bacur : quia fenfus parcicularis fufficit
ad cognofcendum aAum proprium : cr-
go ad hoc non requiricur feufus communis. i.
Confequenciapacec. Probatio antecedentis,cum
a6tus proprius fit mediusinccr fenfum,& obie-
dum, oportec quod fit propinquor fenfui , quam
obiet^um : ciara ergo fepfus proprius percipiac
obicitum proprium ; quod camcn cft rcmocius,
fequicur,qu6d mulco magis adtum proprium.

Pr2cerea,opcracio fenfus proprij non eft fcnfi-
bile per fe : crgo a nullo fenfu poceft fenciri nec
proprio,nec communi.Confcqucntia patet. Pro-
b-itioantccedentis ; fenfibilia pct fe funt qualita-
tes primx,vel fccundz.vcl aliqux qualitates ; fed
adtus fcnfus ptoprij ncucrum eorum eft;crgo,&c.

Prxterea,fi ponatur fenfus communis ad fen-
tiendum nos vidcre,ciimvidcrenon fit nifi re-
fpcdu coloris, oportebit ipfum fentire colorem;
fcd hoc eft inconueniens, vt videtur , quia tunc
eiufdem obiedti efFent dus potentiz cognici-
ua, fcilicet vifus & fenfus communis.

Pr:ctetea,fenfus communis aut fcntu aftum
proprium,autrequirituraIius£ienfus illumadum
cognofcens. Si feniit adum proprium : ergo ea-
dcm rationc & fenfus proprius , quia vterque
eft potencia organi. Si autem fenfus alius rcqui-
racur ad fentiendum adum fenfus communis:

quzro

Senfus ntm
neuit vni-
uerfale nee
Jingularf.fii
naturam.

Stnfut qut-
mod» togn»'
fcit rtlatit-
nimt

Qu^ftio I X.

509

qu«r6deillo,vtrumfcntiat aAum proprium, &
tunc erit proccflus in infinitum in leniibus ; vel
eft ftandum in aliquo fentiente adlum pio-
prium.

Przterca , quod non requiratur ad cogno-
fccndum difFcfentiam fcnfibilium propriorum;
probatio : potentia cognofccns diffcrentiam ali-
quorum,comparatea,quiadifFcrentiaeftqua:dam
comparatiojfed folus intelle6tus,vel falrem cogi-
tatiua,funt potentis comparatiuae , & coUatiua;,
non autem fenfus communis.

Practerea , habitudo difFerentiac eft qus-
dam relatio ; relatio autem non eft fenfibilc
per fe : crgo a nullo fcnfu poteft differcntia
(cntiri.

In oppofitum omnium przdidorum cft Phi-
lofophus 1. de Anima , textH 14;. ^ iihro j.
/**•/. }i,

RESOLVTIO.

Fhilofophus poHtt fenfum commHnem ad

cogmfcendum aEius fropriorum fen-

fuum , ac difcernendum inter

fropriafenfililia.

* Y% Efpondeo, fecundumPhilofophum , I
JLV bentur dua viae ad inueftieandum necc

4.

Serunda vt»
pro fenfu$om-
imni.

ha-
necefli-

catem fcnfus communis , fciliccr per duas opera-
tiones prardiaas : & polfunt ad hoc fic forma-
ri rationes. Prima frc : cum potentia fit proprium
principium operationum animac , oportet omnes
opctationes anima; ad aliquam potcntiam rcdu-
ci : cognofccrc differentiam albi,&dulcis,eft
operatioanimae , hoc autem non reducitur ad
potentiaiTi intcllcdkiuam , quac tantum habet
cognofcerc dc rebus intelligibilibus , & eorum
difFerentiis,vt inrelligibilia fimt ; difFerentia au-
tem albi , & dulcis cognofcitur abanima,non
tantiim vt difFerunt per fuas quiditates , qua: per-
tincnt ad iniclle<ftum,fcd etiam vt fcnfibilia funt.
Quod pater.quia brutum, in quo non eft inrclle-
&as, cognofcit eorum difFercnriam,vt vnum fcn-
iibile alteri praceligat, vcl praeacceptct:crgo hanc
difFerentiam cognofcerc pcrtinet ad potentiam;
lcd hoc non pertinet ad fcnfum particularctn,
quia ad hoc quod aliqua porentia fenfitiua cog-
nofcat difFcrcntiam aliquorum,oportct cam prius
ordine natur* vtrumquc abfolutc cognofccrc;
fcd nullus fcnfus parricularis cognofcit fcnfibi-
le alterius fcnftis , fed tantum proprium ; non au-
tcm per fe poteft cognofcerc duo fcnfibilia pro-
pria:crgo necporeft interilla cognofccrc difFe-
tcntiam:ergo fcqnirurexpra:didis,qu6d hocper-
tineat ad aliquem fenfum communcm.

Secunda via fic patet : Expcrimur fenfibiliter
nos fentirc. Itcm , hoc probatur rationc : pofito
efFe6luponiturciuscaufa;fcd pcrceptio conuc-
nientis cumconuenienti eft caufa dclcdationis
feciindum Auiccnnam , delcdlatio autcm eft in
adu fentiendi tam in nobis , quam in brutis :.cr-
go cft innobis,& in ipfis perceprioadus fentien-
di nobis conuenientis. Manifcftum cft autem
quod brutumnon percipit fe fentirc,nifi pcr fen-
lum, quia non habet intcUedum ; crgo per aliara
potentiam 'fenfitiuam , non autcm pcr aliquem
fcnfum particularem ; quia fecundum Pelum nul-
la virtus corporalis, vel organica eft fuper fe, vel
liiper aftum fuum rcflcxiua ; potentia autem fen-
fitiua eft organica : ergo fenfus particulaiis noa
Scttio^tr. Titm. II.

cft proprie operationis perceptiuus : ergo com-
munis fenfus eft tantum cognofcitiuus operatio-
nis fcnfus particularis. Hoc autem habet fic-
li per hunc modum. Prim6 cnim fenfus pro-
prius a fenfibili proprio immutatur ; immu-
tatio autcm cuiuflibct fenfus ad fenfum com-
muncm rcrminatur , ficut plures lincae du6ka:
a circumferentia ad idem centrum terminantur;
fenfus autem comnnmis fic immutatus a diuerfis
fcnfationibus, vel immutationibus particulari-
bus,iudicat,& cognolcit adum cuiuflibet fenfus
particularis, & vltcrius cognofcit diftercntiam
fcnflbiliuni propriorum. Viac pracdids fumuntur
a Philofopho.

RESOLVTIO.

^uicenna colligit dandum effe fenfum com-
mttnem ex conferuntione jpecierum fenji-
bilium in nhfentia obieBi, & ex circuUri
motu virgd, in cuiusfummitate appareat
color a reliquo eius colore diuerfus,aUifiue
exferienttis,

SEd fcqucndo Auicennam , prima via fumitur %.

fic : natura non deficit in neceflariisifed ad vi- Ttrtia vi»
tam animalis perfedi rcquiriturconfcruatiofpe- f /*'/'*"'»'
cierum fcnfibihum,etiam in eorum ablentja(quia
alirer non poflcnt moucri progrcfTiuc ad fcnfibilc
diftans,& abfens)& mediantibus fpeciebus fic re-
fcruatis, ficutapprehenfiofenfibilis abfentis per
aliquam potentiamfenfitiuamfentit, non autem
pcr particularem ; quia talis fcntit prfffcntc fenfi-
bili tantumicrgo vcl ipfa cft fcnfus communis.vcl
faltcm pracfupponit ipfum ficut imaginatiua , vcl
rememoratiua.

Alia via Auicennac fumitur ex eo,qu6d ad §l»Mrt*vig.
fenfum videmus , fcilicet qu6d fi attendamus ad
guttas pluuiz fibi tmutu6 fuccedentcs , apparcbic
nobis vna linea de omnibus illis guttis quafi con-
tinua. Similiter , fi moucatur circularitcr aliqua
virga in cuius fummitate fit color aliquis, appa-
rcbitnobis circulus quidam in fummitatc cius
proptcr circularcm moium percelerem fummi-
tatis,vcl coni illius virgac.Exhoc fic potcft argui:
Impoflibile cft fenfum panicularcm percipcre
fuum fcnfibile vbi non eft ; fed fumraitas virgap
motac non cft fcmper in codcm loco, in quo ap-
parct circulus ; quia circulus apparet quafi im-
mobilis, illaautem fcmpcr mouetur;fimile eft de
guttis : crgo ille circulusin illa Iinca non pcrci-
pietur a fcnfu particulari : ergo a communi.Simi-
lc eft dc hominc exiftcntc in naui mota, qui iudi-
cat ad fenfura ripam moueri.

Ad primum argumentum , dicitur qu6d ante- £,
ccdcns cft falfum. Ad probationcm , diccndum Ai primmm.
qu6d non quacpumquc propinquitas facitFad Sinfttntftn-
hoc, qu6d propinquum fentiatur, fcd tantum "'/""'^*,»*
proportionabiliter ; quia nec nimis rcmota , nec ^^^ ^ '
nimis propinqua. Vndemcdiuminhacrcns , vel
coniundum non requiritur faltem in vifu; mod6
ita eft qu6d adus fcntiendi fenfibile propriura
eft medium inhacrcns , quod eft in fentientc , id-
c6 non fentitur , quia non eft potenria reflcxiua
fupcr fc.ncc fenritaliquid in fcexiftens.

Ad aliud , diccndum qn6d orgnnnm eft ali-

qualiter coloratum pcr fpecicm , & pcr vifio-

ncm, qnx mulcum aflimilatur coIorato,aquo cft ftnfibtiui

primogcnitaj& pcr confcquens poteft dici,qii6d

Xx nou

q.j.n.i».

A<l feeunJS.

Stnfatto a»

5IO

De Anima

non tantum eft rendbile per fe qaalitas prima,
vel fecunda; fed etiam aliquid cauratum aquali-
tate prima,vel fccundajvt lenracio,& vifio.
AdHrtlum. Adaliud.dicendum quod fcnfus communis
%infM timu- fentit & vifionem , & colorem. Ad probatio-
*"/,*" ^'"" nem»quandodicitur quod impoflibile eft duas
potcntias difpaiatas cfle refpcdu ciufdera obie-
{kii dicendum quodnoneft iMconueniens,fi fen-
tit ordinatc ; ita quod vna fit fupcrior , vel com-
munior alia ; fic fe habent fenfus communis , &
fenfus piroprius. Ide6 etiam verum cft , quod
idem non eft obie<5tum aquc prim6 vtriufque.fed
obiedum primum fcnfus proprij , & cuiuflibct
potcntis eftillud quod adatquat ipfum,vt co-
lor vifum *, illud tamen non adxquat fenfum
communem,quia poteftaliud obieftum fentirc:&
ide6 non eft cius obicftum per fe primum.
7. *» Adaliudjdicendum qu6d imaginatio fen-
Adqutrtum. tit a(Stum proprium : imagitiamur enim nos ima-
jmj>gin»ttu» ginari , & imaginatos fuiilc , & memoramus nos
rtfli&UHr. memoratos fuilTe , & fomniamus nos foraniare,
ficut cxpcrirour manifcfte. Ita poteft dici quod
fcnfus communis fentitadum proprium fccun-
dum modum aliquem praedidkorum. Scd per
quem modum eft poflibile ? Diccndum, qu6d
ficut ab a£tu imaginationis defluunt qusdam
fpecics in organo Icnfus particnlaris , fiue inte-
rioris , fiucexterioiis , in qua fpecie eft fimilitu-
do illius adtus, k qua fpccie potcft potcntia ima-
Stnfiu etmu'^ ginatiua tunc immutari. Sic cft dc fenfu commu-
^j!ms"!Z "'* "' * 1"'* ^ *'"^ ^*^^ dcfluit qusdam fpecies in
^^lf ^* ' organo fenfus particularis , a qua fpecie retinen-
te fimilitudincm eius , poteft fenfus commu-
nis immutari ; & hoc non cft rcfledi fupcr atftum
proprium'dircdo , fed iriediantc fpccic ab co
dcfluxi.,
g. • Adaliud,dicendumqu6d fcnfus communis

Ai fitintMm. non cft potcntia coUatiua propric ficut memora-
StnfiticSmu- tiua,vel cogitatiua : memoria enim cognofcit
pitantolUtt' fuiim obicdum vtdiftans iprasfcnti,non cog-
***' nofcendp tempus medium ; eft cnim practeriti,

vt prsteritum eft ; fcd,fenfu$ communis fic con-
ferr vnum fenfibile. alteri , quod fimul fcntit ipfa
fenfibilia , & fcntit ipfa diff^erre fine iiitermcdio
aliquo : Sc talis colKitio , id cft , compofitio , &
1., ie Anima, diuifio non repugnat ei ; ficut non repugnat fen-
tezc.iiS. fui proprio afiirmare , vel negare proprium ob-

ieftum de aliquo,vt diciturr 3 .de j4mrM.^
Aifextum. Ad aliud , dicendum qu6d licct fcnfus com-

munis cognofcat illa quae differunt , & cogno-
fcar album diffcrte abaliis , noh tamen cogno-
fcit habitudinem diffcrentia: fecundum fe , fcd
S*nfu4 comw tantum in fundamento fuo. Ponit excmplum dc
nU cognofcit iiitelledu : quidquid intelligit , intelligit fub ra-

mliqita differ. ^Iqj^^ vcri , non tamen quod intelligendo ali

re, nonfnmtn

iiffer*nti»-n. ^Ji^am qualicatem intelligat iplam rationem vc-
ri ; quia tunc reflcxiuus efTet in quolibct adto
fuo 5 ita licct fenfus communis cognofcat ali-
qua diffcrre etiam fub ratione difFcrentia: , non
oportct quod patiatur propriam immutatio-
nem ab ipfa difFerentia fecundiim fe , qux cft
quacdam relatio ; & ideo non fcquitur qu6d rc-
latio fit fenfibilis pcr fe,Iicct ipfa rclatafint fenfi-
biliaperfe.

ANNOTATIONES

in quxllioncm nonam.

o, • TJ E^ondto fecmdum Fhilofophtim, &c. Dua-
jL\bus viis colligit Philofpphus tlandum

cfle fenfum comtnanem. Ptima, quia brutacog- r$J*indMtM^
nofcunt difFcrenciam albi k dulci ; & fic de aliis turfenfm ct-
fenfibilibus propriis : ergo per aliquem fcnfum mttiiti
communem , id eft , attingcntcm omnia aliorum
fcnfuum obicdta. Secunda via , quia experimur
nos fcntire, id autem non poccftcompecerc fen-
fuiparciculari.quianonrefleditur fupra fc : crgo
communi. Hanc rationcm afFcrt VhiloCdeSotnnot
& TJigilta, c.i.Si dicatur ad primam viam, ipfam
animam per diuerfos fenfus difcerncre omnium
fcnfuum obic6l:a.CoDtrahoc eft,quia pcr eandem
potentiam, oportet ea eognofcat,vt ca difcernat;
vifus difccrnit duos colores , & auditus duos fo-
nos;fed neutcr difccrnit iiuct fonum,& colorem.

Si quxras , quomodo vna potentia corporea 10.
poteft tam diuerfa obicda attingere "i Varic varij
refpondcnt. Themiftius i.deyimrna,CMp. 8. ait
fenfum communcm non rcciperefpccics diucrfb-
rum fcnfibilium,fed iudicare deeis corkm pofitis.
Scd hoc cft falfum , quia non iudicat,nifi cogno-
fcendo, neque cognofcerc poteft ;nifi perfpccics
in fe receptas. Secund6,cognofcit in abfcntiaob-
ie^orum externorum fenfuum , & tuncnon flinc
fpccies in fenfibus cxtcrnis;crgo in communi.Alij
tcncnt in varias partcs organi recipi diuerforum
fcnfibilium fpecies.Philoponus deu4mma,fol.y^.
Haec refponfio fupponit fpecies recipi in organo, fiumtdofen^
cuius oppofitum, nempcin ipfa potentia recipi, f*"fommuHit
forte verius cft. Mclius dicitur fcnfum coramu- '"" /"^^
ncm tam diucrfa cognofccre , quia cft potentia '" ^

pcrfedlior virtutecontincns pcrfedtionem fcn-
fuum externorum.Vnde AagaSt.ii.jHp.Gen^dlit.
26.comparat quinque fenfus riuulis,a fenfu com-
muni,vta communi fontemanaAtibus.

CONCLVSIO II.

Setifus externos nen eognofcere
fuos adus.

Clrca fecundam viam Philofopl^i controuer- . .
fia cft ; an fenfus cognofcant fuos adlus ; &
quidam affirmant etiam dcexternis. Thcmiftius
j .de Anima, caf.i,con.^. Auerroes text. i j 6. Caic-
tanus,Venetus, Agid.}.<& >^»<wM,c<»/?.i.Commu-
nior fcntentia id negat de externis, fcd aflerit in-
ternum fcnfum cognofccre cxtcrnas fcnfationes.
Ita Diuus Thomas i .part. tjuaft. 87. art.^ .ad^ &
art.^.ad z.Scotus 4-diflinEl.^^.^tuift.iJtMm. 1 z. vbi
ait fenfationem extcriorem imprimcre fui fpe-
ciem interiori fenfui,mediante qua, in parte fcn-
fitiua ponitur recordatio. Prima pars fuadetur
prim6,quia fenfatio particularis fcnfus,non con-
tinctur fub fuo obiedo : vcrbi gratia , vifio fub
colorato, auditio fub fono,&c. Secund6, fenfus
non cognofcit fe : ergo nec fuum adum ; quia
eadera videtur ratio. Terti6 , fenfu^ non fentit
qualitatcm fenfibilcm fibi inhxrcntcm, vt oftcn-
fum eft (j.^Annot.^.ctgo ncc fenfationcm fuam.

Obiicies, Ariftoteles ^.de Amma,text. ijS. ait sut»m0d»vi-
qu6d vifus videt fc videre;quia quodammodo ftovidttmf
coloredelibutus eft. RefpoBdetur vifionem i vi-
fu cognofci non per reflexionem , vel fpcciem
eiusyifed.quia eft vitalis adio cognofcitiHa,per il-
lam in aduexcrcito, videmus nos videre,& poft-
ca experimcntalem habemus notitiam,non fo-
lum quid cft aIbum,quod vidimus,fcd etiam quid
eft vidifTc album , cx quo habetur , qu6d aliquo
modo vifa eft vifio:& fic intelligcndum p«o Sco-
tum 4.«i>//.4/.f»«^-}.

Etfi

ix.

ieHfktie ex-
tema an per
frcprtam j^t.
€itm»binttr-
no fenfu per-
cifiturt

ErA quoad fecnndam partem conueniatar,
nempe fenfationes cxternas percipi a fenfu iiv
terno. Quod ctiam expericntia conftat, quia re-
cordamur rci vifat , & vifionis. Controucrtirur
tamen an id fiat per fpecies proprias fenfationum:
& rationcs iam addud* ad ptimam partcm, fua-
deatqHGdnon.Pr«terea,fcqucretur qu6d vidcn-
do album, dua: fpcciesimprimerentur fenfui in-
terno , fcilicet albi, & vifionis , & confequcntcr
haberer duos zStus ; quod eft contra cxpcrien-
ti-im. Item , {\ baberctur propria fpccies fenfa-
tionis , formaretur proprium cius idolum, quod
cft contra cxpeiientiam.

Propter ha:c fatis probabilc vidctur fenfatio-
nes extcrnas pcrcipi a fcnfu intcrno per fpecics
ipforum fenfibilium modificatas , quomodo fu-
petius didlum cft,fcnfibih°a communia percipi
pcr cafdem fpccics aliter modificatas : nec hoc
cft contra Scotum , quia ibi in vtramque partcm
difputat, nihil rcfoluens , vt verf Miter fttefi
dici y recedere vidctur ab illo diccndi modo Prae-
tcrea , ^.(URin6i. ^t.tjtuft. 3. nttm, 9. c^ 11. do-
cct.quantum non circfupet fe reflcxiuum j fed
hoc non multum facit ad rem , quia cogno-
fcendo aliorum fcnfuum feniationes , non rc-
flederctur.

Qusftio I X.

5»

C O N C L V S I

IIL

Sffmtitnes per
fropriM ^e-
eies viieri »\>
intemt ftnfu,
prob»iiit.

JnteUtBus Md
fkatafmafic.
mt •uifm tU
fltrtt.

§iu4.';fMpri-
mi fer.fibttu,
fi inl^trtt,nttt
ftntiiur:ftcu4
fcrti ii ficU.
dtftnfibiti.

Prob»bile phantajiam fentire fertfationes
externas fer froprias j^ecies.

PRobabilc tamen videtur , quod iftac fcnfatlo-
ncs per proprias fpecics videntur. Prim6,
quia id videtur Ariftotcles tenctelih. tle Som. cap.
vlt. vbi ait tfitmmam poteftHtem fintire Corifcumy
& fimuUuhrttm eim , pcr quam poteftatem intcUi-
git imaginatiuam , & lib.tle Mem. & Reminijc.
ait fieri mcmoriam fenfitiuam , dum imago rei
permanens percipitur. Practerca , locus ille ad-
dudus dc yifu , id a fortiori probit dc fenfu in-
terno. Secundo , intellcdus fc habct ad phantaf-
ma , ficut vifus ad colorcs : de quo Scotus i . dift.
3 .f «<</?. \.adi.dr ^.difiin£i.^^ .ijUAft. i .& idc6 opor-
tet inteUigcntem phantafmata rimari : de quo
idem i .di}iin^.^.(]u*ft.6.num. 1 j.crgo nihil intcl-
Jigit intelledus pro hoc ftatu, quodnon phanta-
fiatur phantafia : etgo cum intcUigat intcllciatus
fenfationes , cognofcuntur etiam i. phantafia.
Tertii , quia illa modificatio cft concurfus ali-
quis fcnfationum ad fui notitiam ; & non vi-
detur quomodo hoc cfTe poffit , nifi produdtio-
ne fpecici ; quia ifte concurfus cft vitalis , & affi-
milatiua potentiac ad fenfationem , vt ad obic-
ftum , quod proprium eft fpcciei officium. Quar-
to , difHcilc cft , quomodo vna fpecies numcro,
obiecta diucrfa fpecic repra?fentet , cuiufmodi
funt album, & eius vifio, & fic de aliis. Hxc pars
magis videtiir ad mentcm Dodoris ^.dift.^^.q.j.
&hicad I .(fr 4.

Ad rationes in contrarium , quac facis vrgcnt,
aliqualitet refponderi potcft. Ad primam addu-
€kam pro prima parte, fenfationem quodammo-
do eirc fub obiedo fenfus,qiiia,ait Ariftotelcs fu-
pra,vifio eft qnodammodo colorata.

Ad fccundam, ipfc fenfus non cft qualitas fen-
fibili$,neqaeintcntionalis fimilitudo eius; fecus
eft de fenfacione. Ad tcrtiam,qualiras per fe pri-
mcl» fenfibilis inhsrens , non fenrinir propter.ra-
tiones ibi addudas ; at benc poteft fentiri quali-
Scotitper.Ttim.il.

tas fccund^ fenfibilis , h'cet inhcreat ; quia fuifi-
cit qualitatem primo fenfibilem non inhacrere:&
fic eft in propofito ; quia fenfatio eft fenfibilis
per fubordinationcm ad qualitatem primo fcn>
nbilcm:verbi gratia, vifio adalbedincm. Prx-
terca , idc6 qualitas fenfibilis inhacrens non
fentitur, quia ineft cum conditionibus materiz:
qua rationc, vtoculus videat ,dcbet efrcdcnu-
datus omni colorc , de quo dixi fuprifi«e/?. 4. &
fenfatio iniwret intentionaliter fine conditione
materiac.

Ad^primam , pro fccunda parte, non eft in-
conuenicnsin fcnfationibus externis , duas fpc-
cics intcrno fenfui imprimi ; ncque eft contra
expericntiam duos a£tus ab eodem elici, etfi fac-
piiis hoc non contingat ; & quando contingit,
noa feraper aducrt itur. Ad (ecundam , talc ido-
lum formatur , fed quia magis occupatur potcn-
tia circaobicdum fenfibile , quam circa fenfa-
tionem eius , quia in hancper quandam confe-
quentiam ad illud , tendit ; ide6 non ita patcn-
icr experimur nos efformare lalc idoIum,vel
fimulacrum. Fateor remefledifficillimam , nc-
que rationes pro hac,vel iUapartc quidquam
conuincere pofTc. Suarcz ^.de AnimA,<:ap. 11. fuse
contra hanc partcm difputai , <Uius cationes iam
aliqualiter foluimus.

^ Ad quartum , tUcertdum ^uodficut ab aiiu imagi-
nationis , &c. Hoc fatis obfcurum eft , & difficile:
quia tamen conie£l:uris tantum proccditur, vidc-
tur non efle aliiim modum cognofcendi proprij
adlus in imaginatiua ; quia eius fenfatio non
producit fpecicm in ipfa ; & cum cognofci nc-
y\\ici.x. fine fpecie, noh vidctur vbiponenda fit
hacc fpecies,nifi infenfu commBni , quz aliam
fpeciem imperfcdam producit in imaginatiua,
quia potentia non fcntifnifi pcrfpccicm. Fa-
•tcor hocmihinon adeo fatisfaccte,fcdnon oc-
currit pro nunc alius cxplicandi modus. Fcrc ad-
mittitur fpeciem imprimi a fenfatione in ipfum
fenfum intcrnum, idqucaliqualc habet funda-
mcntum ex folutionibus argumentorum««»».j.
& tcncndo non cfTe plures fcnfus intetnos , fcd
tantum vnum , id ncccfTe «ft dicerc , iuxta. hanc
fqlutionem.

Quia Scotus in hac folutione mentionem fa-
cit duorum , vel tiium fenfuum internoium,
explicandum vcm"t , quot fint ponendi fecun-
dum ipfum ,dequo parum rcpcrio abipfo fcri-
ptum. Notandum omnia hzc , fcnfum commu-
nem , imaginatiuam , acftimatiuam, cogitatiuam,
memof iam , phantafiam , & reminifcentiam fig-
nificarc potcntiam aliquam corporcam , diftin-
(%am ^quinquc fcnfibus externis.Sedan iftz pc^
tcntiz fintinter fc diftindl* , & quot fint , non
paiuacontiouerfia cft intcr Expofitores Atrfto-
lelis t,.tie Anima , cap. i. e^ j . dc quo videri poi^
funt Conimbr. cap.^.tjudft.ii Fetrara j. de Animaj
ijnttft.i.Toletus^ft.6.

Prima fcntcntia ponit quatuor fenfus inter-
nos , quam Conimbiicenfcs dicunt efTecommu-
jiem Philofophorum.Tencnt Diuus Thomas 1 p.
fMft.y^.art.^. Caietanusi^». Ferrara ciWim. Auer-
rocs 3. de Anima , con. 6. Sccunda fententia tan-
tClm ponit fenfum communcm , & phantafiatn,
<}uam identificat cogitatiuz, zftimariuac , & rue-
moriz. ItaPercrius 3. de Anima , cap. 3. ^utft. i.
Vcnctusi^/. Alij ponunt quinquccum Auicenna
lib.6.part..\. h\hen}sstra£l.^.cap.j, Anton. Andr.
l.Met.tjHift.i.

Xx 1 CoN

Senfkthmi
formumut I-
tlolum, ftd nt
adutrtitur.

«y-

Vsris fttJhitt
initrnt ttrfo»
rt*.

512

DeA

i^.

Thillf. r»btr
riiieitHn

$eitU4 nuf-
quam ftnit
fjnrts finfiu
iiumut.

17.

18.

fttentin t»g-
nefcis abflr*.
fHui,intuiti'
«> ctgnifeiri

CoNCtvsio IV.

Ferius videtur vnum tsntum ejfefenfum

intern«ni,qui variis nominibus

itffelUtur.

OMiflls racionibus harum fententiarum,ciim
entia non fint multiplicanda finc neceflita-
teyUPJjyftext.^o. & Uh.i.text.^Z. videtur tcnen-
dum,vnum tantum fenfum intcrnum ponendura,
qui tamcn propter varia eius munia , varie ap-
pcliatur.Hanc tenent nofter Aicnf.i./»«r/.^/.70.
in 2. Tartaret.2.<& Anima,in fin. Suarcz j .deAni-
ma, cap.^o. camquc puto Scoto conformem,quia
nullibi, qu6d fciam, ponit plurcs fcnfus intcsno»
diftindlos. Philip.Fabcr T)b«r.ioo.multu infudat,
vtprobet fecundum eu,trcs cfle : fcilicct fenfum
communcm , phantaliam , fcu imaginatiuam , &
mcmoriam.Sed nihil pracftat,neque Scotum fidc-
litercitat. Dicit cnimScotum i.^FiinSl. i.ejudfi.
X. §. Dicof, aflercrecompofitiones facerc fpccie-
rum, qu« funt in imaginatiua, munus cfTcimagi-
natiaa: ; nihil talchabet ; fcd «ftimatiuam , quae
ponitur ad cognofcendasintcntioncs non fenfa-
tas, merito ibi contra Henricum rciicitSccund^»
dicit Fabcr Scotum i.</.}. f.6. §.SecHntio,ftcn. 1 1.
poncrc exprefsc fenfum communcmdiftinftum k
phantafia; fcdScotusibi potiils oppofitum infi-
nuat ; tum quiaibi videtur diccrcfpccies confer-
uari in fcnfu communi , proptcr quod tamcn po-
niturphantafia abco diftinda ; tum ctiam , quia
pro eodem fumit fenfum communcm , & virtu-
tem phantafticam.

Adde qu6d eadem <juafi. nttm. 16. dicitCpecies
feruari in imaginatione, fcu partc fcnfitiua,quod
idcm cft ac fenfus communis. Dc memoria nul-
lum locum adducit Fabcr cx Dodore , nec addu-
ccrc potuit. Solum tcnet vt problema 4. diflin£f.
4). qu^ff: i. dari, vel non dari memoriam fenfiti-
oam ;&fi id aflcrtiuc teneret , non idc6tenerct
eam i phantafia , vcl fcnfu communi diftingui.
Cum igitut Scotus i.eUfi.i6.8c paflim, pluralitate
fine nccefliiate admittcndam eire , cum Philofo-
pho ncget , neque vUibi plurcs fenfus internos
diftindtos pofuerit, vnicum tantum pofuifle,ccn-
fcndus eft. Fateor , hic ad quartum videri poflet
ponerc imaginatiuam,vt diftinAam k fcnfu com-
muni ; vcrum nihil aflerit , fed cxemplum addu-
cit iuxta communem fcntentiam , de harum po-
lentiarum diftin6tionc, non refoiuens quid cflct
tcnendum.

Hzc fcntentia fufficicnter probatnr , rcfpon-
dendo ad rationes , quibus alij pluralitatem po-
nunt in fententia Diui Thomac,ide6 ponitnr
phantafiadiftindaa fcnfucommuni, quia hic fa-
ciie recipit fpccies, iifque vtitur in prsfcntiaob-
icdti , illa autem cas conferuat , & vtitur in ab-
fcntia obicdli ; ifta autcm funt adeo diftindba , vt
ab eadcm potentia prouenirc ncaucant. Ponitur
etiicogitatiua,feu zftimatiua ab nis diuetfajquia
cognofcit intuitiuc pcr fpccics infenfatas : verbi
gratia,cx fcnfibilibus lupti fenfaiis,cognofcit ouis
rationetn nociui infcnfatam : memoria autcm,
quia eafdem fpecies infenfatas feruat , & abftra-
ftiuc eis vtitnr , It tribus relatis potentiis diftin-
gucnda eft. Itaque ratio multiplicandi has po-
tentias.cft reccptio,& confcruatio fpccierum, &
earum vfns intuitimis,& abftradiuus.

Sed hoc nihil concludit, quia pctcntia cogno-
fccns abllf adiue , cognofcit etiara intuiiiue , feu

nima

in prxfcntia obicfti ; quia fcnfibiliaexterna tan«
liim matant dum funt praefcntia ,& ceflante eo-
rum pr«fentia, cciTant fpecies, & immutatio ; cr-
go cum phantafia , & mcmoiia fic mutentur , et-
iam intuitiue cognofcunt , & confequcnter non
diftinguuntur k fenfu communi , & aeftimatiua,
in co quod non cognofcant intuitiuc , fcd tan-
tum abftradtiu^ ; quia phantafia fimul cum fcnfa
communi iinmutatur , vel nunquam immutabi-
tur;quianibilhabet,nifi quod tuncrecipit. £c
idcm eft de memoria refpc^u aeftimatiuz. Prae-
tcica , qu6d ponitur vna potentia ad recipien-
dum, altera ad conferuandum fpccics, contra ra-
tioncm vidctur. Prim6 , quia fic poncndi eflcnt
duo vifus.duo auditus , duo intellcdus, &c. Sc-
cund6,fi vna rccipit fpecicm,non poteft transfer-
rc in aliam fcruandam.quia accidcns non migrat
dc fubie&o in fubicftum.

Tandem, illa diftiniStio fpecicrura in fenfatas,
6c infcnfatas, falfa vidctur. Pro quo Nota, quod
tria fblcnt diftingui genera fpccicrum. Scniarae
dicuntur , quae rem repraefcntant codcm modo,
quo fuit in fenfu cxfcrno ; vt fpccies interna pa-
rietis.Compofita; fpecies funt, quando ex fimpli-
cibus fit vnum ; vtcijmimaginamur montem au-
reum , (pccies talis compofiti non funt in fcnfa
extcrno , fed tantum partium cius. Species infen-
fat« reprzfcntant rem fenfibus extcrnis fub vna
rationc notam , fed fub alia ignotam ; vt ciim
ouis apprehcndit lupum,vt inimicum, fpccies rc-
prarfcntat colorem , figurara , & alias huiufmodi
qualitates fcnfibus cxternis notas;fed inimicitiam
prarfentat oui ignotam , & fic fpecies repracfcn-
tans inimicitiam dicitur infenfata.

Vidctur quibufdam non dari huiufmodi fpc-
cies infcnfatas^quia in cxcmplo dato , inimici-
tia fic abftrado modo , non potcft pcr fpecicm
fcnfibilcm rcpracfentari ; quia non aliter rcprae-
fentkte poteft fpecics illa, quam fub rationcta-
lis figur* , coloris , &c. Ratio crgo illa inimi-
citiaf,vt modus quidam fundatus in fpccie fen-
fatareprasfentatur .quomodo pcr fpcciem pro-
prij fenfibilis raodificatam , rcpracfcntantur fen-
fibiliacommunia. Ouisergo pcripfamfpccicm
fcnfatam cognofcit lupura,vt inimicum,ficut
auis etiam inexpcrta pluuiac , per fpeciem ven-
li , fugit pluuiam. De quo Scotus 4. eU(Hn£l. 4 j.
ejudfi. j. Sed probabilius fortc cft talem fpeciem
dari , neque fatis intcUigi poteft, quomodo finc
ca repracfentari poflct inimicitia , vel ratio noci-
ui , deledabilis , aut triftabilis. Prxterca , ea-
dem cft fpecies interna fenfata lupi , in oue , &
alio lupo ; & taraenJi lupo apprchenditur vt ami-
cus, ab oue vt inimicus : crgo ab alia , & alia fpe-
cie , quiacttdcm fpccies non poteft reprarfentare
contrariai crgo praeter fpccies fenfatas , habent
alias aon fenfatas.

A<-Jmifsi«rgoillidiuifione,nonindcfcquitur
potcntiatum diftin6lio;quia vna,& eadcm vtrif-
quc fpecicbus vtitur : nam illa potcntia,qua; cog-
nofcit extrcma fenfibilia lupi , cognofcit etiam
ipfum eife inimicum. Quod patct, quia aeftiraati-
uanon potcftlcognofccrc lupum vt inimicum,nifi
cognofcat ipfum lupum:ergo vttaque fpecic vti-
tHr,renrati,& infeniata.

Dc Ariftotele, quid in hac rc fenferit, dubium
cft,& quarlibct fcntcntiaipfum fecum trahit. cap.
1 .de Memvria , pro hac fentciitia ftat, quia ibi io-
quitur deomnibus internis fcnfibus tanquam de
vno. In aliis locis videcur faucre aliis fcnienriis;

fcd

DiuiJitar nt

^eeies /n /*»-
JMtAm,^ ilt-
finftiAmt

19.

eiucmiJ» luk
ittimicitiMlu-
fi cfgnoffitt

TrobJbili <
ri^eitm <
fenf»t»m.

lO*

de nimu'*

finjMum,

intitmmUit

QucBftio X.

5'?

fed cxplicari potcft, quod tantum voluerit didas
potentias diftingui ratione, vel ad fumraum for-
n)aliter,& fecundiim diuerfa ofEcia.

Scotus hic ad quartum & quintum faucre vi-
detur fententiz ponenti trcs fenlus intcriorcs;
fcd ex propofito remnon tradatjfcd refponden-
do argumentis, vtitur communi fententia , non
examinans eius veritatem. Vel explicari poteft
de diftinftione fotmali harum poicntiarum.

z

CONCLVSIO V.

Senfus non iudicatproprie,neque componit, -
veldiuidit.

2.1. < A D quifuum , ad allud dtcffidum , 8cc. Idco

.L\,dicn fenfum communcm non cfte ita

coUatiuum , ficut cft cogitatiua , vcl memoria

(intellige quomodocumqueiftainterfe diftin-

Senfmcomu- guantut : ) quia mcmoria eft prsteriti vt pra:-

nu^memo- tcritl , compatans obie<flum cum adu , quo fen-

rt*,diferei%' 'fajum cft , non cognofccndo tempus medium,

"*■ nec pra-fcns , fed bcne a£tum iam habitum, quo

mediantc cognofcitur eius obicdtum ; at fenfus

coramunis conferendo vnum fcnfibilc altcri , fi-

mul cognofcit vtrumque , eorumquc differen-

tiam , fine aliquo intermedio , vel adu ipfius

praeuio. Cum ait talem coUationcm efte com-

pofitionem , vel diuifioncm , loquitur de his

latc fumptis j quia nullus fcnfus propric eom-

ponit , ncc iudicat ; fcd codcra adu , quo co-

». gnofcit fuum obic&um , cxcrcite cognofcit elle

tale , & differrc ab alio non tali ; quac cognitio

non cft iudicium propric furaptum , fcd mcra

apprehenfio, qualts conucnit ctiam fcnfibusex-

tcrnis , vt htc dicit Dodor. de quo dixi <j. pr£ced.

annot.x.

Ad vlttmum. Ad aliud dtcendum , &c. Vult di-
j.V«>iW.-? V cerc fcnfum non cognofcerc relationem in a£tu
fignato , fcd tantum in exercito ; quod tantijm
eft cognofccre fundamcnta relationis : quod
optime cxcmplo declarat ; iuxta quod inteUigi
debet quod dixit <]uaft. prtced. adprimum: vifum
cognofccrc album , & nigrum vt conucniuni in
vna ratione difFercntiae , vel contrarictatis ; non
cnim fcntit , quod ipfam contrarictatcm , vcl
differentiam videat dire(ftc,quia fic reflctftcrctur;
fed quod z&a exercito vidcndo hzc duo , vi-
dct codem z.6t\i > hoc non efle illud , vt ibi ex-
plicui.

Q^ ^ s T I o X.

Vtrum fenfu4 commmufit njntis^
wel pluresi*

Aleiand. i.Je Anim. cmf. i j. Philop. W.i. tircm text. 144.
Simplicius circt text.l^ j. TheAlift. lib.de Memar.dr Rf-
tninifc. CMp. 6. ^ 10. Galen. Ub. i. de Mnfcul. mtiu.'
Auer. i.d* Anim», cemm. 6. D.Thom. 1.^.^.78. art.4.
Alcnfis t.f.q.7. memb.z. Rub. ^.d* Anim», caf.^. tr»B.
dtfenfib. intern. y. i. Suarcz j.<fc Antm», «-«^.jo.Huttad.
dijf1.17.de Anim»,feii.j.^t. Fonfeca ^ . Met»fh.c»f>.ii
q 7. /1^.4. Conimb.}. de Anim», c»f.).j.i.»rt.t.Kuezfi
f.55.y*(9.}. Complut. di^.i^.q.i,

I. ^^jj^^ I D E T V R quod plures ; quia vna
potcntia eft tantum vniss organi;
fcd fenfus communis non cft tan-
tum vnius organi;ergo,&c. Probatio

minoris,per Commcntatorem diccntcm , quod

, Scotioper. Tom.ll.

fenfus communis eft plures fccundiim inftru-
mcnta.

Prstcrea. Minor patct per rationem, qiiia or-
ganum debet eflc in mcdia proportione intcr
fenfibilia; fed nulla proportio media vna potcft
repcriri intcr omnia fenfibilia ,qu2 fnntobiecfVa
communis fenfus ; quia vnius contrarictatis eft
tantum vnum medium ; fenfibilia autem funt di-
uetfarum contrarictatum ; crgo,&c.

Prxtcrea , impoflibilc eftidem eirc in aftu per
plura in a(5ta;ergo idcm fenfus non poteft cire in
adtu per plura lenfibilia ; fcd fenfus communis
reducitur ad adtum per plura fenfibilia particu-
laria : crgo, &c.

Prxterea , vnus fenfus eft tantum vnius con-
trarietatis; fcd orania fcnfibilianon funt tantum
vnius contrarictatis : ergo fcnfus communis,qui
eft rcfpcdtu omnium, non cft vnus.

In oppofitum eft Philofophus.

RESOLVTIO.

Senfum communem ejfe vnum , non pr^dictt'

tione^fed fngularitate , eiufc^He

organum effe vnum.

* "O Efpondeo,qu6d fcnfus communis non eft
Xvvnus vnitate prxdicationis , fed vnitate
fingularitatis vcl caufalitatis : eft cnira caufa&
radix omnium fenfuum particulatium. Probatio
propofiti,qiiiaquod eft vnum przdicatione tan-
tum non habct operarioncin diftinftam ab ope-
rationibus particularium contentorum fub ipfo;
fcd fenfus communis habct opcrationcm diftin-
<5tam ab opcrationibus fenfuiim particularium,
quia diftinguit inter fcnfibilia fingularia diuer-
forum fenfuumjcrgo, &c. Eft etiam vnus vnitate
aftus , qui eft difccrncrc album a dulci , quod cft
aAus eius.

Sed diccs , quod licet eiufdcm porcntiac fit
difccrnerc album \ dulci , tamen alterius cft dif-
cernerc album a fono.

Contra, fi aliqua potcntia difcctnit albumi
dulci , ab illa qu£ difccrnit album a fono , tunc
fcqucretur quod eadem ratione dua» potentix
non fubordinatz cognofcerentalbum;quia nulla
potentiadifcernitinter aliqua, quznon cogno-
fcit quodlibet corum ; fed hoc cft impoflibilc d€
duabus potentiis non fibi inuicem ordinatis ; er-
go,&c.Eft etiam vna potcntia fcnfus communis,
vnitate organi.

Dicunt tamcn quidara, quod eius organum cft
tantum vnum , vnitatc aggregationis. Contra,
cum fenfus coramunis fit potentia organica , fi
organum cius eirct vnum agt^rcgationc tantiim,
fequcretur quod potentia effct vna aggrcgatio-
ne tanttim , & per confequcns non cffct fim-
plicitcr diftinifta a particularibus fenfibus , cx
quibus aggrcgaretur : cuius contrarium cft pro-
batum.

^ Dicendum ergo , qu6d organnm cius cft
vnum vnitatc naturz , non quidera fimplicis,
fed mixtz, & quafi mcdi.T intcrnaturas aliorum
organorum : fic cnim fe habct organum fcnfus
communis ad alia , ficut centrum ad lineas pro-
cedcntes ab co ad circurafefcntiam , vcl ad
ipfum terminatas,quafi radix commuiiis organo-
rum particularium , & potentia fenfuscommn-
nis in co cxiftens cft ficnt Rcx fcdcns in folio
iudicans dc adibus particularium ftnfiiiim :id
ipfum tcrminatoru repr.T(cntantium fibi pio^>iia
X X 3 obicJla.

x.de Ad. c.f .
«<r.

Senfm etm-
trmnu ^itc-
mod» 'Jfiiu f

OrfanS fen-
ftt ctfnmn-
mit qutinode
vnnm*

OrganS />»-
ftei cfr>r' i,;r-,-
fi.-Mt fftrtim
llnt»>m-r ti
tiTCunfr':}:-
liim tirjen-
lium.

514

De Anima

4-

OrgaHHtn hoe

Cap. 1. &de
luuecatCjC.i.
& lib. t. de
Part an. c.i.
& lib.3.c.4.

A tnrde prc-
eedunt ■veni
Omnitim or-
fnnorum.

Ntutgam
qunrt putat
tmmobilin

tlimium ftu-
dtns <ju»rt
doltt C(tf$te>

§>aod ohieliu
ftnfttt com-
munii.

k.dc An.ter.
itj. &3. de
An.cext.145.
X.dc An.c.7.

6.

Ad primum.

obic6la. Sed vbi cft ficuatum illud organum ? De
hoc eft controuerfia inter Medicos & Philofo-
phos:dicunt cnim Medici qu6d in capite. Quo-
rum ratio eft.quia fenfus communis accipit fuam
immutationem ex fenfibus particu]aribus,& ideo
dcbct eire fituatum eius organum prope organa
particularium fenfuumifcd organa omnium par-
ticularium fenfuura funt in capite ; ergo,&c.

Prxterea , cxpertum eft , qu6d pcr laefionem
ftnfus communis , Ixditur phantafia , quod non
cflct verum,nifi eflct prope organum phaniafiz,
qiiod eft in prima concauitatc cercbri,fecundum
Auicennam.

Oppofitum huius vult Philofophus in lib. de
Somno , &VigHia , diccns , qu6d primum fcnfi-
tiuum eft in cordc. Praitcrca , alibi vult quod
primum animalis membrnmcftcor, ^idco ibi
rcfider potentia fenfitiua , quac eft fenfus com-
munis. Practcrea, organumfenfuscommunis eft
radix organi taftUs , quae fc difFundit per totum
corpus ; organum autcm fenfus tadbus contigua-
tur cordi : ergo organum fenfus communis eft
in corde.

Rcfpondeo , poteft dici quod fenfus commu-
nis habet ab alio ortum , & ab alio complemen-
tum ; quia ortum habet ^ corde organum fcnfus
communis , ficut & omnia organa fenfuum par-
ticulirium. Imaginandum cft ergo, quod a cor-
dc ad cerebrum procedunt quzdam vena: , vel
iierui ,inquibus origihalitercontincntur orga-
na omnium fcnfuum ; fed in ccrebro fiiciunt co-
num , a cerebro autem procedunr ncrui ad or-
gana exreriora facientes bafim , & fic organum
fenfus communis habct ortum \ cordc ; fcd ih
cerebro habet fuum complcmentum. Et hoc vi-
detur ad fenfum cx hoc , quod homo exiftens in
nawi mota , iudicat rcs cxteriores moueri , qua:
tamen funt immobiles ; hoc autcm non eft per
fenfus exrcriores , vt probatum eft fupra , nec
per motum cordis , fed pcr motum capitis : crgo
fenfus communis qui hoc iudicac , eft in capite.
Hoc etiam patct ex hoc , quod homines dolcnt
caput ex ftadio exccUenti, in quo vires fenfitiua:
interiorcs muhum laborant , non autcmitafen-
tiunt dolorem cordis.

Dc obicfto autem fenfus commanis , dicunt
aliqui quod fic fenfibilc commune ; quia omne
fenfibile per fe eft obiedum alicuius fenfus; fen-
fibileautem communc eft per fc fenfibile : non
autcm eft obicdum fcnfus proprij , quia excel-
lens fenfibile corrumpit fenfum proprium, ex-
cellens autem fcnfibilc commune, vtmagnitu-
do , & figura , non corrumpit proprium fenfum;
ergo rclinquitur quod fit obiedum fcnfus com-
munis.

Contra , nullus fenfus proprius decipimr cir-
ca proprium obieAum ; fcd fenfus communis
magis diftindte cognofcit illud qnam proprius;
ergo,&c.

« Dicendum ergo,qu6d aliquod fenfibile com-
munc communitate praedicationis , non autem
commune, vtaccipit Philofophus i.eleAnimay
cap. j. 6. ficut magnitudo , figura, &c. poteft di-
ci obicdum proprium fenfus communis , illud
tamcncft innominatum : & poicft vocari fenfi-
bile , ficut didum fuit fupra de obiefto tadbus,
quod poteft dici tangibilc in communi ad di-
uerfas qualiratcs tangibiles , quod non cft no-
minatum.

Ad primum in oppofitum , dicendum ad mi-

7-

Adfeeudtim,

norem quod Commentator per illa plura in-
ftrumenca loquicur de organis fenfuum particu-
larium, quac funt continuata organo fenfus com- OrgtnU fin-
munis , vt funt eius inftrumenta in nunciando /^ comunit,

fibi immutationes fcnfibilium propriorum : non '""'*!" ^"^'

1 . , r r'' malitttMurm

autem loquitur de organo lcnlus communis, inRrumtnt»-
quod eft vnum formaliter ^ licct fit plura in- Uttr.
ftrumentaliter , rationc pradidl; &hajceftin-
tentio Commentatoris , dicentis qu6d cft rece-
ptiuusa fenfi^us particularibus , ramen eft agens
in iudicando deacSUbus , & obiediis eorum. Ad
improbationem dicendum , qu6d ficut in orga-
no olfa£tus alicuius animalis dominatur acr , fic
animalis viuentis in acre , in organo olfadtus
pifcis dominatur aqua , quia odor fentitur pcr
vtrumquc ; eft autem aliquod animal quod odo-
ratur , & per aquam , & per aerem ; & per con-
fcquens habens organum proportionatum vtri-
que ; ita organum fenfus communis , cum fit ra-
dix aliorum , cft virtualiter continens omniaor^
ganafecundum fuam complexioncm ; eft tatnen
formaliter determinatac complexionis diftinftx
\ pradiftis.

Ad aliud , diccndum qu6d non cft inconue-
niens idem efle in aftu accidentali , per multa
cxiftentia in adu ; fic eft de fenfu rcfpeftu obic-
ftotum. Contra , omncs fcnfus proprij poflunt
fimul fcntire fua fenfibilia ; fed fenfus commu-
nis fimul immutatur cum fenfibus propriis : er-
go poteft fentire fimul omnia feniibilia, quod Senfwettw
vidctur impoflibile. Diccndum , qu6d fenfus »*« •» fit^
ccfhimunis , dato quod fimul fcntiat omnia fen- r""^ .,*'"''**
fibilia , non tamcn acquc perfccle , fed perfe-
<Slitis fentit id a quo perfedius immutatur ; &
hoc non eft inconucniens , vt didum fuit fupr^.
Sed dices , qu6d pofHbile cft, qu6d quilibet fcn-
fusproprius perfedifllmcimmutetur a fuo ob-
iciSto ; & fic fenfus communis perfcftiflime fcn-
tiet omnia fcnfibilia. Dicendum , qu6d non cft ^»* /«««»'«
poflibile , qu6d vifus ita^pcrfede immutctur '^{"'*'P"f*-
licut potclt immutari a colore, qnando umul jg aiidiiuf-
auditus immutatur perfe(5tc a fono , nec c con- dem Aniwt,
uerfo , propter magnam accentionem animx in f'""*^ *x«»^.
vnapcrfciSta immutatione :•& idc6 non poteft
ita perfette attendcre in alia; &datoqu6dper-
fediflimc ficut poflunt , immutarentur fimul a
fenfibilibus propriis ; quia tamen vnum fcnfibi-
lc de ratione fua nobilius , & fortius imprimit
fuam fpeciem, quam aliud, ficut color, quam (b-
nus } idco fcnfus communis perfe6tius imrauta-
tur ab illo, quam ab aliis.

Adaliud, dicendum qu6dplusrequiritur ad g
diuerfificationcm potcntiae fupcrioris , quam in- ^^ ttrtltmt,
fcrioris , quiafuperius eftcommimius ; licct er-
go fenfus proprius non fit cognofcitiuus pro-
pric nifi reipecStu vnius contrarietatis , poteft ta-
men fenfus communis cfle refpcdu plurium co- q^j^ sifMMtm
gnofcitiuus. De ordinc autem adtuum fenfus fenfm ttpt-
communis poteft fic dici , qu6d primus a£tus tnttnit.
cius cft reflexiuus fuper a^tum ienfus particula-
ris ; quia ab illo adlu immediatc immutatur fen-
fus communis. Secundus cft iudicare de obic-
(fto fenfus proprij fecundum fc , & abfolute, non
tantum vnius , fcd cuiuflibet fcnfus ; & iftum
adtum attribuit fibi Auiccnna , licer non Philo-
fophus. Tertius adlus eius cft cognofcere difFe-
rentiam plurium fenfibilium propriorum ad in-
uiccm, & iftea6tus fequituralium : priusenim
eft , cognofccrc aliquid (ecundum fc , quam co-
gnofcere vt diffetens ab aliis, quia impofHbile

cft

Qu^ftio X.

lO.

§iuartfiude-
tts doUnt CM-
fite , potiits
quim corde}

^lutsgfuner-
%i a corde
deriuMtur.

eft cognorcece difTerentiatn aliquorum , non co-
gnitis extremis.

ANNOTATIONES

ad quxftionem decimam.

CONCLVSIO I.

Sertfum communem ejfe vnum finguUritate,
(jr caufnlitateynonpr/cdicatione.

* "U Efpondee , ^d finfiu , Scc. Optimc pro-
XVbat fenfum communem non clle prx-
dicatione vnum ; alioquin non haberct adum
diftindtum ab inferioribus fcnlibus ; eft ergo
vnus fingularitate , &c caufalitate ; quia habet
vnum adtum, quo ab externis diftinguitur , nem-
pe difcernere inter omnium aliorum fenfuum
obi^dba. Tencndo etiam hanc non diftingui k
phantaiia, xftimatiua , & memoria realitcr^adtas
pcoprij harum potentiarum ipii tribuuntur.

CONCLVSIO II.

Orgtinum fenfus communis comflete
refidet in cerebro.

^ "TX lcendum ergo , cpioi organnm , &c. Opti-
A_-/mc declarat organum fenfus communis
comparatione ad centrum refpefbu linearum , &
ad Regem fedentem in fuo folio.

De fitu organi controuercitur ; Philofophus
citatus k Do^ore , ponitilludin corde. Idem
habet de IuuentHte, cap. 2. & alias paflim. Galen.
autem lib, de Sjmptomatum caufis , cap. S.& lib. de
Vfn pul/uMm , in cetebro illud collocar. Scotus
Yidetur velle concordare has fententias,vt fi fer-
mo fit de principio rcmoto fentiendi , tribuatur
cordi , vbi eft omcina natiui caloris , vbi etiam
procreantur fpiritus vitales , fine quibus nuUus
fit motus , nec mutatio ; proximum tamen or-
ganum fcnfus communis eft in cerebro. Veriim
Ariftoteles de proximo fentiendi principio locu-
tus eft , vt eius loca intAenti patet. Videri po-
teft 1. de Gen. anirrud. eap. 4. & lih. ^.cap. i. fed
cum Galeno tenendum eft, organum fenfus com-
munis completc in cerebro refidece. Pcobatur
primo , ratione illa Scoti , quia nimium ftuden-
tes dolent capite. Secund6 laisa phantafia me-
dicamenta capiti applicantur , non cordi , vt ha-
bet Galen. lih. ^.de Locis patientihtu, cap. 4. Ter-
tio , fomnus in capite caufatur , & cor in fomno
non quiefcit , ex ipfo Ariftotele de Refpiratione,
cap.vlt. Quartd , lacfo cerebro animal priuatur
lenfu , & motu. Quinto , ex anacomia conftat
neruos per quosfpiritus animales miniftrantur,
ofiri a ccrebro. Aduerte ipfum Ariftotelem de
Senftt, tjr Senfibili , cap. 1 . radicem vifus , auditus,
& olfaitus in cerebro ponere, licct aliorum duo-
rum fenfuura in corde collocct. Quod Doftor
ait , neruos quofdam , & venas oriri k corde ad
cerebrum , fumpfit ex Ariftotele 3 . de Hift. cap.^.
fed forte intelhgit dequodam neruorura initio,
quia cor priijs generatur,quam cerebrura, vt ha-
bet Galen. lib-. de Formatione fcetw , & tunc habct
aliquos fenfus, quiaanimam habet fenfitiuam,
& confequenter aliquos neruos , & venas , quae
poftea ad cerebrum afcendunt.In f^tamen com-
pleto nerui a cerebro originem ducunt,vt cx ana-
tomia conftat.

S'5

Obiicies illud : A corde exeunt cegitationes , &c
id : ^uid cogitatis mala in coreUbtu veiiris. Rcfpon-
dctur,intelligi dc anima , vel dc appetitu, qui re-
fidet incordc, faltcm fccundum Ariftotelem,qui
in eo ponit omnes fenfus, & ? .de ylnima^ext. 1 9.
ait fenfum,& appetitum clfe idcm , quod de fub-
icSti identitate intcUigi debct. Vide Conimb. in
Ethicdijp. 6.^.1 .art. 1 .

Obiicies fecund6,anima!ia , quac feda viuunt,
fentiunt in vtraque parte ; quia motu animali
cientur,& per appetitum ; ergo pcr fcnfum com-
munem cognofcunt : ergo non refidet in capite.
Refpondeiur,in illis imperfedlis non habere ccr-
tum locunijvt probatargumentum.

II.

O N C L V S 1 O

III.

Obie5ium fenfm communis efi fenfibile

commune; d^ explicatur quofenfu

id verum fit.

^ TTX Icendum ergo , (juod aliefuod finfibile , &c.

i-/Notafenfibilc duplicitcrdici polfc com-
mune. Primo , quia a pluribus fcnfibus cxtec-
nis peccipituc;& fic funt quinque fenfibilia com-
munia, de quibus agit Phil. i, de Anim. cap.^.(^
6. Sccundo , quia pca:dicatuc de multis fenfibili-
bus : vetbi gratia j de colore, fono, &c. Senfibi-
le communchoc fenfu, eft obied^um adxqua-
tum fenfus communis, neque habetaliud no-
men;fic tangibile, vt coraprehendit omnes qua-
litates tangibiles,eft obicdum tadtus, neque ha-
bet aliud nomen.

Dices , hoc nihil aliud eft, quam cognofcerc
omnia fenfibilia propria externorum fenfuum:
ergo non habet vnum obieftum ; ac pec confe-
qucns non eft vna potentia. Refpondctuc , ficut
vifus cognofcit multos coloces , fub catione vna
fui obiedi , quod eft coloratum lucidum , ita
fcnfus communis cognofcit omnia fcnfibilia
aliorum fenfuum fub vna ratione fui obiedli;
quod quia nomine caret , vocamus fenfibilc
communc. Vnde non dicimus fcnfibilc comrau-
ne ellc obiedtum fenfus communis , vt abftrahit
ab his , & illis fenfibilibus, quafi in iftanon ten-
deret , ficut vniuerfale , pro hoc ftatu, vt abftra-
hit a fingularibus , eft obiecSrum intcllcdus ; fed
omnia ifta particularia fenfibilia fentiuntur a
fenfu coramuni fecundiam proprias fuas ratio-
nes , & habent vnam rationem immutandi , in
qua conueniunt , & per quara fpccificant poten-
tiam , ficut plures colores conucnicntes in vnica
fimili rationc fpecificant vifum.

Contra, non habcntifta vnam rationem , in
qua conueniunt , nifi pcr intelleftum , alioquin
daretur vniuerfale a parte rei ; fed fcnfus com-
munis habet vnura obie<5tura reale : ergo non
fumiturab vnitate, inqua conueniunr fenfibi-
lia propria , quia eft rationis. Refpondctur , ifta
habere vnam rationem a parte rei indiffcrcn-
tem , feu communera ncgatiuc , in qua conue-
niunt ; & quia noraen non habct impofifum,vo-
camus fenfibilecommune. Sic vifus habet vnam
rationem corarauncra onini vifibili a parte rei,
qtiac eft lucidi colorati.ItaScot.z.</. 3.^.1.

An autcra prstcr fenfibiiia propria , fenfus
communis fentiat aliorum fcnfuum fandiones;
& fi fic, an per fpccies proprias , vcl per modi-
ficationem fpecierum ipforum fenfibilinm pro-
priocum, didum cft fupra, f.^.rfwwf.^. An etiatn
X x 4 cx

11.

Sefibile eim-
tnune Juplt-
citer fumi'
tur.

StfibiU eem-
tnutu vt»b.
firAhit a f»r-
ticutaribut,
non eft obie-
Sum fenfue
eommunu.

I3-

Ratio ojieSii
ftnfue ciiin-
munu.

5i6

AnlmMgtn»'
ti*f»cit (»•
fumt

M-

ex fpeciebus fcnfacis , ipfe eliciat ft)ccicm infcn-
fatam, id cft,quaE in nuUo fuit fcnm exicrno , di-
xi ^«<e/?. frMtdemiiHmot. i. quod vetinmilius vi-
{lim cft.

Hic poti potcft.an fenfus communis, fcu ima-
ginatio facit cafutp ? Ad quod refpondctur af-
firmatiuc. Ita Scot, ^.Mfi.44. <jH,tfi.i. D. Thom.
contra Gent. cap.cfcf, Ratio cft, quia cx vchemcnti
imaginatione fit magna commotio humorum,&
fpirituum vitalium, &excitatur fatpc excefliuus
calor, & generantur morbi,& quandoque fcqui-
tur mors cx nimio dolore , cx falfa im.iginatio-
ne orto.

CONCLVSIO IV.

/» ofn»i animali eft fenftts communis,

^ frobabiliM dari memoriam

i» brHtis.

PEf es fecundo , an fcnfus communis (it omni
animali ? Rcfpondctur affirmatiue ; quia om-
Tie animal fugit nociuum,& profequitur vtile,
quod fupponit operationem fenfus communis;
quia iftx rationes ab externis fendbus non co-
gnofcuntur. Sed non omnia animantia atquc
perfe6fce habent iftum fcnfum ; quia multa ca-
UimeriM *n tent multis adibus eius : ide6 Atift. ^.eUAn.c.i.
htbint afis f ncgat apibus , & formicis mcmoriam , & aliis
ncgat phantafiam , hoc cft , fenfum communem
Mimcria »n fccundum quafdam cius operationes. De memo-
h»blt brut»} jjj ^ 2^ dctur in brutis , vcl in parte feniitiua
hominis , controiicrtitur ; & ex variis afkibus
^rutorum , quales funt prouidentia , vindicatio,
beneficatio .confctuaiio fpeciei,& difciplinatio,
vidctur eflScaciter coUigi inciseffc mcmoriam;
idque probabile cft , & tenct D. Thom. i . Afet.
le£l.x. Suar.}. </<r Antm.c»p.\i. Scot.4. «/»/^.45.9.5.
non negat hanc partem,vtSuarez ei imponitifed
problematicus eft. Si teneatur pars negatiua,
faluat omnes illos adlus, Hne memoiia ; quia ha-
bcri portunt per fpecies rerum deledabilium, vcl
Trouidtnti», triftabilium in phantafia exiftentes. Vnde for-
^««vi» ' w- ™^^^ ^°^ anno genita , etfi cxperta rion fit hycr
mm»m! malem penuriam, non minus facit proiiiden-
tiam pro hyeme futura, quam aliz , quac prxcc-
denti hyeme vixerunt ; non eft ergo necefre po-
ncre in his memoriarp , quia uon cognofcunt
pr£ceritum qua cale. Si tamen ponas , Scotus
non vetat , immo dicit , quod melius faluantur
illi adus , ponendo eam. Vidc ipfum ibi , pro
fufiori huius rei notitia , vbi varia Philofophi
loca, tam pro mcmoria intcUediua , quam fcnfi-
liuacxpendit.
l j'. Peti poteft tertiJ» , an lasdi contingat fenfum

Sinftucomif communcm , illacfis cxternis fcnfibns ? Rcfpon-
ntf Ulitur, detur affiimatiuc.id teftante experientia in phre-
^irnit *** ncticis , & demcntibus , in quibus fxpe omncs
externi fenfus vigent fani. Ratio huius eft, vt
habet hic Doftor, ad primum , quia fenfus com-
niunishabct propriam difpofitionem , feu com-
plexionem, diftinftam ab aliis , &ficpoteftin
hoc laedi , aliis non Ixfis, ficut vnus externus (en-
fus ; eadem rationc lxditur,faUiis reliquis.

Circa rationem , qua Doftor probat fenfibile

prbpiium , non effe obiedum fenfus communis;

qiiia fcilicet fi fit excellens corrumpit fenfum, vt

T«t. ix^. habet Aiift. x.de Anim.&Uh.^. explicandumeft,

Tcxt.i4{. quomodohoc contingat ; quia fi immutatio eft

tantum intentionalis , non etit corruptiua, fcd

De Anima

potiiis pcrfeiliua potentias. Refpondetur, adio-
ncm illam intentionalcm fcnfibilis excellentis,
communiter fccum habere adiioncm aliam phy-
/icam Ixfiuam organi ; in tadtu , & guftu mifce-
tur adio primarum qualitatum : in olfadlu ex-
halatio calida : in auditu vehcmens acris percuf-
fio qua pulfatur organum : in vifu emiflio vapo-
ris nociui. Si autem nulla talis naturalis aftio
comitarctur intentionalcm , non corrumpere-
tur fenfus. Poifet tamcn fcqui dolor , quia hic
intentionalcm tantiim adioncm fequitur. Vnde
poft ludiciiuTi, ignis tantiim intentionaliter aget
in corpora damnatorum ; qui t.nmen magnum
caufabit dolorem ; fednon corrumpct fcnfum.dc
quo 5^01,4.(^.44.^.3.

Circa rationcm ad oppofirum deobicdbo fcn-
fus , fcilicet quod fenfiij non decipitur circa pro-
prium obiedtum : etfiPhiiofophus id habear 1.
deAn.cap.-j, magna occurrit difficultas. Prim6,
quia ipfe Scot. \.d. j.^.4. ««wi.i i. docctintelle-
ftum corrigere fcnfum errantem : vcrbi gratia,
vifum iudicantem baculum , cuius vna pars eft
in acre , & altera in aqua , effe fradlum ; & rem
rcniotius diftantem effe minorcm qukm cft. Sc-'
cundo , i^ericis alba apparent pallida , ratione
indifpofitionis organi. Item ratione medij , Sol
matutinus apparet rubcus , ob inceric(5los vapo-
res ; & ratione interualli, turres quadratz cmi-
niis vidcntur rotundx , & rationc obicdijin fpe-
culis aliter coUocatis , vel fa<5tis , diuerfimode
res videntur, nunc maiorcs.nunc minores,nunc
huius,nunc illius figurac. Ex quibus videtur fal-
fum eife fcnfum non falli circa proprium fen-
flbile.

In hac re Academici tenuerimt nihil certum
cffeiii fcnfibus. ContraquosdifputatTcrtuIlia-
hus lilf.de Anima,cap.de ^ .fenJihM,& Ciccro in qtj.
Academicis. Epicurei auteme contra fcnfis nun-
quam errare volunt : contra quos idcm Ciccro,
& Aiie,a(\..S. Citiit.cap.y.

Pro refolutione , Nota, in fenfu non poffe cf-
(e proprie errorem , quia non cft capax iudicij;
errare tamen dicitur , quatenus per ipfius noti-
tiam intelle(%us in crraneum iudicium induci
poffet. Sec^mdo nota , fcnfibilc aliud cllc pcr
fc, fiuc flc commune , fiucproprium ; aliud pet
accidens : cuiufmodi eft fubftantia rcfpcdtu vi-
fus. Cercum eft aucem quoad huiufmodi fenfi-
biliaper accidcns , quiaperfenon mouent fen-
fus , facile commicti errorcm : nam fi lupus pel-
Ic oiiis tcgerctur, ouis putarctur. De fcnfibili er-
go per fe potcft efle quxftio. Nora tertio , non
poflc falli fenfum circa fuum fenfibile in com-
muni : vifus, vcrbigratia , non potoft falli,iudi-
cans hoc effe coIoratum,& fic de aliis.Ratio cft,
quia potentia non excurrit extralimitcs obiedli
adasquati. De peculiaribus ergo ratiorxibus , fub
obie6to adaequato contentis , eft quacftio ; & hoc
tam de fenfibili communi, qu<im dc proprio.

CoNCLVSIO V.

Toteft faUi fenfus infarticulari tam circa
fenftbile froprium > quam commune , fi
adfit imfedimentum , vel defint requi'
fita.

Dlcendum cft tam circa fenfibilia propria,
quam communia in particulari , fen-
fum polfe falli. Patet ex addudis ; contingit

enim

§iu»nd» Cr
quornid» !*:•
ciUeni finfi'
bile eorrum-
fit ftnfumi

16.

»7-

Sinfui nipt-
tiftfitUi cir.
c» obitHum
in commuHi,

iS.

SfnJ» em- gnim rpccicm oliter reprasfcntare rem, quam eft.

Qjj^ftio X I.

5J7

- /"/'*/*'*' cx indifpontione organi, raedij, vcl diftancia ob«

Tiflt ptUMt
iaeifiS euim
pMTi ifiiit «•
jM»,fr»3um:
(^ ju»m*d»

tif'.J ie£ti:G tamen impcdimcnta tollantur,& ad-

/int rcquiiita , nullus crit in rcnfu crror : & hoc
cantum voluit Ariftotclcs.Et ratio cft.quia agcns
naturale rcdle agit ii nullum ponatur impcdi-
inentum , &adfmt necciTaria. Aduertcndum ta-
iDcn facilius dccipi fenfum circa fenfibilc com-
raune , quam circa proprium : vndc vifus i lon-
gc vidct albcdincm}fcd dccipitar circa cius quan-
titatcm. Ratio eft , quia fenfibilc proprium vir-
tute proprii immutat fcnfum ; fcd communc
non.niupcr connexioncm ad proprium. Pra:-
Cerca ,fortc non habet communc propriam fpc-
cicm , ficur habet fenfibilc proprium : dc quo fu-
pra^.iS. Mtnot.^. luxta hocincclligi debct Arifto-
teles i.de^nimaytext. i6i. dumait circa fen-
fibilia propria errorcm non contingerc , aut paa-
ciilimum.

Obiicics primo , fi fcnfus crrat , nulla erit cer*

titudo in fcientia qux depcndct k fcnfibus. Re-

fpondctur,vr plurimiim'non errant fcnfus;&

qaando crrant , corriguntur ab intcllc<ftu. Sic

(inquitScotus i.d, i.^.^.rmm. n.) intellcAus

corrigir vifum putantcmbaculum , cuius pats eft

ttrrighur »i in aqua , cflc fraftum , per hanc propofitionem

wiBtSMt inipfo quicfccntcm,indepcndcntcr i fcnfibus;

/tuMum ditrimfranptur ad ttdbtm mollu Jihi cedentis.

£x quo nccetlario fequitur baculum in aquanon

frangi.

I^. Obiicies fecund^, fpecies talis eft,qaale obie-

_^ ^ Ocam. ; quia eft cius fimilitudo naturalis ; & fcn-

iacio correfpondct fpeciei , & hftc Coromenfura-
tur rci cognits ; quia fpecies vnius non rcpra:-
fentat aliud ; ergo nulks poteft eirc in fcnfu cr-
flMtmitfi». ror. Rcfponderur, quia fpccies dcpcndct a con-
jHJILr^ carfu potcntiz , & ctiam a n>edio talitcr,& alitcr
rcm repr«fentat , cx impcdimcntis potentiac, &
raedij : verbi gratia, fpecicsbaculi ,cuius pars cft
in aqua,& pars in acre , rcprzfentat baculum
curuz , vel fradlz figurz : error ergo concingir,
quando obie<^ura rcprxfcncatarcum aliqua qua-
litate,vcl circunftantia,quam non habct ; vt cum
fcbricitans cibum dulccm putat amarum,ratione
biliofi,& sunari humoris»quo guftus eft infcdlus.
Obiicics certi6 , vifus videt colorcs apparcn-
ces in iridc,& in collo columbaE,& in parictc,pcr
reflcxionem lucis cx vitro rubco , vcl vinum ru-
beum continentet ergo falfum cft, qu6d diceba-
tur , fcnfum non fklli circa rationem fui obicdli
in communi ; quia color apparcns color, non cft,
icd apparet , vt habct Ariftocelcs de Sen/k ,
& SenJwiU , c^ .}.& J . Meteor. cap. 4. vbi di-
fiinguit inter vtros , & apparences colorcs. Re-
ipondet Diuus Thomas ^.Meteor. cap. 4. colores
in iride , & nubibus , clle vcros. Sed id difficile
creditucft , quia color vcrus cft qualitas petma-
nens , rcfultans cx primarum qualitatum pcr-
mixtionc, vt habcturex Ariftotcle Ub. deCoUri-
kju ; de quo quidquid fit , in aliis duobus cxcm-
plis , ci^m in re pofita nulla fiat variatio ; fed ez
diuerfb fitu varij vidcntur colorcs in coHo co-
lumba; : &fimilitcrinpariecc cx varij coloris vi-
tris Soli oppofitis,manifeftum eft ibi non cflc ve-
ros colorcs , qoia non cft aflignarc caufam mix-
donis primarum qualitatum,vndegencrancur.

Suarez ^.deAmma,cap. ij. rcfpondet colores
apparcnics vidcri \ vifu. Contra, quiaguftus non
guftat faporcm apparcntcm , nec auditus fonum
appacentem , & fic de aliis fenfibus 3 ergo nec vi*

AnteuUuvi
^M etltrts
^ariHtett

»0.

ftm»

ZjtmftfiJ^
tiei Imeit*

fus viderc poteft nifi vetutn coloretn > fi boc eft
eius obie^um.

Rcfpondctur, quoad illos colorcs iridis, fort^
eflc vcros, etfi id minus verifimiie fit ; fcd in aliis
iliiscxempiis,& fimilibus,colores illi apparen-
tcs funt ipfum lumen,vt tcnct Scotus i.difi.t }.&
poftcum infinuant Conimb. iJeAmma,c.y.^.i.
art. I . Si lamen ea varii oppofitionc vcrorum co-
lorumad aliquodcorpus terminatum , oriantur*
vt in excmplo dc pariccc , qui apparet rubeus cx
vitio rubco oppofito radiis Solis illud pcrmcan- ^"^* 'PP**
tibus , fimul cum lumine , ibi cft fpecics coloris ^l"'" ' ""*
vcri ( vttcnet Scotus»^«</.a«»i.5. ) qui vidctur; &
lumen non cft aliud fccundum ipfum ibi , quaiti
fpecics iplius lucis.Quod probat , quia fi tantura
cflct fenfibile, & non ratio videndi , poficum fu*
per vilum , iropedirct vifioncm ; dc quo didlum
cft ^Hofh. j, & lumcn fccundum Pbilofophum de
Sen/it,& Senjibili, paul6 poft principum, & Com-*
mcntatorcm,dcbct cfle in oculo, vtrccipiat fpe-
cies colorum.

Multa obiici poflunt contra hoc ; fcd ibi fcr^
apud Dodorcm , virtualitcr cxpedita rcpcries.
Vidc ctiam Philip. Fabr. Theorem. 66. qui citat
Zabarcllam , & Picolomincum pro eadcm Sco-
ti opinione , a qua non vidctur diflentire Caie-
tanus i.part. tpiafi. 6j. 4«. j. vbi conccdit lumen
efleintcntionale, & reale eminentcr , vcl virtua-
liter , & fic conciliat in hoc Diuum Thomam, &
Scotum , qui tamen inconciliabilcs funt;quia
Diuus Thomas ibiy& iJe Animay text.70. non di-
ftinguit lumen aluce: Scotus autcm luccm cfle
fenubilc tantuim, & lumcn cfle fpecicm cius , at-
qae etiam fenfibilem qualitatera.

Qjf ^ s T I o X r.

Vtrum cerpora coEleBia pojpnt ageri
in inteUeSium nojirum y njel
<volttntatem?

Leo Papa *fifi 9i.e.i\.ir feqq. Aag. I %JeTrimt.e»f.^^»6[*
htmil.6.1» Hix»m*r.Diot\j[.e»f ^.J* Diuim n«fn.Concil>
hticii.l.ttu.f.fjr \o.Theodot.lib.6.*dueriUs Gr^tt D»
Thom.l.^.f.ll^.«r.4.& i.x.f.f.mr.^.Conimh.x.JeCaelt,
eAf.i- qu*fi.t.}.8l 4. haetfzttm» x, Piiiiefofh. qut.fi. i^.
ftSione 10.

I o E T V R quod fic : Aftrologi dicunt
multa vera d« agibilibus ab hominc quai
dependcntex intellc6bu,& voluntatc;
huc aucem non cflet nifi poflenc agere in incelle-
fture,& voluntatem:ergo,&c.

Prattctca, corpora cceleftia poiTunc raouere
phantafmata noftra, ipfa autem jpoiTunt moue-
re intelledum ficut fenfibilia fenfum , fecundijm
Philofophum ; ergo k primo ad vltimum faltcm
mediat^ poiTunt corpora cocleftiaraoucre intelle-
dum noftrum.

Practcrca,de voluntate , hoc probatnr fic :fi
non poflenc moucre voluntatem,hoc cflctfpccia-
liter proptcr libertatem , qu« tollcretur inrali
motu ; fed non propter hoc tollcretur : ergo,&c.
Probatio minoris : quando duo aAus funt eiuf-
dcra rationis , fi vnus cft liber , & alius ; qnia li-'
bcrum,&non liberura fpecie difFcrunt: fcd fi
aftusvoluntatiseflct i cotporc coclcfti raouente
voluntatcra , eflct ciufdcm rationis , & fpecici
cum iUoquicfttanti!ita ^ Toluncatc ; quia a^us

eiufdcm

5i8

DeA

1.

%Ae Anima,
cvlt. vel lib.
3.C.3.

4-

Cttferm ror-
lefti» non »-
gnnt itt intel-
i.flii.vel v«'

eiufdcm potentia immcdiatc cft rcfpcau ciuf-
dem obiedti : & hxc duo immcdiatc concurrunt
ad vnitatcm fpccificam aftuum ; fcd ccrtum eft,
quodadusvoluntatis tantiim cft libcr:ergo &
adus voluntatis motx a corporc ccelefti- cflcc
libcr.

Prsterca.idem cft dilcftio, &dele(aatio ; fed
dclc^aatiocft a corparc coelcfti : crgo & dilcftio,
qu« eft adus voluntatis. Probatio maioris, quia
vrcrquc a«ausciufdcm potentiac,&rcfpc6tu eiuf-
dcm obic6ti, fcilicct boni vt conucnicntis. Pra:-
tcrea , illi a^ftus funt iidcm,qui immcdiacc ab ca-
dem caufa caufanturjfcd ifti funt huiufmodi.quia
caufantur ab apprchenfionc boni conucnicntis in
quohbct:crgo,&c.

Oppofitum vult Philofophus.Dicendum,quc>d
Ci fola phantafia^mouerct intcUedum , & volun-
tatcm pcr confequens , ita quod intellcdus,&
voluntas eflcnt purx potentiac pafliux , vt mo-
uent feipfas ad adus fuos ; fcqucrctur quod cor-
pora cocleftia poflent illas potcntias dircdione
nioucre.Probatio:omne corpus corruptibilc mo-
uctdc ncccflitate in virtute corporis incorrupti-
bilis, quod cft fupcrius ; & licct poflct cfle motus
corporis infcrioris fincfupcriori,nontamcn diu-
turnus,fecundum omnes ; fcd organum phanta-
fix cft corpus corruptibile, & phantafia potcntia
erganica : crgo fi ipla mouet intelledum , vt in-
telligat feip(um , & intcUcdus fic motus mouct
voluntatcm, fequiturquod dircdc cotpus coele-
ftc pofllt vtrumquc moucre.licct mcdiantc phan-
tafia ; & fic fequitur quod mala phaniafia de nc-
ccflitate caufabit malam voluntatem.

Sod dicc$,qu6d in potcftate voluntatis eft cau-
fare bonam.vclmalam phantafiam;& pcr confc-
qucns licct phantafia fic formata moucat volun-
tatem ad bonum , & ad malum , tamcn totum
crit voluntarium rationc primst voluntatis phan-
tafiam formantis. Contraiftum circuitum, circa
qucm impij ambulant, arguitur fic:Quod mouct
motum ab aliquo tantummodo,mouct dcnccefli-
tatCjfcdfi mouctur dc ncccflitatc , voluntas mo-
uct phantafiam ad phantafiandum bonum , vcl
malum , qus mouctur tantum ab intellc6bu , vcl
phantafmatc moucnte dc rieccflltate , ciim non
fit libcrum ( non cnim cft in potcftatc noftra
quin vifis tangamur,fccundum Auguftinum)idc^
voluntasmoucbit phantafiam dc ncceflHtaCC ad
phantanfiandumbonum,vci malum.

RESOLVTIO.

Corpora caiUfiia non agere dire6fe , vel in-
dire3e in inteUe^um , vel volantatem
agunt tamen mediate in eos fer immuta-
tionem organorum fenfuum^ (^ fhanta-
Jia ; nunquam tamen necefitant volunta-
tem. Vide Dodlorcm i.diH:. t^.quarft.j.
num.6.

» T^Icendum igitur ad quaeftionern.quod cor-
JL^pora coeleftia non pofltint direde mouc-

uerc intelledium noftrum , ncque voluntatem;

quiapure corporalc non poteft dircde agerc in

rpiritu.ilc, eo quod agens eft nobilius patiencc;

intcllcdus autcm,& voluntas funt purc fpiritua-

lcs : idco corpora coeleftia non poflUnt diredcin

cas agere.

Praccecca » fecundutn ptaedidta poteft pcobaci

nima

propofitum ; quia corpora cocleftia non poflunt
immcdiate agcre in animam noftram , cijm finc
ei improportionata;fed mcdianccDhantafmaie
tantum , quod eft obicdum rcpra:(atiunm tan-
tiim ; fed phancafia noftranonpotcftfufiicicnter
moucre intcUcdum noftrum , ncquc volunta-
tcm ; quia prxfcntc phantafmatc , adhuc oportct
obicdum intclled:us ibi afliftens abftraherc an-
tequam intelligat , quod fit pcr conucrfioncm
primam intellcdlus ad phantalmata •» , qu« con-
uerfio impcratur a voluntatc, & clicitur ab intcl-
lcdu agcntc :pracfcnte etiam obicdo intcllcdui,
& ipfo pracfcntato voluntati , potcft illud vcl-
lc.vclnolleproptcrfuam libcrtatcm ; igitur cor-
pora coelcftia non poflimt fiifiicienicr , & dircdc
agerc in intcllcdlum,& voluntatcm.

Ad primum in oppofitum, dicendum quod Ad frimnm.
Aftrologi vt in pluribus , verum dicunt; &hoc
idc6 accidit.quia homincs vt inpluisibus, fe-
quuntur fuas phantafias , in quas poflunt dire-
de agcrc corpora ccelcftia : tatficn hoc non cft
ncccflarium , mod6 homines virtuofi fequcn-
tes iudicium rationisrcprimant huiufmodi paf-
fioncs. Vndc dicit Ptolemsus in Almagefto,
i\MoAJkpiens dominahitur aBru , id eft , difpofitio- S»pl*ns Jemi'
ni caufata: a corporibus coelcftibus , & hoc pcr >'»^'»'>'»firi*.
libcriatem arbitrij , & rcdum iudicium rationis '*f"""^'
paflloncs rcfrxnantis.

Adfccundum, dicendom quodphantafia «on f.

proprie mouct neque intcUcftum , nequc ali- yl'^ fecuniin.

quid inipfo imprimit , fcd lantiim portai,aut £i'»'~''»

reprsfentat fibi obicdum , quo prafcntc, in- P^f^f"'*^*:
f. „ ^ r^. ^,. .^r ^ HttintelUaui

tellct,tus cx virtute lua adiua elicit faum adum;

ficut pr*fcntc fcnfibili , fcnfus adum clicit

fenticndi,& in hoc cft conuenientia,nonquia

phantafmatafint obicdum intcllcdus , ficut fcn- i'*»»''»/»»*'»

fibilia fenfus , quar imprimunt , fccundum ali- */ ,'T^icf*

r r /-1 1 • r r /»<■««' Jenjlbt-

quos , Ipccicm lcnlibilcm m Icnlu ; tamcn rc- Umadftnfum
quiritur phantafma ad intelligcndum obicdum; exfonitMr.
quia ficui quiditas abfoluta , vel vniucrfale,
quod cft dircdum obiedum intellcdus , non
habct cfle exiftens , nifi in fingulari , vt ho-
mo in Socrate : ita non potcft rcprafenta-
ri intellcdui fccundum fpcciem intelligibi-
lcm pro ftatu vi£E,nifi in pra:fentatione fimi-
litudinis ipfius fingularis , quod fit in phan-
tafmatc.

' Ad aliud , diccndum conccdendo , quod fi ^.
voluntas mouerctur a corpore ccelcfti , ficut Adttrtinm.
poflct moueri a Spiritu fando , quod adus eius
eiret eiufdern rationis cum adu tantiim a vo-
luncatc elicito : quia quod potcft caufa prima
mcdiante fccuhda , illud vel ciufdem rationis po-
teft fine fccunda : & idco fi voluntas poteft eli-
cere adum volendi , ciim fit caufa fecunda»
adum eiufdem rationis poteft elicere Spiritus
fandus , vel cum Spiritu fando,qui eft caula pri-
ma ; fcd corpus ccrlefte non habct cauffllitatcm
fuperiorcm elicicndi adum ciufdem rationis
cum ipfa ; nam fi corpus ccelefte haberet caufa-
litatcm fupcr illam , eliceret adum eiufdcm ra-
tionis cum ipfai&idco dicendum eftadmaio-
rcm,quandodicitur,qu6d fi vnus adus cftli-
bcr,& adus eiufdem rationis cft libcr, quod -«''?*' '«*«»'
verum eft , fi vnus cflet libcr p«r cflcntiam , & ^.2°^'^"^*
alius eiufdem tationis , quia libcrum per cflcn- J^'"*
tiam, & non libcrum fpccic differunt;& ifto mo-
do voluntas , qu« eft libera per cflentiam , fpecie
difTcrt ab aliis potentiis quac non funt libcrs pcc
cflcnciam , fcd libccac per parcicipationem : libe-

tum

Qu^ftio X I.

Aiquartum,
Identittts ob-
iedi H»n fuf-
ftclt *d iden-
titMtt aSitit.

DiUifit , ir

dtle£latit no
fmut idtm.

Trijthi» «
f a* c/iHf*turi

8.

§lHomad« cm-
li a^ut in vt-
luntMem , ^
iuttHtSHVii

rum aucem per patticipationem non difFert fpe-
cic a non libero , ficut adus videndi , qui eft im-
peratus a voluntate.eft liber per participationem,
non tamen difFert fpecieabadu videndi non im-
perato , fcd neccflitato. Aliquando enim accidit
videre de neccflitatc , ficut quando aperris ocu-
lis ptxfentatur obicdtum ; modo ita cft quod
a(5his a voluntate clicitus non eft liber per elfcn-
tiam , fed tantiim potentia volitiua ; & ideo fta-
ret quod aliquis adlus volcndi caufatus immcdia-
tc a corpore coelcfti , vt a caufa neceflaria , cflet
eiufdem rationis cum vclle clicito immcdiate a
voluntate ; quianeutrum iliorum eft libcrumpcr
crtentiam. Hoc diceretur ad vim argumenti , li-
cct in illo cafu aliter cflct dicendum fecundum
aliquos.

^ Ad aliud,dicendum qu6d dile£kio,& delcdtario
funtadus diucrfi.Adj>robationem,dicendu quod
identitas obic<5bi non fufficit ad idcntitate adusj
quia intelligere , & velle funt refpedfu eiufdcm
obiefti formalis , fcilicetcncis in adu mquan-
tum huiufmodi ; fcddiucrfitas obicdi bene fuf-
ficitad diuerfitatem attus. Scd dices vltra, quod
runta^useiufdem potentiac cum idcntitate ob-
iedti. Dicenduro,qu6d hoc eft diuerfimodc ; quia
dile(5lio eft in voluntate, & a voluntate ; delcda-
tio autcm eft in voluntate , fed non a voluntate,
fed potiiis ab obicdlo. Probatio , quia corum
contraria, quae funt odium , Zc triftitia, non func
idem , ncc fimt 4mbo ^ voluntate caufata , fed al-
tcrum tantum , fcilicet odium : quare volunras
complacet fibi in adku proprio ab ipfa liberc cau-
fato tanquam conuenienti , non autem fibi com-
placet in triftitiajimmoeft vohtioni contraria.
Quare quilibet inuite triftatur, complacet au-
rem fibi inodio ;ergo triftitia tantum caufaiur
abobicdo , non a voluntate ; quia tunc eirct im-
mediatc in poteftate voUmtatis ; & per confc-
quens nec deledatio ; fcd obie£tum conueniens,
cum perccptione,cijm fit pra:fcns,caufat delc«5bi-
tionem,& obie(5tum contrario modo difpofitum
caufat trifticiam.

Ad aliud , dicendum quoddeledlatio nonim-
mediatc caufatur ab apprchenfioneconucnien-
tis , fed mediantc aftu dilciftionis coniungente
potentiam obiecSto fibi conuenienti ; quac con-
iun(flioeft priorordincnaturxipsa delcdiatione;
licct non temporc : ccKlem enim modo quo vo-
luntas coniungitur obie(5to fuo przfcnti per
a(fbum dile^oni^, vel fruirionis,fit quaedam dul-
ccdo in potentia yoIitiua,& haec cft dele^atio.

ANNOTATIONES

in quxftionem srn^iccimam.

CONCLVSIO I.

Cxli non agunt immedUte in intelleSfum^

vel viluntatem , fed mediate , (fr

rem»te Jic , libertate volun-

tatis feriMtA.

*> ^r^Jcendttnt igitur tid qiuHionem, icc. Ratio
l_>/conclufionis fumpta cft ex Philofopho,
qui fusc probat contra antiquos i. de Anima^ cap.
vltimo], vcl fecundum aliam diftributionem lik. j.
cap. j. intclleftum ele fpiritualero , & non cor-
porcum : conftat aucem , quod corpora non pof
funt dire(^e in fpiritualia;quia hzc non lunt

519

capacia accidentium corporeorum ; nec iJIa pro-
ducerc polfunt fpiritualia accidentia. Ad(iidi,
quod necindirc<ftc, fedintelligcimmediatc, vcl
proxime:quia rcmotc,vcl mediatc agunt ccc-
li in has potcntias fpintuales , quatenus immu-
tant organa fenfuum ad gradum cis conuenicn-
tcm.vel difconucniencem,qua immutationc rcd-
ditur intelledus facilior ; vcl diflicilior ad fuas
operationes : & confequcnter voluntas : conftai
enim cx dcordinationc.fcnlus , deordinari intel-
ledum , vt vidcre eft in lunaticis , & phreneti-
cis,in quibus eft imaginatio confufa; & hoc fen-
fu intelligitui id Philofoph. i.deyimma,text.66.
Corrumpitur inteUelius cptodam interiits corrHpto.Dc-
ordinnturetiam voluntas.quiadifiiculcerdiflen-
titab appetitu fcnfiiiuo, dcordinatc tendente in
aliquod obiedum , qui ex imroutatione ccEle-
ftium corporum , ita inclinari potcft.Vnde Aftro-
logi iudicare pofTunt dc moribus hominum ; vr
quud funt luxuriofi ,crudcles , ex conftellationi-
bus natiuitatis ,aliifque influentiis ; non quod
neccflario aliquem 3i£tum malum , vcl bonum eli-
ciant , fed quod fic , vel fic funt inclinati. Poteft
tamcn voluntas fua libertate contra prauas incli-
nationes, di(^amen rc(Sbe rationis fcqui, ad quod
multijm facilitatur exercitio virtutum , quo ac-
quirit habitus remperatiuos painonum ; & fic li-
bertas minimctollitur per influcntiam coelorum.
Ira Dodlor 2. difiinSl. 14. ^Jt. j. DiuusThomas
I .part.efmft. 1 1 3 jtrt.^.& commnnu. de ^o Augufti-
nus i}.Trinit. cap.^. Bafilius hortul. 6. in Hexamer.
Dionyfius cap.i,. iiediH.hIom. Vide Conimb. 1. de
Coelo , cap. i.<fu<tfi. i. j. 4. Qu6d ver6 voluntas
a(%ibus imperatis producat virtutcs moralcs in
concupifcibili , & irafcibili,docct fusc Dodor
3 .diJiinSf. j j . vbi contra Diuum Thoraam oftendic
etiam virrures morales eiu^ a(5libusclicitis in ip-
famet produci.

CONCLVSIO II.

Conuerfio intelleEitts »d hac obieliapra sliift
efi imperatiue a voluntate.

b •^ ytt coftuerfio imperatur k voluntate , &c.

V^Difficile eft . quod hic ait primam con-
uerfionem intcllc<ausad phantafmata impcrarii
volunracc. Pro qao nota prim6, id quod cx
Philofopho ^.de Anima,tex.i.& i9.habctur,nem-
pe quod fpeculamttr in phantaJiHatihtu , & quod
phamafmatafe habent ad intelUShtm ,ficift intellipin-
Ua adfenfiim ; ita debere intelligi (vt cxplicat Do-
€tot I .diJHnSl. i .tpujl.6.n. 1 9.) qu6d quando intcl-
ligimus vniuerfale , phantafiamur cius fingularc,
non qu6dphantafma, vcl phantafiatio concurrat
ad a^auro intcUe^aus , vt habet Scotus 4. difi. 4j.
quaft.i,ad ^.proopin. ( quidquid fit an phantafma
concurratadfpecicraintelligibilcm deijuo ^tiaft.
1 7. ) fcd propter conncxionem potentiarum, vna
pro hoc ftatu dcbet prxcedcrc , fiuc hoc fit cx na-
tura potentiarum , fiuc cx peccato ; & fecundum
putat ipf»ex Auguftino verius i.tiiflinil.}. ^uxji.}.
num. 14, & i.diJHnfl.i.^ua/i.S.id ifrinc. & diji. 1 1 .
^uaji.i.ad i.

Nota fccundo.cx Scoto iJiJi.^.^Ji i.num.i^.
& alias fspc , ideo intellccaum hoc prius , quam
illud cognofcerc , quia phantafina huius fortius
mouet ; neque hoc eft , vel cire potcft a volunta-
tc ; cum tunc non habeat intellciSus a(ftum incel-
ligcndi , & nihil poflic cflc volitum , nifi prx-

cognicum.

CtrTumpitur
intelleliHt,
iptcdom inte-
ritri ctmtptt;
extotttur.
t urmtdn A"
ftrcUgi iuiii-
esn' Ae htirtii-
nMtnmtriim.

Speeulsri i»
phtnuafmtUo
juitlfitt

flifare hte
frius quim
iUudtognt»
fcitmi

510

10.

funttu cefu-
fat f>*rentem
fmmfroU.

II.

QutmeJt var
ftfnt/u diuer-
tit infeBed/i.

JX.

cognitum. Idem habet i.d.4i. f.4. & communis
fcntentia eft cdm Philofopho piiraam cogitatio-
nem non eire in manu noftta.quia.vt ait Augufti-
nus 3. cU Lih. arbitr.impoffibileeft (punvifis tanga-
mnr. Falfum ergo videtur , quod hic tenct Do-
fl:or,pfimam conuerfionem ad phantafmaiatim-
perari a voluntate , quia voluntas nihil impetat,
nifi fibi propofitum ab intcUcdu , cuiufmodi ne-
quit efTc prima cohuerfio ad phantafmatajfeu pri-
ma cogitatio. ,

Sed nequc fibi,neque veritati contradicit Sco-
tus. Pro quo notandum cft, qu6d duplex eft con-
uerfio ad phantafmata ; vna qux eft abfolute pri-
ma cognitio , nulli hGti compatationc ad alia:
& haec ( vtj dixi , ex Philofopho , Auguftino , Sc
Scoto , ) nullo modo imperatur : ^ voluntate , ra-
tione iam aflignati. Alia eft conucrfio , fcu cog-
nitio, qui potius hoc, quam illud attenditur ab
intelledu : & prima huiufmodi conucrfio fubeft
vohintati , quia potcft intelledum conucrtere ad
vnum obiedum,&: diuertcre ab alio;& fecundiim
hoc , intcUigitur id i. de Animaitext. 60. drlib.i,
cap. 1 Z.intelligimHi dnm volHmiu,Sc quod ait Augu-
ftinus I i.Trinit.}. & lib.i^ . cap.ij. quod volHntat
fopulat parentern cum prole. Exemplo declarari po-
tcft : prsdeftinatio Sandlorum ad gloriam fecun-
dum vnam opinioncm, cft proptcr Chriftum,fcd
eledio horum prs iliis , non ; de quo Suarez i .p.
traSl.lib.i.cap.i/^.h conuerfo hic. Prima conuerfio
intellcdus non cft \ voUmtate.Secunda,fic,fcili-
cct conuerfio ad hoc,pra: aliis.

Scd fateordifficilc valde ene,quomode vojun-
tas poiHt intelledum ad hoc , vel illud obiedfcum
conucrtcre. Et ratio iam cft tada , quia nil po-
tcft vclle quin pratcognitum fit. Scotus i.difiinS.
4i.^«<f/?.4.quinquc modos dicendi recitat,& brc-
uiter,fed efficacitcr refutat. Pro refponfione ad-
ucrtehdum cft , intclledum poffc habere vnam
intelledionem perfe<Slam , & plures imperfedas:
conftat enim , quod vifus in cono pyramidis vi-
det aliquid perfedc,& diftin(5lc,& alia adiacentia
confusc , & indiftinde ; de quo Scotus i.dift. j.
<]uaft.6.ad ^.& 4^..diftinS.4.^.quitft.io.ad i.in oppojit.
Tunc ergo voluntas conuertit intellc(Skum,quan<-
do cx pluribus aliquo modo , vcl imperfc6tc in-
tcUedis, ipfa fibi complacet in aliquo;tunc enim
ex potentiarum fympathia intenditur cognitio
circa id quod cft a voluntatc volitum , & in quo
ipfa fibi complacct, & fic voluntas conucrtit in-
tclledum ad illud,& remittitur, vel omnino eua-
nefcit cognitio circa aliud , quod eft a voluntate
nolitum,vcl in qup non fibi complacet;& fic vo-
luntas auertit intcUe^bum ab illo ; & excmplum
kuius apparet in oculo, quando figitur in aliquo
ex pluribus vifis,in quo appctitus fibi complacct.
Hic modus in re tam difficili , & obfcura ca:tcris
prarferendus videtur,co velmaxime,qu6d alij
modi non aflignant aliquod cognitum, ad quod,
vcl i quo conuerfiofiat.

DiccsrDodor hic loqui videtur de conucrfio-
ne ad phantafmata refpc6tu fpcciei intelligibilis;
& hanc imperari a voluntatc, quiaimperatum,id
cftjconuerfionem, dicit fieri ab intcUedu agente;
ergo noftra glofTa non fatisfacit , quia loquitur
non dc fpeciei intelligibilis produ£tione , fcd de
cognitione obicifHpcr cam. Rcfpondetur : iam
oftendi ex ipfo Doaore conuerfionem ad phan-
tafmara confiftcrc in eo , quod phantafiemur in
fingnlari,quod intelligimus in vniuerfali ; quod,
noa ad fpecici intelligibilis proda£Uotiem«fed ad

De Anima

cognitioncm per eam producendam,fpeAat. Nec
obftat , quod dicat conuerfionem illam ficri per
intellcdum agentem ; quia qua talis cfficit etiam
noticiam , & non folum fpccicm. Ait cnim Pbi-
lofophus i.de Anima , text. 1 8. quod intelLeEitts
agenseft, tjuo efl omnia facere, & intelleiitu pojfibilis,
quo eft omniafieri. quod traftat Scotus quaft. 1 .prol.
ad t .PhyJicorHm,Si. fuscprobat^^W/.ij.vbi tamen
problematicus eft an cognitio cfficiatur ab intcl-
lcdu agente, vel poffibiii : fcd iuxta cum hic, di-
cendum,qu6d abagentc.

Quod hicaitDodtor, obiedo voluntati prae-
fcntato per intellcdiium , ipfam poflc illud vellc,
vcl non velle ; quia non detcrminatur pct intellc-
ftum.latc tradit i.dfft.ij. contra Gofrcd. Hcnric,
& alios.Tradit etiam i.Mft.^6. a num. 1 2. contra
Diuum Thoman|i , \lari pofle redum di^amen
prudcntiz in intcllclfta fine reda eledionc (p-

J^ucnti in voluntatc;quia ipfa cft domina potens
emper vclle , nolle, vclneutrum facerc, non ta-
men potcft noUe bonum, neque velle malum, vt
habetDodor 4.<^y?.49.^M/.io.<rr,t.quamuisdu-
bius manferit i.dift.i.^ft.4.& 3.Jift.6.quafl,i.axi
voluntas poflet vclle malura.
^ Ad tertium , quod ait caufam ptimam pofle
produccrc adum volcndi in nobis , etiam habet
i Jift. i j.quaft. i.%.adi .defecunda via , fundatur in
eo, qu6d vclle , yel intelligere non cft producere
Yolitioncm, vel intcUctStionem , alioquin Deus
non haberet adtus improdut^os , vt bene docec
ipfc i.dift^.tjuaft.7.num.t,y.& 4.dift.ii.^Haft.j.adj.
Scd eft habcrc in fe huiufmodi a&us , qui liccc
adtiones dicantur^funt qualitates abfoluta:,vt ha-
bet Scotus i.dift.i.tjHaft.6.nHm.}i.&4.dift,i 1,^.2,
ad i .&fuse quodlfb. 1 3 ,

CONCLVSIO III.

DeleSiatio dicitur fdfio , ^ efficitur ab

ebie^to ,fed mediA yelitione ,ficu(

trifiitia rttediA nelitione.

d A D quartum , deUElatio eft in voUmtate ,fed
£\.potius ah ebieSio. Dele^ationcm non cf-
fc operationem , fed quafi paflionem , conftantec
tcnct Dodlor i.dift.}.^aft.i,& ^.dift.i^.num.^.
& 4.dift.^p.(jH(tft.j. Aduerte tamen non eflc paf-
fioncra dc genere PafIionis,fed qualitatem,vt ha-
bctexprefscDo6lor^»«<iI/«^rt.i3.<»>t.3 & i.dift.if.
num.cf. diciiur tamen paflio ; quia inprzfentia
conuenientis obicdti , non eft in poteftate pafG
ea carere : qua ratione operatio, quz qualitas eft
abfoluta , vt iam ex Scoto dixi , dicitur adio , ob
fimilitudinem cum adione. Circa hoc aduerte
exDodore3.<///?.ij.««»».8. quod adtiuum, & paf-
fiuum non funt relatiua , fed naturz abfolutae,
quodque res obiedlae ex natura fua,funt potentiis
conuenicntcs , veldifconucnientcs, & potenti>
ex natura fua funt ad cas inclinatx, vel abeis
auerfae : nec eft hic quxrenda ratio, nifi quia hoc
eft hoc , & illud cft illud : pofiti antem approxi-
mationc per notitiam , fi obic^tum eft diiconue-
niens,appetitus habet eius nolitioncm,quam fta-
tim fequitur ttiftitia ; fi conueniens, volitionem,
& fequitur delcdatio.

Aduerte fccund6,fttidi^s vtendo terminis,
triftitiam , & gaudium pertinere ad voluntatem,
fed deled;arionem,& doloreni ad appetitum fen-
fitiuum,vt habct Scotus \.d.i^. n. 12. fcpiusta-
men hxc confunduntu^.

His

Defieit velM'
tae qunnJ*-
que nuUtfo-
pie errere i»
inteUeSM.

VeluHtae tu-
quitveUe mef
tum.

jtBue v$tale$
M fel» De»
feffunt frt'
dUci.

14-

DeleBtnte ii-
citurfajfe.ejt
ttmen qualif
tu.

QMtmtd»
eauf»tur Ite-
leBatio , ^
trifiitia.

ly'

Qusflio X 1 1.

521

Diftnmt
dthr, O" "*"
fiitiM, dtU-

antit , cr

gMudiutn.

DtleSatit,
(3* dtltr an
immtdiate
tA tbitHt
(tutfintur.

Obiectum no
e*uf»t im-
mtdiati de-
ItTim.

r\Vrt«*

I^

ABum in-
leUeSut con-
€Urrtrt Md
»3um voli-
tatit , non t/l
imprebabiU,

>7-

His pofitis , difficilc valtle eft , qiiod liic ait
Dodor, clelc(ftationem ( idem eft dc dolore,gau-
dio, & triftitia) non cftca potcmia jfed abobie-
dlo. Vcrum ita tcnendum eft. Primo, qiiia pofi-
ta nolitione dirconiicnientis obiedi applicati,
habetur atiquid a nollc diftindlum, quod cft tri-
ftitia. Sccundo, Dcus,& beati habent multa nol-
Ic, minimc tamcn itiftantur. Sed difticultas non
parua cft, an gaudium, & triftitia ( idem dc dele-
datione , & dolore) Hnt immediatc ab obiedlo,
vcl ab cius cognitione. AhJ^ocali) illud dicunt.
Mihi vidccur volitionem,& nolitionem quando
adfunt, caufarc has pafllones. CoUigo ex Scoto
prim6,qiiia ^d. 1 4.^.1. ait proximam caufam tii-
ftitia: elle nolitionem : Sectmdo «» ^.d. 44 q i.&
itd.i.quajt. ycxpliczt id Augii(i.hocefl pUnHmgau-
dium fruiTrinitate : vt fit fcnfus caufalis ; vult er-
go fruitionem caufare gaudium. Terti6 , ccrtum
eft, quando obicdlum cft priuatiuum, vt formalc
peccaii , vcl pcena damni , quod non poteft cau-
fareentitacempofitiuam triftitiz. Item,quando
obiedum eft corporale , nequit efficcre fpiritua-
le, vt caufa totalis cx Scoto i.d. ^.^uitft.i i.adi.
Confirmaturex Do€t. 4. d. i.^wAff.j.Sacramcn-
lum non caufat gratiam Phyficc , quia vt corpo-
rale, non cft ad id ptoportionatum : etgo idcm
hlc. Confirmatur fecundo, quiaentia rationis,
& impoflibilia , & puta omiffio poftunt cfle ob-
ie€tz deledationis , & trifticiz , quar tamen nul-
lum cfFeiSkum realcm caufare poflunt. Quarto,
hic ad quarcum docet Dodtor , quod tbie£ittm
tii perceptione catifit deleciationem, & adquincum,
deleEtatio non immediate caufatur ah apprehenfione
conuenientu , fid mediante diUEHone, quibus lo-
cis exprefsc vidctur aftererc obiedum non im-
tncdiacc caufarc dcledlationem , vel dolorcm.

Dixi volitionem, vcl nolitioncm,quandoad-
funt, cifc caufam gaudij,& trifticizi qniadn-
bium cft an ad has paffiones requiracur obiedium
eflc liberc volitum , vel nolitum , de qoo Scocus
}.</. i^.num. 15. Mihi videturid rcquiri , neque
Scotus ibi quidquam in contrarium alTerit ; fi ta-
men tencatur obicdum vt cognitum , immcdia-
tc caufarc has paffiones in appetitu fcnfitiuo,
vcl naturali , oportct confcqucnter tencre noti-
tiam conuenicntis , vcl difconuenicntis appro-
zimati, caufarc cas. Ncque rciicit Scocus vt im-
ptobabilem illam fententiam ,quztcneta£tum
intcllcdlas concutrcrc ad aftus voluntatis 1. d.
i^.num. zi. De quo qnidquidfit , non eft vndc
improbccur , quod poffint concurrere ad AiCtis
paffiones,quz non funt adius eliciti ab appc-
ticu ,quando non inueniuntur aliz caufz , qui-
bus affignentur. Sed , vt dixi , puto vcrius has
paffioncs non caufari , nifi przuia nolitione
difconucniencis , vel volitionc conuenientis 3 &
tunc quodammodo caufantur, ficut habitus pcc
a^us. Sed in hoc diffctunt , quod non maneant
poft adkus, ^ quibus gcnerantuc, ficut manent
habitus.

Cum Scoto in hac fententia conueniuut Oc-
cam i.d.i. quttfi. 5 . art. 3 . (juafi. i . Gabr. ihi art.
1. AlphonfusiTolcto4.<ii7. i.^ualt. i.art.i.Sc
omnes Scotiftx, etfia nemine hoc noftro mo-
do cxplicatum viderim. Fauet Ariftoceles 10.
Ethic. cap. 4. (^ j. vbi ait delcdlationcm non cflc
operationcm ; & fic eum intelligit Ncmef. 4.
Phil.cap. IX.

Sed communis Thomiftarum tenct oppofi-
tum. Vafqaez i.i. dijp.i^.cap.i. vnico hoc argu-
Sttti optr. Tam. II.

mento , conuincic (uo iudtcio Scoti fcntentiam
cfle manifefte falfam ; quia deledacio , & trifti-
tia, funt mcritori* , vcl dcmeritoriat ; fcd nuUa
paffio eft talis : crgo, &c.
^ Sed hoc argumentum videtur valdcfntilc;
quia ad racionem meriti , vel demcriti , non te-
quiritur libcttas immediata; quia harc tantum-
modo conucnit adbibus clicitis voluntatis : & fic
omnes adbus intellc&us, & aliarum potentiarum
carercnt meiito , & dcmerito ; quod manifeftc
falfum eft , & vt videtut contra Ttidcnx.fef.6.
cap. 10. & can. 14. (^ ji. vbi docet orania opera
bona efle meritoria gratiz , & glotiz. Quod ait
paffiones noneflemeritofia$,"falfaraeft, & ab-
folute prolatum , non zdificat; Sandli enim , &
Scriptur* clamant paffioncin Chrifti mcruiffc
noftram redemptionem. Si dicaspaffionera non
fuiiTc mcritoriam , nifi quatcnus acceptata fuit
libcte k voluntate , fatcor ; tamen fuppofita ac-
ccptacione voluntatis, ipfa in fe mcritoriacft,
alioquin, vt dixi , aftus omnes boni a volunta-
te imperati nullius clTent meriti; quod abfurdum
eft, &, vt vidctur, contra Tridcnt. fupti.

Dicendum ergo, quodpaffiones , vcrbi gtatia,
difcipliaatio paffiua , humi cubatio , & fimiles,
mefitQtiz funt, etfi non fint adlus eliciti volun-
latis , quia fufficit , quod mediante adlu volun-
tatis liberz fint ; immo pura omiflio , quam da-
ri probabilius cft, meritoria cflc potcft.ctfi adlus
nonfit; quia fufficit a libcttate voluntatis dc-
pcndcre; fufficitcnim , quoi <fuu pojfit tranfgre-
di ,&nonfittranfgreffHt, EccUfi^. Benc ergo llat
dclcftationcm mcritoriam cfle , licet non fit
adus a voluntate clicitus , quia fubeft voluntatis
imperio : ncc requiricur , quod fit iramediatc li-
bcr , fcd mediante voluntatis adu. Vnde in vni-
uerfum omncs aAusfntcrni , & cxtcrni in arbi-
irio hominis pofiti , pofliint eflc boni , vcl mali;
quiaconformes, vcl diftbtmes legi , & ic€tx
rationi. Dc quo Scotus 1. d. 41. «]utfi. 4. num.
16. (p- latiits quodi. 18. vbi docct aftus externos
haberc diftindlam bonitatem , vcl malitiam ab
intctnis.

Qjr ^ s T I o XII.

Vtrum potentU anima , fiilUet intel-

le&iua , O-JenJitiua^Jinttan-

tum pajjiud^

Ariftot. X. d* Anima, eap. i. j. <$• j. Aagnft. 9. Trin. eap.
vU. 6- II . Trin. eaf.i. D. Thom. x. dt Antmt , U3. 6.
& l.par^utft j7.itrt. j. (^79.art.x.Ciiet.ibid.Sc }.<//
Animafr.i.Coaimb.^.de An.e.i^.q.^.art.i.C>pTCo].^.d.
49.^.4. Complatcaks di^. 7. de Anima, q. i. vidc Do^.
in i. dift.^.qutft.^jium. 10. Fcrrar. 1. ctnt. Gentxap. 6.
Codeficd.quodl.6.qu*ft.-j. landun. tib. de AHima,qutll.
i6.^Ub. j . qutft. I j . (y 14. Venetus in fum. dt Ani"
ma, eap. j.

I D E T V R quod fic : (ecundt de .Ani'
ma , dicitur quod fentire efl tjuoddam
pati , & idem tertio de intelligere;
idco , &c.

Prxterca, cijm potcntia: rcducantur ab aliquo
extrinfeco ad adum , iliae crunt paffiuz tan-
tum; nam fi cflent adiuz cum hoc quod fttnt
paffiua:, fequerctur quod fenfus poflet fe fenti-
re , & poflct fcntire finc obicdo exteriori. Si-
tnilitet intelledus intelligere , quia adiiium,

Yy &

Ad mtritum
non rtquiri'
tur Ubtrtoi
imtnediatik

ig.

PMJfitnes iSt
mtrittrid,
vtl demeri'
terit , ttfi
aSm nijint.

I.

5ZZ

DeA

nima

t.

Trim» fin-
ttnti».

tn pafliuum fine extrlnfeco fufficiunc ad aftum
eliciendum ; hoc eft falfum : ergo. &c. Hanc ra-
tioncm facit Philofophus contra Empedoclem
2. de AnitM.

PcaEterea, (ific; omnes operationes eiufdem
potentiae erunt eiufdem fpeciei,ficut omnes vi-
fiones ; fed hoc e(l falfum : alia enim eft viHo al-
bi , alia nigrj, cum fpecie difFeranc album , & ni-
grum. Probatio confequentiz ; quia manente
eodem aAiuo , &c pafliuo , manet eadem adio,
vel ideme/Fedfcus , vt dicicur 3. Metaph. (\ autem
eadem potcncia eft adiiua,& paQiua, roanet idem
principium adtiuum fenfationis : igicur & eadem
fenfatio.

Prasterea , cognitio fit per aGImilationem , &
conformitatem pocenciz cognicmz ad obje-
6lum ,fsd veraafCmilacio fic cancijm per impref^
fionem fpeciei , vel fimilicudinis obiediinpo-
ientia,qu« impreflio eft caufara efFeftiucabob-
iedo , & recepta in pocencia : igicur func cales
pocentiz recepciux.

In oppoficum eft Commencator i.deAnima,
cap. 1. dicens ,qu6d funt a(aiuac,& pafliuae ; paf-
fiux recipiendo impreffionem ab obic&o, a6i;i-
ux iudicando.

S C H O L I V M.

Sententia tenem intelUBiuAPt ejfe papuam,

(jr Jpeciem ejfe formale frineipium eli-

citiuum aSiui, refutatur : de qua

Dodor i.d.j.q.^.an.y.vidc

annotacionem i.

* A D iflam quxflionem , dicunt quidam
XjLquc^d func tantum paflliux : diuerfimodc
tamen hoc ponitur ^ diuerfis. Quidam enim di-
cunt ipfas efTe pafliuas refpedu fpeciei imprefTac
ab obieflo ; ifla autem fpecies informans poten-
liam cognofcitiuam fibi fubiedlam , efl princi-
pium eliciriuum , ficut ratio eliciendi operatio-
ncm cognofcendi ; ipfa autem potcntia non efl
principium eliciendi a£t|jm iftius cognitionis,
fed totum compofitum ex potentia , & fpecie
principalicer in rarione fpeciei; poccntia aucem
non hibet in a6tu huius caufando , nifi rationem
principij paffiui prim6 rcfpedu fpeciei, &ex
confequenti refpcdu cognicioniscaufats ; prin-
cipaliter ver6 tanquam a principali , &*formali
principio operandi ^ fpecie imprefTa ab obiedto.
Ponicur excmplum de igne , qui, fecundum eo«,
non cfl principium afkiuum caiefacicndi , fed
compoficum ex igne,&calore,in racione camen
caloris , qui efl principium calefaciendi a6tiu^,
licuc ratio formaiis calefacientis , ignis autem
ratio tantiam materialis- Hanc autem pofitio-
nem fic probant : Quandode potentia effenciali
aliquid reducitur ad potentiam accidentalem pcr
quod fit talis redudtio , illud habet aliquem
adum primum , qui efl ratio eliciendi adum fc-
cundum ; fed potenria: pra:di6laE funt in potentia
etrentiali ad adtum cognofcendi : igitur redu-
cuntur ad potentiam accidei^talcm per fpecicm
eis imprefTam : igitur ifla fpecics efl ratio eli-
cieridi adum cognofcendi.

Pra:terea , indererminatum ad plura non de-
tetminacur ad vnum.nifi per aliquod fibi impref-
Tum deccrminans; Jjocentix pratdidlz funtinde-
terminatae,quancum efl de fe adaausdiucrfos:
igitur in eis efl fpccies imprcffa ipfas decermi-

Potentta «'»-
lidit aSnm.

nans ad agendum : cale autem fic dctcrminatuni
ab alio efl in pocencia cantum pafnua;crgo,&c.

Contraiflum modum arguitur fic : Aftio ma- RffutMtnf,
gis debec atttibui formali principio agenti quam
materiali, fecundum Commcnc. 8. Metaph.<^u\a.
non acccibuicur macetiaIi,nifipropterformale;
fi igitur fpecies eft formale principium elicicndi
ad^um cognofcendi , & potentia materiale tan-
tijm , fequitur quod adlus intelltgendi , & fen-
tiendi magis debent attribui fpeciei , quam po-
tcntiae, quod falfum cfl : quia fpecies non fentir,
nec intclligit ficut potcntia:. Practcrca, fequitur
qu6d,cum fpecies ill« per potentiamdiuinam
pofGnt effe fine fubiedo, quod eft ipfa potentia,
etiam pofTec intelligere finc pocentia inteliedi-
ua , & fentire fine fenfu , quia quod poteft per
fe efle, per fepoceft agcrej hoc aurem cft falfum:
crgo , &c.

Prxterea,ab eodem aftus elicitur,& incendi-
cuc i.Ethic. ab eodem generancur habicus, & in-
cendunrur; fed pcr folam potentiam incenditur
adlus cognofccndi , quia organo , fpccic, medio,
Sc ohied:o , ftantibus in eadem difpofitiune in
vnoadu cognofcendi,ficuc in alio^fola potcntia
intenfiijs fe ferente ad cognitioncm obiedi , &
ab aliis intcnfionibus fe retrahence , fequicur in-
cenfioreni cfTe adum cognofccndi : igicur,&c.

Pra:terea , impoffibileeft illud per fe ordinari
ad operationem, tanquam eius principium,quod
fe habet in potentia contradic^ionis ad prmci-
pium principale , & formale illius operationis;
ficuc lignum , qyia eft in potentia contradidio-
nis ad calorem , qui eft formailc principium ca-
lefaciendi cfFedbioc , idco non ordinatur per fe
ad calefacere; fed porentia cognitiua eft in po-
tcntia contradidionis ad fpeciem obieCti co-
gnofcibilis : poteft enim iftamhabere,& quan-
doque non : fi ergo fola fpecies eft principium
formalc elicicndi cogniiionem , & potentia ma-
teriale tantijm ipfa per accidens , & non per fe
poterit dici cognofcere, fcilicct per rationem
fpeciei,qu^ eft fibi accidcntalis;hocautem eft in-
conueniens ; ergo , &c.

S C H O L I V M.

Sententiaponens inteUeBionem indijlin&am

ejfejtjpecie , atque caufari ah obieiioy

t^uam trallat Dod. i.d.j q ^.n.

II. I y.& zo. vidc annota-

tionem fecundam.

^ A Lij ponunr, quod funt ficut paffina;, fci-
Jl\.. licet , non diflinguendo fpeciem ab aftu
cognofcendi re,fcd tantum ratione ; quia fpccies
eft illtid quod ab obiedlo imprimitur in potentia;
& vt eft in potentia ; fed illud idem eft zQtxxi
cognofcendi,caufatUs abobie(5lo tantumefFeiSi-
uc : &quia potentiacognofcitiua eft tantum re-
ceptiua fpeciei , ide6 eft receptiua adbus cogno-
fcendi non elicitiua. Probant fic propofitum:
quando aliquid eft in vltima difpofitione ad
adlum aliquem , przfente adliuo , illum recipit;
potenti^ przdidt^ fnnt huiufmodi,refpe6lu aftus
cognofcendi : igitur przfente obicdto adliuo^il-
Iz recipiunt a^um cognofcendi ; fed ab obiefto
recipiunt fpecicm illius: igitut fpecies in poten-
tia cognofcitiua non eft aliud ab adu cognofcen-
di, & pcr confequcns potentia non elicit adtum,
ficut nec fpcciem, fed tantijm recipit.

PrzteYea,

IntelliBui
efl in feten-
ti» eentrndi'
eiienit ad

Secund» fen-
tentia.

Qu^ftio XII.

5^5

Oeuli leporU,
mptrti ditm
d«rmit,qu»re
non videntf
"Dermiens M
Mudit dum
txcitMtur f

l*cxttvcz,/ecmdo de Anim»,text. 1 3 8. rcnfus in
adtu ,& fenfatio inac^u idcm funt^ncut fonatio
&aucli(ioi fed fonatio non e(l, nifi generatio
fpeciei foiii ; igitur auditio non ell nifi receptio
fpecici.Sicut igitur refpeftu fpecicicft in poten-
tia pafEua tantum ; igitur refpcdlu adtus cogno-
fceudi. Item Auguft. j. de Trinit. dicit,qu6d for-
ma imprerta vifui ab obiedo , dicitur vifio. Scd
contra hoc fpecialiter defcendendo.arguitur fic:
quia fpecies recepta in fenfu , eft eiufdem ratio-
nis, cum ifta quae recipitur in medio , ciim a^i-
aum , & pailluam (int ciufdcm rationis , fcilicet
obiedtum adtiuum, & organum, & niedium,qux
funt pafliua, vt patct i.de Anima, rfA-Mi S.igitur
ficut fpecies eft vifioquando eft inorgano, ita
quaudo eft in medio ; quia eadem causa manen-
tc , manei idem efFcdlus : hoc autem eft manife-
ftc falfum ; quia medium poftet dici videns ficuc
vifio ; ergo, &c.

Pr£terea,in organo ca;ci,vel vigilantis adali-
qua intcnsc diftradi, vel dormientis oculis apcr-
tis ficut leporis , imprimitur vifibilis fpecies , ta-
mennulium iftorum videt; ergo, &c.Item,dor-
miens non audit , ramcn excitatur ad fonum;
quod non fierec, nifi in eius organo imprimere-
tur fpccies foni : igitur aliud eft rccepiio fpecici,
& auditio. Icem , ifti contradicunt fibi , vt vide-
tuc ; dicunt enim qu6d in pattia Deus videbiiur
ab incelledlu caufato, non tamen per fpeciem;
igitur aliud eft fpecies \ vifione. Item, Deus
poceft adlum imaginandi , & incelligendi fine
fpeciebus obieAorum caufatis abobiedis in po-
tentiis caufare , vt patet in vifionibus Propheta-
rum ; ergo, &c.

S C H O L I V M.

Petentias nnima ejfe vere aBiuas , <^ non

tantum pMj?iuas. Vide Doftor i. d.

quarft. 7. num. 10. & an-

notationcm 3.

c TXIcendum ergo.quod potentiaE aniroar rc-
-L>/fpe6tu fuarum operacionum func adli-
uz ; aliter nimis vilcfcercnt , vt patebit. Probo
autem primo , aurhoritace Philofophi j. de Ani-
ma,cap.^.text.icf. probantis quod anima eft prin-
cipium effedkiuum, non folum vegetandi , fed
eciam fentiendi ; & idem eft de adu intelligendi,
licetibi non exprimatur:& exprcfscdiciturs).
Metaph. quod («ntire,& intelligerc funt adus
naanentes in agencc; eercum cft autcm quod ma-
nent in fentiente, & intelligence , non autem in
obiefto excrinfeco : crgo obieftum non eft caufa
adtiua falcem totalis talium , fed potitis homo
fcnticns, vcl incclligens mediantibus fuis poten-
tiis.Item,dicit Commcntator fupcr 2. de Anirna,
quod didtae potentiz func patientes in quaniiim
impreilionem fpccici recipiunc ; &agenccsin-
quancum de obiedtis iudicanc. Secund6,hoc pa-
tec rationibus fic :

Agcns in quantum huiufmodi,eft nobilius pa-
tiente, in quantiimhuiufmodi j. de Anima.Ced fi
obie6):um fdnfibile ratione formae accidentalis
eft agens , & potentia animz , velanima paticns
cognicionem per eos : igitur etiam forma acci-
dentalis quzcuinque fcnfibilis eftnobiliot ani-
ma , quod eft falfum. Przterea , operationes vi-
talesfunt a(5biuz a principio vitali intrinfeco;
fedomnes adus fentiendi, & intclligcndi func
St»ti oper. Tem, 1 1,

operationcs vicales ; ergo a principio iiitrinfcco
cttediue.

Przterea , fi fencirc eft pari , fcntiri eft agcre,
& inrelligi ; fed agcre eft nobilius, quam paii Ci-
bi oppofitum : ergo intelligi eft nobilius , quam
intelligere; & per confequens inanimata ,quz
non intelligunr, fed intellignntur, funt nobilio-
ra homine , qni incclligic. Przcerca , nobiliot
differencia gcneris conftituit fpeciem nobilio-
rem ficuc racionale homincm , irracionale bru-
tum ; fed potentia a£biua eft nobilior diffcrentia
potentix,quam padiua, vt patet j. & cf.Metaph.
icd vegetatiua eft pocencia a&iua : fi igitur fcnfi-
tiuat&intellediiuafunt tantum pafliuz, vegeta-
tiua erit nobilior eis ; quod falfum eft ; ergo,&c.

Scd quomodo podunt effe adtiuz cum hoc,
quod funt pafCuz fccundum Philofophum ? Di-
cendum , quod eft vna pafllo rcalis , quz eft ob-
ie^io formz a concrario ; & paffione cali non
paciumuc huiufmodi pocenciz,vc pacec i.de Ani-
rna. Eft alio paflio ,quz eft pcrfcdiio patientiSa
vt patct ibidem:fed iftafubdiuiditur: quiaquz-
dam cfl pcrfcdiio prima , ficuc adlus primus ha-
bilicans , & inclinans poccnciam ad adium fe-
cundum. Alia eft perfedlio fccunda, quz eft
operatio; & fecundum hoc eft duplex raodus po-
nendi pocecias didtas effe pafliuas.Vnus cft,qu6d
pocencia recipic immediatc adtum fecundum
cuocata , & determinata a fpecie obiedii fibi
przfentata in organo potentiz fenfitiuz ad fen-
tiendum, vel in phantafmate ad incelligendum
calia , cum fpecie in potentia nullatcnusexiften-
te ; iftum aucem ad^um fecundum elicic ipla po-
tentia, ex virtutefua, adliua fpecie przfcntata
euocante ipfam potentiam , & dccerminantc ad
cognofcendum illud obiedtum, cuius eft fpecies,
non tamen aliqualiter ipfam potcntiam infoc-
mante.

Sed videtur dubium , quare Philofophus vo-
cac didtos adlus magis pati , qnain agere. Dicen-
dum , quod hoc ideo cft, quta denominant for-
maliter fuas potentias, quas informanc,in quan-
cum in eis recipiuncur , non auccm, vc ab eis eli-
ciuncur ; non cnim aliquid dicicur formaliter
tale , quia illud efficiat; ficuc Sol non dicitur
calidus, liceccalorem cfficiac : fcd quia talem
formam recipit,ab illa forma denominatur;quia
igitur potentia fenfitiua, veL inielledtiua dici-
tur formalitcr fenticns, vel intcUigens , vcl ho-
moper eas, vt ficdenominantur, dceisloqui-
tur Philofophus ; ide6 Philofophus magis actri-
buit pati, vel reciperecalibus poccntiis , qu^m
agece. Icem, quia magis notum eft talcs adlus
eflcin potentiis fiibiedtiue , quam in potcntiis
efFedliue , ficiit dc motu grauis , qui magis pc-
cic effc , inquantum eft in graui fiibiedtiue,
qu^m inquant^m ab ipfocaufacusefredioc;fic
cnim res nominamus , ficuc cognofciraus;
ide6,&c.

Dicunt aliqui , qu6d licct ifta iignificentur
per modum agendi , tamen res fignificatacft vc-
ra pafllo , ficuc c connerfo ; honorari ,&amari
fignificancur pcr modum paciendi ; tamen hono-
ratus, vcl amatusnihil patitur ab amante,vcl
bonorante ; quia honor non cft in honorato im-
prcffus, imin6 cft in honorante,fecundum Phi-
lofophum.

Sed concra , prudentiacft habitus diredliuus

in agibilibus diredbioncm rationis cliciens ;

fi autem ifta intelledlio caulatur immcdidtc

Yy 1 ab

8.

ptrficiens, «-
/(« non.

Aclm poten-
tiatum quit-
re dtcuntur
fajpones f

10.

524

De Anima

tr» mSiuit»'
timfiuatU.

II.

jf» inttlU-
lius potift
freJmetrt
^Sum in
Mtitt

yoluntiu ifl
libir» quA
iliciini.

It.

Ai pritnnm.

ab obiedo Hc, requuerentut habitus prudentic,
quod falfum eft. Necvalet fi dicas , quod habi-
tus requirituc tantum , vt difponat potentiam
ad recipiendum adlum prudentic,quiahabitus
eft , quo quis vtitur , cum volnerit , vti eft agere^
perficit etiam agentem, & opus eius bonum red-
dit i non autem paflionem tantura. Itepi , intel-
ledus eft fummc difpofitus ad recipiendum in-
telledipnem ; quia non habet contrarium. Item,
aftus intelledus prxcedentes.habitum pruden-
ticvcl alium^funt eiufdem r^tionis cum fequen-
tibus ; tamen przcedentes non praefupponunc
iftam difpodtionem habitus in intelledlu:igitur,
nec fequentes.

Contra concluHonem infepoteft (ic argui:
omne motiuum neceifarium alicuius pafliui, eft
motiuum omnium pafliuorum eiufdem ratio-
nisjquiaomnis potentia habens aliquid com-
munc proobieAo primo , & adxquato , habet
omnia inferiora pro per fe obiedo ; potentia
motiua habet pro obieAo primo adxquato po-
tentiam pafliuam : igitut habet pro obiedlo per
fe quamlibet potentiam paOiuam eiufdem ratio-
nis : n igitur per fe potentiafenfitiua, vel intel-
leftiua eft motiua fuiipHus ad adlum,cumnt
eiufdem ratiohis cum potentia fenfitiua, vel in-
telledliua alterius hominis, fequitur qu6d eadem
rationepoterit mouerefenntiuam per intelledi-
uam alcerius.

At contra modum rationis Hc : voluntas in
quantijm volens ,eft libera ; fed dicitur forma-
litcr volens per fe inquantum pafliua , vel rece-
ptiuafuz volitionis : igitut inquantum pailiua
cft libera y quod eft inconueniens ; quia liberum
inquanttjm huiufmodi , habcc dominium fui
iGtui, Sc non eft fubditum.

Ad primum,diccndum,qu6d maior eft tantum
vera de motiuo , cuius motio tranfit in pafTum
extrinfecum , non autem de illo , cuius operatio
eft manens intti ; non enim oportet,qu6d Ci mo-
uet fe , quod pofllt mouere aliud. Vel poteft di-
ci , quod licct potentia motiua in communi ha-
beat pro pnmo obiedo potentiam pafliuam in
communi , non tamcn fequitur , qn6d potcntia
motiua,qaz eft huius fenfitiua habeatproob.
iedto ni(i fcipfaro.

Ad aliud , dicendum.quod volitio qua dicitur
voIens,eft qusdam qualitas fpiritualis,libera ta-
menpcr participationem , vel quia in fubiefto
libero eflcntialiter , quod eft voluntas j vel qui^
^ prlncipio elicitiuo liberc , fcilicet voluntarej
ficut a|ij adus imperati a vbluntate dicuntur li-
beti participatione. Oicendum igitur, quodfi ly
i»^«4nr«mteneatut reduplicatiuc , ita quod dicat
illud cui additur , efie caufam inha:rentiz pra;-
dicatiad (ubiedum .falfa eft niaior; quia voli-
tio, yt didum eft,non eft caufa , qua voluntas fit
libera , fed c conuerfo. Si autem teneatur fpeci-
ficatiue: hoc cft duplicitcr;aut enimfpecificac
voluntatemad hocquod fit eliciens volitionem,
& tunc raaior eft vera ; quia volunta s fub rfta ra-
tionc dcterminata,qua elicicns volitioncm eft li-
bera; fi autem vt recipicns formaliter volitio-
nem , vt accipirur in minori , fic maior eft falfa;
quia nccefTario , non liberc recipit volitionem
elicitiuam liberc k fc produdiam.

Ad primum principale , dicendum qu6d pro
tanto dicuntiK pati , quia huiufmodi potentix
non dicuntur formaliter fcntire , vcl intelligerc
inqtiantum cSiciunt , fcd inquaniuni illos a^us

In pitintiit
dupUx pttf.
fii.
Adftc&dum.

Ad ttrtitnn.

recipiunt, vel fecunduim alios, proptet hoc qu6d
in potentiis funt dux paflliones ; vna refpedu ob-
ic^i, ^ quo rccipiant fpeciem,& hxc eft ptima,&
fecunda fefpedu fuiipfius.vt elicientis idtnm co-
gnofcendi ; & hzc eft teceptio cognitionis.

Ad aliud , dicendum , quod tantijm concludit
contra Empcdoclcm , ponentem fcnfum realitcr
cflTc compofitum cx fenfibilibus; & per confe-
quens fequitur, qu6d poilet fentirc, cum habeat
fenfibile rcaliter prxfens. Nos aurcm ponimus
fenfum recipientem fenfationem efte aliud k fen-
fibili.

Ad tertium , dicendum qu6d confequentia
non tenet , nifi de operationibus tranfeuntibus
extrik, vt patct per Philofophum ibidem de arti-
fice exemplificando, & de ligno & arca ; fed
operationcs intr^ manentes pofttint diuerfifica-
ti ab obiedis potentia pafliua mancntc e«idcm;
vt patet de vifione albi , & nigri , qux diuerfx
dicuntur fpecies , quia caufantut a diuerfis
fpecie.

Ad vltimum, dicendum, quc»d afllmilatio be- Ad ju»rt9.
ne requiriiurad cognitioncm, fcd non fufficit ad
cognitionem, nifi adfit iudicium de bbicdio, cu-
ius habetur fiqailitudo imprctTa , vel cxprefia;
iftud perficitafllmiUtionem, & conformitatem,
qux conftituit cognitionem. Coufirmatur con-
clufio principalis per Philofophum i.de Anima,
text. 1 25.^y?^.qu6d odorare non eft patiab odo-
rabili, quia xunc acr pofiet odorare ; fed odorare
cft fcntire: ergo fentire non eft pati ab obicdo.
Item.j. ««/3«» dicitur,qu6d fenrire non eft mo-
tus, quia eft adlus pcrfcdi, perfc£bum autem pcc
fe non cft recipiens , fcd potius agens : igitur
magis cft a£tio.

ANNOTATIONES

in quzftionctn duodccimam.

CONCLVSIO I.

Sententia trihuens totam a£iiuitatem ej^uoad
a6ium intelligendi Jpeciei^ refutatur,

* A D iflam quA^iontm y &c. Primafcnten-
jLA-tia tribuii totam adiuitatcm fpcciei,
ponitquc intelledluro principium matcriale tan-
turo, ficut aqua eft rclpcclu caIefa<Slionis,ratio-
necalorisipu inhxrcntis. ItavidcturtenercD.
Thom. i.par.^titfi.j;J.tirt.i.&^uttff.';^. art.^. ad
I . & ^nafi. Sf, artic. i.ad^. Thicnen. i. de ah.
text. yt.Iaucll. tjuafi. ii. fcd tantum Ioquitur</r
fenjii. ineandem incidit Caiet. i./>«r.^<i7. 14.
art.^.qit(tR.jc),art.i.& ejuafl.Zj.art.i.vhi ait,qu6d
tota rat io agendi eft ^ fpecie.

Hanc rcfutat Scotus /'/rquatuor rationibus
fatis claris ;quas etiam habet i. eUft. f.^ttalf.j.
ftum. 16. Adde ex ipfo il/i, qu6d cfFcdlus xqui-
uocus , cuiufmodi eft intelleaio comparata ad
fpecicm , cflct perfeftior fua caufa. Sccund^
habitus non ponitur ad recipiendum , & maxi-
me in fubicAo fatis difpofito , quale cft intel-
ledus ad fuam intellcdionem , led habitu vti-
mur cijm volumus. Tcrti6, non fieret difcur-
fus , neque reflcxio intellctftos fuper fuos adus,
nequefierent intentiones Logicx , quia intel-
le^us non pofTet conferre vnum fubicdtum ad
aliud ; ex qua collationc talcs intentioncs fiunt.
vide Scotum lcco cit.\bi rationes illius fcntenci*
foluitww.17. (^ 37.

»5-

IntitUSum
non ejfimiri
paffiuum.

Quxftio XIII.

14.

f»ti*tim effi

IntilltSHs
tfi fur» po-
tentia-.txpi-
nitmr.

Stnfus tfid-
Biuus affus,
fedptfliuus
fntkm »d

IntelUgereiJl
quaiJM pMi,
txfonitur.

Petentia, ^
ffiecies fimul
efficiunt ope-
tMients.

16.

itiuim ■vni
paffiim , n»n
ideo mouere
petefl omne
faffum eiufie
r»tienii.

b j41tj fonurtt tfuodfintficHt , Scc) Adum intcl-
ligcncli,& fcnticndi non didinguia fpccie tc-
ncntitgid. tjHoM.i.tjM/}. 11. & if. Vcnetus i.
de ytnima ,text.6o. Nyphus /i^. defenfn contra Jan-
tiMnHm. Caietan. i.Je ytnima.cap.^.C^ibi.i.tl. 14.
^HaJ}. i.Ioan. dcRipaapud Caprcolumibi;,qui-
dam tamen horum dc fcnru loquunitir, fedea-
dem cft dc intellcdu ratio.

Hanc refutat Dodot quinquc rationibus cla-
ris,& efficacibusi& idcm prxftat i. d.^.q.y. num.
1 6.& I 8.Quibus.addc, quod ex PhDoC.i.de Ani-
ma,text. i iZ.fentire efi quoddam patii\bi & text.i ) 8.
149. habet cxprefse , quod fpccies caufatur i fen-
fibili; crgononcft adus i quia rcfpedu adlus,
potcirtia eft a£biua, refpcda fpecici non.
c Dicendum ergo , quod potentit , S(C. Hsc cft
fcntcHtia communis ,& vcra , potcntias animz
eftc adliuas rcfpc€ku fuarum opcrationum, quam
conclufioncinprobat Dodor i.d.^.qudjl. -j.n.io.
&ex impugnaiione duarum fententiarum prz-
cedcntium , efficaciter probatur; & hic adducit
optimas rationes pro ea , & eft cxprcfsc Arifto-
tclis 2. deAnima, cap.i. vbi ait , animam ejfeprin-
cipium intelligendi, cfrpatiendi , ficut & vcgctandi,
non immediate, fcd pcr potentias fuas.

Scdcontra ,exeodcm Ariftotclc/i^.j./m. j.
vbi ait inrcllcdtum cfte puram potcntiam,& non
ciTealiam eiusnaturam , quam quod poIGbilis
fit. Rcfpondetur , ctfi vcrfio Argytopili fic ha-
bcat , Philoponum , Themiftium , & Perionium
aliter vertcre. Verum , fuftincndoillam verfio-
nem. tarrtiim vult intclledlum fine fpecicbus cfle
puram potentiam, non fimpliciter ; fed in genc-
rcintelligibilfum ; vnde fubdir , nihilefl atlueo-
rttm, cjut intelligit, fcilicct donec informetur fpc-
cicbus, vide Scotum i.d.^.ejudft.y.n.^^.

Obiicics fecundo cx eodcm Ariftotcle , qnia
2. de Anima , cap. 1 . abfolutc vocat fenfum pafli-
uum. Refpondctur , comparaire eum ad obic-
£lum,non ad operationcm. Secundo , tam (cn-
fus , quam intelledus dicitur pafliuus ; quia pa-
tiuntur tantillm inreccptionefpccicrum,& qua-
tenus opcrationeseliciunt, non eatcnus opcran-
tur ; fed quatcnus recipiunt cas.vt habct Dodlor
4.</. I i.qudf}. ^.ad j.& j.d-i. ejudfi. 7. num. 5 7. quo
fcnfu dixit Philofophus infeUigere ejfe ijuoddam pa-
ri, vidc Dodorcra iJ.i.«fU*H.6.4id^. & qutii.j.
num.iy.

Igitur iuxta Scotum , tencndnmeft princi-
pium intcgrum produi^iuum operarionura «cfte
potentiam ,&fpeciem fimul. Ita habet i.d.}.q.
7. num.io.5c cft Ariftotelis locu citatu,&c Auguft.
ibi ab ipfo citati ^.Trinit.cap.vlt. ibi : Liquido te-
nendum rem , quam cegnofcimHe ,generare in notis no-
titiamfHi,quodab vtroque (obiefto fcilicet, & po-
tentia ) notitia pariatur. & 1 1 .Trinit. cap.i. Ex r*
vijihilifit vifio,non tamenexfola. Idcm habct D.
Thom.i.par.quaft.i^.art.i.&quajf.f^. art.i. licct
locisantcacitatis, totamadliuitatero tribuat, vt
vidtturfoli fpeciei.

jidprimurn ifiorumdicendum, &c. Contratiura
huius videtur habere DoCtot i.d.^.quaft. i.num.
i;.vbiexhac propofitione; 6^o</r/?»wr»i»«»j re-
fpeUu alicuiut pajfi , tale eji rejpe^u omnu pajfi eiuf-
demrationifiinfctt Angelum ficut potcft in fc
producerc inteIlc6lionem, ita & in alio ABgclo;
hic autem videtur oppofitum haberc; fed non
habet, quiain fecnndafolutionc, dicit id falle-
re in potentiafenfitiua; & hoc,vt puto.qtiia
noncft applicata nifi fibi.Sidicas ; crgointcilc-
Sctti oper. Tom. 1 1.

5^5

€tns humanus poterii inteIIc(^ionein in alio ho-
minc prodnccrc. Rcfpondetur , pro hoc ftatu
dcpendct a fuis phantafmatibus ,quz non mo-
uent nifi ad opcrationes in codem ruppofito,& ^
multis a(5lionibus impcditur , quzei conucni-
rcnt fecundum fc ,non minusquim Angelo ; vt
motus non organicus , quem {ccundtim (c excr-
ccrc potcftanima,vthabetDo(aor4.</. 10.^.7. &
fufius d.^^.quafl. 14. & alia huiufmodi.

CLy ^ s T I o XIII.

yirum de mtentlone Philojdphifueritpo-

nere iutelleCium agentem aliquid

animA nQflr^^ njei^oiius fuh-

fiantiamfifaratam^

Ariftot. ). de Anima.cap. ^.text.iZ.h\Xtt. lihelli de bestid.
animt.cap. ^ . \aicen. f.Mctaph.enp.^.Sclib. natur.par.^.
Alcn. lib.x.de Anima, cap.to. Pbilop. 3. de Anima,eMp.
5. Sittiplic.i.i// Anima,cap i.qutft. 7, art.i.D. Thom.i.
par.qutft 79.«^». j.Alcnfis i.p.quift.69.tnemb.i.G3inA»M.
quodl.i.qut/l.ii. Hetuz.i» i..dift.ij.q.x. Captcol.in 4.
dift.4.9.qu4Ji.4.TerT3r.i. cent.Gent. eap. -76. Ceninnb.3.
d* Anima,cap.^.qui.ft.i.aft.i. Si 1. Aucifa ttm. 1. Pkil.
qMtft.^i.fea.6.

I D E T v R aliquibus fecundiiro Philo- j
fophum efte aliquid animz noftrz , vt
patct per rationes Thomac in ficunde
contra Gerltiles,cap.jy .cr 78. fcd cuntra-
rium videtur aliis cfTe de intcntione Philofophi.
Quod probant fic: A(ftiuum , & paiHuum quae
non funt vniuoca , non funt ciufdem naturz; fed
intellc(ftus ai^iuus, &poflIbiIis non funt vniuo-
tafccundum Philofophum ; quiaagens eft in- jdcAnima,
corrupiibilis , paflluus intelle6lus , cft corrupti- '■^' ""■*"•
bilis ; crgo,&c.

Pr.Ttere.n, nunt^uam ars, & materia, vcl lumcn
&color,funt ciufJcm natura; ; fed intcIle(Sus
agens comparatur ad intclle£tum poflibilcm
animac noftrae , ficut ars ad matcriam,& ficut lu-
men ad colorcs , fecundum Philofophum 3. de
yinima,text.\j. ergo,&c.

Przterca,fubftantianobiIior habet nobiliorera
operationem:intelle(Slasagens eft nobilior pofll-
bili , fecunduro Philofophum i» 3. igitur habet
nubiliorcm operationem;fcdabftraherequod at-
tribuitur agenti , non eft ita nobiiis operatio,
ficutinrclligere, quodattribuitur pofllbili : igi-
turhabet operationem nobiliorem qu^m abftra-
here , fcilicet intcUigere; & per confequens eft
quaedam fubftantia intcUediua feparata ab intcl-
\c6ta poflibili.

Practcrca, Phiiofophus »» j. text. 18. (^ 19.
dicit quod eft femper in a£lu feparatus , & im-
mixtus , &c. certum eft autera , quod anima no-
ftranon cft fcmper inadlu inteliigendi ; igitur
noneftaliquid animx noftrae fecundiiraPhilo-
fophum.

Dicunt ergo illi, qu6d Philofophus per ratio^
nempofitam in j. de Anima non intcnditpro-
bare, quod in anima noftra fit aliquis intcUedus
agcns tanquam pars eius ; fed qu^d cft in ca,
ficut mouens in moto , non pcr eft^ntiam , fcd
per influentiam, vel quantuni ad cius operatio*
nem , ad quam coocurrit intcIlc^^-Uis agcns ; &
hoc taii ratione : Quando potentia reducitur ad
a^uro > ad iftum actum concurric & agens,
Yy j &

5z6

De Anima

X. Echic.

& patiens ; fed anitna de potentia intelligente
fit aliquando z£ta intelligens : igitur ad adum
inteiligendi non tantumfufficit inceliedlus pof-
fibilis, fedrequiritur iniell^dus agens.
i.Phyfic. Prsterca , agens , & materia nunquamcoin-

iext.70. ' cidunt ; intelleftus agcns , & paflibilis funt ficut
agcns, & materia fccundiim Piijlofophum : igi-
tur non funt eiufdem natur« partes fecundum
eirentiam, fed tantiim.vt iiGtam eft.per influen-
tiam i ficutmoucnseft in moco,fic intelledus
agcns eft in anima.

Aiij dicunt quod eft habitus ptincipiotum:
quod fic poteft intelligi ; qaia ficut habitus eft
quo quis vtitur , ci^m voluecit ; ita intelle^us
agens eft , quo homo vtitur refpe6tu pofllbiiis,
cura voluerit fe ad intelledum poiEbilem con-
uertcrc.Vel fic poteftintelligi;qu6dficut ynum
contrarium, fcilicet perfedius,dicitur A4^«W re-
fpedu impcrfedioris , quz dicitur |^r/«4ft0 , fic
inceiledusagcns,qui eftperfedior,dicituc »Gt\Js
cefpcdu pollibilis.

Item , dicit quod lumen facit potentiicolo-
ces, adlucolores; cuius contrarium videturPhi-
lofophus innuere 1. de jinimnttext.jt.yi,

Dicendum , quodficut appropinquans agens
ad patiens dicitur agere , vel difponens mate-
riam vltimate dicitur infotmare; quia ftatim fe-
Lifmtnfacit quiturac^io, vel informatio ; ficlumen dicicur
*#/«•« »aH. faccre colorei adu.id eft', adku vifibiles inquan-
tum difponit medium ; quo fiGto coloci^atim
poteft mouere vifum,& color fic mouens vifum,
eft a6tu coloc , non quidem z6tM primo tancum,
fed etiam zGtM fecundo. Item , ex litera Philofo-
phi in illa parte, tjuoniam in omni mouente,8cc. vo-
lunt aliqui, quod non roouet feipfum ; quod pcc
cationem Philofophi patet.

RESOLVTIO.

IntelleStiim agere in feiffum de quo i. d. j .
q 7. num. y. & 17 Ifem , agentem , <^
fofihilemrefiliterminimediJHngui. t. d.
3 . quxft I o. Sed meiius i.d. 16. & qjtod-
lih. I j. art.i.

4-

Kihil ft me-
tttt adaSum
frimum , ftd
htni »dft
tmndum.iA.
J.q.7.n.i7.

* TTV Icendum igitur, quod mouens ad adbum
X-./primum, quod eilgcnerans, realiter dif-
fert a moto , quia nihil gcncrat feipfum ; fcd ad
adum fccundum poteft aliquid mouere fcipfum,
ficut graue feipfum mouet ad vbi , licct non ad
formam fubftantialem grauis ; fic etiam intellc-
dius , & voluntas mouent fe ad a(5lus fuos; mod6
j.4e An.c f . ita eft fecundijm Philofophum, qu6d intelledlus
agens mouet intelle<flum poflibilcm ad adlum
primum , nan tamenad ac^um fecundum ; ide6
cealiter difFcrunt feipfisi & ide6 fi intclleaus
poflibilis eft aliquid animae noftrz ,oportec po-
nere intcllcdkum agentem fubftantiam fcpara-
tam , fecundum ipfum ; & huic concordat facra
Scriptura, qua: ponit Dcum ipfum , eire illud lu-
men quod ponit Ariftoteles intelleftum agen-
tem , vnde loannis primo , Ipfi efi qui iBuminat
omnem hominem venientem in hunc mundum , & in
Pfalmo ^.Mutii dicunt , ijuu ejfendit nobu bontt , &
refpondct, Si^natum ejlfupernos lumen vultm tui
Domine, &c.

Alij dicunt tamen,& probabiHfer, quid intcU
lcfbusagens, &poffibiIis iion difFcruntce ,fed
ratipne, vel offictis : quia inteliedlus , vc eliciens

idtam intelligendi dicitur agens; vt recipiens
autera , dicitur poflibiiis. Dicuntur autcm dua;
potentiz a Philofopho, ficut fcienti(icum,& ra-
tiocinatiuum , dicuntuc du£ potentiz dmerfx
genece , quae tamen funt idem re , vt dicunt , fed
difTerunc ratione,fecundum quod eadcm poten-
tia confidecac necefl'acia,& contingentia ; & iftz
catio fupctioc , & infccioc fecundum Augufti-
num.

ANNOTATIONES

in quzftioncm dccimamccrciam.

• TPV /«»</«»! igituvf <juod mouens, &c. Clare

J_-/conftat prima pars rcfolutionis , ncmpe
aliquid agere in feipfum , ficut , cum aqua redu-
cit fc ad frigiditatem , & cum Angciusfemo-
uet : vecumeft nihil agitin fcadlione vniuoca,
id eft,inducendo in fe formam eiufdem caiionis,
cum illa pec quam agit , fcd bene adbione zqui-
uoca, id cft,quando non agitur per formam eiuf-
dcm rationis , cum illa , ad quam agitur ; vc in
exemplo. Neque fequitur hinc,aliquid effe fimul
in potcntia , & in z&a rcfpedtu eiufdem ; fcd
agens eft virtualitec taleinadu, quate eftpa-
ticns formaliter in potcntia.vt in cxemplo. Vidc
dehocScotum i,d.}.qu4tjl.7.sd i.proi.opin.& 1.
d.i.(]utfi.%.tid^.& d.i.ijudfi.iojtd x.<ir d.x$.quifi.
v.ad I.

Obiicics duo loca Ariftotelis ex 8. ?hyfic, text.
lo,&j.text. i.t.quorum primo dicitur ,qu6d
mouens fc, habet duo : alterum mouens,alterum
motuiti. Sccundo dicitur qu6d nihil mouct fe
prim6.Rcfpondctur,cum Scoto citato, \yprinto
duplicitec fumi : primo , vt idem fit quod pcr fc
toium, id eft, non fecundum partem , & fic acci-
l^ix.at ^.Phyfic.text,i.& d.Phyfic.text. 44. vbi dici-
tur,quodmoueturiilaliquo temporeprim6,mo-
ueri in quolibet illius temporis. Sccundo , acci-
picur primo , vt dicit caufalitatem przcipuam»
BcprimoPofier. in diffinitione Vniuerfalis.

Quando ergo dicit Ariftoteles , qu6d nihil
mouet fe prim6 , loquitur de hac duplici primi-
tate totalitatis , & caufalitatis , & refpedtu cor-
poris : nam fi mouetucprimitace totalitatis,cum
motio fit homogenea , non conuenit toti , nifi
fingulispartibus conueniat, ac pcr confcquens,
fi pars quiefcit , totum quiefcit : at fecundikm
primicatem caufalitatisprzcifz, fi corpus fe mo-
uet,non ceflabit motus , quicfcente parte , alio-
quin caufalitas przcifa non conucnirct toti.
Vcrum ergo eft , quod nihil fc mouet prim6
vtraqueprimitate,motione corporca; benc ta-
nicn altera primitate , quomodo graue mouct fc
prim6;quia quzlibct eius pars mouet, &mo-
uctur :qu6d fuse profequicur Scotus fuprk ; fcd
in motione fpiricaali,deq;uaagitur,non curcic
argumentum.

At dices fenfationem cfTe motionem corpo-
ream. Refpondetur fenfum mouere fe prim6,
ficut graue primitate totalitatis ; quia quzlibec
pars cius mouet & mouetur : at non mouet fe
primo primitate caufalitatis , ficut nec grauc;
quianon conuenit illa motio fenfui > vt diftin-
guitur ^ fuis partibus.

Ad aliud , quod alterum eft mouens , alterum
motum. Refpondctur id contingere tancum
in motione locali, vel vbi partes funt hocero-
gencz, velmotio organica. Ita Scocus i.</. 1.
^utfi. iO.

Circa

Ali^uid Mgit
in ft.ftd tM»
Vtuuui,

€.

Motteri ftr

ft primo, du-
flicittr fn-
mitUT.

Qutmed*
fenfus motut
fifritui.

Qusftio XIII.

eHuipittMnt
intilUBim
mgtnttm tjft
ftpmratMfMh-
fiMtitunf

DHrmi. &
Alhtrtns nt-
gmu inttUt-
Sum tgtntSf.

«.

inttUtHMs ift
^•mini in-

trinfteut.

Anim» tfl
ftrmn bmi-
nii.

Animnm tjft
firmam ht-
minittfi it
fidt.

\

Circa recundam partem , Grzci quidam. ^vt-
tant intelle6);am agentem & pofllbilem eiTe fub-
ftitias fcparatas.Ita TKeophiaftus,& Themiilius
i.de Anima. Arabes quidam putant intelledlura
agentcm etTe aliquam rubftantiarum feparata-
tum,vt Auempaces & alij,quos tefert Albett.).<^
Anim*,traSl,z, cap.^. Auerrocs j uU Anima text.j.
lo.ii. Auicenna 9. Jl^et,cap.^.\uh vltimam In-
telligenciam,quz ptxCidct fphcrz adiuorum,&
paflluorum eifc agentem , quz gubernat animas
noftras,^ 6. Natur.par.f.cap.j. ait eam influere
fpecies in animas. Fauet Ariftoceles } . tU Animat
text.i$.& 10. vbi ait intelledhim agentem pa{Co-
ne vacare,& fepatabilem^cum ntfubllantia a6lus,
A\cx.i.de Anitna,text. lo.zi. idem iudicat fecun-
dum mentem Ariftotelis.

Plotinus (vt referunt Con\m\st.\.ie Anima,c.
S.ijua/t, I .) tenet agentem , & poflibilem eifeduas
rubftantias,& illam femper imelligere , hanc ali-
quando ociari. Alij omnino negant dari intelle-
€tava agentem,itaDutadus i.</.3.^,5.& alij.quo-
rum memjnit A\h£it.infummaele homineq.^.de in-
$eBe£bt agente.

Dicendum eft primo^contraPhilofophos il-
los , intelle(flum efle intrinfecum homini. IcaD.
'I)xom.i.part.«jtuJi.-j$. art.i. Scot.^.d. 45. ^uaji.i.
tfitm.ii. vbi reiicjt rationes D.Thom. Probatur
racione Scotiihomoformaliter intelligit vniuer-
fale,& entia rationis,& experitur fe refledere fu-
per fuos adbusjfed hzc conuenire nequeunt cog-
nitioni fenfitiuz ; ergo habet cognitionem fpiri-
tualem : ergo anima eft eius forma, alioqu^n non
eifet capax iilius intelledionisi vUcrius,crgo in-
tellcdus eft illi intrinfecas, alioquina(^usnon
efTct vitalis. Secundo , illud eft focma hominis
qao conftituicur in fpecie. Tcrti6,ii lantum afli-
fterct vt rootor,corpus nonefTet viuum. Quatto
Ariftoteles i.de Anima,cap,i.dcmon(\.tit animam
efle adum corporis ; quia ipsa viuimus , moue-
mar,& intelligimus. Idem habet ii. Met.cap.^.
vbi ait caufam formalem aliquando manere Ciac
fuo efFe(5fcuiVt in anima rationali,& i. de Anima,
cap.i. ait omnem animam efte formam , Ciae Koc
rationedemonftretur, (iue non ; fcilicet animam
efle formam hominis : faltem id de Bde eft , quia
iefinitatinVicnca.C6ci\.Clem.vn.i.Pcrro,de/iim.
Trintt.& iHLztct3Ln.fiJf.^Ji*l> Leone X.& antea in
Lateran.y«^ Innocl 1 1. & habetur cap.Firmiter,de
fim.Trin.

Quodn dicas', iftanihil probare de intclle(flu
agente:verum eft non cfte dcfinitum , talem dari,
neque fpecies ab aliquo intrinfeco ptincipio fle-
ri; certum tamen eft intelledum agentemelTe
potemiam animz ; & habetur ex Ariftotele 3. de
Anima^fap.^ . Cuius ratio eft, quia cum anima ab
intrinfecofitintelleAualis,dcbct habete abin-
trinfeco neceftacium ad intelligcndum , nempe
rpecies,& confequenter principiumearumjquam
rationem profcquitur H.T^iom.i.part.quaJl.-j^.
artic^.Scot. 1 Ji.i.quafi. 6.nttm. i o.& tJ. i.^udjf. 1 1 .
Secund6,{i fpecies (ierent abaliqua IntelUgencia,
non egeret phantafmate.Tcrti6,td fpecies fenfi-
biles non ponitut aliquod extrinfecum ptinci-
pium;efgo,&c.

Ad locum Ariftotelis^ in oppofitum, variae
funt expofitiones , ficuc & varic tranflationes.
D.Thom. & alij exponunt fubflamia aElut,id eft,
fecundum eftentianl , agens eft zdta% , feu poten-
tia ad):iua ; & eatenus dicitur paflione vacare,
quia noQ concuiric ad imelligendum vc leci-

5^7

ptens , fed vt agens ; fed verius eft ex hoc textu
agentem non condiftingui contra poflSbilcm,fcd
contra potentias fenficiuas, vt ibi exponunt Cot
nimbricefes; quia vtetque intellc(5bus fcparabilis
eft,& immixtus, fcilicet corporeis organis &
pafllone. vacat corruptiua. Vndc quando ttxt.
fecf.to. tAtfeparattu vero , idfilii/nejl immtrtaU per-
petuwntjue , &c. intfUeHiu vero paffmtu extingui-
tur. In priraa ^zttc ^ct fiparatum , vtrumque
intelle^aum comptchendit , & per intelle-
dum pafliuam , qui corrumpitur, phantafiam
intelligit, quzinteliedlus dicitur; quia intellc-
duiminiftrat,& racionem participat.i qua&
dirigitur ex 1 .Ethic.cap.vlt. &1.6. cap.j. 8c fic ex-
ponitipfe D.Thora. hunclocum,& conucnic
Scotus ^.d.4f.qkajt.i,ad ^.Falluntur crgo autho-
rcs penultimx fentcntia:,aflcrentes PhiTofophum
pofuiife, qu6d intelledlus agens mouct pofllbi-
lcm ad aStam primum , neque id ex co probant
illo textu. ijueniam in omni mouente , vt explicui
num.i.& 2. Ad locum loan. ibi citatum', illumi-
nat Deus omnemhominem ,natutaliter dando
intelledum , & fupctnaturaliter dando princi-
pia huius ordinis aliquo modo proximc , vel re-
raotc in fe , vel in aliis ; de quo non eft huius loci
agcre. Per idem ad iilud ex Pfalmo 4. intcUedus
eft lumen quo Deum natoralitet cognofcimus.

Dicendum fecundo , falfam cfle fentenciam
Plotini, quia prxter matetiam, & formaro, ponit
duas fubftanciasin homine, quod merum eft fig-
mentura.Secund6,ali« fubftamia: neceirari6funt
forroa: inforroantes,vcl naturs completa:;& neu-
trum poteft dici. Terti6, chimxra eft , & contra
experientiaro , non ceflare ab a^a intellcduro
agentem.

Dicendum terti6 , contra Durandum , dari in-
tellc(ftura agentero, ita Ariftotelcs citatus , cuius
ratio id probat,& fcquitut ScholaTheologorum
& Philofophorum.D.Thom.i .;7<r«.^»if/?.79.«rf:j.
4.Alen.i^4rf.^«<e/?.69.»««i.i.Scotus locis iamci-
tatis:an autem diftinguacura poflibili,(quodfor-
te tantum ncgauit Durandus) poftea dicam.

Dicendum quart6 , piro fecunda parte conclu-
fionis huius qucftionis , agentem & pofllbilem
nondiftinguirealiter.ItaScotus i.d.i6.\hi negat
potentias animae inter fe, vel ab animadiftingui
tcz\itct,& quodI.if. artic.i. vbi in particulati , vt
probabiliiis tenec , vcrumque iBtelledum eflc
idem realiter.Sequuntur Maior i.diji. 1 6.ijuaji.xn(.
Ahai.Exod.x^. f. 70. Nyph.lil>.i.de inteBtdutr.^.
cap.i 1 .To\ JraS.i.tie Anima.quaft. lo.Conimbr. j.
de Anima,cap.^. ^>m/?.i. vtraroque partem proba-
bilem putant. Ratio huius eft, quia plutatitas eft
fugienda , nec fine neceflltate vrgenti , adroit-
tcnda, I .Phyfictext. jo.^ j . Pliyfic. tm.48. & i.de
Anima,text,6o. Hicautem omnxa quac atcribuun-
tur agenti,poflunt conuenire poflibili ; ide6 funt
vna realispotentia,fed propter diaeiramunia,di-
uerfis nominibus appellata.

D.Thom. i.^«rr. ijuafl.yo. artic.j. & i.difi.tj,
queji.i.artici, oppoficum tenere videcur; & fe-
quuntureiusdifcipuli. Fondamurin quibufdam
locis Ariftocelis eap.^.& ^.lilr.i. de Anima,Ccd
tantum hzcptobant inteile&um noftrum habc-
re varia munera , & quarenus cum phantafmaie
elicit fpecies ,vel cum fpccie operationetii , dici
agentem , & quatcnus rccipic opcratiorfes ,dici
poflibilem : danda tamen cft diftindlfp foimalis
intetvtrumque intelle^aum , vc illa loca facilius
foiuantur.

Y y 4 Non

JntttUOmt
fajfiuus tx-
tingmtur^tx-
ftnitur.

fluemtU
DtMS illumi-
nat omntm
homintm!

10.

HtijciinrVl*-
tint ftntlJiM.

InttlU3iit
mgins ^ftf-
Jibilu ntm di-
fiinguntiiur
r*»Uttr.

II.

Agtns '■»
fffphity,il,f.
ffturt for.
maluer.

528

De Anima

bitus princi-
fitrum ? f^
ijuid con-
feienti»/

II.

Speries dici'
tHrhabitni.

§lH»nclt m»-
teri» ctinci-
dit cum effi'
ciente f

Non repetio cuius fuit illa opinio , quam
refcrt hicScotus, fcilicet intellciluni agentcm
circ iiabitum principiorum. Meminit cius D.Bo-
na.2..^.i4.4rf.2. qudfl.^. h\hexx. furmn.de homine q.
an detur inteHe^tu agtm ? fed cuiufcumque fit, fal-
raertjquiahabitus principiorum,vttenet Scotus
i.d.^^.quafi.i Hue flt ipfe intelledus, (iuc aliquid
in co produ<^um , refpicit tantum principia pra-
ditica , clicicns circa ca , diiSlamina, quibus rcdba
voluntas conformat ur , vt Omne malum eft fugien-
dum; fi c u t Cenfcientia efl habittu conclufionum pra£H-
carum,ejuibfiiconformandaeflele£iioreEla. At intel-
ledbus agcns circa omnia intciligibilia vcrfatur
produccndo fpecies,vel operationesj non cft igi-
cur habitus principiorum. Alij cum Henrico,
quem Scotus loco citatorefutat,pont]t habitum
principiorum in voluncatciin qua fententia clarc
pacet non clTe intclledum agcntcm, Forccilla
rcncencia fundatur in eo quod Ariftoceics 3.</r
Anima,text. i%.\oczi intclledum agentcm, habi-
tum. Sed hoc nihil eft , quia loquitur de habitu
large,& compcehenditomneid,quod eftprinci-
pium agendi inanima;quo fenfu rpeciesfunt ha-
bitus.cx ScoTo i.d.}.q.6.

Non foluit Do6lor argumenta inicio qusftio-
nis pofita , qnafi innuens nihil cftc certum de in-
tentione Philofophi.in quo pofuerit intellcdlum
agentem. Placuit ergo illa foluere , quacenus fa-
ciunt contraea,qua; didia funt.

Adpcimum iam refponfum eft fecundum Ari-
ftQrclcui.vtrumqueintellcftumcircincorruptibi-
lcni;& quando aic incelledium cxtingui,loquicur
dephancafia.

Ad fecundum,eatenus intellcdlus agens eft ars
refpedu podibilis , quatcnus hic eft veluti tabula
rafa , donec excipiat fpecies ab illo , quibus quafi
artificiose depingitut ; nequc hincfequicurdi-
ftin£tioreaIis,fcd ad futnmum formalis.

Ad tertium , fateoc intelligere cflenobiliorem
effeilum abftcadione fpccierum ; fed vcccquc
conuenic cidem incelledui : ficuc calefacere , &
ignire , eidcm igni ; etfi non tefpedu eiufdcm,
qi oad extrinfcca.

Adquatrum iam dixi vtrumque intellc<5lum
ciTe poirc feparatum , & neucrum circ iramixcum
corpotcis organis.

Ad quintum. Rcfpondecuccum Scoco i.difl.i.
qudfl.-;. num. 19. materiam nudam , &efficicns
non coinciderc , fecus eft de matcria fccundiim
,^W,quaIc eft fubic(5bum ; conftat ehim quod
paffio accidcntalis praedicatur de fubic£lo pcr fc
fecundo modo,& non poftct ptaedicari per fe,nifi
fubietftum cfiec cius cificiens , quia folijm racio
caufae matcrialis non facic ncceilitatem , vt hoc
dicatut per fc dc illo.

Q^ .E S T I o XIV.

Vtrumjpectes manemt in mteUeEiu , cef-
fante aSiu intelligendi <?

Atiftot.).V« Anim;text.i%.ij.cr 38. Aiiic^. Ntiifural.p.^.
can6. k\x^\i(^.io.Cfnfeff.(af.%. Magiltet \.fent. difi.^.
D. rUom t rcnt.Gent.c.y^.ic i.p.ij.-j^. art.6. ic deverit.
q.'0 irM.Durancl.i.'Vi//.},y.<f. Bjcon.f.t. Vrtleg. Hcn-
ric j'*<^.4.f'*l1 7 &iGodf(edquodl.q.i^.(yqtttdl.i^.
tj.^ Gonimbr.^.rf» Animit.c.^.q.^ art.i.

W^r^i! I D E T V R qu^d non : quia omnis quali-
g^^ fasmanfiuainintcllcdu.difpon^scum ad
inulligcndum, cft habicus inccllcdiuus,pec de-

finitioncm habicus , qui ell de difticili inobilis
di(ponen$ pocenciam ad agcndum ; lcdfpecies
diiponic intelledum ad intclligcndum ; fi ergo
cft^manfiuaceifante aftu ,cft idcm quod habitus
intellediuus. Hoc autem patet cflc falfum ; pec
indu6tioncm in habicibus intclledtiuis , qui func
fapicntia,intellcdus,ars,& prudcntia.Item,patet
pccrationem, quiafpccies prxcedit atlum intel-
ligendi;habicus autem fcquitur.

Pra:terca,fi fpecics vnius obicfti mancrct cef-
fante a6tu,eadem rationc fpccics altcrius; fed im-
poffibile eft plures fpccics fimul manere in eo-
dcm fubiefto,quia,cijm fpecics aflimilcncur figu-
tx fecundiim Philofophum i.de ^nima.iccfacxc-
turquod idem fubicdlum poffit configurari di-
iKrfis figuris , & ad diuerfa obicda, quod falfum
cft:igitur,&c.

Contrk , quando aliquid dc potcntia eftcntiali
reducitut ad potentiam accidcncaleni , oporcct
quod hoc fic pcc aliquid fibi formalitcr irnprcf-
fum,quod habcc racionem adkus primi.quod can-
cijm cft in potcntiapcopinquaadfcnfuni;redcef-
fance aftu inccIligendi,inielic£Vus cft in potencia
accidencali ad intelligcndum , non autem circn-
liali tantum , ficut crat ante intelligere ; igitur
habet fpeciem fibi impceftam , vel faltem cx-
ptelTam.

S C H O L I V M.

Sententi/t qu£ videtur Auicenn£,fpecies non
manere fofi a&jtm in intelieciu ; & reij-
ciuntttr mtiones D.Thorri. centra eam.
FtdeDo^oxcva. i.d. 3.9.6.311.13.

eft

fi quando adu confidccat , per hunc modum,

quod quando inrclledtus noilcr conuertic fcad

inccUigcntiam fepararam,cunc tantiam intclligit;

quia fpeciem ab ea rtcipit. Et ratio huius cft,

quia quando porencia eft de fc cognofcitiua, non

rcquiritut in ca fpecies,nifi ptacfente obicdlo^fic-

utqiiia organum fcnfus de fe non eft organum

cognitiuum , idco cft in eo fpecies,ctiam abfcn-

te fenfibili ; fed intellcdus nofter eft de fe po-

tcntia cogtiofcitina , idco non indigec fpeeie,

nifiprsfcntc inte!lc£liuo fciencer cxiftence. Si i Ethic.& t.

auccmacguacur :in anima cft aliquis habicus,vel "PJ?

poccfteflc; habitus autcm cft quo quis vtituc,

cum voluerit , fed pr^fcntiam obicdi non ha-

bet ciim voluerit ; igitur abfcnte obicfto adhuc

poteft manere habicus fcicncix ; hocautem non

cft finefpecicintelligibili :ergo,&c. Itcm.fipcae-

fcnrc obicdlo cunc cancum efler pcafcns fpecies,

cum acquirere fpecicm fic addifcere , femper ho-

mo addifcerec, cijm incelligerec aftu ; hoc autem

eftfalfum.

Refpondent ad hoc,qu6d ex frequcnticon-
uerfionc inrcllcdlus noftri ad ipfam intelligen-
tiam, gencratur in anima noftra quaedam habili-
tas ,vcl facilitasad intclligcndum , quaevocatur
h.ibitu$:non oportet tamen qu6dtalis facilitas
infit ci pcr fpcciem rcmanentem abfenteobiei^o.
Contra ifta fic arguit D.Thomas:

Contra primum fic : Intello(5lu$ rccipit fpe- 5.
cicm ab intelligcntia feparata : ergo fruftrik ani- i.p.t] -> art.
ma vniretur corpori.Qupd pcobac fic : corpus eft ** 'l-?^ &
propter animam,non auteni pcoptcr^-J/f cius;quia ^^^ c , '"^"

poteft

QusEftioXIV.

5^9

.iit^ciktX

HotM ptfi
rifurrtlH*ni
inttUigttfint
fhimt»fm»-
tt. vidt Do-
dorem ^.d.
4j.q.i.Q.l4.

ExpUeatut
ftnttnti» A'
mittm*.

poteft cfle fine corpore: igitur propicr cius ope-
racionem,qux cft incctiigctc : fcd n poiTcc auima
inteiiigccc per conuernoncm ad Incelligcmiam
fcparatam , non indigcrcc cognitione fcniitiui,
qu£ fit pcr organa corpocalia adinccUigcndum;
& pcr confcqucns , fruilra darctur Hbi calis cog-
nicio,qux fic mediance corpore, & fruftri vnire-
cur corporijhoc eft inconuenicns:igicur,&c.

Concra principale fic : Reccpcum eft io reci-
piencepcrmodum recipientis ; redintelledus eft
potentia reccptiua multo nobiiior fenfitiua,& ad
nobilicatem pcrtinct recipicntis rccepra con-
feruare ; fenfitiua potentia referuat fpecies fcnfi-
bilium, etiam in corum abfcntia,vt experimento
patet in raemoria,& phantafia:igitur,&c.

Sed vidctur ,qu6d iftx rationes non conclu-
dunc ; prima non valcr,quia fccundum iiiam , fe-
queretur quod poft refarrcdlionem anima fruftrk
vniretur corpori , quia intelliget tunc perfedtiijs
quim mod6i& taraen non oriccur fua inrcllcdio
k cognitionc fenfitiuajnon igitur corpus,vel cog«
nitio fcnfitiua cft proptcr intclicdfcioncm.

Dico igitur , qu6d anima vnitur corpori , vc
conftituat totum perfe(^ius, qu^m fi efifet fola;
quia cft pars tantum, non autem corpus fibi vni-
tur proptcr operationcm,vt fupponunt.Similitec
proptcr hoc vnitur fibi corpus,vt per fenfus cor»
poreos cognofcat fingularia ; fed per conuerfio-
nem ad Intclligcntiam fcparatam cognofcit vni-
uecfalia,vt diceret Auicenna. Ratio cciam fecun-
da non valer.quiacadem ratione fequeretur , in-
tclledkus fcilicet cft nobilior & durabilior quam
fenfus; igituri»r;/f^;>-«eft firmius in intelledu,
<\\\zmfintire in fcniu. Similiter intclleftus eft fir-
raior lignQ;igitur firmius retinetfpccicra , quara
lignum figuram;quae falfa funr.

Diccndura eft ergo , quod opinio Auicennz
fuit, aliquas fpecies cirein intcllcdlu , eciam ccf-
fantcadu;dicit enim quod in intelledu funt fpe-
cies ipfum decorantcs;&fubdit quod cum intci-
ledus recipit aliquaro fpcciem ab imaginabili-
bu$,n6 recipitaliam ciufdem fpeciei. Sed ad mo-
dum pofitionis fuz vidcndum , fciendura qu6d
ponit dupliccm conuerfionem intellcdlius , vnam
ad fenfibilia, i quibus recipit fpecies intclligibi-
les,quz funt fingulares rcfpcdlu intellc(5bus,quem
infotmant ; & vniuerfales refpedu fingularilim ,
quae vniuerfaliter rcprzfcntant.Aliam copuerfio-
nem ponit refpedu Intelligentic feparatz, Ik qua
etiam recipic fpecies; fed illae non manent.nifi ad
ptasfcntiara iniluentia; illius,vel intelledus agen-
tis , quod idem eft , fecunJum ipfura ; quia ipfe
Deus eft lux illa, quz iBuminaf omntm hominem ve-
nientem in hMnsmMndum , &c. Sicut igituc lux ac-
rem illuminat,& ad eius przfcntiamtantumma-
netlumen in aif re , fic fccundura ipfum illalux,
quz Deus eft,vcl Intelligentia feparata,illuminat
de necefEtate naturz animam aoftram Ce ad ani-
mam conaertens, fuc lucis (pcciem imprimcndo
praefente x€ka animi,& obie^o. Si autem argua-
tur fic contra eum: Aut illae {pecies fic influxz)ab
IntdUgentia,& caufatari fenfibiiibus , funt eiuf-
demfpeciei,aut non ; fi ei(tCiem,altera earum fn-
perfluit ad intelligendijKi alterius>fpectcs influxq
non valent ad intelligendum infetiora,nec e coiv
uecfo.Dicetec ad hoc,qu6d vtraeque funt eiufdem
fpeciei^non tamen fuperfluunt influxx ; quia pec
eas vigorantur fpecies alic , vt per ipfas incelle-
£lu$ intenfiiis , & claiiiis poIEt confirmari in in-
telligendo.

R E SOL VTIO.

Speciem mfntere cejfante aSi» in inteUeSlUt

de quo fase Dodor i. d. 3. quseft. 6.

num.tj.&feqq.

^ T> Efpondeo , quod fpecics potcft mancre,

J\.cefifante adiu. Quod probatur fic:quod eft
caufaalterius,& prius naturaliter co, non tamen
ncceiratia,poteft edc fine effedlu ; fed fpccics in-
telligibilis eft caufa prior aftu incclligrndi , ncc
eft neceffacia ; quia quod cft formalc principium
incelligendi , id cft , qu6d cliciacur adlusimelli-
gendi,fiue fic intclle6lus,fiucfpecies, eft libetum
per participationem , caufalitate , ne fcilicct pro-
dncar efFc<9:ura : ergo non cft eaufa neccfTaria
produccndi cfFcdluni^intclligimus cnim cilm vo-
luraus,vc dicimt i.de Animattext.6oVor.c(i cnira
liberura per cfrenciam,fcilicec voluntas impcdire
liberum perparcicipacioncm k fua caufalicace,ne
producat cfFcftum fuura ; crgo fpecics poteftcfre
fine a<au.

Prarerca , principium formale potcft efTc in
adu finc adtione , ficuc adus primus fine fccun-
do ; quia poceft irapediri aftus fccundus ; fpccies
auccm eft furmaleprincipiuminccUigeudi in in-
telligentc:crgo,&c.

Pratcrea, quod eft perfcdionis in potentia in-
feriori,dcbct circ in fuperiori poccntia:fed perfe-
(Slionis in imaginaciua pocencia eft habcrc obic-
<3:um prxfcnsin fua fpecie, abfcnccobicfto reali
cxrrinfeco. Quodpacer, quia in hoc excedic po-
tentias fenfitiuas particularcs, & extcriores : igi-
tur potcncia incclleciiua poceft habere obieiStum
in fpccie,rcmota eiusa(^uali confidcratione.

Pra:terea,aliquid poreft reduci de potentia ef-
fentiali ad accidcntalem finea(f);u;fed per fpcciem
informantem incelle(5):um, rcducicur de pecencia
effentiali ad incclligcndum ad poccntiam acci-
dcmalem.

Ad primum in oppofitum,dicendum qu6d fpe-
cies poteft dici habitus , largefumcndo habitum
pro forma,vt eft principium opcrandi , prdut di-
ftinguitur habicus i priuacionc, & a difpoficionc,
fc cenencc cx parce raacerix , qu« eft de diflicili
rnobilis; non camen oportet qu6d fit habitus in-
tellcdiuus numeratus 6. Ethic. vt ratio proccde-
bat ; quia fi fpecies fitforraale principium intcl-
ligcncii in incclligencc, concutric ad fubftanciam
a^us ; habitus autcm fcientiz , vel alius ibidem
nominatus non concuirit ab fubftantiam adas,
fed tantijra ad modum : habilicat enim poten-
tiamad benr, vel male operandura ; ide6 fpecies
non cft talis. Si autcm fit fpecics tantiiin rcprz-
fentatiuaobie6li ,nonautem informans potcn-
tiara agcndi,nec iroprefla,fed exprefTa^adhucnon
oportct qu6d fit habitus fciemiz , vel alius de
przdi^i$;quia fpecies,fcilicettalis,non difponit
potentiam ad opcrandum.nec ad modum operan-
di,ficuthabitus talis,quieft fcicncia.vel alius,qui
eft difpoficio perfcdti ad opcimum,fed cantum cft
affixapocentia*, locoobieAi reprzfentans ipfum.

Adaliud, dicendura quod non cft fimile de
fpecie, & figura corporali ; figura cnim cum
/it forraarealis , non compatitur fecum aliara.
Species aiitera eft figura fpiritualis,& non habct
eftetaleinanima , quale habct efTe obiedum in
te extra , vt diAum cft fupra,& ideo fecum com-
patituraliamfpecicm, fccundum Aiigiiftinum 9.
de TrinitAte.

ANNOTA

PerfeSltnit
tfl eenftrHn-
re^eeits.

6.

Ad frimiUH.

Sfetitt fu$
ftnfn hahi-
tutf

Scoc.i.d.j.
q.^.n.i9.

Scot.i,d.i.
qi.

Adfecuium,

Sic i.d. 3 q.
«.n.t».

5?o

De Ani

7-

Sfecits jui
ntgtnt.

8.

Species ms ■
nent pf/la-
Sum.

§iuid poten-
tia acciden-
t»iit,&tffea-
tinlitf

9.

An opini»
m*net tn a-
nim»fefnr»'
t»t

ANNOTATIONES

in quxdioncm decimamquarcam.

a 1*^ lcendum, ^Hod/icuttJum alitpus,oplnio Aui-
M^ctnn. &c. Spccics in vniucrfum neganr,
pracrer quofdam anciquos Philofophos.Durand.
i.d.3i.qu£fi.6.liicon.^u<tJi.i.Prol. GofFred. ^uodt.^.
qutfl. 1 9.& ijuodt. I i.^Httft.f. Hcnric. ^Hodl.^.(}.y.S.
Scd in hac quatftionefupponitur eas dari. Quod
fusc probai Scotus \.dift.i.<]U*fl.6.a num.j. & eft
communfs confenfus DD. A\tni.i.fart.^utfi.i^.
memb.i.& i.D.Thom. i.part.qudft.fi.4rt.j.D.Bo-
nau. i.d.i. art.i.ft*fl.i.Kicc.ibiart.^. ijuaft.i.Sc
Auguft. I i.Trin.cap.t. dicit ingenij tardioris eife
de hisdubitare.

Sed hoc fuppofito , D.Thom. & alij tribuunt
Auicennz , quod negauerit fpccies manere , cef-
fanrc zGta intcUigendi.' Qaam fententiam du-
plici ratione impugnat D.Thom.Sed Dodlor cla-
rc oftendit impugnationcm nulliuseftc momcn-
ti.Sccundo explicat, & foluit Auicennam , quod
non negauerir omnes fpeciesmanercpoftadtum,
fed tanrum illas , quas acquiric intelle(5tus per
conucifionera ad intelligentiam,manentibus fpe-
cicbus,quas accepit ^ fenfibilibas.Pro quo addu-
cit varia loca Auicennz i .d. 3 .q.G.n.i^,

CONCLVSIO.

Sfecies mmere fofi aciitm itf-
teiHigendi.

^ O £//>'»deo , quod fl>eeies , 8cc. Refoluit cum
XV.communi , quam tenet D. Thom. i . part.^
ij S9.art.^.& I .contra Gent.cap,7 ^.Specics manere
poft afbum intclligendi, probatque quatuor cla-
ris,&efficacibus tationibus.Idem habet Auguft.
io.Confe{f.kcap.%.&c Magifter i.^.3.Eftetiam cx-
prcfsc Ariftotelis i.de Anima, cap.f. vbi ait intel-
leftum pofte effe in aftu primo fine fecundo , &
lib.de Mem. c.i. tenerdari memoriam intellec^i-
uam.Scotus i.<^.3.^iiM/?.6.»«»f.i6.proeadem ad-
ducic ex Philofopho duo loca , vnum 1. dt Ani-
w»4,<m.ij.e^55.qu6dhabcns habitum fcientia:,
eft in potentia accidcntali ad fciendum; quod eft
nullo intrinfeco carere , vt cxeat in a(9:um,nifi ab
aiiqno extrinfeco impediatur , vt ibidicitur; id
autcm dicirur eftc in potentia effcntiali, quod ca-
ret concaufa inrrinfeca. Alter locus eft ^.de Ani-
ma.text.iZ.ij.^^^.vhi diciturquod inteUe6}tu poteft
ejfefapiens defi ; fed nequit fapiens efTe d non ha-
bct obic£ba fibi prsfcntia in effe incelligjbili;quod
fic perfpecics. Aliadnoloca Ariftotelis adducit
Scotus adidem ^.difl. 4^.^.3. quibusprobatdari
memoriam intellcAtuam , quam ibi fusc pcobat
dari. Vidc ipfum etiam ibi <jU4^.i.\Wi probarani-
raam feparatam cognofcere quiditates , quas an-
tca in via cognouit , quod alitet euenire nequic
nifi ex conferuatione fpecicrum.

ohieBiones contra conferuationemj^ecierum
foluuntur.

Obiicitur pro oppofica parce , prim6. Habitus
opinatiui non manent in anima fcparata ; ergo
ncquc fpecies. Refpondctur. Si illaanima non
habct aliam notitiam pcrfcdiorcm dc obicdlo
opinionis, incompatibilcm cum opinionc , qudd
hacc manct;qnia non cft quare dcfinat cftc.

Obiicics fccundo, fpecics in anima fcparata

nima

manenc fruftcik , quia uon mouent nifi conaer-
fione fadta ad phantafma , & ficut ab hoc dcpen-
dcc infieri,Sc ita in conferuari, & eperari. Rcfpon-
decur cum Scoco ^.dift.^i, tjuafl.i, quod tunc
non efTcnt fcuftra, fed per eas poflec anima inccl-
ligere, ficut antea, neque dependenc in conferuari
^ phancafmace,ficuc nechabicus ab adtibus , qui-
bus gignicur ; neque eciam in fieri dependent ab
eo,nifi quando aninia eft vnica, & pro hoc ftacu;
vnde anima feparaca acquirit nouas fpecics , vc
habct Scocus ibi , ficut & Angclus,dc quo agit 2.
d.i.<\utft,\i.

At diccs ; non etit tunc vnde intclligereinci-
piac anima per cales fpecics ; quia non cft recur-
rendum ad fenfusparticularcsmoucntes, neque
ad phancafma edicacius moucns , quia ifla non
func. Refpondecur cum Scoco,cunc inchoari in-
ccllcdbioncm \ fpecie efficacius mouence; qu6d (\
icquales finc fpecies , ab ea ad quam magis incli-
natur potcntia : ncque forcc poflibile eft quin al-
terum horum adfic. Quomodo aucem prima co-
gicatio fic in poceftace voluntacis , di^um eft fu-
pri efUAft.w.annot.i. & videri poceft Dodor x.

d.^l.«]Utfl.^.

Obiicies ccrtio , i.Corinth. 13. dicicur quod
fcienciacuacuabicur ,ergo & fpecies. Refponde-
tur,cantiim vulc Paulus quod aduenience beatii
fcientia , non erit neccfrarium minifterium fen-
funm ad fcientiam,& quoad hoccefTabic fcientia
hicacquifita. Ita D.Thom.iW te6l.^. Magifter,D.
Bonau.Ric.Dur.&alij {.«/.^i.mancbit tannen ha-
bitus , & fpccjcs fcientiarum. Vnde cxpedit vt
aif Hieron.in prologo bibliii,vi hic difcamus in terrist
(juorum fcientia nohifcum maneatin ccelis. Vide Sco-
tum ^.d.^^.q,\.vhi dehac reexadc tia£lac.

Q^ ^ s T I o XV.
Ftrum tntelleSim noflerfit immaterialis.

Augud. lib.de Trin.cMp.g. & in Ub.RetraS. cap^g. Greg.4.
Vtalog.cnp.g.^ lii.^. Moral. cttp.xg. Damafc. lib.i. fidel
tap. 1 1 tiy Sea.in lib. de Opificio htminu.cAp.^.dr 1 5 . D.
Thota.qittft.T^ .artic i. & i.eent. Gent.jy. lulius Scali-
ger exercitttt.^o-j.num.i^. Conimht.traff. de /Inima,
fep»r»t» <i<J^.i.«rf.}.Complut. di^.ig. dt Anima q...^.%.
vidc Do£lorcm in di^utMii.q.f.

R G V I T V R quod fic, fccundum Com-
mcncatorem ^,de Anima,comm.ii.omne

rccipiensdcnudarumeft naturarccepti;

quia vt ipfe probac,aliter idem rccipcret feipfum,
Sc elTct moucns,& mocum; fcd intcUcftus nofter
incelligic formas exiftences in maccria , recipien-
do carum fpccies, vc vulc Philofophus 3. <fc Ani-
ma,text. 1 7. i %.& i5).igitur,&c.

Prxtcrca , oportec incelledum ad hoc qu6d
intelligat , recipete formas vniuerfales & abftra-
dtasifcd C\ efTet materialis, reciperec eas parcicula-
riter cantum,& vt particulares:igitur,&c.

Pnstcrea , anima eft forma corporis aut fecun-
dum fe cocam ; & fic nihil eius efl macecia ; quia
iiiateria non poteft efTe forma alterius:aut fccun-
dum aliquid fui tantura; illud autcm diciraus
animam,fccnndum quod eftforma ; & ipfam re-
cipiensdicimus animatum. £t hocconfirmatuc
fic ; proprietas conueniens toti ratione viiius
partis tanti^m,& non alterius , non conuenit toti
prim6 , vt patet \,fupra,&i. Phyficerum,text,i,
verbi gratia , motus faltus , & progrcfliuus con-

uenit

Speeies »««
defendent •»
eonferuari i
fh»nt»fma-
te, nec deptr
fe infitri.

Vnie detir'
minatur in-
teUeam fe-
p»r»tm »d
primam «n-
teUeBiontmr

10.

§iut fcitntia
ti4»cM»bit»r
htfotriM/

Qusftio X V.

531

uenit aiiimali ratione anfmae tantum, non autem
ratione corporis, quod quatum ed de fe mouetur
tantura deorrum,quiagrauee(l. Similiter,motus
deorfuro conucnit animali ratione corporistan-
tum :&ide6 neutrum corum conuenitanimali
prim6 , fed informare conuenit animz rationc
formz}& non rationcmaterix, quod oportei di-
ccre.fi fit compofitio cx materia,& forma ; & fe-
quitur quod non fii prim6 a(flus corpotis , quod
cfl conira definitioncm eius.
1. Przterca , fi fit compofitio , aut forma animx

efl ada:quata fuae niatcriae , & fibi proportionata,
aut non. Si fic , igitur non potefl: corpus infot-
mare fubflaRcialiter ; fi non , igitur fecundum
vnum gradura perficit materiam , & fecundum
aliumcorpus ,ideft, fccundum gradum quo cx-
cefllt materiam propriam : cillm igituranimafe-
paraca millum corpus perficiat , ille gradus ci fu-
pcrfiuerct. Prztcrca , operatio corrcfpondet po-
tentia:; fed opcratio intelledlus noflti cfl imma-
tcrialis ; quia eH refpedlu obiedi iminatcrialis,
fcilicet vniuerfalis , quod vt eflobicdum intel-
ledlus , cfl immaterialc ; quia fecundum Philofo-
phum j . de Anima , uxt. 1 1 . ficut rcs funt fcpara-
biles amatcria.fic funtintclligibiles:igitur,&c.
iMtpfoJitnm. Contra ; fecunduni Boctium , forma fimplex
fubicdbum efTc non potefl ; anima autem efl fub-
iedlum mulcis accidentibus:igitur,&c. Prxter-
ea , anima potcfl pati ab igne infernali , & reci-
pereoperationem ptoptiam ,quxcflprincipium
patiendi.

S C H O L I V M.

luxta fundMnenta Philofophi , atque alio-
rum ajferentium ad fluralitatem iniini-
tluorum requiri materiam ,frobabile vi-
deri animam , f^ Angelum habere ma-
terias. Vide Doaorcm 1 . d 3 . q.6.7. &
annocac.j.

3. * TJ Efpondeo, quod probabilitcrpotefl di-

XVci , quod in anima fit maceria , & fecun-

dutn fundamenta Philofophi , & eorum qui po-

nunt contrarium; quorum vnum.quod pluralitas

indiuiduorum invnafpecie requirit matetiam in

illis indiuiduis : quod patet 1 1. AfetJext,^^. vbi

dicitquodnon funt plura primamouentiacce-

lum in eadcm fpecie , quia primum non habet

De hoc i.d. materiam. Hoc ctiam patet per aduetfarios po-

3.q 4.^. nentes materiam principium indiuiduationis,fcd

in fpccie animac racionalis funt plura indiuidua,

& ipfa icorporefepar*ta:igitur,&c.

Dicesfic : contrarij dicunt quod animabene
habet materiam,quam perficir, vcl quam efl apta
nata perficere , fcilicct corpos : & ratione aptita-
dinis ad diuerfacorpora pcrfedibilia , ipfa fcpa-
rata potefl plurificari , non autem habec mate-
tiam cx qua fit.
frims TMtit. Contra eos ; anima non efl propter corpus,
ftd potius c conuerfo : ergo nec diflindio &
pluralitas .animatum , efl propter diflindlio-
nem corporum , fed potius e conuerfo. Vnde
Commcntator i.de AnimM^drj.Met. dicit, quod
membra ieonis di£Ferunt \ membris cerui , quia
differunt animz eot um , & non ^ conuerfo. Prz-
terca , deflruftis fandamento , vel termino rela-
tionis vcl non efl rclaiio:fed inclinatio ifla,apti-
tudoadcotpus eflquzdam relatio : igitur de-
ftrudlo corpore poft mortetn , non eft talis in-

clinatio anirox ad corpus. Etconfirmatur , quia
entis ad non ens non poteft efFc rciatio rcal<s;
relatiua cnini funt fimul natura,animafeparnta
eft , non autemeiuscorpus , quod informauit:
igitur.&c.

Prxtcrea , fi diftindlio animarum effct tantijm
ex patte corporuni , Deus non pofTct caufare
duas animas fine corporibus , fi per corpora di-
ftinguercntur , nec cciam pcr inclinatiunem ad
illa:igitur,&c.

Practcrca , omnis forraa refpeftiua praefuppo-
nit aliquid abfolutum priusfe, in quo funda-
tur ; fed inclinatio illa ad corpora cft qusdam^
forraa rcfpe6liua fundatain animz efTencia, quz
fic inclinatur : ergo cfrenria animae cft prior ilU
inclinationc; prius autem non diftinguitur pec
pofterius , ficuc uec conftituitur, fcd c conuerfo:
crgo,&c.

Prztcrea , ifta inclinatio non eft de efrcntia
aniraz ; quia anima eft abfoluta in fe : igitur po-
teft intelligi intelicdu efrentiali fine tali incli-
natione;&pcr confcquens diftinguitur vnaab
aliacfrentialicet fine inclinatione ad diuerfa cor-
pora. Przterea , anima non habet talem inclina-
tionemad taIecorpn):igitur,&c.

Secunda ratio ptincipalis eft hzc: Sicut ope-
ratio arguit fotmam , ica proprictas matcrialis
matcriam ; fcd proprietas matetiz quanciira ad
fuum ejfe , & quancura ad fieri , rcperitur ve-
ci6s in fpirttualibus, qukm corporaiibus ; pro-
prictascnim matcriz,quantijmad(^ eft, quod
e:ft ingcnerabilis, & incorruptibilis ; fed in quan-
tum ad fieri quod tantijm producatur pcr crca-
lioncm ; hzc autcm magis rcperiuntur in fpiri-
tualibus. Similitcr fubftate accidentibus ficuc
qualitatibuscorporalibuscorpus fubeft, itaaui-
mz fpiritualibus , ficut habitibus animz. Quod
autem hzc fit proprictas matcriz , patct per in-
dudlionem: non enim cft propriccas compofiti
nifi ratione principiorum ; nec eciam formz,
quia cius eft aduare , quz cft proprictas contra-
ria: igicur ratione matetiz incft alicui fubftare
accidentibus : etgo , &c. Tcrtio fic : Angclus ha-
bct materiara : crgo anima. Probatio anteccden-
tis ; quia in quocumque genere funt principia
communia, non tantum appropriara , fed etiam
realiter difFcrentia , oportet omnia illins gene-
ris ex e\i e^e compofita ; talia funt. principia
in genere Subftantiz. Probariu : adus & poien-
tiafunt principia communiflima in quoiibet ge-
ncre; adus auccm in genere Subftaniiz cft for-
ma , & potentia in codem genere,cft materia:igi-
turmateria, & forma funr principia commnnif-
fima in gcnere Subftantiz. Idem patct Z.Met.
igitur ciim Angclus fit fpecies fubftanriz , eft
ex eis compofitus. Sedad hoc dicetct Phiiofo-
phus,qu6d Angelus non eft in genere aliquo, fcd
cxtra:idc6,&c.

Quafc6,idcm fic oftcndo; ficwt impoflibile
eftaliquod agens fecundum agere ,nifi coagente
primo , ita impofEbilc cft aliquid pati nifi in vir-
tuteptimi pafliui;fed certum cft quod Angcli,
& animz patiuntur , & bona , ficut boni Angeli;
& mala etiam ab igne corporali , ficut mali An-
geli : ergo, &c. Ad hoc etiam eft authoriras
Commentatofis %.Met. vbi dicit qnod corpora
czleftia non habent matcriam gencrabilem , fcd
habent aliquam.ficui eftdifpofitio in materia in-
relledus. Item , Boctius fiipcr Przdicamcnta di-
cit > qu6d rclidis cxtrerais , Philofophiis asir de

fubrtaniia

Seeuud* rit-
ti*.

552-

fubnantia compofita ; anima cft degcnere Sub-
ftantia:crgo,6£C.Itcm,Bo<-"t'u* tlermtate,& ruo
dicit, quod anima & Angclus quodlibet iftorum
eft vnum coniunAione matcris , & formz. Pof-
funtcnim aliqua efte vnum coniun£kione ,quac
tamcn non funt vnum continuitate , vt dicit vl-
terius.

R E S O L V T I O.

Ift anima d^ Angelo iuxfa pradi^a funda-

menta , efl materia eiufdem rationis

cum materia corporalium. Vide

annot. & Dod. i.d. 1 4.

^, ^ A D quxftionem, dicendum quodficxex-

/jLplicatione ita debct efle , quod in anima,
vel Angclo eft matcria , quz eft ciufdcm raiionis
cum materiacorporalium. Quod probo fic : quia
nondiceres cas diuerfarum rationum ,nifi vna
cftct perfed:ior, & nobilior alia. Si fpiritualis eft
nobilior cacporali;aut igiiur cft perfcdtior in po-
tentialitate , vel in aftualitate : fi in adualitate,
igitur non eft materia prima , quae liihil aduali-
tatis habet : fi in potentiahtate : igitur eft im«
pcrfeAior,cuius oppofitum fupponebas.quia po-
tcntialius eft imperfedius. Pra^tcrea, Auguft.ii.
Confejf.DMO feeiiii Domine, vnumprope te,fdlic.An
gelicam natHram ; Cr vnnm prope nihil , flilicet mate-
riamprirnam ; fed fi aliaeftet imperfedior, fciiicec
Angelorum,non eft prope nihil;ergo,&c.

Prxierea , in linea Przdicamentali cft vnus
proceftiis a primo ad vltimum ; quorum qui-
libet crt tantum vnus , ficut vnius linea: duo ter-
mini tantum , qoorum qnilibet cft vnus tan-
tum ; fed termini Imex Prxdicaraentalis, & con-
tcntorum in ca funr adlus primus , & ma-
tcriaprima: igitur cum fit vna linca , eft vna
iTiatei-ia prima : fi enim cftent duo principia po-
tcntialia , & duo ordines entium fupcr ifta fun-
dati. Practcrca , Ci vna eflet nobilior alia , cum
nobiliori perfcdlibili perfcdlione eflentiali re-
fpondeat pcrfedlio nobilior , fequitur qu6d'ma-
tcria corporum ccelcftium perficiatur forma no-
hiliori , qnam materia corporum inferiorum;
fed materia corporalis corruptibilium aliquo-
rum perficitur anima rationali ; igitur materia
corporum caleftium pcrficitut anima rationa-
li > vcl petfcftionc nobiliori ; & per confe-
quens corpora cceleftia funt animata. Ad hoc
cftauthotitas Commcntatoris 2. Met, fuper illo
capirulo fecundum antiquam tranflationem:
Quoniam in fundamento naturx nihileji dijlinElHm:
&c hoe exponit de materia prima , qua: de fc cft
h\Ai^\n(Jtx. Sc hMicenmin Phyflca fita cap.^. di-
cit , quod in corporibus fuperioribus & infc-
riotibuscft materia eiufdem rationis. Aiateria,
inmm, fuhitn^a forma ejut non corrump!tur\efi vna
Cr/uhiedaformx,<fu<e corrumpitHr,e(l apta natafufci-
pere omnemformam , &fl non recipit boc efi ratione
futfarmt.
—^ Sed contra prxdida poteft fic argui ; quia

tunc fcqucrcrur quod Angclus & anima eflcnt
corruptibiles,fi cflcnt matciialcs -, hoc eft incon-
ucniens: ergo, &:c. Pi ibatio coiifei^uentiar,»»*»-
teria efi ex «iHit res potcjl ef[i & noneffe,-j.Met.& i.de
Generat.tcxt to.i\. Prxterca , qiiod conuenitali-
cui cflcntialitcr.conuenit (ibi fempcr & in quoli-
bet tempore;fcd materi.-E conuenit circntialiter
appetitus formatum genetabilium , & corrupti^

De Anima

bilium: fi igitur in Angclis,vel anima, eflct ma-
teria prima , appctcret naturaliter iftas formas
tanquam exiftens ad eas in potcntia naturali.
Pra:terea, cuilibet potentia: naturali pafl[Iux cor-
refpondct potentiaadiua in natura, vt patct/r»-
rno Cocli dr MundiSx igitur in fpiritualibus,& iftis
infetioribus fit mateiia ciufdem rationis;, cum
materia inferiorum fit in potentia pafliuarcdu-
cibili per agens naturalead formam naturalem,
eademratione agcns natutalcpotcrit potentiam
fpiritualium pafliuam reduccre ad a£bum potcn-
liarum naturalium;& fic etiam corrumperc;& fic
erunt corruptibilia.

^ Ad primum iftorum , dicendum quod illa
noneftdcfinitiomaterix fecundum fe, fed vt eft
annexa form£,& contratietati naturali ; quia ni-
hil corrumpiiur naturalitcr , nifi quod altcratur:
& de tali forma naturali & materia fibi corre-
fpondente loquituribi Philofophus, oftendcndo
qua: rcquiruncur ad gcnerationem naturalem,
matcria autem coeli, & fpiritualium noncftan-
nexa tali formx , & contrarietati; & idco.&c.
Vnde Auicenna ibi fupra dicit , quod coelum eft
incorruptibiIc,non rationc materii , fcd ratione
formar,cui non eft comrarietas : ratio autem ma-
terix fccundum fe nec efi cjuid , nec c^uale , nec quan-
r«»j,&c.fed eft potentia vnumciHodcjue.

Sed contra ; omnis poteniia pafCua eft poten-
tia contradiftionis,?. Met.text.com. 17. potcntia
matcrix in quocumquc fit materia , eft potcntia
padiua : igitur in quibus eft materia , ibi eft po-
tentia cont>'adi6lionis , fcilicet ad effe Sicnoneffe:
igituromnetaleeftcorruptibilc. Dicunt aliqui,
quod noncft inconueniensccelum ,quantiim cft
de fc efle corruptibilc fccundijm quid, quia ra-
tionemateriae ; tamen conncxio materia:, & for-
ma: eius eft neccffaria rationc formx tantum;
quia igitur talis connexio non eft contingens ex
parte vtriufque extremi : fed ratione materix
tantum;quod tamen requicitur ad hoc, quod ali-
quid fit fimpliciter corruptibiIe,idc6 coelum non
cft fimpliciter corruptibile ; imm6 magisincor-
ruptibilcratione partis principalis : & itadicitur
de Angclis & anima.Nec eft inconueniens, quod
aliquid diuifim fccundum fe confideratum fic
dcfedibiIe,quod tainen annexum alij eftnecefla-
rium:exemplum deanima viatoris & beati,vcl in
gratia conficmati : ficmacctia coeli quantiim eft
de fe,eft in potcntia contradidioniSjtamen a for-
ma coeli dctcrminatur ad vnam paitem tantum.

Ad aliud , diccndum quod intcllefbus no-
fter eft in potentia naturali , & dcfiderium
naturale habet ad omnia intclligibilia intelli-
gcnda , & ad beatitudinera confequendam ; fe-
cundiim Auguft. tamen ex puris propriis fibi,
vel crcaturx cuiufcumque non poteft ad hoc
attingcfc ; non igitur omni pocenci<c pafliux
nacurali corrcfpondcc affciuanacuralis, qux pof-
fic cffcdiue ipfam cedncere ad adbum ; fed fuffi-
cit potcnciaE pafliux nacurali , quod ^ nacura
fua habeac , quod poflic recipcre illam perfe-
(Slionem, ad quam pocenciam habec nacuralem;
&hocfiueab agente naturali , fiue fupernatu-
rali ; ficuc homo de nacura fua habec pocen-
tiam ad fidem , & charitatem ; non tamen po-
tentiam habet qua dc natura fua tantum , & ex
virtute propria cfFcdiue poflit cam habere ; fcd
a Dco graciam infundenre. Vnde Auguftin. </«
ftra rcligione , pofle habere fidcm & chariratem,
cft de naturafidelium ; habcreaucemeft grati.-c.

Sic

Scot t.d.14.
num.4.

8.

Ratio n>»tt-
riAfecundkm

f'-

Ccelum «s
corruptibiUt
i.d.14.

9-

q.l. ptoiog.
n.i- & i. d.
ig.&4d.43.
q4.

nwWS

QusftioXV.

535

Jttetflent it^
mudttur in»-
tur» receftif
txfonitur.
Stot.^.i.y<i.

lo.

§>if»rt rrci-
fiens ctlvrem
tun ptteft rt-
cifere eiut
Atciemi

Ai feenniS.

Jiitirtium.
flures fermt
fm eoiemti'
fofit».
Seot.^d-ll,

SaJf form»
ptures infor-
KMmmteriM,

II.

Ctuenire pri-
me istpUciter
fentiniit.

Sic in nrepofico, materia fpiritualiura , quantum
cft dc fceft in poccncia ad omnes formas lubftan-
tiales tam cocpofalcs, quam fpicituales ; fcd non
cft agens nacucale quod iilam pocenciam ad adum
poflit reduccrcquia cft coniunda focma: inlepa-
rabilijVt vifuro cft.

Ad primum ptincipalc , dicendum quod bcne
earec maccria fcnfibili,& forma naturali ; non ta-
men oportct quod carcat omni formifpicicuaii
pcrficienccmaceriam ;,quia ficcaterccfeipfo. Vcl
aliter,dicendum quod teccptiuum dicitur aliquid
rcciperc, vei fecundum ejfe naturalc ; & fic opor»
tet illud eflc denudatum a natura rccepti , vcl fc-
cundum effe intentionale ; & taic fi eft recepti-
uum organicum, necefTarium eft ipfum denudari
i natura rcccpti.non totaliter, fcd ab exccHentia
rcccpti.ficut fenfus taftus ab excciicntia tangibi-
lium ; fi autem eft receptiuum non organicum,vt
intclleftus, maior non eft vcca ; quia tunc dcnu-
darecur k propria natura,cuius intclledum poceft
rcciperc.

Sed quare magis rcceptiuum organicum,quam
non organicum ? Dicendum , quod in corporah-
bus receptiuum habct oppolitam difpulitionem
rcipcAu recepri , ficut rccipicns colocem inten-
tionaliter , debet cfle non terminatum ilcd co-
lor rcceptus materialitcr in obiedo , liabet eflc
terminatum. Simiiiter fenfus eft m medieatate,
obicfbum autem in cxcelicniia , non lic autcra cft
inintcllcAujideoj&c.

Ad aliud , dicendum quod minor cft fimplici-
tcr falfa ; quia qu6d aliqua recipiantui partitula-
ritcr tantum, hoc non cft proptcr materiam tan-
tum cius in qua rccipitur , fcd proptcr maccriara
cxtenfam. Vndc matcria , iab quacumquc for-
ma ponatirr, rccipit aliquid fccundiim condicio-
nem jllius formac , vc pacet , fi materia aens, quae
propcer formam acris recipic calorem fpiricuali-
ter,fiat fub formacorpbristerminati , rccipit ca-
lorem materialiter,non intentionaluer.

Ad aliud , dicendum quod lecundijm diucr-
fos gradus in formis,plurcs formac poflunt vnam
maieriam iam informare.pcr hoc quod forma
przcedens tenet fe cx partc materia: ; & hoc tcr-
minat potcntiaiitatcm eius , difponcndo ipiam
ad formam fcquentem,ficut c conuerfo, vna for-
ma poteft plures materias informare per hoe
qu6d altera fc tcnet cx parte fotmc , fcilicet illa,
quae eft fibi immediatior,& imimi(rr;& fic totura
comppfituni cx forma , & matecia aniraz, infor-
mat corpus,non ratleneraatcriz, fcdtantiim ra-s
tionc form« ptincipaliter informantis materiara
propriam.Ad maiorem igiturrationis dicendum,
quod ip(a rota informat corpus;& ifto modo po-
teftdici , quod feccmdum fetotam.non tamenra-
tione totius, fcd rationc partis, & fic ly,Jecnneium
y?,pr^dicansrationeminformandi,ponfccundiJtn
fe cocam informat.

' Ad confirmationem dicendum, qabd zquiuo-
cixAeprinto ; vno enim mododiciturvt opponi-
rur ei , quod eft per accidcps : alio modo, vt op-
poniiur ei', quod cft fccundilim partem. Loquen-
do dc primo ifto recundo modo , vcra eft raaior;
fed primo modo falfa efty<^uia quod alicui cflcn-
tialiter conucnit , ci prim6 , & non per accidens
conuenit;ficut rationalcconuenithomini primo
ifto modo fuinpto , tamcn connenit fibi rationc
partis.fcilicet anira£,non ratione totius.Ifto mo-
do animn eft primus a(ftuscorporis;qaiaeft adus
cflcntialis ei«s;& idc6 non oportct quod hoc
Scotioper. T«m. JJ.

conucniat ratione totius , fcd Hifficit quoHratio-
ne /uae formae.

Ad aliud,dicendum qu6d non cft inconueniens xitu^rtum.
eandcm forraam perficere plurcs materias , fi in
peificicndo exccdatfuam, vel aliam matcriam;fic
dc anima rclpediu corpocis, vidcmus cnimquod
anima per diucrfas perfediones vnam parcem
corporis pcrficic,& aliam cciam aliterdifpoficam.
Sic in propofico non vidccur inconuenicns quod
per formamciusperficiac diucrlas materias non
asquc primo ; & qua: non funt totalitcr vnius ra-
tionis,quia vna cft corpoialis,& alia non.

Ad aliudjdiccndum quud formaanimxexccdit Ai^uintMm.
fiiara matetiam,non tamen eft diuifibilis, ncc ha-
bcns gradus reales, ficut forma accidentalis , fed
ipla fimplex cxiftens informat matcriam iam pro-
priam,& corpus, ficut totaeircntiaanimz infor-
mat vnam partcm corporis,& aliam.

Ad vltimum , dicendum quod non concludit; ■^^7»*'«'».
quia Angelus intcUigit fingularc.non camcn vni-
ucrfalc ; igitur fequitur fccundum hoc, quod fua
cflentia circtfingularis,& matccialis,,quia intcUi-
gitmatcrialc.

Pisterca , aut intelligis dc omni modo opc*
randi,qu6d corrcfpondcat operatio potcntiz.vcl
operanti: falfum aflumis.quia operatio habcc
moduin tranfeuntem , opcrans autcm eft fub-
ftantia , vcl potcntia permancns ; aut dc nio-
do dctcrminato. Si autcm intelligis dc alio
modo , qnam deiftodcquo alfumis in tninori,
nihil eft ad propofitum : fi autcni de ptimo, pctis
principium,

ANNOTATIONES

in quxftionem dccimamquintam.

CoNCLVSiO I.

Secundum Philofophum^ <^ Diuum Thomam

frobabiU efi in anima ejje mate-

riam primam.

• TJ Efiondeo , qHodprghahiliter potefi dici , tjMod
X\.i» animajit materia, & /ecundMmfiindamen'
ta Philofiphi , & eorum cjui ponunt contrarium , fci-
licct Diui Thotnae \ , part , cjuAJi . fcart.i. Do-
^or non ponit hanc conclufioncm vt fuam , fcd
tantum ait probabiliter dcduci ex fundamentis
Philofophi,&DiuiThomjc:aitenim ille ^.Met,
^m.i i.loco hic citato, & alias fspc , qubdvmm
numerojimt ,^Horum materia efi vna, & Diuus Tho-
mas x.vart,<}uafi-j,art,\.& i,&<pufi,scArt.^,cx
Philofopho vult matctiam efleptincipium indi-
uiduationis;& ideo negat plurcj pofle cfle Angc-
ios eiufdcm fpcciei, quia roatcria carent ; dc quo
fuscScotus i.dillin£l.^.cjuafi.-;.exgo ciam fintplu-
res numero anims r*tionaIes;cx illo fundamento
fcquittlr quod habcnt matcriam. Quodverodi-
cuntanimasnumerodiftingui pcr aptitudincm,
vcl inclinationem ad corpus ; cfficaciter tciicit
Do(aor,prim6;quiaariima noneftipropter cor-
pus:ergo nec diftinguitur pcr illud. Secund6, iUa
inclinatio ad corpus non cxiftcns , eft rclatio ra-
tionis.Tefti6,inclinatio illacft forma rcfpcdiua;
crgo fupponit fundamentum ,ncmpc hancani-
mamjcrgo non diftinguit eam.Hanc vrget Scotus
1. dift.i, <pufi.j. «.44. anima non plus inclinat ad
hocnumerocorpus.quam adillud;ergo non fit
YQanunicro per iftara inclinationcm.

Z 5 Vidctu;

II.

Antmt nfii-
ftir.guumur
numrro fer »!■
ftiiudine ai
corPU4,

554

M

4n Thiloft.
fhtu tUmifit
fmtip9*P»f

Videtur crgo.cum PhiIorophus,& D juus Tho-
mas dicant id quod non habct materiam, multi-
ph'cari non polfe , & fimul admittant circ plures
indiuiduas animas rationales, cx hoc cotum fun-
damcnto , admittendam cflc matetiam in anima
rationah*.

Sccundiim fundamentum , de proprictatibus
tnatcria;,fciHcet quod fit ingencrabiiis , ^ incor-
ruptibilis , potius conucnit fubftantix fpirituah',
quam corporali. Practerca , proprictas lubftandi
accidentibus , qua: conucniunt compofito raiio-
ne matcrix,&non ratione formac , cuius eft tan-
tummodo adtuarc , «que benc conuenit refpedu
accidcntium fpiritualium , ficut corporaHum j Sc
fic poncnda crit matcria fubftans fpirituaHs. Hoc
fundamentum communc cft fcqucntibus Philo-
fophum. Tertium fundaraentura ijpfc Scotuste-
iicit ; quia facijc cflet.co ncgato , luftinerc Phi-
lofophum. Quartum fundamentum, ficut rcpu-
gnat agens fccundum agcrc nifi invirtuteagcnr
tis primi , ita & paflum fccundum pati ,nifi in
virtute pafliui primi ; cum crgo ammae patian-
tur habent pafliuum primum , fciHcei materiam.
In hoc tangitur difficultas , an fecundum Phito-
fophum admittenda fit creatio , <^uia crat com-
mune Philofophorum dicfcum : exnihilo mhil fit.
8c fccundiim Scotura non ncgauit Philofophus
preationem ab astcrno, dc quolate i.diSlitiff.i.
^*Jf.i.& iJiftini}.i.^Mttli.t.ncga.Mit taqien crca-
tipnem in tcmpore,de quo Doftor ibi, & i Jifi.S.
^U4^.6, num.%. vbi oftcndit cx ipfo Philofopho.ac
Commentatore quod pofuetunt Dcum neccfta-
ri6 caufarc , & i\(; neceflaria erani , quat ab ipfo
immediatc crant. Scd quando producit aHquid
mcdiante motu , fecundum ipfos, eft contingens,
&Jdifformis,Hcct rniformis fit , & nccclfitius
provt cft a primo motorc. Vnde Hcctconccde-
ret Philofophus animam de nouo acciperc effi
(dubium enim eftquid dc cius inccptione fcnfc-
rit) non idc6ponctet eam creari (ctfi fccundum
eius principia non poncret cam cffici ab aHc^ua
eaufa naturaH : quia xi.Metaphyfic.text. i^.po-
nit effe incorruptibilem ; qualis fecundum ip-
fum non eftaHqua forma naturaHter produci-
biH's) fed dicerer cam ptoduci , ad produdlio-
ncm compofiti , ficut fccundura cum produci-
tur forma ignis , quod , cxpHcando ipfum , tra-
ftat Scotus 4.difiin£l.4i. ^-^. i. »«"»• I9- Ex
quibus videtur qu6d aflcrit animam de raatcri^
%\iqaz produci, & habcre primum pzQimtatC\cui
$(. primum a(fliuiun.

CONCLVSIO II,

iMxterin nnimA , fi Amut , efi eiufdem
rationis cum m/tteria corporalium.

^ A D<jH*fiionem,£cendHni^HediH9»nimayVel
jL\. uin^elo efi materia , quaefi eiujUem raticnir
i4*fni.ffub- tum materia cerporalium. Probat conclufionem
^HnATiii.tiuf. tribus rationibus claris , & ex Commentatore, &

dem rsttonit . • • i /i-

<..... Auicenna.quatenus aumtmatcriamcoBleftium,

fnm mattriM -/-i, : /r ■ /-t •■—

fqttfiinm. ^ lublunarium elle eiutdcra rationis. Tenec
Scotus i.difiin£l.i4.^£fi.4. vbi habet etiam aH^m
rationem , nempcquianon funtduo fines vlti-
nai.nequeduopfimaefficicntia; ergo ncque dua;
materiae prims. Vide Diuum Bonauenturfim t*
difiinSl. j . ejutfi. i . art. i . qui hanc partem tenct , &
•ptimeexpHcat.
Aducrte Dodfcojrem npn ponere coRclu^oncm

De Anima

hanc ex propria fentemia , fcd vt expHcatfium
primar conclufioms , pcr quam foluitur quzftio,
nempe fecundum fundamenta Philofophi , £(
DiuiThomz, probabilitcr poile dici in anima
eife materiam ; licet Diuus Thomas tcncat non
effe ; expHcat autcm hac fecunda conclufione,
quaHs iviateria eflet iUa, fi poncrctur : refolucns
quod eadem fundamcnta fuftincndo , dicendum
eflct ciufdcm efTerationis cum materia aHarum
rerum.Exquo infcitur, fiquisScotiftahancfcn- ■*» ttHttur
tentiam vellet tucri , non teneri rcfponderc iux- ^'"'ft* h»nt
taScoti principia,vcl dodrinam, fcd fupponcn- J^'*"*'**"^
do iUa fundamenta Philofophi , 8c Diui Thomx
tcnenda efTc ; fed ncque tenctur ifta fuftincre,fcel
tanquam arguendo ad hominem cx cius conccf-
fis,veluti per confequentiam hanc fententiam de-
fendere , quidquid fit de eius vcritate tcnendura.
Sed pro maiori huius ici dcclarationc fit fcqucns
dubiura.

fteHmfii Phir
ieftfflMm «»
MMims in tt'
ftrtfrtJuSit,
(fitfrtatai

14.

Ftrum AnimAfVel Angetifnt corforeif

'f-

Refpondetur breuiter, dc quo latips in mate-
ria de AngcHs , ctfi quidam Philofbphi pofue-
rint animara cffe corpoream , quos fccuti funt
Sadducafi negantcs rcfurre<ftioncm mortuorum
Ad. 2J.& ApolHnarius Alcx^d.r*/. Tn^^^irf, ■«v,^^

caf.44Ac TcrtulHanus lih.de Anim*i&cameChri .
T^i.tefte Auguft./»*'. 8^. & epifi. 157. Oppofituii)
tamen eft omnjpo tencndum,cum ratione fupri
pofita in annotat. ad «juafi. i).ex opcrationibus
eius fpirituaHbus, tam intclledlus , quara rolun-
tatis ; tum ex Patribus Ambrof. lil^Jt Noi,& Ar^
ca, Dienyf. ^.dediuin. Nom. Auguft. 6. de Trinit.
6. & X. RetraEl. 56. & aliis , aLflercntibus ani-
mam effe fpiritum. £t vidctur ^cfinitum in Animam tjfi
Concil. Latctanenf cap. Firmiter, defitmm. Trini- ^irjtum , tp
»<r*,vbidicitur Deura cx nihil» condidijfi crea- ^v»»tum,
turam corppralem , & Jpirituatem , An^elicam , &
mundanam , deinde humanam ex Jpiritu , & corpo-
re conHitHtam , &c. Ncque obflat di^um loan-
nis Theffalonic. Epifcopi, quod affert , & non
improbat,F//.5^»o<i/«^/?ff -/ ^rrwf .aflcrentis ani-
mas, & Angclos cffc corporeos ; quiaConciHum
approbauit quod intcndcbatur.vfum fciH'cet ima-
ginum ; ncccurauit de rationc,quam illc loan-
hcsadduxir, nempc Angelos, & animas efTccor-
poreos. Patres etiam qui quandoque vocant fgtrttMferf'
animam rationalem corporcara , pic cxponcndi t*tanimai*f.
funt,qu6d comparatione Dei,funt fajcc corporca f\ frptrtat,
aHquaHtcr alHgata:. Ita loquuntut Bafil. Athan. '" "/•"^''»»
Danufc. Methodius, Hicrojiym. Authorlibri Ec-
clef.dogmat. vt rcfcrunt Conimbr. ». die Anima,
cap. I , quajl. 1 .

Verum , etfi hacc pars fit omnino tcnenda,non An it /•#,
tamen ccnfetur dcfinita , vel dogma fidei : prim6 Aniiltu eff*
quia omncs ferc Scholaftici poft illud Cocilium '»'•'/•"»*'
Lateranenf. fcripferunt , & tamen nuUus eorum
indicauit hoc eflc diffinitum. Sccundo , Caier,
£ugub.& aHj non fuiflcnt aufi tencre oppofitum,
fi ita cffct. Tcrtio , quia multi Patresillara par-
tcm tenuerunt, Origen. lib. t. Periarchen, cap. x,
Casfarius ^al. i .pefi medium infuti eperum.t^xtian.
Elias orat. i . $. nihil enim mihi , qui dicunt Angc- '*'''" f«ttV#
ios habcrc corpora fubtiUa , vel acrca. Idcm te- ^il^^ J^^
nerc videnturBafil. /<^. de Spiritu fiinElo ycap. 16. foret^.
Athanaf. Hb. de comrmtni efientia Patrit , & Filtf, iit
fine , vbi vocat Angelum animal rationalc, &
Methodius Jerm. de RefitrreS.

£x Pattibus L^tinis idem cxprefse Auguft.

Qusftio XV.

535

4>

UhJi } . f^f <JM^.47. & •J.i» Genef.adUt. rj. & idih
Jkpi. Bernard. y?rm. z. m Cnnt. ait Patres in hoc
clle varios , sequc ignorare quid tenendum. Sed
Ll>, j.de confid. cap. 4. tribuit eis corpora j ait ta-
men > 5« tjuis dixerit id inter opinahiliA ponendunt,
macontendo. Claudianus exprefse lih. 3. defiatu
aninut circa med. tom.4.. Bibl. Patrum. Vafq. 1 .part.
dijput. 1 9 3 . idem tribuit Fulgentio cap. 3 .defide ad
Petrum. Hilar. can.^.inMatth.& Cafllian. coUat.y.
eap. I j. ncgant aliquid crcatum efTc omnino in-
corpojeam,& in terminis ita loquuntur.Quart6
Garranea»« annet.ad V I l.Synod. aSi. ^.tenet hanc
controuerfiam non cfledefinitam , quia Conci-
lium ibi tantum intendit Deum omnia in tem-
pore condidifle , reliqua^utem obiter dixit, fine
intcntioncdiffinitionis. Idem tcnet Canon.j.*^
loc. cap. j . <]uafi. ^.fin. Senenf. lib. j . bibl. annot. 8.
& communiter expofitores D. Thom. i .p. ^«.5 1 .
art. I . & ejuafi. j i . art. 1 .

Stantibusiergo tot Patribus proillaparte,fine
exprcfla & clara Ecclcfias definitione , non cft
cenfenda damnata ; quia tamen communiter Pa-
trum fcntentia oppofitum tenct , & confcnfus
Theologorum accedit , rcprehendendus dret qui
illam vellet tueri , & maxime , quia non facile
fe liberaret ab illis diffinitionibus, quin periculo
cis contraueniendi maneret obnoxius.
17. Scd quidquid circa hoc tencatur.non ideo pe-

riculura vllumcft , fi teneatur in anima , & An-
gelo efle materiam ; quia tunc minimc fequitur
cflc corporcos , fcd matcria illa ccnfcbitur fpiri-
tualis, ( vel fortc verius, nec fpiritualis,nec cor-
poralis , vt poftea dicam ; fed ab vtraque abftra-
hens : ) fed ipiritualis dici poteft negatiue , quia
no n corporea.

Adprimhm iftorum , dicendum ^uod ilU non efi

definitio materi^i f Scc. Licct Do£tor, vt iam no-

taui , non aflerat in anima , & Angelo dari ma-

tcriam, fed tantiimiuxtafundamenta Philofo-

InMtutMtJfe^ phi ac D. Thoros id ncgantis i.part. <jutfi.^t>.

mattri^m.no ^„,'^_ ^^ probabilitcr id pofle dici; quia tamen

*"' " foluit e*aftc particulares obicftiones , quas fa-

cit in contrarium , & argumcnta principalia,

perexquifitam , & fubtilem doftrinam , neque

conclufionem improbat , vcl impugnat , vide-

tur tacite in eam confentire , ipfi enim in more

eft dum opiniones aliorum refert , quod impu-

gnat, quas nonapprobat.

Pro folutionc argumcntorum , qus conrra
hoc fieri pofliint , & fiunt. Nota ex D.Bona-
uentura t.difi. j. i.part. artic. i. ijuafi. i. mate-
riam dtiplifiter confiderari pofle. Primo , fub
priuationc omois formx fubftantialis & acci-
dentalis , & fub hac confidcratione nuda , eft
eiufdem rationis in corporibus coi;ruptibilibus,
& incorruptibilibus , in corporalibus , & fpiri-
tualibus ; quia non cft vnde diftinguatur, fi om-
nem formam excludas. Quod bcnc fuadent ra-
tiones Scoti hic addudae. Secundo confidcra-
. . tur in analogia ad formam ; & fic diuerfimodc

mtur.&qto jttendityf fccundum diucrfas fcientias. Phy-
efi in inferit' "''"^ ^^ conjidcrat vt principmm gcneratio-
riiuf Cr fu- nis , & corruptionis , feu vt reccptiuam mobi-
ferioribuf. Ijj formac , & prout tranfmuiabilis ab vna for-
main aliam ; quo fenfu non eft vna, vel ciufdein
rationis cum materia non tranfmutabili ab vna
forma in aliam, cuiufmodi eft materia corporum
cceleftium.

Philofophus fuperior coufidcrat eandcm vt
mutabilem , ad fitum tantiim,non ad formam:
Scotioper. Tom.ll.

fri>b»iiU fe
eUditm men
ttm Setti.

Materi» du
flititer fu

terferibuif

18.

& ibi videretur efle alia ratio Riateric ; Meta-
phyficus autem confidcrat eara , vt fulcimcntum
formx in rationc entis ; & quia in hoc , eodcra
modo refpicit omnes formas , fecundum Mcta-
phyficum , vnica eft ratio materia; , quoad om-
ncs formas tam fpiiituales , quam corporales.
Nam ficut materiacorporalium dat fuis formis
cxiftere , & fubfifterc, etfi hoc dincrfimode a di*
uerfis cxplicetur ; ita & materia fbiritualium fa-
cit quoad fuas formas ; nequc refcrt quod in ra-
tione fubftandi , hicdcturplus & minus ; quia
in fpiritualibus fubftat materia formas fubftan-
tiali , eiufque habitibus , &adibus : in corpo-
ribus incorruptibilibus formx , quantitati , &
fitui : incorruptibilibus vltra hoc , contrarietati
qualitatum ; nam haec non tollit materiam clFc
vnam , & eiufdem rationis quoad illas forma<^
efto aliquae perfcftius eam participcnt , ficut ra-
tio animalis perfe6tius participaiur ab homine,
quam ^ bruto ; & tamen eft vna , & vniuoca ad
vtrumque.

Sccund6,nora ex eodcm, quia Angelus minus
habct demobilitate refpedu formarum , quae eft
proprictas materiae , dici aliquando immate-
rialem.

Tcrtio , nora ex eodem , materiam nudc con-
/ideratam , neqiiccorpoream cfle, ncque fpiri-
tualem, fcd ad formas vtriufquegcncris indif-
fcrcntem; quaratione dicipoteft corporaIis,&
fpiritualis virtualiter; quiafpiritualitas, &cor-
poralitas in ea ab extrinfeco venit , ficut & cor-
ruptibilitas , vcl incorruptibilitascompofiti cx
ca , vt cxplicabo. quam do(flrinam habet Sco-
tus. Vitie ad primum iflorum. Et ne hinc inferas
Angelum eflc corruptibilcm , quiacius materia
capax cft aliarum form.Trum , & confequcnter
priuationis formz Angeli.

Nota quarto , ex Scoto hic iam citato , & 2.
difi. 14. quod calum , quantum cft ex parte ma-
teriae , corruptibile cft ; quia illa quantum cft dc
Tc, capax eft aliarum form.arum , & priu.uionis
forma: coeli ; &- idem cft de Angelo , fi refpicia-
turad eius m.iteriam tantiim ; quia tamen forma
vtriufquc talis cft naturx, vt a nulJo contrario
vinci poflit , neque depcndet i difpofitionibus,
qnas agens naturale pollet expellerc, idco deno-
minationc fumpta a parte famofiori , nempc ^
forma, fimplicitcr vtrumqueeft incorruptibile;
quia neutrum per adbioncs agentium naturalium
corrumpi poteft : non quod forma compleat ap-
petitum matcria , quia repugnat hoc ficri nifi
dando ei a<Slum oppofitum priuationi cuiufque
formas ; at nuUa forma poteft hoc pra:ftare , nifi
virtualitcr faltem contineat omnium aliarum
formarum perfediones, qudd eft impoflibile. de
quo Scotus loc.cit.& i.difi. 1 4.

CONCLVSIO III.

Noft ejfe imprel>alfile,eti*m iuxta Scotum,in
anima.df Angelo ejje materiam.

Dlcendum igitur videturprobabilccfleani-
mam , & Angelum componi cx matcria, &
forma,iuxta fundamenta Philofophi.&D.Thom.
(etfi ipfe id loco citato exprefsc negct ) aqui-
bus non videturScotus in hoc alicnus, etiamfi
in fundamcntis non conucniat. Serundam par-
tem iam oftcndi ex nicnre Scoti. Hanc non au-
dcrcm poncre nifi grauiflimos Dodorcs pro ca
Z z z rcpcii

Mattria ft-

cttniUm Me-
tafhyfici eft
eiufiem r»-
tienit iit em-
nibut.

Mitttrin nen

eft corporalit,
neque ^iri-
tualif.

19.

Caeli quo fen-
fu ineorrufti-
bi/es r

2,0.

5^6

De Anima

reperirem. Ita tenuit Auicebron lHf. Ftntit viu,
referente D.Thom. i.fan.<]tufi.io.itrt.x.& opHfi.
ij.cap.f. Eandem tenet cxprcfsc D.Bonauentura
i.difi.i. i.part. art.i.qiuft.i. Ric. ihiart.%. ifu.\.
Aureol. apud Capr.^4/?.i.4rt.2. Alcnf. i.p.f.io.
memb.x. ctfi aliter rem cxplicet. Albert. etiam i.
Sfi. } . artic^. admittit exprefsc hanc fententiam,
vbi ait Angclum compofitum eflc cx partrbus ef-
fentialibus : & poiita triplid diflFcrcniia mate-
rix , quam fupra adduxi , ex varia mutabilitate
ad varias formas , negat ibi cflc matcriam , vt
in gcnerabilibus , fed ciim fit proprictas com-
munis fpirituahbus , & corporibus , fuftincrc
formam , ncceflc eft ( inquit ) poncre fubftan-
tiam communcm ineis. Non vult tamen hanc
propric vocari matcriam.fed fundamcntum;quia
materiam propric diftara, tantum ponit in gene-
rabilibus exprefse Boetius iib. de Vnitate & Vne:
Angelm , & animafitnt vnum coniunSliene materia,
a fortrori idem volunt Eagahinus de Perenni Phi-
lo/ophia, eap. ij. 30. ^i.qui phircs Philofophos
citat,quos fequuti (antNyphvis lih.j.de Dtmonih.
cap.ij. Francifcus Gcorgius lib.i .Proi)lem,cap.^j .
quafi.4^. Caict. in i.ad Ephef. qui tenet Angclos
cdecorporeosjfic enim exponit Cz\ct.idi.Ephefi.
Secunditm principem poteiiatis atris huiM jpirittu,
id cft , ( inquit ) acrci fpiritus : vnde dacmones
eflc acreos fpiritus , iudicat confonarc verac Phi-
lofophiae , fibi tamen contrarius i.part. tpitfi.^o.
art.i. idnegat.
1 1. Pro eodera etiam citari poflunt Patres fupra

Anim» r*- addudli , qui idera tenent. Lic^t cnim minus ve-
'"?*?'* 'L"* ra fit eorum opinio , quatcnus corporeitatem
ttrttri. tnbuunt his ipiritibus , vt lupra vilum eit ; ve-

ra tamcn vidctur , quatcnus virtualiter aflcrunt,
in eis elle materiam. qui enim cprporeitatcm
cis tribuit , hoc ipfo tribuit materialitatem , &
aliquid vltra , ncmpe formam conftituentcm ii-
lam materiam in efie corporis ; dc quo Scotus 4.
difi.x I. cjtufi. }. nnm. 54. nequc enim hoc iribuc-
re poteft anima rationaiis ; quia corpus Chrifti
in triduo mortis erat idcm corpus fine anim»
rationaii , vt ibi fusc cx Patribus prpbat Do-
«Skor ; efto crgo quoad hoc fccundum , eorum
opinio reiicicnda fit , tcneri potcft quoad pri-
mum ♦ quatenus aftruunt materiam, Auguft. 12.
Confejf.%. vbi ait, omnemutabiie habetinformi-
tatem,qna formam capit.C^ 1 1. Cow^j^explicans
id Genef. \ . In principio creauit Detts coelum , &
terram , id eft , ( inquit ) in verbo creauit materiam
informemcorporalis, & jpiritualis creatura. Nazian.
Orat.)^.infin. Sintfime illi incorporei,aHt ijuampro-
xime ad hoc accedentes. In quo infinuat habcre
materiam , alioquin diccrct cfle puros fpiritus.
Damafc. lib. i. cap. 17. vocat Angeium craflum
matctia conftantcm. Exprcflius Boctius citatm
htc a Scoto pro i. con. rat.4. & lib. i. de Trimt.
cap. 5. vbi aii exprefsc , quod nulla forma fufci-
pit accidentia : igitur cum Angeius , & anima ea
fufcipiant , aliquid habent praetcr formam. Ad
idem cft Auicenna 1. Metaph. cap. i. ibi : Omne
fiod efi in fithieHo , efl in JitbieSa materia. & 4.
Metaph.c. i . Omne quod incipit ejfe,& poteft non ejje,
habet materiam.
11. Rationes przcipuac pro hacconclufione funt
illz , quas Doftor fupraadducit cx Philofopho,
fcilicet cx indiuidualitatc , qux pioucnit fccun-
dum eum cx materia ; ita vt vbi non cft matc-
ria , repugnct cflc plura niimeio : in quo eum
fcquitur D. Thom. Itcm, ex pofllbilitatc, quia

fccundum Phiiofophum Z.Phyfic. text. 30. mo-

ucns fc habct partem motam , partcmquc nio-

uentem. & 1. Metaph. 1 1. ait quod materia in ee e<uoJ tmut-

quod mouetur , inteUigere necejfe efi , & Commenta- tur hab*t

tor I z. Metaph. text. 30. ait , qu6d caufa poten- n>»teriatir.

ti« ( fciiicct pafliuae ) cft materia , & 8. Ph^fic.

text.i^. tjuodfimplex eft ,caretpotentia. Iteni, quia

fecundijm Phiiofophum oiunc quod in temporc

fit , habet fuum paflTiuum , ficut & adiuum, quia

fi a foio Dco immediate eflet , neceflarium ellet.

Scd quia hoc fundamcntum omnino falfum cft

( vt oftcndit Scotus \.difi. 8. <]usfi. j-, num. 1 3. &

difi. i9.& 4i. probansDcum omnia ad cxtrili-

berc producerc ) non dcferuit ad probandam

conciufionem abfolute, fed tantum in via Ari-

ftoteiis , qui fort^ non admitteret Intclligcn-

tias incepiflc , ricque polTibiles efle, fcd neccf-

farias, His addc nuilam elTc rationem , quare ■^tgtlMt ^

matcria dcnegctur fpiritualibus , maxime ctim *""»* '''^*»

in eis rcpcriantur proprictatcs , qtias Philofo- f'!""'*'"*

phus marcna: tribuit ; lunt enim ingencrabiles,

& incorruptibilcs , & mutabiies , etfi non ad

formamTubftantiaiem ( quia qua fcmei irtfor-

mat inateriam , fibi appropriat , ita vt inde pel-

li nequeat , ficut facit forma coeii rationc fu-

pra allignata ) fed ad accidentalem , quod fuffi-

cit in fubftantiis , vt arguatur fubcfle matcriam,

vtconftatin corporibus coeicftibus. Qu6d ve- '^^ '

ro non fit ratio , qua efficacitcr probetur mate-

riam cis dencgandam elTc , ncque inconuenicns

cx cius pofitione fequatur , patebit foiuendo ob-

ieiftiones,

Obiediones D. Thomacontra pr^tdiliam
fententiam foluuntur.

Prima cx D. Thom. \.part. tju^fi. 5©. artic. i. 1 » ,

impollibileeft quod forma fpirituaiis, & corpo-
raiis recipi poflint in eandem partcm matcria;
alioquin eadem res eflet corporalis , & fpiritua-
lis : ergo in aliam , & aliam partcm ; fed non elV
inateria diuifa, nifi per quantitatcm : crgo mate-
ria fpiritualium erit quanta,quodrcpugnar.

Sccunda ex eodem : inteilcdio eft immateria-
lis : crgo & fubftantia cuius cft ; quia operatio
cuiuflibct rei eft fecundiim fubftantiam eius.An-
tecedens patct, quia vnumquodque intelligitur,
quatenus abftrahitur a materia ; quia formsr in
materia funt indiuiduaies,quasintciic6lus apprc-
henderc ncquit.

Tertia cx Dionyf. cap. 4. de diuin, Nomin. vbi
vocat Angelos incorporaics,& immateriaies.

Ad primum, patct ex tcrtio notabiii. Materia
quantum eft dc fe, capax eft formx fpiritualis,
& corporalis , fcd in fc neque fpirituaiis cft,
nec corporaiis ; ficut fuperficies neque alba cft.
nequcnigra,fed ad vtrumque indifferens; non MattrU fliA
eft ergo verum , matcriam neceflario diuidi pcr hdcreiuteefi
quautitatcm , quia entitatiuc , fua ha:cceitate 'l>ui/«.
diuiditur harc materia ab ilia , & formaiiter di-
uiditur ab eadem pcr quamcuquc formam,quam
fuftentat , fiue fit quanta , fiue non quanta. Ar-
gumcntum ptocedit ex aiia falfa opinione D.
Thom. nempc materiam fccundum fe , elfe pu-
ram potentiam , Sc nihii habere cntitatis ; quam
folidc rcfutat Scotus x.dift.\j..cjutft.\.

Ad fccundum , fi quid valcrct, vt benc aduer- j a^
tit Durandus i.<///?.i.f«.7.probaict ctiam homi-
ncm eirc imm.itcri.i!em , quiaqua:dam cins opc-
ratio cft taiis. Rcfpoudct Caict. 4. q.to. artic.\. c^ietr,.»,

' (• reiicitur.

iuppo

Qu^ftio X V.

VtltntU reij-
titur.

Uitnyf. exfe-
nitur.

Athtnufex-
ftmtur.

Augtlut di-
titur imm»'
ttri»li*i

AngtlMt, (fut
fenfu corru-
ftibilit diti
fo£*t}

fupponercD.Thomam naturam Angclicam clTe
completam. Contra,tum qaiztjMfi./etj. anic. i.
dc hoc agit, difputans an Angclus habeat corpus
naturaliter fibi vnitum : nonetgo id fupponit.
Tum etiam,quia fi fupponerct,nihil ad rem,quia
non fupponit alteram partcm non cire materiam,
cum hoc probct ; non crgo raagis fcquitur ex il-
lo argiimento, vtramquc partem Angcli elfe im-
materialem , quam vtramque partem hominis,
Succurrit Valentia \.part.dfft.i^(jutft.i.pttrt.^. ra-
tionem D. Thoma: benc probarc intcntumjquia
fupponit illam operationem eiTe omnino imma-
tcrialcm , ita quod non dcpendeat vel obiedtiue
a corpore.

Contra , quia quod anima dependeat a phan-
tafmate , non cft ex natura, fcd ex peccato ; vndc
in gloria lion dependebit ab eo. Secundo, ctiam
Angelus dcpendct a concurfu corporis ad co-
gnofcendum corpus , vt probat Scot. i. dijl. 5.
epuft.ii. Ad probationem anrecedcntis , quod
non negatur : vcrum non eft vnumquodque in-
telligi per abftra£lionem a matcria ; & fingula-
riaintelligi pofTunt : vtoftendami7«<</?.iz.

Ad terrium. Refpondetur cum D.Bonauenru-
ra fupra ( & eandcm folutionem infinuat Rich.)
Dionyfium loqui dc matcria tranfmutabili ad
formas fubftantiales,feu corporeas ; quia dc ma-
teriaincorporea, vcl non corporca , nullainci-
dit ipfi quffftio , & fic intelligitur Ath.inaf lib.
de Teftimoniis Scripturt,de naturali commHnione ,y?»
de ejfentia Patris, & Filij ; vbi ait, Angeliu eft ani-
mal rationale materid expers , & Sophron. orat. de
fan^is Angelis , tom. i. Bihlioth. vbi fimilia verba
haber. Alia folntio colligi poicft ex eodcm D.
Bonauentura , vt dixi not. 1. quia Angelusquan-
doque immaterialis dicitur , co qu6d eius mate-
ria inter aliasminimz fit mobiIitatis,quoadfor-
mas ; quia nequc ad formam fubftantialcm , ne-
quead fitum , neque ad quantitatem , nequc ad
qualitates , a quibus depcndcat forma, moue-
ri potcft , ciim tamen omnes hae mutationcs
conueniant materis. Adde D. Thomam tcnere
futcft. i 6,de Malo, artic. i.ad 1. probabile cire, fe-
cundi^m Dionyf. dzmones eflc corporeos. Ex
quo fequitur Dionyfiura in illa fententia non cf-
fe firmum.

SolHuntur »IU ebieSiiones contrn eaniem
fententiam.

Obiicitar adhuc primo ; quia feqi/itur Ange-
lum & animam efte corruptibiles , quandoqui-
dem habent materiam ,.quac , quantum eft dc fe,
non plus petit hanc formam , quam illam ; con-
fequcns eft damnatum in Lateran. JiA Leone X.
ftff.%. Refpondctur , corruptio propric fumpta
opponitur generationi , & fic quod non eft ge-
netabile , non eft corruptibile. Nec rcfcrt quod
materia capax fit de fe aliarum formarum , quia
fuflficit , quod forma eam ita occupet , vt nul-
lam aliam informare finat : quomodo coelum eft
iticorruptibile , efto eius materiafit capaxalia-
rum formarum. Vide D. Thora. 1 . part. quaft. 6f.
art. 6. vbi habet etiam fi anima efict cx matcria,
quod adhuc cftet incorruptibitis.

Obiicitar feciind^, fequitur hincanimam , &
Angelum pofte definere aliterquam per anni-
hilationera , & confequenter corruptibilcs eftc;
quia non eft tertius definendi modus. Sequcla
patet ; quia poftct Deus feparare partcs , cx qui-
Scotioper. Tom.II.

537

bus componuntur ; quo cafu definerent efTc,
ficut dcfinit homo partibus feparatis. Rcfpou-
detur,fupra nocaui nos non tcncri hanc quac-
ftionem abfolurc propugnare, fcd iuxta funda-
menta Philofophi , & D. T homac. Et cum iuxta
hrc fpiritus indiuiductur pcr m.-iteriam , rcpu-
gnat eum feparari ab illa , ficut repugnat ali-
quid manere,non mancnte fua rationc indiui-
duante : negandum ergo eftct polTe Deum talem
feparationem facerc.

Secundo , pcr D. Thomam , rcpugn.it matc-
riam primam fine forma feruari ; vnde in illo
cafu definerent efleper annihilationcm alterius
partis. Scd hoc nihil cft , quia luftincndo hoc
falfum , quod folide refutat Scot. i.d.t i.qudft.i.
diccrctur quod iungerct Dcus aliam formam illi
materiz : & fic nullapatte definentCjdcfinercnt.
Itaque , fuftinendo conclufionem , fecundum
pratdidla fundamenta , prior folutio praffcrcnda
eft, &tantaefit, vt videtur, eius probabilitas,
quantaillius fundamcnti,ad quam ncceffario fe-
quitur : imm6,fortc maior.

Sed quia (vt didum eft ) conclufio huius qua:-
ftionis non vidctur difplicuiirc Scoto , quin cen-
feri pofllr aliqualitet probabilis , fine afrcrtione
poteft dici , non efie denegandum omnipoten-
tia: Dei , quin fic poflct dcftruere animam , &
Angclum ; quia ponenJo parres cflc duas cnti-
tates ablolutas , vt bcnc probat Scpt. 1. dift. 1 1.
qutft. i. poteft Deus eas fcpararc. Sed tunc non
elfct corruptio propric didta ; quia hsc tantum
conucnit compofico ex cotrariis, vt tenct Scotus
4. dift. 4j-. quitft. i. num. ij. & corruptibiliras eft
paflio compofiu cx elemcncis , ex codem i.dift.
ii.num.c), fed magis proprie diceretur annihila-
tio, quiafine vlla a^ione agcntis naturalis de-
finerct vnio partium , vcl tettia cntitas , fi ibi
detur : de quo Scotus i.dift.i.qu*ft.i.l'ed in rigo-
rc illa deficio non eflet corruptio , nec annihila-
tio , eo fcnfu , quo ifta communiter vfurpancur.
Sicut defitio p.anisinconfecratione, fccundiam
communem , non cft annihilatio , ncquecti.im
in rigore corruptio ( quia ex vi pofitionis alte-
rius forma* ipfi rcpugnancis , ex natuta rci non
dcfinit ) fed diftindba ab his , cui nomen impo-
ficura non eft a Philofophis , quibus fuit igno-
ta. Ad argumehrum ergo , non vidctur abfur-
dum admittere , dato cafu , illam defitionem a
Deo ficri pofle , qux quafi media eflet inter cor-
ruptionem, & annihilgtioncm , ficut fi fepararet
materiam ^ forma cocli. Sed contra hoc

Obiicitur tertio , dato illocafu , formae ani-
mae & Angeli feparatx k materia , conueniunt
omnia illa fundamcnta qux Dodor adducit , dc
quibus in prima annotatione , quia habet fuam
indiuidualitatem , & proprictates materia; ; quia
ingenetabilis , &c. Et in ea eft rgtio agentis
& pafll , quia poflct velle . & intelligcrc : crgo
iuxta illa fundamenta animx forma fcparata i
matcfia habetmatcriam; (& fi rurfus abhacfiat
fcparatio, idcm argumentum cuf ret : ) vel dicen-
dum erit quodab initio eam non habuit.Refpon-
detur, iam dixi fccundum primum cx illis fun-
damentis de indiuiduationc , cafum efle impof-
fibilem : fed co admiifo , vpotcft itcrum fine af-
fertione dici, non conuenire illi fic fcparatae illa
fundamenta,quia non habcrct rationcm agcntis,
& pafll dcfc6bu materia?,ncque hoc,dato ilio mi-
racuIo,veI fortcimpoflibili, mirura vid.- ri dcbet,
quia fecunduni D.Th. & fuos*fi pec pofiib:lc-,\ cl
Z z 3 inipoJli

i7

>*» fojjit dt.
fintri rff, non
ftr Miiiktl».

tionim An-
gtliui

Si Angilut
difinirit ifft,
ptr ftpar».
tiorutn par-
tiumr»n tfftt
eorruttMt.vtl
unoihiUttu f

18.

Siftrma ani-

md afua ma-
ttri* ftpara'
ta ejfit , K.hil
iffidrtf.f-t.

558

De Anima

ip.

AiperfeBie-
nem vniutrfi
Jped.xt . ejf,
fubfiantiiif
Jpiritutles ,
jjimplices fy
tomfiptiu.

30.

An form»
AniTfli edu-
cibrlit fit de
poieniiA mit-
terii .'

impofllbile fcparatentur voluntas & intelledlus
ab aniraa,qaac ruQt«recundum cos,qu2(lam acci-
dentia eius,non haberet tationem agentis,& paf-
{i , fed inftar trunci nihil faceret ; de quo latc
Scot. t. d. 1 6. Itcm , fecundum eofdem, u Angc-
lus carerct fpeciebus, qus funt ipfius accidentia
communia, nihil pollcr intelligere, aut velle,fal-
tera abftradiuc , nequc poflct in fc produccre
fpecics;qaia,fecundum eos,carct intclledu agen-
te:de quoScot. 1.^. j.^.ii. Sed in cafu noftro
non videtur minor depcndentia formac a fua
materia quoadj fuas operationcs , qu^m animac,
& Angeli ab illis accidentibus : igitur defcdu
materiz , videtur qu6d co cafu , forma fimplex
nihil recipcrct ; quia,vt ait Phil. x.Met.\t. inep
^uod moueturyintelU^ere nMteri/ufiyneceJfe efi.

Secundo. Rcfpondetur,& innuitD.Bonaucnr.
d.^.z. fine, qu6d eo cafu dato, illa forma fimplex
a materia feparata , eftct agcns & patiens , eiquc
conuenirent cstera , ex quibus arguitur mate-
riam fHbellc fecundura Philofophum , neque in-
de (cquerctur tunc ibi clTc materiam , fuppofito
miraculo, fed quod fecundum rerum naturam,&
principia Philofophi ibi poncnda eflet mareria,
quod l^ifficit. Sic Bonaucntura argumenro con-
cludenti accidentia feparata , iuxta pracdida fun-
damenta , habere materiam , refpondet tantum
probare quod fecundum naturam fuam petunt
materiam, cui inhasreant , cfto miraculose fepa-
rara ira fe habeant ac fi nihil a materia depen-
derent.

Diccs , crgo fimilitcr illa fundamenta tantum
pfobant animam rationalem fecundum naturam
fuam , pccerc materiam , nempe corpus ; & per
confcqueiis feparata nuUam habcbic materiami
RefponJctur cxigerc materiam fibi proportio-
natam , feu non corpoream , cuiufmodi non eft
corpus ; pcrfedio enim vniuerfi , ficut petit fub-
ftantias corporcas, fimpliccs , & compofitas , ita
videtur petere fubftantias incorporeas vtriufque
generis , qua ratione vtitur Caiet. Et fi daremu^
accidcncia corporea compofita ex materia , &
forma , idcm concedendum eflet de accidenti-
bus incorporcis : crgo eodem modo proceden-
dum vidctur in fubftantiis hic & ibi. Si vero re-
neatur cum Occam 4.^.7- & TraEl.de Eucharifi.
cap.zZ. Maior. ^.d.ii.^uxfi.i. Gabr./ffiF.44.»« c<i».
GofFr. ^.p.fum. in mat. de Euchar. nullum acci-
dens fubiedlari in alio , argumentum ab acci-
denti crit pro nobis conSrmans primam folu-
tionem.

Obiicitur quarto , quia fcquitur formam ani-
ma: & Angeli educi pollc de potentia materiae;&
per confequens Angelus , & anima erunr gcne-
rabilcs , faltem Deo fupplente vicemcaufa: na-
turalis , quod videtur inconueniens. Refpon-
detur , dcfinicum eft cap. Firmiter,de fim.Trin. in
Conc. Lateran. Angelos & animas ex nihilo con-
ditos , & fic dc fado non funt geniti ; an autem
de potencia Dei eorum fotms educibilcs fint de
porentia fuzmaceriac, non cft definitum : veri-
fimilius tamcn eft id non efle poflibile obperfc-
6lioncm harum formarum ; quia etiam quardam
forma; accident.-iles , vt gratia , educi ncqueunt
de potcncia fubieftijiuxta multorum probabilem
fcntenciam, quam tenct Scot. 4.d.t.^.^.dr d. \6.
<j.i. Alcn. x.p.cj.t). num.S. Bon. i. d.i6.art.\.e/.^.
Ric. ibiart. 1,^.4. Capr. 4. «/. \.<^.$.adarg.Scoti.
Maior. ^«<</?.i. Paliid. ejui.fi. i. Qupd (i teneatur
cduci polfc dc potcntia Dci abfoluta , nihil indc

concludetur contra rcfoluta in hat qusftione.

Obiicitur quinto, Scoct i.d.\ i.q.\.num.6.po-
nit fubftantiam corruptibilem cum Philof 4.
Met. cap.i;. pcr hoc quod habet matcriam , quia
matcria cft ^uo respotefiefie , vel non ejfe ; vt ikidem
dicitur. Vndc , inquit , Nulla forma fimplex efi
corruptibilit , vbi pcr formam fimplicem , intclli»
git animamrationalem:^ ^,d..\^.^uafi,i. num.if.
fuftincndo fecundum Philofophum animam ra-
tionalcm non cfle immortalem , dicit non inde
fequi , quod habcat partes fcparabiles, vt mate-
riam , & formam : vbi admittit efle fimpliccm:
ergo fecimdum cum non cft ponenda matcria in
anima.

Rcfpondetur , ita eft ; veriim non repurat im-
probabile , iuxta hic allata , fi quis teneat ani-
mam,& Angclura haberc matcriam ; & hoc tan-
tum inccndunt qua; haftenus addu£ta funt.

Obiicitur fexto , fequeretur quod Angelus
eflet capax quantiratis ; quia habet matcriam.
Refpondecur, ficut forma marerialis aduenicns
materiac , facit eam incapacem accidentis corpo-
rci, ita forma fpiritualis facit eam incapacem ac-
cidcntis corporci , qualis eft quantitas ; de hoc
Scot. ^Modl. 9. vbi difputat an Angelus poteft in-
formare materiam. Haec de hac difficili quiftio-
ne ; qui vero hanc partem durius cenfuerit, vi-
dcrit ne in fuo fcnfu nimis abundet,nimifque fit
fapiens apud femccipfum.

Q_ViESTlO XVI.

Vtrum magi4 '■vniuerjale prius intel'

iigatur a nobu 3 quam minus

*zfniUerfale .<?

Arift.i. Toner.ctp.z. ^ t.Phyftext.i.^4. ^ i.Met.e»p.t.
D. Thom. in prooemio fhyf. in opufc. de ente , ^ effentia,
cap.-j.^i.part.q.^i^. ari ^. Auiceani t.lib.fu* Metaph.
r«^.i.Siinplicias \.Phyfie.c»p.\. Theminius layMii ?a-
r»phr»fi ,fuper i. lib. Phyfic. cap.4. Richardus 1» t. d.t^,
art. } . f .4. Alenfis in Commentariit primi ir quinti Met.
CaprcoIus<«/>. I. d.%^. q.x. ad 7. ferr. i.lib.contr» Gent.
c»p. 48. Venetus , Nyphus, & laueUus i. Phyfic c»p.i.
Soncinas e.Metaph.q.ix.diet. Opufc. deente, (^effen-
ti», inprincipio.JEgiditiS 7. lib. Metaph.q.l. Ruuius l.
Fhyfic. cap.x. q. } . Vidc Do^lorcm »» dilpiit»ti»,qutft. j } .
Cr iib. I. Phyfic, j»</f.(,

R G V I T V R quod fic , 1 . Phyfic. text. j . f ,
IS^, dicit quod innata eft nobis viacogno-

\ fcedi anotioribus nobis ad notiora na-

turac,& fubdit : Sunt autem nobis primo nota cenfufa
magisy & magis vniuerfitlia, minus autem vniuerfalia
fitnt natura notiora, ^uiafiint petfe6iiora;igitur, &c.

Prastcrea, quod primo intelledui imprimitur, Scoci.d.t.
prius intelligit j fed fccundim Auicennam , ens q.i.o.it.
& vnum , quac funt maximc vniuerfalia , prius
intelledui imprimuntur quam omnia alia ; igi-
tur,&c.

Prxrcrea , illud vniucrfale prius intclligitur
cuius fingularc prius fentitur ; fed fingularc ma-
gis vniuerfalis prius fcntitur qu<im minus vni-
uerfalis.fccandum Auic. «« A{etaphyficafita,6c fe- Scot. fup. n.
cundiim PhiloCi.Phyfic.text.^. vbi dicitur, quod *?•
pueri appellanr primo omnes viros patres : &
prius a remotis fentitur aliquid efle corpus,quam
animatum, & quam honio.

Contra , compofita funt nobis priiis nota fe-
cundiim Commcntatorem \ .Phyfie. text.4. expo-
nendo illud, Ala^is confufa fitnt nobis notiora, vcl
prius nota , ideft, magis compofita; fcd minus

vniuer

Quxftio XVI.

Ali^d di-
titur priks
ftrftSitnt,
gtnerttitne,
adtfHMitnt.

§lMid ttgnt-
ftertctnfmi,
fjr etnfuiii

§iuid eegnC'
fetrt cenfiise,
(^ diflinfiii

\

Metnfhjfit»
vitimafcien'
ti*rtun.

I

Tniuerfalia funt cotnpodtiora , (}uia habent (c
per additionem ad magis vniuerralia ; igitur,&c.
Przterea , qux funt difficillima nobis ad cogno-
fcendum , non fnnt nobis prius nota , maxime
vniuerfalia funt nobis difficillima ad cognofcen-
dum, vt patet i. Atet. ergo,&c.

Prxterea, priora fecundum nataram,runt no-
bis pofterius nota,vt dicitur i.Phyfic. fed vniutr-
faliora funt priora natura, quia ab ipfis non con-
uertitur confequentia, & quia etiam per ipfa de-
finiuntur fpecies,& minus vniuerfalia ; ergo,&c.

Dicendum , quod aliud dicitur prius alio tri-
pliciter, fcilicet.generatione , perfcAionc, &
adsquatione. Dc duobus primis habetur ^.Mtt,
text.if. detertio i.Ptfi. text.x i.vbidicitur,qu6d
vniuerfale eft , quod conuenit alicui primo. Et
vocat vniuerfale, & primum adxquatione,ipfam
propriam paflionem , quz prardicatur conuerti-
biliter de fubiedto. De duobiis primis dicen-
dum ad prxfens. Vlterius fcienduni ,qu6d non
eft idem cognofcere confufum & confiise , nec
diftinclum & diftini^c : nara confufum poteft
diftincle cognofci , ficut animal , quod eft con-
fufum refpedu hominis. Similiter diftindlum
poteft confusccognofci, ficut homo cognofcen-
do animal , vel quod fit animal. lllud autem eft
confufum , quod eft indiftindtum , diftinguibile
tamen ficut genus. Cognofcere autem confuse
eft rognofcere quid dicitur per nomen , vel co-
gnofcere in fuo vniuerfali tantum;fed cognofce-
re quid diftinde eft cognofcere id per principia
propria pofita in fua definitione.

RESOLVTIO.

Prius cognitum nobii tempore cognitione con-
fufx , ejl minits vniuerfale , quam magis
vniuerfale ViAeDoH. i.dift.^.quxfti.
num ii.&annoc I.

* T^Icendura igitur ad quxftionem primo,
L/qu6d minus vniuerfale eft quod priiis
notum eft nobis , prioritate tcmporis & cogni-
tioneconfusa,quammagis vniuerfale. Proba-
tio ; omne agcns fecun»Ium vltimum potentia:
fux producit perfeftifllmum effedum, quem po-
teft producere ; quia ad oppofitum , quod non
producat efTedlum perfedliflimum , quem poflit;
lequitur qu6d agit cftra vltimum potentix fux;
fed omne agens naturale agit fecundum vlti-
mum potentix fux ; quia non agit deliberatiuc,
determinando fibi quantitatem effecflus , fed de-
terminatur abalio : igitur agit perfediflimum
efFedluro quem poteft : intelleftus autem quan-
tum ad adum primum intelligendi , & omnia
qux concurrunt ad caufandum intentionem ef-
fedliue, fiue phantafia, fiue fpecies intclligibilis,
funt agentia naturalia : igitur intelledus in pri-
mo a6ku intelligendi prxccdente adhim volunta-
tisintelligit perfe<^i(nmum intelligibile,in quod
poteft , quod terminat adHonem perfedliflimam
quam poteft habere ; taie autem intelligibile eft
fpecies fpecialiflima ; ergo,&c.

Ptxterea , fecundilm Auicen.& Comment.tf.
Metaph.cMp.Af. Metaphyfica eft vltima fcientia
in ordine doftrinx;igitur principia aliarii fcien-
tiarum prius tempore a nobis cocipiuntur, quam
Metaphyfica ; principia autem aliarum fcientia-
tum lunt minus vniuerfalia , quia Metaphyfica
cft de vmuerralifllmis : igitut > &c.

5?9

Prxtereajfi prius inteliigimus magis vniuerfa-
le, quam fingulare, quando finguiare aliquod fu-
bitomouetienlum, erit magnum tempus ante-
quam poflimus cognofcere eius fpeciera fpecia-
liflimam;quia oporteret priiis cognofcere omnia
eius fuperiora elTentiaiia , qux cum fint mulia,
non poftunt in inftanti cognofci : hoc autcm pa-
tct manifefte cflc falfum ; ergo,&c.

Prxterea,fi prius magis vniucrfale inteliigitur,
aut eadem fpecic cum minus vniuerfali , aut alia:
noneadem , quia illud noneft proprium rcprx-
fentatiuum alicuius quod xqualiter reprxfcntat
ipfum & oppofitum , vel difparatum ; fcd fpecies
reprxfentans animal ,quod eft magis vniuerfale,
xquaiiter repr^fcntai hominem,& afinum;& per
confequens per iliam cognofccret fimul vtrum-
que intelledbus , (\ ilia fufficerct,quod faifum eft:
igitur non eft eadem:fi autetn alia,tunc erunt tot
/pecies in inteliedu, quot funt fpccies generis, fi
illx debentcognofci,vel quot funt fuperiora vni-
ucrfaliora efTentialia, antequam fpecies fpecialif-
(ima intelligatur, quod falfum eft ; igitur, &c.

Prxterea , illud cognofcitur pofterius tempo-
re, cuius abftradlio eft dtfficilior;quia eius cogni-
tio inteIIc<ShiaIis abftradiua eft difficilior : fed
abftradio coloris.qux cft vniuerfaIior,eftdiffici-
liorquam albcdinis;quia «idiflimilibus abftrahi-
tur quiditas coloris , fcilicet ab albo , & nigro,
qux funt oppofita ; albcdinis autem quiditas a
duobus aibis, qux funt fimiiia ; ergo, &c.

Prxtcrea, poflibile eft inteliigerc minus com-
muncnon cognofcendo magis communc; igitur
non oportet fcmpcr vniucrfalius prius cognofci
ab intelledlu. Ptobatio anteccdentis ; quia Geo-
meter cognofcitIineam,& multadelineaprobar,
& tamen nefcit vtriam fit fubftantia,vcl accidens:
ergo,&c.Ad hoc ctiam cft authoritas Philofophi
I .Phyficjext. 5 . & 4. dicentis quod dipmtnm priiu
cognefiitur , quam partes defimtiems , diffinitum dft
miniJSvniHerfale , ciun fit fpecies , quam genus
fuum, quod cft pars diflinitionis ; igitur, &c.

RESOLVTIO.

Prius cognofci magis vniuerfale cognitione

diJiinifAy de quo De£ior i. dift. 3.

q.i.num.t^.iy.

** Q Ecundo, dico quod priiis cognofcitur ma-
v3gts vniuerfale a noiiis cognitiontf diftin-
€ti. Probatio, priiis diftindleiilud cognofcirur,
quod intrat diffinitionem altcrius , per quod
aliud diftindlc cognofciturjfed ens quodeft vni-
uerfaiiflimum, intrat definitionem omnium,cum
conceptus entis includatur in conceptu cuiufli-
bet , ipfum autem non habet conceptum nifi di-
ftind);um ; quia non habet in quo poflit confusc,
vei indtftindc cognofci : igitur, &c. Simile au-
tem eft de aliis vniuerfalibus : quant6 cnirri ali-
quid eft vniuerfalius,tant6 potefl plurium dcfini-
tionem intclligcre, & diftindius cognofci , ctjm
pauciora fupcriora habeat , in quibus cognofci-
tur confusc. Prxterea,fccundijm Auiccn. i .Met.
cap.i- Mctaphyfica eft prior ordine cognofccndi
diftinc^e, qux tamen cfl vniuerfaiior ; igitur.&c.
Ncc tamen contradicit fibi Auiccniia , diccns
qu6d cft poftrcma ordine dodlrinx, quia hoc or-
dine procedimus a cognitionc confufa ad diftin-
dam;mod6 eft ita, quod principiaaliarum fcien-
tiarura propriarum ordine dodrinz funt nobis
Z z 4 nota

AhHrMffit
m*gii vni-
uerfmlit tft
difficilitr ,
quim KinifS
vniutrfalit.

Magit vni-
utrf»le priiis
eegntfcitur,
eefnitirn*
difiinam.

Ordine de-
HrinA prett'
ditur k et-
gnilicne (tn-

fuftt ad di-
ftinSMK

L

Ofd* qu0 k
«tgHitien*
€»nfuf» f^e-
eiti fditur
md titu ce-
fnitione di-
Jtin34m,

540 De Anima

nota cx confufo conccptjj terminorum , ficut
Geometcr ex confufo conceptu linex , & pun-
0:1 procedit ad cognofcendum eius diffinitio-
ncm , & paffioncm : & idco Metaphyfica eft po-
fterior ordine dodrinz , cuius tamen principia
funt diftinfte cognofcenda; fed fcientia Mcta-
phyfica: acquifita, reuertendo ad alias fcientias
magis diftiniflc cognofcuntur carum principia,
fcientii Metaphyficx prius diftindc cogniti , &
fic cft prior ordine diftind* cognitionis : ficin
propofito , fpccies ptius cognofcuntut indiftin-
dc , fciiicet cognofcendo quid cft, quod dicitur
per nomen ; vel in fuo vniucrfali , fcilicct co-
gnito vniuerfali diftinfte , tunc pcr cius diuifio-
ncm & contradidioncm per additionem difFe-
r«itiaj , fit rcditus ad cognofcendum fpecicm di-
ftinde.

RESOLVTIO.

Prius frioritate ferfeBionis cognofcitur
Deus. Fide Dofforem i.diOi.i quarft. 1.
n\xm.t 9. fed cognitio fenfibilium fortius
mouentium fenfum , eft prior prioritate
ferfe^ionis iuxta profortionem obie^i ad
intelleBum,

S.

Ai tertium,

i.p.tiu.gj.
art.3.

6.

c '"T^Ertio , dico quod prius prioritatc per-

X fedionis a nobis cognofcitur , quod eft

pcrfedlius. Circa quod fciendum , quod aliqua

cognitio poteft ellc pcrfeftior alia , vcl fecun-

dum pcrfedionis complementum , vel fecun-

P/»«"'» ■»"»« dum proportionem ad obic£lum;ficut vifio aqui-

S*/7i"«i ^^ *^ pcrfeaior primo modo , vifione raea ; fed

&itr»lU. ^*^'' "^^* rcfpcdu candelae cft pcrfedior vifione

aquilae refpedu Solis. Ifta diuifio habetur 10.

1. de Partib. de Aifimdihiu a Philofopho , diccnte qnod imgis

»nun.c.j. defidernmtu fcire modicurn de fiihfiamiit /epartttis,

qukm rnultum de iriferierihiu. lUud autem modi-

cum attcnditur fecundum proportionem ad ob-

ieftnm , non autem fecundum naturam cogni-

tionis abfolute.

peutejtpri- ^ Ad propofitum eft dicendum , quod illud

ntSrognitum quod anobis cognofcitur priiis prioritate per-

ftrfeame. fe^fiiorjis cognitionis in fc , Ssabfolutc confi-

derata: , eft Deus , loquendo ctiam dc cognitio-

ne naturali. Probatio, quia illa cognitio eft per-

fedior in fe,per quam attingitur perfedbius obic-

ftum ; fed harc eft cognitio Dei, qui eft perfedlif^

fimum obiedtum ; ergo,&c.

felicittu in Pra-terca , Philofophus 4. Ethic. cap. i o. ponit

^"t ,^'"'-^^'.' felicitatem humanam , quac cx puris naturalibus

um I- ^^^Yteri poteft in.cognitione fubftantiarum fepa-

ratarum , vel priraa: fubftantias feparatz , qua:

eft Deus , fed ponit cam in perfeftiflima cogni-

tionc : crgo ciiis cognitio qux in via poteft ha-

bcri , eft perfectiflima cognitio , & pcrfedtior

cognitione quoruracumque infetiorum ; quia

quodcumque indiuiduum fpeciei nobilioris eft

nobilius quocumque indiuiduo fpcciei infe-

rioris.

Scdqu^ cft cogriitio perfedior fecundum pro-
portionem ad obiedum , id eft refpcdu infe-
riorum , qiwE funt intelledui noftro propottio-
nata ?

Dicendiim, quod cognitio iftorum fenfibi-
lium,quas fortiils nioucnt fenlum, eft perfcdior,
qiiia qitx fortius moucnt fcnfnin,fortius mouent
intellc^^uin , licct altiori modo , quia vniuerfa-
liii:>; qux autcm magismouent intelledum,funt

;.

ftfofhum f

magis proportionata intelledui , & ideo prius
perfcdlionc tali,fcilicet fecundum'proportioneni
ad obiedum, intclligitur vniuerfale illius fingu-
laris fcnfibiiis, quod fortius mouet fcnfum.

Ad obicdtidncm in oppofitum,diccndum quod jtd frimum,
Philofophus/'r»»M Vhyficorwn intcndit dare mo-
dum deueniendi in cognitioncm diftindtara ; &
hoc eft pcr cognitionem magis vniuerfalis , &
magis confufi , quod eft priiis notum nobis di-
ftiniSba cognitione.

Ad aliud , dicendum quod ens, & vnum prius AdfetUdmn.
imprimuntur intelledui quoad eorum <?ognitio-
nem diftindtam , quam alia ; & ideo illa cogni-
tione funt prius nota ; quia non pofTunt notifi-
cari per priora, & hoc conceditur.

Ad aliud, dicendum quod Thomas faciens il-
lud argumcntum deccptus fuit, quia non diftin-
guitur inter cognofcere aliquid confufum , &
confuse, & diftindf , & diftindum. Verum cnim
eft , quod cognofcere aliquid confusc , fciUcet
minus vniuerfalc, eft medium intcr puram igno- ''»•»' *fi <••-
rantiam, & cognitionem eius diftindam ; & fic S"'fi» f '"/>'•
cognitio alicuius confufa prior eft cognitione /j,„^* ^i^r,
ciufdcm diftindta ; fcd proptcr hoc non fequitur Jem.
quod cognitio confufi , id eft, magis vniuerfalis,
fit prior cognitione minus vniuerfalis , nifi lo-
quendo de cognitione diftinda , vt didum eft;
immo eft fallacia confequentis a pluribus caufis
verifatis ad vnam. Cognitio enim confufa alicu-
ius miniis vniucrfalis , efl, vel quando cognofci-
tur tantum de ipfo, quidefl, quod dicitur per no-
men, vel quando cognofcitut in fuo vniucrfalio-
ri , vel confufo ; non fequitur igitur : cognitio
confofa minus vniuerfalis , eft prior tempore,
quam eiusdiftinda: igiturcognitio fui vniuer-
falioris, vel magis confufi, eft prior.

Ad vlrimum, diccndum quod quando aliquod Adqtutrtmn.
fingulare eft praefens fenfui fecundijm dcbitain
proportioncm,tunc intellcdus prirao apprchen-
dit fpeciem fpecialiflimam eius , fcd quaiido non
eft proportionatum fcnfui, ita quod pollit ipfum
diftinde cognofcere; tuncintcllcdus apprehen-
dit fpcciem proximiorem.quam poteft,quia non
moiiet fenfum nifi fub rationcquae eft fingularis
fpecici communioris.

ANNOTATIONES,

ad quxftioncm decimamfextam.

CONCLVSIO I.

Speciemfpeciali(?imam ejfe primum cogni-
tum nobis cognitione confusA.

a Xf^cendtmigitur ud qudiSlionem,^z.S^tc\tvci $,

l_VfpeciaIifIimam eflc primum cognitum.
Probat Dodtor hic contra D. Thom. & luos i.p.
^»<e/?.?j.m.}.fcxrarionibus;quarum ptiorcs tres
adducit i. difi.ytjtufi.i. nurn.ii. Prima ratio cft,
quia caufanaturalis agit fecundilim vltimam pof-
fc , & fic agit prim6 pcrfedliflimum cfFedtum,
quem potcft; crgo ciim intellcdtus fit talis , pri-
mo intelligit fpcciem fpecialiflimam , quia hoc
cft perfediius vniuerfalioribus , quae funt partes
eius. Contra hanc

Obiicitur, ex Caiet. de ente,& efientia , & aliis;
quia ordo naturae incipit ab impctfcdtioribus:
vnde quod prius cft gcneratione, pofterius eft
perfcdHonc, 7, Afetaph. Pra:tcrea,fi valerct argu-
mcntum,probaret quod etiam cognitionediftin-
dta ptiijs cognofceretur fpecies fpccialiflima,

quod

Quxftio XVI.

CMm/knMtu-
TtUi* n»H im-
ftdihi pTodu-
eit fnfeailp-
tn$ tjftaun
futm (•tefi.

lO.

Ori» emfuii
€"[nt[cendi
*ft frioT trdi-
ne diHinBi
tegiufcendi.

quod eft fairum,& contra iprum Scotum, vt fta-
tim patebit. Tertio , probarec etiam quod iingU'
lare prius cognofcereturi quiaeius concepius eft
nobilior conceptu fpeciei : nam fubdantiz pri-
inz funt omnium nobilifllmx, vt tenet Ariftote-
les c*p. de SHhftemti4\ Sc i .Pofter. c.i. dicitur qu6cl
notiora nobis Aint , quz propinquiora funt fen-
fui. £t ita tenet Durand. t.d.i .cf.-j. Oregor. i .i.\.
*pidft. 3 . Mrtic, t . quos fequitut Suar. 4. de AniiMi
c*p.i.

Ad primun; , refpondetur , loquitur Dofboc
dc agente naturali non impedito, fcu carente re-
Aftentiai, vt%abet Uc.cit. in i. nam H reliftencKim
inuenerit > -impeditur a produdioncnobiliflimi
effedlus, quempoteft, dcincc vindat illam refr-
ftenciam : in ptopoGto autetaV<?i<itleAus rcfpe-
Ctw cbnceptus' fpcciei fpecialiffimJS , eft bcne!
difpoiitus ; quia fiipponitilr , quod habet fpc-
cieminrclligibilemcius,& phantifiam hon im-
peditam , ncc aliud rcquiritur ; & ii finc indifpo-
fitione , vel rcfiftentia non ageret ad- vltimuni
porentjjc , fcqueretur , ( vt bcncinfcrt Dodbor )
quod quancitatem cfFetfhll? flbi prafcribcrct , &
fic effct caufa fecundum propofttum. Friuolum
efgoeft,quoddic?cCaictanus,ficu('leOnonpriu$
gci>crat lconem , (cd aliud imperfedius , ita in-
lelledtus non priiis gcncrat conceptum perfcAif^
fimum, fed imperfediorem , & vltimo perfedif-
fimum ; quia fi leo habcret in fua poteftate for-
mam lconis , & matcriam difpofitam, & fine rc-
fiftentia , primo produccrct leonem : intellcdus
habct in fiia poteftate conccptum fpeciei fpecia-
lifnma: , & fubieflum difpofitum, & carcns omni
rcfiftcntia, idc6 primo producit illum concc-
ptum ; &c fi primo non polfct , nunquam poftca
polfet , quia nihil acquirit quod ab initio non
habet<

Ad fccundum , refpondcrur, cum Scoto i.
dift. {. atuift. i. mtm. 16. quod totus ordo confusc
cognolccndi cft prioi:i& ideo primum in illo or-
dineeftfimpliciterprimum.Et probaturcx Arift.
I. Phyfic.text.). diccnte, definitum prius cogno-
fci, qu^m partes ; & ex Auicenna x.Met^ph. c.j.
fuadcnte Metaphyficam eftc vltimam erdine do-
dlrina: , quamuis fit prima in fciendo diftiniStc;
quia principia aliarum fcientiarum funt pcr fe
nocaex conccpcu confufo tcrminorum,& poftea
exMccaphyfica fciri pofTunt diftin6tc;cognofcit
cnim<ieomcter lincam efle longitudinera fine
lacitudine, non curans in quo fit gencre, vel qux
fit eius difFercntia , quia hoc ad Metaphyficum
fpedat.

Dices , crgo falfum eft agens naturale primi
clicerc cfFedum nobilifHmum, quem poteft;quia
cognitio diftindlacft nobilior confufa. Etcon-
firmatur ex ipfo Scoco loc. cit. rmm. ij. diccnte
quod procefftu nMHtAlis efttd> impetfelto ad perfe-
Elnmyper mediHm,(^ ejmd confnse cognofcere eft cjnafi
medittm inter ignorare , & MftinSle cognofiere. Vbi
fibi concradicit, antea dicenti , intellcftum prius
clicere adum perfcftiffimum. Refpondctur , in
eodcm ordine cognofcendiintelledJ:um non im-
peditum prius tMcttetCtn perfcftifllmnm quem
potcft , tanven pro hoc ftatu poteft alius ordo co-
gnofccndi impcrfcdiorpratcedere perfedliorcm,
cuiufmodi cft confuse cognofcere refpcdlu co-
gnitionis diftinftx ; quiactiam cognitio fenfiti-
ua pro hoc ftatu, prior eft intelleftiua. Quod ve-
ro confufa prior fif,& cxpericntii conftat,& Ari-
ftoteles , ac Auiccnna docent locis citatis ; vnde

541

Scotus fibi non contradicit , quia loquitur intra
eundem ordtnem cognofcendi , non verd com-
parando vnum ordinem ad alium.

Contra,hinc fequitur quod in ordine diftinde
cognofcendi , fpecies fpecialiffima prius cogno-
fcitur , quam eius partes : confequens eft fallum,
& contra Scotum cit.num.i^ tenentem vniuerfa-
lioraprius cogiiofci cognitione diftindla , quain
minus vniuerfalia ; de quo ftatim. Rcfpondetur,
negando fequelam , quianon potcft aliquid di-
ftindle concipi nonconceptis in eo inclufis,qua:
funt eius pattes ; his enim non conceptis, cogni-
tioeric tantum confufa;qnia concipitur res,ficut
exprimitur per nomen , & non ficut exprimituc
per definitioncm.

Ad tertium, fingulare qua tale,non cognofci-
tura nobis pro hoc ftatu, vt docct bcnc Scor. }.
d.i^. tfuaft. y.fin. quia pro nunc non mouetur in-
relleflus nofter, nifi aphantafiabili ,& fingiilare
nulium phantafma gignit. Videcum i.dift.y.^.i.
&ij.6ji.i7. tr j^d.^^^.tjuafl.i. dequoinfra,^.it.
vbi dicetHjr quoraodo fingulare pritis cognofci-
tur qugm fpecies fpccialiflima.

Sccunda ratio Scoti eft ,quiaMetaphyfica fc-
cundum Ariftotelcm , & Auicennam eft vltima
ordine doftrina: ; crgo aliac fcicntia; praecedunt
cam, & maxime naturalis;ergo harum principia,
& tcrmin}principiorum,cognofcuntur prius, &
tamen funt minus commuriia, & principia Me-
taphyficz vniuerfaliora ; ergo mious communia
funt prius notp.ex intentioncAriftoteIis,& Aui-
cennx.

Contra hancobiicitur ; quia vel fcientix or-
dinantur fcaindiim cognitionem diftinftam, vel
confufam : fi primum , Metaphyficacft omnium
prima,vt didum eft ad fecundum : fi fccundum;
crgo miniis communes dcberent praccederc , &
fic libri de Coelo,& de Anima prarccderent libros
Phyficorum. Rcfpondctur cx Ariftottlc ^.yl/«.
/MM. ordine dodrina: illud cflc pFJiis, quod fa
cilius addifcitur. Et non dixit Philofophus quod
diftindius cognofcitur, fic c(Ie priu$;non incipic
ergo ifte ordo ab vniuerfalioribus , vel compofi-
tiuo modo, diftinfta cognitione,fcd farpiusa mi-
nus vniuerfalibus.Vnde Ariftotcles inmultis lo-
cis prius tra<5tauit quas funt pofteriora fccundijm
naturx ordincm ; prius enim agit de animalibus,
quam de plantis ; & tamen tra<5latio harum eft
vniucrfalior, & prior. Itcm,in librisPhyfic.priiis
traftat dc principiis corporis generabilis , cuiuf-
modi font mat«ria,forma, priuatio, de quibus i.
Phyjic. quam de principiiscorporis natnralis , de
quibus Ub.i.ScUc prarponit principia fpecici.fcu
minuscommunis principiis generis , fcu magis
communis. Ciim crgo prius tra(3;et defcicntiis
minus communibus , bcnc infert Scotus ad eius
mentcm,minus communiaclfe faciliora,& nobis
notiora ; & per confequens pritis nota. Vide
Phil. Fabr. TT&ror. 1 8.

Ad tertiam rationem Scoti refpondet Caier.
inter illos conceptus non eirc ordinem t frentia-
Itm ; ideo non eft opus fingulos concipcre.Con-
rra, cum quia ibi dicic Caiet. quod natura proce-
ditabimperfcdlioribus ad pcrfcdliora; tum quia
foluendo primam rationcro Scoti,dicit non pof-
fe fpcciem concipi , doncc priqs concipiamur
omnia prxccdcntia in lineaPrardicamcntali.ScJ
adhucdices ctiam contra Scotum fcqiii.mulcum
temporis infumi anrequam magis vniucrfile
concipiatur. Rcfpondctur, tantura fequitur non

ftatim

II.

tJihtldinm-
3* ctgntffi
ntn ccgnitt*
fartibm i»
M imflMft.

Miniti cem.
n.Hni» funt
fnitf uitm.

II.

§^!de/ffr!Hs
tidiug doitri'

Philefifkm
pnin trmBmt
fcitntiM mi-
hits cimnm-
nts , etfi M»
femfer.

»3-

54i

De Anima

quii44 iftfin''
guUri , frius
moutt intel-
ltitum,quiin
rimotittt.

?4-

C»inttt» pri-
morum prin-
eipiorum non
tfifrini».

^uari ohii-
Bum k lon-
gi , imptrft'
^i viditHTi

ftatim intelligi , quia cum occarrit Hngulare in
debixa ^iftantia , prius cognofco, & diftinguo il-
lud ab aliis iingularibus,vel minus communibus,
antequam facio abftradiones magis vniuer(a-
lium conccptuum ; nam 6 folum cognofcerem
qua cn$, non diftinguerem illud ab aliis inferio-
ribus, quia conccptus cntis eft caufa conuenien-
ti«,nDn diftindionis. Aliquid ergo temporis in-
rercedit , quando moueor a (ingulari , antequam
magis vniuerfalia conciperc poflim,fed non tan-
tum , quantum in oppolita opinione j quia fadl
motione a Hngulari obie(5bo , oporteret omnia
contenta in lineaPrxdicamentali prarconcipere,
antequam illud (ingulare , vel eius infimam fpe-
ciem concipcrem.

Ad quintam rationcm Scoti, refpondet Caie-
pnus fpectes magis vniuerfalium , quamuis fint
indiuidua generum,vt huius animalis,huius cot-
poris, &c. elfc propinquiores fenfibus ; & (ic fa-
cilius abftrahi , qukra fpeciem fpecialilEmam.
Contra,(» Prtaenuo Metdph.hafotiMti^aoA natura
fpecifica tantum mouet fcnfum , & non genus,
nequc fingulare. Vide Scot. i Mft. } .tjHtfl. i .num.^.
Przterea , nonoffertur fenfui iixdiuiduum gene-
ris, nifi mediante indiuiduo fpeciei ; quia tenfiis
con intuetur fingulate fenfibile det^crminati gc-
neris,quin fit determinatz fpcciei:& quia hoc eft
propinquius fingularitati ex Vhil.i .Pofterjext.ii.
cft magis fenfibile : & confequenter citius,& fa-
cilius mouet intellc(3:um.Prxterea,vt ait Dodor,
patet, facilius abftrahi minus commune,vt albe-
dinem.quam magis commune, vtcolorem ; quia
hoc a fimilibus,i[lud a diflimilibus abftrahitur.

Soluuntur qudd/tm argumenta adduSfa jn
fauorem D Thoma^tenentU i.p.quaeft.Sf.
arc.5 . vniuerfaliora ejfe frius nota.

Primum argumentum : Cognitio primorum
pfincipiorum eft prima,quia eft per fe notorium,
& ab omnibtis admittitur ; ergo &cognitio ter»
minorum eorundem principiorum:fed inter hos
primus terminus eft ens; crgo,&c.Refpondctur,
ptima iila principia priiNs cognofci cognitione
diftinda , vtdidum cft , fed fic cognofcuntur
poftquam acquifita eft cognitio confufa multa-
rum rerum ; qua ii^tione > vt dixi , alia: fcicntiz
funt priores Mecaphyfica.

Secundum argumentum : Quod a longe con-
fpicitur, prius vidctur, vt corpus ; deinde vt ani-.
mal , tandem vt hoc animal : crgo communiora
prius cognofcuntur. Refpondctur eum Scoto
i.dlft.}.(jiu£fl.i.m7n.iy. obicftutn in diftantia im-
proportionata , non fe repraifcntare fcnfui fe-
cundum propriam rationcm ; fed fecundum im-
perfedium , & intcUeikus fequcns fenfum, intel-
ligit illud fecundiim illam rationcm imperfe-
<5lam, &fic decipitur. Conclufioaucem Scoti,
quod fpecies fpecialiflima fit primum cognitum,
intclligitur quando fenfuseftin dcbita diftantia.
Contra, quod in remotis mouet fenfum , effica-
cius mouct etiam in diftantia dcbita;quit mpuerc
dum remotuin eft,8rguit maiorem virtutem,vir-
tute illius quod tantijm mouet , dum cft propin-
qpum;crgo cum gradus vniHerfaIiores,vt corpo-
ris, moueant in magna diftaiuia , & fpecies non,
fignum eft , qu6d fortius tnouent quatn fpecies
etiam quandofunt propinqui : ficut ignis qui re-
piotiora calcfacit , efficacior eft igne qui taq-
tium calcfacit ptopinqua.

Refpondetnr , argumentum eft ad oppofitum,
& fuadet quod ipfa fpecies fpecialiffima mouec,
Ctiatn quando diftat nimis obiedum,& non gra-
dus fuperiorcsiquia cum fit pcrfc6tior in entita-
te illis gradibus , eft etiam & in ailiuitate ; ergo
cftacStiuum ad maiorem diftantiam,quam illi gra-
dus, vt in exetnplo de igne perfediori. Ratio au-
tem quarc non reprxfcntat fecundum gradum
fpecificum, eft, quia per improportionatum me-
dium non poteft effundetc fpeciem perfeftc fibi
fimilem , & fic tantum repraefentat imperfefto
modo.Addo,incertume(re,vttenctDo<5bor t.d.f.
q.z. n. 28. quod per diuerfas fpecies intelligibiles
reprxfentcnturminus, &magis vniuerfalia : dc
quo quidquid fit,quod caufat fpeciem miniis vni-
uerfalis, poteft caufare fpeciem cuiufcunqde vni-
uerfaliotis inclufi in eo, vtibi habet Dodor.

Terrium argumentum:Quod cft facilioris ab-
ftradionis fc^cundum Scotum r<«r.j.prtus cogno-
fcitur ; fed magis vniuerfale eft huiufmodi , quia
pauciorain feaftu continet, quamminus vni-
ucrfale , & fic facilius eft imelligere vnutn tn eo
non intclledlis aliis , quod cft abftiahere , quam
inminus vniuerfali,vel fingulari,in quibus mul-
titudo contentorum ponit cpnfufioncm.Rcfpon-
detur facilitaccm abftradlionisotiri ex vicinitate
ad fcnlum, & ideo vniuerfalioia , quia magis di-
ftant i fenfu, difficilipris funt^abftr-aftionis..

Quartum argumentum:Scotiis i dift.^.ciudft.i,
num.iy. zit quod mcns fcquitur fenfuni in cogni-
tione , & certum eft fenfutn non cognofcere nifi
fingillare ; & i.Met.eiHttft.vlt. ait fingulare vagum
pimo percipi ; fed ficut fingulare vagum fe ha-
bet ad diftindum,ita magis vagum,ad miniis va-
gum ; ergo hoc priias cognofcitur.Rcfpondctur,
fenfum cognofcere naturam fpecificam,non fin-
gulare, qua taIe,alioquin poffet diftinguere inter
duos radios Solis, quod eft impoffibilc, vt habet
Dodor i.dy<f.i. Adaliud, cognofcerefingularc
vagum, eft ipfam fpeciem fpecialiffimam cognor
fccre cum figno , quia ipfam fingularitatem pro
hoc ftatu non cognofcimus ; alioquin poflemus
diftinguere Petrum i Paulo , feclufis corum ac-
cidentibus extrinfecis , quod eft falfum. de quo
iiiftkqu^eft.iz.

»y-

Magit & mi'

niti xiniuir-
f»Ua an fir
iiuirfm ffil
tiis rifriftn-
tantur l

lAinns vni-

uerfale fati-
liits nhftrn.
hitur.

Senfw non
tn^nofcit pn-
guUr» jMt
t»li.

.«O

^»»

ONCLVSIO

II.

Vniuerfaliora ejfe priusnota , cogni-
tione diftinita.

** ^ EcUndo dico (juod priiu cognoft:itur magit vni-
%Ju»r/kle , &CC. Hanc concl^fionem , nempe
vniuerfaliora prius cognofci cbgnitione diftin-
^ , probat Do6tor duabus racionibus claris , &
circa eam nullaeft fcrc controucrfia. Eafdem ra»
tiones habet i.</.).f.}.».i4.i5.quarumvisftatin
hocquod cum diftinda cognitio inferiorum ha-
beatur per diftindlam notitiam fuperiorum in-
cluforutn in eis , euidens eft priijs fuperiota di-
flitidc cognofci , fine quibus fic cognitis repii-
gnat inferiora diftindtecognofci : hic locum ha-
bet iWndiPropter tjuodvnumtfufidtjue eft tale, &c.
^ Tertio , dico tjuod prtusprioritate perfeSHtnis,
Pro huius inteUigentia norandum eft , quod co-
gnitio poteft eflc pcrfe<fta dupliciter. Pritno , ex
parte potcntix , &obic6ti; vt quando potentia
circa obiedum nobiliffimum exercct totam fuatn
viftutcm. Secundo, ex parte proportionis co-
gnitipnis ad obicdti cognofcibilitatem. Primo

' modo.

16.

Cognitto du-
pUtiitr fir-

fta».

Qu^ftioXVII.

545

•»*^

«7-

-IV

Cicgfttn nt'
tit infiaitii tft
ferfeS$Jf!-
miu,quem d*
"Det pr* m»t

I.

modo , quo obledutn eft nobilius , eo perfedlior
eft eius cognitio , vel eft prius cognitum pnori-
tate perfedlionis ; Sc Hc Deus eft primum cog-
gnicum incer omnia Secundo modo , cognitio
lenfibilium, quo forcius mouenc renfumjcd
perfedlior , quia eius gradus magis accedunc ad
gradus cognofcibilitatis obiedi, & C\ coc func
gradus pecfedlionis in cognixione,quoc func cog-
nofcibilicatis tn obiedlo perfeAeadzquato,cog-
nofcicur tale obi£&um. Primam parcem probac
cx Philofopho , & eft euidens , explicacis cecmi-
nis; quiacjkmcognicio e(rencialicerdependeac,&
ipeciiicetur abobie^to , quo perfedius eft obit-
&um,eonobilior eftcognitio.

Secunda pars pacec j quia qux fortius mouenc
/enfum , fortii^s etiam pro hoc ftacu mouenc in-
jtelledum i & confequenter funcmagis propor-
tionacaintelledbui; ergo nocitiaintelledus circa
vniuerfale , cuius fingulare fortius eum raoucc,
eric magis proporcionata , id cft, magis accedens
adgradus cognofcibilicacis illius obiedi. Vide
Doftorem iMflinU.^.^tt4ft.i.mtm.i^.
* jid^propofttHfH efi dicenditm y icc. Quod hic
ait Do<5lor Deum efle prius perfedlione cogni-
tum , eciam loquendo de cognitione nacurali*
videtur falfum ; quia nuUum concepcum pro-
priura habenius de Deo pro hoc ftatu , quia c(-
Jentia*diuina vt httCf folum mouec naturaliter
fuum incelleftum , & pec viam vniuocacionis
mouet nos , quoad rationes generalcs fibi , Sc
creaturz communes. De qu6 late Dodlor qia^, i .
Prd. & cpttdlib. 1 4. d' I -difi. 3 jpuft. i .». 1 6. At cog-
gnitio propria obiedorum , & per proprias fpc-
^es acquifita eftperfediorcognitione commu-
ni , & acquifici per alienas fpecies. Refpondetur,
ctfi pro nunc nuUum habeamus concepcum pro-
prium in particulari de Deo , habemus tamcn
conccptus proprios deco,ita vt crcaiursrcpu-
gncnt^cuiufmodi funt conccptus omnium pcrfe-
Aionum (irapliciter , quorum perfei^iflimus eft
conccptus cncis inBniti , quia eft fimplicior con-
cepcibus attributorum , & vclut fubiedum eo-
ram,de quo Scotus i Mfiinii.ijipuifi.x.nHm. 1 7.fcd
argumentum ptobat cognitioncm naturalcm Dei
non efle perfcdiotcm lecundum proportionem
graduum eius ad obieiSlumiquia hoc in infinicum
cxccdic illam,& idem eft etiam de cognitione fa-
pernaturali creata Dei.

Q^iESTIO XVII.

>. VtrHm m inteUe^u noShro Jint jpecies
ittteliigihtles priores naturaliter
4^u inttUigencU?

Atift.i.W« Aiutma4t*t.€o.Vi.'T\i9m.UB.ix.ir i.f.^.%g.».\.
^ q.%%.mrt.x. ^ i.ctHtra Getitts,eap.^i.\v.^i.^(ju»dl.
•j.Att.i.^ de verit.q.x.M\>ett.Maffi.t.t>.fminm.d* hemtne
intT»BMSenfih.atumt,.Ctft.in x.d.^^ j.ljirf. i.Ducand.
inx.d.%6 f.tf.Coaimb.t.V* 4nim»,e»p.t.qxjtrt.i.kMetiA
ttm x.Philof^h.q.^%.feS ^.Cova:f\M^.i%J*Ai^iitm, f .).
Vi^ D0&.M di^Mti* ^.14,

I D E T V «. qnod non : quia quando-
cumquc «liqua fpccies imprimitur ab
obie(^o in pocentia , reprxfentat obie-
iedtum tantum fub illa ratione , hib qua naca eft
imprimi abobie^o , quia genitum eft (imile gc-
lictanci fecundum fotmam, fcoundum quam ge-

X.

nerat ; fed quzcumque fpedes imprimitur ab ob-
ic^o in intcllcdu , fub racionc iingularis impri-.
mitur y quia obied^um cxcra,vel phantafma a quo
imprimitur, ^ft finguIare:ergo intcUc^ius recipic
fingularitcrihoc cft falfum:igitur,&c.

Przterea,prcfentia obiedi eft eaufa pra:£entiz
fpccici, non autcm c conuetfo ; cum igicuiobic-
^um incelligibile iic prsfcns in phancafmacc,
non requiricur fpecies iti inccllcftuproptcr prz-
fentiam obiedli , fed proptcr aliad ponitur fpe-
cies in intelle^.Mgitur fruftr^,

Prztcrea , G cftct fpecies in intclieftu, plures
pollent efTcfimuI. Confequens eft falfum : crgo»
&c. Probatio confcqncntiaE , fpccies talis habcc
eftc permanens etiam abfente a&u intelligendii
tamcn poftomnem adlum inteiligendi potcft fuc-
cedere alia fpecics refpo^u alt^rius obic(^i& fic
cilec alia fpecics alccrius cum prima fimul. Pro-.
batio falHcatis confequencis , quia cum illa fpc-
cies non iic potcntia racionalis, vel iibera,fcd na-
curalis,denccefllcatecftadbi ptxfeme obiedo;
c6m igitur fcmpcr reprxfentct obicdhim fuum,
rempcrhomointelligerct pctillam zdta,8cCc-
querctur quj&d per plurcs fpccies ilks femper
poftet plura intclIigcre,quod falfum cftjergo,&c.
Prcterca , potentia fempet pecficitur proprio
adu ; proprius autcm a^us potcntiz apprchcn-
fiux cft apptehendcte , oon autem fpccics : igi-
cur , &c.

Contr^,Philo(bphuc j . dg Anitntt , text. com.6.
text. eom. j y.dicicquod mimti tfi locttt fpecientm^o
tots ,fid ititelleSttt. & in eodem, It^it mn eft in ani'
mtt, Scc. & in codem : anim4 per imelUEhtmtfi om-
m4 imeSigikiliM , dr perfinfitmfinfibilia : hoc aucem
non potcft intelligi,qu£>d (ic omnia pet efrcntiami
igitur per carum fpecies in anima exiftentes.Prx- £s Philof. t.
terea, pcr rationem fic : omnc quod rcducitur dc l^hyf.ux.}».
potentiaedentiali ad accidencalem,opoccecqu6d
noc fic per aliud fibi imprcftum formaliccr; in-
telledlus nofter ancc addifccrc, vel.incelligere cft
in potentiaeftenciali ad adhim intelligendi,a qua
poftca reducitur ad potcntiam accidentalcm, qui
fcilicet potcft iBCcIIigere,cum voIueric;igicur hoc
cft pcr aliquod formaliter fibi impreftum , quod
voco fpeciem:igitur,&c.

RESOLVTIO.

Ofinio commHnisfonendas ejfejpecies inteii-
gibtles necejpirio ad inteUigendum ; (^r
Joiuit argitmenttt in contrsritm. Dequ*
Ute i.dift.3.quzft.6.

* T\ Efpendco, vna opinto communis eft» >,

XVquod inrelicdus habctfpeciem fibi im-
preftam , ncccflari6 requifitam ad a6him intclli-
gendi. Quod poccft fic probari ex prxdifti$;quia
oportct quod vniuetfaleadlu intellcdum,fit ptx>
fens intcUedui racionc obicifti •, fcd non potcft
cfle prxfcns nifi pcr fpeciem impreflam : igitur,
&c. Maior patet , quia ficut obiedum eft prius
iStvi intelligcndi ordinc naturx , fic ratio obic&i.
Probatio minoris,quia non poceft aliccr cfle prx-
fens nifi pct fpcciem inphanrafmatc cxiftcnccmj
fed non perillam. Probacio,quia vnafpecics
non poceft rcprxfencarc obiedhimfuboppofitis
rationibns ; fcd vniuerfale , & finguiare habent
oppofitas rationes , fpccics aucem in phantafnia*
tc eft rcprxicntatiua obicdi vc fingulare eft ; igi-
tur non vt vniuerfale : ergo prxicr illam ,cft nc-

ccflaria

544

De Anima

tttHllueA
guirt »lit*r
ffie.juam nt-
iti aff^rtiM}

4.

^Hut inttl-
leSm agtntis

^kflrahtr*

\{ noit iuteUi'
gtret mnim»
(ine ftnfu,nic
ifft feffctfin*

Text. 1*. &

Tjst.t».

cefTaria fpccies in intellcftu ad reprxfemandam
vniucrfalc.Maior iltius rationis confitmaiur.t^uia
idcm noii potcftracnfurari duabus menfuris to-
talibusjfpcciesautcmmenfuraturtotalitcrabobr
icdlo; igitur eadcm fpccics non eft diuerforum
obieilorum.vt diucrfa funt rcprsfentatiua.

Scd diccs , quod hoc vcrum eft eodem lumi-
ne , fcd luminibus diuerfis poteft cadcm fpccics
diuerfa repraefentarc j vt patet dc nodilucis.quas
indie videntur coloratx luminc Solis, fcd dc no-
dc luccntes lumine proprio } fic fpecies in phan-
rafmate lumine phantafiac , vel virtutis fenittiuaE
poteft rcprzfcntare fingulare luminc intcllcdkus
agentis pcnctrantc phantafma vniucrfalc : fed
hoc non vidctur ;quia nod^iluca,vel rcprzfenta|:
diucrfa obieda de die, & de nodle ; quia color4&
lux funt diucrfa,& tunc neceiTario hoc cft pcr di-
uerfas fpecies : vel Ci non fint diuerfa obieda,
oportet dicere, quod hzc habent aliquam quali-
tatem diucrfam i luce , & colore , virtualiter ta-
men vtrumque continetem; & ideo in dic poterit
gigncre fpecicm repraefentatiuam vnius , lcilicct
colotis,& in x\o(kt repracfentatiuam lucis;fic igi-
tur fcmpcrhabcbit diuerfas fpecies inquantum
repraefentantur in eo diuerfa \ ficat iti propofito
de vniuerfali,& fingulari,

Praeterea , cuiuflibct potentix realis aftiux eft
a£bip rcalis , & tcrminus realis ; inteUeffcus agens
eft potentia afkiua realis ; igitur eius operatio eft
rcalis ; fed intelligere non eft operatio cius , nec
tcrminus (\xx opcrationis faltem propinquus,
quia non intelligit ; fed operatio cius , cft faccrc
intelligibilia in potentiaadtu intelligibilia;fiunt
autem intelligibilia aliquo adu per abftraftio-
nem fpecici } abftrahcre igitur fpcciem cft aftus
eius,&fpecicsintelligibilis abftra^aeft termi-
nus eius ; non poteft auten^ talis fpecies efte ii^
phantafia,quz corporalis eft, & extenfaa non au-
tem ralis fpccies : igitur oportct cain etfc in in-
telleau poflibili,

Scd diccs, qu6d vniuerfalc, quo4 eft obici^unY
intelledtus , fulgetin phantafmate per lumen in-
telledus agentis , &id efle intelligibilc ad^u,
Gontri , efTe cognitum fplendens vt cognitum,
cft tantum efle diminutura non reale ; igitur non
poteft efle tcrminus operationis rcalis intcUc-
dus agentis,

Praetcrca,obie£tum vniuerfalins nonpotcft re-
pratfcntari fubratione fua vniuerfaliori, per fpe-
cicm obtcdi particularis ; quia obicdurn vniuer-
falc in quantum huiufmodi , eft indifFerens ad
omnia particularia fub co contcnta ; fingulare
autem eft detcrminatum , & ctiam vniucrialc, vt
Tniucrfalcjfed determinatum fecundum phantaf-.
raa", & qupd cft in eo tantijm vt fingulare ; quia
hic & nuflc : igitur fpccies in eo cxiftcns non po-
tcft repracfentare obicdtum vniuerfalc ; igitur
oportct ad intelligf ndum vniucrfale , vt vniucr-
fale, fpecicm eius imprimi in intellcdu poflllbili,

Pia:terea,ex nobilitaEcintellcftus poteft fic
argui: Si non rcquirif ur ad intcUigcndum (pecies
in intcUcdu , fed in phantafmate tantum , intel-
le£l:us nofter non habet operationem feparabilcm
^ corpore in quo eft phantafma ; quia habet pr-

f;:inum , & fi non habet operationem feparahi-
cm , ipfe non cft feparabilis k corpore , ficutar-
guit Ariftoteles i.af ^»/w;crgo intellcdlusno-
fterefTct infcparabilis \ coipore , & commixrus
corpori , ficut potentia organica : hocautem eft
cpntra Philofophum, « >& i-C^ 3 . de yi»fm4,0' 1 1.

M'taphyfic* , & hoc cft contra mcntem ponentis
animan» a corporc aliquando feparari , & intel-
ligere ea qus prius intcilexit ; vc patet de diui-
tc cpulone ; hoc autem non pflct , nifi manfif-
fcnt inanima fpecics in via aequifitat. Nec vidc-
tur verifimilc ,qu6d anima cxuta i corporc, rc^
mancat iia nuda , ficut in prima fui creationc»
ita quod non pofllt intclligere; nifi de nouo fbc-
picsfibi imprimantur ; fcd ratiot>abile eft ipfara
per fpccicsacquifitas inviaaliquid pofle intelli-
gcrc, vt didtum cft.Hacc autem pofitio confirma-
tur authoritatibus pr^di&is pro illa patte,

Ad primum in oppofitum , dicunt quod difFcrt
ratio agendi , & ratio agentis ; verum eft autem
quod fpccies rcprzfcntat obipdii ii? illa rationc
agendi fub qua nata eft imprimi:hoc autc eft fub
rationenaturaeabfoluteconfidcratae , nonautem
fub ratione agentis, quod eft particularc ; & ide6
fpccies rcpraifentat vniuerfalc. Vel aliterpotcfl
dici fccundum >ilos> qu6d lic^t phantafma, ^ qno
imrocdiate impcimitur, fit fingulare ; quia tamen
non aeit in intelledum poflibilcm virtute pro-
prii, fcd intelledus agcntis abftrahentis fpecies
vniuerfalcs \ phantafmate;ide6 poteflilla fpccies
ircpraefcntarc vniucrfalc.

Ad fecundum , dicendum quod squiuocatio
eft ibi deprzfcntia ohie(f^i , & fpecici ; obiedum
enim eft caufa przfentia; tealis fpeciei in intel-
lc6tu , in quo cam imprimit , in virtute tamcn
intellcAus agentis ; fpecies autem imprefla eft
caufa prxfentiae ohiefti in ejfe intelljgibili ,etiam
vt fic obiedlum eft praefcns intellcAvi rationc
fpeciei.

'Ad aliud , diccndum , conccd?n4o confcquen-
tiam. Ad improbationem confequentis,dicendam
quod fpecics > licct fit forma naturalis quoad
a£tum intelligendi , quantum eft de fe,fempec
producendum ; quia tamen non eft caufa tot^
a(ftus,fed requiritur intcntip intellcdtus, & prin-
cipalius ; ifta autem non cft femper in adu , ide6
no oportct quod femperintelligat. Similiternon
Qportct,qu6d omnes fimul caulcnt adumintelli-
gendi, fed illa tantum cuius phantafma fortius
mouct intcllcAum ad primum inteUigendum, vt
patct cum homo excitatur ^ fomno;tunc intelli-
git ncccfTario illud quod prius occurrit, vel cuius
phantafma fortius mouet:fed per illum adum in-
relligit quod voluntas fibi imperat intelligpn-
dum,& hoc fecundum fpecicm eius in inteUcdu
conferuatam.

Ad aliud, dicendum quod pptentia priijs prio-
ritateperfedionis perficitara^upropiio, quim
alieno,nonautemfcmperprioritategencrationis,
quando fpecialiter ad eius generationem' plura
alia requiruntur propter fuam perfcdionem ; fic
eft in propofito dc a&u intelligendi,qui prius or-
dinc generationis requirit phantafma , & cogni-
tionem fenfitiuam , ^ qua originatur , & fpeciem
intclligibilem>fecundtim quam formalite^ intel-
ledusintcUigit.

RESOLVTIO.

Ofinio negans Jpeciem imftimi a fhAHtsp-
mnte , yel obteSto , difcutitur , (jr sffror
b/ttur:de quo Doitor i.didin^l.j.c^uzft.dr.
num.)

^ A Lia opinio eft , quod nulla fpecies ^
ZV.phantafmatp , vel ab obie^o extrinfeco

im

Text.4. & f .

Iib.j.tert.$7'
Sett. 4. d.4}t
q.j.

Ai frimnm

Ai fttmM^
^Htmeiipr*'
finti» ohiiSi
fit eMuf» fri^
ftntit ^eiii,
^ietntr»^^

7'

Adttrtinm,

iSuiprimi
inteUigitur
euiHri phim-
t»fm»firtiuK
m»Mtt,

De hoc 1. i,

4»q-4.

AifMMrtmH,

8.

Nen fiiri^
eiem inteUi-
gibilifiphamr
t»fm»ti , vti
ttit&o.

Qu^ftioXVII.

54?

10.

Imprimitar inintelleda.necetiam adus intcl-
ligendi.Quod probatur.Agcns aequiuocum fem-
pet e(l nobiiius paifoi fcd phantafma, vel obie-
&am extrinfccum non efl: nobilius intelleflu,
vel fpecie , vci aAu intclligendi : ergo ,&c. Pro-
batio roaioris ; H eft zque nobilc , runc non eft
«quinoQum ; nmiliter nec C\ imperfedlius ; quia
non cfTet caufa vnde cfFcdlus ciTct nobilior &
perfedlior ; igitureft nobilius. Minor patet ; igi>
tur,&c.

Sed dices , qu&d vera eft maior de agente
dtqaiuocoin virtutc propria,nonautcm deagcn-
te inilrumentali j modo phantafma agit inintcl-
le(5tu poilibili virtute intelledus agentis pene-
trantis ipfum , Sc abilrahcntis quidicatcm acon-
aitionibus indiuiduantibus , qnx funt in phan-
tafmate ; iicut lumen attingcns ipfum lac quod
eftalbum & dulce , quodammodo abftrahit al-
bum i dulci,dum reprasfcntat vifui lac fubratio-
nc albi,non tamen fub rarionc dulcis.

Contra duo qur dicunt ; nrimo quod inrelle-
&as agens fubintrat phantalma fua a6tionc , vcl
luminc jfecundo, qiiod abflrahit quiditatem a
condicionibus indiuiduantibus , arguitur iic:
Quxro vtrum pcr adlionem intclle<^us agentis
in phantafma aliquid przfentatum rccipiatur
in phantafmatc , aut non. Si fic ; fcquitur quod
illud fit corporale , ficut phantafma rgcipicns, 8c
cxtenfum ; 8c per confequens non potcrir agerc
in intellcdu poflibili pcr a<5lioncm przdidlam.
Si nihil ; ergo phantafma pcr illam adlionem non
erit virtuofius ad agendum in intcllcAu poffibi-
li.cuias concrarium dicebant.

Prjcterea ,/i dicunt qu6d phantafma non fo-
liim agit in intcllcdlum poffibilem, fcd ctiam in-
tellcdlus agens , dcilruitur eorum principium,
qdo dicunr , qu6d idem fuj^icdo funt intclle-
&a% agens , Sc poffibilis ; certum eft aurem fc-
eandum cos , qu6d agens , & paiTum non funt
idem fubie<5to rcaliter:crgo,&c.Si autem dicunt,
qu6d folum phantafma agit vt ta£kum ab intel-
Icdlu agcnte.fequiturvr prius^quid folum phan-
tafma cft nobilius intelledlu poffibili , vcl fpecie
intelligibili per rationem pra;di6lam. Habent au-
tem alia vcrba pratdifti diccntes,qu6d intellccflus
agens vt fubintrar phantafma, quodammodo di-
ftinguitur fubic£bo ab inrellcftu poffibili^fed po-
teft hoc quod ipfi dicunt modo predifto rc-
probari.

RESOLVTIO.

PhaHtsfma nihilpojfe producere, velcomfro-

ducere in imtelle£tu,fuse quinque ratio-

nibus prohatur. Vide Doi9:orcra

i.d.j.q./.anum./.

' A Lij dicunt ad rationcm prxdidlam,quc)d
XA.intclledtus agcns agit in incclle^um
poffibilem fpecicm.ficut caufa principalis , fcili-
cct cum phantafmate; non autem ficut caufa to-
talis , vcl ficut caufaprincipaliscum inftrumcn-
tali.

Sed contrjt , caufa cquiuoca habcns in virtute
fuatotum cffe<flum , poteft rotum ciFe<ftum pro-
duccre in paftb difpofito , & hoc fufficit , quia
plus non requiritur ad efFcftum quim quod cft
di6lum,fed intclledlus agens habet in virtute fua
totali fpeciem inrelligibilem. Probatio,quia ha-
bct aliam authoriratem in phantafmate refpedlu
'^^f Scttl op€r. Tom. / 1.

talis fpeciei; ipfe tamen continet in fc toram vir-
tutem phamafmatis refpedlu eius,cum fir eo vir-
tuofius;igiturfine phanrafmate poterit illam fpe-
cicm cauTare in intellc<flu poffibili , qui eft iam
xquedifpofitusad recipiendum ab vtroque.

Prxrerea, fi caufa impcrfcdior cftct totalij
caufa perfe^ioris cfte<flus , multo fortius caufa
perfedior eft totalis caufa rcfpeftu imperfe<aio-
ris ; fed intcllcdus agens eft perfctSlior & nobi-
lior intelle<5lu poffibili , vt dicitur 3. </* Amm4,
text.i^. tamenintelle<5lus poffibilis eft caufa to-
talis idas intclligendi.qui eft perfedlior effc<ftus
fpecicintcUigibili : igitur multo fortiiisintcllc-
dus agens cft totalis caufa refpcftu fpcciei. Prz-
tcrea, interduo agentia concurrencia ad vnum
cfFcftum debet efteproporcio^fcd interagens im-
materiale , & fpirituale , quod eft inctllc(9:u$
agens, & corporale ,qaodcft phantafma,non eft
f roportio;ergo,&c.

Prxrcrea, liccr aftiuam fir alfquando impcrfe- ' '•
£lius paffiuo , ficur obiedum fcnfibilc fcnfu , t<-
men adliuum , fccundilim quod agit , eft nobilius
paffiuo, in quantiim patitur. Exemplum de igne
agente in corpns mixtum,& igncinfernali agcn-
te in fpiricumdamnatumrfi igitur phantafmaali-
quo modo agit in intclleftum poffibilem, fecun-
duin id quo agit.eftpcrftftiusillo quo intelledus
poflibilispatirur :omne autem illud quodeft in
phantafinate eft corporale, & omne illud quod
eft in inrclleftu poffibili eft fpiritualerigitur cor-
porale eft nobilius fpiriruali.quod falfum eft.

Pratccrca , qaanto aliquid corporalc eft magis
obcdicns fpiiituali , ranto magis fpiritualc me-
diante illo corporali , porcft cfFcdlum nobilio-
rcm producere ; fcd corpora coelcftia magis obe-
diunt fubftantiis feparatis , quim phantafma in-
tclledtii agcnti ; & tamen mediantibus ilHs fub-
ftantiac fcparat* non poffiint nifi ahquod corpo-
rale producere; igitur fic intellcftus agensme-
d)anrephjntafmate, vel ipfo coadiuuantc ,non
potcrit /pcciem intclligibilem producere.

R E SO L VTI O.

SuJHnetJpeciem intelligibilem non effe necef-
fariam,probabiliter loquendo \foluens ra-
tiones CT authoritates ad oppojitum ad-
du6fa4 , c^ fonens modum foluendi omnia
argumenta fro opinione communi \ fed re-
folutt communem ofintonem effe veriorem.

^ pR.*terea,oftendoqu6d non requiriturfpe- iz.

Jl cies, quod eftad ptineipale ; quia fpccics
prarcedit, per te, ai^um intelligendi, & habitnm;
illa igitur fpecics poreft deftrui , maacnte tamen
habitu. Tunc quzro , aut tunc incelle<^us cft
in potentiacftentiali ad adlum iniclligcndi, auc
accidcntali ; non in eftentiali , quia habens habi-
tum intelle<flualem potcrit eo vti , cijm volueritj
igitur in porentia accidentali fine fpccic. Sed
proprcraliud nonponit fpeciem ncccffariam ad
a<flum , nifi vr rcducat infcllcaum de potentia
cffentiali adaccidentalem:igirur frnftr^.

Pra:terea , phantafma non poteft agcre in vo- g«J^ phan-
lantatem : igitur nec in intelledum, Antece- "[—"'•hil
dcns paret per Sanftos & Do<aorcj. Probario 7" '- ^*'
conlcquenriz;quiaant rcpughat voluntati pati a ^«/Scoc.i.d.
phantafmateratione fus immarerialiratis.aurra- i^.
rionelibenatisrfi primo modo,cadem rarionc re-
pugnat intellci^ui ; quia zqiie immatcrialis cft:
A A a iion

546

non autem ratione liberiatis ; quia ifta non ob-
ftantc.primo recjpit,vel patitur abobicdo.

Prasterca , fic fc habent phantafmata ad in-
tclledlum , ficut appctitus fenfitiuus, & cius paf-
fio ad voluntatem ; fed appetitus fenfitiui paffio
non poteft dirc£bc,& pet fc.agetp in voluntatem}
quia tunc homo neccffario pcccaret j ergo ncc
phancafma in intelletftum.
I j . Praeterea , corporale vc corporale non agit in

fpiricuale , in quanrum fpirituale ; fcd phan-
tafmavt phantafma,eft corporalc , intcUeftus
cft fpifituaIis}ergo, &c. Ad iftam pariem ad-
ducuntur authoricates,prim6 Auguftini i i.ptptr
Gifi^w.diccntiSjquod animtia corporali nihil pati-
tur infe } & in codem dicitur , quod anirna rernm
irnagines i^ifi defefaeit. Ariftotelcs in ^.de Anima,
text.i. & 59. dicit , quod anima quidicates in
phantafmatibus intelligit } non dicic autem in
fpccicbus in eaexiftentibus : hoc autem idco di-
cir , quia in phantafmatc obicdlum eius rcprx-
fentatur fufficic.nrcr. Quod pacct, quia dicir ibi-
detn , quAd fic fc hdbenc phantafmataad intelle-
£lum , VI fenfibilia ad fcnfum : fcnfibilia autem
funt obiciSbum fenfus ; idco phantafmata conti-
nent fufficienter obiedla intellcdlus. Vndc fub-
dic, quod cum anima inteUigitineceJfe eji fimul phan-
tafmatajpeculari ; in ipfo auccm phantafmatein-
tuetur anima quiditatem fpecici abfolucc,& con-
ditioneseciam indiuidui }quia ficut in fingulari
excrjt referuacur natura communis , &c func in eo
condiciones indiuiduales , vc principia indiui-
duantia.ficuc in Soccace eft humanicas, & Socra-
tcicas} fic in phantafmate ipfius rcprzfcncatac
narura communis,& fingularc , Sc in reprzfenta-.
tiuo fingularis quod eft phancafma , concinecuc
reprxfcncaciuum naturz communis.
obieHhttes. Scd contra iftam rationem poteft fic argui:Quia
fi vniucrfale eft tantum in phancafmate ceprz-
fcntatum.non in fpecic inccUigibili , cum phan-
cafma fic corporeum , & organicum , vniuerfale
non cft in incelleAu,fcd potius in fenfu.

Praitcrea, anima fcparaca eft k corpore 8c phan-
tafmacc} & pcr confequens non potcftincclli-

14.

gcrc.

Prarterca, intelleftusante omnem intelleaio-
nem eft<ndctcrminatifllmus;oporcet ij;ftur qu6d
determinctur ad intelligcndum per aliquid fibi
imprclTum^qaod vocofpeciem.
Jit^*nfi»ius. Ad primam iftorum diccndum,fecundum iftos,
quod vniucrfalc accipiiur aliquando pro intcn>
tione fccunda , qux fcquitur opcrationcm pri-
mam intelledius , qu<i intcUigitur quiditas abfo-
lutc, & hoccft ,quando intclle<ilus confidecans
iftam qnidicatem cfie pcsdieabilem de pluri-
bus , atcribuit fibi cationem fpeciei , vel genc-
ris} & ifto modo cftin intcUeflu tanquam ali-
quid fadum per operationem intellcdus : vnde
de tali dicit Themidms primo de Anima,qabd in-
tcllcdlus eft , qui facic vniucrfalicacem in rcbus,
Sc Ariftoccles i.de Anima , ^uodvniuerfale^utni-
hilefl, autpofleriuieft. Aliquando autcm Vniucr-
fale accipitur pro re fubieda intentioni fccundx,
id cft , pro quiditatc rei abfoluta , quz quantum
eft de fc.nec cft vniuerfalis.ncc fingularis , fcd dc
fe eft indiffercns } & calc cft obieAum inccUeiflus
dicedum; non autcm cft in incellcdlu fubicdliuc,
fed tantum obiedtiue.

Adaliud dicunt aliqui , quod anima feparaca
incelligic pcr fpecics fibi influxas aDeo. Vel po-
xcft dici > qu6d ad prsfenciara obicdi pec fuuro

Vniuerfmlt
tMtitm fitper
inteOtBHm.

Adfetidum.

De Anima

adum obie^iaam elicic fuaminteIlc£tioncm,&
poft vnam incellc(flionem telinquitur fibi habi-
tus per vircucem illius adbus -,qui habitus habct
inclinace pocenciam ad intcUigcndum alias can-
dcm ccm,& ipfam rcptasfaritare, ficuc pofTct fpe-
cies imprefia.

Ad aliud, dicendum quod potentia paffiua de-
tecminacuc per aliquid fibi impreftum;fcd poten-
cia adliua non , fed folum pcr prsfentiam ob-
iedli exprcftam , ficut Sol habct glacicm diftbl-
ucre,non per aliquid fibi imprenum, fcdtantum
przfentata fibi glacie.

Ad authoritates Philofophi in contrarium ad-
dudfcas , dicendum quod cum dicitur ,intelle6lus
cft locus fpecierum : pcr fpccicm intclligit Phi-
lofophus a«%um intclligendi , qui cft vera fpc-
cies, & cft fimilitudo obic£li:necanimacftlo-
cus fpecierum ficut fubictSlum } ncc hoc dicit
Philofophus : fed pro tanto hoc dicitur , quia
ficuc locacum concinccuc in loco , non quidcm
fubiccliuc,ica quod informec locum, fcdtantum
cxprefsiuc } fic in propofito de fpccie.Ncc ctiam
dicit Philofophus,qu6d fpecies lapidis fit in ani-
ma imprcfTajanimam informans,fcd cxprefTatan-
tijm obiedbiue, vt didum eft. Similitcr anima eft
omnia intelligibUia per adlum fcicndi , ficut fcn-
fitiua pcr adlum fentiendi. Vndedicit in eodcm
libro,qu6d idem eft fcicntia fccundum ad:um
rei fcita;,ficut idem fenfibile in adlu, & fcnfus in
adtu } non autcm concludit iftaauthoritas , qu6d
hoc fit pcr fpeciem imprcfTam in intellcdlu.

Ad rationem defeduitione,Scc. Dicendum,qu6d
potentia paffiua reducitur de potentiacfrentiali
ad accidentalcm per aliquid fibi impreffum} non
autem potencia afliua, vt didum eft , fed fufficit
ad hoc przfenciaobie6li}taIis autem potcntiaeft
intelle^us,vt didlum cft in alia quaeftione de hoc
fa(a:a:igitur,&c.

Scd poteft quzri , per quem modnm patitoc
inteUedus ab intcUigibili; ex quonihil fibi ab
illo imprimitur. Dicitur , quod hoc ideo eft,
quia obiedum fibi przfentatum , & exprcfrum
pcr phantafma , inclinat & cxcitat polcntiam ad
intelligendum, quem tamen adum non elicic in>
celledlus vircuie propria, fcd aliundc excicatus,
finc fpccie imprefiTa.Exempliun dc magiftro exci-
tante inccUcdtum difcipuli per cxcmpla fenfibi-
lia , qui non imprimic aliqoid in cius inccUedu.
Exemplum etiam de primo mouente , quod mo-
uec vc amacum , & dcfideratum pcr inodum finis
allicicntis appeticum,pcopcer eius bonitatcm;ni-
hil camen appecicui imprimcndo.Tcnc quam par-
tera volueris;prima tamen videtur verior.

ANNOTATIONES

in quxflioncm dccimamfcptimam.

CONCLVSIO I.

Dttndas ejfejpeeies wtelligihiles.

* T% EfpendeOyVnaopiniocommunis eft,&cc.V{znc
XVopinionem , dandasefTefpccies intelligi-
biles,'fus6 probatDodlori.t/.^.^. 6. &raiiones
ibi pofitz fere eaedcm funt cutn hicaddudis.Pti-
ma cft , qu6d neceflarium eft vniucrfale przfens
effc intcUedui priufquam inteUigat,nequealitei:
poteft efTe ptxfens,quim pct fpcciem. Diccs cum
Hcnrico ^uedlih.^.q.7.Z.&tjuedl.j.q.i^.qa6d fuf-
£cit phantafraa, contra quod fic

Secunda

Ad tirtium.

Ad argumf-
t» in tpftfi-
tumfufra.

Anim» eft
hcui ^tcie-
rum, exftni»
tur.

Anima ift
cmnia inttt-
ligibtlin^-
ftnitur.

16.

Ad rtttiontm
in tfftfitum.

Sap.<i.ia.ftOi

17-

Qu^ftioXVII.

eiHMft qut- _

d»m niSit
lucint,!^ vi-
dintur di*
mmf

iS.

19.

Jnferius non
foteft Jtdx-
qH»te refri.-
fent»re Jupe ■
riui.

Secunda ratio", quia fhantafma rcprxfentat
nngulare ; ergo non vniucrfale, quod eft ei op-

Eotitum , quia idcm non poieft mcnfurari dua-
u$ mcnfuris diuerfis , & obiefta funt mcnfur*
fpecicrum. Addc ex loco citato in primo , quan-
do vniucrfalc intctligitur , quod tunc phan-
tafma repraefcntat Hngulare , fecundiim vltimum
potentia: ; fed fimul & fcmel duo oppofira rc-
przfcntarc nequit. Ad cxemplum de no(fle lu-
ccntibus , clarius illud cxpedit loco citato in
primo ; habent illa luccrn , Sc coiorem , & hic in
luminc maiori mouct , illi tunc fpccicm non ef-
fundenre , quam tamen effundit no6tc , quando
aliud lumcn dcbilitcrmouet , vel ambo fuas fpc-
cies caufant , ctiam in luminc Solisrfcd efficacius
lumen Solis impcdit ne lux illa debilis percipia-
tur , quomodo impedit ne dc die vidcantur ftel-
\x ; qua tamen tunc multiplicant fuos radios.
Si ver6 tcneatur , quod vnatanttjm fitqualiias
fenfibilis in illis nodtc luccntibus,ipfa virtualitcr
continebit luccm,& colotem , & duo reprcfcn-
tatiuacorumdcm ; ita quod nunquam idem erit
repnfentatiuum vtriufque.

Alij rcnent & fatis probabiliter , & ferc in
idem incidunt , quod res noau lucentcs , vt
quercusputrida,ocu1i fclium,fquammx pifcrum.
dcquibus Ariftotcles i.de Anima ,ttxt.ji. ha-
bent aliquid lucis fccundum partcs magispcr-
fpicuas , & aliquid coloris fccundijm partcs ma-
gisopacas, no6hiquc vidcri fccundum priores
tantum,eoqu6d color tunc non illuminaturper-
fedle ; interdiu autcm color tantum videtur,
quia fatisilluminatur.lux autem non,qaia a So-
le ofFufcatur. Ita D .Thom.intext.y i.citato. Com-
nientator,Albcrr.Thicncnfis & alij ibi.

Alij idco dicunt colorem nodlu non videri,
Sc luccm fic ; quia ad hanc vidcndam , nonre-
quiritur illuminatiomedij , fcd ad colorcm fic.
Conftat enim quod oculi felium in magna aula,
& obfcura vidcntur,neque vidctur quod pof-
fint totam aulam illuminarc. Verum hoc ni-
hil probat , quia diccrcrur illos oculos inftar
candela: parus (& idem cft dc lapillis prctiofis}
illuminarc aulam.

Tcrtia ratio.quia intelledus agens cftadliuus;
eft enim illud^«0 efiomniafacere.^.de Anima.text.
I7.e^i8. fednihilagitin phantafia, quianon eft
capaxefFcdlus fpiriiualis : crgo in intellc<Sbu pof-
fibili , in quo nihil aliud produccrc poteft nifi
fpcciem.

Diccs producerc vniuerfale relucens. inphan-
tafmate; quia hoc cftefte diminutum, ficut rc-
prasfcntatio.Contra , iadio realis perit terminutn
realem : ergo agens facit aliquid reale repracfcn-
tatiuum vniucrfalis ; hoc autem non cft phantaf-
ma,vt oftenfum eft;crgo.

Quarta ratio , quia magis vniiicrfalc, non po-
teft rcprafcntari fccundijm fuam vniuerfalita-
temad omniacontenta in co , pcr fpecicm ob-
icdli particularis , vel minus vniuerfalis : crgo
pcr aliaro fibi propriam. Antecedcns patet, quia
fuperius non potcft rcpratfentati adjcquatc per
partem fubicdtiuara : ergo nunquam concipirur
vniucrfale , vt tale , in phantafmatc.Hifce ratio-
nibus probaturdari fpeciem intelligibilem ra-
tione vniucifalitatis obiecfli ; primo ex parte
phantafmatis; fecundo cx adlione intcllcdius
agentis. Teriio , ex partc magis vniuerfalis. de
quibus fufius Doftor i .d. ^ .ej.6.

Vltima ratio.quia intelle€lus habet operatio-
Scoti oper. Tom. I /.

547

aem feparabilem i corpore ,ali^s non poftet effc
fine corpore,fecund6m Phil. i. de Anima, text. 1 1.
I j.ergo intelligcre potcft fine phantafmatc;crgo
per fpcciern.Pro eadem adducit Scotus i.d'.^.q.6.
art.num.i.v 3.113. loca Philofophi , & Auguft.ii.
Trin.cap.i^.& lib, i j . cap.^.& lib. i y . cap.-j. & ii,
quibus addeloca , & rationcs ad oppofitum ad-
dudtas.Conclufio harum rationum , nempc dan-
das cfte fpccies intelligibiles , eft communis Phi-
lofophofum,&Thcologotum,Alcnf.i./?<irr.^.Z4.
i»«mf.i.j.D.Bonau.x.</.j. «mV.i.^»/*,^. i.Richard.
art.f.<juefi.i.D.Thom.i.part.^.j$.art.i.A\heTX.i.
d.i.art.\$ Scoti i.i.j.^.6. Scd hic problcmaticus
eftjlicetcommuncm opinioocm vcriorcm puter,
vt conftat ex vltimis verbis huius quxftionis.

CONCLVSIO II.

Necjpeciem , nec ei6lum intelligendi fieri a
phantafmate.

^ \ Lia opinio efl , tjuod nuHa fpeeies ,8cc. Re-
yjLfutat clarc,& efficacitcropinionem quo-
rundam , tcnentium fpecifm intelligibilem , vcl
adlum intclligcndi ficri i phantafmatc, vcl obic-
£to cxtrinfcco ; quac cx parte cft GofFr. qHodlib.6.
^w^/f.y. & ^uoJlib.S. q.i. vbi negat adum intclli-
gcndi cffici ab intclledti.fcd a phantafmatc. Ra-
tio huius eft;quia tam phantafma,quam obicdum
extrinfccum,impcrfcftiora funt fpccie & adtu in-
telligendi;quia hxc funt fpiritualia,illa corpora-
lia. Neque dici poreft.quod in virturc intellcdus
agcntis cfficiat efFcdtus fc pcrfc6tiorcs:tum quia
intclle(^us agens nihil producit in phantafmate,
vel obic(9:o ; tum ctiam , quia contra hocprocc-
dunt validae rationcs Scoti ^.d.i4.q. ] .quibus pro-
bat accidens non ptoducete fubftantiam in vir-
tute fubftantia;.

Fari/i fententi^.an phantafma concurrat ad
Jpeciem intelligibilem.

<= A\ij dicunt ad rationem pradiBam , ^uod intelle-
ff««,&c.Hic tangitur controuerfia,an phantafma
immediate concaufct fpccicm intclligibilem fi-
mul cum intclledu agente. Prima fcntentia eft,
omncs fcnfus intcrnos concurrere , & agcre in
poflibilcm ; ficut & omnes externi in fcnfum
communem.ita ApoUinaris i.de Anima,tj.6.ic vi-
detur D.Thom. ^. ii.de Ferit. art.^. oenfentiunt
Conimbr. i.Phyfic. cap.i.^utfl.$. Sed tcncnttan-
tiim phantafiam ficconcurrcrc j. de Anima ,c.j.
9 <».cum Caict. \.p.tj.-j^.art.i. &ej.%$. art.i.c^mA
dignitatis ordo puftulat, vt potentia ptopinquior
dignitate , tantumconcurrat cumintcllc(5tu.Vc-
rijm fi teneatur plurcs cfTc fenfus internos , vidc-
turidemquoad hoc, dcomnibus iudicium : quia
omnes fubminiftrat immediaie intellc£tui,& non
impcdiuntur fitune cum eo concurrant. Vcrins
tamen cft, vnicum tantijm cfrcfcnfum intcrnum,
qui variis vocaturnominibus,proptcr varia cius
munia.dc quo dixiannot.i.ad ^.y.

Sccunda fententia cft Platonisi» Menone,Sc
Aaic.6.Natur.p.^.c.6.7 . fpccics intclligibilcs dc-
fluere in animam a fubftantiis feparatis,vcl idcis,
quem errorcmrcfutatD.Thom.i.p<«rr^.84.<<r/.2.
quiaexeofequcretur , quod caccusnatus pofTct
viderecolores.

Tertia fcntentia & communior , phanrafma

concurretc adiue ad fpcciem intcliigibilem.

AAa 2. Iia

io.

II.

548

De Anima

/m D.Thom.<i< yer.^iufi.io.art.6.& i.cfntr. Gtnt.
eap.77.vbi Soncin.7.>W«. qH4tfi.it.. Fcrrar. }.^
.Ani>MyqH€fi. i } . Caprcol. i. dijl. j . qu^fi.i.mrtic. } .
Ciict.i.part.qu4tll.fj. art.t. & ^. de Anima,cap.x.
Apollin.}.<if j4nima^ua/l.6. Thicncn. cap.j. lan-
d\in.quafi.if.jEgid.quodLs.qH£fi.2.i.Conimhi.i.
de AnimatC f .quafi.6. quipro eadem citant Scotum
An ph^ntaf- iJ^ j .qH<tfi.S.& quodlih.S.artic. i . An autcm con-

mM fit e*urt currant vt caufa principalis , vel inftrumcntalis,
tti/trumintM' ' . ' •

lUfbeciti. "°" omnes conucniunt j communis tamen in-
ftrumentalem ponit.icfte Suit.4.de Anima,cap,i.
qui fcrc omnes citatos hoc fcnfu adducit , & D.
Thora.J.4rM. ita habet exptefsc. Modus cxpli-
candi cft , quod intcUedlus agens coniungitut
phantafinati ,conta<a:u virtuali i ciquc virtutem
iribnit ad efficiendam fpeciem ; & hoc fenfu
dicitur illuminare phantafma. Aiium modum
fingnlarem Caieiani poftea ponam. Probatur
h;c,ptim6,quiaprzrequiritur phaBtaHnaad fpe-
cici produdlionem : ergo vt cius caufa ; quia non
vt conditio.Sccund6,alioquin non eft quatc afli-
milecur fpecics phantafmati.
1 1. Contra hanc,prim6, quia inftrumentum infc-

RiijcitHr dl- rioris otdini$,non poteft naturaliterattingcte
Safenitnti». cffcftum fuperioris ordinis \ quia etiara quomo-
do hoc fieri poflet de abfoluta Dci potcntia.dif-
ficillimum eft explicatu. Vnde Auguft. 11. fuper
Gen. ad lit. 1 6. Non efi putandum aliquid agere cor-
pui in fpiritum , tanquam IpirltM corporifucienti ma-
terii vice fitbdatur , omni enim modo pra^antior efi
qtiifucit ,earede quafacit. Idco Scotus ^Jifi,^^.
quajf.i. negat igncm infetni Phyficc ctcm^rc
fpiritus:&alioscirca hocexplicandi modos,ex-
cogitat. Ssc«nd6 , per clcuationem.vcl illumina-
tionem phantafmatis pet intelledum agentcm,*
nihil ponicur in eo; quia intelledlus nequit cifi-
cere,nin fpirituale , cuius phancafma eft incapax;
crgo quoad illam elcuationem nil efficit. Terti6,
cx D.Thom. i.part. qutcfi.^f. art.f. inftrumcntum
femper airumitur ad agendum , mediante aliqua
a(flione Cibi propria, & connaturali, prouc in in-
ftrumencis naturalibus indu6lione patetjatrcs
materialis ex fe nihil poteft circa fpiritum. Hanc
rationcm adduco , quia ad cicatos Thomiftas va-
Icre potcft.Caiet. i.^4rr.y«<«/?.79.<*«.}.dicit intcl-
Icduin agentcm illuminare phantafma , non for-
nialiter producendo lumen in eo , quia eft inca-
pax luminisfpiriiualis;fcd obicdliuc afliftendoei
extrinfecc ; & ficfacit vt in eo appareatquiditas
fineconditionibus indiuiduantibus ,& phantaf-
ma didlo modo illuminatum producerc poteft
fpccicm.

Eundem modum tenet IzaeMas i.de Anima,
f«<«/?.}. fcd figmentum merum cft ifte modus,
quta , ciim per illam illuminacioncm phantafma
maneac omnin6 immutatum, nihil poteftmodo,
qtiod non pocerat prias Pra:terea,illa intrinfccus
obiedbiua illuminatio , feu affiftcncia , fi eft ai^io
rcalis ,crir produdiofpeciei, vel incelleftionis;
quia incellcdus non habec alias adioncs reales,
fcd conftat ncucrnm horum eftc : fi non eftadtio
realisjilluminacio cft merc fidlicia.
g<i«r» #/>»r- In hac quasftione conuenitur , qu6d intelle

tj.

It.eijtitHrC*-
ietttni modus.

ttt mteUigt- ^^5 agenj non facir fpcciem, nifi prjEdcccrmine-

lemfhMtaf- " . \ «

m»t» rim»ril

temp aatai- ^^^^ j^ phantalmatc. Patct expericntia, & idc6 di-

terminetur , ni(t phantafma. Et fi quxras an ^
phantafmate imprcftb,vel cxpreflb.Refpondecur,
ab exprcflb , quia phantafma non detcrminat in-
tclle(^um , fiue concuirat cum co , fiue non, nifi
operando,feu phaniafiando.

CONCLVSIO II.

Phantafma non concurrif affiue ad^ecie/n
intelltzihilem.

PRoptec quinque rationcs hic addudlas ^ Do- 1 4.
dlore , qu£ funt clarae & eflicaccs, & duas
quas adduxi contra illam fententiam commu-
ncm, vidctur verius, phantafroa Phy ficc cffedkiue f^"tnt»fm»
non concurrere ad fpecicm intellieibilem ; tum '""'"nffrrt-
quia eft ad eam emciendam imptoportionatum, ^,cie„ ,•„.
tum ctiath quia intcIIciSlus agens eft fufticientif- teili^ib$Utnf
fima cius caufa, concincns eam in fua virtute ; &
ide6 non eft recurrendum ad aliam caufam , ma-
ximc , ciim inde occurrant grauiHimx difficulta-
,tes,vt tadtum eft.Rationcs autem addudlz contra
concurfum inftrumcntalcm , fortius improbant
concurfum caufae principalis , ciam in hoc maiot
proportio rcquitatur ad cffedlum,qu<km in illa.

CONCLVSIO III.

Phantafma determinat intelleiium mate-

fialiter O' exempiariter,(jr exflicatur

quomodo.

Dlcendum ergo, qu6d phantafma detcrmi-
I

it Philofophus opottereintelligcnrcm phantaf-
mara,fpcculati; quod vernm cft , tam in acquifi-
tione fpecierum.quim in earum vfu,dcquo poft-
ca q. x8. Ratioeft, quia intelledlusagcnsindiffc-
rens cft ad has,vel illas fpecics : ncceft a quo de-

'nac intelledlummaterialitcr,&excmplati- gymoi»

ter.co qii6d praebet ei matcriam.fcu exemplar, ad ', '""*/'"*

SL ■ \ r ■ II- -1 •! V delerrmnat

emciendum Ipeciem intclligibilcm ; cum cnim inttiUSumf
anima per imaginacioncm cognofcit rcm ali-
quam,fumic matctiam.feu inde cxcicatur , vt pec
vimfpiritualem,id cft.intelledlum agentem, ean-
dem tem depingac in pofllibili, produccndo in eo
fpeciem;ad hocaucem fufficic radicatio potcntia-
rum in eadem anima,fine influxu vnius potcntix
in aliam , quomodo appetitus fenfitiuus eft caufa
totalis fuiadbus, requitcns tamenpracfuppofitiuc
adtum fcnfus extctni.Magis oppofitum eft cxcm-
plum dc fpcciebus cxterRis , & intcrnis ; fenfus
enim internus non rccipit fpeciem , nifi externo
fenfu cognofccnte,& eo lecipit meliotes, quo il-
leexadlius fcnric;camcn fcnfus externus non im-
primit fpeciem incernam , alioquin contra com-
munem poneremus fcnfumagentem; imprimitur
ergo ab ipfa fcnfationecxternaimmcdiatc, (quia
non cft darc aliud ^ quo imprimarur) ficur fpecies
exteina imprimicur ab obieAoexccrno.Si aucem
ccneatur cum quibufdam , dari fenfum agcn-
tem ; internus fine concurfu excerni , agit fuam
fpecicm , ptzfupponcndo tamen operationcm
(enfus externi ; & fic intcllcdlus agit fuam fpe-
ciem , fupponendo operationem phantafiz , fine
ciusconciirfu.

Ncque hzc refolutio videtur efle contta Sco- Quid sentu
tum , licct enim dicat \.difi,yeju*ft.Z. qu6d in- fntitdeeon.
tclledbuscumphantafmatc integrant vnamcau- '"'^ ^**""
fam totalem fpecici, & qu6d intcllcdlus cft caufa o,,^*^, *
principalior; id commodc intclligi potcft , fcn-
fu a nobis explicaco ; quia phantafma con-
currit dererminando pcr modum excmplaris,
& cxcirando intcllcdtum vt fuum effcdlum pro-
ducat ; non antem influcndo Immcdiatc in illum.
Quod vero id intcndat , colligi videtur ex ipfo

quodl.i.

QusftioXVII.

*7-

vbi, »n h*-
htnt frtprttu

An rtUtie-
nes htibtnt
^titsf

A f IM MM-

fnUMr^ities
gtntrum ^
m*gi* vni-
utrfrlimmf

^•il.%.4rt. I .vbi dicit inteSeSlum agentem drphan-
tttfnM efe eau/is fmrtUles /peciei , feeundum alifjitos:
quz vltima vetba non ponecet,(i ipfe ita Ten-
tiret.

Przterea , hzcpars negans adliuttatefn phan-
tarmati refpedu fpeciei , cft conformis fcnten-
tiat Scoti , qiia fusc 4. </.i.^«</?.f. probat.contra
D.Thomam,Sacramcntum non polfe cleuari , »t
caufet inftrumentaliter Phyficc gratiam , pvo^
pter iroproportioncm matcrialis caufxad fpiri-
tualera efFcdlum. Verum hoc non multum vrget,
nec in eo fe fundat pricipuc Dodlor, qaia i.d.^.
^Jt. lo.ad i.& quaft. 1 1 .ad i.tcnet corpus.vt cau-
(am minus principatem agere in fpiritum , vt
comproducendo fpeciem in intelle<5bu Angeli.

Adrationes pro fententia communiorifupr^
addudlas. Ad primam , patet quare requiriiur
phanrafiatio ad fpeciei produdlionem , (tne eo
quod concurrat ad eam , id enim pronenit ex
fubordinatione potenttarum. Adfecundamafli-
tnilaturfpecies phantalmati , quia ad eiusexem-
plar intelleAus agens eam efficit ,'neque afllmi-
latio arguit efficientiam eius cuiresafltmilatur,
ncatnec difllmilatio non efficientiam }alioquin
intellcdlus agens non cfficeret fpcciem, quia mi-
nus aflimilatut ei quim phantafmtti , & tamen
feeandum illam fententiam communem, eft cau-
fa magis principalis fpeciei,& phantafma tantura
inftrumentalis.vel minus principalis.

D V B I V M.

^ttrum rerum fiecies efllcere foteji intel-
lecius Agens.

DVbium hoc locum habet , (iue phantafma
concurrat , fiue nonad produftioncm fpe-
ciei. Refpondeturprimo, omnium quancitatum
corporalium fpecies poteft animaacquirere. Ra-
tioeft, quia fub fenfum cadunt , fiueemittant
fpeciem ptopriam , (iue non : de quo dixi ad q.6.
fmnot.i.

Sccundo , idem eft de qualitatibus fennbtli-
bus ; quia hsc cognofcuntur per fcnfum , & pcr
fpecies proprias , funt enim propria fenfibilia.
Tertio, idemdicendum puto de adlionibus ,8c
pafllonibus externis, ac ctiam de^uando , & fitu,
quia haec funt fenfibilia communia, vel reducun-
turad ea ; Sc experientia patetafenfu percipi,
quod explicui adq.G.

Maioc diflicultas eft de relationibus , an ha-
beantut proprie earum fpecies. Affirmant Co-
nimbric.}.<^ Anima, cap.j. tjuaft.^. faltem quoad
multas relatio|ies, quia phantafia cognofcit rrla-
tionem amicitiz, odij,&c. Oppofitum forte ve-
rius,& ratio eft oppofita , quia fenfus non cog<
nofcitrelztiones,fed tanti^m earum fundamenta;
fub nullum enim fcnfum externum cadunt , quia
non funt quanta ; neque internus cognofcit,
quod omnes extecnos cfFugit. Videquz dixi<(^
^uaft.i. infine; fed improbabile noncftfpcciem
aliquam,imprimi fenfuicommuni,vel phantafiz,
quia cognofcit fundamentum illius alterius rcla-
tionis odij ; efto id in nuUo fenfu excerno fue-
rit , quia ipfa potentia ex fenfatis elicit infenfa-
tam fpeciem. dequodixi ^.9.»«n»,ii. Videdida
ad t].%.fin.

De fpeciebus intelligibilibus generum , &
conceptuum vniuerfaliocum , quidam tenent
quod ab intelledlu pofllibili cum phantafmace
Scoti oper. Tom. / /.

549

fiant.Ita Conimbric.citati. Probanr,quia intclle-
&us agens cnm phantafmate efiiciunt imagincm
(peciei fpedaliflimz , quia caufa naturalis non
impedita , prim6 elicir perfcAifllimum cfFcftum,
quem poteft (quam rationem fumpferunt ex Sco»
to i.i.).fiM/?.i.miMi.i3.(he quactiam fusc adum
eA^itafl.praeed.) hic autem produdlanonpofrunc
producere alias fpecies , quia idem manensidem
jfemperfacitidem, ^.Phyfic. ^^.6.^**^.53. Hancfen-
tentiam aflerunt efTe communcm , nerainem ta-
raen pro ea referuiw.

Oppofitum cenendum eft cum Scoto loc.citat.
nitm.i%. Primd ,quiaPhilofophas i.de/inima,
cap.f. &paffim ,ponit munus intelledus agentis
cfTe facere intelligibile potentia , intelligibile
A&a, per produ£tionem fpeciei eius; quod poft
eum tenet communis. Secundo , pofHbilis hac
ratione erir agens , & tamen dubium eft an fit
adiuus,etiam rcfpedu intellcftionis : dc quo fu-
se Scotus ^«o<//i^. I j .iirr. i^vbi in hoc problcmaci-
cus manec.Tercio.fi valerec ratio addudla, feque-
recurqu6d incelleiftus pofl[ibilis cantum jeliceret
fpeciem gencris infimi, eptiaidem inanens idem,8cc.
Et fpecies graduifm fupcriorum ^ neutro intel-
ledlu fierent , ac per confequens non darentuc
omnino.

Ad rationem ergo, dico qu&d non maneni in-
telledlus agens , & phantafia eodem modo poft
elicitara fpecicra naturz fpccificac, ac antea, quia
iara difpofita func ad alia imperfeftiora reprs-
fentanda ; phantafma enira oirdine quodam mo-
uct ap.imum ad omnium graduum fpecics, & pri-
mo ad pcrfe(fHores,quibus elicicis, mouec ad im-
perfedliorcs ; ficut in oppofita fencentia D.Tho-
raxdequa latc egi ^iiaft. pracedenti , intclleftus
agens , & phantafma non pofTunc reprxfcncare
gradus infcriores,donec pritis reprafcncenc vni-
uerfaliores , quibiis repracfentatis.pofTunt reprjc-
fcntare infcriorcs, non ante ; quod tamcn falfum
efret , fi iftaratiovaletec : quametiam rcfponfio-
ncm Conimbricenfes dabant ad rationeni eis ob-
ic6lam dc gradibus fuperioribus , gencre infimo,
vcl negabant hocum dari fpccics.quod tft abfur-
dum ; qiiia quod probit dari fpcciem animalis,
idemprobac de corporei& fubftancia.

DVBIVM ALTERVM.

Ftrum intelle^tus effcere fept Jpecies frt-
prias fubBantiarum corporetnum?

AFfirmanccommuniter Thomiftat , vc vidcre
eftinSoncin.7. ./^/«.^.13.^ 14. & laucllo
^.j.quos fcquuntur Conimbr.^.^/; Anima, cap.^.
tj. f . art. I Habet D.Thom. de f^erit. tj. i o. 4«. j. ©•
0^«/c.25).Iandun./»^.t.y.io.Fcrrar.iiA.).^.3.Caiet.
3./>.f.76.«rr.7,QuatuorvItimi ccnet cogitatiuam
exprimere proprtam fpeciem Gngularis fubftan-
tis. lauellus , & Soncinnas pucanc intelledum
agencem ex eodem accidentis phantafmate , cffi-
ccrc fpeciem accidencis & fubftanci*.

CONCLVSIO IV.

Pro hoc Jlat» nuU/im hnbemus Jpeciem fro-
frifimfubSitintid.

OPpofitafencencia vcrior eft , nempe inicl-
ledkura noftrum pro hocftatn , nuMam ha-
berc fpcciem propriam,vel propriom conceptnm
A A a j fubftant iz

x%.

InttUtHus
agens eticit
Jpeties iniil-
ligihiles
qutifi-umque.

19.

30.
UuBiiis fub-
ftantit pro
mune kale-
mus prrpritt
efnftfrS, vel
^ttiim.

55°

De Anima

te$nctptm

frfprims Jit
fltX.

timterUm (^
f»rm»m cf^-
wfnumui

3»-

VifHs ptrcipit
f*H*br*t,

An fcitnti»
cfbfir^Hiu»
fupponat itt-
tmitinamf

?1.

JJuUumtcci-
dtns vt ctg-
nitum rtprt-
ftntat adt-
^u»ti ^ ii-
fiinHi fub-
finntiam.

rubftanttx, vel aliarum rerum , quz perrendn
fuac f(;nribilesl Ita Scotus i.iUfl. j . qMJi.^. mtm.^.
tir J.n.<fH<eft.i.nHm.i.& qtu/i^.i,Prol.num.i i.Kick.
i.dijl.i^.quifi. } .eirca 3 , principale. Heruaeus quodl.
}.art.}.a ii. ad 4. omnes Scotiftz,quos fequiiur
Sa3Lr.lib.^.de .^ti^yCap.^.

Pro cxpltcatione , nota conceptum dici pro-
priutTi dapliciter. Primo , ita quod huic rei , Sc
non aiiis conueniat ; Sc hoc fcnfu habemus
etiam de Deo conceptum proprium , fcilicct en-
tis infiniti , fumme boni,&c. de quo Scotus d.f.
qua^.i.nMm.ij.SecandbtdicitUT proprius , quan-
do ab ipfa re iromediate , vel ab eius propria fi-
roilitudine , abfque negatione , vel anaIogia,ha-
betur; & hoc fenfu intelligitur hzc fententia,
fcilicet quod res quae fub fcnfum cadunt,vt acci-
dentia fennbilia,propriis conceptibus cognofcii-
tar,alia ver6,e(lo materialia fint,minime.

Prubatur prim6 , materialis fubftantia , vel
e(l materia & forma , vel conftat ex eis ; fed
neuttius habemus conceptum , vel fpeciem pro-
priani ; quia materiam cfognofcimus per ana-
logiam ad materiam artificjalium , vcl fubiedum
accidctium,& formam ex efFedlibus,& operatio-
nc , per nmilitudinem ad formas accidentales.
Secundo, idem eft de hominc, &dealiisfub-
ftantiis corporeis iudicium ; fod de homine con-
ftat non haberi propriam fpeciem , cam eius
anima Cit fpiritualis j fcd tantum per analogiaro»
ic operationes eam cognofcimus. Antecedens
patet , quia experientii conftat non efFormari k
nobis magis proptium conceptum bouis , qukm
hominis.

Terii6 , expcrientia patet , quod explicamus
fubftantiam , per id quod fubftat accidentibtis,
vel per ordinem ad fenfibiIia;ergo non habet
propiiam fpeciem,vel conceptum. Quart6 ex
Scoto d. iia,4juttfi.i,G fubftancia immediatr im-
mucaret incellcdum noftrum , eiusabfentia cog-
nofccreturabeo, &ficnaturaliter fciret abfcn-
tiam panis in Euchariftia. Antecedens fundatur
in Philofopho z. de Anima , ttxt.\o\, dicente,
qu6d vifus eft tencbra: perceptiuus,quandofcili-
cet lux uon eft.

Oices, proccdere tanti^m de cognjtione intui-
tiua,non de abftra£liuaiquia ha:c ftat finc prxfcn-
^ia reali obiedli. Contra , faltem facit concra D.
Thomam & alios citatos,a(rercntcs cogicatiuam
cfficere propriam fpecicra fingularis fubftaniia;,
quod neccfTari^ intelligunt dc intuttiua;ergo
cognofcet cogltatiua aibfcntiam panisinfpccic-
bus Euchariftix. Secund6 , cognitio abftra<5liua
fupponit realem pracfentiam cogniti aliquando
habitam,^ quo relinquitur fpecies , per qua poft-
eainabfenria cognofcicur ,& qui vidic tancijm
hoftiam confecratam,non habuit rcalem prarfen-
tiam panis, & tamen codcm modo fc habet quo-
ad noticiara abftradbiuam panis in Ei!ichariftia,ac
alius qui vidic hoftiam non confecracam ;^ ergo
racto procedic de vcraque rocitia ; quia abftra-
Aiua fupponit intuitiuam , nifi fpecies abftra^i-
uae habcantur per infufionem',& non per inquifi-
tionem.

Qainto , nuUa cognicio haberi poceft de fub-
ftantia pro hoc ftatu , nifi mediante accidente
fcnfibili , vt paflim habct Philofophus:ide6 enim
oportet intclligcntem phancafmata fpcculari,
vnde qui carerec omnibus fenfibus,nihil intelli-
gccepofret ; fcJ accidens cale non poccft rcprx-
fcntarediftindbe,& formalicer fubftantiam, alio-

quin cffct cius fpecies intcIHgibilts.ncquc virtua-
liter , vcl cminentec , quia fic non continct fub-
ftantiam , & ficuc fe habet rcs ad cffe , ita ad cog-
nofd.Ita Scotus i .eUfi. j .cj.i.n.cf. Qua ci iam ratio-
nc optime probat z. d.^.cj.^. contra D.Tbomam,
Angclum per fuam cfrcntiam non cognofccrc
Deum ex crcaturis , medio modo inter cognitio-
nem beatam,& cognicionem noftram.

Confirroatur , quia phantafma accidcntis nou
rcprxfcntat nifi accidcris.caius cft exemplar;crgo
non concurrit nifi ad producendum fpcciem ac-
cidentis.Patct confcquentia,quia eius vis cfFcfti-
ua non plus fe extcndit,quam vis repraefentatiua.

£x quibus infertur incellet^um noftrumpri-
m6acciperefpeciem incelligibilem accidentium
fcnfibilium , quorum phantafmata cum deccrmi-
nant.Itaquc ptim6 intelligit fenfibilia propria,&
fecundario fcnfibilia comrnunia ,quac proprio-
rum notitiam modificant , vtdixi ad q.6. poftca
autctn non proprio conceptu , fcd confufo , &
communi, vcl cx difcurfu concipit accideticium
fubicdlum,videns cranfmucationem accidentium
circa illud : verbi gratia, nunc calidum eflc.nunc
frigidum,ex qtio colligit aliquid ibicffe, etfine-
fciat quid fit diftindc.

Infertur fccundo cum Scoro i.d.^.q.i.cam
quicquidconeipimusde rubftancia,abftrahacur 4
concepcu accidcntis, f\ nihil eflct communc vni-
uocum vtriquc , qu6d nullum cpncepcum quidi-
taciuum habercmus de fubftantia ,& fic conuc-
niunt in cntc y 8c ideo abftrakendo conceptum
encis ab accidentc, habemus conceptum quidita-
tiuutn fubftantiaciquia vniuocum,&ipsafuperio-
rcm. SimilirationeprobacScotus i.d.f.q.i, n.5.
10 &d.B.<j.i.num.9. fi nihilctrct vniuocum Deo,
& cicaturz, quod non plus cognofccrcmus cx fa-
picncia.qu^mconcipimusin crcaturis.Dcum cflc
fapiencem , quam lapidem. Racio cft , quia pro
nunc non pofTumus haberc conccptum.nifi cau-
fatum k. fpccie intclligibili corum, quae naturali-
ter nos mouent (& funt fola accidentia fenfibi-
lia,vt oftenfum eft;)fcd haec tantumreprzfentant
fi|um obicftiim proprium , & quae cfrcntialiter,
vcl virtualiter continentur in eo ; ergo fi nihil
eiufdem rationis vniuoca; cft in Deo,& crcaturis,
exattributis, vt fapientia cognita in crcaturis,
quoinodocumquc cognofcatur , fiue pcr pro
priam fpccicm.fiuc non,n6 pofTumus intelligere
fapientiam io Dco , plufquam rationcm lapidis,
quia fi praecise admittatur accributio analoga
concepcus ad concepcum , potcft forraalitcr lapis
tribuiad aliquidm Deo,vt ad fuam idcam;&fic
tantum tribuitur fapicmia,finegeturvniuocacio
cntis Deo,& 'crcaturis.

Soluuntur obieSiiones contra all^tam
fententtMn.

Obiicirurprim6,quia fubftantiacft prior cog-
nitionc iccidente.j .Afet.ttxt.^. crgo cius cogni-
tionon habeturexcognitioncaccidcntium. Sc-
cundo accidentia non poffunt concipi, nifi in or-
dinc ad fubftantiam ; ergo hcc prius concipitur.
Tcrtio , fubftanciam cognofci vt fubietftum , eft
eara cognofci relatiue:ergo fupponit cius cogni-
tioncm abfolucam. Quatt6t,fequeretur fubftan-
tiam non cognofci )i nobis quiditatiue , nec prae-
diracaeius quiditatiua difcerni ab accidentibus}
ronfrqucns cft falfum}quia cognofciturhomo
animal rationaIc,&c.

Ad

Cjut crdin»
inttUlgimitt
ftnfthili»
propria, cem-
munia , t^
ftraecidtntt

35-

SoU fenim.
li» prt nune
nos moutnt
AdintttlfSit-
mm.

fluomtde
Deum fro
nunc iiut&^
gimits t

^

34-

Qu^ftioXVir.

55'

QutmtJ*
ttgnitit *e-

€id*ntit , *ft
fri»r, &f*-
feritr ctgni-

tt*nt yw-
fimuUf

Ex aeeidtn-
tibus quotno-
d» eignofei-
fnMtfuhfiw
ttMmt

M-

Speeiei in-
teHfgibilit ,
quid,^ qua-
Ttfie diil»f

Ad primum, fabftantia recutKJum fe, eft prior
cognitione accidente , quia perfcftior , non ta-
men quoad nos. Secund6,eft etiam prior cogni-
tionediftjndli , quia accidens pendet ab i^a in
tfei fed hoc eft prius cognitionc confusa, quia
prius feniibus obiicitur ; & habita hac cogni-
tioneconfusiaccidentium, deuenituradcogni-
tionem diftinftam fubftantiat , quo modo pro
nunc haberi poteft. Ad fecunJum , ncgatur an-
tecedcns.cum non Gntrelatiuarefpedlu fubftan-
tiar ; fed eo conceftb , fufficit quod concipiatur
fubftantia conceptu confufo , non diftinfto.
Ad tertium ,illa relatiua cognitio fupponit ab-
folutam , non diftindlam , fed confufam. Ad
quartum ,tantum habemus cognitionem quidi-
tatiuam confufam dc fubftantia .eiufqueprjtdi-
catis eftentialibus : cognofcitur ^ pofteriori ^
nobis per cfFc<aus , & accidentia , & cx diuerfis
effedlibus, & proprietatibus , & accideutibus
deuenirous ad formandum diuerfos conceptus
dehis, & iliis fubftantiis , tmponimufque eis
diuerfa noroina ; 8; his canccptibus vtimur , vt
quiditaciuis, et(i tales propiic non iint , quia
non polTumus alios magii proprios.vel eflcntia-
lioresde eis habere: dicunturautem quiditati-
ui , quia non funt accidentales illis fubftantiis,
quo fenfu Scotus i.d. J ejutft. i. tiutn. j. contra
H^nricum probat nos habere conceptum qui-
ditatiuum de Deo , vt diftinguirur fciiicet ab
attributali conceptu , cuiufmodi eft conceptus
rummiboni, iufti , &c.

CONCLVSIO V.

Probfibiliter nonfant necejfarixjpecies
inteUigibiles.

* yryRtttrta , eflendo ^od noti requiriturjpecies,
X &c. Tuetur problematicc non efle necefla-
rias fpectes inteiligibiles ; & probat quatuor ra-
tionibus ; fed in fin» tenet refoliitiuc fenten-
tiam ponentem fpecies, eflc vcriorcm , qiiam
abfolutctener, &fuseprobar i.d.^.ijHdii.6. fed
fpecies invniucrfomneganr ,Dur. Bacon. Gof-
fred. Henricus , citati 4</^M<ei7.i4. annot. i. idcm
aflerunt Piccolomineus Ub. dt Hutnan* mentt,
CAp.-j. Z.ab3itella If kdt ^ciebMinttllig, cap.j. Buc-
caferrcus f.de A.iima , lt£l. ii. quos citat Philip.
Fabcr Theoretn.y^. vbi minus verc dicit fcrc om-
nes recentiores hanc fenrentiam toeri , ciim op-
poflrum fcrc omnes reccntiorcs teneant , vt vi-
dcre eft in Conimbr. \.dt .Anima,cap.^.^uaft.^.
dt AninM , cap. i . Toiet. j . </« Anima , ^M<ci?. x i .
Hurtado dt Animaydi^ut . \ x.fi^. \ . Sc expoHto-
ribusD. Thom. \.par.<jiufl.%^. art.\.& i.

Pro intelligentia huiusfententiac, aducrren-
dum, quod fpecies intelligibilis eft imago reprx-
fentans rem intelligibiiem. Diciturinrclligibi-
lis , quia ab intelle<3u fit, phantaHa aliquo modo
concurrenre, vt fupra didlumcft. Diciturim-
prefla,quiaantc intelle£l:ionem , in inteliedom
po(Ebilem imprimitur , manetque in eo , a(9:a
tranfado. Hasc crgo fencentia negat talcm fpe-
cicm eflc neceflariam , fed fufficcre vult ipfum
phantafma; quia hoc fufficienter reprxfenrac in-
telledui obiedlum intelligibile , ita vt poffic
immediatc elicerc inteiledlioncm fine vlla fpe-
cic media , fed ipfum phantafma vocat fpeciem,
quia iilumrnatum ab intelieftu agente ,repr«-
iencat obieftam incelligibile.Vocac ctiaro ex-

l6.

Udtura nfiH
eft dt fe -vni-
uerfalit , nec
pnguUrit.

preflam , quia non imprimitnr , nec reraaner in
intclle6ta, fed tanti^m exprimit , & repraefcnrat.
Alij vocanr ipfam intelledionem fpeciem intcl-
ligibilem , & impreflam ,quia vcre imprimitur.
Non negac ifta fcntentia fpccies Angclo , neqnc
animzfeparatz ; quia in his phantatmanon eft,
quo intelligibilia rcprzfcntari poflint ; & ideo
aliquid aliud in eis poncndum eft.

Fundaraentum eft , przter rationes quns hic
adducit Scotus, aiiifqucmultas a citatis Dodo-
ribus allatas, quod cntia non funt multiplicanda
finenecefficate, vr cenet Philofophus \.Phyficor.
ttxt.fo. & f.dt Anima^txt. 60. & j. Phyfic. ttxt.
48. quibus iocis dicit , quod natura nihil facit
fruftra,atquepauciratcm eflc femperponendam,
fi fnfficiar. Quod ver6 hic non fint neccflati*
fpecies, pater, foluendo rationes,quz pro earum
neccffitate adducuntur. Sed hocopus, hic labor Ptueitae if-
eft,ncquevllum reperio qui id przftitit j quia ftr fi>»e„Ja
tamen Scotus ponit hanc problematicc , etfi ve- 1*1"''*"*'
riorcm putet efle communem , fatagam aliquali-
cer foluerc przcipua argumenra communis fen-
centiz, quz funt vrgenriffima , vcviderecftin
Scoco hic, & fufiiis i.d.i.t]uafi.6.

Soluuntur nrgamentx , quibtts Scotus fufrk

fojlfrimam refolutionem ^frobat dari

fiecies inteUigibiles.

Ad primum. Refponderur , quod narara, quz
eft vniuerfalis , rcprzfcntatur per phantafma,
quia ilia natura de fe , ncc cft vniucrfalis , nec
fingularis , fed indiffcrens; vt habet Scotus x.d.
^.^uaft. 1 . Hoc (cnfu vniuerfale fumitur pro pri-
loa intentione , feu quiditate, cui attribuituf fe-
cunda intentio fpecici, generis, &c. eftqne obie-
€tam dircdtum intelledus , & non eft in intelie-
dlu fubieftiuc , fed obicdiiuc tantiim : quando
aurem inteiicdus confiderat talem quiditaccin
cflc dicibilcm de pluribus, & tribuitei fccun-
dam intf ntiotiem gcneris , vel fpccici.&c. Tunc
vniucrfale hocmodo fumptum.cft in ipfo intel-
leftu etiam fubicdiuc, tanquam quid fadum per
eius opcrationem;quz folutio htbetur ex Scoco,
ad primum contra hanc fcnteniiaro negantem
fpecies.

Ad fecandum. Refpondetur , intcliedlum
agencem clicere ipfam intelle£rioncm in poffi-
bili , de quo latc Scotus quedl. i j. vbi problcma-
cicus eft , an agens , vei poffibilis incelledlioncro
eliciac. Elicic eciam agens fpeciem incelligibi-
Icm in Angclo , & anima feparaca,in quibus non
func phancafmata ; fcd in anima coniunfta id
non cft neccflc,cura phantafmata fufficientet
excitciit , & detcrminent cum ad intelledioncm
immediate.

Ad tertium , patet ex folutione ad primum;
quia phantafma reprzfentat quiditatem abfo-
lutam primz intentionis. Ratio autcm maioris,
vel minoris vniuerfalitaiis,eft fecundaintentio,
quz fequirur adillam inrellettlioncm abfolutam
quiJitatis;& h^c eft in intellcdtu fubie£linc,tan-
quam eius effedlus , ad quam non opns eft fpecic
intelligibili przcedentc ; fed fi.fficit folum phan-
tafma ad vniuerfaliora , (icut & ad infimam fpe-
ciem reprzfenrandam , quoad quiditarcm abfo-
luram ; quia ficur natura non eft de fc vniuerfa-
lis,itanec cft de fem3gis,vel minijsvniucrfalis. , .^

Ad quarrum , iam dixi animam fepnratam , & jintetk&e-
Angelumpoflc habcrcoperationes;qiiiapo(rar.fr ,iV, «iy/r*.
A A a 4 haberc />«'"•

Vtrum inttl-
Itdus *gent
rlicit intel-
leSitnttn f

55i

De Anima

habere operationes ; quia pofTunt abftrahere fpe-
cies , quz ip(is funt necefTarix , cum careant
phantafmatibus. QuQd vcio Angeli fpecics ab-
ftrahant, probat bene Scotus i.d.^. ejudft. 1 1 . &
idcra odcndic dc fi.mmz,^.d.^^ .tjutft.6.

Ad quintum , quod eft apud Doilorcm ad op-
pofltam , refpondetur cx ipfo hic paulo ante fi-
ncm , non reqniri aliquid impreirum in potcn-
tiam , vt de cflentiali fiat accidentalis , fi eftpo-
tentia adiua ; fed id locum tantum habct iu po-
tcntia paOiua ; intelledus autem eft potentia
afliua tx (juttft. 1 1. & fufficit phantafma, vt cxeat
in a<5lum.

Ad fextum, ex PhiIofopho,qu6d anima eft lo-
cus fpecierum,}. de Anima, text. 6. & text. i7.Sc
pmnia intclligibiiia ihidem. Refpondetur, ex eo-
dem ibidem , etTc omnia intelligibilia per adlus
intelligendi , & eftc locum fpecierum , non fub-
jedliue ; quia fic locatum non eft in loco, fed ex-
preffiuc; & fic phahtafmata exprimunt intelli-
gibilia, & dicuntur fpecies , vt di^um eft. Prac-
terea, locus hic vidctur ad oppofitum; quiaibi
dicit Philofophus animam cflc locuni fpecierum,
non totam , fed i.ntclle6tiuam ; quia conftat fpe-
cies eftc in fenfu ; ergo intendit fpecics cftc in in-
telledu vt in loco , non autem vc in fubiedo;
quiac contra funt in fenfu «fcilicet vt in fubie-
6I0, non vt in loco ; quia cas non feruat; fi ergo
in intelledu non funt, vt in fobiedo, erunt tan-
Text. t. & ^^^ phantafmata. Practerea , dicit ibi , <\ahAjpe-
xg, culamnr <juod (juid efi , in phanta/fnatibtu , & non

dicit in fpcciebus.

^eptimum argumentum , & fatis difHcile ba-
bet Scotus i.dift.^. quaft.6. num.i^. quod fcque-
rctur non dari memoriam , nec nos recordari
pofTc prsteritorum : quia finc fpeciebus id ne-
quit ficri ; confeqqens eft falfum , vt probat fuse
Scotus 4. d. ^j.^Mtft. 3 . & quia anima feparata
recordatur prastcritoruro. Prxterea, eft contra
Auguft. ibi a Scoto ciiatum. Refpbndetur, dici
potcft , ficut intelligimus pro hoc ftatu, per fola
phantafmata dum intelligimus ; ita & dum re-
cordamur. Qijod cxperientia conftat , & tenet
Scotus^. d.^^.^u^. ;. & liccthoc difficilefit
explicatu , tamen eaJcm difHcuItas vidcturefre
inipfo adlu fciendi , ad quem fi fufHcit phantaf^
ma fine fpecie,videtur fufficere ad adlum memo-
rix. Loquendo de anima feparata , dici poteft
qu6d accipit fpecies recordatiuas prarteritorum
a Dco; quod facilc videtur in opinione D.Thom.
I . par. (juaft. 8 9. art. 1 .& qutft. 5 5 . art. 2 , ncgantis
animam feparatara,vcl Angclum.pofrcacquirere
vllam fpeciera , fed accipere eas \ Deo ; & licct
pppofitom vfriufquc doceat Scotus i.d. i.quail.
1 o. 1 1 .e^ 4. d. 4y. tjuitft. t. pro hac epinionc pro-
blcmatice tenenda admitteret probabilitatem
illius fcntcntiac.

Diccs , crgo naturaliter Angelus , & anima
feparata , nulli^s prarteriti recordantur. Rcfpon-
detur , in illa fcntcntia neque quidquam abftra-
diuc cognofcunt fine fpecicbus infufis , tamen
has cis naturaliter infundi dicitur, & idero di-
cendum de fpecicbusrecordatiuis, cafu quo alix
non niancrent. Secundo , dici poflet qu6d in
anima , & Angclrt ex adlibns inrclligendi manct
habitus , qiii ppftca inclinaret intclledum circa
idcmoSic^ iii) inftar fpecici impre(rx;& fic fuf-
ficeret ad adliimmenioria:. \iz Scoiws hic ad i.
19. Contra hanc fciitcnti.im, quod ficut non po-"

teft probari , ita nec facilc impcobaii : iuxia haec

38.

.4» detur
tnemtri» , fi
megtniur jpt-
eitif

An 4n>fn»
•vel Angelus,
recerdentur
frtterittruf

explicari poteft Auguft. qucm etiam haec fen-
rentia pro fc adducit 15. TriwV.io. & 14. vbi di-
cit verbum gigni non ex fpecie, fed ex habitu, &
cap^i. e^ 18. ait vcrbum gigni ex fcicntia , quae
manct in anima.

Odlauum argumcntum , ( fed non eft Scoti )
dantur fpccics fcnfibilcs, fine quibus fenfus nc-
quit cognofcerefenfibilia; crgo idem de intelli-
gibilibus fpeciebus. R.Buccaferrcus//^.3.<^^n>-
ma, Picoloinineus } . de Humana mente cap.Z, Za-
barel. Iib.de ftfec.inteUig.cap.j ^egznt dari fpecies
fcnfibiles ; quam (cntentiam renere videntur
Ciiet.i.de Anirna i r.j. Niphus lib. defenfu contr*
landunum , loan. de Ki^AapudCapr.i. d.i^.<puft.
y. & Gabr.»^« quafi.i.ic alij, qui fuftinent idtum
cognofcendi non diftingui ik fpecie , pro qna fa-
ciunt multa loca Philofophi r.de Anima, text.
1 1 i/entire efttjuoddam pati , & text. 1 3 8.1 39. 140.
ait eandem efte adlioncm fenfibilis , & fcnfus, &
lib, de Senfu , & Sen/at. damnat Dcmocritum di-
centem vifioncm ficri per fpecics vifibiles. Ean-
dcm tenct Galen.7.«/*<ircm.^Hippocr.i6. Dur.
i.d. }. (jutft, 6. Occara 2. ^uaft. 17, 1$. o^» Gabr.
^utdl.i. Grcg. I .d.i.<]uaft. 1 . & i.d. 7. ^uaft. 3. qui
putant fatis effe fi obie£fca intra debitam fint di-
ftantiam^vt fcnfus fcrantur in ea. Quametiam
fententiam parcim tcnent afTcrentcs vifionem
fieti emiffis ab oculo radiis.non pcr aliquidin
eo receptum. Plato in Timao , Seneca lib. i. Nat.
§luai{. LzQtint.lib. de Opific. Dei , dap. 8. & alij,
quos citant Conimbt.i.de Anima,eap,y.^i^.^.

CONCLVSIO VI.
incidcns.

D^ntur Jpecies fenfibiUs : Fifie nonfit
fer extramifiionem.

VErius taraen cft d^ri fpedes fenfibiles. Ita
Ariftoteles de Senf.&SenJib. cap. i.& i.de
Anima, rm. 1x1.124. vbi dicit fenfum accipere
formas ( id cft , fpecies ) abfque materia ; de quo
fupr^ ^uaft. 5. & alias pafCm. Idern habent An-
felm. in Monol. cap.iG. Damafc. lib.i.cap.io. Au-
guft.io. Confeff. 10. & 2j. Alcnf.2.^4r. a (piafi.it.
D. Thom. I .par.quaft.f 3 .art. i . D. Bon. 2. «/.3 .art.
4. ejutft.i. Ric. <juaft.i.Sc6l. i.d.i.quafi.y.num.i6.
& !%.& (juaft.6.num. iS. & i.d.ii.Sc conftat ex
leflcxione fpeciei vifibilis in fpeculo. VideCo-
nimbr. 2. de Anima , C4p.6.<ju*ft. 2. & Fabr. "Theo-
rem. 79. cap. 3. Qu6d vcro vifio non fiat pcr cx-
tramifnonem , patet ; quia non fubftantiam ex-
tramitteret oculus, quod clarum cft, oeque acci-
dcns ; quia fi aliquod, maximc lumen , ex quo fe-
querctur , quod in tencbris vidcrct , imm6 quod
nullo modo dc die videret ; quia lumen illud So-
lis lumine offufcaretur , vtfupr^didlumcft hac
quaeftionc dc lucentibus nodu.

Practcrca, vifi<5 fieret cxtra oculum , & fic non
cfTct adlio immanens. Quod crgo dicit Philo-
foph. i.Mftetr. cap.4. de Antipltertnte, cuius ido-
lum fibi ante oculosapparebat, quia acrcm pro-
pcHerc non potcrat,ob imbecillitatem ; non ob-
ftat, quia D.Thoro. ibi ait ipfumredderecaufam
ex fententia comrouni. Secund6, forte fuit tam
imbecillii vifus,qu2>d in acrc.vt in fpcculo fe vi-
debat, & maximc, fi humor aliquis crafTus ei de-
flucbat ex oculis, quo acr crafTabatur, Vidc Co-
uia\hx.fuprk ^uaft.yic Suarc? de Anima,cap.iy.

Ad

^^§

*«»■ »*g4M
Aecies ftnfi-
bileifqui vt-
lunt ^aum
cegHtfctnJi
tjf* ipfnm
^ecitmf

40.

JD/ aBfclu
Antifhertn-
tit , cjui air*
vt jptcult,
vtth»tur.

QusftioXVIIT.

553

4»-

Stntire ifi
ti,**fnitur.

AimiJlis rpi-
citbits finfi-
hilibus , -nan
id*« intiUi-
gibilts tU-
mittindt.

•iv

41.

g«« mcijp-
tat ptnendi
^eiem in-
tiStgibilemf

%

Quare in fo
tinti» cigni-
feltiu» Ti-
^miritur mli-
quid dtter-
tnintns »d
mBum , nen
mutemin ap-
fetitiu*.'

43-

Ad loca Ariftotelis in contrariam : fentireeft
quoddam pati,quianon cliciendo, fed recipien-
do fenfationem,fcntimus,& idem de intelligere.
VideScot. i.tt.i.<jiu/t.6.ad ^.& ^tftt/l.j.fMm.ij.
Ad fecundum : fpecies cft adlus fendbilis cflTtdli-
ue , & fcnfus reccptiuc ; 8c fic quoad abfolutum,
eil idem a\5tus. Qupmodo autero difFerat vt adio
& paffio, dixi fupra ad <pufi.j. Ad tettium ,ide6
rcprehendit Dcmocritum , quia dixit vifionctD
cflc rcccptionera fpeciei, in oculo.

Scd admiffis fpecicbus fenfibilibus, negatut
indc dandas effe neceiTario intelligibiles , quia
finc his pcr phantafmata detctminati potcft in-
tellcdus ad intelligendum , vt fupri decUratum
cftj fcd fine fenfibilibus non 6ft vndedeterminc-
tur fcnfus. Sunt & alia multa apud alios aut ho--
res pro fpeciebus argumcnta , quibus refponderc
nimis longum eftet , & fuperfluum , quia allata
Doftoris, quibus aliqualitcr rcfponfuni cft,funt
omnium vrgentiiCma.

Soluuntur argumenta adduBaitScoto §.Prac-

tcrca oftcndo quod non,&c.»«»». 14.

contrafententiam communem

fonentem Jpecies.

Qapniam fcntcntiam coromunem tcnentcra
dandas efTc fpccies intcUigibiles , abfolutc tenct
Dodlor iJ.qHtfi.6.& /&/(r,licctfit problcmaticus,
eandcm tamcn aflcrit elTc veriorcm , arquum eft,
vt foluamus argumcnta addudla contta eam lo-
co citato.qua; Do6tor infoluta reliquit.

Ad primum, nonrequiritur fpecics, vt poten-
tia rcducatur ab c(rentialiadaccidenJalem,fed
vt dcterminetur ad intclligcndum;& vt habeat
obiedum iSta prafens in tffe reprifentatiuo
priiis natura ,quam intelligat ,& propter alias
rationes allatas pro fpeciebus fnpra a num. i .qui-
bus noncft itafufficienter fatisfaaum.quin hxc
pats maneat probabilior oppofita. Quod fi te-
neas pcr habitum fcientiae intcllcdlum conftitui
in potentia accidentali, erit remota ,& incom-
pleta , qux non diffcrt i potentia eircntiali,pro-
pric loqucndo.

Ad fecundumdidlum eft fupraww. 4- &fi<jf-
phantafma nihil agere in intclledlu, fcd pct cius
detcrminationem, excitatur intclledkus , vt fpe-
cicm in fe gignat. Diccs , non dcterminat \»o-
luntarem producendoaliquid inea, ncque exci-
tando eam ad aliquid in fe ptoduccndum : ergo
idem de intellcdu. Negatur confequentia ; in-
tcllcdlus mediai intcr phantafmatis operatio-
nem , & voluntatem , & fic cam detcrminatad
fuum iCtam, qui eiufdcm ordinis fpiritualis cura
cajphantafia autem dcterminat appetitum fcn-
fitiuum,quia eiufdem ordiniscumipfo;& hinc
patet quare non requiritur fpccics , vcl quid fi-
milc in appetitu antecedentet ad fuum adum,
ficut rcquiriturin poicntia cognofcitiua; quia
h«c non determinatur ab alia potentia przce-
dcnte , appctitus fic. Habctur exprefsc cx Sroto
i.d.j.^. tiHm. 20. vbi hac ratione docct obiedtum
ad volitionem non ooncurrere , benc tamen ad
intelledtioncm , fcilicet mcdiame fua fpecie in
abftradtiua, vel per fc in intuitiua.

Ad tcitium , patet ex iam didlis,phantafma
prohoc ftatupracit intclleftum.cumquedeter-
minat ad fuos aftus ; fed ctfi appetitus fcnfitiuus
prareat voluntatcm.non detcrminat eam,fed de-
tcrmiuatur a potencia cognofccnce oftcnfiuc.

CirpirnU
Mfit partia-
littr in^ri-

ipsi Ce deierminante formaliter , & libeie. At H
quzras , quare potentia appetitiua dependei k
cognofcitiua. Reipondetur , quia de fe eft czca;
fed vltinuu cefpoiWi* , qoiateceft , & lUa cft
illa.

Ad quartara , corporalef agere poteft in fpiri-
tuale.vt caufapartialis',miniisprincipaUs,quo-
modo corpus concurrit cum iBtellcAu Angcli ""'■
ad efiiciendara fpeciem intelligibilcm in intel-
ligibilem in intelledlu ipfius AngeU. Per iizc
patet ad locura Augnft. Ad locura Ariftotclis
^eculatnur in phmntttfmttihta ^nod ^Htd eft ; quia
roediantibus illis,abftrahimus fpecies ,quibus
incelligimus quiditatcs; & quia phantafiamuc
fingularc , cijm intelligimus vniucrfale eius. Vi-
de Scotum ad hxc luca rcfpondcntcra iJ.qut^.
6.rmm.,i9. 10.

QjTiESTlO XVIII.

Vtrum intelleSiM nojler fojjit intelligere
fine fhantajmate?

Atidet.^. dt jfnimn,c/ip.j. ttxt.^o. ^ enp.i.tixi.^9. Aui-
cen. infuo compend. d* Anima, Philop. j. de Animn,
ttxt. }o. Thicnenf. text. jj. Themill. & Simplic. ibid.
Auerr. ttxt. jj. ^6. Auchor opccitdcdiuina fap /ri.i.
e»p.^. Txcxnas lib.ii, dt immort»l.Mnimarumi*tf. '4 AI-
bertus ^.dt 4pima , tr»3. i. eap. 19. D. Thom. ) ptr.
qM»{i, ll.»rt.^.^i.t .(jiufi. I7^.»rt.^.i6l>dt Vtrit. quift.
13. 4rf .4. Abuleo. in c»p.i. Gen. qutfi. 400. Suarcz tim.
1. fumm.Thecl.trM9 i.Ub.^ cap.i.num. 7. Conimb. j.i*
Anim»,c»p.%.iiutft.%.»r:. iyCom^\\xt. di^ut.to. de Ani'
m», quifi. X.

V I D AM dicunc quod non , propter i.

iftam rationcin; quia obie<%umintcile- D. Thom. i.

dus viatoris, qui eft corpori coniun- P'<l-84«7'
(ftus , eft quiditas ceimateriatis, ficut obiedlum
fubftantiz feparatz, cft quiditas feparata ; fcd de
naturaqQiditaifs^ materialis cft quod fit inali-
quo fingulari , ficut de naturalapidis eft quod
fit in hoc lapide. Vnde nequit pcrfcdtc eius na-
turaintelligi , vel cognofci , nifi cognofcatur in
fingulari , cognitio autcm fingiilarisf pcrtinct ad
fenfum exceriorem , & phantafiaro ; igitui ad
hoc, vt perfcdte eius natuia intclltgatur,oportec
quod intelligacurin phancafmatercprzfcntante
eius fingulare.

Aliz raciones fumuncur ab ezperimento; quia
experimurintellcdium impediri in fua operatio-
nelzfoorganophantafiz, vt in phreneticis. Ex
hoc poteft formari ratio: potentia non organi*
ca non impeditur in adlu fuo , propter Izfionem
potentiz organicz , nifi ad adtum fuum indige-
rctadlu illius potentiz organicz;fed intcHcftus
cft pocencia non organica, tamen impcditur aflu
fuo, Ixfo organo phancafiz: igicur ad adlum in-
telligendi lequiritur ad^usphantafiz.

Prxcerea , alio experimenco : quandoaliqua
incclligere volumus, forniamus nobis idola in
phancafia per aliqua exceriora, & tuncfacilius
incelligimus ; ficut patec in docence difcipulum,
proponcntc exempla fcnfibilia. Sed fciendum, ^f t" '"*'

' s 1 1. V , ,'. . , . ftio.feq.tra-

quod iicct duz Tltimx rationes valeant, prima deiur, fy^re-
tamcn aliquibus non vidctur valerc ; qnia Hcietur ratii
fupponit quod quiditas fenfibilistantiim fit ob- ''""■•
iedum intelIeausconiundi,& quod de natura ^ Thom.i,
eius fit elTcin fingulari, quz vidctureisfalfa, ^'^' *'* ''
vt pofteaappaccbit.

RESO

554

RESOLVTIO.

t.

Ofmi» Aul'
ttnnt, in tS-
ptnJit dt
Aaimn.
q. pizccd.a.

§ltf»r$ fit ri-
turfm *d
fhaitnfmatit
dum inttUi-
giwMS?,

Ofinii, ideo
Ttrurri »d
ph'ntafm»-
t», vt Jperits
iattndatur.

Si {pecies in
tenderetur
per alium
ph»nt»Jit, ,
imelleSui
ttuUum obie-
Hum intelli-
gere ("iffrt in-
teUeHitne ipfi
»dtju»t».

Sententift Auicenn/t in frim» inteUeElione
tantum recurfum requiri ad ph*ntafms-
ta reiicitur. Refutatur etiam aliorum
fententia , quod i3e recurfuf requiratur,
vt intendatur Jpecies imprejfa.

* A Viccnna autcm ponit, quod in prima
./jL.intclledione refpcftu cuiuflibcr, neccf-
farinm cftphanrafma, vt ab ipfoquodammodo
fpecics imprimatur.vt didum cft fupri;fed quan-
docft imprcfta , & homo vult pofteaillud intel-
ligerc , non cft ncccirarium phanrafma , fcd ma-
gis cft. intclle(5kui in onus. Excmplum ponitur
de iumento qiiod cft homini neccflariumin iti-
nere , fed jn tcrmino fibi in onus. Hoc eriam
probatur fic : habitis omnibus ncceflariis ad opc-
rationem, ftatim fequitur operatioj fed aftus in-
teiligcndi folum dcpcndct ,eftcntialitcr loquen-
do, ab intclle6tu , & obiedo , nifi addatur acci-
dentaliccr ad intcllcdlum cx partc voluntatis
impcrantis, fcdclicitiuc tantum dcpendctiprs-
didis ; per fpeciem autetq intcUigibi^cm obie-
Cturn fit przfcns intellc(^uii igitur non eftnc-
ceflarium recurrere ad phantafmata propter
adlum intclligendi. Propter iftam rationem di-
cunt aliqui , quod non eft neceiraria fpecies im-
prefta intelle6tui ad adum intcUigcndi ; quia ad
foiam conuerfioncm intelledlus fuper phantaf-
maca , elicic intelle(ftus a(5tum fuum ; fed quia
tranfeuntc A^ta, non matier fpecies, ideo cft fem-
pcr necefte recurrere ad phantafmata inquoli-
bet z&a intclligcndi; & ficdicunt Philofophum
intellexiire i.& x.de Anima , quod nihil intelii-
gimus fine phantafmate. Sed quia aliis videtur,
quod fpccies irnprefta intellc(^ui requiritur ad
intelligcndum , & quod manct , cefTante aiflu,
ideo dicunt quod Bt recurfus ad phaniafmata,
non Vt itcrum fpecies fibi abl^rahatur , quia iam
habct , fcd vt habira intendatur : dicunr enim
^liqui, quod fpecies in intelle(5^u habct debile
efte , & tranleunte a6lu , paulacim remittitur,
ficut calidaaqua amoto igne tepefcit; quia igi-
tur timc fpccies habet cire incomplctum , ide6
dicunt quod nccefte cft intclleiflum recurrcre ad
phantafmata , fi debeat iiitelligere, vt fpecies
pra-habica intendatur.

Sed etfi iftavia videaturrarionalis fuperficia-
liter , tamen conhderanti fubciliter includitin-
conuenientia. Piimum eft , quod intellciSlus
poflit ircrare iftum recurfum in infinicum , ficut
potcftmultiplicarea(9tum incelligendi ininfini-
tum, quantiim eft de fc; fcquitur quod fpecics
illa polfet intendi in infinitum ; & ex hoc fequi-
tur aliud inconuenicns , quod tunc , cum per
fpcciicin magis incenfam , magis intelligimus,
& meliiis , G fpecics femper poceft intcndi, fcm-
pcrpocerit cadem rcs a nobis meliias intelligi;
& fic nullam rem quamcumque modicam,&
vilem intclle^flus noftcr poflet incelligercquan-
tum incclligibiliscflet ; quod videtur inconue-
nien?, cu.m fcnfus , qui eft potentia infcrior,
poffit fcntirc aliquod fcnfibile inquantum fen-
fibile cft.

RESOLVTIO.

Verior fententia , ( q^uam tamen hic nonfir-

De Anima

miter afferit DoSior ) recurfum adphan-
tafmata in emni huim ftatui intelleStio-
ne requiri , <^ hoc expaena pecfati , de
^»oi.d.3.quxft.3.num.i4.& i.d.quxH:.
8.ad 1.& i.d.3.qua:ft.6. num. 19.SC4.
d. 4j. quscft. I. ad^. proopin. & i.d.
1 1. quxft. I.

^» ¥ Deo, omiflis aliis neceffitatibus,dicimt alij,
Xqu6d non eft contra rationem adtus intelli-
gendi incelle(Sbus noftti abfolutc intelligere finc
phantafmace; quia tunc rccurfus ad phanrafma-
ta cflct neceftarius anima: feparaca: , vr diflum
cft, nec concra racionem cjus, vr eft corpori vni-
tus abfolute , quia hoc etiam eftct neccftarium
fibi vnitocorporigloriofo poft refurreftionem,
quodfalfom eft; nec concra rationcm cius , vt
viaror cft, vel coniun(Slus corpori in via,quia
hoccriam eiret neceirarium homini in ftatu in-
nocentis , qui tunc fuit viator; hoc autem cft
falfum, cijm anima eius.quantum ad a6lum eius
proprium , in nullo fuiiTct corpori fubie(5ba , fcd
fuper ipfum , & fenfus fuos , tam quoad apprc-
henfionem , quim quoad appeciruro , habuiftcc
plcnum dominium, iraquod potuiftet intclle-
xiftc fine phantafmate , vel cum phantafmate;
ficut fibi placuifTct: fcd dicunt quod ncctflitas
rccurrendi ad phantafmata cft nobis inflifta
proprer peccarnm. Vnde fcquitur ad ignoran-
tiam nobisinfli(Stam, & hoc iufte; quiaex quo
anima fe deordinauir , dimittendo diuinum do-
minium ,& feabeius fubtrahendo ("ubic^aione,
rationabilc fuit in pocnam hac inciderc, & amit-
tere dominium proprium , quod habebatfupcr
corpus fuum,& fupcr fenfum ; & hic cft fcnten-
tiabeaci Auguftini, in pluribus locis, & Hug.
fupcr anriquam Hierarchiam, Euftatliij fuperli-
BrumEthic. & Lmcon. fupcr librum poftetio-
riorum , fuper illud vcrbum : Deficiente nobitvno
fenfii , necejf: eft nohi<s deficere /cientiam ,/ecundum
iHum fin/um. Ariftoreles autemquia nihil fciuic
depeccato illo, & inuenit naturam taliter difpo-
ficam , proccdcns ex fcnfu cancum , credidir hoc
nobis cfle nacurale ficuc ihrclligicur ; & ideft hoc
pofuit abfolute , quia necclfc cft ad phantafmata
recurterc volentcm intelligere.

ANNOTATIONES

in quseftioncm dccimamoiStauam.

* A VicennH autem ponit , tjuod in prfm* intette-
X\ilJone, &c. Hasc quzftio fupponit dari
fpecics impreflas, quod verius eflc oftenfum cft
quiftione prxccdenci ,vbi eciam probatmiKcft
intelledum dependere h. fenfibus in earum ac-
quificione,fiae concurrant ad eas immediatc,fiuc
non : dc quo ibi di(flum eft.

Prima opipio negat, habitis fpccicbus, rcqui-
ri recurfum ad phantafmata. Ita Auicenna in
fuo compen.de Anima. Idem habent alij apud Vi-
cecomercatum difput. de immortalitate anima, te-
net Alberc. maxime in fpiritualibus j.de Anima,
traEl.i.cap. zp. Philoponus text. 3 o.C^ lih. j . cap. 4.
Thiencnfis «jrr jp. Themift. & Simplic. j. de
uinima, (fr Simplic. de animaimmortalitate. Auer-
rocs text. 33.J6. Tres vlrimi admittunt in com-
niunibus opcrarionibus inrelledbus , recurfum
iltum requiri,fed non inabftra6la cognitione
Dci , 8c Angelorum. Alij. tcnent quoad fpecics

clicitas

ffmit in ft».
tu innocentiA
an indigeat
phanti/mate
ad intelli^
gtndumf

Reeurfia ad
phantafinat»
ex.peecat»
tfl.

Hom» fith.
trahtndo fi
dominii di-
uino , amifit
proprium.

Quxftioxviir.

55$

cliciras ex phantafmatibus « intetledtum depen-
derc a phantafmatc, non quoad alias k fe forma-
tas,& idem de infu/is. Venctusrm.33.

Alij , refercntc Scoto hic, tenent recuifum ad
phantafmata femper edc necenaiium ; quia poft
aftum iotelligendi non manet fpecies ; vel quia
non eft necenaria fpecies. Scd cfle necefTariam
iatis probatum eft quzdione przcedenii , &
quod maneat poft adum , oftcnfum eft fuprii
audff. 14. & latc probac Scotus 1« d. y:fufl. 6.
« num. 13.

CONCLVSI

J.

4.

SlnguUri ni
€t>gn»fcil se-
fus , fetundu
Jtugufi.

^um Iniell!-
gimus fimul

tnur.

An phitmfi»
defeniet a
fenfilms tx-
Urtiii t

ThMeafia non
€egnt/cit fin-
guUre , yti

tMit.

In intelleBione necejfariam ejfe conuerjio-

nem silfhantafmata de lege ordi-

naria fro hoc fiattt.

VEia fententia animam pro hoc ftatu de le-
ge communi in omni intelledione conuer-
tere fe ad phantafraata. Ica Ariftoieles i.deAni'
m«, caf.-j. text.^o. (jr cap.Z.text. 39, D. Thom. i.
par.^Hdft.Z^.art.j. vbi Caiet. Scotus locu citAtit in
refilutione^cfr i .</. 3 .^utfi.6.mm. ij.&i.d.^. ^uetft.
I i.num.^.dr ^.d.^^.tjHtJi. i.ad ^.frinc.t-r } d. 10.

2tt€f{. 5 .ad vltimum , ^ 7. Metafh. ^Hnfi. i o. Qui-
lus locis docet intelledum pro hocflatunon
ccgnofcere nngulare fub ratione (ingularitatis;
& rationem aflignat,i/f<i ^.ij.quia nihil intelligit
nunc intellciStus, nifi mediante fenfu , 6c hic non
cognofcit Hngulare quk tale, vt habet Scot. i. d.
3 .tf. i .Eandem tenct A ug. exprefe 4. de Gen.ad lit.
cap.j. dum zix:§luando nHmerum cognofcimw,aliud
fenfum, aliud rationem attingit. Probatut ex du-
phci cxperimento a Dodore addudo: primum
eft > quia. Ixsa phancada impedicur inceHedus
opcracio. Secundum, quia dum cnpimus aliquid
incelhgere, formamus nobis eius idoluni ; &
tunc facilius inceUigimus. Prima tario hic ad-
duda a Doftore qux efl D. Thom. reiicitut quse-
ftione fequenti. £x quibus foluicur raiio pro
Auicenna. Conflar enim ex his prarter fpcciem,
& inccllciStum , requiri concomitantiam adlus
phancafix , nihil eiiim almd e(l conucrti ad
phantafmata , vt docet Scotus \. d. j.^uaft. 6.
vum. 19. qu^m qu6d inielligens vniuerlaleima-
ginecur flngulare.

Solttuntur obieSfiones alis. eontra di-
iiam fententiam.

Arguitur ptimo ; magis dependet phantaHa a
fenlibiis excemis ,quam incellcdus ab illa; fcd
poceft phantafiari.non operantibus externis:ei-
go. Anrecedcns pacet , quia intelledtus eftim-
materialis, Jc abftiadlior a corpore quam illa
facultas corporea. Refpondetui , expeiicntii
conftac intellcdum dcpendere \ coopeiaiione
phantafia; : & oppoficum conftat dc coopetatio-
ne fenfuum externorum ad phantaHam ; quia
phantaHamur , omnibus feniibus feriantibus.
Secundo , lefpondct D. Thom. ad fecundum,
phantafhia iepra:fentare particulare,& ideo non
eget deierminacione fenfus. Contta,pfim(^,quia
phantafma non reprsfenrac , nifi materiam in-
difterentem , & non qua fingularis eft ; alioquin
polTct diftingucte intet duofingularia , feclufis
omnibusei extrinfecis, quod conftat cfte fal-
fum. dequoScotus i.</.3.^M<f?. i.Secund6,in-
tcUe^us inteiligeie poceftpatticulare , vt vidc»

bitut tptaSi. xx. 8c tamen tunc aget adlu phan-
taliae.

Sccunddlaiguitui; Intelledos etiam pro nonc
intelligit Angelos, & alia fpiritualia ,quac in
phantafiam non cadunt : eigo non petit faltcm
quoad hzc, conuerti ad phancafmata.

Refpondctui, fHfficcie quod phantafia appie-

8.

bendac aliquid fimile fingulaii illiusroateiialis, Ciim sntelli-
quod inteliigitui , vcl ad placitum ei appiopria- ^f'^ii^^R'^l
tum. Vnde,cumintelligjmus Angelos,phanta- tafi»mur
fiamur infantutos alatos ,quia fic placuit cos dc- «/>j«« '«>■-
pingere ; & ciim concipimus Patrem atcrnuro, /»'«''* '"''
phantaliamur virum gtandacuum. . ^

Tercio arguitur : Rapti in ecftafim incclligunt
fine vllo fcofuum minifterio externorum, vd
internorum , idque expericncia conftat ; quia
quidam , nec igncm applicatum fcntiunt ; crgo _ ^ ^
faltem hi nondependent ^ phantafmate.Rcfpon- ftnl rJ'l'
dctur , ecftafim petfedam in quaomnes fenfus n*tur*m tfi.
interni,& excerniceftant, viitucetantum diuina
contingcre. Quod confiimatexemplum, quod Reftirutut
Auguft.14. ciuit.14. de Reftituto Pieibyteio, qui fi'*''^ *'f
rapiebacur quando volebat , & poftea icfcfcbat ]^^"„triitlt-
fcinclamaOtium voces ,quafi i longinquo au- bantur.
diifte ; & idem cenfendum eft de Platonc,Tiif-
megifto , & Socrate , qui leguntur ecftafim paf-
n,qu6dfcilicet eorum ecftafes eiant naturales,
non fine omni fenfuum funflione. Ratio cft,
quia dependentiam intellecftus k funftione fen-
fuum folueie, non eft natur* opus, fcd fnpta na-
turam. Vnde Nazianz. orat. i.de Theologia a.\t
impofiibile cftc, menttmqHantumuis fi cum faci
corporea ad fuhlimiurn contemplationtm erigat ,fin-
fuum commercia deHituere. Et D. Bcinaid./Jm.
32.1'» Cant. Corporum fimilitMdinibui Ipeculande nen
inueiui , Angelica puritatis eji , & addit cflc munm
diuinum.

Putant nonnulli in pet fe£la ecftafi,non folum 9.

fenfuum fun6lioncs, fed etiam viiium naiura-
lium , vt vcgetatiujE , & nutritiuac , omnino cef-
fare : & fuadent., quia quidamecftatici diu fine Erjlafisef-
cibo , & pocu iacent , neccordis motus , vcl vi- '". "a^* "
taliscalor in eis fentitur; habet fcenimecftafis jeh»bet.
oppofico modo ad fomnum : in fomno ligantur
fenfus cxterni, & intcrni , atquc intcltcdlus , vel §luart dtr-
nonopcrantur, vel valdeimperfedc, vc fi funt ?''"/* ^"'J
infomnia,& cunc vires naturalcs melius ope- n^^f
rantur , vt patet in digeftionc , & nuttitionc:
quia anima non diftiahitui ab aliis facultacibus,
fcd incuruatur ad inferiora ; at in ecftafi ita ra-
pitur ad fuperiora , vt inferioribus vacate non
poflit ; fed D.T\\om.i.i.<jM£fl. 175. art. ^.negat
in ecftafi vegecatiuam ociari. Mcdiivia vidc-
tur incedendum. Itaque vcrifimilius eft h<is vi-
res non omnino ociari , icd C\ ecftafis perfefta
eft , valde tenuiter operancur; qu6d fufficit ad
illam cxperientiam , quod diu iacent quidam odantnrf
ecftacici fine cibo , &c. Quod vcro valdc tenui-
ter operentur, ex eo conftat , quia cum quis im-
mediatc poft cibum nimis attcntc ftudct.vct fpe-
culatur , impeditur digeftio ;ergo muli6 niagis
id fic per contemplationem raptus.

CONCLVSIO II.

Licetfro hoc fiatu requiratur conuerfio ad
fhantafmata ytton tamen inflatugloria^
nequeforte infiatu innocentid.

b JDeo emijjis aliu neceffttatibut , &c. Rcfoluit
Xprim6 4e legeoidinatiaicquiiiconucrfio-

ucm

Vttism in
ttftafi vegi'
tariu» , df
nutritiu»

10.

556

De Anima

Anim»Chri-
fii mn recur-
rit *dph»n'
tnfmitt».

Qui>moil0
StMticenutr-
tHntur »d
fhit»fm»t»f

Cenutr/io »i
fhaniafmat»
Mnfuijfet in
fi»tn inno-
ceniitf

tl.

Tece»tum m»
eaufa cSuer-
fionii adphd
t»fm»t»}

Reticitur
Suaref.

netn ad phantafmata j quod probatum eft Aftnot.
praced. Secundo , docet id non efle neceifarium
in corpore gloriofo. Ita cotnmunis. Vndc ani-
ma Chrifti in hac vita non indiguit.hoc recurfu»
dequoD. Thom. )./><tr. ^4/?. i i.art.^.

Sed petes quomodo Beati conuertentur ad
phantamiata , vel fundliones fcnfuum , fi oppo^
fitum euenit ecftaticis , qui multo minus in
Deum funtabforpti ,nempenonduma torrente
voluptatis eius incbriati. Rcfpondetur,ex abun-
daniia gloriae fiet redundantia in fenfus , Sc in-
feriora. de quo D. Thom.i.t. ei«<eft. 17/. art. 4.
Vide Auguft. ix.de Gen. ad tit. a cap. x.vfc^ut ad
^6.tih.^.de yinima, cap.S.^.(^ ep.i 11.

Tertid , docct quod in ftatu innocentiac non
fieret conucrHo ad phantafmata ; quia anima
quoad afbiun fuum non fuifTet fah\e6ki corpori,
fed fuper ipfum , & fcnfus eius , habens domi-
nium , quod per peccatum perdidir ; & fic quo-
dammodo fubditur corpori pro hocftatu.quoad
fuos i6kas. Secund6, non eft naturale animac de-
pendere k potentiis corporis coniundli , alio-
quinanima gloriofa ficdependeret,qui3gratia
non deftruit , fed perficit naturam ; crgo in ftatu
innocentix non eflet illa depcndentia , qniani-
hil ibi ponendum , nifi naruralc, vcl perficicns
naturam , & certum eft illam dependentiam po-
fias vilificare animam.

Tertio, probat Scotus i.d. i.^naff. ).»«»». 14.
•* Auguft, I j. Trinit. cap. vlt, qua caufa cur ipfam
lucem aciefixa videre non poffis , nl^ vtitjue infirmi-
tM?&^Hif eam tibi feeit, nifi iniquitas .' At non
potcft videri acie fixa veritas , nifi cum indcpen-
dentia k phantafmatibus , & idco ccftatici ad ea
non conucrtuntur.Idem habet Euftathius.Hugo,
Lincon. quos^hic Doftor citat, & Comment.^,
Ethic. quo»n citat Scotus 2. d.^.tjuafl.^M 2.

Sed Scotns dubius roanet , an ifta conuerfio
ad phantafmata fit ex pcccato , vel cxnatura, &
fubordinatione potentiarum , vt conftat ex ipfo,
loco iamcit. &4. d. 45. quail. 1. ad f. pro epin.
Sicut cnim appetitus dependet a potentia co-
gnofcitiua , fic dici potcft , quod intelledus hu-
ius ftatus , dcpcndct ll phantafia cooperante , ctfi
non fit dcpcndentia tanta hic,quanta ibi ; quia
ibi efTentialis cfTe viderur , hic non ; alioquin in
ftatu glorismaricret hxc dcpcndcntia.Suarez 4.
de Anima , cap. 7. dicit hic pcti principiom : idc6
aliam aflignat rationem , quod intelleaus pro
hoc ftatu non recipit fpecie$,nifi dum phantafia
adtu opcratur; & idc6 non poteft intelligcrefi-
ne conuctfione ad phantafiam, Sed non pctitur
hic principium , quia idco aftus fccnndus intcl-
lcdhis pro nuncdcpcddct ab adu fccundo phan-
tafiz , quia pro nunc talis cft ordo harum potcn-
tiarura, qu6d vna fubordinctur alteri,qua ratio-
ne volitio fupponit cognitionem. Nec ratib Sua-
rez valet , quia fortc non rcquiritur fpccies in-
tciligibilis, vt oftenfum ed^uafi. praced.num.i ^.
& ibi in annot. & tamen eo cafu eflet dependen-
tia intcllcaus k phantafmate. Prarterca, peto i
Suarequarc intelleiaus non potcftpro hoc fta-
tu recipcre fpeciem , nifi operante phantafma-
te. Ncc porerir alitcr iiefpondcre, nifi quod talis
cft ordo harom porcntiarura quod vnafubordi-
natur alteri ; & fic pctit principiuna , fi illa ratio
Scoti petit illud,

Tcrtiiim , quod hic ait Scotfis patet cx iam
didis , fcilicet au ifta conuerfio fit ex pcccato.vt
pocna cius, vel non; fi cnim in ftatu innocentic

CoHUerfio »i
fhatafmatM,
non videtur
necejfariM in
B. Virgine.

§!ui ditunt
B. firginem
habuijfe iu-
fiiiiam eri-
gi»»Ui»f

fuiftet , non eft ex peccato , ic quid tenendum,
iam dixi; fed nihil,vt certum,occutrh diccndum.

D V B I V M.

Ftrum B. Virge ad intelligendHm indiguit
conuerjione adfhant/ifmata?

Vlderur quod non : qnia caruit originali, '*'•
quod fecundum Scotum.vt vidctur^eft cau-
fa huius conucrfionis. Pro alia paHC^cft ; quia
habuirfamcm,firim, & aliamulta,vttriftitiam,
timorem, doIorem,quc in ftatu innocentiac non
fuiflent.

Vcrius videtur,etfinihil fit certum,hanc con-
uerfionem in Virgine non f^iflc neceflariam.
Prim6 , ratione iam allata. Secundo , quia pro-
babileeft habuifleiuftitiam originalem. Ita Car-
thuf. Ub. de Pracon. & dignitat. Mari*. Canif. lib.
i.de Deipara,cap.<).citans Cardinalem Cufanum.
Infinuat Dur.3.</.j.^£^.3.^ Caier.i.2.^«-fy?.io9.
«rt.2.dicens in ca fuiflc donum integritatis na-
tura:: quod fola ratione a iuftitia originali diftin-
guit, de quo Cordub. lib.\.ijUtSiionarij,ij.^6.

Terti6, quidquid fit dehoc (cft cnimincer-
rum)haliuit B.Virgo potifllmos eff^edus iufti-
tix originalis : ergo inter alios cenfcndum eft
hunc habuifle , quandoquidcm dc oppofito non
confter. Antccedensprobatur , quiaiuftitiaori-
ginaliseft donum ,vcl colle6lio donorum,qui-
busanima rcdlc fubiicitur Deo , & corpus ani
mx, ac potentia: inferiores luperioribus. dc quo
vide Scotum i.d.i^ a »«»i,7.Sed in Virginc, ?.ni-
ma fcmpcr obediuit Dco , & nunquamabeofe
auertit, idque eft de fide,ex Trident./?/.6. can.i^.
partes ctiam infcriorcs fempererantconformes
re(^x rationi , nequc vllum vnquam inordina-
tum motum contra cam elicuerunt ; ifti autem
funt praccipui cffrdus iuftitiz originalis ; crgo.
Practerca , corpns eius nunquam in proprium
morbum incidit cx Sophron. epiftola Synodica
qua habetur I» ^/, Syn.aR.ii. & docct'Suarez
tom.i.in 3 .p.d,^ .lib.i.Ci.\tt.Opufc.de jpafino virgin.
Galat. lib.j, eap. i o. Pro quo facit reuelario fadla
B. Brigitrs , qu6d Chriftus fuit fimillinaus Vir-
gini, non fol^m moribus, fed corporis pcrfcdio-
ne.Ita tib.i.cap.$o.$i Reuel.B.Brigitta.liem,f\nt
dolore pepcrir, fine dolorc obiir , iuxta coromu-
niorero opinioncm , ficur Moyfes iuflu Domi-
in Num. 27. 12. Deuteron. ji. 12. Cura igi-
tur potiflimos efi^cdlus iuftitix: originalis habue-
rit B. VirgOjiuxta fcntentiam tcnentcm qnod in
ftatu innoccntiz non eflet conuerfio ad phan-
rafmata : hoc tribuendum cft Virgini , cum fic
pcrfedius, neque conftct dcoppofito.

Qjr ^ s T I o XIX.

Vtrum quiditas rei fenfihilis tantum Jit
obieSium inteUe£im?

Ariftot. j. de Anim» , text. 8, D. Thom. ibid. U!t. 8. (^ i.
f.<ju*ft.%^. art.y.f^^.iy.art.i. Ciiet.i.de jfnima, eaf ^.
Bifies i.f.qutft.%^.art.-j.dub.i.Kwi(xtom.x,PhiUf.q.^%.
fcH.^. Complut. dr^.ij.de Anima,ju»ft.x.

Idetvr. qu6dfic; quia potcntiapafll- I.

Ce I

ua tantiim fe extendit ad illa rccipienda,
ad qux potentia a<3;iua correfpondcns,
fe extendit facienda ; fcd intcllcdus agens

taiitum

B.Virgo nul-
U morbo Al«
borauit.

Quseftio XIX.

557

tantum illa quat in phantafmaribus rcpracfentan-
tur, potcft facerc aftu intclligibilia:ergo intellc--
Ctas poffibilis eft in potcntia ad illa tantum in-
telligcnda.

Praeterea , fi quiditas fenfibilis non eflet eiqs
obieftum adacquatum , tunc poflct intelligere
fubftantias fcparatas ; confequens eft falfumjigi-
tur , &c. Falfitas confequentis patet per Phi-
lofophum II. Metaph. & pcr ratioiiem fpecia-
litcr dc Deo , quia fi poflcmns Dcum per cflcn-
tiam intclligcre cum eftet idcm obiedum, & fub
cadem ratione, & cadera potentia abfolutc in in-
tclleclionc noftra, & Beatorum,aftus pcr confe-
quens eftent eiufdem rationis,& pcr confequcns
viatores eftcnt beati.

Contra , habitus Metaphyfics informans in-
telleftum noftrum excedit quiditates fcnfibilcs
quoad obicdum , quia cns in quantum ens cft
cius obicdbum ; igitur intelledus nofter habct
obiedum exccdcns quiditatem fcnfibilem.Item,
Philofophus ix.Metaph.mvihz concludit dc fub-
ftantiis fcparatis, quod non faceret fi eas non in-
telligerct , & i. Ethic. cap. 19. ponit Ariftoteles
confiftcre in earum cognitione felicitatem. Fe-
liciras autcm potcft nobis aduenire;igitur,&c.

RESOLVTIO.

Sententia D. Thomte, quiditatem reimate-
rialis ejfe obie^um intelleifus noflri , la-
terefutAtur. DequoDoiifer i.dift.j.q.j.
num.t.

l. * A D hocdicunt quidam,fecundiimD.Tho-
xJLmam, quod quiditas rei fenfibilis cft ob-
ie€tum ad^quatum intellcdus noftri : quod fic
probat. Obic(3:um proportionatur porcntia: co-
gnitiu£ : modo ita cft quod quxdam potentia
cognitiuarft organica, & ide6 eius obicdum cft
materiale, & quia materiaeft principium indiui-
duitatis fecundum eos , ideo earum obic^um cft
fignatum. Alia autem potentia eft omnino im-
matcrialis & fecundum ejji , & fecundum opera-
tionem Angeli : & ideo primum eius obiedum
eft quiditas omnino immaterialis. Alia eft po-
tentia cognofcitiua, quz fecundum e^ quidcm
cft in materia , fed fecundum operationem non;
ficut intelledius humanus,qui fecundum ejfecot-
pus informat ,non tamen vtiturcorporali orga-
no in fua operatione; & ideo quiditas exiftens in
matetia fecundum ejfe , cft proprium eius obie-
£kum, quam tamen non intclligit , vr in materia,
fed vt abftvadta fecundum rationem ab ca.

Sed contraconfequentiam qua dicitur* quod
folaquiditas matcrialiseft obiedum noftri in-
tellc«2ais, arguitut fic : nullapotcntia cadem ma-
nens habet aftum circa aliquid quod non fit
cius obiedlum , vel fub eius obicflo contentam;
fcd intelledkus beatus , & viatoris eft cadcm po-
tentia , & tamcn intellcdtus beatus intelligit ef-
fentiam : ergo Deus faltcm continetut fub ob-
icGto viatoris, non autem fub quiditate matcria-
li : igitur,&c.

3- Seddices , quod intellc<fbus beatus intelligit

diuinam eftentiam in lumine gloriae , quod non
eft in via : igitur , &c. Sed contra iftud ; quia
obicdtum primum alicuius habitus exiftentis in
aliqua potcntia , non excedit potentiam illam;
quia fi excedit potentiam,habitus cius cognofci-
Scoti oper. Tom. J I.

tiuus cxcederet ctiam potcmiam , &cam infor-
mare non poftct, fcd quiditas Dei,& fubftantia-
rum feparatarum eft obieftum luminis gloriac
informantis intelledum perte: igiturDeus non
cxceditpotcntiamintcncdbiuam noftram. Item,
omnis habitus exiftens in intelleftu,prifupponit
eius obicdtum : igitur lumen illud, cum fit in in-
tcllcftu noftro rcfpcdhi Dci jYracfupponit quod
Deus fit eius obicdbum.

Prajtcrca, anima naturaliter defiderar cogni-
to cfFedlu , cognofcere caufam ; fcd omnia alia
ab ipfo funt effeftus Dci ; igitur ad ipfum Deum
cognofcendum habet naturale defidcrium : fed
naturale defidcrium non eft ad impoflibilc ; igi-
tur Dcus etiamnaturaliter , aliqualiter potcft \
nobis cognofci. Sed dicerct Dodor ifte , quod
potcft cognofci ab intellcdlu feparato , non ta-
men coniunfto corpori.Sed hoc non videtur fe-
cundum potentiam fuam , nam via fua proce-
dit dc intelleftu noftro , fccundum naturam
fuam , vcl naturalem modum eius eftendi , ficut
procedit de naturali modo eftendi , & cogno-
fcendi Angeli , & potentia: fcnfitiuar. Modo ita
eft , quod non eft natus ita fcmper cfte fepara-
tus , fed naturaliter appetit corpoti vniri : igi-
tur fecundum ipfum naturale obieftum cius in
quocumqueftatu fit , erit quiditas materi2,con-
iunda fecundum eJfe^Wchi nt feparabilis rationc}
quod cft improbatum.

Prarterea , intellcdtns nofter,etiam in via, po- 4«
teft cognofccre ens fub ratione entis , qua: eft
vniuerfalior , quam ratio quiditatis fenfibilis:
igitur quiditas fenfibilisnoneft obie(3:um adx-
quatum intellc(5bus noftri.Antccedens patet,quia
aliqua fcientia humana eft de cnte fccundum
quod cns. Probatio confequcntiac , quia nulla
potentia poteft cognofcere aliquid vniuerfalius
fiio obie<^o ad^equato, tunc cnim non eflet fibi
adxquatum. Exemplum de vifu , qui non poteft
cognofcere vniuerfalitis colore,vel luce.

Sed .id Iioc dicerer Thomas , quod Deum non
cognofcimus , nifi difcurrendo a notitia fenfi-
bilium ad ipfurn , & per fenfibilia tantum. Sed
runc qnasro ab co , vrrum in fine huius difcurfus
intelligimus Deum fccundum conceptum pro-
ptium , vel fecundi^m conceptum alicuius caufa-
ti tantijm : fi primo modo, habctur propofitum;
fi fecundo modo, non quicratur appetitus natu-
rae , nec per confequens ceftat ; fed vltcrius pro-
cedit vfquead cognitionem Dei , vcl procedit Jt.»tioI).Th.
in infinitum , quod non eft dicendum. Vnde ''''">»"■ •'d
ratio fua de proportione ifta magis fequitur op- 'fP'!"''*"-
pofitum , fcilicet fi eft proportio intcr porcn-
tiam,& obie<5tum, quod non fint fimilia in natu-
ra; quia materia & forma funt fibi inuicem pro-
portionatac, & tamcn funt maxime ab inuicem
difparats ; proportio autem potentiac ad obie-
(ftum etiam fccundum iftos , eft ficut motiui ad
mobile. Ifta autem diffimilxa funt, iramoquoad
hoc opponuntur. Sed dicerer, potentia .^(fkiua af-
fimilatur obie(3:o , licct non paffiua. Hoc non
vidctur, quia deberetaffimilari in modo cftcndi,
& quantum ad aftum intclligendi ; non cnim
oporretqu6dintelle(3:us fit fimilis in natura, vel
quantum ad modum cirendi obiedo , fcd fufficit
ad a(5him intclligendi, vt fimiiitndinem, fcilicet
fpeciem obicdti recipiat,vcl adtum ipfum.Exem-
plumdevifu, qui licct fit porentia matcrialis,
non ramen recipit fpecies cum marcria ; ideo
multominusrecipit fpeciem , velirair.utatui.ih
B B b obic(5to

558

De Anima

Cotlngit »U
qutJ quadm-
fliciter ctr
Xn$fti.

6.

N-numJpiri
tuale cogno-
fcittuu in-
tuitiui fro
nme.

obiefto recundum modum edendi eius : Ctcut
igitur non eft alius vifus q^i vtdct coeIum,& in-
feriora , quac tamen difFerunt fecundiim corru--
•ptibile, & incorruptibile; fic inrciUdus idcm
multo fortius poceft inteliigece (cniibilc , & non
feniibilc.

R E S O L V T I O.

Omne ens , tam materiaU., qukm /pirituale,
comprehendi fuh obieUo ad^qu/tto intel-
le£ius noftri ; & expiicatur quomodo fof-
fimw pro nunc httbere conceptum quidi-
tatiuum compofttum de Deo , ^ de ani-
ma. Vide Dofforem « . dift. qu- j . num.8.
& per totam, & 2,.dift.3.qu2eft.ii.

^ rx Icendum igitur ad quxftioncm.quod via

i>/generationis, vcl acquirendo fdentiam,
prius apprehedimus quidicates fennbilium ; quia
pro ftatu natutz laplas nihil incelligimus , nifi
cum minifterio fenfuum ; tamcn illae non funt
proprium obie«Skum adsquatum intelledus no-
ftri , fed etiam poflumus intelligere fubftantias
feparatas ; & tale obie6tum cft prius via pcrfc-
<Sionis,&fimplicitcr : quia per talem cognitio-
nem attingitur obieftum perfe6liffimupi , quod
cft Deus & fubftantiac feparars , & z\\s eciara,
pro ftatu vix ; licct enim taliscognitio fit zni-
gmatica , tamcn perfcdtior cft fimplicitcr omni
alia cognitionc refpe6tu infcrioriscreacura:.

Sed contra, autcognofcimus Deum diftincft^,
aut confusc , id eft , in communi conccptu cn-
tis. Si primo modo , tunc effemus beati etiam
in via , quia tahs cognitio debetur beatis. Si fe-
cundo modo , tunc cognitio cius non eft per-
fcdior cpgnitionc cuiufcumquc diftinda crca-
turx.

Dicendum,qu6d aliquid poteft cognofci qua-
drupliciccr : vno modo per comparationcm ad
aliud , vc cognofcicur homo cfle perfcdifllmum
animalium ; talem autem cognicionerri necef-
farioprxcedit alia abfoluta. Sccundo modo,po-
tcft aliquid CDgnofci per accidens fuum , vt ho-
mo pcr vifibile ; & haec non poteft efte prima;
quia ncceftarium eft fi cognofcam difpofitio-
nem , qu6d praccognofcam fubiedum fibi fub-
ftratum ; faltem confus^. Tertio modo poteft
aliquid cognofci perconccptum communem fi-
bi & aliis : vt cognofco homincm per animal ; Sc
fic cognofcerc Dcum cft ipfum imperfcde co'
gnofcerc, fcilicec per conceptum communem
fibi & aliis ; hoc enim imperfedtius cft , quam
cognofccre lapidem diftindtc^quia per iftum con-
ceptum communem , non magis cognofcitur
Deus quam aliud : & ideo non forticur nobilita-
tem cx Dco talis cognitio.

Quarto modo cognofcitut aliquid conccptu
quiditatiuo : fed ifte eft duplex ; vnus cft primo
primus , qui fcilicet non cft in alios concepcus
refolnbilis, quo fcilicec res cognofcitur intui-
tiue in fe , vt eft talisnatUra, &talem conce-
ptum non poirumus haberc de Deo in via, immo
nec de anima noftra, ncc dc aliqua fpirituali fub-
ftanti.i. Cuius ratio eft, quia de Deo nullam ha-
bemus cognicionem naturalitcr , nifi pcr creatu-
ras ; milla autem creatura, nec omnes fimul pof-
funt luffitientcr diuin.im cllcntiam rcpraefencare
quiditatiuc, ideft, vc vera ha:c cflcntia cft.

Alius autem conceptus quiditatiuus rei , nec Quet» ctnee,

cft omnino fimplex vt primus , fed compofitus, fum quidi.

& refolubilis in alios ; vt eft diffinitio rci com- '*"««'^ pt>f-

pofitaccxdiucrfisconceptibus;taIcmautemcon- j""*'- '"
rr I 1 ' 1- t • "' »nm»tr9

ceptum pollumus habere naturahtcr de anima nM„ct

noftra, confidcrando, quod cntium quaedam funt
cntia in potcntia,quacdam a6tu ; & illud cns adu
habet duas partes integralcs , quarum vna cft
adus , & fic apprchendimus quid eft a6lus. Vltc-
rius procedimus diuidendo , quod aduum qui-
dim cft primus, quidam fetundus ; & fic apprc-
hendimus poftea,qui cft primus a6tus;poftea di-
uidimus illa quac a(!ituantur,& fic illa componcn-
do ad inuiccm, dcucniremus ad hoc , quod illud
cft corpus organicum Phyficum , quod ab anima
aduatur ; & fic illa componendo ad inuicem.ha-
bemus conccptum quiditatiuum animac noftrae.
Hic autcm conCcptus eft anima: proprius , ita
quod nuUi alij fpiricuaii fubftancia: conuenic,fed
per hoc non cognofco animam nacuralicer in fe
incuiciuc , & in fpeciali, vc hsc anima, ficuc ho-
mo illud quod nunquam vidit. Exemplum poni-
tur ad hoc. Ponamus quod nunquam viderim
triangulum ; videiim tetragonum , & cijm tunc
pofilmus abftrahere ab omnibus figuris.hoc quod
cft figura, deinde poftlim fcire quod non eft pro-
«ciTus in infinicum in figuris , defccndendo, ficuc
ncc in numeris ; ex quo poftum fcire qu^d opor-
tct dare aliquem primum.

Vlteriiis diuidendo figuram in circularcm , & 7.
rc6liliueam , cum figura prima intclligo quidi-
tatem txianguli,ideft, quaeconucnit triangulo
foli,ica qut^d non alij ; non tamcn pcr hunc con-
ceptiun compofitumpoflum intclligere triangu-
lum, vt triangulus eft , fub propria forma per fe
& intuitiuc. Similiter a pluribus cntibus polfu-
mus abftrahere hoc quod cft ens abfolutc, &a
pluribus bonis, ipfum bonum ; &quiaentia, &
bona funt ordinata , tandem poflum dcucnire ad
hoc quod intclligam fummum , quia non eft in
cis pruceflus ininfinitum. Sicigiturpoflum ifta §^etrtedoff$
ad inuicem cpmponereperintellcdtumj&dicere *«"»' fejfuiu
aliquod eirc cns fumme bonum , qui conceptiis '"" """•'
fic compofitus foIiDco conucnit;& idcodcDco £>«/ "
pollumus naturalitcr habere conceptum quidi-
taciuum compoficum , tamcn pcr talcm conce-
ptum non cognofcimus cum in fe , vt eft talis
naturs detcrminatc ; tamen fic cum cognofcerc
componendo , pcrfcdius eft fimpliciter , quam
cognofcere quodcumquc aliud i Deo, vt didtura
eft fupr^. Sic ergo patct , quod obiedum adae-
quatum intellcdtui non eft quiditas matcrialis,
quia & fubftantias feparatas aliqualitcr cogno-
fcimus, vtdi6tum eft.

Ad rationcs in oppofitum dicendum , quod 8.
maior eft vcraquantum adprimamrcceptioncm Ad rtttienet
potentia: pafliuac , & primam operationcm adli- ^- Them.
uz ; potcntia tamen pafGua informata primi re-
ceptionc, potcft in plura , qu^m adtiua potuit in
prima opcrationc. Suppofito igitur quod intei-
lcdus agcns fit aliquid animae , non cft omnino
adxquatus pofllbili , fcd tantiim , quantum pof- S^uomedo^i.
fibiliscft.fciliectquantumadprimam opcratio- w"*'»-» fre
ncmcius,quac eft abftraherea lenfibilibus phan- "J"" "in»-
r -1. r ■ r ■ n:ui- ffnntur.cum

talmatjbus ipeciem , quam fpeciem pollibiiis rc- „,„ h»be»nt

cipit , fed poftquam cft faftus in adtu pcr fpe- pham»jtntt.
ciem , tunc poteft abftrahcrc conceptus , & in- '*'
tcntioncs , & ad inuiccm copularc modo prac-
didto , vfquequo habeat conccptum proprium
Dei , vcl fDiritualium fubftantiarum. Vcl di-

cenduni

Quxftio X 1 X.

559

S-y-

cendum ad minorem , qu6<l licct Deus non ha-
beac ptiantafma , tamen ad hoc quod Deum in-
tclhgamus, oportet qu6d phantafia forraet fibi
aliquod idolum,& ad hoc intelledus agcns abf-
trahendo de obiedo , & aliis aliquo moda agit
modo przdiftojfeilicet componendo.
An frmtit Ad aliud , dicendum quodeadem difficultas
vU^fMtri* videtur deadlu diligendi , ficut de adu cogno-
diff»ran$A*. fcgn^jj . (j gn,m gft af^us eiufdem fpedci in via,
"*■*' ^'* & patria, viator habens charitatera eflct bca-
tus , licet non zqnaliter ficut comprehenfor ; id-
eo videtur , qu6d nec a&us cognofcendi, nec di-
ligendi ijnt eiufdem fpeciei in viatore , & com-
prehenfore ; qnia dato quod fit idem obiedlumi
& eadem potentia , & habitus idem ( quia chari-
tas nunquam excidit ) quia tamen alia eft appro-
xiraatio obiedli ad potentiara hlc & ibi,& lumen
atiud , & eil prxfentatura aliud ; ide6 poiHint dif-
fcrre fpecic. Exeraplura dc igJic calcfacien-
te tantiim lignum a longc , i^niente tamen
ipfum de prope , quia adtus dificrunt fpecie, ic
genere.

Sed contra dida potcft fic argui fccundum
Philofophum : fic fe habent phantafmata ad in-
telledbum, ficut fenfibilia ad fenfumifed non fen-
timus , nec poilumus fcntire nifi quod efl fenfi-
bile : igitur nec intelligerc nifi quod cft phanta-
/labiie ; **& iterum fpeculamur intclligibilia in
phantafmacibus , vt dicitur ^.de Anittui , text. 2.

& i9-

Dicendum,qu6d pro tanto eft fimile;quia
(icut nos non poirumus fentirc nifi ad pracfen-
tiara fenfibilis , fic nec intelligere communi-
ter, nifi phantafraa fit in aftu fuo , tamen phan-
tafma non cft ohiedum incelledlus , ficut feafi-
bile fcnfus.

Item , contra principale , ficut oculi aodux
fc habent ad lucem diei , fic anima: noftrz intcl-
ledlus ad manifeftifllraa natupe ; fed oculus no-
^uae non poteft videre Solera : igitur nec intelle-
(kas nofter fubftantias fcparatas. Dicendum,
quod verum eft intuitiue , pro ftatu vix : tamen
poteft haberi , vt didlum eft, abftradliue,& com-
pofitiuc , ficut nodlua poteft videre luccm dici
obfcurara tantiim , fic intellcdtus nofter manife-
ftifllma natura:.

ANNOTATIONES

in qazftionem dccimam-
nonam.

CONCLVSIO I.

SluiditM rei m^terialis non eft obieSfjtm

tnutte^ui noSfri ex natur*

fotentid,

* \ Vhoc dicum ijMieLpn , &c. Sententia Diui
XjLThoraz i,^.^. I x.dirt.t.& tj.i4i..art.-;.& 35.
4rr. I . quiditatcm rei materialis efle obicdlum ad-
xquatum intclle£tus humani. Sequitur Caieta-
nus di3^ loeis. Capreolus i.d.i.q. i.& plures
Thamiftz.

Hancrefutat Scotus hic& i.d.^.<].^jium.i. &
^Hodlih. I ;. 4rr. i. Primaratio cft, quiafequeretur
qu6d Beati non viderent Deum , quia intclledius
extra fuum obiedum adzquacum,rpatiari nequit:
vndcdici nequic,qu6d per lumen gloriz ad Deum
videndum cleuari poteft,ficft extiacius adxqua-
Stctieper.Tm.Jl,

10.

KtdU pHtn-
ti» tltuaUlii
•xtrmfuS »b-
USum «4/4.
fnmtnm.

tum obiedum;ficut nec vifus eleuari poteft vt vi-
deat fonum. Secund6,cog»ho cftedlu oritur defi-
derium naturjile ad cognofcendara caufam, nenj'
pe Deum ; ergo hoc eft ad poflibile ; crgo poccft
Deus i nobis cognofci. Terti6, intclledus uofter
cognofcit ens vt taIe,alioquin nullam haberemus
fcientiara Metaphyficz. Quart6 , in oppofitum
hicPhilof.ii.i^fM^^.rauIta tradit de fubftantiis
feptatis,& io.£r^/V.C4^.io.inearura contempla-
tione ponit fclicitatem : ergo fecundi^m eum,
quiditas rei materialis non eft obie<^um adxqua-
tum noftri intelledus.Quint6,contra fundamen-
tura Diui Thomz , fcilicet qu6d obie&um debet PundtimtntM
cflc proportionatura potenti<ei& idc6 ficut obie- ^'1' . TUms
£kum fenfus eft res oranino materialis,qualis ipfe «"""*'•
fenfus eft,& obiedlura intelled:us Angeli quiditaS
immaterialis , qualis ipfe eft ; fic curo intellc£lus
noftet fit fecundiira ej/i in materia, informans
eam,eius obiedum erit quiditas fecundum ej/e
exiftcns inroatcria. Contra hoc;quiaetfi requira-
tur proportio inccr pocenciam, & obiedum, hzd &ut freftrtit
non eft fimilicudo in modo eflcndi,fed pociiis c6- rtquiritttr in-
fiftic indifllmilicudinc;quia eft vt proporcio mo- ^ tbuautnt
uentis ad mobile,a&us ad potentiam,caufae ad ef-
fedum.iii quibus diflJimilitudo rcquiritur in mo-
docflcndi.Pr2tcrca,cum intellcdus fecundum D.
Thom.fittantumaccidcns.fcquerciurquodnullo
modo intelligeret fiibftantil. Iiem,nec vifusccr-
ncret cgelum, quia hoc eft incorruptibilc, ille no.
Thomiftz in cxplicatione Diui Thomx in hac
parte,non conueniunt. laaell. 3. de jininut , f. de 11.
obiedlo inteUedlus pofEbilis^dicit quod loquitur Gleff» i*u*0
D. Thomas de obicdlo intellc£ius humani pro rtiidtttr.
hoc ftatuidum ait cflc quiditatera rei maccrialis,
quodque fecundum naturam pocenciz, ponit ens
efle eius obiedum : quod fi verum eiret,Scotus,&
ille conuenirent. Vcriim glofla hxc non vidctur
fubfiftere. Prim6,quia eodcm modo loquitur D.
Thomas de intellcdu humano, afCgnando ei ob-
iedum, quo loquitur de fenfu , & de intellcdu
Angeli;fed dehisloquitur i.^. f .8 f . «rr.i . fecun-
dura naturam fuam aflSgnans fcnfui vt obiedium
rera raaterialcm ; & vt exiftit in indiuiduo matc-
riali, & intellcftui Angcli , quiditatem immate-
rialem. Secund6,ratio D.Thomac dc proportione
fecundum modum eflcudi probat tam pro hoc
ftatu,quim pro futnro, quia anima cft fecundiim
naturam fuara forma corporis , vcl in materia in
vtroqucftatu. Terti6, i./.^.iz.4«.4.idc6colligiC
intelledlum humanum,non poflc viderc fuis viri*
busdiuinara cflcntiam.quiaco^nitum cft in cog-
nofccntefccundummodumeflcndicognofcentisj
vnde fi modus eflendi cogniti excedat modum ef-
fendi cognofccntis.cognitio no potcft eflc ei con-
naturalis.Ex quo habctut fccundiira eum,cogni-
tioncm rei, qux pctit cflc in matcria, cfle conna-'
tnralcm intellcdui humano : & habct ibi expref-
sc '.ConntuurMle efinobii cognofcere nMturM , tpu nort
hid>tnt effe nijiin mAteritt. Et boc ibi eodem modo
dicit eiTe connatHtale intelleaui.ficut connatura-
le eft fenfui cognofccre rem, vt eft in materia in-
diuiduali.Videtur crgoD.Thom.locutus de obic-
eto intclledus humani fccundiJun natura poten-
tix, quia huiufmodi dicitur obicdlii connaturale.
Caictan.in didhim art.4. ctfi ita lubricus fir,vc
vix capias eius mentem , taraen ad i\.& in corpore
expo/itionit admitiit fccundum Diuum Thomam
obicdhim intelledus humani ex natura potentix,
circquiditatera rei matorialis:proportionem aa-
(em obie^i ad potentlam cognitiuara , in modo
B B b a cflcndi>

IX.

560

De Anima

Caitt*nui

rtiicitur.

'5

SHutdltiu rei
materialii ni
tfi o^ielfS IH'
tel/eliu* nc-
firit,

M-

^luid ohieSii
eidf^unttim ,
O" iioporiio'
Mtum.

Tn! firii'iie1
o'>:-Hum pro-
f rt'iiatum ,

i>.--i :/„<

ernti fccun-
eiiiinfe.

eflcndi , docet fccandum EHuum Thomam effe
j^encricam , feu in cfle generico, non vcro in eflc
fpecifico , in quo argumenta Scoti procedunt.
Vndc ( inquit ) non valct, Oculus eft corruptibi-
lis, ccelum non ; crgo hoc non vidctur ab oculo;
quia eft idem modus cflcndi gencricus ,, qui^
vtrnmque eft mixtum.

Contra hoc primo.quia fcquitur qu6d intelle-
ftus nullam fubftantiam intcUigit , quia eft acci-
dens, quod omnin6 non eft ciuldem generis cura
fubftantia. Et fi teneasintelleftum tiXc fubftaa-
tiam , quod verum eft , fcquitur non intelligcr
re accidcntia;imm6 neque lapides, ligna, vcl
alias fubftantias non contentas fubanimali. Et
fi dicas, fat cft conucnire in ratione gencrica
communi fubftantis : crgo fic intclligit fiibftan-
tias feparatas.quod negas.

Secundo , firequiritur fimilimdo in ejfe ge-
nerico inter obic(5l:um,& potcntiam-cognitiuam:
crgo quo magis erunt fimilia in coacm gencre,
co magis proportionabnntur , & fic quas funt
ciufdcm gencris proximi > vel eiufdcm fpcciei, vt
alia animalia , homines , vcl anima: , facilius, &
clarius a noftro intelledu intelIiguntur;quod
falfum cft.quia accidentia fenfibiliafacilius,&
clarius cognofcuntur ab eo , vt oftenfum cft ^.
prtced. 8c etiam alix fubftantis, vt lapides, ligna,

EIanta;,qua: nihil habcnt nifi materiale ; nam pcr
arum cognitioncm dcuenimus in cognitioncm
bominis.

Tandem rationes Scoti de Beato , quod non
poflet vlla potentia vidcre Deum , & de defidc-
dcrio naturali intcllcftus vifo cftciSlu , videndi
caufam,atque deextenfionc eius ad omnc cns
cognofcendum , conuincunt quiditatem rci ma-
terialis non cire obiedum adxquatum intelle-
dias cx natura potcntis ; ncque glofla Caieta-
ni yvelapp^renter id fa^luat , rationes Scoti dif-
fimulauit,quia diflbluere nequiuit ; funt cnim
indiflblubilcs ,fi admittatur cqm Caictano Di-
uum Thomam loqui de obiefto adsquato cj
natura potentix , qualitcrnpn cft verifimilc fuif-
fe loquutum , neque taracn facilc eft oftendere
Joquutum fuilfe de intelledu pro hoc ftatu, pro-
pter rationes fupra contra hoc obiedtas.

CONCLVSIO II.

Efis eft ohieEium aditciuAtttm nojiri intelleSius

ex rtaturafotentiii^ exflicatur

q^Homodo.

* T^^Icendum igitur ad ejuetBionerrt , &c. Con-
JLx cludit Scotus ens cfle obic£tum adxqua-
tura intelledus noftri. Probatur fufficienter cx
rationibus allaris. Ita habet i . diftinSl.^, tpufl, ^.
num.%.& 4. dift.^c). quaft.i i.Pro cxplicationeno-
ta oJ5ie6tam eflcduplcx, adaequatum, & eft illud,
quod adsquat potcntiam taliter , vt in nihil ex-
tra illudtendere poflit , & nihil contineatur fub
illo , in quod tendcre non pofllt, iuis, vcl alienis
viribus : & hoc fenfu cns eft obicdum adsqua-
tum inrelledns noftri ; quia non potcft cxtra il-
lud , & in omne ens tcndcrc poteft fuis viribus,
vcl anxilio Dei. Propocrionatum antem eft iliud,
in quod poteft potcnria finc eleuarionc , vcJ alic-
no .luxilio, Et hoc duplicirer conringir, vcJ fc-
cuii iuin natur.im porentia: , & fic cns hnirum
(mi>d(N ii rebtiunm fir.non h ilicar terminiim
infinitum , ) vft obicclum proportionatuin intci»

T-

uidiferuntim
tbieHo,

le(ftus.noftrifcparati,vcl inftatu gloriat , vt ha-
bct Scotus tjuodlib.i^. art.i. vcl fccundum ftaium
hunc , & fic fcnfibilia , & quz in cis contincntur
eflentialit-cr, vcl virrualirer ( vt funt omncs con-
ceptus graduum fuperiorum ) funt proportiona-
tumobiedum noftri intcllcftus , vt didum eft
Jttafi, 16. &tcnetScotus i.tUiiinQ,i.quetft.^.n.i.^.
& ^uodlib.ij^.

Nota fecundo , obieftum vtroqucmodo fum-
ptum cflc naturale , fcd primo modo vt coropre-
hendit omne cns , cft naturale fecundijAi incli-
nationem ; quia intelle^us inclinatur naturati-
tcr ad omnia iniclligenda , tam crcata, quam in-
creata , tam abftradtiue , qukm intuitiuc , non ta-
mcn ex fe poteft omnia intclligcrc. Secundo mo-
do eft naturale fecundum attingentiam ; quia in-
tclleftus nofter fui$ viribus , concurrentibus na-
turalibus caufis , poteft abfolutc in omnc ens
finitum , non habcns pro termino infinitutti.; &
pro hoc ftatu in quiditatem rei materialis. Vidc
Scotum de hoc tjuaft. i ,Prol.ad 1 .prin,

Tcrrio notandum,& habetur ex Scoto /^.dift.\, ohieSum »».
quift. I . num. i } . in obicfto intelledus triplicem "'^'f'^ • "•»-

. . r •!• • • r • ■ pltciter conti-

rarionem inucnin, fcihcct moiiui , mcnluratiqi, ^ff^fg^ •'

& rerminariui ; qua motiuum Phyficc concurrit

vt concaufa per fc , vcl fuam fpcciem ad produ-

cendam fui notitiam ; vt vero terminatiuum non

caulat , fed tantiim terminat rcfpcdtum attingcn-

tiac, vel tendentis pptentis in ipfum. Hsautem R*'ii> motiul.

rationes differunt, vtpatctin intcllcdu diuino, &*"''"'n»ti-

cuius motiuum eft fola fua ciTentia; fed termina-

tiuum eiiam eftcreatura.Pr£terca,motiuum dicit

rclationem realem ad intelledium, in quero pro-

ducit eiFcdtumiterminatiuum tantiim dicit refpe-

&um rarionis ; quia nihii in eo cfKcit, cft enim

velut menfura rcfpcdu intelledionis : menfura-

ciuum in re a termitiatiuo non dilfert.

Quarto notanduro cx Scoto i jdiiiin^,i.^ft,i.

num,S, quod in obiedio adaequato potentis, con-

fiderari poreft diipicx primitas , communitatis, flex primi-

fcilicet & virtualitatis:illa eft vt prxdicetUr dc t^^ycommuHt-

omni cognofcibili a potcntia , ficut coloratum *'*"' Cf^tr-
I j 1 • rLi- o r 1 • tu*lttMu,»x-

iucidum dc omm vilibili , & ionus dc oroni cog- f^ifftf^

nofcibili ab auditu : hasc eft , vt virtualiter con-

tineat omnia cognofcibilia , & fola moueat ad

corum notitiam : & fic elTentia diuina eft obie-

(kxxm adsquatum diuini intellc^tus ; quia nihil

nouit.nifi quodilia formalircr , vel virtualitcr

continet , & repraefenrat. Hic non quzritut dc

obieAo adzquato intelle£tus noftri hoc modo>

in rigore ; quia nulium clTe poteft quodomnia

entia virtute contineat,& ad notitiam corum

moueat przterDeum ;qui tamen^ nulio int^Ile-

&u cteato naturaliter conccptu proprio attingi-

tur ; quianuilum inteliciflrurn naturaliter mouct

nifi proprium , cx Scoto i. dift.^, tjtuft.d. rmm.i^.

& alia entia virtutc proprii mouent.Neque etiam

intelligiturconclufio dc communiratc przdica-

tionis in ^»(W,quia non przdicatur ens in quid dt

vltimis difFcrentiis, ncque de fuis pafHonibus, vt

probat Scorus iJ.i.<j.n.G,dc quo poftca.

Notandura ergo quinto ex Scoto ihi mm. 8. §^mode ens

ens carenns e/Tc obiedum adzquatum , fcu pri- *ft»l>ieasim.

mum,primirarctam communitatis , quim vir- *1-,

tuaJjtatis no/Jri inreJIcdus cx natura potcntix,

qruatcniis omnc intcJJigibiJcincJudif cns cffen-

tiaJitcr,fcu in cfuid, vtDcus, & 10. Przd/camen-

ra ; vel includitur inaliquoficincludcnfccns.vt

di/Trentix vltimz;vcl virrtialirer in ipfb cnre,

vcl in.^ciioribus cius , vt pafHoncs cntis. Icaque

cns

In obieHo du-

Quseftio X X.

561

17-

mtcu Dt» , (jft
trtMmrif.

Ctmetptm i»
Hto.vtlfub-
fanti», »0 tfk
mtiltit poffibi-
lit.fi nihiltfi
Vtf, (^ ert»-
tk vniueeum,
mtjme fitifUI.
ti* , (^ Mffi'
dtmti.

Sala fenfihi
li» »ctidSti»
funt mttiua
tiofiri inttOe-
ifm frtnme.

i8.

Dtuetfithif
ffmm primU,
tantitm ftti

mttUtSM.

ens habet primitatera communitatisad intelligi-
bilia , (}U2 ipfum includunt , & funt contenta in
Praedicainentisi& virtualitatis ad reliqua, & func
vltiras difFerentix,& paffiones.

Sext6 notandum , ens elTe vniuocum Deo , &
creatHris,rub(lantis,& accidenti, vt probat Sco-
tus i .tlifi.i.^tM/i.1. num.C. & ^tt<tfi.i.num.9. ic fus^
difi. 8. ^M^. 3 . a mm. 4. aiioquin nullum conce-
ptum quiditatiuum poflemus habere de Deo , vel
fubftantia, pro hoc ftatu , quia cum tantum acci-
dens ienfibite immutet intelle<flum noftrum pro
hocftatu, non poilumushabere conceptum de
Deo , vel fubftantia , nifi abftradum ab acciden^
te ; & nullus datur talis conceptus , qui fit com-
munis , nifi concepius entis ; neque hic commu-
nis eftepoteft, nififecundum eandem rationem
Vtrifque conueniat,quod eft eflc vniuocunv. Prx-
terea, nullus concepius poteft cflc pro nunc na-
turaliter in intelleflu noftro,nifi obie6ti relucen-
tis in phantafmate , vel ex virtute phantafmatis;
crgo conceptus qui non cflct vniuocus obiedlo
relucenti in phantafmate, fed omnino alius , &
prior illo , ad quem illud diceret analogiam, non
elfec nobis naturalitcr pro nunc poffibilis : & fic
fi negetur vniuocatio entis ad Deum , & creata,
fubftantiam , & accidentia, nullus conceptus na-
turaliter haberi poteft pro nunc de Deo, vtl fub-
flantia, Ratio eft , quia obicdum relucens in
phantafmate , vcl fpecie intelligibili indc dc-
riuata , cum intelledbu cpoperante non facit
nifi fuum conccptum propriiim, & conceptum
aliorum contentorum eflentialitcr , vel virtua-
liter in eo ; crgo fi conccptus Dci , & fub-
fiatiitiz fit ita analogus ad accidrns , vt nihil
ipfis communc includatur in conccptu efFormato
ex phantafmate accidentis, pro hoc ftatu non po-
tpft naturaliter haberi. Diccndum ergo,qu6d
conceptus emii eft vniuocus Deo , fubftantix, &
accidenti , & talis abftra(f^us ab accidcntc virtua-
literquodammodo continet conceptus Dei , &
fubftantiar, quos pro hoc ftatu de eis habere pof-
fumus.tanquam partes fui.quos efFormamus cum
aliquoaddito, vt cns infinitum,ens fubftans acci-
dentibus. Vide Scotum t,W//?.3 .tpttfi.i.knHta.i^,
de quo ptiam agptut infra tpt^fi.i i .

Vltimo notandum , obieftum aliud efTe moti-
uum , & rerminatiuum fimul , cuiufmodi eft pro
hoc ftatu fcnfibilis qualitas , quia imprimit fpe-
Cicm , & terminat cognofcendi adum ; aliud ve-
ro terminatiuum tantijm j vt ens rationi$,qaod
non imprimit fpecicm , fed terminat adum , ve
inimicitia , d cognofcatur \ bruto per fpeciem
infcnfatam , id cft , quac non fuit in aliquo fenfu
cxterno , fcd ab ipfo interno fenfu prius eftxcitur.
Sola fcnfibili^ funt primi generis pro nunci quia
reliqua omnia non imprimunt fpecies proprias,
fed cognofcuntur per fpecics abftpdas a fenfibii-
libus,& fic tantijm funt terminaciua.

Soluuntur Argument/i contrs hane
conc/ujfonem.

Arguitur primo ; obiedum quod eft omnium
primum,cft adarquatum intellc^lus ; fcdDeas eft
lale. Refpondctur , non efle primum prioritate
originis , quia fuse probatum eft , f. 16. pro hoc
ftaru fpeciem vltimam eflc primum cognitum:&
pro quocumque ftatu Deus nullum alienum in-
lelledum naturaliter mouet, nec prim^ , nec vl-
timd : neque eft primum prjraitatc ad«quationis,
Scttioper. Tom. II,

qaoad praeflicationem , quia non diciturde omni
inteliigibili ; nequc quoad virtutem mouendi,
quiaalia entia mouent intelledum £reatum ; fed
hanc adxquationcm habet tantiim quoad fuum
intclledum, de quo^.}. Prei eft tarocn obiedbum
primum prioritate perfedlionis, vt explicac Sco-
tus i Mfi.i.^pufii.mtm.i^.

Contra primum , Jn (juecttmtpu gentrt efi eau-
Jiejfindi tdiu in illo genere, 2. Metaph. text. 4. fed
Deus eft prirdum cognofcibilium;ergo caufa cog-
nofcendi omnia alia:ergo adxquatum obiedum.
Refpondctur ,ctfi Deus fit primum cognofcibi-
lium , quatcnus dat effediue omni enti fuam en-
titatem , &confequenter cognofcibilitatem, non
eft primum cognofcibile , primitate communita-
tis , feu prcdicationis de omni cognofcibili , vel
virtualitatis ad mouendum intelledum noftrum
ad cognofcendumomne cognofcibile ; quia nuU
lum incelledtum creatum naturaliter mouet , vc
dixi;& reliqua entiaad fuinotitiaro mouent.Du-
plex illa primitas aliqualiter requiritur adratio-
nem obie^i adequati, & ide6 Deus tale non eft.
Locus Ariftotelis per hoc expeditur, qusnam fit
eius genuina expofitio. Vide Scotum , Diuum
Thomam , & Fonfecam ibi, non citatur fideliter:
fic enim habet Ariftotcles : ynHmquodcjueveroma-
xime ip/itm aUontm tii{itHr,/ecHndum quod etiam aliu
inefi z>nittocatio,c]}iod benccxplicatScotus,& inde
probat vniuocationcm entis ad Deum » & creata,
infrit tjttafi. z i .num. 1 o.

Arguitur fecund6 ; obiedum adaequatum pro- 19.
porrionatur potentix fecundum naturam ; fed
intellc6tus eft fecundum naturam fuam informa-
tiuus materiae ; ergo eius obiedum debet efle
quiditas in materia. Refpondetur,obieCbum pro-
poriionari poceniiae etiam fecundum naturam,
non efle ei affimilari, fed potiiis diffimilari ; quia
ficut fimilitudo rcfpicit vnitatcm naturac,vcl mo-
di eflcndi, vt fundamenti, vel rationcm fundan-
di:fic rclatio proportionis petit diuerficatem na-
turac , vel modi eirendi : verbi gratia , proport io
perfe^tiui ad perfedlibile , informantis ad infor-
mabile,caufat ad effedum.

Arguitur tcrtio : vnumquodque ficut fe habet
ad ejje,\tz ad cognitionem ; fed omneens partici-
patum habet efie ab imparticipato : ergo & cog-
nitionem : ergo illud eft adarquatum obiedbum;
quia rationeillius cxtera cognofcuntur.Rcfpon-
detur cum Scoto i.difi.^.tjutft.^Mi.\ich cogno-
fcibilitas fequatur entitatem, & participata cog-
nofcibilitas participatam entitatem , non ta-
men ita eft de co^op:i\ qui a cognofd participatum»
nonhabetefreper cognofcibile imparticipatum,
vtcognitum, fed vt caufam dantem fibi ejfi. Vidc
de his Doftorem infra q.x i .

QV i£ S T I O XX.

Vtrnm verttmy^^vel ensfih ratione m^ertjtt
obieBum primum intelleSitM^

T>.T\iom.\.p.(i.Z4.art.f.»di&q.%y.*rt.y «</i.Capr.»»i.
dili.i9q.i-*d i.Uetax.X.^\d.f-odl.^ q.xoMoli.p.j.ig,
infint. Bannez i.p.q.i^.art.y. Fonfeca x.Met»ph.e i.q.z.
ftH.g. SfXiz.tom.x.fum.Thttlog.tr»S.i.lib.4.e»p.i. Auerfa
ttm.i.PhiUf.q.6.fta.T. Comf\\u.diff.i7M Aaima,q.t,

I D E T vRqu6dfic:quiapotentiadi- j.
ftindbe habcnt diftindaobiefta ; intcl-
lcdkus , & voluntas funt potentiac c^i-
B6 b j ftindaB

Ent partiel-

patum fuppt-
nit imp»rtici-
p»tS,ftJ ctg-
nefei pmrtiei-
p»ti , ntnfie,
eognofri im-
fttrticifnti.

562

De Anima

l.drj.q.j.n.
|t. & z. i,

TitmtU n$n
diftingHnntur
ttf thiflia.
^lnteUtaS, <§.
volunt»ttm
tmfl diftingHi

ftindaE,etis autem in qutntum ens,noft eft diftin-
(ftum : igitur non poteft elFe vt ficYtriufquc ob-
icaum , fcd pcr hoc <ju6d diftinguitur in rationc
teri,& boni.

Prastcrca , obicarum debct approprjari potcn-
ti? ; led cri$ in quantum cns,eft communc ad enj
fcnfibilc,& intcUigibilc : igitur fi;cns dcbct poni
obfedhim intelleaus , oportet quod cpntrahatuF
aid ens inteUigibilc ; non autem concrahitur ad
ad hoc,nifi perrationem vcri:igitur,&c.

Contra, obicdum formale cft prius ipfo aftu
intcUigcndijfed vcrum non cft prius aiftu intclli-
geridi : idc6 non eft priraum obicdum intellc-
^us. Minorpatct,quiairiteUedu$ facit latip'
nem veri.

PraEterca, quod npn ^ttingitnr a potcntia adlu
diredlo,non eft primum eius obie(5tum;fcd vcrum
attingitur ab intcUedu a£^u rcfiexo tantumjqui»
ratio veri eft ratio inteUefti , vel ipfius imeUigiT'
bih's ; ratio autcm intcUigibilis non inteUigitur
nifi pcr rcflexioncm:igitur,&c.

Ad hoc dicunt quidam,fciHcetHenricus,qu64
intcllc(3tus, & voluntas diftinguuntur pcr refpc-
jftus ad obic^a fua , qux funt verum , & bonum,
Quod declatant fic : Anima fecundum fc cft in-
dcterminata ad potcntias,fed aliter determinatur
ad potcntias organicas , qukm non organicasi
quia ad organtcas dctcrminatur per determina-
tionem organorum. Vndc potcntia fenfitiua,quae
cft organica, non cft potcntia propria animz, fed
coniunda cx anima & cprpore : ad non organicas
yer6 determinatur non per organa,ncc pcr qualir
tatcs abfelutas : igirarpcr rcfpcdum ad diftinc^a
obie£i;a;ifta autem formalia obiefladiftintflafun^
yerum,& bonum:igitur,&c.

Contra , vnum quod fupponit , fcilicet qudd
potentix diftinguuntur per obicdta , alibi repro-
batur;& potcft fic argui : Primnm non diftingui-
tnr per poftcrius ; fcd potcntia eft prior adu , 6f
obie6l:o:igitur,&c.

Contra principale fic : ifta diuerfitas obiedP-
rum, aut eftpcr refpedkus, aut pcr abfoluta : non
pcr abfoluta ; quiaidemabfolutum poteft immcr
diatc attingi kduabuspotentiis,ficutidcm abfo-
lutum poteft immediatc imcHigi , & amati. NeC
per rcfpt(3:us,quia nulla potcntia potcft attingcre
obic(Sbum fuumfine ratione formali obie^fbi ; fc<i
intelledus poteft attingcre quodcumque abfold-
tum fine aliqnb rcfpe(ftu , etiam voluntas amaro
bonutn abfolutum, finc quocumque refpcd:u:igi-
tur rcfpcftus non cft ratio formalis obiciSli intd-
le6tus,vcl voluntatis. Practerea,obie6bum fub ra-
tJQnc formali mpuct potentiam ; fed impoffibile
cft primum mouerc (ub rationc rcfpcdiua , quia
xefpedus non eft principium operandi , vcl mo-
^iendi.ficut nec terminus fccundum Philofbphum
j.Phyfjext. I o.igitur,&c.

Prstcrea , obiedum quod eft principium opcr
fationis,dcbet eirepcr fc,ficut bpnum per fc ; fed
fompofitunn cx ab(oluto,& refpcfbuno eft vnum-
per fe,fcd per accidens tantum : igiturnon potcft
f fte principium fimplicis operatipnis intellcdus.
Scd diccs ad omnia ifta , qu6d vcrum non habet
virtutem mpucndi intelle^um , fcd eft detcrmi-
natiuum entis, qnod eft primum moucns intelle-
dlum in habitudinfradintelle(5tum, ita qu6dcns
fub ratione habitudinis^ quae eft ratio veri dcter-
minans ipfurn cns,mouet intclIe^Skum.

Cpntra, ifta habitudo aut ciret principalis ra-
%\o y aut confequens : tioti principalis , quia (c-

fpe(^scftet principium mouendi»quod eftfu-
perius improbatum : fi confcqucns , ficut propria
pafilo , & ratio entis efiet principalis., fccondum
candem rationem ensmouerctintelIc(aum,& vo-
luntatem;quia ifta ratio eft indiftinda,& pcr con-
fcquens.fccundum iftos,cadcm cflct potentia in-
te]Ic(ftus,& voluntatis.

PrjEterca , obieiium vifus c.ft vifibilc pcr fc (tr-
cundo modo, vifibilc autcm importat iftarii ha-
bitudincm obicdli ad vifum : igitur ifta habirudp
non cftde ratione obiedi eftcntialis , fcd confe-
qucns , cum non infit ei piimo modo diccndi per
ie,fed tantikm fecundo modo. Simile eft dc obicr
€to intcUedus , & alio pbic6lp pcr comparatio-
nem ad potentjas.

PraEtcrca , fcqueretp qu6d ad detertninatio-
nemobicdi alicuius potcnlia;, fufficcrct diccre*
qu6d illud cfTct obie(%um quod haberct habitu-
dincn) ad pptcntiam ; fi in hoc confiftcret for-
malis ratio obiedi ; nec cftet vltrk quzrcndum*
cuius naturae efrentin fpeciali,quod falfum cft> y%
patct per inquifitionem PhilofophL

RESOLVTIO.

Verttm non eJfeobieSiumintellelfus Addefus-
tum , de quo Agit i . diftind. 3 . quseft. 3.
a num. io.& t. diftind. 14. vhi h»-
het ohieSium ipteUelfus , (^ vfhntatis
ejfe idem.

^ TXIcendumigituradquxftioMem,qu6dve- 4.

JL^rum noncft primum obicdum intcUc-
Aus fub rationc veri.. Probatio,quia quod fecun- Vtrum ntn tft
dum propriam rationcm intcUigi poteft , vt di- •*»'^«"» »»•
ftinguitutabalio.non inteUieitur fub ratione *''^^'*''
cius \ quo diftinguitur ; fed oonum vt diftin-
guitnr a vero fub rationc propria boni , potcft
inteUigijigiturnonintclIigitur fubrationc ve-
ri. Scd omnc quod intclligitur , intcUigitur fub
ratione formali obie^ intelledus : igitur ratio
veri non eft formalis ratio obicdbi intellcaus,
Maior patet. Minor probatur ; quia intellcAus
potcft cognofcerc diffcrcntiam formalcm inter
verum &bonum. Formalis enim ratio boni,noa
cft ratio vcri,vt dicunt:igitut poteft bonum intd-
ligi vt diffcrcns a vero.

Praetcfca, quidquidcft volitum fub aliqua ra-
tionCjfub eadcm potcft eflc intclledum, quia im-
poffibile eft aliquidelTcvoIitum fub aliquaratio-
ncqus prius non fitcognitaabimelIc£tu;fed vo-
luntas potcft vcllc bonum fub rationcboni,&
non fub ratione vcri ; crgo intelle6lus potcftip-
fumbonumintciligcre,non intcUigcndo ratio-
nem veri.Maior patct pcr Auguftinu \o.deTrirtit.

Pra:terca,paffio cft extra rationcm fui fubie(5ti;
verum autem cft paflio entis : igitur diffcrt ^ ra-
tionc entis , fed compofitio diftcrentiam confti-
tuit ens per accidens, quod non potcft cfte obie-
(ftum,vt di(Stum eft;igitur,&c.

Pr«terea,obie(flum alicuius habitus non cxce- f.

dit naturalitcr obicflum potcntiz,in qu« eft ha- oHtOumb*-
bitus, imm6 magis prarfupponit ipfum;fed obie- *'"^ "7* '*"
dura fcientia Metaphyficalis cft ens in quantum VJIJ.
cns,quod prxccdit naturalitcr rationem veri,
ficut fubicAum paffionera,vel ficut abfolutum
praecedit contraftum : igitur verum non eft pri-
mam obie(fiu'm intclle(5lus noftri in quo eft Me-
taphyfica.

> Prap

fittntt*.

Qu^ftio XX.

563

dU3» frim»

frimitM*

fr4Ldii*timit,

fc,.

jUfrimKmt.

Jlmv»ri*Pt'

ttnttA hnber*
fffint idm

t^Snmi

Senftfi etm-
tntinu ferfe-
ffiiti) cognt-
fcil alkum,
quam vifi*^.
Ohitclum in-
tetteBut , <^
wluntatis n»
Uemi

Tttentit di-
fiirguHntur
fera[llu,tX:
fonitur.
I.d.^.q.} ad
I.proopin.Sc
d.rt.n.4 & t.
d.if.ad 1.&
d.t^. q.i.ad

^ Pratcerea , obie(9;un] primum alictiius poten-
tiz debet praedicari perfeprimo modo dicendi,
iicut genus de fpecie , & de omnibus , qus per fe
cadunt fub adu illius po$:enti2, Hcut color de al-
bo, & nigro i fed verym dc nuUo intellcdo a no-
bis przdicatur pcr ie primo modo ; quia dicit tia-
bitudinemadintelle^ura,qua: conGrquitur il-
lud quod e(l intelledum per eum dc intelledlu
eius enendali , iicuc viHbile pracdicatur decolo-
re fecunJo modo tantum:igicur,&c.

Ad primum in oppo/itum , dicendum quod
magis concludit propofitum , quam oppoiicum,
quia impoflibilc eft Jiqaid cfTe volitum fub ali-
qua ratione,quz prius non Ot cognita ab intelle-
^u : igitur non oporcet qu6d habeant diftinda
obiedla.

Dicendum igitur , quod potentiacum animas
qusdam funt difparatz , quardam fubordina-
XX : & iftarum quxdam funt in eodcra gencre,
vt apprehenituae , quxdam in diuerHs , vt appre-
henfius cum appecitiuis ; fi aut^ m funt poten-
ti* difparatae , habent obieda omnino difjiara-
ta , ficuc quinque fenfus particulares : fi autem
funt fubordinatac , & ineodem gcnere , habent
pbiefta fubordinata ; quiaobieiSlum primum , ic
adxquatum potentix fuperiori continec fub fe
pbicftumadsquacum inferiori,quod tamcn eft
obiedtum per (e, licct non primum, nec adsqua-
tum potentiz fupcriori ; quia potcntia fuperior
poteft habere aftum fuum , circa obieftum po-
tentiz inferioris adaEquatum,& ipfumpcrfedius
cognofcit , quam potentia inferior , ficut fenfus
communis album perfediiis cognofcit , quikm
vifus , quia cognofcit ipfum vt diftinftum a dul-
f i : fic intcllcftus cognofcit quidqnid fcnfus cog-
nofcit , & perfc£lius quam fenfus. Si autem p6-
tentiz fubordinatx funt altcriiis generis , ficut
intelledlus , & volunras : cunc dicendum quod fi
func adarquata; , id eft , qu6d in cot poflit vna, iu
quot poteft alia , tunc habent idem obiedum
formale. Si autem non funt adaequata: , qui^
voluntas non habet aAum fuum nifi circafincm,
& eaqu£ funr ad finem, non autem circa neccf-
faria , & impoflibilia , quae funt cantiim fpecu-
labilia , vt conclufiones GeometricfB , tunc di-
cendum , qu6d obie^tum voluncacis contincruc
fub obiedo incelledus.

Sed contra , potentia diftinguitur pcr adus,
& adtus per obicdla , vt dicitur x. de .Amma,
text. 131,131.

Diccndum , qu6d hoc non dicit Philofophus,
fed quod prius oportet confiderare adtus , qu^m
potentias, & obiedta, quam acftus ; quia func
priora quoad cognicionem noftram, tamen aftus
nop fnnt principium eftcndi potcntiae , vel prius
perfeiStione ; imm6 pofteriores ; quia funt ef-
fe<5l:us potentiarum : benc igitftr fcquitur fi ob-
ietSla (unt diuerfa , quod potentia fint diucrfic,
fed non e conucrfo : nec fcquitur , fi obicda funt
idem,vel non differunt, qnod potentia: non
difFcrant,fed eft fallacia confcquentis «ideftru-
ftioneancecedcntis ; plura enim requiruntur ad
idcntitatem aliquorum , quam ad diftindio-
ncm eorum. Exemphim , motus diftinguitur pe-»
nes terminos.ita qu6d fi termini funt diftin-
(ki ,Sc motus ; fcd non fequitur, fi terminus tit
idcm, qu^d motus fit idcm. Diuerfi enim motus
fpecie poflunt efle ad enndem terminum , ficut
circularis , & reftus , vt vulr rhilofophus j.
Thj/korum^ext.^l.l^.lii cft in propofito.

t.

Iitdeterminm^
ti» in oHeB»
inteBeifus »d
tmni* eegntn
fcibili» , tfi
fua dHtrmi-
HMti», Vt Jit
eiieBii inttU
leSue.

ObieaU mt-
uet cum hMm
hitudin* ad
inteUeBH^M»
ptnitur.

9.

Ad aliud , dicendum qu6d obie^m adcqua- -^ fictmilU
tum potentia: fuperiori eft communiusobie<fto
adzquato potcnti^ inferiori.Si igitur intelle^us
eftpotentiafiiperi^r,&obie<^m cius cilcom-
muniflimum.

Sed dices , opprtet obie(51:um determinari ad
potentiam per refpedbum. Diccndum,qu6din-
determinatio obio^i intelle^^us , per refpedum
ad alia obic(Sla , id eft , communitas eius , eft de-
terminacio fuaad intelle^tum , fi fit potentia fu-
perior ; non autcm pcr aliquid cpntrahens ip-
fum ad fpeci^lius obiedlum potentixcommunif-
finuB , vt fuppono. Et fi dicatur,qu6d obiedum
mouet cum habitudine ad intelle(^um. Dicen-
dum , quod verum eft , non quia refpcftus ad in-
tellcdum fit principium mouendi ipfum , vel
f oncaufa , fed tantum forma abfoluta ; fcd pro
tanto, quod adlum intelligendi benc fcquitur
refpedus a<Slualis obiedki ad potentiam,& e con-
uerfo : ante autem a(5tiun iniclligendi erat ille
refpe^^us in potentia tantijm in obie(fi:o ad po-
tentiam : non |igitur ens fub ratione veri , vel
ipfum verum , vc verum , eft obie<3:um intcllc-
:^us,vt didum eft.

ANNOTATIONES

m qiucftioncm vigefimam.

CONCLVSIO I.

Verum m» ejfe ohieBitm intelie-
iius cresti.

* T^IcettJttm igitur eid ejutfli*nem , &c. Pro-
l_y bacur quinque raiionibus , quas cciam
habet Do£tor i. MJiinS. 3. tfuiffi. 3. rutm. zo. quae
funt eflicaci(lim;e , non eft quod eas expliccm,
quiafuperfluumeft, cum fint ita clarx. Funda-
TOcntum praecipuum conclufionis eft ; quia ve-
rum non habet conimunitatcm przdicationis ad
omnia intelligibilia , nec habet primitatem vir-
tutis ad illa , cum pocius concineacur vircuce in
cnce,& aUis intelligibilibus , quiim e contra,
de quo dixi ad ^Mafi.pr(tceti,num.S. ens crgo v^ cns
eft obie(5tum noftri incelle(5i:us , non fuo racione
veri , vel alicuius alcerius accribuci,& hoc lo-
quendo de obie(fto iiacuralis inclinacionis , noa
vero actingenciae ; quia non poceft incelledus
creatus cum concurfu naturalium , accingere
Deum in fe.

Arguicur primo contrk. Si cns vt fic eflec
obie(£tum incellcftus creaci , feu Pbie(9:um nacu-
ralis inclinacionis eius , fequerecur qu6d vide*
rct Dcum ; ergo ciim videre nequeat , non con-
tinetur fub ohieSto falcem nacuralis inclinatio-
nis eius, Refpondecur, argumencum ciirric etiam
contra ponentes verum efle obie(Jlum intelle-
St\is. Dico ergo, qu6d inclinacio nacuralis eft ad
pecfedtionem eius, fic inclinacum eft capax , fiue
nacuraliter poflit illam haberc , fiue non , & fiue
perfe(ftio illa in fe fit naturalis , fiue fupernatura-
lis.qualis eftbeatitudo.de quo Scotns epufi.\.Prol.
4ld i.pro opin. vbi etiam , & alias faepc docec non
nece(Iari6 omni pocentiaepafliuarnacurali corrc-
fpondere a(5tiuam naturalem.

Arguitur contrk, fecund6 ex Thomiftis i.p«rt. lO.

quetfi. 1 7. etrt. i . & Molina ihi diifut.t. quia incli - S**''» ^**;

natio,feupropenfionaturaIis,tantiim eftadid, "t*".T*'^

^uod nacuralitcr debctur;vifio Dei non cft huinf- nMturaiittr*

£ B b 4 modi dtttturf

Eiu tp tkitm
9um naiurU'
It juoad itf
clinMtienem
ntfiri intftt»-
9iu,iif<ju«nd
eutiogftistn.

564

De Anima

inodijergo. Antecedens ptobattir,quta hac ratio-
ne crcatio anims rationalis naturalitcc dcbetur
corpori difpofito. Rcfpondctur , ncgando antc-
cedcns. Ad probationem,ide6 illa crcatio dcbe-
lur iure natur» , quia vltima difpofitio per cau-
fas naturalcs ponitur j at vltima difpofitio ad vi-
Concm Dei,qux cft Dcura habcre pt«fentcm,na-
turaliter poni nequit.
V*rit0f f»r- Arguitur tcrti6,Scotus 4. d. jo. (pufi.i. ait cns
m»lU rtfultat fijb ratione veri cflc obic6lum intellcdus , & fub
•*''<f""""^ ratione boni, voluntatis. Rcfpondetur , loqui-
iKttit* m. ^^^ j^ obiedo coramcnfuratiuo,quia intcllcdus
dicitur commcnfuratiuc vcrus.quando commcn-
furatur vcritati incflcndo. Ita rcfpondet Pater
Anton. ^ Montc Pilofo i.pm. difHnShne 11.
iirt.7. huic argumento,quodcfti€gidiJ9W<//«^. 4.
f«<e/.zo.fcd ncutcr videtur lcgiftc Scotum : quia
in tota illa quzftione nihil tale habct ; fi alicubi
videatur diccrc, vcrum eflc obieflum intelle&us,
quod non vidi ; fenfus erit , dum cognofcit in-
tclledus, refultarc veritatcro formalcm , qnac eft
tiuid thltBS conformitas rci ad intelledum.De volantate,tan-
vtlitioait, dr tum dicit 4. dijiinii.^9. qtuft. i o. num.Z. non pof-
^olitionit, fg vclle nifi bonum , neque noUe nifi malum:
dubius tamen manfit i.dihinEl.i. tpufi.^.*di.pro
epin. & 1. difiinfl.6. ^udfl. 1 . num. i^,& MJHn£l. 4 } .
y«<</?.i.an poflet vellc malum.Sed dc obicfto vo-
luntatis poftca. VxAeDo&.oxcmhic tid i.vbinop
rcfoluit an xque pateat obiedtum voluntaiis , &
intcllcdus •, & idfm habct i.SftinH. 3. f«*/?. 3.
num.xi,
|1, •> Prtuerea,ol>ieSlumprimiialicHitupetenti*,Scc.Ad-
ucrte,vt obferuaui ad<ji.pr(tced.n.y. ftimitue obic-
iki eflc duplicc: vna cft virtualitatis,ahera eft pr«-
dicitionis ; Sc hatc rurfus duplex , eflentialis , &
in ^uid, vcl idcntica,fcu denominatiua. Haec ra-
tio Do6i:oris probaj verum non cfle obiedbum pri-
mum prxdicatione primo modo,quia non prxdi-
4h veT&fr*- catur in quid dc omnibus qu« intelliguntur, fed
dfc»tur di potius fccundo modo pct fc j quja tantum dicit
omni to <fuod habitudincm ad intcUcdum, quae refultat ex in-
A*«'«e»W#> tellcdlionealicuius, dcquo pra:dicatur primum
■ * ' obicdura in quid. Non intendit Dodor requiri

ad rationcm primi obicdli przdicari dc omnibut
contcntis fubeo,inquid jquia tale non datur
quoad intelledlum.vt ipfcptobat i. </»/?. j.^«<r/?. 3.
nMm.%.& hic qudft.feei. Tcqwititut tamcn.vt fic prae-
dicetur de omnibus, quae pcr fccadunt fub co.cu-
jufmodi funt in propoficodecemgenera,&Dcu$:
dc aliis autem , vt de vltimis difFercntiis , & paf-
fionibus entis , forte non pracdicatur in ^uid , de
quo ibi DodiOtnum.^.Sc tra6labitut «iu*ft.Jeq,

dv^STIO XXI.

ytrum ensjtt ebieSfum primttm
intelleSiud noHrif

p.ThQm.i.^.j.7j.iirM. C»>et.i p-q.K.art.^. Vafq.i.^«rt.
di^.ty.num.n. Zunncl. i.f,q.i6.»rt.i.di^.i.infii>t.Vide
Do^ e.Metafi). q.%. ^ i.difi.i,q.y & Authorcs oisaes
cicacos ante q.frttid.

l.

I D E T V R qu6d non ;quiaomni8 po-
tentia habens aliquid commune pto
ptimoobicdlo, potcftper fe naturaliter
tenderein quodcumquc pcr fecontentu fub illo,
ficut in per feobicftum, licct non piimumjfi igi-
tur ens cft primura obicdkuip intclledus noftfi,

cum quxcumque fubftantia, tam creata,quam in-
creata,fub propria, & diftinfta ratione continea-
tur per fe mb cntc , intcllecaus nofter poterit per
fetcndcre in cognitionemdeterminatam cuiuf-
cumquc fubftantis ,tam creats, quam increatat,
tain (cparatx.quam corporalis ; cuius oppofitum
expcrimur . crgo , &c. Probatio maioris. Exem-
plum,quia hoc videmus de vifu rcfpcdu coloris,
& fuorum infcriorum. Et rationc ;fi enim non
poflct ten'dete in illa, quae funt fub illo contentai
vel fi pollctin plura, tunc illud commune non
eflet obicdum adacquatum potcntix , nec per
confequens primum obiedlum. Practerca pri-
mura obiedum intelledus debct haberc vnum
pcr fe conceptum , quia mouet fccundum vnam
formam ; fcd ens non habct vnum concc-
ptura pcr fc : igitur , 8cc. Probatio maioris;
quia potentia potcft obiedum fuum primum
vnico adu attingere , quod non poflct intclle-
6tus,nifi obie£lura eius de fc haberet vnum con-
ccptumtantura. Prebatio minoris;quiacns non
dicitur vniuoce de omnibus entibus, & ide6 non
vno adu potcft intelle£lus noftcr attingcrc om-
mnia entia,nec cns communc:igitur,&c.

Pra:terea , ficut aliqua fe habent ad ejji , ita ad
cognofci , vel intclligi , 1. Mttaphyjict , text. 4.
quod igitur eft pt imum ens , eft primum intelli-
bile;fcd Deus cft piimum cns, quia eft cns pcr ef-
fentiam , alia pcr participationem , & aliis caufa
cflendi : igitur Dcus eft primum obicdlum in-
tclligibile intelU^us noftri j non igitur ens] in
communi.

Contia,Auicenna ; ens & vnum funt quat pri»-
m6 imprimunturintcllcdui;igitur funt primum
intcllcdtum. Pra:terea , pcr rationem fic : illud
cft primum obicdbum intclledlus noftri , cu-
ius rationc alia intclliguntur ; fed ens incom-
muni cft huiufmodi , quia przdicatur cflentiali-
licer de omnibus pci f? intclledis , non auteia
Dcus:igitur,&c.

R E S O L VT I O.

Nec verum ,nec Deum , necfubBatttiam ejfe .
obieffum addoiuatum nojiri inteUelltts. De
quo vide Dofforem i.diftj.qudeft.^.n.io.
de t.ih\n\xm.^,

^» A D iftam quacftionero dicendum , quod ^^

/jLprimum accipitur vel gencratione, vel
perfcdlioncvel adacquatione. Dcprimis duobus
modis non eft intentio quzftionis , fed de tertio
tantum , vtrjjm cns fit obicdtum intellc6tus no-
ftri , id cft , adacquatum obiedum. Circa quod, ohielli U-
fcicndum qu6d duplex eft adacquatioobicdi;vna *quMi^ du-
fecundum virtutem ,alia fecundum ptxdicatio- /''*•
nem : illud autem dicitur obiedum potcntiz
ada»quatione fccundum yirtutem , quod pcr fc
ipfuro folum poteftmouere intellcftum ad no-
titiam fui , & aliorum ; ficut eflcntia diuiua eft
obiedum adacquatum primum inteUcftus di-
uini ; quia eft fufficientcr moucns intclledlum
diuinum ad notitiam fui prjmo , & aliorum cx
confcquenci ; & fubftantia mouet intellc€lum
noftrum ad notitiam fui prim6 , & cx confe-
quenti ad notitiam proprix pafllonis , vel acci-
dentis ; obiccilum autcm adarquatum fecundi!im
prxdicationem cft quod per fe , & eflcntiali-
tpr pracdicatur de omnibus,quac polfunt a poten-
tia cognofci ; ficut lux , vcl color , vel gommunc

vtriquo

Quajftio XXI.

565

I

vtnquepr«dicature(rentialiter dc oranibus \iCi-
bilibus : vtraqueautcmprimitat9 adsquationis,
ens eft primum obiedtum intclleftus noftri , vt
declarabo : & prim6 declarabo indiredc, re-
mouendo alia ab ifta prioritate ; de quibus ina-
gispoflet vidcri. Sccundo diredtc probando pro-
pontum.
ijee verum, ' Primum fic oftendo : cns vel verum, y el Deus,
tiec Detu,nee yel fubftantia eft primum obicdum intelledus
fubftatiafunt nQdrf fgj neutrum trium vltimorum : igitur pri-
tbteBum ad- ^ ... & r

squ.tHmin- raum,fcilicetens.

telieatu no- Quod non vcrum , oftcnfum cft in quceftionc
firi. immediatc praccedente. Quod Dcus non ; proba-

J. tio , non enim poteft efte obiefbum primum ad-
Jcquatione fecundum prsdicationem , quia non
pradicatur eftentialiter de omnibus intelligibili-
Dus ; nec fecundum virtutem , quia non mouet
intelledum noftrum ad fui notitiam, & alioruni-
Probatio , quia aut hoc cffet fecundum' fuum
conceptum fimplicem , & quiditatiuum , aut
fecundum conccptum abftradum a creaturis;
non primo modo ; quia ille conceptus eft ef-
fentix diuinse vt intuitiuus ; & talis conce-
ptus beatificat , quod non conuenit viatoribus;
nec fecundo modo , quia includit oppofitum in
adicdo ; prius enim occurrit intclledui concc-
ptus eorura , a quibus fit abftraftio , quam eius
quod abftrahitur. Prasterca , obicdum naturale
habitudinem , & proportionem habct ad po-
tcntiam ; Deus autem nullam habct habitudi-
nem,necproportionemad intellc£tum noftrum,
faltem pro ftatu vix;quiaomnis noftracognitio
naturalis inteIlediua,oritur a cognitione fenfiti-
uaiigitur,&c.
Ntn i>-^jfumui Sed quod fubftantia non pofllt circprimum
fn nunc A«- obiedlum , probatio ; noii enim cft primum fe-

ereconcepa cnndijm praidicationem , quia non praedicatur
fnpnumfub- _, r '/1 r

fiantUtdtqut cucntialiter dc omnibus intelhgibihbus , quia
«Jq.itf.n. non de accidentibus : nec fecundum virtutem,
quia non mouet intelledtum noftrum fufficien-
ter ad fui notitiam , & aliorum. Qaod proba-
tur fic j quiahoceflct tantiam fccundum concc-
ptum eius fimplicem , & quiditatiuum , & intui-
tiuc;hoc autem fic cfte primum,eft impoflibi-
le ; quia quidquid intellcftus nofter poteft fic in-
tuitiuc cognofcere per eius pra;fentiam , & eius
abfentiam ,cognofcere poteft per naturam ; fed
intelledlus noftcr non poteft cognofcerc per na-
turam abfentiam panis in Sacramcnto Altaris,
fed tantura per fidem : aEqualitcr cnim cognofci-
tur. fubftantiapanis ,quando non eft ibi , ficut
quando eft ; igitur, &c. Maior patet , pcr exem-
plum , & authoritatem Philofophi , i.de uinima^
text. joj. dicentis , quod vifuseft perccptiuus lu-
cis,& tenebrs , quac eftabfentia lucis. Minor eft
dcclarataiigitur,&c.

RESOLVTIO.

^ns ejfe ohie^um addquatum nojlri intelle-
6ius addquittione 'uirtutis , non autemfe-
cundum prddicationem > quia defuispaf-
ftonibus noH frxdicatur in quid , de quo
DcBor i.dift.j. q 3.num.6.&q. i.Prol.
ad i.proPhilof.&t.dift.5.qu*Eft.ii.&:
4.dift.49.quxft.8.

^ •^Vm igitur nec Deus , nec verum, nec
V^iubftantia fiut primum obicdum intcile-

, a<rt4^-i4'

Enf primum
thhHum in-
ttUeSitt,

dus , fequitur quod ens fit illud primum. Secun-
dojhoc idcm potcft fic oftendi dircdc;IIlud quod
eft primum adzquatione fecundum virtutem,rc-
fpccbu potentia: , eft primum obiedum eius ; fed
ens in comparatione ad verum,& bonum cil pri-
mum adxquatione , refpedu intclledus noftri;
igitur, &c. Maior patct ex prsmiflis. Probatio
minoris ; quia cns eft fubicdum refpcdu veri , &
boni , qua: funt pafllones entis , fecundum Aui-
cennam , & Philofophum 4. Metaph. text. { . fed
refpcdu corum , non eft primura adxquationc
fccundum przdicatione. Probatio ; quia primum
tali adxquatione prxdicatur de poftcrioribus cf-
fcntialitcr ; fed ens non pra:dicatur eircntialiter,
& in quid dc vero , & bono , & aUis ; ergo, &c.
Maior patet pcr pracdida. Minor patet , quia ta-
lia, fcilicet vcrum , & bonum, funt paflioncs en-
tis : ensautcm,vel quodcumque aliud fubicdum,
non prxdicatur de propriapaflione in quid,quia
fubiedum cadit in definitione paflionis, ficut ali-
quid additum,non autem ficut aliquid de eius cf-
fcntia;ergo,&c.

Pra:terea,in prsdicationibus per fe non eft
conuerfio , vt dicirur i. Pofler.text.i^.j. vt ciira
dicitur, animal eft homo, licct hxc fit per fe , ho-
mo eft animal;fcd pafllo pcr fc prxdicatur dcfub-
iedo : igitur fubiedum per fc non prxdicatur dc
paflione ; igitur nec cns dc vero , & bono , licc't
vnura,verum,bomim per fc prcediccntur dc cnte:
dicitur enim ^.Metaph. quod fubftantia vniuicu-
iufqueeft ens, & vna per fe, & non per .iccidens.

Pr.-eterca , quando vnum prxdicatur dc alio
per fe primo modo, nugatio eft addcrc vnum
alij , vt animal homo , & homo animal ; fcd non
eft nugatio diccre , cns vnum , ncc c conucrfo;
igitur,&c.

Pr.-Etercj,ens fufficiemer diuiditur in ens crea-
rura , & increatura ; quoruraalterum fubdiuidi-
rur in decem Prxdicamenta , ita qu6d quidquid
eft ens per fc , & clfentialitcr , oportet quod fit
caufatum,vcl incaufatum ; fcd vnum non po-
teft efle cns creatum tantum , cijm dicatur de
cntc increato ; nec cns increatum tantum , cum
dicatur deente creato:igitur de ipfo non prasdica-
tur ens per fc primo modo,id eft, cflcntialitcr, &
in eiuid.

Practerca, fi ens pracdicatur eflentialiter dc
vno , tunc aut vnum dicit praccisc ipfum cns,
aut cum hoc aliquid additum : non pr.Tcisc, quia
vnum non eftet magis paflio entis , quam c con-
ucrfo , & clfent nomina fynonyma : quod neg.ic
Philofophus 4. MetaphjjicA. Ncc cdct magis di-
cere ens vnum,vcl c conuerfo , qi^am altcrum
horum. Si autemaddit aliquid fuper ens,tunc
qua-ro vtriira illud additum fit ens eflcntialiter,
vel non ; fi fic, tunc vnum dicit ens bis , femcl
rationc cntis inclufi in vno , alias ratione .idditi,
Si autem illud additum, non includit cns clfcn-
tialitcr.fcquitur propofitum, fcilicct quod vnum
inqu.mtnm vnum, fcilicet vt differt ab cntc, noti
includit ens cflentialitcr.

Sed diccs , quod hoc cft propter diuerfitatcm
r.^tionura , fcilicct quodimpediturprjcdicatioef-
fenti.ilis cntis,vel c conuerfo.

Diccndum , quod bcnc vcrum cft , quod di-
cunt candem rcra abfolutam , taraen rariones
corum funt ita difparata: , quod vna non inclu-
dit circntialiter .iliam ; & hoc fufficit ad impe-
diendum pra;dicationcm e(Icnti.iliter,ficut ani-
njal,& ratioiulcjlicct dicant eaudem rem, tamcn

- ' ' vnum

'De hcei.A 3,
q.j.n.7.

'Ens non prt •
dica'iir in
quid de fuis
fajfionihui.

Text.j.tf.ij.
&C.3.

6.

Ehs,(^ vnum
dicunt e»r.J.i
re »bfolutiun.

566

De Anima

7-

Ceneeptum
tntit ejfc vni-
uocS Deo , (f
tn^tur*.

ViJt ScefHtn
inhunc locU,
qui eptimi ei
tXpUcnt.

Htbes hte
arg.i.d.j.q.
3 n.io.

vnum non prxdicatur dc alio pcr fc ; & hoc con-
cordat propofito noftro, fcilicct quod vnum pro-
vt diftinguitur ab ente , dicit aliquod accidens,
vel paflionem entis , accipiendo largc accidens
cum Au!cenna,pro omni eo quod ett extra ratio-
nem cfrcntialcraalicuius ; vndf patct , qu6d non
valet ratio Comment^toris fafta 4. Metaphyfic*,
text. cM.i. contra Auiccnnam , quia benc con-
cludit , fi vnum dicatur accidciis diftindum con-
tra fubftantiam , quod diuiditur in nouem gencra
accidcntium ; fed non concludit , fi vnum dicac
accidens , quodcft cxtra rationcm formalem cn-
tis. Sic igitur patct , qu6d cns refpcdu vnius ve-
ri,& boni,qu« funteius pafliones.cft primum ob-
iedlum intelle(9:us , primitate adacquationis , fcd
virtutc, ficut fubieclum refpedu proprias paf'-
fionis.

RESOLVTIO.

Ens rejpeifu generum , Jpecierum , indim-
duorum Dei , & creatura ejfe obie^um
adxquatum intelleSlus, quoadpyddicAtio-
nemin quid^ quia de his omnibus frsdi-
catur ejfentialiter , (jr vniuoce, de quo U-
teDoffor i.dift.3.quacft.i.num.6.& q.3.
a n.9.&d.8.q 3.

* Q Ed quod fit ctiam prittaum obieftura re-
O fpediu fuorum inferiorum, fcilicet Dci , Sc
creatura:,primitatc prxdicationis, oftcndo ; quia
ad hoc requiritur , vt diftum eft , vt tale obic-
dlum pra:dicetur cflentiaUtcr , & per fc dc omni-
bus intcUigibilibus ; & pcr conlequcns vniuoo^
aliquavniuocationtf'; fcdcns cft huiufmodijigi-
tur , &c. Minorcm oftendo pcr intentioncm Phi-
lofophi i.MetaphyJica,tex..^.<iiccmis,ciu6d vnum-
quodquc eft maxmie talc , quod eft caufa , quod
aliafuntvniuocctalia; vt igniseft calidiflAmus,
quia eft caufa vniuoca caloris in alio , non au-
tem hoc cft verum dc caufa analogica , vcl jcqui-
uoca ; quia tunc fequcretur , quod Sol effet cali-
diflimus ; & fubdit quod prima principia oportet
ejfe verijji ma , c^mA funt caufa vcritatis in aliis;
quodnon fequeretur, vtdidum eft,nifi veritas
dicerctur in vtrifquc vniuocc ; fcd fubdit ,fieutji
habent adejje ,Ju:adveritatm ; igitur quod eft cau-
faentitatis aliis, eft maximc ens ;fi tamen cns
dicatur dc cis vniuoce , non aliter ; cum igitur
Dcus fit caufa entitatis aliis , & dicatur maximc
ens, oportct quod cns dicatur de Dco, & creatu-
risvniuocc:& hoc eft quoddicit Auicenna in
Mctaphyfica fua,qu6d c6ceptus entis cft commu-
nis omnibus Przdicamcntis , qux funt quafi cius
fpccics.Idem patet pcr Gommcntatorem,4.y^f-
taphhyficA,comm.^ vbi dicit,qu6d fimilc cil dc ifto
genere, quod cft ens, & aliis gcncribus vniuocis;
quia ens przdicatur vniuocc cirentialiter ficut
alia genera ; ccrtum cft autcm qu6d xquiuocum
non prxdicatur eflentialiterdezquiuocatis : er-
go,&c.

Prxterca , pcr rationcm fic : Non diccrcs cns
analogicc , vcl xquiuocc prxdicari de aliis , nifi
quia conccptus entis conucnit Dco pcreflen-
tiam ; aliis autem per participationcm. Sed quod
non conueniat Dco pcr efldntiam ,probatio ; in-
telleftus cnim habens conceptum proprium ali-
cuiiu obicdbi , potcft illud pcr illum conccptum
diftingucrcab omni alio, quia ille C9nceptus,qui

eft vni proprius , cft incompoflTibiUs aliis : fcd fi
conceptus entis noo eft comthunis vniuocc Dco, tJuUm comt-
& crcaturx , illc erit proprius Dei , & conuenit /•"" creatu-
Dcopcrcflcntiam, &principalitcr»&»liis per ^^'fi f^M"*
participationem , vt fupponitur ; igwtur intcUe- "'
dus noftcr pcr conccptuiTi cntis potcft diftinguc-
re Deum k crcatura, quod falfum eft :,pcr conce-
^tum cnim cntis cognofcimus "Dcum confuse
tantum , provt habct cura aliis vnum coDceptum
communcm:igitur,&c.

Prxterca,nullus conccptus communis crcata- t.
txfacitconccptum proprium Dci ; fcd crcaiufa tithoti.A.%.
facit conceptum cntjs : igitur conceptus en- q i.n,y*t«.
tis non eft ptopriusDci. Maior probatur ; quia «l-3-1»o.n.>.
nihil poteft facerc conccptum proprium de&li-
quo , quod /non contineat cflentialiter , vel
virtualitcr ; eflentialitcr ficut homo animal ; vir-
tualiter vt fubicftum propriam paflSoncm ; fed
nulla creatura per fc , ncc Qmnes fimul con-
tinenc Dcum, ncc cflcntialitcr , ncc virtualiter;
igitur, &c. Excreaturisautem poflumus forma-
re de Deo, qu6d fit ; igitur conceptus cntis non
cftDcoproprius.

^ Prxterea,iIIe conccptus cui alij attribuun- Contrivtdt-
tur,cftperfc6biornIlis ,ficut conceptus fanitatis ""■ >• d-j- <|-
inanimali,cftperfeftiorconceptu fanitatis inci- *j^^'*!L r^
bo, vel invrina ,velindixta, quiaomnes primb ^r^q.is.n.l.
conceptui attribuuntur,fcilicet conceptuifanita-
tis,qu£ cft in animali. Similitet conccptus fub-
ftantix eft perfedior quocumque conccptu acci-
dentis:fed fi per conccptum entis haberemus con-
ceptum proprium Dci , illi attribuerentur omnes
conceptus crcaturarum;igitur illccflet perfcdior;
fcdnuUum conceptum poflumus habere perfc-
^iorcm conceptu creaturx pro ftatu vix , nec de
Dco,ncc de alio, niTi caufatum cx conccptu crea-
turx,qui conceptus eft caufa xquiuoca;omnis au-
tcm caufaxquiuoca cft pcrfe^ior fuocaufato,vel
non imperfedior ad miniis : ergo nullum conce-
ptum perfe(5liorem conccptu creaturx pofliimus
haberc ; conceptus ergo entis qucpi habcmus dc
Deo,non eft perfedior conceptucreaturx,& pcr
coniequens nec Dco proprius.

R E S O L V T I O.

Ens ejfevniuocum fubjlantia , & accidenti,
de quo Do£tor i. diftind. j. qujcft. i.
num. j . &: quacft.3 . num.^. 1 o. & dift. 8.
&c quxft.^.

• /"^ V6d etiam conceptus cntis fic communis
V^vniuocc fubftantix, & accidcnti, probo;
quia fi non cflet vniuocus, nullum conceptum dc
fubftantia habercmu$.Probatio:aui enim habcrc-
mus proprium, & quiditatiuum, intuitiuum, aut
abftrahibilcm ; non primum,vt probatum cft fu-
praiergo conceptum abftrahibilcm a fubftantia,&
accidentc,& communcm vtrifquc ; fcd nullus eft
communis vtrifquc,nifi entis ; igitur,&c. Qu6d
autcm in via non poflumus fubftantiam cogno-
fccrefimplici,& primo intuitu,patet ex hoc>qu6d
omnis noftra cognitio ortum' habct a fenfu : cum
ergo fubftantia non fit fenfibilis,& omnis noftra
cognitio oriatura fcnfu ; ergo intuitiue, vel con-
ceptu fimplici non pofliimus cognofccrc cam,
fcilicetper iftum modura ; quia ab accidentibus
a nobis fenfibilibus , abftrahimus co«iccptum
cntis , dicendo qu6d funt cns , & vlccriiJS inqui-
rcndo inucnirous > qu6d fiiot cale ens > quod eft

altcri

9.

Ctnceptmm
tntii ejft com»
munem fub-
fi»nttt ^ tte-
ciitnti, q. I S«

CScepnupr0m
pritu fuhft/tm'
titt non datitr

Modtti t»pt»a
fetttdi fubfUt-
titim frt btt

P»tM.

Qusftio XXI.

567

eontrsdiSit

Cap.i.

Cap. X.

I

alteri inhxrens ; id aucem alterum oportet clTc
fubfiftens , & tali fubfiflenti imponimus nomen,
JUbfiantia. & ideo fic cognofcimus fubftantiam,
fic cognofccndo ipfius fubfiftentiam , dicendo
quod eft ens per lc fubfiftcns , non autem dc
ipfahabemus in via conceptum intuitiuum, quo
cognofcimus eam, hoc cns, nifi modo praedidko,
vt expcrientia doccr.

Prxterea , omnis intellcftus ccrtus de vno, &
dubius de diuerfis , oportet quod habcat alium
conceptum de dubio, & alium dc diucrfis -, ah'-
ter enim per cundem conccptum ,inrelle6l:us cf-
Tct dubius & certus ; fed aliquis poteft efte certus
de ah'quo , quod fit ens , & dubius qu6d fit fub-
ftantia, vel accidensjficutpatet depotentiis ani-
ma:, vt patet etiam de principio, vt ahqui Philo-
fophi dubitauerunt,vt patct i. Phy/ic,text.6. ergo
ahus cft conceptus entis , ilius conceptus fub-
ftantiz , & ahus accidentis ; fed ille eft commu-
nis vcrifque , & non importat plures conceptus;
crgo eft communis vniuocc.
10. Prasterca, ille conceptus quifufficitad con-
CoeeptM* en- tradi(Stionem , eft vniuocus; quia contradidtio
tisfu^citad cftaffirmatio, &ncgatio circa cundcm conce-
ptum vniuocum : hic enim non eft contradidlio,
canis currit , canis non currir ; fed conceptus
entis fufficit ad contradiftioncm fecundumPhi-
lofophum 8. Afetaph. immo prima contradidbio
eft formata de entc , ficut de quolibet efie , vcl
non efle ; ergo, &c.

Prstcrca , priraum principium dcbet eiTe fir-
miflimum fecundum Philofophum 4. Metaph.
fed primum principium formatur de ente fc-
cundiim quod didlum eft ; igitur ; fed (\ ens non
dicerec vnum conccptura , non eflet certum de
quo conceptu ciret verum , immo fcmper eft di-
ftinguendum : igitur,&c.

T» R E S O L V T I O.

Soluit exaSfe argumenta contravniuocatio-
nem entis ad Deum , ^ creaturam , fub-
flantiam ^ accidens , de quo fuse agit i .
did.j.q.j.a num. 14. & dift.S.quxft.j.
anum 4.

COntra di£ta poreft argui ; quia fi eflet vni-
uocum , aut eflcc ficut genus , aut ficut dif-
ferentia.vel fpecies ; non potcft eire fpecies,quia
non habet fupcrius , & quia fubftantia , & acci-
dcns non poirunt eflc indiuidua, fed gencra ge-
neralifllma : ncc difFerenria , quia eflct propria
vel fubftantia: , vel accidenti , & habcrct gcnus
fupra fe; necgenus, vtprobatur i.Met. text. 10.
quiagcnus habet difFerentias,& funt extra ratio-
nem generis ; nihil autem eft quod fubterfugiat
rationcm entis. Hoc etiam dicit Porphyrius:dicit
cnim quod ens non eft genus , fed dicitui aequi-
uocc de fubftantia, & accidente.

Prajterca, oranc indetcrminatum defcendit in
inferiora per aliqiiid additum contrahens , ficuc
genus contrahitur per difFerentias , fpecies per
principia indiuiduanria; fed cnti non potcft fieri
Dehisi.d.3. talis additio contrahens. Probatio,quia illud ad-
q.}.tt.i4- ditum effct ens , aut non ; fi fic , ergo fubftantia
quac includerct illud additnm, cfTct ens bis,& fic
eiret nugatio dicere fubftantiam. Si vero fit non
cns, tunc non defcenderet ens in fubftantiam pcr
aliquid non ens , & illud etiam non ens efTet dc

II.

Cap. ie Spc*
cie.

rationc fubftantia: , per quod dcfccnderet in
eam, & runc quxrctem ficut prius , & cfTet pro-
ccffus in infinicum.

Praeccrca,fi ens pradicarur in quid dc fubftan-
tia, & accidence, oportet quod hoc fit fecundiim
rationem alicuius przdicabilis , fcilicct gencris,
vcl difFercntiat : uon difFcrentiar , quia non pra:-
dicatur in qualc ; nec gefieris,quia tunc defcen-
dercr in fubftantiam & accidcns tanquam in fpe-
cies differenres per difFerentias contrahcntes,
qua: eflent extra rationem cntis,quod falfum eft,
immo ftatim ens defcendit in illa,in quac defccn-
dit,abfque cxpedkationcalicuius difFereniia:,ficut
etiam dicitur de Vno 8. Metaph. text.i. non ergo
eftgenus ; & per confequens non vniuocc prje-
dicatur de eis.l^rsterea, exprefse i^.Metaph.dici-
tur,qu6d ens dicitur demuItis,non vniuocc, fcd
ad vnum,ficutad fanum,id eft,anaIogicc.

Ad primum iftorum,dicendum quod Philofo-
phus i.Metaph. dicit non afTcrtiuc, fed arguit ad
vcramquc parrem contradi6lionis ; vnde Com-
mentatordicit ibidem , quod prima ratio Philo-
foph j pofita continet fallaciam accidentis : argu-
mencum enim Philofophi ad concrarium , eft ta-
le : fi ens dicerct vnum concepcum vniuocum de-
cem gcneribus , tunc fequeretur quod ens eflet
gcnus ad decem genera. Dieendum ergo qu6d
Philofophus non dicir dcterminariue , fcilicer,
quod ens fit gerius , fed dicit hoc arguendo. Ad
didlum autcm Porphyrij dicendum , quod licct
locutus fuerir Logice , multa tamen dicit non
Logicc , fpecialiter illud quod pertinet ad Prac-
dicamcnra , cns autem prour przdicatur de dc-
cem Pr^dicaracntis Metaphyficc,vel naturaliter,
non dicit vnum conceptum , nec cft genus na-
turaleeorum Metaphyficum, tamen cftgcnus *
vniuocum, loquendo Logicc. Ad aliam confir-
mationem de difFerentia, qux eft extra rationem
generis ; dicertdum quod licer gcnus , & difFe-
rentia non fint idem formaliter , quia rario dif-
ferentix non includit rationem formalem ge-
neris , tamen funt idem realiter,vel identice;
quandocumque cnim aliqua funt idem forma-
liter , Ci iungantur fine medio , eft ibi nugatio,
vt color albedo , non tamen , fi funt idem iden-
ticc foliim, & non formaliter , vt color albus,li-
cet albura fic idem re quod albedo ; quia tamen
fignificat rem folam denominatiue, fiueincon-
creto, non eft nugatio ; ficautemiungiturdif-
fcrentia generi in diffinitione, quia difFerentia
denominariue , vel in concreto fignificatur, vt
animal rarionale, qujc eft dcfinitio hominis : fic
eft idem genus rei identicc tantum , & non for-
maliter : fic eti.im eft in propofito de entc rcfpe-
d:u vnius;quia ens vnum non cft nugatio. Sic er-
go aliquid additum cnti cfFugit rationcm entis,
quod fignificatur modo difFercntis.quaf cft idcm
generi,identitatetamcn rei,& non formaliter.

Ad aliud de defccnfu indcterminari dcfcenden-
tis in infcriora , dicendum qnod duplex eft inde-
terminatum defccndes in inferiora.Vniim quod
defcendit in inferiora pcr aliquidaddirum,& ta-
lcdicit totum quod inferius,tamen per modum
partis dctetminantis , vt difFerentia ; & talc non
eft ipfum ens. Aliud autem cft commune inde-
terminarum,quod dicit totumillud quod dicunt
inferiora per modum cocius ; nec expccSkac termi-
nari per aliud , vt fpecies rcfpecSii indiuiduorum;
duo cnim indiuidua fe totis in fpecie conue-
niunt, & in numero difFerunt : & tale commune

non

U.

£1» qu» fen-
fugenut dici
fotefl.

^ Ginm ooa

e(l inMS.
Genus (jy iif-
ftreti» id*m
retliter.

S^ando hie
eentingit »«-
g»tit. Vide
Dt3. I d. j.
q.}. a.i6.

§lHfmoJo ali'
qutd ttdditu
entifugit r»-
tionem entuf

M-

Indetermln»-
tum duplex
quoad eitu
defcenfum.

568

DeA

Ibis eft quafi
jpecies W
/ubfiantUm,
^ actidtnt.

J}»1 iniiui-
duum entii.
I.dift.g.q.).
nu(n.t9.&4,

Omni» ali'
euiw generis
fojfunt dici
fer Attribu-
titnem aj
'VHUm.

Ai primum.
OhieElum in-
teUeStu cret^
ti tmne fini-
tum , excipt
relaiiuS eu-
iut terminus
eft infinitum.
quodl.i7.a.i.

S^artinvi*
Deus non in-
tettigitur tS-
eeftuproprio?

Supraq.18.

non defccndit in inferiotapetaliquid additum;
fic autcm cns eft commune ad Deum , & ad de-
cem PraEdicamenta , & ad fubftantiam , & acci-
dens , nihil cnim eft in fubftantia , & accidentc
quod non fit cns ; & idco ftatim fub ipfo,fine ad-
dito, eft fubftantia.vclaccidcns : non ergo redu-
citur ad praedicabile generis,vcl fpeciei fubalter-
na-jvel difFerentiz,fed fpeciei fpccialiffima:. Vel
poteft dici fuftinendo , quod fit genus , vcl quafi
genus fccundum Auiccnnam , quod dcfccndit in
inferiora pcr addita, qu« fant ctiam idem rcali-
ter, non tamcn formaliter.Nrc tamen ex hoc fe-
quitur , quod fecundum fc fint non cntia , ficut
non fequitur , homo fecundum fc noncft albusj
crgo fecundijm fe eft non albus ; quia ncc ex ra-
tione humanitatis habet, quod fit albus,ncc non
albus ; entis ergo difFcrentiae non per rationcm
difFerentia: funtentia; ncctamen fcquitur quod
per rationcm difFerenti», fint non entia.

Ad aliudde 4. Aletaph.dicendam qubd fecun-
dura Philofophum 4. Aietaph. non'cft contra ra-
tioncm vnitatis generis,qu6d omniaillius gene-
ris dicantur pcr attributionem ad vnum , videli-
cct de gcnere coloris , in quo tamen omnes fpe-
ciescolorisattributionem habentad albcdinem,
qua: primum eft,& menfura omnium colorum;&
fimile cft in quolibet gcncrc , vt dicitur ibideni:
fic in propofito , omnia cntia habcnt attributio-
nem ad cns primum.quod cft Deus,vcl alia cntia
creata ad fubftantiam, tamen hoc non obftante,
potcft ab omnibus iftis abftrahi vnus conceptus
communis fignificatus hocnomine, ens, qui cft
vnus Logicc loquendo , licct non naturaliier, &
Mctaphyfice loquendo.

^ Ad primum principale, diccndum quod pri-
mum obiedtum potcntis debet circ fecundum
adxquationem ad potcntiam fecundum fe , non
ftatu determinaro aliquo tantum ; ens autem fe-
cundum fe, & fecundum quodlibet fuppofitum
eius abfolutum , vel relatiuum , cuius tcrminus
non cft ens infinitum , eft naturaliter immuta-
tiuum intclle6fusnoftri,fecundum fe,&inquan-
tum intelleftus humanus. Vnde etiam Deus ab
intellcdu noftro humano , eft intelligibilis fe-
cundum fe, quantum ell: ex parte potcntia intcl-
lcdiuz , & fine medio aliquo , vel lumine , vel
fpecie ; quia Dens ipfe lumen cft , & pracfentia-
liter poteft adcfle intelled:ui humano , ficut in
Beatis : Ci autcm a nobis non poteft intcUigi pro
ftatu vias , hoc eft ratione phantafraatis nobis
conjunfti in noftro modo intelligendi pro ttatu
viaE , fed hoc eft nobis infliitum in poenam pro-
ptcr peccatum primi hominis, non autcm fecun-
dum naturam conditaro, vt di£tum eft.

Ad aliud dicendura,concedo maiorem,& pro-
portiones cius ; fcd ncgo minorcm. Ad authori-
ratera , qua dicitur in veritate, &c. Diccndum,
quod vcrum eft Mctaphyfice loqucndo , Logice
tamen dicit vnum conceptum vniuocum com-
munem oranibus entibus.

Ad aliud,diccndum quod cognofcibilitas fe-
cundum fe fequitur cntitatem, nonautem refpe-
&.n cuiufcumque inrelleftus , vcl quolibet ftatu;
fed tantum refpcdu illius intcllcdtus, qui potcft
cognofcere ens fecnndum tot.im fuam commu-
nit.uem ; & hoc cftDcu-;. Vnde bcnc fequitur,
quod tirentia diuina eft primum ohicdtum in-
tcllcdus fui , cum fit primum ens , nonautem
oportet quod fit ptimum obiedum intellcdus
noftri.

nima

ANNOTATIONES

in quzftionem vigefimam-
primam.

CONCLVSIO I.

7^c verttm , nec Deus , nec fuhffantia eft
frimumohieSium intelleBtts noftri.

* A D ifiatn ^Mjtioriem McendlumyBcc. Exiplicat
.z\.optime duplicem obiefti primitatcm,
fcilicct virtutis, & praedicationis, oftendens cam
non conuenire vero,refpc6tu intcllcdtus, dc quo
adtum ed^UAfi.prtued. nequc Dco,neque fubftan-
tiae, de quo adtum eft qutfi.ic). ttnnot.i. vbi proba-
tum cft ens eire obie^tum intclledus,& foluta ar-
gumenta fuadentia Deum eireeius obiedumk

CONCLVSI

II.

Ens eft frimum obielium , fed non frd~
dicatiene in quid.

^ /^ rm igitur, nec Dens , nec verum , &c. Ex
V^fufficienti enumeratione probat prim6
ens eftc obiedum intelledus ; quod ctiam pro-
batum cft cjUitfi, \c).ffr /^««««of.i.&latctraditDo-
dtor ^.Afetaph. qu.i. Secundo docet cns non cfle
obicdum primum intclledus , primitatcpraidi-
cationis in quid ; tum quia non pra:dicatur fic dc
vcro, & bono , vclaliis paflionibus fuis; quia eft
horum fubiedum , & cadens in ipforum diffini-
tionem, vt additum ; tum etiam,quia Ipiaec praedi-
catur de cnte fecundo modo i .Pofier. text. j . ergo
ens non pra:dicatur de cis primo modo,quia prar-
dicationes pcr fe non conucrtuntur^i./^^^r.rm.
3 9. Addit alias trcs rationcs. de quo agit locis in
rcfolutionc citatis,& prxcipue i.difi.i.<j.^.an.6.
Pro explicatione, nota quod duplex eft pra:di-
catio propria , fcilicct in quid, & in quale;genus
& fpecies in quid praedicantur , differentia pro-
prium , & accidens in quale : illa in quale eflcn-
tiale, hsc duo in quale accidcntale ; propric igi-
tur genera, & fpecies tantum funt prasdicata qui-
ditatina , reliqua qualificatiua. Ex quo feqpitur
quat proprie przdicantur in ^k/</ , habercratio-
nem totius determinabilis , & communicabilis
infcrioribus ; alia autcm praedicantur , vt dctcr-
minatiua, & qualificatiuatantum; quiadcterraf-
nantillud totum detcrminabilc. Hincpatet in-
tentum Dodoris , quod cns prxdicatur vniuoce
de omnibus , fed non prxdicatur fic in quid dc
fuis paflionibusjcx rationibus hic addudtis^ncque
dc vltimis differentiis, vt habet Scotus i .Mfi.tj. j .
«.6.aIioqnin non cfrcnt vltimac, fcd includcrent
alias difFerentias ; quia includerent conceptum
quiditatiuum,& qualificariuum. Vnde hatc non
eft prxdicatio in ^uid , vltima difFerentia eft cns,
fed quafi pcr accidens,quia eft in quale , vt habet
Dodlor citat.n. 1 ^.vbi etiam docet pafTioncs,& vl-
timas difFerentias c(Ic conceptus firaplicitcr fim-
plices,id eft,non refolubiles in plures conceptus;
quia funt vltimi termini cntis, no vltcrius dctcr-
minabiles,aliks procedcretur in infinitu in pracdi-
catis quiditatiuis,contraPhil.i.yl/«.rf4r.io.€^ II.
Nota fecundo , prxdicatafumpta cx difFeren-
tiis vltimis, & ipfas vltimas , quandoque dici
qiiiditatiua; quia pertinent ad rci quiditatcm;
fcd non praedicantur in quid, propric loqucndo,
&fecundum vfum Philofophorijin , ex Porph.

quia

I^.

Trldicatit'
nes perfe non
eoMtrttmtur.

Prtdieati»
fropria iu-
flex , inquii
^ittjuil*.

An tm prt'
dieatur in
quid dt fuit
faftionibm,

■vel vltimi
differtntiil.

]8.

Qu^ftio XXI.

569

differmtt di-
wrfum , (^
digutnt f

^9'

^.xpmitHr
Sittm 4» nt-
git ens diti
d* vltirm
difftrintiil,
^^Mifenjil.

ZO.

N«i) nig»t
Scotns ins
dici de fnit
pitfftonibHs,

quia hoc tamutn conuenit geneti,& fpeciei , fed
inquale elTcntialei C\ Cu di^etentia eircntialis,
vel accidentale, fi ptoptium , vcl accidens. Non
negat Scotus ens prxdicati de difFctcntiis vlci-
mis , fed quod non pta:dicatuc de eis in quid, ita
quod Hnt compontaexconttadifo ,& concta^-
uo,& fumpfit ex Philof. 10. Metapb.ttxt, 11.
vbi docct diftingui diuerfum , & diffirens , quia
qux diffetunt., habentinquo conucniant, & in
quo difFctant ; & exempUHcac de genete, & fpe-
cie, in quibus funt conccptus dctettninabilis , &
decetrainatiuus; at diuetfa non habent tales con-
ceptus (iroul , nec in quo conucniant , & in quo
diffctant , intcllige necenfatib : fcd fi habent,
efl pet accidens , vt ibi explicat Do£lor ■, & hu-
iufmodi func difFctentiz vltima:, fpecificz, & in-
diuiduales.

Videtur fecundum mentem Scoti.non ncgati
ens ptacdicari de vlcimis differentiis abfolute,fed
vere , & vniuocc de eis ptzdicari , non tamen in
quid , feu vt cotum , vcl dctetminsbile ; & hunc
(enfum cantum videnturfuaderedua: eius ratio-
nes i.d.^.qMJi. i.num.6. Primaetl, quia ali^s in
differenciis darecur proceffus. Secunda, quiain
Phyfica compoficionc , fit refolutio in adum vl-
timum, & potentiam vlcimam ; ica vc adlus nihil
habeac potentiz , nec e contta*, etgo fimiliter in
compofico ex conceptu detetminabilis, & detcr-
minatiui , fiec refolutio in conceptumdetermi-
nabiiem tantum , & determinaciuum tantum,
qui cfl vltima: difFercntiz.Et fi hic fenfu» lenea-
tur , euancfcunc multa Thomiftatum argumen-
ta^concra Scotum hicquia fupponunt eum tcnc-
rc cns nullo moJo przdicari de vltiniis diffctcn-
tiis, vcl paflionibus fuis.quod nunquaiT\ afFcruif.
In vanum ergo citca hoc chattam rcplcntSon-
cin ^.Mttaph.ijutfl.i^.&linc\\.ibi,qHiift.^.Sc Sua-
rez in Metaph.d. i.fe^. 5. & 6. Si teneatur ctiam
difFerentias vitimas , acpaflioncs cncis cffc cns,
fed cantum denominaciuc, vel peraccidcns, vt
quidam Scociftaedocencnon fcquentur abfurda,
qux citaci Doftores inferunctocies interrogan-
tcs an paffiones finc nihil.vcl ens, ncc dari pofTe
medium. Quibus rcfpondecur , clFc cns , non vt
ipfi volunt , quafi ens prasdicecur dc cis in quid,
fcd in quale,iuxcaprimutn fcnfum; vel dcnonii-
natiuc,idcnticc,vcl peraccidens.iuxta fccundum
fcnfum. Vnde non fequitur quod funcnonens,
vclnihil.quomodo fecundum Scoi.i.d.Z qujji.j^.
& alios paflim.non fequitut ,Patet in diuinis iion
eft formalitet fapicntia ; ergoabfolucc eft non
fapieniia, quia eft rcalitcr,& idencicc fapiencia.

Eodem modo dicendum eft de paflionibus,
quodnonincluduncens , icavc prxdicecurdecis
in quid,iuxca ptimum fenfum explicacum; & ha-
bet.Dodothic quarta tatione pro hacconclu-
fione , & coUigitur cxprefsc ex quinta ratione,
ipfum non negare ens dici de paffionibus , fcd
tantummodo non dici dc eis canquam in eis
conctadum ; quia tunc datetur procelFus , vt de
Vicimis diffcrentiis intulit.

Solumtur argumenttt in contrarium.

Arguitutconttahaec: ^.Metaph.te.xt. 10. dici-
tur, qUod ens non eft genus ,quia tunc difFercn-
tianonelTct ens; crgo fupponitur cfte ens. Re-
fpondeturcum Scot. i.</.j.^«//?.5.n. 14. Philofo-
phumibi cancum difputarcin vttamquepartcm.
Sccund6 , bencfcquitur; fiens cft gcnus : etgo
Scotieper. Tem. II.

nalla diffcrentia quiditatinc eft ens ; & hoc fup-
ponic dc aliquibus difFerentiis dici cns in qoid;
quod vcrum cft; quiadcomnibus non vltimis,
ficdiciiur: habcnt enimconceptum detetmina-
bilem,& detcrminatiuum.

Arguitur fecundo^vltima difFcrentia eft aliquo
tnodofub cnte non a:quc laccpaceus ,ad illud;
crgo habct aliquid per quod concrahitur,& limi-
tatur ; ergo habct conccptum detctminabilen},&
deceiminatiuura , & non eft fimplicicer fimplex
concepcus ; & per confequens ens pra:dicatur de
cainquid,inftargcneris,vel fpcciei. Refpodetur
primo , qu6d cft pur^ conrradliuum , ficui ratio
diftingucndi fcipsa eft diftinaa, & exiftentia fe-
ipsa cxjftit ; vnde vltima difFerentia , cum fic ra-
cio purc dccerrainaciu3,& contradliua, fcipsa cll
contrafta. Sicmulti refpondent ad fimilc aigu-
mcntura de modis contrahentibus ens ad deccm
gcnera : vcrbi gratia , perfcitas infubftantia, cft
moduspureconcradiuus,& non refolubilis in
plures concepcus,fed feipfo c6tra(aus,& ab omni
alio diftindus,& fic de aliis modis ; alioquin da-
res pcoceflum ; quia conceptus conttahcns illum
modum , hajjcret alios duos conccptus ; & fic in
infinicum. Secundo , dici poteft ens non cfTe fu-
petius ad vlcimam difFcrcnciam.quia non abftra-
hicur.nifi ab his ad quac contrahitur ; cumque ad
pura contra<5tiua non contrahatur,non abfltahi-
tur ab eis ; & fic non eft fuperius ad ea. Quz
folutio etiam defcruit pro modis contraftiuis
encis : przdicatur ergo ens de vitima difFerentia,
ad eum modum quoanimal dc rationali , qux
eft prxdicatio denominatiua improptia.

Arguitur tcrri6,palIiones entis includent cns,
cfto non in qnid , vc cxplicatum cft ; ergo & ali-
quid aliud quo difFcruht ab eo ; alioquin ens cf-
fet paflio fui. Nec rccurri potcft adfolutioncm
d.itam , quia paffiones non contrahunt cns, ficut
vltima difFcrcntia ,vel modi contradliui cius ad
decem gcnera. Refpondetuc argumentum vrgct
Thomirtas afTerentcs cns piacdicari in quid de
pafljonibus, fcd nos non rangit , qui dicimus
circmodos quahficatiuos entis, & cfTc primo di-
uetfos ab cnte,quia funt fimpliciter fimpliccs in
jiullo cum ente conucnicntes , fed fe totis ab
co diftinfti, quomodo intcr fc difFcrunt duac
iudiuidualitatcs. lUi vcro tencntes ens in eis ef-
lentialitcr includi, ncccffc cft concedant aliqnid
aliud praeccr ens , alioquin ens erit paifio fui ; &
deilloalio quarro an includit cns eircntialitcr,
& dabis proceIIum,vel ftabis in primo.Ncque va-
lec quoddicunt, nonefTeinconuenicns in tran-
fccndcntalibus , fubieftuin includi in paflione,
tura quiaideft contra Ariftotclcm (upra , qui in
vniueifum id ncgat : tum ctiam.quia ficut paflio
pacticularis fc habct ad fubicdum particularc,
fic cranfccndcntaiisad cranfccndcntale.

Alij cura Suarcz in Metaph.d. j . par. 1 . negant
pafllioncs entis efle attributa realia , fcd tantum
addcre entinegationes ,vel refpcdlum cationis,
quod allerit D. Thom ^utft.j. de ver.art. i. dr ^.
zi.art.i. Soncin.4. Metaph tjMtfi.i .\3.\.\e\.e]UAj}.i .
Sed cft falfa fcntentia; tum quia ncgatio non
conuenit alicui , nifi rationc pofitiui in co ; ergo
negatio falfitatis, vcl malitixnon conuenit, nifi
ratione pofitiua: vcritatis, vcl bonitatis, forma-
licer loquendo; quia cns.qua tale.non habcc has
negaciones : cum ctiam,quia feclufo omni encc
ractonis, cns eft vcrum , bonum , &c. fcd dc hoc
latius in materia dc cnte.

C C c PofTct

1 1.

SluemoJo vl-
tim» diffe-
rentia len-
trahitrr fut
inti }

An insfit
fuftrius tid
vltimtu dif.
fertnttiu ?

tz.

Paffiones en-
tis an aliquid
intludunt
frtitlr inif

13-

'fgjpcnes tn-
tit fe h»hent,
vt medi in-
trinftci.

»4.

Difinitlo
Vniutcerum,
^ JEquiuo-
torum.

Duo rtqui-
tuntur »d
vniuocum.

Vniuocatio
tripltx, Phy
fca. , Mei»
fhyfu», Lo-
jtica.
Tcxt. }S.

570

Poffet rcfpondeci alitec , tenendo non cfTc
paflioncs eo rigore, quo talcs funt paflioncs par-
ticularcs, fed quod fe habent inllar modorum in-
trinfecorumi & (ic non fe habet corum concc-
ptus , quafi cfTct compofitus , cx conccptu cntis,
A: alicuius fupcradditi; fcd pcr modum concc-
ptusexprcflioris: ficutconcipiturcns infinitum,
non duobus conccptibus , fed vno exprcfliori,
quam fit conceptus entis , vt fic. Haec dodrina
clt fccundum mentcm Scoti i.d. 8. ijuafi. i.num.
1-7. & D. Dnom.^HAJi. 1 . ile ver. art. i . & tjiue/l. 1 1 .
ttrt. i. qiia; folutio adaptati benc potcft modis
contradiuis eniis ad dcccm gcnera.

CONCLVSIO III.

pns rejpe^u Dei, getterum ,Jpecierum, dr in-

diuiduorum , ejfe obie^um ad^quatum

intelieBm mjiri , adttquntiotte

frddicationis in tjuid , df

hoc vniuoce.

c ^Ed ejuodfit obieElutrt refpeEiu Juorum inferio-

^rum , &c. Hacc conclufio quoad primam
partem, fcilicet quod ens fic fumptum fit obie-
Gtam ada:qaatum noftt i iniclleiStus , patct ex di-
Gtis duabus quzflionibus przccdcntibusi carum-
queannotationibns; &qu6d deDco, gencribus,
Ipeciebus,&: indiuiduis tantummodo prasdicc-
tur cnsin quid , non dcaliis , oftcnfum cft con-
clufioncpta:ccdenti. Nuncautcmprobat Scotus
cns pra:dicari dc his vniuocc,prim6 cx loco cx-
prt (To Philofophi, in qucm vidc ipfius expofitio-
nem fingularem. Secund6 , cx Commcniatore.
Tcrtio , rationibus cribus , qux tamcn indirc(Slc
proccdont , probantcs conceptum entis Dco , &
cieaturis non effe aiialogum , vcl xquiuocum, &
perconfequens vniuocum. Probatautemdiredt^
l.d.i./jud/i.i,num.6.efrfused.8.^uajl.).a num.4,

Pro explicatione aduerte cx Ariftotclc in^n-
tepritdic. quod Vniuoca dicuntur , ^uorurn nomen efl
commune, ^'Jr ratio nominir, ( id cft,dcfinitio ) efi ea-
dem, vt homo, & cquusrcfpedu animalis. >€qui-
uoca autcm habetit nomen tantum communc,
led non dcfinitionem , fcu rationem illius nomi-
nis ; vt pifcis quidam , & quoddam fydus refpe-
£tucaiiis; nihil cnim importatum per hocno-
nien cft communc iftis, practer nudam vocem.

Ex quo infertur ad vniuocum rcquiri duo;
vnum, qu6d habcat conccptum per fe vnum, di-
ftindlum ab iiifetionbus.-alterum, qu6d illc con-
ceptus indudatur in inferioribus; & vtrumque
habeturcx allato exemplo Ariftotclis: animal
enim fic fc habet ad homincm, & equum.

Nota fccund6,qu6d vniuocatio cft triplex;
alia iii rebus indepcndcntcr ab incclledlu; & hacc
cftnaturx fpccifica:, quara parte rcicftvnanc-
gatiuc,\ t habci Scotus i.d.^.cjutfl.i. Dicicur hatc
vniuocatio l^hyfica,quia rci fecundiim fcconue-
nit, VI habct Scotus 1 .d. j. ^ttit/i.^.num.iy. 8c iux-
ta hoc intelligitur id j .Pijyfic.In genere latestt tcjui-
Mocationes ; quia fpccics eius non funi vniuoca:
Phyficc. Et itcrum , text. 14. in [pecie Ipecialijfima
efiprof^le cornparatio , (^ non in genere ; & ibidem:
quod fi non fit.nt <t<juiuoca , cemparabilia fitnt. Alia
cft vniuocatio Metaphyfica , quacconuenit con-
ceptuiabftradlo a rcbus, qux vniuoca: non funt,
primailla vniuocarionc; & hicconuenit omni-
busgradibus.pcicer fpeciem vlcimam.Vide Sco-
tum i.</.S.^«(«/?.3.Tertia vniuocatio eft Logicai&

De Anima

haec conuenit realitaci , vel fntentioni primae fub
vna intcntioncLogicaconceptz: verbi gratia»
gcBcris, fpcciei, &c.

Tcrri6 , aduertcndum in vniuocationc dari la^
ticudinem , feu gradus ; runc autem cft pctfefta,
quandoaliqoid defccndit in infcriora lecundiim
eandcm rationcm , cundcm clfendi modum,eun-
demquc pcrfedionis gradum , & haec tanium
conucnit infimis (peciebus; reliquis fuperiori-
bus non tranfcendentibus decft tettium ; quia
non defccndunt acquc pcrfedc. Enii autem dceft
ctiam fccundum, &dcfccndit tantumfecundum
candem rarionem, non vcr6 fccundiimeundem
elfcndi modum.in Dcum,& crcaiuram, fubftan-
tiam,& accidcns ; quia in Dcum infinitc,& indc-
pendcnier , in crcaturam finitc , & dcpcndenrer;
in fubftanliam per fe, in accidens non per fc.Scd
hic defccnfus fecundum candcm rationemlliffi-
cit ad vniuocationeni abfolutc.Vidc Scotum ^4.
Prol.ad vlt.num.^f. vbi ponit duos gradus vniuo-
caiionisjfcilicct in forma,& in modo cllendi , &
i.</. j.^. ^.nurn. 17. ponit tcriiumgradum, id cft,
fecundum gradum perfcdtionis , &iltciantiJm
compctit vliimis fpcciebus,vtdidlum eft.in quj-
bus tantum eft vniuocaiio petfediflima.

Quarto noiandum , analogum elTc duplex, cx
Ariftotcle i. Etljic. cap. 6. vnum cft proportio-
nis, & cft quando primarium analogorum dcno-
minatur taleafua forma ; alterum ver6 ctiam
dcnominatur a fua , non abfoIutc,fcd quatcnus
fcruat in ordine ad illam , quandam proporiio-
nem cum habitudine primi analogati ad fuam:
vcf bi gratia , homo dicitur ridcrc a proprio adlu
abfolutc, pratum vcf6 dicitur ridere a viriditate,
non abfoluic, fcd prout fcruat quandam ptopor-
tioncm ad hominem ridentcm. Alterum eft ana-
Jogum attribuiionis,& ab Ariftotcle vocatur ab
zino ad vnum , 8c fumitur ex habitudinc ad vnam
formam.qua: in vno cft propric & intrinfccc , in
alio impropric , & cxtrinfccc ; vel quando plura
abvno ad quod habcnr attributionem , dcpen-
dent, vt fanum de animali intrinfecc,de vrina,&
medicinaextrinfece. Quandoaotemillud vnum,
ad quod eft attribuiio, eft intrinfccum pluribus,
compatiturcum vniuocaiionc , vt habct Scotus
I .d. 3 .«luafi. 3 .ad i . centra vniuocationem nurn. 1 7 ^
d.S^u^fi.^.num.ii. vbi tcnei huiufmodi attribu-
tionem reperiri in Ipecicbus ciufdem gcncris,
quas tamcn funt vniuoca; ; & probat cx Ariftote-
lc 10. Metapi}. text. 1. & fi^- vbi ait clTc clTcniia-
lcm ordinem , fcu attributioncm intcr tales fpc-
ciesad primum.illius gencris,& j.Phyfic text.i^,
vbi dicit quod omnis comparatio cft in fimplici-
tcr , vcl aliqualitcr vniuoco ; vi fi dicas , hoc cft
pcrfeftius illo, oportet aliquid clfe commline
vtriquc; vnde homo non eft pcrfciftior homo,
quam afinus, fed bcnc pcrfcdbius animal.

Nota quinio, & habetur cx diftis i . &praced.
ttotabili , intcr vniuocum, & xquiuocum,non da-
ri medium ; quia habcrc rationcm nominis com-
muncm , quod conuenit vniuocis , & nonhabe-
re, quod cft squiuocorum,immcdiaic opponun-
tur. ItaScotus i.</. 8. ^<f^. ,3.»»m. 14. Analoga
crgo fi habcnt rationcm nominiscommuncm,
vt tn propofito, dc Dco, & creatura rcfpedu cn-
tis , crunt vniuoca ; (i non habcnt , vt dc rilu , &
fano , crunt xquiuoca.

Diccs , ergo fuperflu^ pofuit Ariftotcles «»
uimepredic. dcnominaiiua. Negatnr , quia con-
fidcrauit mQdum przdicandidcfubiedlo, fcciin

dum

Diuerfi grO'
dus vniuoed'
tionu.

7.6.
Analegum
dupUx , pro-
fortionit , ^
/ttiributit-
nit.

^iu analt'
gia comfAti-
tur cii vni-
uccattonef

Omnis com-
faratie eflin
aliquAliter
vniuoco.

17,

Inier tqai-

Uocum,(^ V-

niuocum noit

tft mtdtum.

Denominati-
uum.an me-
dium inter
vniu!>(um,(y>
t(juiuetumf

Qu^ftio XXI.

t8.

Etts hcn ejfg
mnatogii Deo
f^ creatu,
qut ftnfit
verumf

*9-

Rtiieitur
C»iit»n.

Htnrieut.

'RtiicitHr.

dura habitudinein przdicati ad ilUid , fiue ifta
fit Tniuoca, (lue xquiuoca ; quia hxc cft pracdi-
catio denominatiua vniuoca : Homo eft fanwy
hzc , denoininatiua aEquiCloca ; medicina eft ft-
na. Si tamcn per denominatiuum intelligas
prxdicatum , quod non cft dc ratione fubiedti,
fic poteft eftc medium inter vniuocum , &
acquiuocum , vt habet Scotuscitatus ; quia tunc
reftringis vniiiocum , vt fit deratione fubiedli:
fcd hac acceptatiofalia eft , & inuiitata,

Vltimo aduerte , cum videatur Scotus hac
quatftione negare analogiam intct Deum , &
creaturas , quoad conceptum entis; id intclli-
gendum cftc de analogia cxcludente vnitatcm
conceptus praccifi , qujc coincidit cum arquiuo-
co j Scotus enim negat , vt iam dixi , dari me-
dinm inter a:quiuocum ,""*& vniuocum : iiaquc
dum hic negat analogiam, loquitur dc ea qux
vniuocum excludit. Quod patet ex cius cxcm-
plo.ratione tertia addufto, de fano refpe(5tu
animalis,& vrinz ; quia fanum non habet vnum
conceptum vniuocum iftis. Quod vcro hxc fit
mens eius , patct ; quia analogiam attributionis
compatibilcm cum vniuocatione admittit in
cnte refpcdbu Dei , & creatuije , i. diFl.^. ejudt^.
5. ad i. mm. 1 1, & etiam inrer fpecies ciufdem
gencris , i . difi. j . <}utfi. 3 . w«w. 1 7. quod cxpli-
cui fccundo notabili., Tertia ratio Scoti hic ad-
du(£1:a, contra hoc militare videiur, fcd poftea
expedietur.

Probatur diredkc ens efTe vniuocum Dco , &
creaturis. Prima ratio , intelleftus certus de
vno conccptu , ik. dubius de diucrfis concepti-
bus , habet illum vnum diftincfbum ab iftis ; quia
idem conceptus non poteft efTc fimul certus , Sc
dubius ; fcd poteft viator certus efte dealiqno,
quodfitens, dubitansan fitfinitum, vclinfi-
nitum , creatum, vel inctcatuni ; vt quando qui-
dam Philofophoruin poncbant ignem cire pri-
mum principium , alijaquam; ccrti(irant om-
ncs , tam igncm , quam aquam cHe ens ; dubita-
bant tamcn , & difputabant , an cfTcnt primum
ptincipium , quod cft infinitum , vcl non.- Simi-
litcr , quidam Iuda:orum ccni Chriftum cftc
cns , dubitabant an cflet Dcus , vcl creatura ; er-
go conceptus ille entis, de quo viator cft certus,
vniuocus eft Deo , & crcaturis ; quia neutcr cft,
& in vtroque inclufus; alioquin intellt(Stus non
eftct certus , hoc , vel illud eiTe cns , fi ens non
includcreturinillis.

Rcfpondet Caietan. lib.de Ente, cap. i.Sc la-
uell. 4. Afetaph. <ju<tfl. i. argumentum tantum
probarc alictatem conccptus entis ,ab inferio-
rum conceptu , non tamcn vniuocationem eius.
Contra , quia fufticit vnitas , & alictas illius
conceptus ad vniuocationcm ; quandoquidem
conftet exargumenio, quod includatur in infe-
rioribus , alias nonelfct intclledlus dcquolibet
ce;tus, quod etrct ens ; qu,ia ex Ariftot^-lc cit. i.
notabili x.inK\\m hasc duo requiruntur ad vniuo-
cum , non autem, quod a-que perfedlc, vel aequc
prim6 dcfcendat in fua inferiora. Henricus ali-
tcrrefpondet,qu6dcognofcens de aliquo, quod
eft ens, dubitans an fit finitum , vel infinitum,
habet duos conccptus in fuo intellc£lu , qui pto-
pter fimilitudinem videntut vnu$,& fic de co cft
certicudo. Contta primo , quia tunc tollitur
omnis via indagancli vniuocationcm ; quia fic
dicetur quod homo ad Socratcm , & Plato-
ncm habct duos conccptus > qui camcn vi-
Scotioper. Tetn. II,

571

dentur vnus per fimilirudinetn.

Sccundo , illiduo.conceptus,aut concipiun-
tur ,vt difparati , & iiinc non vtvnus.dcquo
pofllt intcllc(flus cflc ccitus; aut vt comparati
rccundiim analogiam , & fimiluudinem , vcl at-
tributionem ; & tunc fimul,vel prius concipiun-
tnr diftin(Sli;ergo non videntur vt vnus ,dequo
fit certitudo ; quia non poiTunt aliqua inter fe
comparari , nifi extrcma concipiantur; qua ra-
tionc Phil. i.de Ammajext.^6. dari probar fcn-
fum communem , quia cognofcit difterentiam
albi , & dulcis : & cx cognitione huius diffcrcn-
tia: probat cognofci extrcma cius. Prima impu-
gnatioeft Scoti i.d.^.^judj}. i.num. y.&fecunda
limilitct d.S.tjuxfi.^.num.j .

Secunda ratio, pro nuncnon pofTumus habe-
re vllum conccptum , nifi per obic£luni rclucens
in phantafmate; quod eft folijm accidcns fenfi-
bilcjvel infpecie inde deriuata; fed conccptus
non vniuocus alicui relucenti in phantafinate,
fed omnino alius ab co , uon poteft per phantaf-
ma , vel fpeciem ab eo produ£tam repracfcntari;
crgo fi conceptus cntis di(5tu$ dcDco » non eft
vniuocus vlli conceptui relucenti in phantafma-
te ,non poteftnaturalitcr habcri , quod cft fal-
fum ,quiaPhilofophinon tantiimens, fed niul-
ta alia de Deo noueiunt. Minorprobatur, quia
obie(5tum reluccns in phantafmate , vcl fpecic,
fimul cum intclledlu operando fecundum vlti-
mum virtutis , tantiim facit conccptum pro-
prium , & conceptom incluforum cflTentialiter,
vel virtualiter in eo ; fcd conceptus entis did^^us
de Dco , fi cft dilparatus , & non vniuocus , non
continctur in eo efrentialiter, vel virtualiter; er-
go. Quod non eirentialiter , patct,quia ali^s in-
cluderetur vniuocc.Quod oon virtualitcr, ctiam
patet ,quia obic(5l:um quod non continet aliud
virtualiter fecundilim cntitatem , non continct
illud fecundum cognofcibilitatem.

Refpondet Caict. /oc. cir. obie(3:um poflc pro-
ducerccognitionemnon tanttim fui , & fuorum
cfre(5luum , fcdctiam corutn qui continct parti-
tipatiue; & fic creatura potcft producerc con-
ceptum de Dco, quia eft participatio eius. Con-
tra hocvidetur ad oppofitum : ficrcatura con-
tinct Dcum participatiuc, ergocommunicat in
cntitate cum Deo , & ficut habet illeentitatem
infinitam, ita illa finitam, & per confcqucns.cn-
titas cft vnius raiionis , fcu vniuoca in cis , ctfi
per prius , & perfc£kiijs in vno , quam in altero;
ficut dulcetto perfeiflius cft in melle, qu^m in
hd:e , fed in vtroque vniuocc. Neque cfFciSlus
participat caufam , nifi in hoc , quod in aliquo
conceptu conueniunt: nam fi in omnibus fint
diuerfa,nihil eft quodparticipaturab cis. Con-
firmatur , quia G efFedlus, qiia talis, gigneret co-
gnitionem caufac , tollcndo omncm (»onceptum
illis communcm ; fcquitur quod conceptus muli
gigncret fpeciales conceptus cqui,& afina: ; qno
nihil abfuidius.

Practerea, conceptus proprius Deo , & non
communis creatuiac , eft longc pcifeiflior quo-
cumque conceptu creaturac : ergo non poteft
caufari a conceptu creatuia; , alioquin caufa
zquiuoca erit imperfedior fuo cfFcflu. Vidc
alias tresrationes apud Scotum i.d. i.^ka/t.i.
nurn.S.c^ 9. a quarum difcuflionc abftineo ; quia
hxc magis ad Metaphyficam fpe(5lant. Vidciidus
eft DoStor\.Afetaph.<ju<tfl 1. Anton. Andi. 1 6.9. 1 .
& Anton.Trombcta^»<(/ z.

C C c 2 SbltiHn

30.

Sfecici /juiu
cii phar.titf-
tnate etici-
mus, txnium
reprtfentunt
fua profiti»
obieH» , (3*
•vniuoti con-
tenta in tit.

AU^ii , dr
n.it.Ui n n
tiUunt rnlio-
nem vniuoi i.

5?:^

De Anima

31.

Soluuntur 'vari/t argumenta contra vniuo-

cAtionem entis , rej^effu Dei,

& creaturd.

Arguitut primo, ex D. Thom. i . par.^mfi. 1 3 .
4n. j. Nihil conuenit fecundum eandem ratio-
pem Dco & cteaturx j ergo nec vniuocc. Antc-
(ledens patec , quia fapicncia , & Hc de aliis , non
dicitur de Deo fccundum illam rationem,fecun-
dumquamdicitur de creatura; quia eil qualitas
in crcacura. Refpondctur , fapicntiam ( & idem
de aliis tranfcendentibus) fecundum eandcm ta-
tionem fapicnciae vt Cic , praidicari de Deo , Sc
creaturis. Si autem addas rationem contradbi-
yam , f\c ratio non erit comraunis ; vc in exem-
plo,quia effe qualitatcm , vel accidens , appro-
priat fapientiam creatura: , & feparat a Deo. Si
acgumcntum valerct, probarec animal noneiTe
vniuocum homini, 8^ equoi quiaindudendo id
quo contrahituc ad hominem.non pra:dicatuc
fecundum eandem rationcra de cquo.

Arguicur fecundo , ex eodem , propter diftan-
tiam aliquacum crcatnrarum inter fe , nihil vni-
uoce dicitur de cis ; fed Deus niagis diflat ab eis;
pcgo. Negacuc ancecedens ; quia de fubftancia,
& accidente ens dicitur vniuoce, de quo conclu-
(lone fequenti.

Arguicuc tectii itidem ; cfFcdus non ad-
xquans caufam , nihil habet vniuocum cum ea;
fcd nulla|Cceatura ada;quac vitcutcm Dei ; ccgo.
Maiot patcc , quia calis cfFcdkus non recipic fimi-
licudinem caufc fecund^m eandem racionem.
Refpondccur, canciim pcobat ,qu6d non eft vni-
uocacio fecundum fpcciem vltimam , qu2 non
repecicuc , cum caufa efl: zquiuoca , vc hic ; non
tamen tollit vniuocacionem in catione fupecio-
ti. Si valcrec argumencum , ignis, vel minera
genicaJiSolc, non eiTcc fubftancia vniuocc cum
Sole, ncquc mulus ab afina , Sc equa genicus fp-
rec animal vniuocc cum ip/is, quod manifeftc
falfum eft.

Arguitur quarto ibi, Sc eft conHrmatio , &
explicacio prxcedcntis argumenti : quia racio
bncis in Deo includit eirencialicec omnem per-
fci^iionem ,in(inicacem , & independenciam ; in
crcacuca h concra ; ergo nihil cis vniuocum.
Refpondetur, de racione encis concrafta in Deo,
vcrum eft , fed de abftra6ta, falfum. Si valerec,
probarec quod animal non pczdicacecurdeho-
mine, &equo vniuoce,quia racio animalis in
homincconcca6ta,eft racionalis; in equo non.
Probaccc eciara non dari vnum conccptum prx-
cifum entis Deo, Sc creacuris communem, etiam
analogice in fenfu aliorum , quod cft concra
ipfum D. Thora. Prol. i.Sent. tjuaf}. i .art.x.ad i.&
i.d.i.<ju€ft.i.art. I . ibi, Cum natura tntitatufit tiuf-
dtm rattonU in omnihm , &c. Idcm habct qutSl. 1 .
art. I . dt vtr. dr <jusft. 1 1 . art. i . lauel, 4. Metaph.
(jutft. I . Soc. in Prad. cap. 4. quaft, i. dc quo vide
Suatcz in Metaph. dif^.i.ftEl.i.

Arguitur quint^ fpecialiter contra primam
racionem,quz videtur fundamencum Scoci. Sinc
tces in vno loco , fingiili vocencur Socraces; fi
aliquis mouecur, poirura babere concepcura So-
cratis ccrcum, d^ubicans .quisex cribus Soccaci-
bus moueacuc ; & 'tamcn Socraccs non cft vniuo-
cum iilis cribus ; ccgo fundamencum Scoci nul-
^oc» inferie- lum. Rcfpondccur, haberi tunc conceprum indi-
fibm. uidui , vcl fuppofici , quod zque, & fccundum

eandcm racionem couucnit cis. Ad quod auccm

33-

Kati» fufpt-
Jfti e/l vni

przdicabile rcduci debcac przdicatio indiuidui,
& fuppofiti dc fuis inferioribus , non cft huius
loci tradlare. Suarcz inAIttaph. difp.b.fitt.^.num.
i}. ad Proprium eam reducit , nec iraprobo.
Quod vero cius ratio fit vniuoca , tenct ipfe ibi,
eftque D.Thora.i.^<ar.^«</?.}o.4rt.4.c^ ibi Caiet.
( iibi tamenconcrarius eft,quia oppolicum habcc
cap.de fpecie) P. Huccado in fua Logica d. j.ftii.

Caiec. de Emt^cap.x. variaconccahanccon-
clufionem habec argumcnta; fed ex didis facilc
foluuntur , & Leuchct. i .d.y^uaft. $ .id fuse prz-
ftat, vbi etiam aliorum foluit obieda. Ipfe Sco-
tus i.d.i.qu*ft,^.anHm. 14. foluit vacialoca Phi-
lofophi , quz parti oppofitz faucre videntur, &
aliaargumcnta expcdit i.d. %.ejuaft. ;. anum.i 1.
quz omnia recoHigit Philippus Faber Theorem.
9i.cap. s,&6.

»i Praterea ille conceptu^, cui alt) attril>MuntHr,Scc.
Hac ccrtia ratione videtur Scotus ncgare analo-
giam entis inotdinead Deum,& creaturas ; fed
iam oftendi , notabili vltimo , id incclligendum
cfTe de analogia excludence vniuocationem.
Qupd hic ait nullum concepcura haberi pro
nunc de Deo perfcdliorcm conccptu creaturz,
videtur contraipfum i.d.i.tjuaft. 2, n«m. 29. vbi
docec Dcum eciam pro hoc ftatu , efte primum
cognirum , primiratc perfeSlionis fimplicitcr: Sc
probat ex Phil. 10. Ethic. quia hac ratione po-
fujt Fclicitaccm nacuralcm in conccmplacione
fubftanciarum feparacarum. Refpondecur primo,
dubium cifc quid hic incendac Scocus ; quia co-
tus eius difcucfus ccibus rationibus vidccureo
cendcce, vt prober nullum concepcum proprium
Dei, vr cft hzceftencia.caufarii concepcu crea-
cucz ; quia fic effcdus cxccderec caufam ; & fic
nulla eft concradi^io ; quia loco cicacoloquitur
dc conccptu Dci coramuni, fcd apptopriato , cu-
ipfmodicft concepcus encis infinit),& omnium
pccfcdionum fimplicitcr. Dc quo vide ipfum ibi
num.ij. Hoc fenfu ftabic analogia, quia cceatu-
rz attribucntur ad illum concepcura cx commu-
nibus faftum proprium Dei, qui perfcdlior cft
concepcibus earura.

Qupd veco hzcfic mensScotihicfuadccar;
quia aic conccpcum fubftancizcfte perfciSbiorem
quocumqueconceptu accidcntis, & fic accidcn-
cia illi accribui analogicc; & camcn conccptus
fubftanciz pro hoc ftatu caufatur ex conce»
ptu , vel pcr 'phantafmata accidcntium fenfi-
bilium , ficuc concepcus de Dco, pec fpecics , vel
conccptus crcacurarum ; ergo cum negac con-
ccptum perfcdiorem habcri de Dco , quikm de
crcacura , non loquicur de concepcu confufo ap-
propriaco Dei ( alioquin idem diccret dc conce-
pcu fubftantiz refpeftu accidentium ) fcd dcpro-
prio conccptu Dci, vt eft hzc eflTcncia.

Sccund6 , dici poccft ( & 'brtc magis ad lice-
ram:quia racio Do(^oris huc tendit)qu6d lo-
quiturctiamdcconccptu confufoDei.qni vide-
tur imperfcdior conceptu creaturz ; cum quia
eft cffcdVus zquiuocus eius , vt hic aic Dodor:
tum cciam , quia concinecur in conceptu cceacu-
rz , vc communis in ptoptio , & fpcciali ; & fic
ccnfetur^pocencialis , & pars eius, & confcqucn-
ter imperfcdior ipfo. Quandoergo dicit lococit.
Deum efte primum cognitum primitate pcrfc-
dionis , vult quod cognicio Dei fic obiediuc
perfcftior cognitione creaturz , ficut & cogni-
tio cuiufcumque ohicQlx pcrfcAioris , perfc-

aior

34-

An pr» h»e
fttttu conce-
ptus de Deo
perfecitor ef-
fe pofflttmni
eonceptu d*
treaiurar

5 5-

Ali» expofi-
tio Scoti,f»r-
te pr*ftr*n-
da.

Qu^ftio XXII.

573

3<5.

A» »d sttri-
hutiantm »•
n»UiU fttffi-
tit thiiBum
md qutd fit
sttribMti» ef-
ft ptrfi^ius,
licit lius ei-
eeftusntnfit
firfelHtr to-
eeptibus et-
rum, qui. at-
tribuMnturf

57-

Qut fenfu
Jyeus efl in-
teUigibilit Jl-
tiejpecie, vel
medio lumi-
nt }

€t\ox eft cognitione minus-perfe^orMiii. Inde
tamen non habetur cognitionera efTe^ intrinfe-
ce perfeitiorem , nifi iUa «>bte<Jht perfeaiora
proportioncntur potcntiis in ratione imelligi-
bilium, ficut imperfedliora. Qupdinprafenti
non fit'-, iquia fola fcnfibilia , & eonrm quiclitas,
proportionatur noftro intelledtui pro hoc ftaiu:
^liqua auiemcognofcltniisper fpecics hortira,
vt oftendi ad <jua^. 1 7.

Adde etiara, conceptum eniis , i{ui dicrttfr de
Deo , dici peifedliorem permifliue ^ quia cbm-
paticur cnm infinitate; & iuxta hoc forte fit ar-
tributio conceptns creaturarUm ad ipfum : vci
fufficit adatiributionem analogiz , qu6d<)bie-
(k.\ concepta attribuantur ad ahquidj etfi coram
conceprus finc perfedliores conceptu fllius ; &
fic crcaturz attribuuntur Deo , quia fufficit qua-
lifcumque attributio ad hanc analogiam , quan-
doquidem ( vt tenet Dodor ex Phil. ) etiam in-
ter fpecics eiufdem generis rcperiatur.

Dices, fi hic elTet fenfus Dodoris , idcm di-
ceret de conccptu fubdantiz refpedlu accidcn-
tium , fcilicct quod eflct tmpcrfc6lior. Rcfpon-
derur, arguendo locutus e(l fecundum fcncen-
(iam commnnem aliorum, tenentium fubftan-
tix dari proprias fpecies ; & fic eius cognicio
perfcdior crit cognitione accidentium; at fe-
cundum nullos datur propria fpecies Dei. Fateor
nihil hic eertum , idco conic£turis vtor i fed non
leuitcr fundatis.

CONCLVSIO IV.

Ens ejfe vniuvcum fuh/lantia , ^
accidenti.

e /*^ t^od autem conceptu* entU pt commums,Scc.

V^Probat tribus rationibus clariscnscfle
vniuocum fubRaniiar, Sc accidenti; & idem pro-
bant rationes allats pro conclufione prace-
denti : eadem eciam diificultas , & argumen-
ta contra vtramquc conclufionem occurrunr,
codemque modo foluuncur; idco hicnonhz-
reo.

^d primum principate dicenium , &c. Quod
hic ait Deum fecundum fe intelligibilem ciTc
ab intellcdtu noftro , finc fpecie , vcl luminc
medio , fanc intelligendum cft : non enim vult
qu6d intellcdus fuis viribus Dcum in fc vi-
dere poflic , quiaoppofitum habeif«<e/?. 1. Prol.
& tjuodlib. i^. & i. difi. }. qudfi. s>-& ^- difl. i.
^uafl. 1. nnm. 16. & 4- difi. 49. (jutfl. 1 1. num.
p. & dcfinirur in Concil, Vienntnfi Clem. Ad no-
firam ydetitret. Scd quod clcuari poffit in-
trinfecc , vcl extrinfecc , vt eum in fe vide-
re poffit , quomodo Beati de fado eum vi-
dent. Hic fatcor negat lumen inirinfecum
gloriz efrc necclTarium , & idem icnere vi-
dctur in 4. difi. 43. ^«<</?. i \.num. j. quod pro-
babile eft j & conforme dillt Clern. ad noHram.
quia non dcfinit dari lumen inha:rens : vndc
faiis tcmere docet Caietan. i. part. ^uaff. ii.
artic. $. hanc fentcntiam Scoti non polfe fu-
Aineri , quia oppofitum ( tnquit ) limplcxa eft
Ecclcfia. Scd probabilius cft , ponendum efie
lumcn inharrens ad Deum vidcndum , etfi ni-
hil id conaincat , & ideo ponit illud Sccyus
i.difi. ly.quaH. ^, fin.& }. difi. 14. quttft. i.
tirtic.i.

Scoti oper. Tom. II.

Qjr^STlO XXII.

Vtrum Jingulare Jit ab intelle^u mjlrd
ferfe inteiligibile f

Ariftp^. i.fhyfic, text. 49, ^ ^. Met»pb. isp. ^. ^ i- di
jinimM,cMp.^,text.f.Aaett. ctmm.f.TheiaiA. cap.io. D.
Thoin.i.p:ft*fi.ii. art.^. ^ t6. »rt.\. Caiec. ibid. Mi-
find\ilin.di.Euerf.finguUr.cerl»m.lii.iy.fiii.^.Alex3ni.
& Phil<)p- i-di Anima,tMpi.kuteo\. /'» i. difi.^^.juifi.
4'*rt.\.Kichtti.in t.Mfi.x^.^udfi.^.DatinA. diR.i q.7.
Cregor.jn i.difi.i.qu*ft.\.art.\.Rai\xui,ThienenC cir.
t»locum I. Phyfic.fupr. landun. j. de Anim» , qutfi.w.
Apotinaris quid. it. Suarez tib.^.cap.^. Coniniibr.}.</«
ulium»teap,^ ;qu*fi.4.»rt.\. Ferr. \.etnt.Gent.e»p.6%..Ac-
gent: in ^.dift.^o.quifi ^.art.t.Cnfteol.in i.i/</?.} j.f.i.
\aet{xttm.i.qutft. ^i.feH.^.

I.

T vidctur quod non : quia quod quid
cft,eft proprium obicdtum intelleftus
noftri i fed fingulare, inquantum fingu-
iare non habetquod quid cft , vel quiditaicm;
crgo,&c. Probatio minoris, quia fi habcret qui-
diiatem , eflct diifinibile , & per confequfcns de
ipfo poftct efte fcicntia ; hoc autem cft falfura;
quia fcicncia eftet corruptibilis, ficut & fcibile.
Simiiiter eflent fcientix infinicaE, ficut fingula-
lia poflunt multiplicari in infinitum.

Prxterca, fenfus eft particulatium^intellcdus
vniuerfalium,!. de Anima, text.6o. & fic de mul-
tis auihoritatibus. Practerea ,diucrforum obie-
(Sborum diuerfz funt potcntiz cognitiuz ; fed
vniucrlale, & fingularc, funt obieda diuerfa;
igitur,&c.

Prattcrea , fi fingulare poflet intelligi , tunc
habens pc^fcftarn cogniiioncm de fpecie fpecia-
liffima , nondum intelligeret fingulare , fed eircc
in potcncia ad intellcdiioncm cius , quod cft fal-
fum; quiaagensartificialenondirigiturinagcn-
do , nifi cognofcat agibilc perfc^c , fed * agcns *>'• *>•''/'*•
habcns lantum cognitionem domus in vniuerfa-
li,poteft facere domum hanc diredc ; crgo ad
cognitioncm infclleftualem fpccici fpccialiffi-
ma: , fcquicur fufficicns cognitio fingularis , im-
mo inca includiiur.

Pra:terea , aut pcr candeni fpeciem intelligi- 1.

tur cum vniuerfali , aut per aliam ; non per ean-
dem ; quia cadem fpecics non potcft rcprzfcnta-
re diuerfa , fub oppofitis rationibus, quales func
rationcs diftindi, & indiftin^j,qu2 conueniunt
vniucrfali, & fingulari. Si autem ciret eadem, Sc
eiret vniuerfalisprimo ; nulio modo polTet rc-
praffeniarc diftindc fingulare; quia eflet indi-
ftindta , & confufa. Si autem cflet fingularis
ipfius primo ; & cx confequcnti vniuerfalis,
quot eflent fpecies fingularium , tot cflent vni-
uerfalia; & muttiplicarcniur fpccies in infini-
tum , fi debcrciit cognofciomniafingularia. Si
auiem dicas.quodnoncft eadem virifquc, ficut

ftcr vnum fingulare , gencratur fpecics vniuerfa'
is, fic per omnia; & fic vnius fingularis cirent
fpecics infinitz , vcl eadcm intcndcrciur,ciim
poffintcflefingulariainfinita.

Contril, quidquid cft perfedlionis in potcntia -^^ tppcfitS.
cogniiina inferiori , fcilicct fenfiiiua.cft infu-
periori, fcilicct intellctSkiua, quz fuperior eft;
fed perfedlionis eft cognofccre fingularcdiftin-
dc, quod conucnit fcnfui; igiiur,&c. Przterca,
intelle£bus coropofiius pracfupponii fimplicem;
fcd intellcdlus componii vniucrfale cum fingu-
lari, & cognofcit compofitum ; vt ciamdicitur,
CCc j Socra

574

Socrates eft bomo ; crgo cognofcit vtrimmtte»
Pratcrea , propriutn motiuuna ctt pbantahna,
quod eft fingularc.fcd quoi mouet intcllcdum,
eft obic&um cius; igitur, &c.

RESOLVTIO.

3-

i.p.q.8^.att.
i.ad ).
Thtmift. hic
iib.3. to.

Sabtntur hi
MrticHli pr*
tnifft M*gi-
ftn Stnt. ri-
ic p.7.

De Anima

RESOLVTIO.

CONCLVSIO I.

SentmtUD. thonnt Ueo inteUeSfum pohin-
telligerefinguUre rnaPeriale, q»ia mMe-
ria eji fmgularitatii principium,, dr mn
foteji inteUigere^ nifiabftraloendo ama-
teria, reiicitur.Fiie Doft. quodl. i j .art.
p.&L j.d. 14. qujeft. }.advjt.8ii,d.3-q.
I i.num.9.& d. 9. quacft. zviium. 35. &
4,d 4f . quxft.3 . num. XI. & j.Metaph.
quacft. ly.

* A O iftatn qu«ftioncm dicont quidam,

jTV fcilicet Thomas , & Thcroiftius , qu6d
intcHcdlus noftcr pro ftatu viz, non potcft eo-
gnofcerc llngulare, quia fecundum ipuim mate-
ria eft princtpium (ingularitatis ; fed intclle&us
noftcr nihil intelligit, nifi per abftraftioncm 4
materia,& i condiiionibus matcrix; abftradum
autcm ji roatcria indiuiduali , non cft nngulare;
ergo vniuerfale cft ab intelicAu noftro prim6
intelligibile. Picnnt tamen quod per re^exio-
nem poteft intelligere vniuerfalc ; quia lic^t
fpecics inrelligibiles. .fmt in intcUedlu noftro,
tamenpcrcasnon poteft intelli|ere,nifii.rituen-
do obicdlum vniucrfale in iplo phantafmate,
quod cft reprzfentatiuum nngiilaris prim6.

Sed contra hoc procedendum cft hoc modo,
prim6 dcftraenda fuum principium iri^iuidua-
tionis: vnde cxcommonicatus cft Parifiis,ifte %i-
ticulus.quod non poflint efTe plura indiuid^ia
eiufdcm fpcciei proptet defedum roaterix.

Prxterca, ipiimct concedunt qu6d <ingulari-
tas fecundum le non repugnat intellcdui , cum
anima fc poflit intelligcre, fcdmateriaindiui-
dualis non addit aliud (upra naturam fpeciciuiin
fingularitatcm ; materia autem fpecifica eftin-
telligibilis,quiacft de quiditate fpecici mate-
rialis , quc ptim^ eft intelligibilis fecundum
enm ; ergo matcrix (ingulari non repugnat in-
tclligibiliras,

Prxicrca, contra modum abftrahcndi, quem
ipH ponunt, arguitur iic: abftradio vniucrfalts \
/ingiilari ,fit ab intellcdu poflibili, nonautem
ab agcntc , cuius eftabfttahete fpecicm, a phan-
tafmatc tantum; fed impoflibile cftabfttahcre
vniuerfaliaa iitigulari , non cognito nngulari,
aliter cnim abftraherctignorando ^ quoabftra-
herct ;igitur.

Prxterca .fccnndium ipfos intellcdlus noftct
nonlpoteft intclligerc, nifi conuertcndo fc ad
phantafmata;fcdiicfeconucrtcndo , intclligit
fingularc': crgo non poieft intclligere vniuerfa-
lc, niH nmul intcUigat (ingulare ; non crgo
tantijm per reflcxionem, Przierca , iniclligerc
fingulare , fcilicctper rcflexionem , aut hoc eft
per fpecicm iiitclligibilcm , aut phantafiabilcm;
non primo modo , quia illa oft in inrclleftu rc-
pracfcntatiua quidiiatis abfolutc ; non fecundo
modo.quia illud tanturo mouet phantafiani,non
intcllcdum , cum ita noa fit in intellcftu ; & per
confcquens non potcft cflc principium intelli-
gendi finguralc.

Singulare efi a nohis inteUigibile f:cundum
fe. Secunda yefiinteUigibtle pro hecfia-
tu. Tercia ^fingularefuh prepria ratfone
pottfi cognofci pro hoc fiatu.

^- ■pxlcendum ergo^ qaod fingulare cft k no-

JLy bis intcUigibiier^ecundom le ; quia in-
telligibilitas fequitur en£itaiem.;quod ergo fe-
cundum fe non diroinuit de ratione cntis,ncc
inteliigibilitatis ; fed fingularefccondiim fenon
diminuit de ratione cntis , immo cft ens a6lu
pcrfe<^uiD , vndc in PrttdicMment. & 7. Metaph.
dicitur , qo6d fingolare fubiedum eft maximc
Aibftantia ; igitur.

Prasterea., illud quod fccondum fe non eft in-
telligibile , 4 nullp inteIleda.potcft intclligi;
fedfingulare, vtfingularc, abaliquointelledo
poteft jntelligi , vi ab intelIe(fbo diuino , & An-
gelico; igitor. Pfzterea , fingolare nihil addit
vltra vnioerfale , nifi gradum fingularitatis , fed
non excluditur ab intelligente ratione vniuer-
falitatis ineo contentai , ncc etiam tatione gta-
dus fingularitatis ; quia multa fingularia , vt An<-
geli, & animz fcparaiz , &alia infcriora, intei-
liguntur ab intelle&o diuino ; igitur, &c.
' Se(:und6, dico quod fingulare cft ^ nobis in-
telligibilc pro ftato ifto. Probatio , ficut enim
conclufioncs cognofcimus Syllogifmo, ita ptin-
cipialnduftione.i.PnV, cap.i^. i.Top.c.io.vide
Tartar. i^»,fed Indudio eft proccflus i fingulari-
bus ad vniuerfalia ; fic autem difcurrerc pertinct
folum ad intcllcAum ; crgo cognofcit fingula-
ria. Prztcrea, incognitai non pofliimus diligcre,
fecundum B. Auguft. fcd per priiis diligimus
fingolare, quJim vniuerfalc; quia przceptura cft
magis rcfpei^o fingularis , quW vniuerfalis. vn-
de»» I, Canemca laannis : §lui non diligit fiatrem
frum, cjttem t44*t,peum quem noti videt, ^Htmodo po-
fejl diligere.

Si dtcas , quod ad diledlionem fingularts, fuf-
ficit cognitio vnioerfalis ; non videtur , quia fic
fequcretur,qu6d cognitio vniucrfalts fiifficcrct
ad diligendum tale fingulare , quod nunquam
fuit cognitum i fcnfu^ quod vidciur abfurdum,
Przicrea , cognofcens difi^erentiam cxtremo-
rum , cognofcit cxtrema ; fcd intclle6^us co-
gnofcii diflerentiam vniuetfalis ^ fingulari ; igi-
tur,&c.

Przterca, nulli non intcllcdlo ^ nobis , pof-
fumus nomcn imponerc , voces enim mttfimt
tarum pmjfiontim cjua/knt in anima; fcd intcUedlus
noftcr, vcl nos, mcdiantc intcIle£buimponimus
nomina fingularibus ; igitur, Przierca , experi-
mur nos cognofccrc fingularia , vcl cognofci-
mus ; hoc autem non eft per potcntiam fenfiti-
uam ; quia non eft reflexiua uiper adum fuum;
ergo pet iniclledum cognofcimus nos cogno-
fcere fingulare;fed intclledus non poicftco-
gnofcere fe cognofcere fingulare , nifi ipfum fin-
gulare cognotcatur; quia a6tus quo primo co-
gnofcitut fingulare,eftrcpr«fcntatiuum fingu-
laritatis tanquam cius fimilitudo vcra , magis
quain fpecies fingnlaris ; igitur , &c,
^ Terti6 , dico qu6d nulla potcntia noftra,ncc
fenfitiua , nec inielletftiua potcft cognofccre
fingularc fub ratione propria fingularis ; quia

poicn

4-
Concl. I.

SinguUr*
ftjft inttUigi.

Coacl. u

Nil vtUtiim

q^inprtco»

gnitMm.

De qntt.i.

6.

Concl. }.
SinguUr* pr»
nunc non ft-
tefi cfgntfcii
fuh frtfrim
ratitnt pnm
guUru.

QusftioXXII.

De qno t. d
}.q.i.n.4.

De quot (I.
).q. tf. ad I.
&4.A4{.q.
j.a.ii.

Ai frimum.
Slfibitt com-
muni mf»-
tit prafritu»
^teitm f
4.d.ix.q.t.

Aifttiium.
SingularitM
non tfl ratia
mgtnii , fti
etniiii».

Senfttt tfi pn-
gnlttrium in-
tuitinijintil-
leSni eti.tm
mbfirM^iiu,

potcnria cognofcens aliquo j fubiedlan) fub pto-
prixratiuue.piKed ipfum (;ognorccrc»^ ab<fliis
diflinguere , circumfcrtpro quocumque alio non
habenteiUan? raciunemjfed nrancnte propria ra-
tione (ingularita(is,ablatisalJis,nou poiTemus di-
ftingiier^C iate&diio {ingo^aiia^^necper renfikn»
necper intclleftum ; igjtur. Probatio minoris,
quia potencia cognofcens obiedlum fuum.fecuri-
dum aliquam vnitatem, poteil ipfum diftingucrc
ab omni alio.quod non habec iilam vnitatem;fed
vnum (ingulate non habet vnjiatem , & indiui-
duitatemefTentialem alterius ; & tamen nec fen-
ru,nec intelledu diftinguere poteft inter duo fin-
gularia , circumfcripti diftindione accidcntali,
quaceft perlocum,figuratn,tcmpus, magnitudi-
nem,colorem,& iicdealiis. Ejtemplum,n propo-
nantur vifuiduoalba^velintellcdluiduo fingula^
ria qua:cumque, qux in rci veritate eficnt diftin-
6ka. eirentialiter , fi tamen omnino habercnt con-
£milia accidentia,vt locum , vtpote duo corpora
in eodem loco, vel duo radij in medio eodem, &
haberent figuram omninoconfimilcm , & mag-
nitudinemi& colorcm, & fic de aliis conditioni-
bus enumeratis, nec intelleaus , nec fenfus inter
iiib diftingueret; fed iudicarct elfe vnum ; ergo
neuter eorum cognofcit quodlibet iftorum fin-
gulatium, fecundum propriam rationem fingula-
riratis.Caufa autem huius eftiquia idem eft prin-
cipium agendi,& afllmilandi,quia agens intendit
affimilarepatiens fibi;& hoc fpccialiter eft ve-
rum in cognicione,quae fic per aflimilarionem;
fed principium /allimilandi non cft fingularc , vc
fingulare,imm6magisdiftinguendi, (quia in fin-
gularitate difFerunt fingularia) fed magis natura
communis.in qua conaeniunt;ergo fingulaie , vt
fingulare non eft principium cognofccndi nec in
fenfu.nec in intellcdiu.

Contta hoc foflet argui ; numerus eft fenfibi-
leper fe, ciimfit fcnfibile commune. fecundum
Philofophum i. de Animit .,c»p.^.6. fednumerus
noneftnifi pluralitas vnitatuiu : ergoquzlibet
vniras eft fenfibilis. Practcrea, fpecies gigniturab
obiedto inquantum fingularc , qnia adiones func
fingularium ; fcd fpecics rcprajfentar id a quo gi-
gnitor, & fub eadem ratione:igitur. Pra»terea, fe-
cundum pczdifta , fequeretur quod fcnfus non
roagis detenninatr cognofceret fingulare quam
intclledlus,quod eft concca Philofophum in plu-
ribus locis.

Adprimum, dicendum qu6d fenfibile com-
mune non facit propriam fpeciem in fcnfu , pet
quamfaciat ad mbftantiam immutationis , ficut
fcnfibiie proprium, fed tantum facit ad difFeren-
tiam immutationis ; & ideo non fcyiticur nume-
rus,ncc eius vniias,nifi mediantibus qualicatibus
fenfibilibus : fic ergo nec fentimus duo fingula-
riarationefuacfinguIafitatis,inquantum duo,fed
v.t diftindta funt vel loco.vel magnitiidinc.vel fi-
gura , vel tempore; & fic de aliis conditionibus
ruperiiisenumeratis,vel aiiis accidcntibus.

Ad aliud,dicendum quod fingulariias benc eft
ratio,vel conditio agemis;fed non cft tatlo agen-
di,imm6 formalis ratio agendi eft naiura,quar cft
fimilis in diucrfis ; &hzccft ratio quam debcc
reprefcntare fpecies genita, non autem conditio
agentis.

Ad aliud , dicendum qa6d fenfus cognofcit
tantum fingulare intuiciue, & non abftradiue;
fedintelledlus vtroque raodo : & ide6 dicicurper
approptiationeiD , qu6d fcnfascft fingularium,

tv.'iC\

57S

Ron vniuerfalium cognofcitiun$;ficat inietlci^us
qoifcft vtriufque cogniciuus ; Sc ideo lenfus ma-
gts detetminatiuc cognofcic fingulare : quia cog-
Dofcitpereiuseirentiam pratfentcm, & ai^ualica-
Ketn,nonauteinquidifaceni abfolutara.

RESOLVTIO.

Due ntodi ittteBigendi JinguUre,»lternegMn-

do Jpeciem inteUigilfilem ,fed ponendo

folum phantafmti; »lter ndmitten-

dojpecies jntelligibiles. de

quofufra,t\ 17.

* /'^ Varto, dico quantum ad n:
V^ligendi fingulare ; quod i

modum intcl-
_ fi non pona-

mus fpecicro in intelledu , (c6. tantum in phan-
tafmate, ficut natuia in agendo non incendit
vniuerfale , quia gencrato corpore ,'quod eft
vniuerfaiius , quam animatum , vel horao , non
proccdcretad generationemanimalis, vcl homt-
nis ; nce primo intendic fingulare fignacum , vcl
expreiTum^quiagencraco vnicofingulari^ceifaret
adlionacurz : qux ambo falfa func , vt patec ad
fenfum;fed primo intendit produccre nacuram in
aliquo fuppofico , & hoc eilindiuiduura vagum:
fic reprzfcncando fpecics in phancafia, primo re-
przfcncac fingularc vagura , fecundum quod pri-
mofercurcognitioincelledus. £c hocpacecquia
aliquandoincelligimus aliquod fingulare, igno-
raco in qua fpccic fit : fecund6, reprsfcncac natu-
rara abfolutc , quando fciliccc intcllcdlus fercur
in naiuram non confiderando eius fingulatita-
tem. Tcrti6,tefledlendoconfidcrationcm naturz
ad circumftantias fignatas, & ipfam per ipfas de-
terminando , indiuiduura fignatum pofiumus in-
relligcre,quia eft hic, & nuoc, & in tali figura,&
niagnitudine, &c. Dcfcriptioautein talis , quam
polfumus habcte defingulari, vel conceptus pro-
prius quicumque, nonrepugnat alteri contradi-
dlorie,fcd conceptus proprius fubpropria fingu-
Iarirarcalterius,rcpugnai ; modumautcm prardi-
dlum intelligendi fingulare ponit Ariftotelcs i.
Phyfie. text.^. Didlu.s autcm modus incelligendi
non eft fimplcx^vc didlum cft , fed eft compoficus
cx conceptibus multarum circumftanciarum vni-
ucrfali conceptui additis : & hoc patet experi-
mento ; ficut cnim tcs ipfas incelligimus , fic fi-
gnificamus & exprimimus aliis ; fed conceprum
fingularis fignaci nullo alio modoexprimimus,
qu^m prxdidlo modo, nec alios alicer fcimus do-
ccre : vnde dicimus : Socraics eft vnus homo al-
bus, crifpus, longfis, &c. vt quilibet expetiturin
feipfo,&c.

Si ver6 ponamusfpeciem inintelledtu, dicen-
dum qu6d huiufmodi fpecies duplicem fingula-
ritatem habet ; vnam \ fubied};o,quia eft in intcl-
ledlu fingulafi,& hanc fempei habet;& aliam ab
obicdto,a quo imprimitur (altem prim6, licet per
operationcm intelledbus agentis abftrahatur k
conditionibas indiuiduantibus : & fic prim6 re-
przfcntat naturam in t ndiuiduo vago , quia illud
fe prim6 offjrt intelledlui ; fecund6,naturam ab-
folutc; terti6,ipfam incelledlus detcrminat , ad-
dendo fibi circuroftantias fingularcs przdidlas;&
fic incelligit fingulare fignatum , non fub ratione
propriaefingularitatis , vt didliim eft. Quod tali
ordine fiat cognitio in intcilcdlu , parer per prx-
di&aiquiafiars, &cognitiointcllcdualiiiinira-
CCc 4 tur

De quo fa-

praq.17.

Ntitr* pri-
mo inltndit
prtiuctrena'
tu» in fuf-
pffito.

§luemod»
eefnefiimut
inHiuidHUm
dtttrminttiml

9.

'9uemoi»
inttUigfUr
Jin^uUiif

576

De Anima

Ad frimum,
Singulare
qHofenfu non
tfi chieHitm
Hojln intelle-

Senfus e/l
fingularium,
txfortitur.

lO.

De quo i.d.
3.q.} in.io.

^i ttrtium.

jfilqHartum.
An per lan-
dem Ipeciem
intelltgitur
•vmuerf»lt,
^finguUut!

X. d.}. q.ll.
num.ii.

J^ateri» non
indiuiduat.
xd.j. q.s.&
q.y.ad t.

tur naturam ; vt dicitur i, Phypcor. text. ctmm.
xt. Didum efl; autem quod natura primo in-
tendit indiuiduum vagum ; fecundo , natucam
in ipfo; tertio , indiuiduum (ignatum , quia e(l
terminus generationis ; ergo talis erit modus irt-
telligendi , fiucfpeciesponatur in intcllediu,fiue
non.

Ad rationes priiicipales in oppofitum.

Ad primum , dicendum qu6d verum e(l, qu6d
quid eft eft obieftum primura intelledus noftri,
vel prius quam fingularc fignatum , vel fingulare
fub ratione propria fingularitatis, immo vt fic,
non eft obieftum intellcdtus per fc , & ide6 ncc
diffinitur , nec c»dit per fc fub fcientia ; tamen
aliquo modo cognofcimus ipfum refleftendo, vt
dic^um eft. Ad omncs authoritates Philofophi,
diccndum quodfenfus cft fingularium cum pra:-
cifionejquia non cft vniuerfalium; intelledtus au-
tem non,quia eft cognofcitiuus vtriufque , & fic
ad alias.

Ad aliud , dicendum quod maior eft vera dc
obiedis omnino difparatis , vt color & fonui,
non autem dc obiedis fubordinatis , immo
quod cft primum obic6kum potentiz infcrioris
eft per fe obiedlum , licct non pcimo potcn-
ti« fuperioris ; vt patct de obicdo fenfus parti-
cularis,&: fcnfus communis; fic autem eft in pro-
pofito.

Ad aliud diccndum. Artifex prius intclligit
natucam domus in fuppofito vago , Sc cx confc-
quenti in hanc domum & pcr accidcns : & idc6
cognitovniuetfali, per accidcns intelligitur fin-
gularc. Vcl alitcr dicendum,qu6d artifcjt cogniro
vniuerfali perintcllcfl:um,intelligit fingulare Ci-
■gnatum.circumftantionandovniucrfaleptadifto
modo.

Ad aliud , dicendum quod pcreandem fpe-
ciem , aliter tamen confideratam , intclligimus
fingulare , &vniuerfale: quiailla fpecics primo
rcprxfcntat naturam in aliquo firppofito : fecun-
d6,naturam abfolute : tcrtio autem cum defigna-
tionibus particulacibus ciccumftantionantibus
naturam,& fingulare fignatum : & fic patct folu-
tio quzftionis. Vel poteft dici , qu6d fi intellc-
dlus nonindigetnifi fpecie,quaE eft inphantaf-
matc, per fpccicm fingularis intcliigituc vniucr-
falc. Ncc proptcr hoc fequitur , quod quot funt
fingularia, tot funt vniucrfalia : quia fpecies om-
nium fingularium non repcxfentant nifi vnum
vniuecfale.

Ad cationemThomx, diccndum, quodmate-
tia non eft principium indiuiduationis , vt fup-
ponit ,fcd qiiando Philofophus lor^nitucde ifta
materia, vocat materiam , defignationes mate-
rialcs , vcl fingulares. Vndc dicity. Met.text,iS,
quod in didis pcr accidcns , non eft idem quod
quid eft, cum illo cuius eft , & vocat poftea diiJla
per accidens,materialia.

Prsterea , dato quod materia eftet princi-
pium indiuiduationis , tamen adhuc non fcqui-
tur quod indiuiduum Cit ignotum,ficut mate-
risl. Si enim materia dicitur ignota, quia non cft
haic primo nota ; ficut forma , & cognofci-
tur , prius cognita forma, fic etiam fingulare
fignatum intelligirur , vt didlum cft,prius cogni-
ta natnra, circumftantionando eam , vt di^lum
cftfupra.

ANNOTATIONES

in quacftionctn vigefimamfccundam.

CONCLVSIO I.

F/tl/um ejifinguUre non ejfe intelligibile,

* A ^ «/?'*'» f«*/«<"»"».&c.D.Thom.i. /»4«.^.
jr\,%G.<trtic.i. tenctfingularcmateriale non
eireintclligibile. Quam fententiam cefutat Do-
dorquinquc rationibus claris , & videri poteft
locis in cefolutione citatis , vbi eafdem pactim
cxpcimit , pactim indicat. Adde contca funda-
roentum D.Thom«addu£kum, & impugnatum
a Dodtorc , quod fi intclligit mateciam , que cft
pars compofiti, efle non intelligibilem , fequitur
indcnullam rem natutalem elle intclligibilem;
quiaomnis taliscompufita eft ex matcria,& for-
ma. Sequitur etiam vniucrfalia materialia non
eiTc intcUigibilia , quia altera pars elTentialis eo-
rum cft materia ; fi vero intelligat de matcria
fumpta pro indiuidualitate, fcquitut Angelum
noneircintelligibilcm. Confutatio.quam addu-
citibiScotus cx definitione vniucrfiiatis Pari-
ficnfis, habctnrintcrarticulos abilladamnatos,
primiflbs variis editionibus Magiftci fcntcntia-
rum.

CONCLVSIO II.

Singulare fecunditm fe e[fe intelltgibile a
nobis abfolute.

^ TX Icendum ergo , ^ttod fingulare , &c. Probat
JL-/hancconclufioncmprim6; quia fingula-
re eftpcrfedkius cns , quim vniuerlalc; crgo in-
telligibile perfcdius. Sccund6,fi fccundum fe
fion efTet inrelligibilc , neci Dco intciligi poflcr.
Terti6 , fingulare nihil addit vniucrfali , nifi fin-
gularitatem , qua: non impcdit intclledlioncm,
alioquin nec Angelus , ncc anima fcparata intcl-
ligcre pofient fin^ulare.In hac conclufionenulla
mihi viderur clTe cojitrouctfia , fi intelligatur dc
alioftatuab ifto.

CONCLVSIO III.

Singularefro hocftatu intelligitur.

^ (^Ecnndo , dico ^Modfingulare, &CC. Hanc con-
i3clufionem probar quinque rationibus pul-
checcimis,qua: etiam funtclaciOima;, quibus ad-
de, quod noftec intelledus difcctnit fingulare ab
vniuerfali : crgo vtriiquc nouit.Hac i;atione pro-
bat Phil. j. de Anima, text.i^$. dari fcnfum cora-
rauncm ; quia cognofcit cxrrema fenfibilia , quia
conftat difcrimen poni inter ea. Item , voluntas
compefcit adlnm cogitatricis : ergo intcUci^us
eum nouit , fcd is cft fingularis. Prartcrca, ars, &
ptudentia pertinent ad intelledtum, & funt citca
fingulare.cx Phil.}.£rA/V.c. j.

Circa quarcara ration<fm. Nota, etfi non pof-
fimus imponcre nomen, nifi noto, nomen tamcn
pofTc diftindlius fignificaie rcm nominatam,
quam ab impofitorc concipitur , alias non poflc-
mus pro hoc ftata nomen iraponerc fubftantiz,
quo ipfa diftinde fignificaretur.Qiiod falfum eft;
quia audito nominc hemo, Angclus,vel anima fe-
patatatntelligit diftin6lc,qu6dimpofitortantum
conccpit confusc , fcilicct vt fubftans talibus ac-
cidencibus. VidcScotii i.d.ii,<].\,yh\ difputatan

Dcus

II.

IZ.

Ncmen poleft
diftinHius
fifificttre.
qu«m impcfi'
ttrrem ttn^
fifit.

QusEftio XXII.

577

Deus poGHc nominari, nomine fignificante hanc

circntiam.

|i. NotxCecundb tCxScoto t.difi.f.^^.^.& ii.

&j.Met.<jiu^.ii. fcientiam eflc dupliccm , abf-

StUtui* *i' tradiuara ,qu« abftrahit ab exidentia obiedli,&

fir»aiu*,ir intuitiuam,qu« eft cxiftentis.qua tale. Primada-

vitmtm»\ mf jg fingulari , & vniuerfali (ctfi communiter

fitde vniucrfali) quia etiam fingulare abftrahic

abexiftentia,

Notaterii6, cx Scoto ■j.Met. ejutjl.i^. $. ie i.
fingulare duplicicer confiderari : vno modo vc
abftrahit ab accidentibus omnibus , vt ab hic , &
nuncquantitate, &qualicate,&c. Et ficincludic
tantiim hzcccicaccm , feu indiuidualicarem : alio
modo.vc fubeft accidentibus hic & nunc,&c.Lo-
quimuc aucem de fingulari matcriali , quia nuU
lum fpiricuale pco hoc ftatu intelligere poftii-
mus,nifi fubconceptu communi entis , vel fub-
ftantia: , vel accidentis , vc fzpius in fupeciori-
bus oftenfum eft. Conclufiointelligicurdcfin-
gulari fccundo fcnfn , in quo eara fatis fupcrque
probanc rationcs Dodloris , non ver6 in primo
fenfu, vc conftabic cx rationibus conclufionis fc-
qucntis.

Quod ver6 fingulare hoc falcem fenfu intel-
ligtbile fit a nobis pro hoc ftatu , przcer Scocum
& fuos,tenent Grcgor. !.</</?. j.fi.^t.i. Richard.
i.Mfl.i^.^utfi.^.circa ^.princip. Durand. i.</.}.^.i.
landunj .i^ Ammd,<jin^. 1 1 .Fonfec. ejutfi. i ) . Pa-
\zt.cap.^.^fi.^. quos fequuntur Conimbr.C4^.8.
^Hdfi.f.Sa3t.li^.^.Je Ammd,cap. yTo\et.i.Je Ani-
m4,«iU4^. I i.vide Ancon.Andr. j.Met. ^uafl. 1 3.&
Ancon.Tromb. ibi(judfi.-j. qui fusc de hoc agunt.
Oppoficam fentenciam cuencur prxccr D.Thom.
& Themift.Wr«^o/,Auer.c0»i»i ^.Mirandnla lib.ii.
dteHtrfione JinguUru certdminu a feEl..^. Aurcol. i .
d.iytjtt<tfi.^.Mrt.\, Capr. ihi.tpufl.i. diet.t. par.q.
86. i£gid quodUb. i .^tMift.^. acgumcnca huius fen-
tcnciz poiiea foluencur.

CONCLVSIO IV.

NnO/t nofira potenti/i pro nunc intcUigtt fin'

gulare qu» tale intrinfece , feu intrin-

fecnm indittiduAlitAtem.

jA i ''X^Ertii. dico tjuodnuBa potentia , &c. Hanc

X conclufioncm probac vnica ratione effi-

caciilimi; quiaintcr duo fitlgularia omnino fi-

milia & zqualia : verbi gcatii , duo oua eiufdem

' ,,v ,, figucz zque alba , & magna , vel duos tadios lu-

cis> nec fcnfus , nec intclicdfcus nofter difccrncre

poccft; ccgo non cognofcunc rariones inccinfccas

' fingularitacis,fed cancum per cxtrinfcca, & fenfi-

^ bilia communia, feu accidentia extt infeca ; alio-

quin difcerncrcmus duos radios fc penetranrcs,

quod falfum eft ; quia iudicaremus efte vnum.

Confequentia patet , quia cognofcens aliquid

cognitione fibi propria , difccrnic illud ab omni

alio. Ciim crgo tantijm diftinguimus vnum fin-

gulare ab alio per extrinfcca accidencia:non cog-

nofcimus de eo , nifi ifta , loquendo dc conccptu

proprio. Hinc habes , fals6 Su«rez fupeiiiis ad-

duccre Scotum pro ea fentcntia , qux dicit

conccptum proprium , & diftind^um fingula-

ris pro nunc habcri ; tum quia hic Scotus ex-

prefsc oppofitum tcnet;tum etiamquia loco^

Suar.citato4.</</?.4;.^«i^.}. idem docet,ac etiam

I ' t,d.i.^H4ifi,i.num.^.

SoUmntur srguments contrs hns con-
clufiones.

Arguitur primi,} . </ff ..^mW , r**r. ■i^.& \(>i
habccur maccrialc non eficadu incelligibile, fcd
tanciim pocencia : crgo fingiilare maccriaie non
eitadu incelligibile, fedfoliim vc abftcahit \ ma-
tcria; & hoc cft vt confidcratut in vniucrf^li.
Rcfpondctur , probar de abftradiua noritia , de
qua ibi agitur , quia fingulate non cft adlu hac
Kientiaintelligibile , nifi per abftradionem fpc-
ciei; cft tamen incclligibile incoiciuc adlu pro
nunc confuse.pro alio ftacu.diftindte. Ec quando
dicic ibi Ariftotelcs adlu intelligibile eile fine
materia.de abftraftiua loquitur , & pcr materiam
intelligit indiuidualem difFcrcntiam , alioquin
nulla res naturalis intelligeretur fecundum eum.
Cum etiam ibidem diuidit cognofcibilia in fen-
fibilia & intelligibilia', tantilkm voluit aliqua efte
intcIIigibilia,non fcnfibilia.non c contra.Simili-
tcrcxplicandus cft x.de Animtt^cap.^.yhx ait '.fen-
fm efi finguUrium , inteieEiue vniuerfalium. Vidc
Scotum 4. d. ^j.^tt/f.}.ad i.melius.Refpondetur
ad argumentum , dicendo taniiim velle Ariftotc-
lem,vt raatetialia inteingantur rcquiri,vt exuant
materiam,vt fic fiantfimilia inrelledlui, quod fit
pcr fpeciem, quae etiam requiritut fortc ad intui-
tiuam horum notitiam-, at immaterialia fecun-
diim fc fimilia funt intelledlui ; & fi requiratur
Cpecies ad eorum notitiam (ptobabile eft qu6d
fic , ctiam ad intuitioncm) id non cuenit vc afli-
milencur incellci^ui. Qu6d vero ha:c folutio fic
przferenda, pacec , quia quancum ad abftcadti-
uam, non magis eft matecialc pocencia incclligi-
bile.quim fpirituate , & vtrumque fit tCtn intel-
ligibilc per fpcciem impreftam ; ergo prima fo-
lutio non fatisfacic , dicendo Philofophum velle
qu6d materiale hon fir adlu incelligibile , nifi vc
abftrahic i macecia indiuiduali , loquendo de
fcientiaabftcad^iua,quia ad hanc,idero eft de im-
maceciali.

Arguitur fecund6 , fi fingulare fecundum fc
cftintclligibilc.non eft opus iptellcdlu agente,
qui ad hoc tantum ponitur vt abftrahat fpccics
reprzfcntanccs vniucrfalia k phancafmatibus,
qu« cepra:fencanc fingulacia.Rcfpondecur.agen-
tem poni vc eliciac fpecicm fpiricualem , qua ab-
ftra^iue cognofcarur nacura fpiricualimodo : &
hoc neceftarium eft , efto cognofcatur fingulare
fecundum feinruiriue.

Arguicur cerci6, fi incclledlus cognofcic fingu-
larc, cunc cognicio fcnfus de iifdcm erit fuper-
flua. Ncgatur,quiaexpedit cognafci maceriaii,&
fpirituali cognitionc : & fi argumentum valerer,
cognirio fenfus parcicularis,vel communis fu-
perfluercr.

Arguicur quarc6, fingulare macerialc cft im-
proporcionatum , vc agac in incelledlum , qui eft
fpiricuaiis. Rcfpondctuc, agic vc caufa parcialis,
quod non inconuenir; & aducrfarij cenenc phan-
cafma ficagere incum.quod camenmacerialeeft.
Pro maiori huius quzftionis nocicia, fic

D V B I V M.

Vtrum denturjpeeies frofritfingularium in
iwtelleElu nofiro ?

ly.

Omn* ftnfi'
bile eft intel-
ligibile, nm e
etmtra.

Matttiali»
vt fint mSu
intiUigihilia,
txuunt m«-
teritm , (Jf
^HOtntdof

\6.

Nen ideo »#•
gandM Jfieciet,
quod fingu-
Ure ejfft fer
fe intJligtH^
l*.

N

Ocandum hicagi de fingnlari fcnfibili, quia
nuUum immaceciale , nullaquc fubftanria

pco

»7-

578

DeA

Hum Ange-
Im intuitiue
videt obie^
ffum , iater-
uenit Ipecies,
qut rern»net
fofi aiinm.

Obiilium^i-
rituaie pro-
ducit fpecil',
•vt cttuf» to-
talii.

P. Angelui k
Montepilofc.

l3.

An ^eciet
fingutari* re-
trjifentet nn-
tumm com-
PMntml

I5>-

iJon dtmtur
pro nuncjpe'
eies quibue
fingulMri»
iatrin/eci rtm
frdfententur.

pro niinc habct in inrclle^lu noftto propriam fpc-
ciem,cx clidt:$ ad ^uafl.iy.

Notandum fecundo.fingularcfiae fcnfibilc fit,
fiuc non , concurrerc ad lui fpcciemgignendam,
vcl totalitcr ; vt fi fit fpirituale: vcl partialiter,fi
fit corporcum rcfpcftu intelleaus Angelici, vcl
feparati ;alioquin Angelus nequirct fuisviribus
habere notiiiam abftradliuam corum , qux intui-
tiuc vider, quod cft falfum,vtbcneoftendit Sco-
tus t.difi.^.ejudft.i I. QusEftiocrgononeft de fpe-
cie fingularis quoad iinrcllcftum feparatum, quia
forte nunquam intelligit intuitiue.quin intcruc-
niat fpecies intelligibilis , pcr quam remanentcm
potcrit intcliigere idem obiedlum abftra<5tiuc, de
quo vidcri poteft Scotus ^uodlih.ij. & i.difi.^.
ijUdifi.6.mm.ii.& t.difi.i. ^«<e/?.8. num.io. docet
primo loco fpeciem intclligibilcm cffici totaliter
ab obicdo fpirituali. Et ratio cft manifcfta, quia
non cft minoris efficacix, qu^m obiedum corpo-
reum rcfpcdlu fpccici fcnfibilis. Non potcft ergo
Angelus intclligcrc obic6kum immateriale , quin
illud.cum fit agensrnaterialc , fimulagat in ipfo
fpcciem. In fccundo & tet tio loco doccre videtur
Angclum non poflc intuitiuc viderc fenfibile , fi-
ne fpecie : difFcrentia autem efte videtur ,quia
dum int-uetur fpirituale obiedum, fpecics produ-
citnt vt cffedus pracuius , non vt caufa intuitio-
nis; quia obiedum a&a intclligibile cum poten-
tia fufticiunt ; at quoad fenfibilia , ptoduci vide-
rur vt caufa , cum obie£bum in fe cxiftens non fit
aftu intelligibile.Haccfatcor , non funr cerra.fcd
inter Scotirtas controucrfa, de quo vidcri potcft
rcccns quidam Scotifta tom. i .dijp. 1 1 .«rr.^.Scotus
clarcnon habct quod jpfedicit.

Norandum tcrtio cx Scoto i.dift.j. ijudfi.it.
fpecicm vniuerfalis nvurz non poffe rcprasfen-
tarc fiiigiilaria fub propriis tationibus, quia cum
vniuerfalc non contineatentitatcm fingularium,
ncqne coiitinebir eorum cognofcibilitarem.

Notandum quart6,probabile effc fpccicm fin-
gularisreprsfentare naturam communem. Col-
ligi vidcturcx Scoto t.difi.^.^ueifi.i.nitm.xS, vbi
ait probabileautem pcrfpeciem minijsvniucrfa-
lis , cognofci maius vniucrfate. Ratioeft,quia
maius vniuerfalecontineturinminijs communi,
& natura communis in fingulari. Hanc tenet
S\xzt.lih..^.de j^nim* , cap.^. num. 1 2. Et fi obiicias
quod Scotus ihi^uie/i.C.num.^. docct eandcm fpe-
ciem non poffc effe fingnlaris,& vniuerfalis. Rc-
fponderi poteft cum Bargio ibi §. ^uinto dico , ve-
rura effc formaliter, tamcn potcft cffe formaliter
fingularis, & virtualiter vniucrfalis. Sccundo.ibi
tantum arguitcontra Henric. negantem (pecies,
nccopus eft fingulas rationes eius cffccfncaces.
Adde fecuudum ipfutn probabilc effe, quod non
dent ur fpecics , fcd quod fufficiat phantafina , dc
quo fusc fupti ad^. 1 7. & idem rcpetit hjc ». i o.
Hispofitis,

Refpoi>deturad dubium non dari fpecics pro-
prias fingularium , quibus ipfa intrinfeca fingu-
laritaspr«fcntetur,proftatu. Ita Scotus i.d.\^.
^uetii.i.fin. & patct e;c rationequartac conclufio-
nis ,alioquin pro nunchi^bcremus propriam no-
tiriam de tali fingularitare , cuius oppofitum eft
ibi probatnm ; Hanturtamcn fpccies fingularium
dcfadlo,queipfaconfn$c rcpraEfentenr.Quid au-
tem fit confiisc,& diftinde rcptaffcntarc, larq di-
(kam eft-ad ^uafi.i6. Hanc parrein probant cffica-
citcrrationcs Scoti adduda: fopra nutnC.pro x.
concluf, qpia alioquin non cognofccrcmus pro

nima

nunc fingularia. Probabilc etiam cft fpeciem
hanc fingularis reprxfcntarc vniuerlale ; & fic.
vnam cffe vttiufque fpccicm,vt fupta didum cft,
& hic infinuat Dodor ad quattuni.Probatur hxc
pars prim6,rationc pofita quartonotabili.Secun-
do fi intclledusagcnsabftrahit duas fpcciesho-
minis,ncmpcfingularis,& vniuerfalis ; idem erit
deomnibusgradibus fupcrioribus.Terti6,qui fo-
lurn vidctet albedinem, non facile cam difcctnc-
ret )l colore ; fignum crgo eft hsc non haberc di-
uerfas fpccics ; quia per cas facile difccrnercntur.
luxra hunc modum fic cognofcitut vniuctfalc;
c6m intcUciaus abftrahit plures fpccies fingula-
res ciufdem rationis,i variis phantafmatibus, il-
la: habent aliquid fibicummune, ncmpeomnia
pta^dicata cffentialia , qux reprxfentant , & alia
quibus diff"crunr,fcilicer fingularitatcs ,&intel-
ledtus poteft confiderare id in quo conueniunt;&
fic vniuerfale eognofcit, vel ea,quibus diff^crunt,
& fictcndit in finguiatia.

Obiicitur , receptum cft in rccipicnte per mo-
dum «ius : ergo fingulare fenfibile nonpoteftef-
fe in intellectu , nec ahqiiid reprsfcntans illud.
Refpondcrnr fpecicm intelligibilem fingularis
effeenritatiucfpiritualcm ficutintcllcdlus inquo
recipitur,fed rcprzrcnrariue raatetialis eft.

Obiicitur fecundo , fpccies reprxfentat obie-
(Stum fecundum illam rationem qua gigniturab
eo ; ergo C\ non gignitur <t fingularitate , non rc-
prxfcntat cam. Rcfpondctur cx Scoto \.difi.^.
^nafi.e.ad i.princip.num.i6. Singularitatcm non
cfferarionemagendi,fedconditionemagentis;&
ratio agendi cft natura,qu£ eft fingularis ; reprx-
fcntarur ergo per fe narura , & confuse cius con-
ditio. Sccundo , dicir Doclor , quando fpccics
totalitet gignitut ab obie6i:o , vt in fpiritualibuSi
tunc reprxfentat rotum quod cft in eo, & fic fin-
gularitarcm;qua rationc intcUcdbus feparatus po-
tcft pcr propriam fpcciem cernere fingularirarcm
in fc,hoc ramen non currit in fpccie fenfibili , li-
cet totalitcr fiat ab obiedlo,alioquin vifus difcct»
ncret intcr duo aIba,omnino fimilia, & xqualia,
quod falfum cft, cx conclufionc quarta:fcd rfefc-
ftus, vt videtur,non cft ex partcfpecici , fcd po-
lentix, qux fingularitatcm non poteft cognofce-
rc.nificonfusc.

Obiicitur tcttio , quia fi eadcm fpccics reprx-
fcntat fingulare, & vniucrfale, fruftra ponitur
fpecics aiia rcprxfentans vniuerfale. Rcfpondc-
tur fpccicm fingularis habere fingularc vt obic-
£bum primum adzquatum , & vniucrfale vt fe-
cundatium inadxquatum; ideo non fruftra poni-
tur fpecies vniuerfalis , vt pcr fe, & adxquari ob-
iedi ; & hoc fit quando intellcdus agcns abftra-
hit,non foliim k conditionibus mateti-alibus, fcd
etiam ab ipfa indiuidualitate. Adde forte nullam
dari fpeciemnifi finguiaris,qux ctiam vniuerfale
reprxfentat;quianihilcogitad'ponendumaliam,
fi fpccies fingularis fufficit : ptobabile tamcn cft
aliam poni , vt intcllcftus promptc fine impedi-
mento fingularitatis intclligat quiditatem , pro
quo facit cxpcrientia.

DVBIVM ALIVD.

K^nfingulare cognofcatur dire^e, ve/
tantumreflexe?

Egantcs fingulare effc perfc intclligibile,
quos cicaui nnm.j. dicunc illud cognofci

tantum

jin inferitri
& fuperiori
graduH fint
diuerft ^e-
ciest

&uomoil»
cegnefcitur
•vnitterfale,
tXfinguUret

XO,

SinguUriim
non efl rati»
agendi , fei
conditit »~
gmiii.

Si fpecies fin-
guUrii reprt,
fentat -vni-
uerfale , an
atia fit ad-
mitttnda t

N

XI.

Qu^ftio XX 11.

HefutMtHr
V.Thtm.

E* ctguith-
ne vniuir-
falit ntn ctg-
n*fei fingu-
Ure,

Xt.

SinguUre
fer etStai»-
nem aeeiden-
tiitm non ee-
gnofei.

13.

cantum^reflexe, fed ex <)idis.piiret dircdc intelli-
gi:quidquici enim cognofcitur pej: propriam fpe-
ciem,diredc C9gnofcitur. Patetetiam e&eoquod
anima feparata retinet memoriam (ingularium,
quae gefHc in hac vita, vt conftat ex colioquio il-
lo diuitis cum Abrahamo, de quo optime Scotus
^.d.i^.tfuffi.i. Qui ver6 tenent reflexe rantum
cognofci, varic id ponunt. D.Thom. loco citat. &
de ver.^M^n.x. <«rr.6. ponit cognofci quatenusin-
tel1e(5);ii$ cognitanaturavniucrfali, refleditur ad
phantafma,& per iilud cognofcit (ingul.are.

Contra , qoia vel cognofcit fingulare in phan-
tafmate , vt in obicdo cognito , vel vt in fpecic:
non poteft dici primum , quia iic ipfum phantaf-
ma prius foret cognitum ; quod cxperiencii
conftat efTe falfum; quia multinorunt tingularia,
qui nihilde Phantafmate fciunt.

Practerea,ipfum phancafma eft/ingulare : ergo
fi cognofcitur , & in ipfo res fingulaiis , dire^e
cognofcitur nngulare,quod negant.

Tettio , fi cognofcicut in phanta(mate , id fic
per fpeciem vniaetfalis , quia eft indifFerens ad
omnia (tngularia : ergo danda eft propria fpecics
nngularis,quadired;ecognofcacur,velnullomo-
do cognofcitur.Ncque poteft dici fecundum.fci-
licet quod cognofcitur fingulare per phantafma,
vtper fpeciem ; quia intclledus non vtiturfpe-
eie corporea.vel maceriali. Prxterea nulla poten-
tia vtitur fpecie,nifi inhzrcnte fibi.

Scotus i.PhyJicor.<}H<tfl.i. /trt.i. tenct intelligi
fingularc pet determinationem ad phantafma;
fed hocefncaciter reiicitur rationibuscontraD.
Thom.addu^tis. Alij docent intcUigi per colle-
«^ioncm accidentium illius c^gnitam. Concra,
qusroanipfaaccidencia cognofcantur vt fingu-
laria.'Si fic.habecur incentum, fcilicet quod dire-
€tc : fi vero tantiim in vniuetfalijcrgo pcr ea non
cognofcuntur fingularia. .

Prztcrca.contra omnes illos modoscognicio-
nis reflexs arguitur prinio ; quia rufticus nouit
(ingularia,qui tamen nonnouit faccre iftasrcfle-
xioncs ; nequeenim naturam vniuecfalem nouit.
Secundo, C\ per fpcciem vniuerfalis , vcrbi gratii,
hominis , cognofcercntur fingularia hominis,
produdla vna fpecicoccurrentibus aliis homini-
bus, inrclle6);us nuUam aliam produceret , & fic
illos ncn cognofcerer , quia nullam haberet fpe-
ciem ab eorucnphantafmatibus defumptam.Ter-
ti6,nec creatio , nec expcriencia cogit vt dcncge-
tur incelledlui noftro direda cognicio fingula-
cium,quia non poteft elTe ex perfcftione eius,
aliks Don conuenireLDeo, vel Angelo ; neque cx
impcrfedlione,ali^s nonconueniret fenfui.

CONCLVSIO V.

Indiuiduum vagitmprius cognofci , deinde

naturam, o' pojlea indiuiduum

determinatum.

c /"^ Varto , dieo tjUMntHm admoJum,8cc. Hic
Vir

__^rurfus rcpetit vt probabilc , quod fuse
tradacum eft ^ue^.ij. non dari fpecies intelligi-
Indiuiduum biles,de quo ibi plura adduxi k nMm.i6. Probatur
vagumpnme conclufio quoad primam pattem; primo , quia
ars, & intelledus imitantur naturam ; fcd bzc in
agendo non incendit vniuerfale, alioquinpro-
dudlo corpore nonagcret vlterius ad animacum,
vel brutum ; nec intendit indiuiduum defigna-
tura, alioquineo ptodudo cefTaret j crgo dicen-

tegnofii.

S79

dum , qu6d intendit primoindiuiduum vagimi:
etgo fic fpecies reprxlcnrabtt primo tale indiui-
duuro;poftea nacuram ipfaminfcratione fnppo-
fiti , non confidetato , (iue liac coilatio plurium
indiuiduorum intcr fe, iuxta modum iam didum
cognoCccndi vniuecfale,fiue nonrquod fUrte ma-
giseftad mcntem Scoti i.d,i.q.6:n.ij. loquendo
de vniuerfali Phyfico.

Secundj^ probatur , quia experientia conftat,
quod aliquando intcUigimus fingulare vagum,
nulla intcllec^a fpecie:igitur prius cognofci vi-
detur, qu^m fpecies. Antccedcns patet , quando
rcm a longc videmus. Tertio, ex Philof. i .Phyjtc.
text.ii. Facir etiam quod a\i\. Poft. tcxt. ii:Ci
qux funt ptopinqutora fenfui^efTe nociora nobis.
Quoad fecundam partem , patet, quia hoc modo
cognofcitur nacura fecundum/e,quando circum-
ftanciis determinantibus non confideratis , ipfa
repraefentatur, quod eft nacuraroabftrahi ab in-
ferioribus.Tertia pats declaratur, quia rcflcdlen-
do naturam fic conccptam , ad circumftantias,
loci,temporis,figurae,magnicudinis,&c. concipi-
mus ibi aliquid fubciTe , quod icpugnat diuidi in
pluta ; fed nefcimus eius propriam rationem,
alioquin pofTemus illud a quocumque alio dif-
cernere,quod conftat cxpcrientiacfrefalfum.Vn-
de ifte conceptus non eft fimplex , fcd ex variis
conceptibus circumftantiarum , quafi genitus,
quod exemplo bene declarat Dodkor ; quia con-
ccprum fingularis fignati non pofTumus aliter
exprimere, qu^m per varias illas circumftancias.
Hicetia\-n infinuac per eandem fpeciem rcpra:-
fcntari fiiignlare,& vniuerfalc, dum ait finguiare
fignatum inteTligi per conceptus variatum cir-
cumftantiarum vniucifalis conccptui addiros.

Sed hic occurrit grauis , & molcfta diflicultas,
quia Scotus fupri <jttetii. 1 6.num.i.& i .d.i.^udft.i.
num.ii. docet primum cognitum efTe fpecicm
fpecialiffimam;hicdocetc(reindiuiduum vagum;
crgo fibi contradicit. Refpondetur, locis illis ci-
tatis, loquicur de iisquae fecundiim fuam pro-
priam rationem cogi)ofcuntuf>& dccontentis in
cis efrcntialiter,aut virtualitet.inter qiiar priroifm
cognitum eft fpecies fpecialiflima : at fingulare
pro nunc non cognofcirur fccundum propriam
racidncro,ex conclufione quarta , alias pofTemus
difcernere hocouum penetransaliitdomnino fi-
mile:& fictollitur contradidio.

Secundo>dici poccft,qu6d illis locis comparac
fpecietn infloiam ad vniuerfalia , noi^ivero ad fua
fingularia,ex quibus eius cognitio depender,quia
ab eis abftrahitur.

Tertia ratio Scoti ibi pro hoc facit, quatenus
ait ideo fpecicmfpecialifCmam primo cognofci,
quia caufa naturalis prius facit effedum perfe-
diflimum, quem poteft ; fed hoc non currit quo-
ad ea, quorum cognitio eft quafi via ad cognicio-
nem talis fpecici. Pra:terea,cognicio flngularis
forte eft perfedior , fi fiac per eandem fpeciem,
qua cognofcicur vniueifalc ; quia ficut plus cft in
eo encitacis , ita & intelligibilitatis. Dices , cfle
cognitionem confufam, & iion fecundiim pro-
priam racioncm fingularis : ergo impecfedior cft
cognicione nacurae vniuerfalis.R.efponderur,cfto
fit cognitioconfufa , & non fccunduro propriani
rationem fingularis,tamen cft propria naturx, &
additur aliqua modificatio , qoa detcrminacur ad
notitiam indiuidui vagi , vt infinuat Dodor hic
adquartum.

In tetam obfcura,in qua ferc conicdUirispro-

ceditur.

§lucmod»
eogneftiiur
fingulate de-
termtnntumi

14.
"Euitatur
eemr«diiiio.

An eoffiit!»
fltlgularit firo
nune fit fer-
feclior eogni-
tiene vmner-
faltc'

Singulare re-
prdfcninri
pet fheriim
vt:iuerfnliA,
meilijicjit4i.in.

58o

cedicuc, videtactnihi nondati fpecinn , quzpto
hjuc ftatu reprafentet finguUte.diftindam i fpe-
cic vniuetfal JSjfed ipfam Ipecicm vniuetfalis, vcl
pocius natur2,quz nec vniuerfalis eft, nec finea-
laris ,nifiper accidens , ez Scoto i.dift.i.fH4fif.i.
adiundtis conceptibus citcumftantiatum, repras-
fentate fingulate confuse , ficut fpecies creatu-
tarum pto nimc reprzfentant Deum confus^,
vtexplicat Scotasi.dift.i.<}utft. i. mm.iS. vbi
docec qaomodo ex fpecicbus boni fummi|,&
adus , formamus de Dcoconceptumbonifum-
mi adtualiflimi.

Qupd vei6 hoc fit fecundum mentem eius,
habecur ex ipfo i.iift.i.tju*il.6.nHm.i$. vbi docet,
qu6d fpecies per fe , faltem pto nunc, tant6m te-
praifentat naturam , ex adiundlis auiem colligi-
mus hancnatutam efie contradam , licet ipfam
rationcm conttahentem non videamus \ ic hoc
contingit duplicitet : ptim6 , quando concipio
illam naturam in aliquo indiuifibili in plura,
quod idem eft ac concipete eam in fuppofito, feu
in indiuiduo vago. Secundo , quando concipio
eam affe^am his conditionibus loci , tempotis,
magnitudinis,&c. 8c hzceftconfidcratio indiui-
dai defignati,ad quam multz fpecies concuttunt,
vt habcc DoAot hic,». i o.

Ov^STio XXIII.

Vtrum in eliculone aEiiu intelligendi,
inteUeEius fit mouens motum ah ob-
ieSifo y<-vel an intel/eSius , cr ohieEium
relucens in Jpecie concurrant ada&um
intelligendi , ijt duo agentia partia-
lia ferfeSia in fito ordine , c!?' fita
caujalitate , quorum caufalitM , "^t
ynius non dependeat a caufalitate alte-
rius , licet n^nttm fit prindpalius mo-
uensalio?

Atiftot.t.<^« Aninu$,tt*t.go. D.Thotn. ibid.UB.ix. (3* i.^.
qu*ft.^6.nrt.\.^ qutfl.%%,art.i.Cr d» v*ritat.*rt.6.^ 4.
dift.^^.rjMfl.x,. trt.i. irt eorf. Gonzalcs l.part. qutft.ix,
^rt.i di^.Xi.ffff.^Mcntic^uodlib.^. qutft.j. ToXtl.t.dt
Anim», qu*/l..ii. centl.^. Ceinplut. di^.iZ.d* Anim»,
qutft.y§.l Auerfa ttm.i.qutft.^i.ftS.f.

T quod fic intelledus non fit mouens
moturo, vidctut ; quia efFc£lus magis af-
fimilaturcaufz propinqiiz,quam remo-
i.x:fed adlus intelligendi magis aflimilaturob-
icdo qu^m intelledlui ; quia pec adlum attingit
obiedtum ; ergo obicdlum eft caufa ptopinquior
rcfpcdu elicitionis aftus intelligendi , quim in-
tclledtus ; fed caufa propinqua magis eft mouens
moium,quam caufa remota; ergointelled^us non
eft mouens motum, fed potius obiedum. Maior
patet in naturalibus & artificialibus ; quia quan-
do dux caufae concurrunt ad aiiqucm cfFcdum
♦ al. fubor- * ^"^ ordine , cffeftus magis ailimilatur pro-
dinat*. piiiquac , quam rcmotx ; nam ignis gencratur ab

ignc <Sc a Solc,& magis adimilatur igni quam
Soli.

Similircr iu artificialibns, imprcdio in ce^
ra magis animil.itur figilio, quikin manui , quae
f ft caufa rcmpta; fcd manifeftum cft , qu6d in-

De Anima

telledlus , Sc obiedlum concurrunt ad adum
inteliigendi ; & de inteiiedu manifeftum eft.

De obiedo dicit B. Auguftinus 9. ele Trinit*'.
ti , cMf. vlt. A «egnofcentt , & ctgtiito pttritnr no-
titia ; 8c fimiliter dicit , qu6d omnes congene-
rant fui notitiam. Minor etiam conceditut "ab
omnibus.

Przterea, fi obiefluro fplendens in fpecie mo-
oet intelief^um ad ad^um intelligendi ; quxto
quid caufat in intellcdu pet iftam aifiionem , Sc
motionem ? Si enim nihii caufetut , intelledlus
non efict mouens, ic motum ; fed non caufac po-
tentiamintelledliuam , quia ifta ptxfupponitur;
nec etiam fpeciem inteliigibilem , quia pofito
qu6d ifta fpecies,quz imptimicur.fic vlcimace re-
przfcncans obiedlum : ergo ifta non mouebic in-
tciiedtum, caufando in iilo nouam fpcciem. Nec
adum inteiligendi , quia tunc inteliedus nihii
faceret ad adlam inteiligendi, fed tantum reprae-
fenrat : cuius oppofitum prxfupponit quzftioj
ergo inteile^us non eft mouens motum ab ob-
ieao,

RESOLVTIO.

^od inteUedits fit mouens tnetum \ quia, vp
intelUgat , indiget Jpecie infe receftA,etfi
id non fit per fe ^ de quo Dolfor i.dift.j.
quaeft.7. num. 10. vbi num. 2.1. optime
explicat quomodo intelleHtfs , ^ Jpecies
funt cmfA fubordinata.,^ quxft.S. ofien-
dit intelleiium ejfe frincip/tiierem cau-
fam ; (^ ihi ad fecundum , decUratJenfu
proifnto ejfe mouens motum :fi tamen com-
farentur ad inuicem h/ec duo in vtraque
motione ,fcilicet adjpcciei , (^ aBus pro-
duBionem , ejl potius mouens nonmotum,
quia ad eius motum coagit Jpecies , non e
contra.

* TTX Icitur , quod inteliedlus eft mouens mo-
J^tum ab obiedto , ad hoc quod eliciat
adlum intelligendi ; quia quando aliquid eft in
potentia cftentiali ad aliquem adum,non reduci-
tur de potencia ad adtum, nifi pcr aiiquid fibi im-
preflam ; fcd intelledlus antequam recipiat fpe-
cies , eft in potcntia eflcntiali ad aftum intelii-
gendi ; crgo requiritur , quod fit motus ab alio
per aliquid fibi impreflum. Maior patet per Phi-
lofophum i.de Anima,text. j j .qoii in hoc diftin-
guitur potentiaeflentialis ab accidentali. Miiloc
ctiam tenctpeiPhilofophum ^.de Anima,text.ii.
quia anima eft tanquam tabula fafa;igicur in po-
tencia eflcmiali.

^ Ad primum atgumenrum , dicendum qood
roinor eft faifa, iramo magts aflimilatnr adtus in-
tclligendiinteliedui , quam obiedto ; ic ideo in-
tclledlus denominacur ab adu incclligendi , &c
non obiedlum.

Ad fecundam.dicitur qu6d fpccies non mouet

1.

^otntd»

intellcdlum; fed eft fibi ratio moucndi ; periicit '"t'^^"'

mtMttitr ai

enim intelIe6bHm in adlu ptimo , & fic pcrfcdlus ^. «^^
elicit adlum fccundum ; vnde ifta imprcflio non
eft motio, ficut nec imprcflio fotmz in materia,
itaquod ft>rtna moucat maceriam , fed mouetur
ab obie6lo in phantafmatc, quod niouet intei-
ledlum poflibilcm , gigncndo fibi fuam fimilitu-
dinem.

Coiitra

QusftioXXIir.

581

«.' Contra iftam minorcm arguitur duplici-
ter ; primo fic , quia cx adibus gcncratur habi-
tus , & habitus inclinat in fimilcs adus , ex qui-
bas generatur ; fcd habitus magis aflimilatur ob-
ic6to. fccundum adus in quos inclinat , quara
intclle£tui i quia habitus dcclarat obiedum , &
principia , non autem intellc6tum ; crgo adtus
magis adlmilaturobicdtojquam intcliedtui.
j. Prxterea, adidem, motusmagis denoroina-

Dehoci.d. tur atcrmino<K^ ^ttem, quam ^ tcrmino aquo;

^.q.y.n.jj. ergo adus intelligendi , quo attingitur ipfum
obicdum , magis aflimilatur tcrmino aJ ^Hem,
quam termino a quo ; & prxcipuc in propofito
ab obie6fco , cum ipfum fit tcrminus 4</^»^m , &
a ^Ho.

Prairerea , potfntia adliua non requirit ali-
quid fibi impreflum ad hoc vt agat. £t hoc pa-
tet indudiuc in omni potcntia ad:iua,tam in po-
tentia pcrfedta , vt in potentia Solis , qus non
requirit nifi prafcntiam diuerforum obie^to-
rum , ad hoc qu6d detcrminetur ad agendum,
quimetiam in poicntia imperfeda, vt incalo-

i.dift.}.q.7. re ; ergo cum intclledtus cliciat adlum intelli-

0.11. gendi efFediue , fequitur quod non rcquiritur

aliquid fibi imprcflum , ad hoc quod intcl-
ligat.

Praiterea, ficut aliquid fe habet zAagere , fic
ad ep ; ficut ergo dat agere, ita dabit ejfe ; fi er-
go fpeccis in intellcdtu fit ratio agendi ipfi in-
tellcdui ; crgo eft magis intcllediuum , & ma-
gis habct de ejfe intclligibili , & pcr confcquens

eflec fpecies bcatificabilis , magis qoam intel-
lcdlus , ciim fit magis intcUigibile , quam intel-
lcdus.

Practcrea , fi fit ipfi intcUcdtui ratio intelli-
gcndi , ficut calor ligno ratio calefacicndi &
principium , tunc fpecies feparata intelligeret,
ficut u calor eflet feparatus,calefaccrct.

Praitcrea , quod poteft inplus , & inminus:
fcd in vifionem beatificam poteft xntelledus fi-
nc fpecie , ncc ibi rcquiritur aliquid informans,
fecundum opinioncm Commentatoris ; fcd cf-
fcntia diuina cft ipfi loco fpcciei , qux non in-
format : crgo fcquitur , qaod intclledlus in co-
gnitioncm fibi naturalem poteft fine fpecie. Ad
confirmationem autem opinionis praedidac , ad-
ducebantur authoritates Commentatoris fupri
j.commemo. Et dicit, quod neceirc eftinueniri in
parte animx , iftam partem qux dicitur intelle-
dus , fccundijm quam facit iftum intellcftum,
qui eft in potcntia intcUigerc omnja in aftu;
caufaenim prGpterquam facit intellc<5tum , qui
eft in potcntia intelligere omnia in adu , nihil
aliud eft , nifi quia fit in adu. Hoc enim quod
eftin adtueftcaufa vt intclligat inadtuomnia,
In hac authoritate notatur primci , quod in-
iellc6tus poflibilis fit in adu per aftioncm in-
tclleftus agentis imprimcntis fpccicm ; & quan-
do fic eft in a(5lu, tunc poteft adtu intelligere,
& fpeciem , fcilicet cxprelTam, eliccre : mouetut
igitur ab obiedo , & Ipccies obieifti eft fibi ratiq
jntclligcndi.pcr quara cft in adu.

Fmis quAftiomm (khtilifiimi DoHoru hannis Scoti.

aee$deat*lu.

ANNOTATIONES

in quacftioncm vigcfimam-
ccrciam.

M » T^ Icitur , <]uod intelle^us efi mouens motum,
JL-/&C. Explicat clare quomodo intelledus
cft moucns motum ab obicdo , quatenus per
fpcciem cius reducitur k potcntia eflentiali ad
accidentalcm ; illa cft , quando caufa habet in-
complctam virtutem ; hsc quando accipit quod
dcfuit ad corapletam virtutem produdtiuam ef-
fe6tus ; vt docet Phil. 1. de Anim. text.i^.& j;,
Petenti» ef- Excmplum poncns de fenfu folo , & dc eo fi-
femitlU dr mul cum fpecie obiefti. Itcm , dc homine fe-
cundum fe in ordinc ad adtum fciendi , & deeo-
dem cum habitu fcicntix , per quem dc potentia
cflentiali reducitur ad accidentalem.

Hxc quxftio facilis eft , fuppofitis iis , qux
probata funt tjuaft. ti. & ibi in annotationibus,
nempc intelle(^um clTe adtiuum , & non mere
pafl[Iui?m , fpeciem item adtiuam efle , & cx am-
bobus conftitui imegram caufam intelleftionis;
de quo videndus eft Do6tor locis in refolutione
citatis,in quibus fusc hanc matcriam traftat; fed
habes fubftantiara totius quzftionis in refolutio-
ne a nobis pofica.

yid primum argumentum , dicendum , &c. Op-
poficum huius folucionis habet Scoius i.dift. j.
qtuft.j.num. }9. Rcfpondendo ad argumcnta D.
Thom. vbi dicit , quod in fpecie ad adtum , eft
fimilitudo fotmalis , & quafi vniuoca , & in in-
tclledtu firailitudo virtualis , & zquiiioca ; ergo
Scoti oper. Tom. II.

fibi contradicit. Refpondetur, hic, §. centraiftam
minorem, recedit ab hac folutione , duobus argu-
mentis probans adtura afllrailari magis obic-
6to , quamintelle(5tui , per quod tollitur contra-
di6tio.

Seddices, argumentura non folui per hoc. f.
Rcfpondetur , non vrget , quia efto obic(5tum,
vel fpccies, magis aflimilecur a(ftui , quam intcl-
lc(Stus , hic tamen eft mouens motura , quate-
nus recipirin fc fpcciem , qua mouetur , ic cum
fpecie fc mouet ad a(5tum. Et quando dicitur in SpeeUi nSeJl
argumcnto , caufa magis propinqua eft magis **"^ magit
mouens motum ; fupponicut falfum , fcilicct ^*^"*"* ,
ipecicm ellc propmquiorem intellc(Stu rcfpe^iu uam,
a(5tus : & dato quod eflet propinquior , ctira
moueat aliud anteccdenter ad a(ium , illud aliud
cft magis moucns motum. Sed comparando
vtrumque ad adtus produ^aionem , etiam fpecies
dici poteft mouens motura, quia intcIlc^Stus tra-
hit fecum illam , vt caufa principalior , vt docet

Scotus !.</.}. <].%.

Praterea , potentia aSliua , &c. Arguit quadru- 6.
pliciter contra folutioncm ad fccundum , qua^ Spetits nS tji
tenus dicit fpeciem eflc rationcm agcndi intel- '!'"'• *•['.'"''
Ic^ftui , ficut , vcrbi gratia , calor eft ratio calc- ""* '
faciendi ligno. Prii^o , quia caufa a(Stiua non
pctit aliquid fibi imprimi vt agat , dc quo 1. d.
}, (jutft. 7. num. II. Secundo , quia fpccics clTct
tunc bcatificabilis , quia magis eflct intelle(fti-
ua. Tcftio , fepatata poflet incelligere , ficut &
calor feparatus calefacere. Quarto , fine fpecie
intelligit intclle(5lus Deurn in patria; crgo fpe-
D D d cics

581 De Anima Quseftio X X 1 1 1.

cies non eft ei tatio intelligendi ; quia fine in-
telligendi racione, repugnat aliquid intclligi.

Rcrolucndo igitur quxftionern, explicat ex
loco Commentatoris quoniodo intclledhispof-
fibilis per adionem intelledius agentis fpeciem
ei imprinientis , fit in a^u , ita vt aAu elicere
po/ntaliamrpccicm, icilicet expreflam ; & fic

(inquit) f/mietMr 4il> ohieSio , & Jpeeies efijihinuio
imeUigmdi , per quMm efi in aHu , qiia: vltima ver-
ba adiecit , ne putes efle ei rationem intclligen-
di > ficut cft calor in ligno,quod iam reiccit ; fed
quatenus per fpeciem intclleftus conftituiturin
adu.id cft, in potcntia accidentali > feu propin^
qua, vc intelligatur.

Explfciitnt AnnotatioMs , fin Commentaria in quafiiones fuhtiltjjimi DoSiorUi de
Anima , in Conuentu Aracaili, Ann.i6t$. in 'uigilia S. Matthai Apoftoli , qui con-
tempto mundo , c^ reli^fs omnibus fecutui eft Chrifium, cuius interceffione egomi-
ftUus T)eum precor , t;/ eundem ftcftquar^ njt animam , de qua hac pauculaferipfi,
faluare merear. Amen,

F I N I S.

Supplc

I.

mts di ttni'

Supplementum ad Qu^ftiones

ioanniYdvns

s c o T I,

DOCTORIS SVBTILIS,

ORDINIS MINORVM,
J N L IB ROS D E A N l M A,

Difcuticns & ad mcntcm ciufdem Do(5toris rcfolucns rcliquas qua:ftioncs

& difficultates , ad matcriam dc Anima fpcdtantcs , tam ab

antiquisjquam a rccentioribus tradari folitas.

Ter fratrem Hvgonem Cavellvm Ord. Min. reg. Ohferu. prouincU

Hiberni^t, olimjacra Theologiit^n Collegio S:Antonij eiufdem frouincix,

apud Louanienjes Le£iorem emeritum,

DISPVTATIO PRIMA.

T>e AnimA fubflanna ^f informatione.

S E c T I o L

Vtrum animafit oMus fuhftantialu
informans?

A L E N. /i^. 3. <^ Locis ^eSihf
I C.6. tenct animara clTe tem-
' peramentum qualitatum , &
\ cum iftis immutari , lib. 3 . de
■ Sympttm.Sc lib.-j.de yjJtpitrt.
\ c. 8. fatetut feignorarc ani-
I m« natutam. Alij tenuerunt
animam circ harmoniam quandam , & propor-
tionem contrariorum incorpore : quam opinio-
nem refutat Ariftoteles i . de Antma , rm.j4,j f .
Plato & alij volunt animam eflc formam afll-
ftentcm , non informantem ; vt Ariftotelcs lo-
quitur de forma cocli 1. ie Cael.cap. 1. <^ 1 1. 4.
Scd omiflis variis Philofophorum de hac re de-
liriis, dequibus Ariftotelcs i.deAnim.cap.i.&z.
(fr per totum Uhrum,

Dico prirao, animaeft fubftaniia. Hxc vidc-
Scoti oper. Tfm. II.

tur contra eos , qui prster materfam * nullum
aliud rerum naturalium principium agnofcunt.
Qui funt Auicenna Ul>. de Anim. eap.j. Albcrt. 1«
/itm. de Hom. tpufi. } . Auer. i. de Anim. comm. i . i.
vt referunt Conimbr. i . de Anim. cap. i . tjiu$. i.
Probatur prim6 , ex Gregor. Nyflcno dilfiit. dt
Anima. Quia ficut cx concordia rcrum variarum
in vniuerlo coUigitur adelle vim diuinam omnia
rcgentcm ; itaex confenfu variarum qualitatum,
&afFe(5bionutfi corporis, partiumque eius adcfle
animam : neque enim vllum accidens cstera om-
nia accidentia ita temperare , vel concordare va-
let. H«c tantum fuafio eft, & ponendo forraara
corporeitatis fubftantialem, nihil coiificit.

Sccundo , raateria eft fubftantia ; ergo & ani- AnimMm tjf*
raa,quiahxceftnobihor. Terti6,viucns & non MfiMutMm.
viucns fubftantialiter difFerunt. Quarto, non eft
qualitas prima, ncque ex quahtatibus primis;cr-
go non cft accidcns. Antecedcns patct,quia talcs
quaiitates non pofTunt in muhipHces operatio-
nes, & motus viuentis. Quod ver6 anima ratio-
nahs fit fubftantia , patet ; quia ah'as non poflec
cxtra mateiiam pci rcftarc.Conclufio cft Arift.i.
DDd 1 de

584 De Animx fubftantia, &:c.

deAnim.c.x. & Mliai pajfimt diffiniiur Clem. •vnica
de fum.Trin.& cap.firmiter,eodem, & in Lateranenf
fitb Leon. X./eJf S.loqaendo de anima rationali.
1. Obiicitur prim6,quiadiflbluto teraperamcnto,
perit vita, & aducnit mors ; ergo illud eft anima.
Negaturconfequcntia, quia ctiam in corporibus
inaliimatis,corruptis qualitatibus quibu{aam,to-
tum corrumpitur , tamen inde non fequitur non
cfle formam fubftantialem , praiter qualitates.

Obiicitur fecundo , anima eft in fubie6l;o, ex
Ariftot.i.<i^ Anim.text.^. ergo noneij fubftantia.
Refpondetur, eftinfubiedto informatiue, hon
inbxfiuc.

Dico fecundo, anima non eft corpus,eft Arift.
i.«ip ^«.rfA:r.7Z.Probaturex ipfo,prim6,quia ani-
ma eft Hmul cum qualibct parte corporis,fed duo
AmmMmnm corpora (imul eiTc ncqucunt. Sccund6 , non cft
tffteorpu) de. corpus coclcfte , quia hoc cft inalterabile , anima
mtnllratur. non;nequc clcmentare, quia hoc habet detcrmi-
natos motus ad furfum, vel deo(fum,anima non;
neque mixtum,quia tunc non coignofccrct multa
accidentia,quiacognofces dcbet denudari a qua-
litatc cogniti i.de An.text.-7 1.& 1 1 1 . £^ 3 .rm.4.
Et experientii conftat , qu6d manus calida non
fentit calorcm alienum,& idem.de aliis. Vnde Ci
animaciTet corpus mixtu , habcrct variaacciden-
tia , quibus impcdirctur , a fimilium cognitione.
Tcmb,'i.Phyf.c.^.& wjr.i8.Omne quod mouetur
•i fe,habet partem motam non moucntem,& par-
tem moucntem nonmotamjfed in animali anima
mouet,& corpus mouetur : ergo diftinguuntur.
J* Obiicitur prim6,anima patitur acorpoic,vt pa-

tet in phrenefi & ebrietatc ; & corpus ab anima,
vt patet in rubore caufato a vcrecundia,& pallo-
re ex cimoic orto ; fcd ad mutuam aitionem re-
quiritur contadus, qui tantum cft intcr corpora.
Refpondetur , non reqaiti tadlum quantita-
tiuum ; vnde vnus Ancelus poteft pati ab alip.de
quo Scot. i.dift.^.^uali.i.

Obiicitur fecund6,ex Ariftot.quia Auguft.ii.
Ciuit. 1 1. docet in do6trina Pcripatetica animam
e(tequintamfubftantiam,id cft,exmateria,& na-
turacoelcfti conflatam. Rcfpondetur,c6ftat Ari-
ftotelcm oppoiitum fcnfiflc cx ipfius difputatio-
ne i.de An.c.^.conx.tz Democritum,Empedpclem
& alios. Auguftinus ergo videtur non cx ipfo
Ariftot. fcd ex Cicerone i.7«/cw/.^«,£/?.fumpfiflc,
qu6d pofuerit mcntcm quintam fubftantiam k
quatuor clementis diftin^am,in quo Cicero fal-
fus vidctur.

Obiicitur terti6,quia iJe Gen anim.c^. zit ani-
mam parciciparc corpus quoddam,clementis di-
uinius. Refpondetur , vel loquitur in fententia
Platonis,& Academicorum , qui pofucrunt ani-
mam ante cius vnioncm ad corpora noftra , cor-
pufculo illuftricirciifufam fuifle. Vcl vocat cor-
piis noftrum elementis diuinius,qui anuUaipfo-
rum facultas fuflicit ad excellentes operationes,
qua: mediante corpore noftro fiunt per animam.
Idcm c(t de coeleftibus corporibus,(i tcncatur fe-
ciidum Philofophii cfle animata:vocat enim i.de
Cal.c.i.caelos animatos,de quo Scotus 1.^.14.^.1.
4. Dico teru6,Animaeflforma,/eM oEltu informant.

eft Arift.i. de An. cap.\.v\i\ ponit duplicem dcfi-
nitioncm animx , & in vcraque ait ciTc adtum.
Diifiniturde fidequoad animam rationatem, lo-
cis citacis concluiione prima. Probatur primo,
quia non eft corpus.vtoftcfum eft:neque eft ma-
teria , quia viuens a non viuentc in hoc non di-
ftinguitur, & materiapta:fupponitur,cum anima

introducitur , eftque ei^ip^^somnis aftiititath , &
animaeftbrigo bmniu yicatiumaftiQnmii': crgo.
Sccund6 , vei in compoficu, eft aliqua fomria fub-
ftantial}s,vel non?Si (ecundum,ergo tnateria ma-
net fine forma, & compofitum coftat ex maceria,
& folis accidentibus , quz funt abfurda. Si ,pti-
mum ; cvgo ei ciibuuntur praecipuae a(5tiones;er-
go vitales kfornu fubftantiali fiunt ; fcd repu-
gnat ficri nifi ab anima ; ergo, &c.

Obiicitur prim6,qiuaArift.i.«if ./^«.c.i^.air,
nondum conftare, an aniraa fit forma corporis,
vel ei afllftat vt auriga,vei gubernator nauis.Rc-
fpondctur illo c.i.id non probauit,fed ca^.fitj.'

Obiicitur fccund6, anima eft per fe fubfiftcns;
ergo non eft forma.Parec confequencia,quia for-
ma in alio fubfiftit, ficut &,'e(l. RjefporttJ,ctuf,
quod fubfiftic vi natum conipleta,non poteft efle
forma.fccus fi incompletc(ubfiftat,Vt in czfa.

Obiicitur tcrri6, fi iliimam cfle formaifi infi3'f-
mantem, colligitur cx motu, fcquitur coclos eiTe
animatos ; confcqucns eft falfum, & fidei parum
confoimcjvt doccnt Conimbr. i.deCasto,c.^ .EiCi
quidaantiqui Philofophiid tcnuerint:ergo fuffi-
cit animam ciFc afl!iftetem.Refpondctur,!oquedo
de aliis animabus a rationali , fi aniriia cflet tan-
tiim afliftcns.non informans, tunc vel eflet fim-
plex,& fic non ciTet anima corporea,fed fpiritus;
Ycl compofita ex matcria,§(: fon-na;& fic no eiTet
animaalteriuscorporis, & de illa incerrogabitur
an fit viiies necne?Si primum,cius forma crit in-
formans;fi fecudum,formarefpc(3:u materiaenon
erit anima. Secund6, formaa(Ii(tcns non caufac
atftiones imman5tes,nec vitales, fed tantum traf-
cuntes:ergo non viuificat illud,cui aflHftit.Ad ar-
gumetumycrgo nan ex folo mocucolligicur ani-
mam eflc formam informancem , fed ex a6lioni-
bus vitalibus,qu£e formac afliftenci rcpughat.Vn-
dp cocli, ctfi moucantur , aniraati non funt, quia
non habcnt altricem facultatem, cum fint incor-
ruptibiIes,aIioquinexcrefcercnt & decrefccrcnt;
ncquc fenfitiuam vimhabcnt, quia haec indiget
calorc, cuius funt incapaces;neque habent orga-
na fenfuum ; quia continuct mocione facigarcn-
cur ; neque poteft dici , qu6d habcnt animam
rationalern , alioquin mereri atquc dcmereri,
Deumque vidcrc poflent, quo nihil abfurdius.

Sectio II.

A» t^ttim^ inteUeEiiuafit^iritunliifuhfi^n'
tia,^ 'uerafqrma infirmans ?

PLato in Alcibiade tenuit anima intcUcftiuam
eflc formam tantiim a^fiftentenii non infor-
mantem,ficutlntelligentia mouenscoclura, dici-
tur eiusanima ; quidam tamen ciam Bcflarione,
lih.^. contra calumniatorem excufauit Platonem ab
hoc errore,& fic Scotus fcntirc videtur4.<i.4j.^
i.«.i<j.SedcftThemiftij i.de An.c.ij .vf^ue ad 51.
Attcrr. 3 . de Anim.cem. 3 , ponit eire aififtentemjVt
vnam omnium hominura. Mirandulanus tenuit
( vt rcfert Tolet. 1. de Anim. qudfl. 1. ) vnam eiTc
omnium hominum animam,& informantem Uh.
$i.de euerftone fingHlarii certaminisfiil. i . & lib. 5 3 .
y?ff.i.idem ait Achillinns lib.de Imelligentfis ejuodl:
l.dub 1. Scd aiunt hi duo aliud fecundum fidcni
dicendura , licet hocfecundiira Philofophiam&
Ariftocclem tcnendum eiret. '

Pro cxplicatione, nota quod forma informans
facit cum materiapcr fe vnum ; forma affiftens

non.

An e»Bigitl»
ex metu ani~
m»m ifftfir^m
tr.am inftr^
mtuueml

Ccelts ntm
tffe tmima-
t$t.

I.

Difput I. Se<5t. 1 1.

58y

non > CeA foliim vnittu recun4um operationera
quandanijVt naqta nauif& hoc fecundo modo in-
teiligunt iili Philorophi animam inteiiediuam
eile formam corporis.

Dico primo , anima intelledliua eft forma in-
formans hominis. Efldc Fidc cx iocis citatisy?^.
Amm«m *Jfi praced.con.^. Patrcs, & Expofitores in id Gcncf.».
fmntm. formMiit igitur Dchs hominem de lime terr£,& injpi-

rauit infiiciem eiiu Jpiraculum vit€,iA doccnt cxpreG'
$e,vcl fupponunt.Probatur rationcprimo ex Di-
uo Thoma i,^art.<j.j6. intelligere eil propria
operatio hominis;crgo cft a propria forma homi-
nisjfed eil ab intellcdliua}ergo.
2,, ContriexScoto 4.«^.45.7.i.».6.quiafecundum

Dinum Thoma intclled:us fe habet tanium paiH-
uc^de quo idcm Scotus i.d.^.q.-7jtHm.i^. & fupra
y. I z. vbi Minot. i . plura Diui Thomx loca ad hoc
adduxit : ergo opcratio non cil ab eo , & fic non
arguit animam intclle^biuaro eiTc propriam for-
mam. Vt ergo ratio valeat, tencndum eil intclle-
&um clTe adiuum.Antecedcns/cilicet intellige-
re cffe propriam, & formalem hominis opcratio-
nem,habcturex Philofopho ^Je jin.text.i.& yi.
de An.text.i^.i^.dr i.Er^/c.f.9.io.& opcratiodi-
(linguiturcon^aadlion£m,& fadlionem quod in-
eil operanti ,>& non ab ipfo irv altcro : vnde lo.
Ethic. in inteUigere ponit fclicitatcm hominis j &
, certum cil,qu6d hxc incil ei formalitcr.

Probatur etiam idem antecedcnstatione, quia
cognofcit homodiiTerentiamfenribilium abin-
fen(ibilibus:ergo habctnotiiiam non organicam,
nec fcnfibilem.Hac ratione iJe Anima^ext.^9.&
r»r«V««,probatPhilofophu$ darl fenfum commu-
nem , quia cognofcimus diffcrentias fcnfibilium
proprioru intcr fe.Pratcrea,cxpcrimur quod cog-
nofcimus vniuerfale,relationes rationis,fecundas
intentiones,& adtus,quibus hzc cognofcimusifed
hxc fcnfitiua: cognitioni rcpugnant. Qui pr otcr-
uc negaret hos a^us ineiTe homini.non efTct ( in-
quit Do(flor)cum eo difputandum;ficut nec cu co,
qui diceret fe non viderecolorem przfente,oculis
no impeditisjfed dicedu eflet ci, quod caret fenfa.
* , Vide Doclorcm /ffcm.probantem nullum ho?

rumad^uum conuenire fenfui : &vnicil ratione
fuadetur facilc, quia nulluni horum efl fenfibile.
Exptrlmura- Confcqucntiaprima, nempc principium intelli-
SutintiBigf' gendi eileformam intriniecamnoftram, probat
di uobit iu*f' Dodor'; quia illi inteSi^ere, feu adui non fenfiti-
^*' uo , nec organico oportet affignare intrinfecii in

nobis reccptiuii;& hoc non potcft efTe extenfum,
cum ille aftus fit inextcnfus,feu fpiritualis ; crgo
erit noftra forma, quia nihil aliud cftinextenfum
in nobis. Antecedens patct , quiaii intrinfecc in
L nobis non recipercntur illi adius^no raagisexpe-

* riremur eos habcri,quam quando Angclus intime

nobis pra;fens, fimilcs zStus habet. Aliam catio-
ncm Diui Thoma: reiicit Scotus ibi n. 9. quia vi-
detur in vno fenfu petitio;in alio non vrgcr.

Secund6,probatur c6clufio,& diSti confequen-
tia a Do(flore, quia pofTumus nos detcrminare ad
volcndum quodcumque obic6lum,vcl cius oppo-
fitum:dequo i.d.if.q.i.Sed hocncquit iieriper
appetitum, quia cft ad determinata poffibiliajnec
poteft ea non appctcre,vel a£lum fufpendcre:ergo
voluntas eft forma fpiritualis atque cius princi-
pium nobis intrinfccii.alioquin non experiremur
talcm potcftatcm nobis incftead appetcndum,&
non appctcndum obiciiium.quod f^lfum eft.

Tcrtio, r^tiocinatio,fcu difcurfus , & alij aftus
rdati,qut ^ potentia organicaclici nequcunt,dc-
Stttiofer. Tam. /7.

VDluHtMtm

ejfe ntbit >'»•
trinfteum.

pendcnt ab adibus phantafiae., vt patet in pueris,
& amentibus ; ergo funt nobis intrinfcci : ergo &
corum principium faltcm receptiuum , intrinfe-
cum eft,& incxtcnfum. Confcquencia patct,quia
fi circnt \ formaextrinfeca,vel affiftcntc,& in n»-
bis non recepti,nihil dcpcndcrent a phanufia no-
ftra, ficut nec a<^us Angelorii nobis affiftentiura.

Quarto , homo fubftantialitcr diffcrt a brutis, 4«
alioquin brutum eflct : ergo babet aliquam for-
mamintrinfecam,nonirrationalcm. Diccs(& vi-
detur Auerrois)cogitatiuam hominis aliquo mo-
do difcurrcrc,& per hoc eife capacem coniun^io-
nis ad principium intelligcndi cxtrinfccum , in
quo dificrt a brutis.

Contra, ctiam fccundum Auerr. cogitatiua eft jiSuitntttU-
matcrialis,quia facit eam corruptibijcm ; crgo no geii ntqueSt
elicitomnesadhis cognofcendi ,vcl difcurrcndi fi*ri * fhMw
circa fcnfibilia,& fpiritualia,vniucrfalia,& parti- '«/*•'"'' ""
cularia,rclationes rationis, & fccundas intcntio- '"**
nes;alioquin ellct intclledus;quiacfficcrct,& rc/-
ciperet omnes a^us , qui competunt intclleduf;
ergo omnes ifti adbus ab alio Bunt ,- & fi illud eft
extrinfecum, homo non difcurrit,nec ratiocina-
tur,fed aliquid aliud ciaffiftens;& per cofcqucasj
non erit rationatis, fcd brutum ab intrinfeco.

Quint6,cx AnA.i.4eAn.text.6.rhi definit <«»i-

mam ejji ailum corporit orgamcificc. Et intcUigh de Amm*m f*-

adtu prirao fubfUtiali, quia prsmittit diuifionem ''*''*'" ^V^'
r \tf: ■ ■ ■ •'„/» . r tnefmr,uin-

lubjtanti* m raatenam & formam ,& compoii- ,„„yj„;,^.

tum : & inde concludit animam efTc fubftantiam,

& no compofitum,nec raateriam.Qu6d ibi com-

prchendat animam rationalcm, patct;quia text.j.

& S.docet illam definitionc eilc maximc vniuer-

falcm. Et idem eft j .<^ An.text. i . ibi, departe oh-

temanims,^uA&cognoJcit.\hi ponit anima inrclle-

^liuam vt p.artem fubicdliuam anima: vt fic,cuius

dcfinitionem dcdit Ub.i.c. 1 j& i. \tcm,i.de Ahim.

text, 1 1..& I j.docct intelligcre cfTc proprium ani-

mz,reliquas operationes,vty?«/r^,>wo««-f,c6mu-

ncs ipfi cura corpore ; crgo pofuit vnum princi-

pium harum communiii, & illius propriz a£lio-

nis ; crgo & intrinfccii eile volait,quia operatio-

nes communes ab intrinfcco, funt etia fecundum

Auerr.& alios,qui id ncgant de imelligere ; & ibid.

text.^o. reprchendit Platone diccntcm imelligere,

/entire , &c. in homine , eflc idiuerfis animabus.

ltcm,i.de An.text.-j^.tex. \ 1 .dicit anima efle prin-

cipium forraalcificut fanitas,qua dicimur fani:er-

go vult atiiraam eflo intrinfecam formam. Et irc-

rum ait iptelleftiuam continerc fcnfitiuam.iicut

tetragonutn« trigonum;iIed h«non funt diftindz

figurz,fcd vnainfubftantia,quia tantu cft fonna-

liter tetragonus , in quo virtualiter eft trigonus.

Vidc alia roulta loca Philofophi ad hoc colle- y..

<5ta a Toleto 1. de Aruma, (jtutjt.i.. vbi etiam idem T*tr»itmm.

probat cx variis principiis eius. ■ trigttmt f««>

Obiiciturprim6,nulla alia fpiritualis fubftatia *»**'»#^''

poteft informare materiam:crgo ncc anima. An-» gWr» «mnM

tecedcns patetde Intelligentiis : ncgatur confe- inftrmmt.Au-

qucntia.quia Angelica fubftantia eft complcta;, gtlu*m»n'i

& idc6 ncquit inrormarc corpus, vt bene docent

Diuus Thomas i.part. qudfi. s t.artic. 1, Scotus

qutdlH/. 9. licet Aurcolus 2. difiin^. 8. ^dfi. vnic.

artiX. oppofitum tcneat ; anima vcf6 cft incom-

pleta,& ide6 vniri poteft matcriz.

Obiicitur fecundo, forraa naturaliter inclina- AnimunMtu-

tur ad materiam, fed anima rationalis non fic ad '"'""■ "PP*'

.,, . . j- < r tit cortm.

corpus;quia pcr iUud impeditur a fua operatione

perfe<Skiffima,qualis eft contemplatio.Rcfponde-

tur>ctfi pcr corpus impcdiatur a perfediorimodo

D D d 3 in

586 De Animce fubfl:antia,&:c.

intclligendi, tamen mcdiante co , cxcrcet multas
operationcs materiales fenfuiua; , & vegctatiuae;
quod fufficit,vt naturaliterappctat corpus.

Contra,obiicitur tetti6,vcl appetit illud fcpara-

bilitcr,& fic vterquc ftatus vnionis, & fcparatio-

nis eflct ei naturalis,quod repugnat,cum fint op-

pofiti ; vel infeparabiliter,& fic feparatio eflct ei

violen ta,& cum mllum violentHmJ» ptrpetuHnt, 1 Je

Ccelo, & Mundoytext. 1 7. fequitur rcfurredionem

Anim* pttti- naturalitti fciri poire futuram.Rcfpondctur,ani-

""^ «''V*'^ mam in feparatione pati aliqualem violentiani,

ythntt» m qyja naturaUtcr pctit vairicorporii& hincpoteft

iicriconicduraprorelurrcctionerutura,liliendo

in folo lumine naturali,fcdn6 cogit ad illud,««/-

UutlHm i//ff- Inm violentum, &c. Rcfpondetur ex Scoto 4. </.4 j .

levtU efl per- ^^i^ff^ I ^.qu^ndo inclinatio naturalis eft ad adtum

itTr'"'"'^'' P"nnim,& impcrfcai ad pcrfcaii.fccundum Phi-

lofophum,oppofitum huius eft violentum,& non

perpetuAimiquia,fecundum ipfum,nulla imperfc-

^^io eft pcrpetua;& ideo ponit in vniuerfo caufas

ablatiuas omnis imperfcdtionis.Qiiando autc in-

clinatio cft ad adum fecundumx& perfcdi ad per-

fc6tionem communicandam,violcntum tunc op-

fitum poteft fccundiim cum eflc perpetuum, quia

non eft proprie violcntum;& hoc fecundo modo

inclinacur animaadcurpu»,nempeadcommuni-

candam ei perfcilionem. Ita ad illam maximam

iuxra mentem Ariftotelis benc rcfpondetur.

^ Confiderando rem ipfam , quando violemum

yioltuiumper cft fblum pcr priuationcm alicuius perfcdtionis

contrariam naturaliter debicXjVt cflc cscum, nihil prohibet

^ualiratem, j^|g gjj^ pcrpctuum : fi autcm violcntia inducac

non tjt perpe- contrariam quali,tatcm,vt calorem in aquam,tol-

lic perpecuitatcm , quia inter contrariu fit jHigna,

& candem vi6koria. de hoc argumeoto videndl

D.Thom.t.^.f.85).m.t.& ibi Caiet.Henr.^W/.y.

f . I i.Commh. tra^lJe Animafepar.d.i.i.art.i. qui

tenenc ftacum fcparationis non eflc uaturalem,

neque violentum fii¥ipUciter,<ic quo poftea</«y^.i.

y?fl. I .refoUuiue loquar.

Obiicitur vlcim6exAriftotelc<ifj^«»OT<r,r***.ji.
quiaic incelledtum cire fecundum nacuram, diui-
num,& antiquiflimum,& J..de AmTua, text.i i.ait
non efle a(5tum corporis,&/<^.j.fm.5.aiteiTeim-
mixcum,& fcparaci],& i.de genAnimal.de fovis ve-
nire. Ad primum, loquitur in fentcntia Empedo-
clis,quipofuicintellc61:umefleDeum,Adaliaduo
loca,tantiim vult,qu6d poteft per fe finc corporc
fubfiftere. Ad quartum locu,tantijm vult qu6d n6
cducitur de pocecia matcrix, & fic vcnit dc foris.
Dico fecund6,anima rationalis cft forma fpiri-
.#-.,,--. ./r, tualis. Hxcfatis probataeft rationibus addudis

Antmam ejjt \ r ■ • A-U r ■ ■ l-

firmamjpiri- pro concluuonc prima,quia ex accibus ipirrtuali-
tu»lem. bus oftenfum eft in nobis eflc formam intrinfe-

cam,a.qua profluuht , quz materialis cflc nequit,
cft contradeliriamultorii Philofophorum. Zeno
pofuit elle igncm, Anaxagoras , & Anaximander
aerem(quosfecutusvideturVarro,teftcLa6tltio
lib.de Opificio D«)Empcdocles fanguinem. Apollt-
naris etiam Alexandrinus,TertulIianus,& alij po-
fuerunt animam efle corporea, quos fupra citaui
adcj. ij.w.io. PiobaturexScriptura i.Corintki.
§luis enimfcit cjHAfunt hominu , nifijpirittu hominu?
&i c.j. ludicaui traderehuiu/rn/>di hominem Satan* in
interltum carnii.,vt fpirit*ufiluttsfiat,S>: Ec^cl. 1 i.Re-
uertatur -puluu in terramfuam , & fpirittu redeat ad
Dcum, Conclufio benc ftat.efto tcneatur animam
haberc maceriamjquia hxc non erit corporca, de
quo hisc dixi adtf. i f,
Obiicitur.quod in aliquo rccipitur,ner modiun

recipientis retipiturjergo" nihil fpirituale recipi-
tur in corpore.Refpdndetur,intelIigitur maxime,
quando^recipienscaufat rcceptum: aUternoneft
neceflarium modum eflcndi eflc cundcm in reci-
picnte,& recepto, quahtum ad cxtcnfionem:cur-
rit tamen dc recepto inhsrente.

Dico terti6,animai:^tionalis noneft pars diui- 8.
ns mentis.EftcbntraCarpocratem, teftelrenzo Animnmntm
I .contra Hearefc.xt^. Cerdoncm.teftc Theodoreto 'fff f*'*'^ *-
-de diuinit decretie , & Manichxos , ac Prifcilliani- *"* '^«''•''
ftas,ex Auguftino de Hitref.c.i^G.^o.c^x dixcrunt
animahominis eflc Dei fubftantiam prognatam;
definitur in Braccar.I.V.j. & a Leon. epift.^\. c,^,
Auguftin. Ub.de orig.4mm. c.t. Cuius ratio proba-
tur , quia fequeretut Dcum eflc mutabilcm , vel
anima immutabilem,& fic non deficeret,nec pro-
ficcret.nec aliquid habereinciperet,vel definerer.
Probatur ctiam ratidnibus primae conclufionis;
quia repugnat cuiciithquc encicaci diuinz cflc
formam. VideDiuumThomam i.p.q.^oart.i. &
Chryfoftom.^(W)»i 1 3 .»« cap.LGen.

S E C T I

III.

An repugnet vnsm ejfe animant infor-
mantem omnium hominum?

AVcrrocs pofuit vnam omnium hominum
animam,fed afl[iftentcm,non informantcm.
Mirandulanus, &Archillinus idem dixerunt te-
-nendum cfle fecundiim Philofophum de infot-
manti,quos citciiufeii.praced.in initio.

Diccndum,fecHndum veram Philofophiam, &
AriftotcIcm,conftat vnam animam non pofle eflc
formam informantc, omnium hominum. Proba-
tur prima pars prim6,quia cuc eadem efle omniii
hominum voluncas,& idem inteIle6lus,&confe-
quentcr csdem operationes.Secund6 ifta:ea:dem
potcntijc habcrcntfimul habitns , &adus virtu-
tum,& viciorum oppofitos,e(rctque eadem anima
fimul fapiens,& ftulta,mifera,& beata.Terti6,ea-
<lcm res eilcr in locis ferc infinitis fimul. Quart6,
cadem materia non poteft cile fimul mulcarii for-
marum completarij:ergo idem dc forma;alioquin
crit infinitzcapaCitati$,quiahaberet inclinatione
ad plures materias omni numero determinato.Ex
^uo fcquitur,qu6d fcmpereflct violcntata.Qiiin-
to , eadem libertate poflet diccre vnara numerb
'animam efle in omnibus cquis , & idem de omhi
<alia fpecie animatorum.

Secunda pars probatur:i.?A)yrdicirur quod eade
cft ratio materis,& formac.quia funt correlatiiia;
'& i.de An.text. 1 6. quod vnufquifque adlus eft in
propria materia, & non in multis, & ihidem, & 7.
Metaphyjic.text.-] .x^.& 49.qa6d vnitas,& diftin-
6tio,& eflc rei fumitur a forma.Ex quibus exprcf-
sc conftat fecundum Arift. non efle vna omnium
hominum animam.Quod vcr6 plures fint animae
fecundtim fidem,habetur diffinitii in Lateran.fub
Leon X.fejf.%.& c.firmiter,defiim.Trin. ex Latcran.
"fub Innoc.III. & C\ctn.yn.de fitm.Trin. Et contra
huc error^ videri-pdlTirnt, Nyir./<^.2./'A«7.f.7.e^ 8.
'i.^i^ph.lib x.cont.h£reficT>.Thom.i.cont.Gent.c.j^.
.Obiicicur prim6,mulcitudo fe<;undiim numerij,
"non conuenit nifi forrais pcndentibus a materia,
ex vi.Met.text.^9.(cA ahima rationaUs indcpcn-
dens eft 3 materia ; ergo cft tantiim.vna. Refpon-
detm-,iiegando antccedch$:& Arift.fortcpcr nia-
teriam,finequanoninulriplicantnr in'diuidua,in-
telUgrt diffcretias indiuiduales,dc quo vide Scor.

i.d.^.

I.

Vn»m noptfft
eJfeemniSho-
tninum ani»
m»m.

Arift. non ff
fuit vna tm-
mum animM,

X.

§lu$JArifi(.'.
per mareri.nm
intelli^iir

Difp. I. Sea. I V.

5«7

liof

x.d.i.<j>7M primu.Si vcr6 tcncatur Ariftotcles ita
rcnfiile , in co crrauit,vtibi docct Scotusjfcd ali-
tcr,& alitcr exponitur,nc id fcnfiflc vidcatur.

Obiicitur fccundojfi cadem non cft omniu ani-
ma,vnus non potcft alium doccrc fcicntiam:quia
vna fcicntia non gcncrat aliajcrgo eadcm cft ma-
giftri,& difcipuli fcicntia ; & confcqucntcr idcm
giiand» vntu intcllcdus. Rcfpondctur, diucrfam cfte difcipuli
jotttur»b »- fcientiamjdocctur autcm, quando proponutut ci
aliqua figna ipfi nota, circa quz attentc occupa-
tur,vel quando principia ipfi notaad particulares
conclufioncs ^ magiftro appiicantur,& fic ad ig-
noias vcritatcs,quafimanuducitur;dequoScot.i.
d.u.n.^. vbi cxplicat diffcrcntia intcr fcicntia: ac-
quifitionem 'pcr do(3;rinara,& propriam adinucn-
tioncm.Si argumcntum vaIcrct,probarct candcm
eflepfitaci,& hominis phantafiam , quia auis iila
ab hominc dodbrinatur.

Obiicitur tcrtio.ex Arift.i.*^ Gen.4»tmal.c. j .ait
intcllcdu de foris vcnirc:ergo non cft quodmul-
tiplicctur.lrcm,quia in cius fcntcntia mundus cft
accernus;ergo fi multiplicaretur animx,fccundum
ipfum,eirent infinitac,& tamen ipfe negat infinitu
dabilc cffe 5 .P^j/rc.S.Rcfpondctur ad primumy?<S?.
j>r*ced.advlt. Ad fccundum in hacre Arift.cft vai-
de obfcurui!^Quidam putant cum non ncgaflc in-
finitatcm rcrum matcria catcntium. Alij nihiljccr-
tum prorulifte de immortalitate anima: , de quo
Scot.4.//.4j.f. }.& D.T\\om.2..contra Gent.c.ii.

S E C T

I O

IV.

I.

j,xbli€Mtur
diffinitie »-
nimtf

ftrunt.

Definitio animd exponitur , df firms
corporeit^tii ajferitur.

ARiftotcles i.de Anima,cap.\.& i.ponitduas
animae Ae^mt\6ne%:Vm:Animaeft aEliu pri-
mm corporii erganici petentia vitamhalfetttii.Ahctz:
Animaefiidtjuo viHimm,fentimtu, locomoHemur, &
intelligimtu. Quoadprimamdcfinitioncm often-
fum efty?5.i.<Af Anima , vt fic, quod fit adus, fcu
forma ; & idcm oftenfum eft de anima rationali,
y?fif.i. Pro maiori expiicationc,notandum primo,
a£fcum primum hic uimi pro co,quo nullus daxur
priorjforma cnim,potcntia, & habitus funt a(%us
pntni; qutbus correfpondent adusfccundi. Scd
forma prior cft caetcris,eftquc eorum radix,& ori-
riutntis . d* S°' Nota fecundo, in hoc diffcrrc viuemia a non
nm viutntia viucntibus , qu6d ilia pcr fe non fc moucnt , vci
qutmodo dif- falrem in fc non opcrantur ad acquircndam fuam
perfc(9:ionem;ha:c vero fic, yt conftat in plantis,
animalibus,& hominibusraAus ergo primus, qui
dar hanc pcrfe6tionetn , anima eft, fcu fubftantia
vrtalis.

Controacrfia autem eft,quid per corpus intcl^
iigatut in hac definitione, an fola materia prima,
velfubftaciacompofita cx ipfa,& forma fubftan-
tiiXi.D.Thom.x.de An.text.^.& i.p.<].76.art.^.adt.
vbi Caict.&aiij.Suar.»» v^«.</. I }y?fif.j. nMm.^.&
dijp. I j.fe£l. I o.»,8. & Thomiftac communiter te-
nencper corpus inteliigi materiam primam;quia
negat plurcs formas fubftantiaics in eodcm com~
pofito.de quo Bannes de Gentr. f.4. q.%.art.x. Alij
tenent fumi pro compoiico ex materia , & forma
dantc effe corporcum przcise ; non qu6d talis fic
diftin(^a ab ipfa anima;ita fusc Suar. ^,p. ^.tom.d.
5 i.y?(??.4.Capr.t.</.i j.^.i.<«r. 5 .fumitur cx D.Thom.
i.p.<].-j6.art.6. Q:i\ex.ax\\i%ihiart,4^.& in \.fentent.
dijput. t j ^tft. I .art. t.ad i.
V. Dicendum,pcr corpus hic intclligi compofirum

ex materia prima,& forma fubftantiaii corporei-
tatis.Ita Scot.4.<!/. I i.^.j.w.ip.vbi agic detcrmino
conuerfionis panis in confecrationc.Idcm cencnt
Henr.f«o<!^.i.^.i.Rich.i.</.i7.4rf.i.^.j.Afgent.4.
</.!}. art. I . diccns cffc omnium Angloru. Bacon.
3 .d. 1 5.^.f»/V.Auiccn. i .^«/^f.c.i.Ballbl. i.d.ij.<j.i.
art. i.Msi\ot.i.d. 1 6.tj.rmic.\ni6n.hnAt.-j.Metap(j.
q.\7 .SiC omnesScoi\&.x.Vicnt.(jHodl.i.q.6.Z.& 15.
admittit in homine plure^ formas, non tamcn in
aliis animatis.

Probatur prima concIufio.Prim6,quia Arifto-
reles t.de An.text.^.zit corpus pofitum in hac de-
finitione effe fubie(3:um anim£:fed ncc compofi-
tura cx raateria prima,& anima, vt dantc ef[i cor-
porcum : ncc matcria primafoliraric fumpta, cft
fubie(5lum animac;ergo.Rc(pondet Suarcz Ub. i .de
An.c.i.Wcct corpus includat gradum corporcita-
tis abanima, quz formacft, comparari tamen ad
animam,vt anima cft,tanquam potcntia,& fubic-
(flum,non inhaefionis,fcd compofitionis.Contr^,
nullum f^dat anima corpori , antequam infor-
met illud , fcd tunc quamprimum animat ; ergo
non prius facit cotpus,quam viucns.

Si dicas prius rationeconftitucre materiam in
«^corporis ; hoc nihil facit ad rem,quia agitur
decompofitionePhyfica reali,ad quam praccifio-
rlcs rationis impertinenics funt.Pcto an dctur ali-
quamutatio fubftantialis circamatcriam, antc-
quam anima eam informct,vei non?Si fecundum,
immcdiatc informat materiara nudara,qus tame
non ettcorpus.Si primum,alia forma fubftantia-
iis ptacccdit animam,quae conftituit corpus.

Sccundo, aliaeft mutatio fiibftantialis ad cor-
pus,& alia ad aniraam ; quia illa cft a gencrantc,
vci femen effundente:hacc ^ Deo,vel ab vniuerfa-
ii agentc fecundum Phil.dc quo poftea;crgo cor-
pus habet formam fubftantialcm aliamab anima.
Tcrtio,^^ corporeum non dat anima intclle(5ti-
ua,quia incxtenfainequc vcgctatiua, vel fenfiiiua
in bominc ; quia modo incxcenfo continentur i n
intcllcdiua ; ncque diftinguuntut ab ca; crgo ab
alia forma datur. Rcfpondct laucll. -j.Met.q.^^.
Prim6 corpus cffe quantum a materia,quz eft ra-
tio, rcccptiua dimcnfionum , etfinon fit earum
fubie(ilura.Secund6,intclle(Stiuam dare(^ quan-
tura,quiaaEquipolIet formx cxtenfac. Defumpfit
cx Caict. I .p.(j.76.art.^.& i.de Anima,cap. 1 .

Contta priraam foIutionem,limitatio quanti-
tatis non eft a matcria, fcd a forma, quia hacc cft,
quae dcierminat , & requirit tantam , vcl tantam
materiam : ncm cnim forma bouis potcft infor-
marecorpus fQrmicac,ncque forma huius corpus
illius;ergo cura limitatio quanticatis pra-rcquira-
tur a(l animam,& non fiat a materia , fit a forma
pracccdentc animam.

Gontra fecundam fohuioncm, nulla forma dat
virtualiter effc(Stum fibi rcpugnantem , alioquin
poffct ignis dare frigus; fed extendi|repugnat in-
telle(^lua: ; crgo. Itcm,formadans ejfe per infor-
mationem , dat illudfj^quod in fe habct fecun-
dum fubftantiam ; crgo ficut corporalis femper
dtLtejffe corporalcita ipiritualis fpiritualc.

Quart6,cbrpus mottuum habet formam fub-
ftantialcm; ergo & viuum ; quia cft idem corpus.
Refpondcnt , in morie produci formam cadaue-
ris. Contri , nbn potcft idcm cffc£kus produci a
quantumcumque diuerfis agetibus; fed fiuc ignc,
uue gladio, fiue aqui, fiue fulmine, &c. intereat
animatura,mancc idcm corpu$,vcl cadauer ; ergo
non eft ibi aliqua fotma dc nouo produ(fla.

D D d 4 Rcfpon

Ctrpiti h»bt-
rtformXmt»
»nimtnn.

jtn$m»m ntn
informmre
immtdi»ti
fMttriam.

Limititti»

^unntitatid,

aform».

Anim» ratio-
n»li4 nejult
dart tffe tx-
ttnfum.

4-

In cadaiurt
non efi n*M»
form».

588 De AnimJE fubftantia,&c.

Rcfpon<lent laueir, & Caiec. negando antece-
Jens, quando tendicur ad dcncionem,& ad cfFe-
^um vilem. Addic Caiecanus dubium eife,an ca-
daueriit eiufdem racionis,n^cne;& vcrumqucdi-
ci pode. Concra primo , fequerecur quod mufca,
vel culex,vel alia vilia polfenc a variis fpecie cau-
fis gigni. Secund6 , alceraciones incerimencium
runcdiuerfz,vcmorbi,ignis,niuis,gladij,&c.licec
oppoficum fals6dicat Caiecanus : ergo H produ-
cunc aliquam formam fubftancialem , illa non
cric vna,fed diucrfz.

Terti^, fi generatur forma cadaucris, falso di-
cantt qu6d tendicur ad dencionem ,quia maceria
in generando non inccndic cocrupcionem , nec a
perfedlo ad imperfcdtum proccdic. Quart6 , ad
omnem gencrationcm fubdancialem requiricur
difpoficio przuia, &c fucceiHuai crgo idtu gladij,
vel fulminis nulla forma calis gignitur.

Si dicas cadauera hominis cile fpecie diuerfa
cum Caietano, id chimcricum e(i,cum experien-
ciadifcerni nequeac incer morcuos , quishoc, vel
illo in(lrumcnco,vel morbo periic.
r. Quinto, enecaco animali manenc caro, venae,

nerui,o(Ia,&c. omnia eadem ; ergo & eadem for-
ma corporis, quz forcc non diftinguitur ab ipHs.
Dicercautem,qu6d iftahabcanc nouas fotmas,
chimzricum ciljquiapcr conco(^iones,& altera-
tioncs mulcas fiunc huiufmodi formae ; ergo vno
i£ka interimcntis fieri nequeunc,

Diccs cum Caicc.fupra,& Bannes lib.iJeOener,
f.Cart. i .formam cadaueris fequi nacura elemenci
pradominacis cempore inccricusj vndc fi intercat
animal per igne,vel cholera , cadauer erit alccrius
lacionTs ab inccrcucc pcr phlegma.vcl aquam}nec
refcrt an gladio,vel laquco pereatjquia iftatantu
funt condiciones finc quibus non,& dominiu ele-
mcnci, feu humor prxdominans caufa per fe for-
vnx cadaueris. Sic defcndunc cadauera eflc fpecie
diuerfa,quod,inquic Bannes,probabilius eft.
ffumer prA- Contra prim6,forma carnis,oflls,&c.vc di<5tum
fiamimBs n» «ft^oD fiunc fineco(5tione,& mulcis alccracioni-
^tfdlJriii^ busjqua: in fubicaneis mocibus gladij, vel fulmi-
nis incerucnire nequeunc : ergo mancnt anciqux
forma. Secund6,humorpra:dominans,non alicer
gignerc poceft formam cadaueris,quam pugnado,
& agcndo in alios humorcs, & reduccndo cos ad
certam qualicacum cempcriem,quam fequacur ca-
lis forma; fed ad hoc requiricur fpaciii temporis,
( quia finguli humores pro virili fe dcfcndcrenr,
& in fe mucu6 ager5t.)quod non inceruenic,dum
animal globo,vcI fulminc pcrir.Ancecedes pacec;
quia fic ficrec cadaucr cx humoribus, ficuc mixtii
ex clcmcntis.Scd fecundum Philof. j.<fc Getterx.S.
^id mixtia text. 9 o. Mixtio eft mixtibilitm alteratorum vnio : ad
quam rcquiricur conucncio clemencorii in vnum
locum, & mucua corumdem in fc adio,qua alce
rencnr , vt fiat tempcrics primarum qualicacum,
quam fcquetur forma aliqua mixci ( vide Scoc. 2,
d. 1J.4J1. vbicxplicatmixtionis dcfinitionem)
fcd in iis.qui fubic6 inccreunc.non poceft calisal-
tcratio, vcl qualitacum ad ccmpericm rcduftio,.
ficri;crgo,&c.
^^ Praccrca, illi humores compadebancur in vno

ancemorccm ; ergo & poft. Si dicas per morcem
aliquem eorum augeri, id in illis fubicaneis mo-
tibus eftmanifcftcfalfum;crg04 Sed decur gracis,
non poterit tamen agere nifi per motum,maximi
fecundiim eos,qui negant fubftantiam elTc immc-
diatoadiuam ; ergo in vno inftanti fcparacionis
animx non pottric matctiadifponerc ad forroain

cadaueris , & ipfam producere ; nam in hac icn-
tentia,quam impugnamus,primura w« (r^anim*
eft primum ^cadaueris.

Tcrci6,concra eandem folucione,humores ipfi
funt corpora mixca.Peco ergo vttijm feparataani-
ma.fcruet fuasformas necne:Siprimum,eftcon-
traeos,quinegant plurcs formas fubftantialcs,
ctiam partiales ineodcmcompofico.D.Thom.i./>.
q.7f.art.j.4d i.& i.f ontra Gent.c.6^.t^Mi art.f. do-
cec quacuor humores informari anima: & probac
ex D.Thom.Caiec.& Sylu.& prasccrca cofcquen-
teridemdebencadmicccredc carhc,& ncruo,&c.
& non crunt fingcnda form« cadaucrum. Si fe-
cundum;ergo non poflunc concurrereadformam
cadaucris,ciim ipfi forma careanc.

Sexc6 probacur conclufio : in animali morcuo
mancnc cadcm accidencia,vc longicudo,lacicudo,
color.&ccrgo & idem fubiedum;quiaaccidenria
non migrant de vno fubiedko in aliud ; fed fubic-
dum eftcompofitum nonfola maceria,quia prius
eft compoficum fubftancialc , quam accidencale:
ergo manec fubieftum accidencium,nempe com-
poficum cx maceria,&formacorporcicacis.

Confirmacur,quia fi omnia accidencia percant
mortuo animali, & fola maneat materia , non eft
ratio,quare hsc forma plufquam illa introducar
tur;quia materia indiffereter omnes refpicit:crgo
diccndum,mancrc accidentia, & compofitii fub-
ftantiale,in quo fubiedatur ante,& poft mortem.

Refpondetur cum Banncs fupca^rr.i. acciden-
tia viucntis nonmancre in mortuo, fed in corru-
ptioncficri rcfolutione in materiam prima,quod
vidctur D.Thom. diccrc ^.el. 1 1 .q. i ^rt.i. & traff.
tieformit,tj.yj^.i .de Gener.c.^.UEl.9. Ad confirma-
tioncm proptcr difpofitioncs , quae prarerant in
matcria,vel compofito, eam determinari ad hanc
formam potius,quam ad illam,efto forma imme-
diate materiam nudam informet.

Contr^,in cadaucre ad oculum manct idem co-
lor,cadcra figura,cadem lineamcnta,& difpofitio
partium,qux fuerunt in viuo.Itcm.ramus abfcif-
ius habct eandem viriditatem,quam antea,& po-
mum ab arbore deccrptum,cundcm faporem.Di-
cercautem quod omniaiftafunt de nouo produ-
dta, paradoxum, & incredibile videtur , cijm fit
cuntra fenfum ; neque afllgnari poflIt,a quo pro-
ducatur de nouo.

Refpondet Bannes (j.io.art.i.ad j.quod fenfus
hjc fallicur, quodquc accidcncia func eadem can-
tum fecundum apparentia,in rc aute noua funt,&
producuntut confecutiuc ad produ&ione formz
cadaueris:& materia eft ica difpoficaper difpofi-
cioncs prxcedcntes,qu6d non poceft carere acci-
detibus fimilibus iis,qua; habuit.Sed hsc tam in-
crcdibilia videntur,vt fi inter credenda fide diui-
na poncrecur,inter difficiliora creditu locum ha-
beret:paradoxum ccrtc vidctur,qu6d cora oculis
meis elephas , verbi gratia,fulminc percuftus in-
tercat, ita quod omnia fenfibilia,qua: antea in eo
fucruBt,verc euanefcat,& in i6bu oculi, imm6 in
inftanti fimilia fenfibilia pcr omnia,ita vt ii nullo
fenfu, hzc ab illis difcerni pofiinr, producantur.
Dicendum ergo eft, feclufis his figmentis, eadcm
accidentia vercmancrc inmortuo , quz fuerunc
in viuo ySc confequenter eandcm fubftantialem
formam corporeitatis manere , qua conftituitur
compofitum, quo ifta fubiedantur,vc habecSco-
CU& i.diflin5i. ) .^Hafi,^.nHm. 1 7.

Si dicas,hxc etiam contra Scorum obiici pof-
fe, quia ^Jift. I xji.^M i.dieo/iHm,xy0-Jeq. docet

gradus

Bumtrts aH
»rtimi infot*
mantutt

In mortu$
m»nettt t»iS
accUentia.

Animam n»»
inforrrtar»
m»ttri»m
nudam.

8.

j

Difput. I. Sea I V.

589

noH auuunt

10.

ImitntrMtU. gradus qaalitatum incompatibiles cum fofma

mt nS vintn. cof rumpcnda effici<a forma genita,& gtadus op^

tmm.MtcM' pofitos abeadem cbrrumpi , & tj.^.rt.xi. i<ic6 art

"* '*^f*' qaanticatem in Euchariftia non polTea creatura

corrumpi,quia ibi no habct fubicilum.cuiBS cor-

ruptione dcfineret cfle : vbi fupponit eius fubie-

€t\\m eflc compofitum,& non matcriamjquia hatc

eftincorruptibilis : crgo feeundum ipfum , dum

fubit^ fit ignis ex aqua,vcl e contra,omni'a anti-

qua accidentia peretlnt ,'& fuecedunt noua: Re<-

fpondetur.itacTldrcendum.quandonoiifemanct

aliqua forma fubftantialis:fcd tuncad fenfum pa-

tctertcaccidcmia noua,quia(fccicdiuerfiiiVt in

excmplo ; at in propofito^funt omnia accidentia

fecundum fenfum eadcm.

Ttmtdiutr- ^j j(j quod ait , accidentia omnia fimilia acci-

^*^"htA^t ^«"tJbus viuentisc6fequi adformam cadaUeris,

^^^UnuU <!"'* habent iftac forma: afiinitatem, quia vna fe-

emni» fimi- quitur ad alia.falfum eft. Ad compf obatibne falfi,

** quia foirma: diuerfe fpecienflquam habcnt acci-

detia per omhia fimilia.vt^atet indu6kiuc;ncque

forma cadaucris.fi daretur.elTet affinis formxVi-

uentis.cum inter fe rflaximcf repugnet;neque fuf-

ficitad hanc affinitatcm, vel fimilia accidctia ha-

benda,qu6d vna fequarur ad aliam;alioquin ace-

rum habetet eadem adcidemiacum vino; quia fe

habet ad illud ficut ntortuum ad viuum;& eodem

modo ex illo fit ficut morttiGm ei Viuo, vt docet

Ariftot.8.^«<^A.»m.i4.'t^deScoc.4.</.43.^.3,

Quod dicitur.materiatri exigtreaccidchtia fi-
milia iis, quae prxccflerunt.proptcr difptffitibnes
prxcedenres , non minus falfumeft;quiaex prae-
teritis difpofitionibus nihil in eareminet ;, nifi
refpedus quidam rationis , perqucrti nort pbteft
determinari adaliquidrcale. Scdhoc-pariimva-
lct, quiaetiam facit contra nouitatem accidcn-
tium ih gcnito , vbl corruptum habet tanttim
vnam formam.Vide Scotum 1. difi.^.^Htft.^.

Vltim6,probatur cx Arift.in allata diffinitione;
cum enim dicit,qu6d aniraa cft iOias corporis or-
ganici:crgo fupponitcorpus elIeorganicum,alJo-
quin no cflct aftus formalis,fi:d cfficies organici.
eiuid etrptu Proquo Noracorpusorganicum diGiillHd,quod
crxaniem» i habct partcs diffimilares;ex AriA.i.de Fxrtjtn.c^.
cuiufmodi funt oculi,manus,nares,&c.anima er-
^o talis natura; eft, vt no informct nifi corpus ta-
es partes habens.Per particulara PhyJici,poCni in
definitione , difcernitur Ji corporc Mathematico,
quod eft accid^s,& ab artificiali;vel fortc melius
dicitur qubd anima , quji forma refpicit corpus
Phyficum, qua talis forma viucns organicum.

Nota fecund6, qu6d organizatio alia eft acci-
dentalis,vt quod hoc membtum fit durum, illud
fiMsotinUi. 'nollcjhoc frigidum,iiludcalidii;hochuiusfigu-
rae,illud alccrius;alia ver6 eft fubftantialis confi-
ftcns in variis formis fubftatialibus partium cor-
poris organici.Et de hac intclligicur di£iio orgti-
niciyin dcfinicione animae, vt ex di(flis abiidc pro-
batum eft. Pro explicatione altcrius parciculz,
Jnpotentia vitam haoentis , in definitione pofita;,
Notatertio , quod vitaeft duplex;aliacft fub-
^Y"* *^,* ftatialis,&eftipfumi»/or»»4r»corporis abanima,
*5if !!^i'l^! I"^'* ^^ efFe<aus formalis animx,& non ipfa ani-
ma;vnde in Scriptura ytoa.tai ^iractdiivit*,Gen.i.
In Intelligentiis no videtur diftingui ab ipfa na-
tura,vt fe agit,& mouet;quia no eft pats,qu« dat
vitara.diftinda ab ea cui datur,vt in homine. A lia
cft accidentalis,qux eft propria operatio viuecis,
quo fenfu Atift.7.P«/i>.c.i. diuidit vitam in a£li-
uam, & contemplatiuam, & \.Ethic.ad Eudem.in

lei

Org*nix.»tt»
niin neeidtn-
tmlit , nlia

II.

«/m neeiden-
tnli*.

duilem, PhiIofophica,& vbluptuariam. Vnde&
beatitudo',qi]ae:confiftit in operation'e,dicitur vi-
ta aiterha^i^uitaid loan.iy .Htc efivitaMema^vt «-
gnofiam te,Scc. lcaque parcicula illa potentia vitam
haherttis, ^oxc& accip vcroque mOdo;qufa corpus
eftin pocetia ad vica vcramquc:fcd quoad vitam
primo modo fiimpcam, ide cft etTc organicum,&
vitam in.potentia habere;& diffcrcncia eft catum
in nomine.Quoad vica fecundo'modo fumpcam,
non cft idcm.quiar haec eft effisaus animac & cffi-
dentis. Vel dic,qu6d iftapaaicula, fupra corpus
organicum addit difpoficiones accidencalcs , pcr
quafs eft in proxirru pocStia ad receptionem ani-
mae 5 &ficiioncrit fil{)erfluitas in dcfinitionc.

Prohsfur Theologice, corpus organicum

ha>bere nlitm formam iijiincliim

ah anima.

Scot.'4i/.iii^.3.m^.i9.fuse rem hanc tratSlat;
^ quo potiora fumemus,quibus addemus noftra.
Prbbaturjquil fine forma corporcitacis no falua-
tor vcrjtas Euchariftiar : primo, quia corpus in
quod fit conuerfio,veI cft Mathematicum,vel na-
turalcjquia Ariftotetes no ponit alia:fed Mache-
maticiim no eft,qttia hoc eft accidcns,neque na-
turalc* per tc ; quia hoc forma conftat ; ergo fine
forma no vere dicitur,//«c efi cerpm menm^&ic.Sc-
cund6,q'uando dicitur,A/ic efifanguis , non poteft
fingifbi tai)tum eflcraateriam folam fanguinis,
vel materiam cucA modo quantitatiuo^ergo idcm
hic diccndinn. Tc'rri6,cum dicitur : hoc efi corptu
meum , noh ponitur diftrahehs a vcritare carnis,
ofl[is, &c. Crgoficut fidkio clfet , per carnem , vcl
os inrelligi materiam , ita& hic. Dicetut fortc
cum Suar. in initio , citato , & ex D. Thom. 1 .p.
^.76.art.6.& t].vn.de Animjtrt.^xorp.dr ad ^. ter-
mirium conucrfionis cfle corpus,id cft,ipfam ma-
tcriam, quatenus accipit cfle corporcu ab anima.

Contrjt,oftenfum cft efle impofllbile,qu6d for-
ma inextcnfa dct efie cxtcnfum formalitcr. Pra:-
tctea,fi confecratib fieret in triduo mortis,pone-
retur idem cerminus,qui mod6 per forma corpo-
ris ; fed tunc non ponerctur anima,quia feparata
crat ; neqne vllum ejfe datet materiae:ergo nequc
nunc ponitur,ncquealiquod efie ab ca datum.Mi-
nor probatur,quia ex vi verborum,vt doccc Trid.
fijf.iyc.^ .non ponicur anima fub fpecic panis,vel
vini ex vi verboru, fed cacum ex vi nacuralis con-
nexioniscum corpore,&fanguine:ergo quando
folutaelTet naturalisc6nexio,nullomodo pbnc-
rctur anima fub iftis fpecicbus;ncque aliquod ejje
ab eadatum ; quia nullum dat non coniun£ta;er-
go ex vi verborum- nunc , ficut & tunc ponicur
verum corpus fub fpecicbus panis , & per confe-
qucs vcra formacorporeiratis ab animadiftinfta.

Quart6 , requeretur qu6d corpus Clirifti non
eflcc idem,viuii & morcuum;con(cquens eft con-
tra Sados. Sequelapacec,quia habercc aliam for-
mam fpecie, vel gcnerc diftindam poft morrem.
Falfiras cofcquencis paccc cx Ambr. & habecur <i
confecr.d.x.c omnia Ideefi de virgine fiimptii,& ejuod
efipaJJum,fipultum,Sic.heo Jerm.de Afcenf.M can-
dem nacuram confedere in pacris chrono,quae ia-
cuit in fcpulchro.Idem diciit Grcg.Aug.Damafc.
Hicronym.quorum verba vidcapud Scor.fupra.

Rcfpondet Caict.fupra,corpus Chrifti vioum
& mortuii cllc idem fuppofitalicer , materialitcr,
&quoadr^cxiftetijc a6tualis,nonautem forma-
litcr. Suar. fuprk difi. i f-fi^. i o.Jin. rcrpondet clfe

ideni

II.

MyRerlnm
'EuthariiiiA
fititpcniftr,
m»m corf9-
reitntit.

In tridut tS-

ftcrntto hn-
htrit lundcm
termlnum,
quim modo.

Animn fub
f^eiibut nen
fonitur fnb
^eiibut.

14.
Si gtntTfur

cndautr , ncn
tji idem tor-
fiu Ch'ifti
•viauf)! (y
mortuum.

590

De Animx fubft.

JiMtiene liuf
dem mattri*
minime m»-
net iiU eem-
ftfitum.

Accidenti»
e*J»uerii'non
fitnt n«U0.

i6.

Zcquutionet
iitnHorU c»-
gMnt adaffi-
rertdam for-
tnam eorpo
uitatit.

ielcm fcnfibiUtcr proptct identitatem matcriz,&
quantitatis, & fcnfibilium accidcntium,vcl fup-
pofitalitcr ptopter idcm fuppofitum , & addit
propter locutiones Theologicas , qux commo-
dum fcnfum habcnt , non cflc fingendas nouas
formas in homine.

Contra Caietanum,non dicut Sandli idem fup-
pofitum,ncc eandem materiam, fed idem corpus
manere ; at non eft idem corpusmanens,fi muta-
tum eft in aliam formam fubftantialcm, alioquin
dicas manerc eundem ignem poftquaii^ conuer-
fus cft in aerem,& eundem panem poftquam con-
uerfuseftinnaturam aliti.Qupdvcromaneat ca-
dem matcriacidem fuppqfitovnita,nihil facitad
permanentiam corporis , alioquin fi foU manus
fic permanfiiTet vnita,(quod non repugnat,)dice-
res idem cqrpus humanum permanerc vnitum.
Qupd dicitnr eandem exiftcntiam adlualem per-
manere,falfun». omniito eft ; quia ciim fit nouum
compofituni fnbftantialc , & corrumpatqr anti-
quum, perit atjtiqua cxiftcntia, & fucccdit noua.
Non mc latct fecujsd^rn Qzictzn. i.pArt.^4ifl.ij,
«rM.humanitatem afrumptatji cxiftere cxiftcntii
Verbi ; fed id falfurn eft , yt ben^ probat Scotus
cum communi, i,d.6.^Mfl. r.

Contra Suarcm cacdem rat|oncs valent ; quia
ideutitas fuppofiti nihil facit ad rem , ncque«ft
verum mancrc idem corpus;quod exprefse aiunt
Sandbi , fi non cft idcm compofitom fubftantiale,
cfto mancat materiaj&^aliquot accide^tia eadcm,
quja fccurjdum ipfum S}xix.dijp.i\.fi£l ^.«.j^.om-
nia accidentia corrupti mancnt ingenito, fi non
repugnant eius formas, & tamcn falfum ciTe cor-
ruptum cfic genitum,licct ambo habeant eandcm
materiam , & niulta> licct non omnia accidenria
cadem ; crgo glofla illa^omnino rciicicnda tan-
quam aperte contra Sandlos. Pr2terea,ipfc dicit
ibi ».i i.idc6 manere eadcm accidentia , maximc
qualitates in gcnito.qus fucriit in corrupto;quia
non habcnt caufam , a qua fiant noua ; quia non
fiqnt a forma cadaueris,cum non fint ci connatu-
ralia , nam fi cflent , non itacit6 euanefcercnt.
Neque (iunt ab cxtrinfeco, quia fspe nullu adeft
a quo talis calor,vcl teperamentum produci pof-
fet,qualia in cadauerc.maxime quadonnors con-
tigit per iugulationem,fuffocationcm,vcl idum,
apparcnt : neque fiunt ^ fpiritibus vitalibus , vel
humoribus , quia fortc hi omnes animi infor-
raantut , & fic cum ipfa pereunr : & efto alias
formas habeant , non pofliint caufarc illas qua-
litates , quia citiffime corrumpuntur, &qualita-
tes illx diuti^s dutant.

Totus ille difcurfus xquc benc probat manere
eandem formam corporis,& nulla fubftantialem
de nouo in interitu animalis produci;quia no cft
affignare caufam cius;& cum maneant eade acci-
dentia,fecudum eum,& bene, quia nihil eft quod
cogit in hoc corrigere fenfum;tencndum eft ma-
nere eandem fubll5tiam:qua.rationc,quia eadem
accidentia in hbftiaconfecratamanent,qua: fue-
runt in non confccrata.tcncrcmus ccrt6 fubftan-
tiam panis manere,fi fides non cogcret ad oppo-
fitum. Quod fubiungit Suarez contra Scotii pro-
pter locutionesTheologicas, qux congrnum ha-
bcre polfunt fenfum,non efle fingedas nouas for-
mas,minus redie diftum eft $ tum quia ipfc fingit
Scotum fingere nouas formas.cum tamen tfas ne-
gct Scotus, afleres antiquas formas mancrc ; tum
ctiam,quia congruum fenfiim non affignat diftis
San6lotu dicentium abfolute manerc ide Cbrifti

corpus mortuum, qnod fuit yiuum, qui abfolute
negat idcm corpus manere , efto aflerat candem
materiam,& aliqiiot accidentia perfeuerarcNon
fingit ergo Scotus proptcr locutiones Sandlorum
nouas formas , fed cx eis infert exprcfsc mancre
antiqua corporis formam. Suarcz autcm propter
locutioncs Philofophicas, & maxime ptopter il-
ladtGeneratio vnitti efl corrHptio alteritUy & c cdtra;
qux maximc congruum poflunt haberc fcnfum,
vt poftca patebit , fingit npu^s cadauetum for-
mas,vt videtuccontra San^torum loquutioncs.

Stluuntur Argumenta centra formfint
corporeitatis.

Arguitur primo contra refolutionem huius
quaeftipnis,ex D.Thom.<^i?<' Art.^. vniusentis cft
vnicumi^jcrgo vnica forma ; quia forma dat cf-
fc;crgo, in eodemcpmpofito non funt plures for-
rna:.Refpondetur cx Scot.j^.d.\\.^.i.n.^6.non ob^
ftarc vnitati entis, pluraliiatcm formarum,mod6
vna fit vltima,& complcta,ad quam caeicrz ordi-
nentur ; quia compofit,um.integralecft vnum, &
ramen fingulx ei)]s p^rtes habcnt fuas partiales
formas in, v^riore opinionciquidquid teneatur de
forma corpqreitatis,q|i2 fit ab his diftinda. Hxc
folutip eft ad m&ncem ?\\\\,.^Met,iti fine. \hi dicit
folam vltimam formam cfle abfolute forroam,&
aifbum c intermedias autem efle etiam materias.
Contra ex j.Aiet.c.devnitate definitionisyihidiifitb-
flantiis nia efl erdo;ergo vnaforma fubftatialis non
pxdinatur ad aliam.Refpondetur,ibi ait,fi eft nu-
gatio addere priorem difFercntiam pofteriori,
idcm eri-t f\ e conucrfo fiat;quia quantum ad hoc,
non eft ordo in fubftantiis harum difFcretiarum;
quod nibil pft ad rcm. Alia ex eodem capite addu-
cunturcontrapluralitat^ formarum,qux Scotus
optime explic4t Uco citata ; vbi etiam fe remittit
ad explicationem , quam fecit in Metaphyfica.

Cz\et.di£ia «.4. pro fiiampdeftia replicat con-
tra hanc ,^ quod Scotu^,& alij coecitate tenentur;
quia fequituf hinc,qu6d vna res abfoIute,& fim-
pliciter cft,& fit : eft per prima formam,& fit per
aducnietcm, 6^</ (inquit) (jnanufitfltdtitia eis re-
linqm iudicafidum. Re(pondetur,eft incopletc per
formas pra;ccdcntes,& fit per vltim| completc:&
fi per abfoIutc,& fimplicitcr,intelligit vltimaef-
fe,falsu fubtumit.Si lufHcit ad hoc,quodcumque
efii formalc fiibftantiale;vcrificatur dc codem fi-
mul,quod abfolute eft,& fit,fenfu iam explicato;
& ex tam futili argumento rcdarguerc Dodlorcin
fubtilcm coccitatis & ftultitiae , miniis pruden-
tem, & humilem fapit fpiritum.

Sed contra,quia abutitur Scotus terminis, fu«
mens eos,non ficut PhiIofophi,apud quos fimpli-
citer fignificat fineaddito:vnde quod fimplicitcr
cft,habet fuum complementumfubftantialc.Re-
fpondetur ex Scoto fupra «.4 j .c^ 50. apudPhil. 1 ,
de^ner.text.\\.fnm\ cns fimpliciter,pro omni en-
titate,cuius oppofitum,fciIicct non cfTe fimplici-
ter,eftpurum nihil.Sumituretiam proutopponi-
tur enti fecundum quid; & f\c omnis forma fub-
ftantialis cft cns fimplicitcr, & idem cft de mate-
ria : & hoc fcnfu plura efle fimplicirer funt in eo-
dem compofitOjfcd non plura complcta.

Arguitur fecund6 , cx eodem fcqueretur qu6d
fecunda forma fubftantialis daret cfle accidcnta-
le ; quiaaduenirct enti in adbo , & fic non diftin-
gueretur a formaaccidetali.Rcfpondctur cx Sco-
to fupra,quud aduenit enti in adtu complcto pcr

vltimam

»7»

Plur^itae
form»rii nnt
obJl»t vnita-
ti compofiti.

18.

Ens fimplici-
terfumitttr.

19'

Difput. I. Sea. 1 V.

tmr »ft, ^
jModftntrM'
tur nt» ift,
ixftmtnr.

XO.

PrdduMta
fipnftd kftr.
0Ut fitbordi'
nMtu, MH de
fe dicMrUur
fitundo mtd«
ftrfir

Genui ntn
frddieMtur
ftrfi dt dif-
ftrtntiM , Mf
« ttntra.

il.

frtditMndi

ftrft.

GtntPMti»
vniuttfteer-
mftii Mlti-
riiu fixftm-
tur.

vltimam formam,cft Vcidctale,non aliter. Con-
tra cx f .Phyf.text. \i.tjMod mcuetur efi, tptodgeneratur
non efi. Scd addudio vitimz forms cft gcncratioi
crgo id cx quo dcducitiir,non cft fimpliciter,alio-
quin habcrct ^,ficut Sc illud quod mouctur, vcl
alteratur. Rcfpondctur ex Dodorc». $o. fenfus
eft , quod fubicdium generationis carct ep {\va~
pliciter , cfto habcat aliud ejfe fimplicitcr, fcd in-
complctum. Quod autem mouctur , vel altera-
tur , non petit carentiam ejfe fimpliciter , fed po-
teft nullo ejfe fimpliciter carerc.

Tertio.arguitur ex eode^.j.pracdicatio fumpta
a diuerfis formis no fubordinatis, cft accidctalis,
vt album eft dulce^fi a fubotdinatis,eft in fccundo
modo pcr fc, vt fupctficiatum eft coloratumrcrgo
fi ponamus plurcs formas in homincgenus fum-
ptum ab' vna forma,non praedicabitur primo mo-
do de fpecie fumpta ab alia;& fic,h^c non erit per
fe primu modo,^tfWM eft 4»fm4/,quod cft falfum.

Refpondetur,tantum probat prcdicatum fum-
ptum a fornu pofteriori, non przdicari pcr fe de
pr^dicato fumpto a fotma priori.vt hic^imaleft
homo;<iuii vna harum no includit aliamrnegatur;
ergo ctfi pr^dicata fumantur a formis fubordina-
tis,ide6 przdicatione eorum dc fe inuice cfte per
fe fecundo modo ; fcd eritpotiiis pei accidcns,vt
hxCfhomc eft alhHt^imal eftrMitnale. Intellige de
pra:dicatis,quldo fumuntur \ priori,& poftcrio-
ri forma,& ponendo genus fumi a priori,& difFc-
rentia a poftcriori ^nec pra:dicatur hoc dc illo pcr
fe,ncc c contra.Sedn6 fequitut hinc,qu6d genus
non pra:dicetur de fpecie, quia haec ctfi importet
praedicacum fumptum a poftcriori forma.fcilicet
diiFcrentiam,non tamcn prscisc illud, fcd ctiam
gcnus includit,pcr quod euancfcit quasdam obic-
^io Caietani diElo art. }. quod fcquitur cx folu-
tione Scoti , hanc non cfte per fe, homo eftaninal.
Vidc Scot. I. Pofier.tpuft.xt. vbi difputat an haec
fit per fc , animal eft homo.

Contra hanc folutionem obiicit Caictanus pri-
mo, quia iftx funt per fc, Terraeft granis, iffiis eft
CididiUtizmtncxixcwiz fumiituradiuerfis formis.
Rcfpodct Phil.Fab.7^Mr«».73.f. j. quod tcrra &
grauitas no funt dus form^ diftindts.conftitucn-
res cadcm rcm,fcd grauitas eft propria paflio ter-
r2,cui vtfubiedo incft.Hasc folutio non cft rcii-
cfeda^quia hic tltum agitur dc variis formis con-
ftituentibus vnuper fc;& dicitur non indc fcqiii,
extrcma pr^dicationis fumpta ab his formis,de fe
iiiuicem dici pcrfe;fcdn6 putoillud prsdicatum
eirc pcr fc,niu tantum rcdu6tiuc ad fecudum mo-
du, quia eft quarti modi, quo praedicatur cfFedlus
de ncccftaria caufa;& ifte modus non proprie di-
cendus cft pet fe.quod puto feciidum Scotum di-
cendum,qui i .Poft.tj. ; 6.cum Linconienfi,vidctut
tantiim ponere duos rpodos praedicandi pcr fc,
nempc primum & fecundura,

Arguitur quart6,quia generatio vnius eft cor-
ruptio altcrius,& e contrJi,i.4f Genaext. 1 7.& lo.
& i.Phyf.text.7^.& ly.ergo ciim corrfipitur ani-
raal,generatur cadauer;& per confcqucns n6 da-
tur forma corporis,alioquin haec cflct fimul cura
forma cadaueris.Refpodctur, vtrobique adducit
Ariftoteles hanc maxima,ad probaudum xtcrni-
tatcm generationu fine infinita materia;ad cuius
intetum fufficit,qu6d ad quamcunque corruptio-
nem fubftantialcm fequitur noediate gcncratio;&
hoc habctur, etiamfi non gcncrctur cadaucr,quia
ftatim coipus mortuum tendit ad aliam formam,
& fic nou ccffabit generatio,quod folum intcndit

591

Philofophus; eatenus autem genctans vnu com-
pofitum, corrumpit aliud, quaicnus forma vnius
eft incompatibilis cum forma alterius;& quando
plures formz funt in eode, bcnc ftat quoad vnam
ipfarum corrumpi compoficum:fine vlla genera-
tione alterius compofiti. de quo vidc Scoi.i.d.i.
^.i.ad }.princ.& d.t.q.7.&d.ii.<j.i.n.^.& j.Qupd
vcro illud axioma non fit vniuerfalitcr verum,
patet in accidentibus multis, quorum gcneratio-
nem nulla comitatur corniptio , cuiuunodi funt
lumen in acre,fpccicsin medio , fcicntia quando
non praeccdit crror pofitiuc oppofitus, & alia.

Arguicur quint6,aut plures formac educuntur
dc vna potcntia materi«,aut de pluribusmon pri-
mum,quia feciidum Comment.i 2../i/rt.numcrus
potentiarum eft fecundum numerii fpecierum,&
fic ill« form? cfsct vnins fpecici.quod cft fal fum:
neque fecundum,quia,cum illa: poienti? incfTent
materiae fine ordine , formae eis correfpondentcs
fic incflent,& per confequens non facerent vnum
pctfe.Rcfpodetur cum Scot.fupra ».4i.ideft,efTc
vnam potentiam.Ad authoritarcm,non proccdit
depotcntia reccptiua, fed dc potentia & aftu, vt
funt difFcrcntis entis.Quod patet in cxcmplo ibi
addufto, de poflc fandri, & fanare;quomodo etia
intelligitur quod dicitur ^.P^yTpotentias diftin-
gui ficut a6tus.Sccund6,dando cffe plurcs potcn-
tias, negatut non efle intcr fc ordinatas;quia po-
tentiaad formam incomplctam pra*cedit aliam.

Arguitur fext6,quia generatio eft mutatio to-
tius in totum,BulIo fenfibili manente,in quo dif-
fcrt ab altcratione, ex i.deGen.text.i4.et^o cum
generatur animatum,nullum fcnfibile.quod prac-
fuit, manet ; & idem eft ,quando corrumpitur.
Refpondetur cum Tatareto,ibi loqui de fcnfibili
completo. Vel dico loqui dc gcneratione inani-
matorum , quia ibi excmpla ex his adducit ; vt
quando aqua conuertitur in igncm,vcl hic in ac-
rem. Tcrti6, dici poteft,qu6d loquitur dc genc-
rationecompofiti animati,fed tot.iIi,vt compre-
hendit tam vltiraara formam , quam pracceden-
tem formara corporeitatii j quia vtriufque cdu-
Ckio ad generationem.aniraati requiritur , neqtie
efret adarquatc generans , qui foiam vitimam in-
troduccrer.

Arguitur fcptimo, quia feqaitor quod caro vi-
ua, & mortua efTent vniuoca;quo<l cft abfurdum.
Ptxterea,caro haberct duas formas vifimas, quia
vltta propriara haberet animam. Rcfpondetur
quoad formam carnis, ibi eft vniuocatio, quate-
nus altera caret anima,non eft. Ad fecundam par-
tem , forma carnis quatenus ordinatut ad ani-
matfi, non eft vitima.

Arguitut o£bau6 , fi anima immediate cnm
quantitate vnitetur materiae , (quod fecundum
Scotiim probabilc eft,quia ponit materiampoflc
cfle fine forma,i.</.i2.^.i.)cfIetaniraal;fed repu-
gnat animal efle fine corpore;crgo per ipfam ani-
mam tunc fieret corpus. Rcfpojidctut cafum efle
impoflibilcm , quia anima nequit pcr vllam po-
tentiam informate qu<vl corpus non cft , cum
ipla efsetialiter fit adlus corporis;& fi per impof-
fibilc informaret materia nulla prscedetc forma
corporis,aniraal iion eflet;quianullam animalem
funftionem exercerc poflct.quia careret organis.

Arguitur non6,poreft formaprioreflefincpo-
fteriori, & per Scotura fic fcmper eft fotma cor-
poris,quando interitanimai; ergo manet gcnus
finc vlla fpecic,quiacorpas cft gcnus.Rcfponde-
tur hoc nihii cire;nam licctcotpus poilet raanerc

finc

11.

VnM fitenila
Mdflurtsfer'

Quid eft gt'
niTMtief

GenerMtie ift
mutMtie te-
tiut in tetU,
nutto fmfibi'
li mMUtnti,
ixfmitur.

Can viua,
f*^ nurtua
vnimti iM'
Ui.

Animn ne-
juit infer.
mMrt mnte-
rtMm imrfii-
diMti.

CirfHs ijurd
informatur
uh anitna, no
fmitur dsre^
iie tn Predi-
cnmitito.

X.

SteuttJs Mni-

592-

.fii>e vlla ahima.non idc6 jjfTct genus, fcd indiui-
duujquia gcnus pcr abfttadione,vcl collationcm
fit : & fi abfttahatur, corpus non potcft conirahi
finc fpcciebus corporis ; benc taincn fine fpecic-
bus anit»atorum,quac corpori fuperueniut. Vnde
corpus vt hicfumitur, pro altera parte compofiti
animati,non cft illud quod in feric Pr^dicamctali
fubftanti* dicitur corpus,quia hoc prsdicatur de
animali , a quo & abftrahitur ; iilud autcm non,
quia pars Phyfica animalis non dicitur dc toto.

S E C T I O V.

Dc fecunda animz dcfinicionc,

c^oifit frincifium vegeti$nii,fentienii,
intelligendi,cr ioco mouendi,

PHil.t. de An.c. %. adiungit hanc fecundam dc-
finitioncm primae,quamy?^./T«r<^. examina-
uimus,& habetur r*^. i .eiufdem libri. Pro cxpli-
catione, Nota pexprinciplim intelligi intrinfecu,
mt diffinitio & c6ftitutiuum,pcr quod cxcluditnr Deus,(licct
txflicstur. (it intinic prxfens cu(5tis,)ab hac diffinitionc.Se-
cund6,nota quatuor particulas in dcfinitioqe po-
fitas non fumi coniun6tim,nec diftin6liue,quoad
fingulas;fed ita yt difiundio fiat cum coniundlio-
nc ad particulas pr£cedentes:fic AmmMefiid qtto
viuimtu, Mitetidim/intimM, aut eti^m loco motiemur,
Mtt etiam inteBigimus. Vnde fallitur Simplicius
Thcmiftius, qui alfcrit hic folam intcll^^iu a dc-
finiri,qiiia Philofophus ait ibidetn corpora ob fo-
lam vcgetandi rationem,c(Ie viuenria;aIiaob fen-
ticndi talia efie:itaque nd tantum de intcllediua
agit , fcd voluit vbicumque reperitur aliqua ha-
rum operacio,ibi eius principium,animam inefie.
Nota tcrti6,hanc fecundam definitionem dif-
ferre in hock prima;qu6d prima datur in ordine
ad corpu$,quod eft fubiedum anima;,& ad copo-
fitum, quod peranimamconftituitur formalitcr;
hxcvprodaturinordinead operationes anima;.
£x his fatispatet fccunda definitioncm benc tra-
ditam e(Ie,& obieAiones contra eam,per hxc no-
tata facile eucrtuntur. Scd quomodo vna harum
diffinitipnutn per altera manifeftctur varie fcn-
^iunt DD. omiffis multis,qu£ ad hoc aSrruntur.
Dico primo, pofterior definitio confiderata,vt
traditur per principium operationum animz,po-
teft pcr priorem demonftrari propter «jtad. Ratio
eft, quia prius eft aniniam cfie adbum corporis, &
compofitum conftituere , qukm principium efle
harum op'erationum,& illud cft caufa huius.Et fi
dicas , qu6d anima feparata cft principium intel-
Ie6lionis,id vcrum eft,vt tjuod, fed vt ptincipium
^uo fupponitcompofitum,quod conftituir.

Dico fecund6,eadem poftefiordcfinitio,vttra-
ditur per operationes, demonftrat priorcm a po-
fteriori. Ratio,quia huiufmodi operationes func
proprij efFeftus iIlius,quodaduac corpus,& con-
ftituit copofitum animatuni.Pra:tcrea,Ariftotcles
initio c«^.i.dicit cnitendum e(Tc priorem per po-
fteriorem oftendcre,ficutfoIctquodfecnndum fc
notius eftjfed nobis obfcurius, pcr nobis notiora
dcmonfttari : fed progrcdiendo a notioribus no-
bis-ad notiora fccundum fe, cft progredi ab cfFc-
dbibus nobis notis,ad caufas laten^cs. Ex quibus
fcquitur primam dcfinitionem cfic efientialem,
quia datur pergenus propriuni , fcilicet formam
fubftantialem,& per difFerentiam,qua nulla pro-
pinquior ad tale gcnus concrahcndum , fcilicet
forma talis corporis Phyfici organici.Ncc obftac

De Knimx fubilantia, &c.

^teuttda dtfi-
ttitio »nim*
per prioretn
djtnifirstur.

frttuM *nim4
dtfinitio tfi'
*j[etuiali4.

3-

Secunds de-
finiti» anitntL
an ej}enti»li(i

qu6d ejfi formam talis cofporis dicat rcfpeftum,
qui non poteft efTe de cfTentiaabfoIuti^cuiufmodi
cft anima ; quia ctiam rationale dicii rcfpc<Sluni
principij ad aflum, & tame pcr illiid cfrcntialitcr
definimus homincm;quia nihil aliud magis pro-
pinquum reperitur ad animal contrahcndum ad
homincm , & clfcntis rcrum in fc , funt nobis
pro hoc ftaru incognitac.

Sequitur etiam fecundam dcfinicioncm non cfre
eircncialem , quia fupponic animam in fua clfen-
tia;operatio enim fupponit fuas caufa$:non enim
anima jdc6 eft anima,quia cft principiu operandi,
fed c conuerfo.Probatur ex Arift.<//% c.i. vbi fu-
mit pro fundamento fux demonftrationis,rfw»2<i-
tum ab inanimato vita (id cft, operationc \nx)/e-
iungi, fcilicet a poftcriori,& quoad nos.

Ohiicies, vnumtptodque eftgratia/itt operationis,!.
de Cetl.c.}.text. i y.ergo definitio animjc in ordine
ad fuas opcrationcs.cft a priori , quia per caufam
finaIcm.Rcfp6dctur,operationes effc fineanima:, §!uomoio
quantqm adcius cxiftentia,&intentionem agcn- 'P"»t">net
ns,non quoadcius quiditatcm,& eflentiam;quia ■'^^/
non ideo habct anima talcm eflcmiam , quia cft
principium taliu aftionum, fcd contfa;& co mo-
do quo finis funt,poteft definitio fccunda admit-
ti vc a priori;quia per eas rcdditur caufa,quarc ex
incencionc agentis, anima vtformacalicorpoti
organico adiunfta eft:& hoc cft dicere, qu6d re-
fpcdtus ad tales opcrationes habet fc vt caufa mo-
tiuaadpcoduftionemanimac;cum quo ftat,qu6d
fimpliciter fit dcfinitio k pofteriori ; quia pro-
lluunt opcrationes ab anima,& fic fupponuc cam.

Sectio VI.

^ot funt animnrum genera ; (jr qu/ilis
^nim^ in illa diuijio ?

DIco prim6, trcs cancum cfle animarum gra- X.
dus,feu gcncra.ira Arift, i.^i^ An.c. r.& com-
munis Philofophorii, Aug.//^.</r tptant.Anim.c.n .
vbi licet fcptem gradus vita; ponac,crcs came pri-
mi tantum ad diftindtjonc animarum, & ad Phy-
ficam pertincnc , rcliqui ad moralcm,& fuperna-
curalcm ftacum.D.Th.i.;?.^.78.4.i.Primus gradus
eft vcgecaciua:,conueniens omnibus plancis. Se-
cundus fcnficiux, animalibus.Tcrcius incelledi-
ua:,foIi homini conueniens.Colligicur ex clcua-
tiori operandi modo,quo viuencia operacur;cle-
uancur enim in hocqu6d ab intcrno principio in
fe agunr,& ad fuam perfedionem acquiredam:&
in hoc viuens k non viuenti diftinguitur; quia in viuens a m«
non viueci nulla cft opcracio ab incrinfcco,vt di- viuo qiumo-
xi/eSl. i.n.i .fed inter viucntia ipfa funt tres modi ** '''fi^V*-
eleuata: opcrationis. Primus cfl operandi pcr or- j.^,, ^,-^^
gana, & qualitatcs corporcas,& quidcm primas^ ^rtdMs.
8c hiceft vcgecaciuac,cuius opcrariones sutab in-
rrinfcco.&cxercentur per calorem natutalcm,ic-
cipiunturquc in coniundto.Sccundus eft.quando
operatio non eft k qualitate pfima,fcd ab ipfa po-
ccntia corporea, medil aliqua qualitate aliquali-
ter incorporei, cuiufmodi funt rpccies;& recipi-
tur in fuo principio,& hic eft fenfitiuaf. Tertius
eft, quando opcratio nullo modo cft ab organo,
ncc repipitur in aliquo corporep;& hic eft animac
intellcftiua: proprius, facitquc genus diftindlij a
fcnfitiua,quia cfl altioris elcuationis,at cztetoiu
animaliu animx tantijm faciunc diucrfas fpccies,
non aucem diftindka genefa,qHia habent eandem
cleuationc fupranon viucntift,in qua coueniunr.

Ex

Dirpucl. Seavi.

S9l

gtM pUnitm
/entirt dixt-
rtuut

3-

Cutumr
fufit ilttm.

Jln in *rbo-
ribm dttur
finfmt

Grsdut Vf
nitium fM-
inidi fubtr-
dm»tH

\

Quinque ge-
im» poten'
tisrum,^
vndi ifii HU-
mtrttif

Ex quibus fcquiturvarias Philofophorumfen-
tentias de animabus falfas efle, de quo author li-
btorum de Plantis ,qui Arifloteli tribaitut,/i^.i.
e.i.V\\xiztc.c,i.6.lib.$.dePlacitu,Q\cm.h\tx.lib,%.
Str0m.Gz\en.lih.de natural.facult, Stoici^onebanc
plantas non viaeret quia cupiditate carent. Plato
inTimMpod Empedoclem & Anaxag. pofuit eas
viuere , & fentire non ita acute Hcut bruta. Sed
contra Stoicos eft , quod ad viuere fufficit motio
ab intetno , quam videmus plantis conuenire.
Contra Platonem (qu6d plantz Izfac (ignificatec
dolorem,n fentitent,&quiavbi eft fenfus, ibi eft
vigilia,& fomnus) Augnft.fupt^,hancopinionem
xufticanam impietatem vocat , propter dogma
Manicha;oturo,qui (ex eodem haref^S.) animam
rationalem plantis tribuebant, & folium fru-
dlumque excerpere>homicidium putabant.

Sequituc etiam falfam efle aliam opinionem
ciufdem Platonis i^(Vfn>,quz ponit animam diui-
diin irafcibilem,concupifcibilem,& rationalem,
tum quia telinquit vegetatiuam , tum ctiam quia
eadem eft eleuatio irafcibili^ , & concupifcibilis,
quae funt facultates anim; fenfitiu^iibidem etiam
ponittrcsanimas in homine,dequo poftea.

Obiicitur primo , contra concluAoncm ; quia
n funt tre$ aniroa; , vel funt tria geneta , vet
tres fpecies animarum ; non primum,quiaanima
xationalis e(l vnius fpeciei : nec fecundum, quia
«nimae fenfitiuae fpecie difiTettuit. RefpondeiuT,
itaeftin rejdicuntut tamentciaanimarum gene-
ra, quia fenHtiua kabet genus eleuationis fupta
vegetatiuam,& intelledliuafupra vtramque.

Obiicitur fecundo, plantz habcnt fenfum;ergo
vegetaciua non bene ponitur fcotnm a fcnflciua.
Antecedens patct , cucumer ad terrz humorem
reptas,oleum,quo emoritur,fugit, ita vt fi ei fup-
ponatur,recuruetur. Item, vitis lauri vicinitatem
fugit, quia fuo cdlore eius increracnto officit.Ite,
inarbofibus datur fexusroafculus , & foemineus,
& quzdam vt foecundentut, petunt aliarum vici-
ntcacem. dequo Plin.^'^.}. cci^.^. & Hb. 1 6,cap.i6.
Refpondetur , fufficere ad ifta, vim altricem Hne
vlla fenfuum operatione ; vnde profecutio , auc
fuga circa proficua,vel noxia,ii natiuis plantatuin
viribus,&: occulta antipathia , vel fympathii
oriuntur. Sexus autcm eis metaphorice tanttjoi.
tribui potcfl.

Obiicitur cerci6,quz ordinatim inaliqua fcrie
poBuntur,non faciunt pluta membra , vt viucns,
animal, homo ; fed Cic funt vegctatiua, fennttna,'
intellediua;quiaprima dicicur in reda feire de
fecunda,& hzc de tercia. Refpot^ecur , membra
huius diuiHonis Cic incelligcnda funt, vt priiixun
(it vegetatiua cancum,norl aucemvcgecaciua.quz
eft quafi genus vegecaciuz,fcnficiuz,& intelleftt-
uf :fecundum fcnfitiua tantum,non vt cft fupet ius
ad fe , & ad intellediuam. Tet lium incellediua
cancijm , & hoc fcnfu non ordinancur in re6la li-
nea, vcl fcrie.Aduertetamcn vegctatiuam virtua-
litercontineriinfenfitiua; quia hzcnon tantum
fenfuum fijndioncs.quzfunt propria:, fedetiara
vcgetatiuz , exercet ; & cidero tJitione vicaqae
virtute continentut in intellcfliua.

Dico fecundo , funt quinqaegenera potentia-
tum'animz,fcilicet vcgctatiua,fenfitiua,loco mo-
ciua,appeciciua,& intcUeftiua.itaPhil.a. de^ni-
ma^ext. 17. cam communi.Dices,ergo erunt quin-
que aniroz , quia potentiz immediate fluunt ab
anima,& ided penes niimetnm catum, ponendus
cft animarum numerus. Rcfpond«ur, in cadera
ScMi oper. Tom. 1 1.

anima plures efTe potentias , & multiplieari fzpC*
pofteriora,non multiplicato priori; numerusali-
tem harum potentiarum fumitur ex^iuerfo mo.'
do tcndendi in obied):um,vcexpIicac D.Thom.i.
^.^.78.«rr.i.dequo dixi fupri<i<^^.i. »««1.5.6.

Obiicies,quia ficuc ponitur potentia fenfittua,
& arppeciciua refpcAu animalium,ica poncnda cf-
fec appeciciua refpedlu plancz,& fic elfcnc fex po-
tentiz.Pro folutione,nora quod appetitus cft tri^
plex ; primus,eft naturalis, ficdi£bus,qnia imme-
diatc fcquitut ad formam ,qui rei natura confti-
tuitur,& hictantum conuenitclementis,mixtis,
& plantis. Cuuenic eciam cuicumque tci.quia ni-
hil aliud cft quam inclinatio natutz ad fibi com-
moda,vt leuis ad furfum,grauis ad deorfuro. Se-
cundus eft fenfitiuus,fic didlus, quia fequitur non
immediaccnaturam, fcd apprehenfionero fcnfus,
proponcncis aliquod commodum in quod fcrtur
appctitus. Tertius eft rationaIis,qui fequitut pro-
pofitionem intelle(ftus,&is eft voluncas.Refpon-
deturergo,idc6 appetitum plantz,licct abanima
proueniat, non computari ab Ariftotelc diftindla
potentiam;quiacodem plane modo fcquiturfor-
mam \ natura datam , ficut appetitus inanimato-
rum:fecuscftdeappetitu cognitioncm fequcnte.
Dicocerti6,quatuor funtgenera,feu gradns vi-
uentiam , ita Ariftotelcs i.de Anima, text.i^.D.
Thom.fup.& communis.ExpIicatur.Qazdam ta-
tum vegctantur,alia etiam fentiunt,alia vltra loco
mouentur ; quzdam ver6 vltta ifta , intclligunt.
Aducrtc hic non agi de veris gcncribus,fed d^act-
Cis gradibus viuentiuro , quorum priores fine po-
fterioribus feorfim repcriuntur.fcd non ccontra.
Ex quo patet , quate appetitus non facit gtadum
vitz, abalijs diftin£bum ; eft enim infeparabilis a
fenfitiua, &intclledliua.Eadcm rationegcnerati-
uanon facit gradum diftin&uml vcgetatiua.quia
vclindiftindla.vel faltem infeparabilisab ipfa.

Obiicies primo , fequitut hinc cfTe plures ani-
mas tribus.quia ficut vegetatiua feparari poccft k
fenficiua,nonccontta,& fcnfitiua-iloco motiua,
non c contra , ica loco mociua 'feparabilis cft ab
incelle(fliua;ergo ponenda eft anima loco motiua,
& fic erunt quatuDr animz. Confirmaiur, quia
cadem cft ratiodc concreto, &'abftrado;fcd Ari-
Itoteles ponitquatuorgcneraanimatorum ; crgo
& totidem animas.Rcfpondecuc primo.non fuffi-
cereillam feparabilicacero, quz confurgit ex ma-
iori , vel minori p.otentiarum liumero , vt fi vria
habet aliquam facultacem , qua aliz cattnc (quae
diffcrcnciapoicft prouenirecxmaiore.velmino-
re perfciSlipne fpecifica incra cundem gradum
animz) modis omnes illz faculiaces habeant can-
dem in opcratiQfUiibus eleuationem,vt explicatum
cftconclufione pitimai; quia numctus animarura
fumitur ex diuecfis modis cleuationis opcratio-
nis fupra non viuentia. Rcfpondctur fccund6,
nuUum effe fen^tiuuro, quod non fit aliquo roo-
dp loco motiuum;quiaecfi impcrfeda fcnfitiua,
fcilicet quz tantura habent tadum.non raoucanc
fe ab ypo loco incegco in aliufn , tamen fe ftrin-.
gunt, veldilatant,idquccxpcrieiitiaconftat,cum
punguntuc, : qua 'i;atione conira Platonem pro-
batur plantas non fentire, quia onine viucns ex-
ieriusfenticns,habet phantafiam,& appctitum,&
confcquentcr doIorcm,& voluptatem, atque pet
motum aliquen^., harum afFedlionum figna dar,
alioquin non haberctuf pro fcnfitiuo. Sicut ergo.'
fenficiua non muixipWcatur, exeo quoti vnalic
petfedlioc alia, ita dc loco motiua dice/idum cft.
EEe Obiiciuir

Apfitittu
triplex.natu-
r*li$, fenfiti-
uui,r»tt»na-
IU.

§^ure atfe-
titut fltnn
ncn eft [ittn-
ti».

Omni fen/i-
tiuum eft lc-
t» mitiuumf

594 ^^ Anim^ fubftantia, &c.

1.

fn flimtii
Mnimt diffe-
fitnl tjftHti»
fittr : qwvido
fUntt, funt
diMirft. ^t
fit ; idtm dt
ftttfitiuit.

t.

Zrrons dt
BUmtr» mni-
m»rHm.

Qbiicttuc fecund6 , i.de Aiiim4,c.}jext.ii.di-
cituc,viuentibas moctalibus.quibus conuenit ca-
tio,& cztecos gradus ejrdem conuepicejecgo fup-
ponit elTe aliqua viuentiacatipDalia, quibus non
competunt > & pec confequens male didum eft,
priQtes gcadus fepacaci k pofteciocibus,non e co-
^ca. Refpondetuc, Philoponuj^ bic intecpcetatur
PhilofophO Tt velit cocpoca cceleftia ei^ ratio-
nalia , fcd non fenfitiua , de quo in libcis de Calo
agituc.Vide Scotum x.i.i4.f.i.& quos ibi citaui
Jchol. adn.f. verius videtur Aciftotelem illa verba
pcotuliffe infauotem Platonicocu} qui ponebanc
da;monescocpoteos,raiionales,non fenfitiuos.

Sectio VII.

^upmodo tresfrxiilid snim/t dijiingttttnturi

NOta pcim6 , qusftionem pofle intelligi de
his animabus pcout cefpiciunt idem com-
po(itum,vei diuecfa:& in fecundo fenfu, quxftio
claca eft,nempe diftingui realitec,quandoquidem
confticuant viuentia cealitec diftinfta, quibus
confccuni efFeftus focmales diftindlos. Sed diffi-
cultas eft,quandofenfatio, & vegecatio cepecian-
tuc in eodtim, & cum his intelle^io vt in homi-
ne, vtcum tunc principia haium fundionum iint
re^Iiter diftind^a.'

Nota fecundo.certum effe jn quibufdam yiuen-
tibus foli vita plantarum efte animas eftentialiter
diuetfasiquia conftat arbotes, aliifque plantas iic
diftingui , quod4 formis habent vltimis : in aliis
quz funt eiufdem fpeciei non cfTentialitcr ,.fed
numeticc diffcrunt:& idem dicendum de vcgeta-
tiuis in animalibus. Ratio eft , quiain his animx
vegetatiu? fubordinantur fenHtiuz , & fic difFe-
runt inter fe,ficur ipfs; fenfitiua; autem indiuer-
iis fpecieanimalibus eftentialiter , in iifdcm fpc-
cic numerice rcalitet diffcrunt.

Nota tecti^, cectum efte & commune.animam
non multiplicaci fecundum pcacdicata efrentialia
in vegetabilibus , ita vt anima viuificans hanc
plantam,vecbi gcatia,mycrham,fitdiftin<aa ceali-
tec ab anima plantx,vel arbocis, vt fic } eft contca
landun. i .de j4Hima,tj.S.& i.Met.ij. i o.doccntem
tot effc focmas fubftantiales « quot pcaedicata
quiditatiua.

Nota quact6 , certum efTe non dari in eodem
diiasanimaseiufdem rationis, vt duas fenfitiuas,
& de rationali definitur in Concilio VII I.gcnc-
cali ConftantindpolitanoM». ii.a^.io.

Quidam Philofophi pofuerunt vnam animam
Qmnium,quae refpedlu diuerfarum difpofitionum
cocpocum , vacia opecatuc : quem errorcm reieci
fupr^y^ff.j. Alij ponunt in homine tres rcaliter
diftindas anrma^.Philopon.i. deAnima, text.^i.
Zabarella />^.<^ Facultate animtcap.Z. Gandau.y.
Phyfic.q.%.Und\iti.Ub.i.q. 1 1. Paulus Venetusy*»».
de Amma,ca}>.$. ponitin homincduasanimas to-
tales re diftin£tasifen(ibilem,qua; eft corrupcibi-
lis,& rationalcm immortalem ; & vlira has,mul-
tas vegetatiuas fpecie diftindas , vt vnam in offe,
aliam in carne,&c.

Dico prim6, in homine tantijm eft vna anima,
qux cft formaliter rationalis,vcgctatiuam,& fcn-
fitiuam virtualitec continens. Eft Aciftotelis i.de
Anima, text.^i. vbi ait vegctatiuum efTcin fcnfi-
tiuo , & hoc in intcllediuo , ficutfiguta fupetioc
in infecioci : vecbi gratia, trigonus in tetragono,
6clib. t.text.^i. reprehendit Platonem, ponen-
tem plures animas in vno. Eft eciam Auguftini

lib. de EccUf. dog.caf. 1 5.& ali^s farpe.D.Thomac i .
/'.f.76.«rr.4.AHicen.6. Natural.for.i.cap.^. Scoti
d.^^.q.i.num.^.Sc communis.

Probatur prim6,quia ahoquin homo non cflet
vnum pcr k, fed per accidens ; quia compofitum
ex cotpoce ocganico , & vcgetaciua facit vnum
pec fe;& idcm defenfitiua : ecgo aduenjens intel-
let^iua facit vnum pec accidcns. Neque hinc fe-
quituc , admittendo focmam cocpoceitatis , ani-
mam aduenitepec accidcns;quiaforma corpocei-
tatis eft natura fu$ formaincompleta, difponens
maccriam animac; & ide6 ftatim perit ablata ani-
mi ; ac vcgetatiua in fua ratione eft forma com-
pleta perfiftens fine fcnfitiua,& intellediua.

Probatur fecundo , quia fi rationalis non efTec
idem cum fenfitiua , non poffet efTc forma , quia
efTct purc intelledliua,ficut Angelus.Propter hoc
Tolct.lib.i. de Anima, ^.7. putat fentcntiam Phi-
loponi,& Pauli Vencti.damnari in Clem.f^nic. dt
Jitmm. Trin. vbi definitut formaro hominis efle
animam racionalem. Scd facilc ccfpondeccnt in-
tellcAiuum purc, quod eft enticas compleia, non
poftc cfTe formam; fecus efTc de intelle£l:iuo pure
incomplcto.

PtQbatur tertio, ex Auiccnna, quia fenfatio,&
nuiritio impediunt contemplationcm , & c con-
tra;ergo funt abeadcm anima. Hac vnica ratione
contcntuseft Ani(:cnna;nec vult ponere aliam.
Sed ppfret cefpondeci , intelledionem impedici
pec phantafia: opecationcs ; quia pro hoc ftatu,ex
peccato,dependet noftrum intelligere^ fenfibus.
Fun(5l}ones etiam vegetatius kfenfacionibus im-
pedici pofTunt, quia attcahunt ad fe fpiritus vita-
le$;cfto dicamus has e(Tc diuecfas animas.quia in-
focmant idcm corpus , in quo ftint varij fpicitus,
& accidentia.quibus vtuntut ad fuas opecationcs.

Diccs, at phantafiacio non poftet impedici pec
CDntemplationem ; cuius oppofitum expecimuc.
Refpondctuc,fi phaniafiatio eft cicca diuerfum ab
eo quod inielligituc, impedituc;quia intelledlus
inclinat ad aliud intelligendum , & pcoptcc fub-
ocdinationem animarum , retafdat a6);iones fen-
fitiuacjfic habitus vitij re diftindus ^ voluntatc,
retatdatcam , & impedit ab adlibus virtutis op-
pofita; ; quia fuo pondece inclinat in oppofitum.
Si veco phantafia opecetuc circa idem obiedum,
quod intelligituc , non impedituc, fcd potiijs fir-
matuc per intcllcdtionem, vt icnct Scotus i.dift.
4Z.^iM^.4. quia diucrfaspotcntis citca idcm ope-
rantes ,fcmutu6 fortiScant, & iuuant ; inten-
fiiisenim inielligitur , quod ferucntiCis amatur.
Ratio tamen Auicenna: bona eft , etfi non con-
uincat.

Quart6, fi fcnfitiua hominis re diftinguerctur
ab intelIediiua,po(ret raanercfeparata inicllcdli-
ua , & fun6lioncs fuas exercere , & idcm effet de
vegetatiua,corrnpta fenfitiua; confcqucns autem
eftimpofEbile.

Quint6 , tunc genus fumeretur a fenfitina , &
fpecies ^ rationali , &fic hzc eflcc falfa ; homo
efi animal. Pluresrationcsad hoc congcrunt au*
thorcs ; fcd nullas vidi conuinccntcs ; longe ta-
men probabiliores funt addu^is pro oppofiia
fententia. Sed tenenda cft firmitcr conclufio pro-
pter definitionem Concilij IV. Conftaniinopo-
litanifupti citatam,&authoritatem D.Augufti-
n\fup.& lib.de Spir.dr Lit. cap.9. & Damafc./»^.2.
cap.ii. & aliorum Patrum ; fcd Concilium lo-
quitur de pluribus animabus rationalibus non
admittcndis in vno.

Adducuntur

In homine
vntun tStum
tffe animam.

4.

fluomod»
ph»ntafi»ti»
imptdii tin'
ttmplutionf,
vtl i tnttra.

Diutrf» f»'
ttntid tirea

idtm iptram^
tes ft fitf
t^ant.

Dirputl. SeaVII.&VIII. 595

)\

le»t hom»
vrgefMtmnn
<J> ftnfitiMi,
^uim inttUe-
fftMiunf

An fcetm
hMm»nut fit
frimo fl£f»f

6.

EfeHllt »p-
fefiti «n fi-
fnmltffi ftf-
fint «b t»dem
anim»t

Ctnu Mfftttt

tamem, vi-
Jens »diun-
R»m vir-
g»t».

jiddMcufttur, df filuttntur nrgumenttt in
contrarium.

Arguicur prim6,homo prius viuic vita plantc,
poft animalisitandeiT) hominis,t.</r Gen.anim.c.i.
ergo habet trcs animas.Qudd verolocjuatut de
prioritace iftnporis, patct in text. D.Thom. i .p.^.
iiB.srt. t.*d i.&q.-;6.art.i.ad j.cum fnis admictut
hac rucceflioncm animarum cum prioritate tem-
poris. Si inferas ; ergo fcmen fit primo planta, Sc
p6(l brutum:negandum erit,quia iftz funt formz
iraperfcdlar.non permancntcsjfed difponcntcsad
perfediores forroas ; &c fic non faciunt proprie
plantam , nec animal , fcdembryones vtriufque.
Contriiquiaviuensfenfibileeftanimalifedfcerus
informatus anima fennriuaeft tal>s;& idem ed de
viuenti vegetabili:ergo. Sed dici poteft, hoc non
fufficere,ni(i forma fit permanens,& completa.

Secund6,rerpondetur cura Alenfi i.part.^.iy.
memb.i.drt.6 naWzin animam ante rationalein in-
troduci,fed motus cmbryonis fieti , vel ab anima
matcis, vel a forma feminis -, anima autem intro-
dndlanon ftacim exercct omnes fuas operationcs,
fed primo vegctatiuz, deinde fenHtiuz , tandem
proprias elicit : & ica Philoponus &Themiftius
Atiftotelem interpretantur.

Alij dicunt , prius tcmporehcparanimari ve-
getaciua, poftea cor fenficiua, & poftea iiiitoduci
perfe£l;am fcnntiuam,qua informacur corpus or-
ganizafnmexpraEcipuismcmbris, vchepate, cor-
de,cerebro.Ira Suar.i.</« Amm4,c.i. fine vUa pro-
bationc.Scotus i.d.i^.tj.i.n.i i. ponit corpus foc-
marijfecucus Ariftotelein ^Met. e.i. & i.deGen.
anlmal.eap.^.

ArguitutTecundojab eadcmformanon proce-
dunt cfFe<fVus oppofici Hmul, nifi concaufz trahat
cam ad illam diuerntatem. Quod addo proptcr
Solcm.quinmulcxdiuerficacedirpoficionumfub-
ie£borum,in quc agic,mollificat ccram,& indurat
lutum : fed quod vult fenrus,renuitintelle6lus,&
quod vult appetitus fenfitiuus , renuit rationalis;
ergo non funi vna formarcaliter ,necabeadem
anima. R.efpondetDr, cenenrespotentias inter fe,
& ab anima realicer diftingui,facilc folucrenc hoc
arguraencum ; quia effedus illi funt ^ principiis
realicerdiftinflis fecundum eosifed tenendonon
ica cliftingui,de quo poftea.

Refpondecur illos effcdlus etfi aliqualiter oppo-
fici.pofrc emanare ab eadem forma,aliter,& aliccr
difpofita,& afFe£ta:appetit anima affedlione com-
modi bonum deledlabilc}fed vt affcdla affedione
iufticiz, renuit illud;nequeiftiadlusfunt fimpli^
ciceroppofici,quia funt i diuerfis motiuis. Adde
ipfum appetitum fenfitiuum,Tcrbi gratia,in cane,
appetere carnem , qui deledabilem , & refugerc
quatenus videt coniundlam virgam vindicaiiua.
Quo exemplo vtitur Scotus }.<^. 54.».! o.& tamen
nemo dicit in cane ef!c duas animas fcnfitiuas.
Addeetiam vnampoteciam, fcilicct voluncacem,
habcrcf^piusa^usoppofitos.vt velle,& nollere-
fpedlu ciufdcro;& intelledkushabet afTenfum , &
difTenfum deeodcin,etfi nonfimul. Sed voluntas
fortc fimul habct volitionem efficacem , & noli-
tionem inefficaccm;vt quando vult ex metu. Hoc
argumentum eftPhiloponi & Manichzorum.

Arguitur tcrti6,in homine funt tria *j^,homi-
nis,animalis,viuentis:ergo& tres anim;,quia vna
animadat cantum vnum ej^. Refpondetur , illa
tria cfTc cancijm vnum realiccr.Argumcncum can-
riim probac cffe cria <'j(/*£brmalicer diftincfta.
Arguitur quart6,quia fequitur animal conftitui
Scoti cper. Tom. 1 1.

exfanitur.

%.

per formaro hominis,Ieoni$,equi,&c.quod eft ab-
furdum.Refpondetur,id vcruro efTe, intelligcndo
pcr animai , gradum communem imbibitum la
inferioribus ; at inconueniens elTet loquendo de
animali fingulari.

Arguitur quint6, vbi eft operatio propria for-
nis,ibi & ipfa;fed in homine cft vegetatio,& fen-
fatio : crgo & anima vegctatiua & fenficiua. Re-
fpondetur,fufficit efTcin co animam, quz vittua-
liier & eminenter iftas contineat.

Arguitur fext6,corruptibilc, & incorruptibile cerruftHiie
difFcrunt gcnere io.iWir».c.}./^*M6.ergointelle- &i'>cetrH-
<aiua incorruptibilis non cfl idem fenfitiuz , & '"*''' ^'^*"
vegecaciuz,quacfunccorrupcibiles. Refpondecur, '*" •*'"'"'
argumentum fupponitanimam fenfitiuam cflcin
hominc,& in ip(o mortale cfTe, quod falfum eft.
Diccs.ergo homo non cft vniuoce animal cu bru-
tis ; quia eius fenfitiua eft incorrupcibilis. Ncga-
tur , quia fufficit id quod ponitur in gcnerc , cile
corruptibile, & hoceft homo, nonanima. Adde
etiam , fi homo incorruptibilis efTct , adhilc ciret
vniuocc animal ; quia ccclum cft vniuocc corpus
cum fublunaribus;de quodixifupr^<t^^ ij.annot.
I .«.9. Vide quz adduxi adq ii.n.i t.n. anima in-
telligitur de genere Phyfico,non Logico.qux
enim funt in genere Phyfico,funt cranfmucabilia.
Vide Scotum ^d.G.cj. 1 o.w. i } . C^ in iHum textutn.

Pctes an ccnfuranda fit fcntentia ponens plutcs
animas in homine , etiamfi non ponat plutes ra-
liom\es fHtmx\iitraR.deynitateforTnarum,ti.i.Z.
vocat eam erroneam.Idcm aicToIet.fuprarx Cle-
ment. vn.de Sum.Trin. Conimbr. i .tU Gen.c.^.^. 1 1 .
art.i. doccnr non efTc tutam ; quia multa loca Pa-
trum alfcrunt efTe vnahi in homine animam. Fa-
ciunt IocaScripi«rz,vtilludMatth.io. Nolite li-
mere ees , ^ui occidunt corpM,animam atttem non pof-
funt occidere. Scd prima cenfura facilc reiicicur,
quia Clem.ffr Vlll.Sjnod. loquuntur de pUiralita-
te animarum rationaliumcontra Manichzos Se-
cunda ctiam malc fundatur ; quia Patrcs loquun-
tur de vnitate animz rationalis , nec dc aliis ani-
mabus tradant. Et pet idcm patet ad loca Scri-
pturz ; ncc facilc condcmnanda cft fentcntia,
quam graues Dodores tencnt, & przter fupti ci-
taco$,ponunt pluresanimas in homine Occam 4.
^uaft.y.dr tjttodlib.iAj. i oMayron. i. d. i -j.^tiaft.vn.
Mitindal.lib.ii.euerf/ingMl.ceriam./e^.i.Thotms
Garbius iib. i jraEt.$.^.^^.

Obiicicscum Conimbric.fi fenfitiua efTct cum
anima Chrifti , viueret corpus cius in fepulchroj
vcl fi perirct , reproduceretur in rcfurredione,
Rcfpondetur,hoc, & alia argumenta facere hanc
partem longc veriorem :feddicens qu6d fic re-
produccretuf , non video quarc cenfura dignus
efTct : perire illaro animam diccret , quia ab cif-
dcm difpofitionibus dependeret, ^ quibus anima
rationalis , & ide6 ficut cum hac fimul incipit,
etiam dcfinit.

Dico fecund6,in brqto non eft anima vegcta-
tiua diftindla a fenfitiua , fed hzc fola vittualitcr
continensillam.Probarur iifdcm rationibus.qui-
bus przcedens conclufio , eamque tcncnt omncs
tcnences illam.

Sectio VIII.

Ftrum omnes animdjint indiuijibiles ?

NOtandum exD.Thom.i./^.fl.y^. «rrS.diiiifi-
bile,quantum ad przfcns fjicd^.nt, funM' pofTe
ttipliciter. Primo, in partes etrentiales Phylicas,
£ E e X vel

596

De Animae fubftantia,&c.

p»rtts inte-
griuitet tri-

fUuw.

Ratio ioctt
»nim»m r»-
tionalem ejfe
indiHifibile,

5-

^iuod retipi-
tnr,per modU
recifientis
tecifitur.

ycl Mctaphyficas. Secund^, jn potcntias. Tcrci6,
in partes intcgrales,& cxtenfas , fiucfini cxtenfx
pcr fcjfiuc per adiundlum. Dc animae diuifibilita*
le in pattes Phyficas non agitur hic : fupponitut
cnim quod eas non habeat.etfi oppofitum imprO'
babilcnon fit. dcquodixi fusead^.i/.Supponi-
turctiain diuifibilcm cfie in gcnus ac diffcrentii,
(fcd redudiucjquia non cft complctum,) atque in
yatias potcnrias. Quacritur crgo tcrtio fcnfu, an
anima fit diuifibilis in partcs integfantc$,& cxtc-
fas rationc adiund^ quantiratis,quia diuifibilitas
in partes, per fe prim6 compctit foli quantitati.

Nota fecundo , aliquid poffc diuidi in partcs
integrjitcs triplicitcr. Vno modo per feprim6,id
eft.rarione fui,non altcrius : & hocconuenit foti
quaniitati. Alio modo pcr fe fccundo , vt quando
aliquid diuiditur ratione adiiic^i, quod cft in ip(b
primo.fic fubicifium quan(itatis.Terti6,pcr acci-
dcns.vtqnandoaliquidcftfimul cum eo.quodeft
diuifibileptimoyvcl fccundomodo;ficalbedodi-
citur diuifibilis; & hoc fenfu quzritur dc anima,
•quia non eft quantitas , nec primum fubiedtum
quantitatis.

Quidam lencnt omnes animas infe<^ibilc$ t(~
fc:ita Plato,vt raulti volunt apud G.Nylfcn.//^.i.
de Anima,C4p. i . quod tcnet Simplic. i . de Anima^
text.^j. & lib. 1. text.io.8c Thicnicn.»^»^/.

Ali) tencnt c conucrfo , omncs animas cife di-
uifibiles,cciamrationalcm. Iandun.3. de Anima,
^.y.accedit ad hanc,ait enjm, qu6d fola fide tcnet'
rationalem elfc indiaifibitem.&/i^.i.:7.7. ait oni-
nem formamin materia e(fc diuifibilcm.Pompo.
lih. I .de Niitrit.c. 1 1 . idem ait tenendum,fecundum
Philofo|>hum.Authores huius fcntcnti^ mcnrorat
SixtusSenen./i^. I. BibLannot.%. Sc proeadcm rc-
fert Argent.i.^.8.^.i.4rt. i.quemdam Gerardum.

Dico prim6,ambz hx fententix falfs funt. De
ptimapatct,quiaramusabfci(fus vircfcit,& fron-
defcit , Sc rcptantia animalcula diuifa mouentur,
quod fieri non poffet,fi anima in his non cifct di-
uifibilisircfidct ergo in partibus diuifis:& ita te-
net Ariftoteles i.de Amma,cap.x.text. io.lib.de Se-
nt£l.c. I . Idcm habet Auguft. lib.de ijkant.anima,c.
j'. Secunda pars probatur ,quia fcquerctur ani-
inam raiionalem non effe fpiritualcm, cuius op-
pofitum probatum cH/cSl.i. nequc immortalem.
dc quo poftca. Reprehendendus crgo landun.
quia cx rationibus benc probatur rationalem effe
fpiritualem, de quo dixi diciafe3. i.vide Scotum

Obiicitur primo, pro fecunda fcntentia ; quod
rccipiturindiuifibili,diuifibilceft;fcdomnisani-
ma fic rccipitut:etgo.Anteccdes patct;quia quod
rccipiiur,ad modum tecipicntis rccipitur. Re-
fpondctur.ncgando antcccdcns.alioquin Deus &
Angelus, cum afi[iftantcorporibus,diuifibilcs cf-
fcnt.Adprobationcs, animarationalis eft vircua-
liter diuifibilis , quia ita adeft corpori omnibuf-
queeius partibus,acfi verediuifibiliscifct, & fic
pcr modum recipientis rccipuur.

Arguitur fecund6,fubftantiacompofita, fcilicct
homo , cft fubicdum quantitatis ; fcd honlo non
cft aliud quim materia , & forma : ergo vtraque
erit diuifibilis.Refpondctur, vrget negantcs for-
mam corporeitatis ; qua admifsa dicitur fubie-
€kum quantitaiis effc compofitum cx ipfa, & ma-
teria,quod habct Scotus i.</.j.^Mi</?.4.dcquo fusc
didlum efty?<!?.4.

Arguitur tertio, fcnfitiua in homine eft diuifi-
biIis:ergo & intellcdiua.quar efteadcm ipfi. Re-
fpondetur, fupponitur fcnfitiuam eflc in hominc

diftindam k rationaii , cuius oppofitum ollendi
/eS. praced. aifumptum crgo eft dc fubicdlo non
fupponente , quia fcnfitiua cft tanium viriualitct
in homine.

Arguiturquart6, pars hominis abfciifa vitalitet
mouctunergo in ca cft aniraa:ergo cft diuifibilis,
quia etiam manct in rcliquo corporcTRcfponde-
tar cum Alberto Mag. Stimm.de homineei.i. art.i.
motum illum tribuendum impetui fpiritus,&ca-
loris,inftarimpetus in ptoie6lis;& fic animam no
eflc in partc abfcifla.Si dicas idedici pofle de im-
pcrfedisanimalibus,negatur,quiaineismultum
durat motus , & vita ; tcftatur Auguftinus fupra,
oblongum , & multipedem vermiculum diuifum
xque expedite fecundum vtramque partcm cur-
rere,& moueri;& dc quibufdam plantis, vt dc fa-
licc conftat,qu6dpartes earumfciflk crcfcant.

Arguitur o(5kau6 pro prima fcntentia : ciini fit
nutritio,quxroan nouapars animac inducatur in
matcriam nutrimenti;vel non,fed qu^ fuit innu-
teria propinqua, ctiam informat materiam adue-
nicntcm ? Si primum , non crit propiic nutritio,
quia fic ignis augctur pcfr additionem. Si fecrtn-
dum,crit anima indiuifibilis.quiafolaindiuifibi-
lis poteft matetiam,quam habet, & atiam fupcr-
ucnientem informarc.

Refpondetur,in aliis pra:ter hominem, nouam
partcm animx produci in nutritionc ; & nihilo-
minus diffcrt hic audio ab augmcntationc inani-
matorum, quia fir perintus fufceptionem , & fc-
cundum omnes partes.Vidc Scotum ^.dift.^^q.i.
».7. &fij. vbi oftcndit in nutritione nouam for-
m^ani fubftantialem induci inmateriam alimcnti.
Tcrtia fcntcntia eft , animas pcrfcdtorum ani-
malium indiuifibilcs cffc, fedimperfedorum di-
uifibiles.D.Thom.i./'.^. j6.art.%. vbi Caiet. & i.
certtra Gent.c.y i ,& ^.de Amma,art. 1 o. Albcrt. 1 . de
Anima,c.vlt.k\exzni.. x.de Amma,c. lo.D, Bonau.
i.d.i.i.par.^.}.A\ex.7.Afet.adtext.s6.

Vltima fententia folana animain lationalem
efteindiuifibilcm.

Dico fccund6,h<cc vltima fententia prxfcrcn-
da cll.Ita Alcnf.ctfi nonexprefse i,p.<j.6i, membr.
1 .Kic.i.d.i ^ .i.prin.tj.i.Comvn.%. phyfic.Commtnt,
78. Dur. I. d.B,q.}. i.p.dift. Agidias ibii}. vlt. Ar-
gentin.^.z.Suar.iw Met.d, 1 5.^^.10. ».32. etfi op-
pufitum habeat dc formis pcrfcftorum i. deAni-
ma,e,ii.Ced in Metaphyfica,quam poftcrius fcrip-
fit , fc retraxit, vt ibi habetur inadiundaannota-
tione.Capr.i,*/. i ;.^. 1 .ad vlt.contra vlt.con. Marf
i.<l n.art.i. lindMTi.i.de Anima,tj.C.E^ eiizmSco-
ti,ctfi exprofeffocam nontradct^. «i.i.f.y. ».8.
vbi habet folam rationalcm cffe totam in roto,&
in qualibet partc.C^ </.43.^.i.».7.er/?^.probaT fo-
lam illamcffcimmaterialem,c^<i.44.^.i.««»». i i.
vbi dicit , qu6d fola intellcftiua informat nouas
partcs materia;, fine co quod ipfaaccipiat pattes
nouas. Qnoad plantas , & impctfedla animalia,
habct Ariftotcles 2. deAnima,text,io,

Probatur primo, quaclibet forma dependcns k
matcria habct coextcnfioncm ad cam, nec eft to-
ta in qualibet eius partc.Secund6,anim:c aliorum
animalium ab hominc , educuntur de potentia
materiae quants; ergo funt pcr accidens quantz;
alioquin educercntut tora: dc qualibet parte nia-
tcrix , quod falfum cft, Tcrtio , adbio gcneratiua
animaliumprztcr homincm, eft diuifibilis & ex-
tcnfa ; quia in cxtcnfo recepta ; ergo talis eft cius
terminus formalis, fcilicct fcnfitiui. Quarto, vix
inielligibile cft.quomodo anima fit indiuifibilis,
& non fpiricualis,

Obiicitur

A qno fit
mottti p»rti$
»mm»lit «(•
fiiff*f

nmritiof

Omnem m*-.
mam frtter
ratioHmlgeff»
diHifibilmt),

Difput. L Sedl. I X. 597

formt tripli'
fittr rt^ciut
m»ttri»m.

Animali^
imfirfeS»
fecHnditm IS-
gitudinem,
fciffa,non vi-
tHtnt.

Jn MHgmen'
tMtion* p*ri
feciditm fer-
m»m m»net,
nen autem
fecunditm
m*teri»m:
expenitur.

r

AmtHMt»
fw nuutr»,
ee ftrtio-

r»r

Obiicitur pcitno ex D.Thom. fcd praemittp cz
CMct.l^co cit.fotmzs triplicitcr refpicece mtferia;
qufeiUm indifFcreiiter , & zquc primorefpiciunc
m^eriagi > & Hngulas eius p^rtes , & funt formae
inauimatorum. Alisita ccipiciunc m9tecia,qu6(i
Qon refpicianc eius parces , quia in cis non inue-
niiic diuerfitatetnQrganoruiTijaliafque difpofitiQr
-nes,quas exigut, & ideo nutlam partctn fcoriim a
toto informanc ; & hjiiufmodi fuut fotmae petfe*
(^Qrum animaliutn. Aliz vero medio modo fc h^-
bentes,nc refpiciunc materi^m, vtnop zquc.pri-
inp ^efpiciahi partesircfpiciunt tame fccundari6,
& in ei^ feorfim inanet;& huiufmodi funt formac
piantarum , & impcrfedlorii animaliu. Suppofitl
hic diuiiione, quz colligitur ex O.Thorn. arguiT
tur^quia fola: formz,qua; ^que refpiciiit totum,S<
partes abfciiTas , func diuifibiies : fed folzforuiae
inanima(orum,& imperfedorum animaiiii , func
huiufiuodiiCcgo.Rc(pondctur.Maiorellfalfa:ne-r
que cnim fcquitur,non manct forma in p^ctibus
abfci01$:ergo neque in eifdem vnitis eft extenfa.
Ideoenim manerenequic in iliis parcibus, quia
non habec in eis diuerfitatem organorum, & dif-
pontionum,quascxigic. Si argumentum vaieiet,
probarct formam ip miniroo naturaii ciTc inex-
tenfam.quia nequit manere in parte iliius, defe-
£ta quantitatis.de quo. vide Scotum i.ti.tj.i.an.i6.
Sc expcrientia coQdac, (i impcrfedlum animaicu-
luni fccctur inpartcs valdeparuas,vel fecundura
longitudinem, fmgulas non viuete ; & pcr confe-
quens,n illa ratio yaiet,etiam contra arguentem,
anima iilorum animaiium nonerit diuiiibiiis.

Obiicicur fecund6,Ari(loteies t.deGen.c.i.text.
35.ioquens deanimalibus perfe6lis ait,in augme-
tatione,qu6d pars fecunduin formam malict.noA
autcm fecundum'matetiam;ergoferma indiuiit-,
biiis alioquin fecundijm partcs augeretur, & mi-
nuereiur. Refpondetur,per formam inteiligi fpe-
cicm.quiares au6lamanec quoad fpcciem,& fluic
eius materia.Ita D.Tbpm. t./».^«-</?.i i 9.art.i.ad i.
quia folutio ad mentc Ariilotelis non eil.quia ibi
agit de nutritione,nec iimicat eaad perfeda ani-
mantia;& fi liqpitaiTct fecundijm D.Thoui.potius
dicendum eflct, mancre pactes feciidum formam;
quia haec indiuifibilis e(l , nec accipit nouas par-
Tes.Locu$,fatcor,e(l difficilis vaide, de cius fcnfu
controuerfia eft uon parua.Diccndum videtur fe-
cundcim Scotum 4.^^.44. f . i .n. 1 1 .& /iij. pzctes fe-
cundi^m formam diciillas, quz ccrtam habent
magnicudinem,atque virtutem,vt poflint habere
propriam adlionem in toto;partes vero feciiduin
matetiam,quz his opponutur,& hz non nuttiii-
tur,fedfluiir. De hocloco videScotum ihi att.S.
& 2.</.2.^.9.4«.i6.Quomodoautemnutritiofiat,
latc tradit primo ioco,& videri poceft Faber Thec-
rfOT.40.qui ad mentem Do(fioris,de eodcm agit.

Obiicitur tertio cx D.Thoma, ficut in liomine,
parte abfcifsa,ipfa ftatim moritur,& fi cft princi-
paiis,muritur totum ; ita & in omni animali per-
fe<5to:ergo in his ficut & in homine.anima cft in-
diuifibilis; aiioquin pars eius pariem abfcilfam
informaret, Rcfpondetur,partem animz dcpen-
dere ab vnione cum aiiis partibus,vt informct;&
argumcntum contra ipfum probaret animas im-
petfe^orum animaiium indiuifibiles efTc^quia
pars minima horum feorfum non viuit; neque
pars magna, fi fecundum iongirudinem fecetur.

Obiicitur quarto, ex Caiet.quia animalia per-

fe(^a non augentur per addicioncro forraz, alio-

qiiin quo maiora efTcnt, eo fortiora : quod tamcn

eft falfum;quia qtio maiora funt , c6 minoces vi-

Scoti oper. Tom. I /.

-■■- i '

res babenc. Refpondetur , irilitat contra ipfum
quoad ai;iima$ plantarum, quiaatborcs nimiiim
cccfccntcsniinus frudtificant.liludergonon pro-
uenicex indiuifibiiitateaniitiz,fed vel exmagni-«
tudineprganorum ,quz non facile applicfantuc
adopus;velex defedualimcnti ; vcl eximpcrfe-
(!iione ipfius animz;vel mala difpofitione corpo-!
ris ; licct enim aniraa rationalis zque perfcda fit
ip pac^ulo, & adulto, ob indifpofitionem mera-
brorum i non habet cquales vices corporeas in
ytroque.

Siautem ponas cztera paria,falfum eft afTum-
ptum Caictani ,<qa6>maior.eft~forraa , maiuique
corpus informat, e6 minqrcs efTe corporis vircsi
couftat euim eq«os , mulos , canes communiter,
quo maiores corporc, eo vitibus ciFe fortiores;&
quandp oppofituin contingit.in caufas reiatas re-
fcrendumcrit.Suar. fupti citat.Auguft.6.7>»»-6.
afrcrcntem apimas pcrfedorum animalium efle
indiuifibiles;fcd ibi tantum loquiiurde animaca-
tionali,quam dicit inolc nqo occupare fpati«m. -•

S E C T I O IX.

Ftrum/tnmajftjota i/t tQto xjorfore -, (^ Mi^
in qualthet fArte?

NOta primo, cx Ariftocelc i.f/»/?.f.i.aiiasef-
fc parces fimilares, quz fcilicec habcnt can-
dem denominationem^rum fuis particuiis , vt o«,
carp,&c.& aiias d.iflimilares.quz ex bis compo-
nuntur, & non habcnt eandem denominationcm
cum fuis particulis, vt caput , pes , oculus,&c. &•
hz vocantur mcmhxz Uh.i.HiJl.cap.i.

Noca fccundo , fimiiares alias efte folidas , ad
confiftentiam aiiarum parcinm fpcdantcs ; alias
fiuidas,quz ad temperiem, nutritionemi& vitas
confe.ruatipnem faciunt ; huiufmodi funt humo-
res,& fpiritus virales , per quos vita conferuatur,
& pperationes vitaies fiunt,& fpecics deferuntur
ad organa inrcrna,fi.cut pcrAcfrem. ad cxterna^aiia
vef6 fuiit.quz non cenfentoi partes,fi:d ad orna-
tum fpediartt,vt vngue5,capilli,batba.

Notaterti6exD.Thpm.i./>.^.78.4r».8. totam.
cffe ifjpiex. Vnum :cft incegralc , fcu quancum.
Aiiud CPtum pptentiale,qupd, fciliccc plurespo-*
rentias, feu virtutes cpntinet, quz ab Ariftotele.
partes vocantur. Tertium totum efrentiale, quod
partibus efTentialibus Phyficis vel Metaphyficis
conftat.

Circa hoc funt variae fententizrprima vcrerum,
vt referunt Gfcgorius l^yf^ehus lih.de homittu opi-
ficio c. I i.Tcrtuil./»^.</* Anima, Cicero lib. i .Tufe.
qttafl. Quidam pofucrunt animaro in capite,ex
quibus alij in cerebro,aIij in vertic* , alij in con-
cauo cerebri.Plato,vc refert Galen.y.c^ G.de Pla-
c(/&r,ponebat animam noftram coaiefcerc ex plu-
ribus animaiibus^atque animam concupifcibilem
collocabat in hcpatc,Trafcibiiem in corde , rario-
nalcm in capite.Hieron./i^.i.in Matth.c. i^.i^onit
aniinam rationaicm incorde, reprehcndcns Pla-
tonem , qu6d eam pofuetit in cercbro ; & addu-
censadhocprobandum,iltud Match.i;. Decorde
exeunt cogitationei praua. Idem ait Tertnll./i^. </«
uinima , cap. de principali grtidu anima. Alben. di
yinima , trtiS}. i . cap.y. fcnfitiuam ponit in corde,
veizquiuaienti , vt in fpina, in impetfedis ani-
malibus,vei in anuiis,quoad anu!ofa,-vc fiint vef-
pz, apes ; & ob hzc ait , cijm fcindunt nr hzc fe-
cundum iongituJincm,parteseoruin non viutrc,
quia fcinduntur fpina,vei anulus;

£ E c 5 Dico

T.

Pttrtes jtmi-
l»ret ^ dift.
milates.

Tctum tri-
pltx,integra-
le.potentiale,
(J« effentltl*'

e^iiefl».
nim* fuin-
Hutr.l

598 De Anim^ fubftantia, &c

3- .

^rum» dtm-
Mbilu non eft
tot» in qu»-
iibttfM*.

Anim» vt

tttum foten-
title nen tfi
M finguUt
fMrtibm,

R»thnalit
ttnimM efiin
fUttHitfpm'.
U.

Anim» nen
f>ffi>rm»thu-
VftrU'

4.
S»nguit nen
tttntum efi
ulimentum,
jed ttiam f»-
tit »d trg»-
hii»tionim.

Dico prim6 , animataro diuifibttis « qu^m in-
diuifibilis informat omnes partes confiftentes
corporis. Eft communis D.Thom.t<cvwr. Gmf.
tMf.ji. & ^Htili. di Anima,4irt. lo. Scoti 4. dtfl. 1 .
qH*li.].num.Z. (vbi tantum de rationali agit)
Aridoteiis 1. <it jlnima , text. xo. Probatar pp-
vnb -, quia omnes iftat viuant,vegetantur cnim,&
fentiunt ; necpoteft aliquid viuere ni(i animiin-
forroante. Secund^ , in quatibet parre funt po-
tenttz, & operationes animx:ergb & ipfa. Ante-
cedens patct experientia. Confequentia patet,
quia potcntia & operationes , non feparantur i
iiiis principiis. Terti6 , anirAa efl: adus primus
dansede toti corpori ; ex eius definitione i.de
Anim4y e^p. j . ergoinformat fingulai eius partes.
Hiiic fequituranimam fubftaniiam, eflein quali-
bet parte.quia non informatnifi id in quo eft.

Dico fecuiid^ ,anima diuifibilis , vt efttotum
mtegralff.non eft in quah*bet parte corpo.ds. Ra-
lio eft, quia coextenditurper quantitatera mate>
riz,& Rc part^s eius coextenduntur partibus ma-
riae:q<iznaro ^utem anim^ (int diuifibiles,di(%um
eft fedtion^ prxcedenti.

Dico rerti6 , anima vt totum potenriale , fiue
fit diuifibilr$, fiac^iofrt , non cft in fingulis patti-
bus : excipiQ intdle6lum,& voluntatem. Ratio,
quia vires organicz przter paucas, vt funt ngtri-
tiua.& tadiua, funt fubiedis diftii^ Az:animaer-
go eft recundum vifum in oculis , ^u4itu(n ii^ au?
nbus , &c.

Dico quarto,animarationalis,vt totumeflbn-
tiale,eft pofitiue in qualibet parte.arque etiam v(
totum integrale negatiu^. Ratio primar partis,
quia ci^m quamlibet partem informer,'ex prima
conclufione,in qualibec habet totam fuam elTen-
tiam. Ratio fecundae partis, quia nullam partera
habet integranttm extra quamcumqnepartem,
qnam informar;& fic toraliter iniegraliter nega-
tiue eftin qualibct parte.

Dico quint6 , anima non animac fanguinem,
nec reliquos humor<s.ItaGalen.z.</«£/m. ^//^.
4.(i* fjii partium. D.Thom. i .p.qudfi.vlt.art. i .4</ j .
Alenr.i.p.^.i9.Scotus i.d.^.ij.i.&4.d.io.q.4.n.f.
& in -Ropert. i.dfii .Durand. d. 1 o. ^. i . Capreol.</.
44.vbi Scotastfrr.3.Suar.z.</«./^mm4,r.}. collfgi-
turex Ariftor. i. //*/'4r^tf.j.e^/»i.}.f.5.vbiVocat
fanguincm materiam corporis,& potenriam mc-
bra,comparicque aquz. Secund6, fanguis eft ali-
xnenuim corporis:ergo non adhuctranfmutatum
inipfum.Tertii.cxeo fit lac,&fsmen, & iftanon
funtanimata: ergo. Quarc6,nullaoperatiovirz,
eft in fanguincvel aliis humoi:ibus;quia non fcn-
tiunc , neque continuantur cum parte fentiente,
quiaex Ariftotele i-de Hiji. r.i^.fanguis eft in tc-
nisificur in vafc:f& idem dealiis) ncquenutriun-
rur.fcd per addirione.ficur aqua.augentur.Quin-
t6,abrurdum eft,qu6d animal fuis partibus nutri-
re^ur.Confirmatur,fi fanguis animatus nurrit,er-
go amirtir formam fubftantialem , alioquin enu-
iritio eflct alteratio^confeques eft falsij,quiatna-
nente forroa fnbftantiali vltima,non perit pr^uia;
neque ipfam vltima amitrere poteft,fi eam habet.
Aduertendum tamen, fanguinem eflc necefla-
rium ad organizationem, & intcgtitarem corpo-
ri$ humani , & non rantiim dcfcruirc vt alimen-
tum;quia etiam in Bcatis erit.Itcm,fuiffc vnitum
hypoftaticc Verbo ex Ephtfino Concilio , tan, 5.
Chaletdonen.aEt. 1 .&F.Synod.aEl.6.

Obiicitur,& prim6 contra vltimam conclnfio-
ncm.cuius oppofirum renct Ci\ci.i.p.^.$ .art.i.&
j.p.^.i r5).<irM.Cdnrad.i.i»^.;4.quo$ feqaiturP.

HamdJiff/.i.de jinimatfi£l.*.H:ii. [ing\iis,6cili)
humores lunc partes, & fpedant ad integritatem
naturx animalis:ergo animantari & fehabent ad
illud , ficut quatuor elcRicnra ad vniuerfa. Re-
fpondetur,non efle parte»e^entiales,nec integra-
les , fed requifitas ad conferuationem vitc i qua:s
non eft necefte informari animi.

Obiicitur fecund6,fanguis v6rs6s omnero parte
fe mouet,pudoreadextra, timore ad intra cutrir;
Iztitia fpargirur, ita feruefcit:fed moueri ad om-
nem partem prouenit ab anima informante. Re-
fpondetur , i fe non moueti; quia tale fenfitrHum
eft, ex Ariftotele i.Hifi.e.ip.&.i.de Pdrt.e^to.ioco;
motiuum enim ab intrinfeco eft rnferius ad fcn>-
fitiuum , vt di<5bum t^fiEl.$. fw.j.-mouettir ergo
ab anima,ficut & cibus ab eadem deiicitur in fto-
machum,& indealiquandoeuomitur.

Obiicitur terci6,Vcrbu aftiimpfit fanguinem;er-
go eft animatus , vcl aflTumptae funt dua; natalrafc,
vnaanimata, altera inanimata. Refpondetut,etfi
fanguis in fua fpecie completus fit , efte -tamen
aliquid fpeftans ad naturam humanam ; ide6
vnam tantiim naturam aftiimpfit Verbum.

Obiicitur quart6, contra eandem t.dePart.
r.4i. dicitur fanguinem' cnepartem animalis , &
3 ,Hift. I ^.animari dicirur,dum animal viuit.
• Refpondcrur,primoloco latc fumit partem:fi:-
cundo loco dic qu6d 1. de Partjt.y. &fiSt. 1 7. pro-
Hem.ij.io.vocit calore.quafi animamc,& eo fenfii
vuit fanguinem animari ; vel vult qu6d in fieri eft
animatus, quia conucrritur in carnemanimandli.

Obiicitur quint6, contra concluftonem primS
& quartam, jn capiteexcubant omnes fenfus , &
continet totius corporis regimen , eiufque Izfo
cerebro', perdirur ratiocinandi poteftas ; ergo ibi
e(t anima. Refpondetur , probat tertiam conclu-
fionem,nihiI aliud. Qu6d ver6 laefo cerebro im-
pedlatur rariocinatio ,id contingit, quia pro hoc
ftatu non pofilimus intelligere fine cooperatione
phanfafiz,qui turbit3i,turpatur intelledus.

Obiicitur fext6 , contra eafdem , qaia cor eft
fons k quoomnisvira: adio adminiftratur,& ca-
lor pcr omnes partes diffunditur ; ergo in ee tan-
tiim eft anima :pro quo facit locus addu^lusper
Hicrenymum fupri. Rcfpondctur , ibi efl"e vt in
fonre caloris,& fpitituum : & iuxta hoc intellige
Ariftorelero lib.de Jnuent. eap.i.& 3 .dt Part. cap.^.
dum iiixprincipium finfitt eje in cerde.

Obiicitur feptim6 contra conclufionem quart£;
quia fi anima eftcr tota , in qualibet parte : ergo
quiefcente manu,& pede moto, tota fimul mouC'^
retur, & quiefceret.C6firmatur,qui(doaliquid eft
rorum in alio,nihil illius eft extra illud. Refpodct
Caict.i./>.^.76.n.8. animam,motipartenonmo-
ueri,etia per accidens;quia fpiriruale nullo rnodo
mouetur,nifi moto co in quo eft diffinitiue,& no
eft fic ii^ parte.Idcm ait D.Thom.i.</. 3 7.9. 1.4^^.3.
4</4.Concr^,mota manu,etiamfi reliquamcorpus
quiefcat , anima pcrdit vnam przfentiam , & ac-
quiriraliam, c'ftque verc, & rtalitcr indiftans ali-
cui per hunc motum.cui antca fuit diftatis; ergo.
Prxtcrea , fi Angelus jponerctur in duolius locis,
vtrobiqae moueripoflet pcr accidens:verbi gra-
tii,in corpore aftumpro, & tamen in neutro cfTet
diffiniciue. Confirmatur,corpus pofitum in duo-
bus locis poflet in vno moucri,licer quicfceret in
altero;ergojdein defpiritu.

Confirmatur fecund6 , corpus Chrifti modo
fpirituali eft in hoftia,& per accidens mouetur in
vna , licct non mouerctur in altera. de quo vide
Scotum 4.4/1 10. quaft.G.

Refponde

Ssnguit tkfi
ntnmnietiir.

Vtrhum af.
fumffii fat^r,
guinem.
SMguii fH»
ftnfu ani-
maiHtf

Tarhatt tt»
rehro, turha-
tur inteUt'
Hit, fjr j««-
ref

€,

Suoftnfm
anttna tfi 19
fordtf

Atumafi'

mul meu*tmr
ttta. in VM
parte.ijr^i-
eftit M alia

Difput. I. Sea X. & X r. 599

Refpondctur.ergo non cfleinconuenicns»ni-

mam in vnapartemoucri , & in sritera quiefcerc;

neque hic timenda eft contradiftio , quia noo

funt fecundum idem ; & excmplum eft de fzSko

in Euchariftia , in quacorpus Chrifti moueturv

lioet fi^coclo quiefcat. Hanc folutiot\em rencc

D. Thom, qndfi. vn. dt fpiritualibiu, *rt.^. ad j.&

9. dt yinima, art. lo.ad ti. >£gid. 1 .d.i.i.par.diff.

princip. idqae confotmis Scoto .^. d. lo.^Hoil. i.

ad 4. vbi CiC tefpondet ad (imile argumentnm de

corpore replicato » quod.nmdl mouerctur, €c

quiefcerer.

^t4r*fMrt Obiicitur odau6 contra eandcm , fi anima

mnimalutm gjjjj j^ qualibet parte tota, abfcifsi illi parte.vi-

0mt*mp'rft- "^fc^ » <!"i* anima non perit , nifi praeuns dilpo-

Si.abfeijf» (Itionibus. Refpondctur , ab adjcquato mate-

viuitf riali non feparatur , nlH prxuiis difpofitioni-

bus , fecus efi dc partibus , quz non funt princi-

paies. Contra , quia partes imperfc^orum

abfciiTz viuunr ; ergo , &c. Refponderur , hoe

ide6 efl; , quia membrum pra;cipuum eft humoc

aqueus horoogeneus , per anim^l , vel plantam

difFufus.

Obiicitur vltim^ , quia fequitur quamlibec
partem hominis ,' eife animal, & manum intelli-
gere, quia habec intelled^um. Refpondetur , ad
rationem animalis rcquiri corpus torumorgani-
cnm : per idem ad illud 4e mailu, etH in ea iit in-
tellcAus , tamcn foluro dcnoroinat totum : fic,
roanushypoftatic^ vnita e(i Verbo, tamen Vet-
bura non eft manus ,fed bomo.

S E C T I O X.

F/r»m 0nim£ ratienales Jint fcrfe-
Bione fnresf

1. TVfEgant loan. Maior 1. difi.i, 1. «juafl.x. een.6.

L\ Richard. ^im/?. i^circa^. principale. Albert.
ibid. art.6. .£gid.^iM/?.} .-Caictan. i .part.ijuaft.8 j .
art. 7. dicens caecos eile qui in hoc dubitant de
mente D. Thomae.Abul.inM^. 14. Matth. quafl.
6s6. articutus PariHenf. habetur interprzmif-
fos edicioni Magiftri.

Affirtnanc Dur. i.diii. 31. Atgcnt. ilnd.ijuafl. 1 .
art. 1. Soncin. 8. Metaph. (juaft. 16. Sotus cap. de
Subflantia, (ptafl. i. Tolct. } . de Anima, tjMa^. 1 7.
Quid circa hoc teneac Scocus,exprefsctradicum
non tcperio. Solum ait 3. d. ij. »«m. 18. ani-
mam Chrifti fuifte omnium perfcdbiffimam, ne-
que cxplicat de qua perfedionc loquatur.

Suppono certum effe quafdam animas ratio-
nales efle aliis pcrfediores accidentaliter: con-
ftat enim alios efle aliis ingenioflores , & perfpi-
caciores , quod prouenire poteft ex mcliori dif-
pofitione organorum. Vnde referr Plin. /i^. j j.
cap. /. Carneadem fe hclleboro albo purgafle, vc
fubcilius poflec Stoicorum dogmataimpugnatc:
quzftio crgo eft de a;qualitare fubftantiali.
1. Dicoprimo, probabilius videtur anitnasra-

tionales «quales efTe in fubftantiali perfedionei
ita authores fccund* fententiz. Probatur pri-
tah , ex Atiftotele 3. Metaph. text. 1 1. vbi dicit,
qu6d in gencre cft ptius, & poftccius, nonin fpe-
cie, & 7. Phyjk.cap. ^.text. i j. ^ 10. Metaph.cap.
1 }. text. 16. ait in genere eflc analogiam ; quia
perfedtius eft in vna fpecie , quim in aliis. Item,
ex eodcm , fubftantia non fufcipit magis ,& mi-
nus , cap. de SHbilantia. Sccundo , tatione , quia
in aliis foimis fubftantialibus , non datur fub-

ftancialis inzqualitas. Tertio , (t ex perfedtiori
operatione infcrrerur pcrfcd^io maior fubftan-
tialis, anima: flmpliciuin deuotorum forent in
floria fubftantialiter perfcdbiorcs , iisquibus in
via fuerunt impcrfcdiiores. Quart6 vnaforma
ignis non eft fubftantialitet pcrfcdlior alia eiuf-
dcm fpeciei. Quinto , non cft ponenda fubftan-
tialis inxqualitas fine neceffitate; fcd hicnulla
eft , quia quicumque exceifus reperitur quoad
operationes animzinrcr diuerfos hominrs ,ie-
peritur etiam m eodem homiiie, fecundum di-
uecfa tempora ; & ccrtum eft , qood anitna eiuf-
dero hominis non eft nunc pctfedtior, nunc im-:
pcrfedlior feipsa fubftantialitcr. Minor patet,
quia contiogit eundero hominem , nunc efle ru-
dcm, nunc ingcniofum , & fubtitcm, cx morbo,
vel diuerfa afledlioneorganoruro.

Obiicitur primi ex Ariftotele t. de Gen. ani-
mal. cap. j. vbi iit ,JtcMt anima eflperfe£la magu,
vel mintts , itactrptu pr&parat. Rcfpondctur , lo-
qui de diuerns fpecie animabus ; vel fi de eifdcin
fpccie , intelligi dcbet de maiori pcrfcdlione ac-
cidentali ; fcd priroa folucio mclior vidctur.

Obiicitur fecund6, ficuc gcncra conttahuntur
per diflcrentias fpecificas inarquales , ita fpecics
per numericas. Ncgatur fimilitudo, quia vltima
contradlio dcbct c(rc,quantum fieri porcft.mini-
me diuerfa, quod fiet fi differcntis fuerint a;qua-
lcs , quandoquidcm idcm cflc nequeant. Ra-
tioeft, quia quanto natura communis ad ima
defcendit , tanto per minus diuerfa contrahitur.

Obiicitur tertio, fequeretur qu6d duzanimas
feparat* nihil haberenr, quo diftinguerentur,
quia peromnia eflent fimilcs. Rcfpondctor.fuis
hxcceitaribus diftinguuntur, & nonper rcfpe-
dlus ad corpora diuerfa, vt bcnc probac Dodloc
fupr^ ^Maft.iy.

Obiicitur quarr6 , abfurdum eft dicere ani-
maro Chrifti non fuifle pcrfedtioremanima lu-
dat. Refpondctur fuifle accidentalicer , & dbnis
gratiae , non fiibftantialifcr , quia-repugnac. Ad
articulum Parifien. oportct eum negare.

Dico fecundo , fatis probabilc cft animas ra-
tionales eflc fubftantialiter inaequales. Pro hac
facit didtus artictilus , & fccunda ratio allata vr-
get , cui non adeo plenc fatisfit. Item , quia in-
acqualicas magis ornat vniuerfum. De mente
Dodloris, vt dixi , nihil mihi conftat,ranriim aic
animam Chrifti eflc pcrfedliffimam , quod po-
ccft pro hac, vel illa fentcnria intclligi : fi cnira
dcfubftantiali perfedlione intclligatur, profe-
cunda fenfentia eft ; fi dc accidentali , pio pt i-
ma. Antonius Andreas 1 1. Metaph.<pt<in.vn. in-
acquales cfFc animas docet , & probat quatuor
argumentis, quar facilc foluuntur. Loca Philof.
6. Phyfic. text.i.& 3 1. vrger, vbi ait, quod moue-
tur partim eft in terroino atjuo ,8c ^artim in ter-
mino«<^^«CT».-& Commcntatot ait , locum ha-
bere in quaruor gcncribus ; & per confcquens
in fubftanria, fed non poteft fic cfTe.nifi fintgra-
dusin forma. Refponderur , tantiimloquirur de
motione. Vide Scox..i.d.i.^tfi.^.ad i.prine.

Animd rs-

tiinmUs *m-
nts fubfl^n'
timlittr
tqnnltt.

Differer/tit
indiuiduales,
»n A^unltif

An Mnrma
Chrifiifuit
perftltior
anims ludtif

Animaf rtt-
ti»n*Us tfft
intqumUs in
ptrftSitnt
fubjianiiml!,
prttaUl*.

S E C T

I O

XI.

Ftritm Mim/t rati$nalisfit immort/tlie
ah intrinfeco ?

V

Afi« foerunt Philofophorum circa hoc

fctitentiz. Plato conftanter affcruic aniiuz

E £e 4 im

6oo De Anim^ fubftantia,&c.

Srrtrts de
0aim* im-
PMrtalit»!»-

^trUU iu-
fliciterfH'

X.
Anima n»n
ttrit tii «r-
frt.

Anima hu-
m»n» nw» -
f w«m defi-
»it.

Anima r»-
tion*tii na
tura fuaim-
mmalii tfi.

immortalitatem , & pofl: mortem , poenam. Ita
in Timaro,Phffldone, Philebo, & libris dc Repu-
blica. Refert Auguft. i, deCiuitat. ii. Cleom-
brotum, lcdo Platonis Phzdone , przcipitcm
de muro fc dedine . & fic tranfiifTc ad illara vi-
tam , quam purauit meliorem. Plinius morta-
lem pofuit 7. Hijior, cap.$$. Galenus dubius,
quia//^. ijuod animi mores fetjHmtur temperaturam
for/>cr«<f ,impugnat diftam Pliitonis fententiam.
& lib. de Tremore t & RigorC:, oppofitum tenet:
fed & dubius fuit de ipfa anima: narura , de quo
fupriySi/.i. & 2. Atabici, tefte Auguft. /^<tr</.8}.
tenuerunt animam fimulcum corporeextingui,
fed in finc fsculi reproduci. Eufcb. 6. Hijior. cap.
Z7. ait auchores huius erroris ab Origene in
magno Concilio, hac de c^ufa congregato.fuifte
conuidos. Alij dixcrunt pto aliquo temporc
poft feparationem peffeueracuram , vt tefcrt Eu-
feb. Iih.if.de Prtparat. cap, 19. qucm errorem
tribuit Zenoni. Ifidor. Ub. i. de DoElrinis , Cr
Pogmat.fide, cap. 1 f. Epiairus abfolurc animam
mortalem affcruit , tcfte Plutarcb./i^.^. de Plan-
tii, cap.j. & Tcrtullian. Uh. de ^nima, cap. j. Lu-
ther. art. 1 7. inter damnatoi a Leone X. idem ait.

Notandum , immortale hic fumi ,non pro eo
quod rcpugnat definere ; quo fenfu foli Dco
compctit , luxta id ad Timoth. 6. Regi /iculorum
immortali , &c. Sed pro eo qu6d iuxta naturam
fuam non eft capaxdefitionis, nifi Deu$dencget
( onfcruationcm.

Dico primo, de fide eft animam non extingni
cum corpore. Suadetur cx vet. Teftamcnto.Sap.
3. luflorum animA in manu Deifunt j^ nontanget
illos tormentum mortis. Et ex appatjtione animz
Samuelis i . Reg. x%. & de Onia , & letcmia x,
Mach. vlt. & cx Teftam. nouo Matt h. i o. Nolite
timere eos, ejui occidunt corpui , animam autem non
pojfunt occidere , & cx defccnfu Chrifti ad inferos
vbi prxdicauit 1 . Pet. 3 . & cx hiftoria Lazari, &
cpuloni'; Luc« 16.

Dico fccund^, nullo temporedefinunt anima:
human£. Sap. f. lufliautem in perpetuum viuent.
loan. I z .6^1 odit animam fuam in hoc mundo, in vi-
tam tternam, Scc. Matth.iy. Ite malediili in ignem
aternum. Ecclef. 1 1. f^i ceciderit lignum , ibi erit.
Gen.37, De/cendam adfilium meum iugens , inin-
j rnum.

Dico tertio , anima rationalis natuta fua im-
mortalis eft, ficut & .Angeli. Faciunt loca allata,
& dcfinitur in Concil. Lateranen. fub Leone X.
fejf. S.vbi damnancur ij , qui aufi funt dicere , dc
natitra animar racionalis efte , quod morcalis fit.
& Clemfr.t.v». defumni. Trinit. §;porro. Ita Patres
apud Coccium i.par. lib.i.art.i. lien.lib.j.cap.j.
Hoc enim ( moti ) nec anima euenit : flatm enim eH;
vlta , ftec Jpiritui , incotnpofitut efl enim , & fimplex
Jpiritiis. Nazianz. lib. de ylnir/ia , tfuod efifimplex,
& immortale.NylVcn.Orat.Catech. cap.i. Quomedo
enim diffolui potefl , tjuod non efi compofitum? Cy-
prian. de Cardinal. ChrifH oper. Serm. de Refurreii,
Domini, Cuiw natura dijfolutionis non admittit iniu-
riam. Grcgor. 4. Dial. cap. 4;. Naturafua vitam
periere non valet. Probatur ratione , qnia multi
Philolbphi hanc veritatem docuerunt , & non
aliunde indagare potuerunt , qu^m ex natura
ipfius animx. Ita Plaro , Pythagoras , Empedo-
cics,Stoici,vc habet Tertullian./«^.i!/<r Anima,cap.
1 . Vide Engubin. lib 9. de Perenni Philefophia,cap.
J. & Nicolaum Sabantinum lih.%. de immort4lita-
te anima, cap, 11.

Obiicitur Ecclefiaftes ^.Vniu eft interittuho-
minum , & iumentorum , Sc mox : tt^ua efi vtrif^ue
conditio. Refpondctur cum Hieronymo ibi , ve-
rum efle quoad condirionem corporis. Secun-
d6,cum Scoco ^..difi. 45. ^Mtf/?.i.loquituribi Sa-
lomon in perfona ftulti , non fccundiim rci vcri-
tatcm. de quo Gregor.4. Dial.cap.4.

Obiicirur fccund6,Sophron.in Vl.Syn.acl.x i.
8c approbatur 4^. 1 j.a Concilio,ait animam im-
mortalem efte , non per natutam , fed per gra-
tiam. Refpondetur , loqui dc gratia largiijs , Sc
ficcomprehendit bcneficium creationis, & con-
feruacionis. ''

.Obiicitur.tertio , anima naiura fua eft forma 3 .
corporis corruptibilis: ergo lalis eft ipfa ; alio-
quin non eftei proportio. Confiimatur,fi tali
corpori violenter vnitur , inconucniens cft, Sc fi
nacuraliter , erit violentata poft feparationtfm in
perpcruum , fecundum natuialis racionis iudi-
cium. Refpondetur, non rcpugnare foxmam iii-
corruptibilem, conuenire fubiedocorrupcibili,
ficut forma fpiritualis conuenit fubicdto corpo-
rali. Ad confirmationcm, naturalitcr vnitur , &
aliqualiter violentatur ,dum eft feparata;quia
nacurali appetitu appeiit elTc totius, & opcratio-
ncs fcnfuum. Ex alia parte meliijs congruit ei
feparacio quoad operarioncs proprias , quas fine
dependentiaa phancahaopctatur: & ficabfolu-
tc non eft ei violcnta feparacio , & quia vnita eft
corpori feparabiiiter, &fatiatus eius>appciitus
vnica vnionc.Vide Scotum 4.</.4 3 .41 quaft.i.^. de
tettiodeqaopoftea.

S E C T I O XII.

^id Arijioteles fenferit de /Mim<e
immorfalttate ?

EVfeb. lih. I. de Praparat, Euangel. cap. 9. 10. 1.

1 1. refert Atticum , Plotinum , & Porphy-
rium dicentes Ariftotelctn inPlatonisinuidiam
docui(reanimam cftc mottalem. Quodficfcnfe-
rit,tenent hidm. inorat. ad Gentes,prope initium.
Gtegof. NyfCen.lib.i.Philof.eap.^.^. Nazianz.c*«-
tra Eunom. Galen. inHifiar. Philofiphorum.Csiiet.
3 .de Anima,cap.i.text. 1 1.

Suadetur ex eo, quia i . de Anima, & lib.^.cap, §iuii .^"fi.
5. text.i^. cenet eam fine phantafmate neminem
pofte incelligere ; ergo iudicauit animam non
poire feparari , quia nihil feparata cfficere poflct.
Item , cum ponat mundum ab «terno , daretur
infinitas animatum,fi cftcnt immortalcs, ipfe ta-
mcn infinitum negat eire poflibile i.Phyficor.text.
1 6. Item, i.de Cal. 11. ait omne fadum cfle cor-
ruptibile , & 12. Afetaph. cap. 3. ponit animam
fumpfiftc initium. Item,immortalia non poftunc
inciperc, nifi creatione, quam nefciuit Ariftoic-
les, quia fi fciret,ponerct omnes animas ab aeter-
no crcatas , quia tenet Deum ex neceffitate opc-
rari, & ex loco iam citato, ponit animam in tcm-
pore fadam.

Communior fententia cft Ariftotclcm agno-
uiftc anim2 immortalitatcra. Ita fcrc omnes eiu^
interprctes,Theophraftus,Philop.Simpiic.Com-
ment.circate.xt.ii.& i }. Prooemijde Anima,c!r lib.
i.text. io.D.Thom,fbi,& 1 i.Metaph.lefl.^. & 2.
conira Gent. cap.j^. Mirandula^*^.^. de Sxam.va-
nitatts,cap.^. Albctt. trafl.i.de Anirna, jo. ^gid.
lib.ydeAnima,adcap..^. Dur i.c/.iS.^w^/f.j.Eugu-
bin. de Perenni Philof. a cap. i S.Suadetur , quia 1 .

de

Ut »rumt im-

ntort»Ut»te

finftf

Difpuc. I. Sea XIII. 6oi

I

X.

Ctre» infini-
ti ftffibilit»-
tim Arifitt,
Jibi contr»-
riuf.

Si homo *b
Mt*rno cre»-

IMtfuijflt,

mb ttertto ni
gnuig*t^

Sihil certo
ntHit Artfl.
de animi,
frodHclione.

I.

de Anima yVocAt intellc^Jlutn nofttum tliuinutn,
inceritus cxpcrrcm , &Uy.i.text, ii. & ^t. ait
partcs animacelTe fcparabiles ; & itcrum,intclle-
dum e(Ce generc diftindium a fcnfitiua , & vegfc-
Tatiua , & pcrpetuum. Prartcrea, ponitintelle-
dium immaterialcm lib.^.de ytmm4,cAJ>,\. tt.xt,i^.
& 6. (tri. de Partib, Ammal.CMp.i.& i.deGet^.^cMp.
3.docet mcntcm extrinfccus venirc. Vid< alia
locain Scot. ^.d.^^^. tjHtefl.i.riHm.i . quia hxc feri-
tentiacommunior eft. Solucnda funt in contra-
rium addu£ta.

Ad primum , loquitur de anima vnita. AS(t-
cundum, rciicit abanima fcparata illara fclicita-
tem opum , vcl voluptatum , dequa Philofophi
difputabant. Ad tcrtium, fccundum D. Thom.i.
cbmraGem.cap. 8i. admitterct Philofophusinfl-
nitum in immarerialibus, fcd non redc. Vcl dit,
quod pugnantia dixcrit , ciim xiernitatcm gcne-
rationum pofuerit , & infinitatem negauerit,
quod admittunt Commht. ^. Phyfic.cap,%.^uift.i.
drt. j. addentes eum fuam fcntentiam de aniniie
immortalitate difputationum ambagc implicuif-
fe, & obfcuricatis obuoluiflc pallio. Adde,ctfi
homo ab stcrno creatus fuiflct, quod non genc-
rafTct ab ajtcrno ; & fic HOn darctur animarum in-
finita^ , de quo Doiftor i.d. i .tiiMaft. j . Ad quaf-
tum, toquitur de irs , qna: incipiunt per raotum,
vel gcnerationcm. Ad quintum , nouit creatio-
ncmanimarum, & noti pofuita:ternam,quiane-
ctflitatcm zternam rantum ttibuit iis , quac Deus
finc vlla dcpendentia i caufa fectinda facit. Ad
anima; autem infufionem rcquiritur organiza-
tio, & difpofitio accidcntium, quas faciunt caii-
(x fccundic. Vel dic, cum Scoto fopra, fuilfedu-
bium' de animx creatione : & fovte dicetct eam
comproduci ad produ(ftionem compofiti.

Alij iudicant , & vcrius , Ariftotclcm fuifle in
hac partc dubium , & nunc huic , nunc illi parti
fauifle, pro commodiiatematcrix ,dcqua age-
bat.Scot.4. /^.43.^«*/?. i.rjHm. I j.Hcrusus i.d.
j .^uaft. I . & ijuodl, I .tjudft.n. Nyphus Opufc, deim-
Tnort.anim. cap. i. Conimbr. trat},de Amma,fepa-
rata d i.art. 1. adducit Scotus multa loca Philo-
fophipro immortaIitate,& ca foluit. Videpro-
lixam difputafioncmapud Suivcz lih.i.de Anima,
catf. 1 1. fed vide nc fatigeris , fi totam lcgcris.
Rario huius eft , quia nifi itadubius in hacre
fuiflet , non habcret toi loca fibi inuicem(vt
▼idctur) circa hocoppofita; funt enim plura
praeter allata.

Sectio XIII.

Ftrum anirm rationalis immort/tittas de-
monjiretur ratione naturali?

COmmunior fententia affirmat. Probatur
primo ex D. Thom. i . part.i, ^uaft.j ^.art.6.
& ^o.art.^. anima rationaliscft per fefubfiftcns:
ergo incorruptibilis. Patet confcqucntia.quia
non poteft talis rcs cortumpi per accidens ad
corruptionem alterius, alioquin non circt per fe
fubfiftens ; nec per fe, quia non eft compofitum.
obfcurius ponitur probatio hxcaD.Thom.

Sccund6,cxcodemibi art.i.d.19 tjuafl.i. quia
homo innato , & elicito appetitu immortalita-
tcm defiderat, quia apprehendit effcnon tantum
pro nunc, vc cxtera animalia, fcd pro omni tcm-
porc ; ergo cum hoc dcfidcrium non debeat effc
inane , anima eius eft immortalis.

Tcrti6, «c aliis,nulla forma fubftantialis cor-
rampi poteft , nifi aiia forma fubftantialis gcne-
retut ; fcd anima rationalis cft talis, & nulla for-
ma generaiur , quando ipfa fcparatur^ coipo-
rcjcrgo.

Q^ittA-ccftafincontingerepcrfedlam ,id cft, Z.
attintfbnem partis rationalis ad fublimia , fine
vHo «oncurfu fcnfuum, atque id naturaliter euc-
nirc multi tcnent : de quo fupra egi ad ^uaft, 1 8.
ergo anima rationalis naturalitcr finc corpore
efle poceft ,quia non minus dcpcndct ab eoin
operari , quara in ejfe,

Qiiintd , habemusnaturale defidcrium bcati-
tudinis , Sc hxceft zcerna; ergo alterapars no-
ftti acterna eft, vel hoc defiderium erit inane, vc
fupta ta6l:urt cft.

Sexto , ad iuftitiam Dci fpeftat ne mala ma-
neant iAipunita, ncquc bona irremunerata ; fcd
in hac vltacontingit optimosaffligi, & pcrucr-
fos in delitiis eflc : crgo anima natuia fua im-
mortalitatis cft , vt puniatur, vcl prxmietur in
alia vica.

Septimo,in nbbis eft opcratio cxcedensom-
nem operationcra fenfibilem , vtoftcndit Scot.
4. </. 43.^»*/?.i.»frw. lo.tf" t^uodLcf.art, i. inftrt ex
immatcrialiratcaftionis , recipi in animam , &
animam fcparari poffc a materia; ergo in via Sco-
ti ha:c veritas deraonftrabiliscft. ItCm,Arifto-
leles paflim hoc docet.

Hisnonobftantibus, Scotuscitatus/w 4. vi- 5.
detur tencre immortalitatem animx rationalis
non demonftrari , loquendo dedcmonftraiione
in rigore; qucm fcquuntur omnes Scotifta: , &
Caieian.f» cap. tf, ep. ad Rom. & incap. 3. Ecclef.
Scaligcr £xercit.c)oy. num. 3 3. ait eam perfuafio-
nibus tantum probari. Conimbtic traSl.de Ani~
mafeparata d. i. art. 3. fatentur , qu6d ftridtc , &
euidenter non probatur, quafi Mathematice; fed
iuxta matcriam , pro quo cft locus Atiftotclis i . immtrtaU-
Ethic.cap. ^.EflemmerMditi,exaRumipfuminvno- t»ttmmnirri*
quotjtte genere ejflagitare , tjuatentu fert ipfius rei na- ^mf^Zari!
tura j ftr/^le namtjue z/idelur ejfe ( id eft , ineptum )
Mathematicurnfiiadentemprobare, ffr ab orattre de-
monflrationes exigere: contingic cnim vt dc matc-
ria , de qua agitur , ^ nuUo intellc^u exadior
probatio otFerri poflit.

Ex quibus vcrbis patet hos authorcs fateri.hic
non daridemonftracioncm in rigore:& caracn
afFcrunt hac a:catc tenentcm immortalitatcm
animae rationalis , non pofle demonftrari , teme-
rariura ccnferi.qudd minus confequentec di^um
eft, minijfque verc.

Suarcz lib. i. de Anima , cap. 10. num. 35. vbi a,

fuse hanc rem tradiat , fatetur hic tantum cfle
vnara dcmonftrationcra fpcculatiuain , nempe
illam , quae ex propria operatione demonftrat
animara cffc iramatcrialcm, & confequenter im-
mortalcm ; & alteram moralcmcxrctributione
bonorum , & malorum ; Reliquarationes (inquit)
fimHl coUeEla multum perfiiadent rem : & iuuant
illas rationes. Vbictiam fatctur non cffc dcmon-
ftrationcs Mathematicas ,vel Mctaphyficas,/r</
Phyficas, tjfta mentem bene inftitutam perfuaiere de-
bent , & hoc modo dicimm veritatem hanc ejfe demon-
ftrabilem. Vbi cxprcfsc fatctur non cfle in rigote
hic dcmonftrationcm. Profolutionc

Nota, quod demonftratio duplicitcrfumitur: Demenflnt.
vnomodo largc ,pro oinni difcurfii ftifficieiiti tioJup^iater
adreraaliquam perfuadcndam , fine formidinc /""''""•
deoppofito, cuicuraque bene difpofito; & hn-

iuimodi

6o2 De Anim^ fubftantia, &g.

ecinditionet
fcienttt.

T»uei Philo-
fephi ajjecuti
funt netitiX
immirtali-
t»tu animt.

6.

An inttUe-
Bio derton-
ftrnt anitnt
immortali-
tntem ?

Inclinatio
rtntiimlii ni
efi ud imfof-
fibiie.

iufmodi demonftraiio pafllni in moralibus oc-
currit. Alio modo prcfsc , pro caufa fcicntiac
propric A\Gtx ( dcmonftratio cft fyllogifmus fa-
ciens (circ, i. Pofter. ttxt.f. ) quae qoatuor habet
condiciones ; quarum prima eft , quod fit ocrta.
Sccunda , quod ncceiTaria. Tcrtia , quod caufa
fit euidens. Quarta , cfuod per difcurlum fyllo-
gifticnm applicctur ad condufionen) ; de quibus
Scor. 5. d.i4,.txVhilof.lih.\. Pofter.text. j. ibi,5«-
re arbitrarmr vmrncjHodtjuefimpliciter , cutn caufam
arhitramur cngnofere propter quam eft , & cjHta eitu
efl caufa , &CC.

In prinio fenfu , certum eft iramortalitatem
animz dcmonftrari ; in fccundo autcm vcrius
videtur cum Scoto,&aliis citatisdemonftrari
non pofle : & Conimbric. Suarez & nonnulli
ali), qui videnrurin verbis oppofitum tcnere, in
recum Scoro conueniunt, vt oftcnfum eft. Non
oportct hoc ptobare, fcd refponderc argumen-
tis inoppofirum addudis. Prarmiitimus tamen,
fi hafc vcritas eftct in rigorc demonftrata , qnpd
tof tantique Philofophi circa eam non errarenr,
neque Ariftotclcs fuiftct in ea ita dubius , & lu-
bricus , vt in multis locis oppofitum afTcrucrit,
\tfe£f.prccced. oftendi. de quo Scot.loc. cit.

Adde S. Auguft. 15. Trinit. 8. aflereredifficile
cfTe aftruere viribus naturalibus animz immor-
ralitatem, & qudd pauci ex Philofophis illud
alfecuti fint : hocautcmnondixifTet ,fi tcnuiffet
c^m demonftrari pofTe rigorosa demonftratio-
nc. luxta hoc argumcnta allataprobant itafuf-
ficicnter, vci demonftratiuc moralitcr intentum,
vt nullus non protcruus non afTcntiarur^fcd non
funt rigorofz demonftrationes , facicntcs fcire,
vt fumitur i. Pofter. cap.i.

Ad primiim , 1] vult quod anima fit pet fe fub-
fiftens, id cft , natura fna indcpcndcnrcr a corpo-
re mancns , alfumit probandum : hoc enim cft,
quod controucrtitur. dcquo vidc Scot. d.^.i.

Contra , replicat Caietanus in Conimcnt. il-
lius-srr. 6. qitia id piobatum eft ex operatione
qii^ cft intclligercjquia cum anima fit cognofci-
tiua oninium.nullam habct rationem corporis;
quia G vtcrctur organo , eius operatio non pof-
Cct c(I'e ita vniuerfalis , vt patet in fcnfibus. Re-
fpondetur,dici potcft hoc tantum probare,qu6d
anima non operatur proprias aftioncs pcr orga-
num ; & hoc fenfu cft feparabilis ^ corpore, non
quod definat ipfum informare , vel poflit efTc fi-
nc eo , qiiia natura fua cft forma cius , pctitque
informare illud. Fateor lamen rationem cffe
valdc vrgcntcm , fed non dcmonftrationcmri-
goro/am.

Ad fccundum ,ctiam bruca appetunr fuum
«jfT^confcruari.

Dices , non pro temporc futuro ; quia fenfus
tantum cognofcit hic & nunc. Rcfpondctur,
ncque homo demonftratiuc nouit innnortalita-
rcm , ac idco non neccfTario appetir eam appcti-
ru clicito; & fi appetit.non dcmonftratur,id non
ficri per rationcm erroneam ; neque appetitu in-
nato , quia hic , cum fit inclinatio naturz ad
aliquid , non potcft oftendi , an adfit donec prius
oftcndatur poflibilitas illius ad quod effc di-
citnr.

Diccs, conftat nos habere appetitum elicitum
ad imniortalitarcm, ftatim acapprchcnditur;fcd
hacc proniras arguit inclinationcm naturalem;
crgo, Rcfpondcrur id vcruni cfTo , quandocon-
ftat api^ietitum iliutn clicitum, eflc fccundum ra-

tioncm rcftam , & non erroneam ; & hic , licct
fic fecundum rationem rc6tam,tamen dc hoc
dcmonftratiue non conftat. Vide Scotum fu-
pr^ adi.

Ad tertium , latc oftendi fupray?<??. 4. nullam
formam fubftantialem gcnerari in corruprione
hominis, fcd formani corporeitatis cius pcrfe-
ucrarc, & formam cadaucris cffc mcruin figmcn-
tum.

Ad quartum , dixi ad cfuctfl. 1 8. ecftafim natu-
ralcm femper habcrc comitantcs aliquas opera-
tiones impcrfc6l:as partis infcrioris: & cfto hoc
ncgctur,inde tantum habctur animam ncccffa-
rio indigcre organo corporcoad fuas opcrario-
ncs ; ex quo tamen non demonftratur quod a na-
turafuafit immorralis , cfto argumcnrum non
pafum vrgear. Calor in aqua fine vUo aquz con-
curfu calefacir,& tamen non indc fequitur quod
cfTc poflic fine aqua , vcl alio fubic6lo.

Ad quintum , patct cx folutionc fccundi. Vi-
de Scot. fupri ad 1. &difl. 49. ^uxft. \o.& 3. «/.
I}. cjutiii. 1. ad i. vbi agic de appecitu bcati-
tudinis.

Ad fextum, cuidens non eft lumine natur2,an
fit aliqua fucura cctriburio : ncque Dcnm ad
hanc tencri , vel nunc , vel poftea : fed detur
quod hoc cfTet cuidens , bona opera trahunt fe-
cum confolationem fnam ; & mala fuum ver-
mem.iuxta id Auguft.i. Cottfeff.i i.lujfifti Domine,
& iia eft, vt panafihifit omnu animm inordinattu.

Diccs, cx Suarezfupr^: nulla fuit natio tam
batbara , qnz non cognofccret recriburioncm
poft hanc viram ; crgo agnouic & immortalica-
tcm animar. Refpondcrur , aliquas id non no-
ui(re;& Iicet, vc plurimum id noucrint, hoc po-
cuir ex traditionc ottum habuiffc ; vcl cx ratio-
nibus fati» vrgentibus non demonftratiuis. Vide
Scot.ii. (fUifft. 1. cunis rationes conremnit Canus
1 1. de Locii, cap. vlt. propc fincm,contcmncndus
fcd ipfc.

Ad feptimum , patec ex folucione ptimi ; tan-
tum habcri potcft cx Scoto , animam haberc
operationem non organicam , fcu dcpchdcntcm
aborgano,ali^scxccllens obieftum corrumpe-
tctipfum; ficur cxccllcns fenfibilcfcnfum,j.</*
y^nima, text. 7. camcn hinc non fequitur ( inquic
Scot. d. cjttaft.i.num. 1 8. ) non dependere a toto
corporein cffcndo. Quod ait , ^luodlih.^.art. 1.
adtioncm animz , quia fpirirualis cft , recipi in
ipfam,&hinc concludi volunt fcpatabilitatem
cius k materia , non fibi concradicit , in quo fal-
litur Caietanus fupra; ncquecnimidem cft ani-
mam cffe immortalcm , & hoc demonftrari. Sc-
cundum hocciimponunt Conirabric. citaci,nifi
vclinc omnem conclufionem effe rigorofam de-
monftrationem , quo nihil abfurdius. Quod ad-
dunt hac ztatc ccmerarinm ccnfendum cfle , qui
immorralitatemanimas demonftrari negaret: in-
finuac eos reperifrc nouas demonftrationes antca
non inucntas , fcd nobis tales non vidcntur : de-
mus tamen cflcdemonftrationes moralcs, vi ipfi
velle videntur; quia fatentur non dari demon-
ftrationcm rigorofam in hac re.

Ad o6lauum , didum eiifeSt. preiced. dcmente
Ariftocelis:& Do(koT d.quaft.i. adducit varia lo-
ca ipfius , quibus videtur negarc animx immor-
talitarcm jfoluitquc feptem loca, quibus ean-
dem afttuere vidctur; itaque nihil ccrti eft dc
mcnce cius. Secundo , cfto , id afreruifrct ,non
ptobauic dcmonftratiuc : quiaplura tcnuit opi-

M ctrruptie'
ne hemini*
nuUafortnm
generaittr.

Edtnfit 4»
hubet ali-
qutu efera'
ticnes pMrtit
infertari* c»-
mitnnttt f

Euidem nem
eft aliquam
ef/e futmram
retribulitni.

8.

Peccatttm
paenapeccM'

1

Difput.1. SeaXIV. 605

natiue.qu^m demonflratiuc ; vnde 1. de Cccl.text.

Multa ti- 60. tradlans duas difficilcs quxftiones, approbat

iMM/ Artlle- (t^njQ pfo Philofophia,»<irK«« /ufjficiemM dilitre-

Hi titntinn re,de cjHibiamttxmM hwemM* dHbttattortes. & ibl-

dcm ait, quod ab /Egyptiis , S<. Babyloniis , mnl-

ttU crednlitates halfeMW de vnoijMoqHe aJtrorHm. Ad-

do ctiam, quod ipfe i. de Anima,text. 4. ait ani-

mam ita obfcuram nobis cffe ,vt difficillimMmJit

fidem aliquam de ipfk tandem accipere.

Omitto multa Patrum loca :quianulluseo-
tum loquicur de rigorofa dcmon(lcatione huius
veritatis. Vnde quando dtcunc cam cfTcpatcn-
tcm, vel naturalitcr fciri , aut iuminc natura: co-
gnofci , non iniendunc efTc demondrabilcm , fed
mcnti benc difpofitx opcime pcrfualibilem. Ci-
lant Conimbric. fupra.Chryfoftom. Homil. 4. de
Prouidentia , dicencem: Glui dubitat deanimaim-
mortalitate,etiam dubitare poJfe,an in tneridie diesfit.
Scd fi id haberec,hypetbolice concionis feruore
(ficut & alias fzpc loquicuc} didum videtur. Vel
focte melius , quod fuppofita fide, ad fideles fer-
tnoncm dicigit : hoc certum,de demonftracione
ligida fccundum condiciones Ariftocelicas ,
ipfum minime fuifle locuturo. Vcrum neque illa
verba habec illaHomilia IV.qu; habecur /1^.3.^0
Propaganda fide,tom. $. Sed cantum vrgetcoUigi
immortalitaccm ex fucura recributione, quod
fufius tradlac concione 4 . de Laz.aro, tom. t. Fru-
ftra quidam obiiciunt Cltm.vn. defitmm.Trinit.
quia tancum dcfinic animaro cfTe immorialcm,
& formara intrinfecam corporis , quod magis
oppofituro eft : arguit enim potius non demon-
ftrari.

Obiiciunt etiam Concil. Lateranen. fith Leone
X.fejf.Z. fed ibi tanrum damnanturafTcrentcs,
animam cfTe inortalcm , vei vnam iu omnibusi
quod nihii eft ad rem.

S E C T I O XIV.

t F/rum anim/e rationaUs immediate a

Deo producantur.

Clrca hoc varij fuerunt errores, vt videre eft
in Hieronymo epiftola ad Marcellin. & in Au-
guft. Hh.de Orig. an. cr lib. ^ . de Libere arhitrio,cap.
ii.Primus, fuiftecrcatas cxtra corpora, & pro-
pter peccata in corporamiftas.IcaOrigen./i^. i.
Periarchon,cap.7. exprefie , Sc Phto inTimxo. Sc-
cunduSifuiiTe ab £terno,& intratTe corpora nunc
h£c , nunc ilia. Ita Pythagoras cx iEgyptiis , vt
tcferc Hecodocus Ub. i. Tertius , creari in tem-
pore ab Angelis : ita Auiccnna , Seieucius Sc
Hcrmasex lib. j.tripart. cap. 1 1. QuarcuSjpropa'
gari ex femine. ica Tcrcuil.& Apollinaris ex Au-
guft. de haref.cap.Z6.

Dico primo , animac non fuccunt ance corpo-
ra , fed fimui curo corporibus creancur. Ica Epi-
phin.epiji.ad loan. Hierofelym.liietonym. epifi.ad
Pammachium, Cyriil. Alcxand. lib. 1 i» loan.cap.^.
Auguft.optime lib. i i.Ciuit.cap.vlt. & TeiiaM.lib.
de Anima. Damnatur oppofitum in Braccaren-
fi I. cap. 6. & i Leone X. epijl. 91. ad Tnribium , a
Damafc. i. defide cap. i z.

Probatur primo, prius eft.quod cft fecundijm
naturam , co quod cft practcr nacuram ; fcd ani-
tnam vnici corpori , eft fecundum naturam : cr-
go. Confirmacur, quia Dcus prim<S fecit rcs fe-
cundum ftacum nacuraiem earum.Secund6,a6lus
in codem , eft poftcriot pocentia ,6x9. Metaph.

I.

Errtfts de
erigine ani-

text. 1 3 . Tefti6 , alioquin intrarenc cum fcientia
incorpora, cuius oppoficum doccc cxpcticntia.
Ncc valec cum Academicis, & Platone lib. 1 o. de
Republica, & in Phadro , dicere , quod per ingref-
fum corporis obliuilcuntur oronium ; quia pcr
ftacum naturalem, non poftencica ptiorarij alio-
quin uon appecerenc vnioncm cum corporciquia
ficappeterenc malum,quod repugnat.

Quarco , cx y . ad Rom. vbi dicuuc : Per vnum 1.
huminempeccatumimrauit inmundum,& cap.c). Ae -^'»''»«< non
lacob. & Efau dicirur : antequam naci elfentjni- J'*'»' ""'*
hilboni ,velmaliegi(re-, ergo eorum anima: an-
tea non fuerunc , quia non poterant efle otiofar,
Sc finc propria operatione,ex xo.Ethic.cap.Z.text.
I4-Quint6, qu6d hocfic fecundijm Ariftocelem
patet, quia i. Pofter.cap. i.<^ yde an. cap. 4. ccn-
cra Piatonem in Phadro, poncntem notiones om-
nium in animaante vnionemjdocct intelleftum
de fccirc tabulam rafam , & ii. Metaph. cap. j.
?«f.i6.docetcaufam efficicntem prxcedcrc fuum
cffcdlura , formalem non; & fecundiim ipfum,
anima eft caufa formalis.

Obiicies primo , quia i. de Gen. anim. cap. j.
dicicur, quod mens dc foris venic. Refpondetur,
hoc eft cicari,non educi de poccncia matcris,vcl
non dcpcndereaborgano , ficut ca:tenanim«,
de quibus ibi Philofophus.

Obiicitur fccund6 , quia Auguft.?. de Gen. ad . -^«''"•^
M.i^.& ii.Ctuft.ii. AmhoT. fchoiaft. Hiftor. «» txplimtuT.
Genef. Hugo de S. ViOLoiefMm.fint. traH.^. cap.i.
fin. Magilter 2. d. 17. cenenc animam Adx fuiftc
anrecorpuscreacam, quod aiTeric Philaftcius lib,
de Htref. Catal. Haref cfua extiterunt pofi Apo-
fiolos. Refpondctur, dodrinam datam cffcvni-
ucrfaliter vcram : & Auguft. tantiim dubitac dc
anima Ada:, an ancc corpus crcata fueric, & fem-
per dubius fuic de ociginc aniinje ; camcn in hanc
partem magis inclinac 1 1. C/«»V.i j. vide Grcgor.
Nyftcn. lib. de Hom. cap. 19. jo. Damafc. Hieron.
& Leo citati ctiam dcaniroa Ad« in pacticula-
riagunc.

Dico fccund6,anima cacionaiis non fir ex vir- % .

tutefeminali. Probatur prirao : quia agensna- Antm» ntrt

turale non pcKeft agere fupra matcriam ; & ani- ^J '" ■^"■'""

\- n r n ftmtrmli.

ma rationalis elt lupra eam , vr conftat ex ope-

ratione , quam habcc indcpendenter ab ea. dc

qno dixi fe£l. prtced. Sccund6 , quod gencracur

corrumpicur. Terti6 , forma qux cum compo-

fico Phyfico prodocicur , non producirur per fe,

fed in compofito : crgo non habec ejfe pcr fe cx-

tra compofitum; & fic anima rationaiis non pof-

fccfepacari. Conclufio cft communis Cacholi-

corum, cuius oppofitum damnac Auguft. har. %6.

Sc hzrcfim vocac D. Thom. \ .par. qudfl. 1 18 art.

1. & i. contra Gent.cap. 8(J. habetur ii.tfuaft.x.

cap. Moyfes. VideScot.^.d ^^.t^uaft.i.in i.propo-

fi[ione,& i.d.iS. vbi negat fcmen vUam animam

atcingere pofl!c.

Obiicicur , in materia eft naruralis in poten-

tia , ad recipiendam animam ; ergo datur natura-

lis potentiaacfViuaipfius.quiapaflinxcorrcfpon-

det adliua eiufdem gcneris.ex y. Metaph. cap. j i.

ttxt,i-j.&lib.r).cap. i.text. i. Rerpondetur, cum

Scoto ijuaft. i.Prol. & \.d.$. tjutft. 1. ad i.pro i.

opin. & 4. d. 4j. qutft. t,.ad i. intciligendo pcr

caufatn naruralem , caufam crcatam , non oiv.ni

pafllua» corrcfpondere aftiuam naturaltm , alio-

quin poflcc cqcus naturaliter ficri vidcns,& Deus Pf"""*f'J-

na^uraliter vidcri. Ariftotclcs lecit cit. cantunj ^ jT'a.

... • rr r jp^xnttet ncti-

dixit potciuia: paliiuz correfponderc adiuam; «« explun.

cifi ""■•

6 o 4 De Anim^ fubftan tia,&:c.

4-

§lMomedo hi'
mo genirat
hominem , [i
mnim»m non
frfdueit f

Ifficient vl-
timam di^o-
fitiontm an
efifitt for-
m*m.

6.

jln »mm»
ftcundiim
^rtftot.cre/i-
tur A Deof

fiu»rt ^iri'
tu^lit fub-
fl»nti» nen
gentriU f

ctfi aljud diceret , fibi conttadiccrct , i.deGen.
animal . C4p. j, vbi tenct mentcm cxtrinfecus ve-
nirc ; quod negat de aliis formis:& hoc eft crea-
ri , vel faltem non ^caufa haturali produci. Qui
citant diifia loca, non bene ea pondcranc.

Obiicitur fccundo , caetera animalia ex vi fe-
minis producunt fibi fimilia ; ergo & homo per-
fcdiflimum animal. Refpondetur, negando an-
tccedens , de quo feB. fe^. Secundo , ncgando
confequentiara , quia ex dignitate animzratio-
naliscft, quod k creatura ficti nequeat; homo
tamcn generat hominem , quia dat materiam,&:
difpofitiones przuias, vt docct D.Thom. t.pttr,
qtuii. iiS. 4tt. i. ad }. Ced prima . folutio roe>
liorcft.

Obiicitur tertio , attingens vltimam difpofi-
tioncm , formam producit ; fcd homo omnes
qualitates difponentcs ad animam efficit , & vi
formatrici , organa dclineat , & effigiac : ergo.
Maior pcobatur; potens in media,poteft in fi-
nemyj, Metaph. tap. ^.text. ^o.&formacftfinis
gcncrationis, i./^^j^cor.M^. 7. Refpondetur pri-
tpo ,anteceden$ verum cifcquando formaeft
eiufdem ordinis cum difpofitionibus,fcd hic non
eft ; quia fpiritualis eft. Refpondetur fecund6
tnelius, n^gando antecedens , quia calot fepara-
tus inducetct vltimam difpofitioncm ad igncm,
non tamen igncm, vt habet Dodlor 4. d.\ z. ^uajl.
}.num.-/.& 2.1. Neqne Ariftocclesdixit poten-
tem in media , pQlfe ctiam in finem , fed facpilC-'
nic ei imponitur.

Dico tertio , anima rationalis creatur k Deo,
non ab Angcljs. Ita Patrcs, Hicron. epill. 1 7. (^ in
npolog.ad Pammachium, AmhioUib.de Nte &^arca,
Chryfoft. Homil.ii.in varialoca Matth. Grcgor.
Nyflcn. de y1nima,cap.6.Betnztd.ferm.iy.in Cant.
Q^od vcro ctcacur,patet,quia non generatur per
fe;quia non eft compoficum:neque per accidcns,
ad generariuncm compofiti , quia non fitex vi
fjSminis. Ita D. Thom. 2. contra Gfnt, cap.Sy.Ad-
dendum eft , efle improportionatam materix , vt
cducatur ex ea, quia fpiritus eft ; quod non crea-
tur ab Angelis , docetcommunisThcoIogorum
i.d.i. de quo lare Scot. ^.d. i .quaii. 1 .vbi reie^is
rationibus D. Thom,ad hoc, adducit proprias.
Idcm docet Aiiguft. j. de Trinit. 8. & lih, ^.inGe-
nefad lit.c.i ^.Dzmzic.i.fid.cap. j. Cyrill./i^.i. in
lul. Athan.y^rwj.j. comra ./irian.BzCil.lih.^, contra
Eunom. PioCpJib.Jent. Auguft.y?rwi. i^^.Ex qui-
bus fequicur anirnani racionalcm a Deo crcari,
quia non geiieratur , nec ab alio cteari poceft.

Si pecas quid dc hoc fcntic Ariftotetcs Scocus
/^.d.^^.<jHafl.i.a num. 19. cenec dubium cfte, quid
de originc animac volucrir , ramcn vcrius vide-
cur,qu6d pofuerit camimmediat6aDco fierijfcd
hoc non vocarcc crcacionem,quia fecundum cum
omnis cfFedus nouus przcisc dependens a caufa
efFcdiua, reduccrccur in aliquam variacionem
ipfius caufac; fed quando dcpendec ctiamare-
ceptiuo, poteft cius nouiias redoci in illud, &c fic
eft in produdione animae fecunduraeum; quia
Deus naturaliTcr , & neccftario tranfmutat cor-
pus fadum organicum,ad animationem. de quo
vide Scotum 1. d.i.<juafl.^.

Obiicitur primo , operatio omnibus maxitnc
i)aruralis,ex i.de Anima,cap.^.text.^^. cft geficra-
rc fibi fimile ; ergo conuenit fubftantiis fpiritua-
libus. Refpondetut,ibi loqui de corporcis : fub-
ftantia autem fpiritualis adeo perfc(5ta cft, v^i
folo Deo produci poHIt.

Obiicicur fecund6 , infcriora corpora fecun-
diim Dionyf. cap. 4. de Diu. Nomin. adminiftran-'
tuc per fupcriora; ergo idem de fpiricibus ? Re-
rpondecur, inferiora cranfmucari , & aliquando
fieri i fuperiotibus, fed ex fubiedlo ancecedente;
fpiritus autem ex nuUo fubi^dko fieri poftunt.

S E C T I O XV.

Vtriim aIU Mnimit a rationali ex vifeminis

fiant , ita vtfemen sttingst esrum

froduffionem f

PRo refolutione , Nota ex Scoto iJi.\%. qu6d
aliqua producant fibi diffimilia in genere. &
in forma , vt Sol ranam : alia ver6 producunt fi-
bi fimilia,& hoc vel immediate, vt ignis, ignem;
vel mediantepropag^tione, vt equusequutn. In
primo , & fecundo modo produftionis , non re-
quiritur ratio feminalis , quia haec agit abfente
generante, eftquemedium intet ipfum , & geni-
tum i fed in tertiointeruenit femen.

Secundo nota , femen nihil aliud efte , qu^m
corpus quoddam ,cuius forma intenta eft , vt cx
illo fiat aliud perfe6lius firaile generanti. Ratio
aufcm feminalis, feu feminis,eft forma ipfius,vel
qualiras eam'confequens.

Nota terti6 , fi femen eft vnigeneum , & vni-
forme,qu6d non agit alterando feipfum; quia
nihil vniforme agit in fe, & adtiuum difformita-
tis fupponit pafiiuum ciufdem : ide6 multi po>
nUnt diuerfitatcm partium in feminc:& Caieta-
nus t.par.quafi.ijS.art. i. idco vocat illud hete-
rogencum. Idem tcnct Fctrar.i. contra Gent.c.^j.
Et videtur D.Thom.ihicap.^9.& de potentia tjuafi,
i.art.9. Scotus hco cit. dubius de hoc manfit, fed
^.d.^.num. I j .docet fcmcn effc adiiuum in altera-
tione praruia ad introdn(5kionemformje,& con-
fcquenter admittit inco diuerfas , & diftormes
partes, alioquin nonfealtcraret.

Communior fencencia cenec femen falccm (c-
cundum partes fubciliorcs attingcre produdlio-
nem animz. Ita Suarcz i.de Anima,cap.vlt.Ci\ex.
citatus , Germanus in Epitome Hhrtrumde Anima.
Conimbr./»^.!. de Gen.e.^. ^ajl.i6,& z^.Iauel.^.
Metaph.quaii. 1 4.

Verius videtur oppofitum. Scotus loc. citatui
Philipon. SimpIic.yEgid. Albcrt. in 1. deAnima,
text. 1 0.& cxptefs^ D.Thom. i .p.quafl. i \i.art.i.ad
}.&^.& de potentia,ejuafi. j . «rf.p. ad 9. Probatur
ex Scor. Primo , quia fcmen in inftanri gencra-
rionis non cft; ergo non agit;quia agcre fupponit
cfte. Antecedens patct.quia tunc definit cilc for-
ma feminis. Sccundo , fi dicas pro tunc manere
fcmeo, nonpoteftpcoducere perfcdius fe, qua-
liscft proles.

Dices, in virtute generantis producere fc per-
fe(^ius. Contra, in virtutenonentis,nihiI poteft
effici ; fed pcr accidens eft, quod dccidens fcmen
cxiftac, quando producirurformageniti. Er con-
tra hoc procedunr omnia argumenta , quibus
Dodiot ^.d.ii.q.^.& d.ii. quafl. i. oftcndit acci»
dcns in viitute rubftantia£.non pofTc attingercad
produ<9:ioncm fubftantix. Teriio, femcn eft non-
viuens:ergo non pbreft producere viuum. Re-
fpondct quidam cii Platonc,»« TimitOtCemen viue-
iCtV iileCi.Controu.c.cf. 7.\mar:i x.de An.adtex.^^.

Verius tamen cft oppofitnm , quod tenct Ari-
ftoteles i.de /imma,cap. i .& i. de Gen.anim.cap.i.
& c.}.D.Thom.i.contr.Gent.c.i^.Si:ot,^.d.44.<f.t.

&com

I.

Gtntrati»

dufltx.

§luid femtn,
fjf rtttio ft-

minalitt

Stmtnan Jlt
itttiroitniif

Z.

Stmin nom
attingit mni-
m»m iffeSi-
tu.

Text. 01.

Simen nem
viuit.

Dirputl. SeaXVl&XVII. 605

Vtrhmmater
mttingM ftV'^
mum fxtHst

4-

S»Im ratitHM-
Ui (U ftrii
vtnit.

fymtdt Stl
gentTMt ht-
minmt

I.

& {^mmunis : & fuadctur , quia non habet can-
dem animam cnm generanie,cum non fit ei con-
tinuum , nec diuerfum , quia ciret aliud animal,
vel planta. Itcm , non nutritur , nec crcfcit , vc
conftat de feminibus ftirpium, & herbarum.qux
multo temporeferuanturfine alimcnto : &efto
viuerec femen anima vegeratiua ; ergo faltem
non attingeret animam fenfitiuam , qualis eft
anima animah'um.

Obiicies priro6 ; ergo viuentia non ptodu-
cunt fibi firaiha. Refpondetur cum D. Thom.fu-
pri 4d 3 , hominem gcncrare homincm, quia mi-
niftrat materiam , & difponit cam ad reccptJo-
nem noux forros , non quod ipfam formam at-
tingat : & idem eft de aliis animahbus. Secundd,
dici poteftcum Scoto ).</. 4. num. i ;. matres im-
mediatc attingere formas fcctus gencrabiles;hoc
cnim longc facilius cft , quim ponerc ipfum fe-
men eas attingcre ; & iuxta hoc matres longe
perfedlius gencrant , qu^m patrcs ; quidquid di-
cat D. Thora. cum fuis j./».^ifcei?. 3 t.art..^ Si hoc
non placet,recurrendum eft cum eodem Scoto 1.
i. 1 8. ad caufam fupcriorem , ad quaro necefre eft
"Carrere , quoad plantas , quat um femen feorfuro
a gencrante generat. Neque fufficit recutfus ad
corpbra ccelcftia , quia viuanon funt , & nemo
dat, quod non habet ; & ide6 fortc Galenus cita-
tus ^ Dod.virtutes feminuro vocat diuinas : vn-
de Do(flor i.i/. 14. ^. ^.num. 6. tenet influentiam
aftrorum in inanimata agere.gcnerando , fcd in
animata tantum aIterando:& Auguft. Ht. dedua-
btu ^mm/JfM^cap. 4. docet mufcam effc nobilio-
rem coelo ; quia animat a eft , & per confequens
non poteft a ccelo produci.

Obiicicur fecundo, i.de Gen.Mnimal.cap. ^.dicit
Ariftocclcs omncra aniroam produci virtuccfc-
minis , przrer intellediuam quc de foris venit.
Rcfpondecur, nihil talehabet , fcd omnem ani-
mam przter rationalem , ibioftendit educi de
potencia feminis , & folam racionalem extrinfe-
cus venire ; quia fpiritualis eft , & inorganica.

. Obiicitur tertio, 1. Phyjie. ttxt. 16. Sol (fr komo
generant hominem. Refpondetur , de homine iam
dixi ; de Sole catenus generat,quatenus congruis
qualitatibus fouetfcmen, atque difponit ad for-
maro vltimam. dequo kt\^ox.e\tiloco cit.de Cen.
animal.

Obiicitur quart^ , quia fequitur animas om-
nes creari. Negatur,quia przter rationalero om-
nes educuntut ex potentia materiz ; alioquin
dicendum eftct Deum nihil pofie generare,quod
falfum eft; quia poteftadmictere,vel non admit-
terc concyrfiim materise, qualifcumquc iltfe fit.

S E C T I O XVI.

Ftrum Anima fit c$mfofit0 , ex mMe^
ris , (jr formib ?

Dlxi de hac re fatis fuse ad «juafi. i j.vbi tenui
cum Dodlore, & aliis, non cfte improbabi-
le,talem compofitionem in anima admittere. £c
przterquam , qu6d id habeat Dodor exprefse
diS.tjuafi.j. infinuat idem ^^iudlib.^.art.i.^.i. in~
telleSltie , ibi , proximttm receptiuum { inteBeRionii )
non includit matcriamyS/fw» corforalem. Quibus
verbis indire&e infinuat animam habere mate-
riam, non corporalem,quia aftcrcns receptiuum
intellecS^ionis nofttac, id cft, animam, carerema-
tcria faltem corporei,incorporcam habere in-
Scoti oper. Tom. 1 1.

nait, iuxta regulam ; quoddevnonegatar,deal-
tero affirmatur, cap. nomtey deprafitmpt,

S E C T I O XVII.

Ftrum aftimte immediste irtfi>rm/int
msteriam ?

Hy£c quasftio ab aliis fuse traditur , fed nos
ab eius tradatione abftincbimus ; quia fu-
ptiy?i5P.4. lateoftendirous forroam corporeitatis
pra:cedere,& fequi aniroam; obiter tamen re-
foluimus hoc quoad formam fubftanualem,vt
fic,an immediatc afficiat materiam.

Dico prim6,qualirates corrupti non manent in
genito. Eft concra mulcos , quos citac Suarcz in
Afetaph.d.t^.feft.^.fed eam tenet Scot. 4, d. 1 i.y.
iJt.ii.if.i6, vbi benc docet qualitatero corrum-
pentis , nunquam producere qualitatem incom-
poifibilcm formx corrumpcndz : fcd quando ve-
niturad vltiiuu gradum quancitatis compoffibi-
lis cum ea , tunc gcnetans introduccndo fuam
formam , corrumpit aliam , cuius corruptione
perit qualitaseam fequens), quar eoufquemanfit
in gtadu neceflario ad conreruationcm illius for-
roar. Vnde , vt ibi habet Do£lor nttm. 9. fi caloc
ignis fepararecur ab eo , & guttula aqua in me-
dio cius collocaretur ; nunquam introducercc
calorem incompoffibilcm formz illius guttulz,
neque expclieret ab ea grados humiditacis,&
frigiditatis ad eius conjeruari requifitos ; quia
ficucaccidentia non poftunt produccre fubftan-
iiam,vtibi folidc oftendit Doiftor, ita neque
corruropcre : corrumpercnt autem fi qualitates
ei incompoifibilcs in eam induccrent. Vidc eum
2.</. j.^«i«/?.4.Eandem fententiain tenetD.Thom.
deFormii4j.7.(fr ^.d.it:q.i.art.t.tjuafi.i.f^lih.i.de,
Gen. cap. 4. leEl. 9. & eius difcjpuli cemmunitec
cum co docent in generatione fieri refolucionem
vfque ad maceriam primam.

Probatur primo, ex Atiftotele i ,de Gtn. r.^.vbi
docet, quod gencracioeft mutatio huius totius
in hoc tocum , nuUo fenfibili manente : fi autcm
pcrmanerent eadem accidentia , id non cftct ve-
rum ; quia haec fola funt fcnfibilia pet fe.Item, j,
Pby/tctext. 1 8. <]uod mouetur efi , quodgeneratur non
*/?. dcquibuslocis vidc Scot. i.d.ii.q. i.pet ejfe
intelligit Philofophus ep compofiti , feu forma-
le; & hoc denegat fubicdlo gcnerationis.concc-
dcnsillud fubicdbo routationis , non zutem ejft
cntitatiuum ; quia hoc compecit uiatcri* , vt ibi
conuincit Scotus.

Secundo mareria prima non eft fubiedum ac-
cidcntium , vt docct D. Thom. de ente , cap. 7. f^
I .par.quafl.y6.art.6.&qMafi,-j-j .art.6. tum quia 10-
tum per accidcns fupponit totum per {c;tum
etiam , quia fecundum Ariftotelem cap. de Suhfi.
priroafubftantia, primo fubftat accidcntibus, &
ea corrupta, nihil remaner. Tum tcrtio.quia ma-
teriaprius rcfpicit a^um fui generis,'quam alte-
rius ; & alioquin fubftantia non cffetprior acci-
dente,contra Ariftorclem j.Metaph.text. 4. ergo
compofitum fubftantialeeft fubicdum acciden-
tium ; & per confequens , eo corrupto , illa cor-
rumpuntur : quia'non migrantjdc fubicdo in
fubiedum ; quia,vt ait Ariftoteles cap. deSuhfian^
tia, & 5. Metaph.text. \ ^ . defiruiiu primu /itbftan-
tiu impoffibile eft aliquid remanere. Scd de hocex
profeffoagitur iideGen.cap.^.

Qbiicicur priroo, fequicur quod ignis dcftrue-
F F f rec

1»

flMaliixi iH-
timfaffihilM
ftrniA corrS-
fend* M tjui
fridueituit

Geniradi
quidt

AfMteria fri-
WM ninefi
fMbieSum
Mtcideatium.

6o6

De AnimsE fubftantia,&c.

ter corrum
pitur , ^gt
airMHr.

A» ptreant
formt fim-
fUcium in
ptixtionibm

rct calotem , quem ipfe incroduxit in corrum-

pcndum , quia cum fuam formam introducic,

Aeeid*ns pcrcunt omnia accidcntia, qux pracccflctunt.Re-

fu*drui'itei- ipondetur id verum cfle. Pro quo Nota quod ac-

ter torrum- 1 . * . r« • i

cideos quadruplicitcr corrumpitur. l^rjmo , pcr
contrarium, vt frigus pcrcalorem. Secando, pec
abfcnciam cauf* , vt lumcn amoto luminofo.
Tertio, percorruptionemfubic(Ski,vt hic. Quar-
to , per corruptioncm tcrmini in rcfpc6liuis ; vt
ablato albo , tollitur fimilitudo j & quatuor mo-
dis oppoficis generantur accidentia.

Obiicitur lccundo, in mixtionibus medicina-

libus pcreunt forraac hetbarum , & aliorum fim-

pliciiim, tamen manent virtutes eotum,perquas

tneditinali- profunt infirmis. Rcfpondetur , vcl raancrc for-

'"*'■' mas fimplicium , vel Ci percunt , gcnerari nouas

qualiratcs confcquentcs formamcompofi[i,qua:

magis ptoficiunt infirmis , quam virtutcs fim-

plicium.

f • Obiicitut rerti6, fcquitur tnateriam in indan-

ti gcncrationiscfle indifFercntem adomncm for-

mam ; quia fine accidentibus non plus determi-

natur ad hanc, quam ad illam. Rcfpondctur.fuf-

ficere prjeccflSire difpofitioncs, & dctetminatio-

nes immediate ante inftans gcnerationis. Dices,

tunc nihil cfl; , nifi refpedtus rationis ad illas dif-

■Anrefittrjtn' pofitioncs. Refpondctur taraen efle fubordina-

iur dtOiohtt»- » . fJ /- L /\ • 1 o \

nes ctexilii- tionem nuer rormam lubltantialcm , & tales

us introdu- difpofitioncs , quod non inttoducctur , nifi pra:-

aioniformtt uiis illis j & fic prxccffiflc fufficit , cfto pro nunc

gtntrttadtf tantum fit adlu tcfpe(5tus raiionis ad eas : fic for-

ma embtyonis pra:rcquirit formam fcminis,non

tamen cocxift:entem; & in multorum opinione

fenfitiua piacrcquiiit vcgetatiuam , fed cxpellen-

dam : & rationalis eodem modo vegctatiuam, &

fenfitiuam. Quod tenerc exprefsc videtur D.

T hom. I .par.ejuitji.i i2.art. i.adi. dequodixi fu-

pTkfeii.j.conc. i .ad i. & multi tcnent,etfi fpccics,

quoad/fm depcndcanc a phantafmaccnon tamen

quoad vfum. de quoUipr^ adejUdfl. 17. Vel dic

non requiri difpoficioncs , nifi per accidcnsad

expcllenda oppofita accidentia. Vnde fi generans

reperiret materiam nudam ,gcneraret. Colligi-

turcx Scot. i.d.i.ejuitfl.^.num.iy, vbi bene cxpli-

car, quomodo in gencratione fit exnoncorpo-

re corpus , quajido fcilicec denudatur corrum-

pendum ab omnibus accidentibus , vt introda-

catur in eius niatcriam forma noua. Thomifta:

quidam tcnent difpofitiones efFcdiue caufatas a

fof ma geniti przcedcre ipfam natura in materia;

quod pcrinde eft , ac fi dicc rct filiam praEcedere

matrem, vel ftudlum arborem.

6. Obiicitur quarto, i. de Gen.cap. 4. dicitur:

quando cx aere fit aqua , permanet eadem dia-

phaneitas. Refpondccur , roauet eadcm fpecie,

non numero.

QuMMitM Dico fecundo , neque quancitas corrupti ma-

etrrupti non ^^^ in genito. Haec difficilior cft,quam prxcc-

m»nettnge . °. ni r ^ ^ j c 1

■ dens: qmvi Auett.i.Phyftc.te.vt. 6 1.& cap.i.deSub-

flamia orh^ t tenet dimenCwves interminatas fn

roateria prima fubicftari , &nunquam abeafe-

parari. Quod etiam multiciimeo amplexantur,

quos citat Suarcziw Metaph.d.i^.feB.num.io.i i.

fcd concliifioeftScoti z.d.i.cjudfl./^.num. 17.^4.

d. I I .^. I .I^aiies I .de Gen. cap.^.ej. 1 .art 1 .D.Thom.

loc.cit.concl.pr£ced. & cifdtm rationibus fuadetur.

Obiicitur primo ; quia,vt habet Phil.G.Phyfic.

text. i. quantum non potcft ficri ex non quanco;

fed fi non fupponiriir quantitas in matcria, ita

ficrct & corpus cx non corpotc.Rc(pondetur,ad-

ditione verum cft , gcneratione falfum. Vel dic
materiam cffe virtualicer quantam,quod fufficic,
ex Scoco d.^Mttfl.^.num.iy.

Obiicicur fecundo ; quancitas eft ingcnerabi-
lis ; quia nongcneratuc i forma,cum hxc non fit
quanta ; nec quantitate, quia ha:c non eft advua;
nec jcqualitate, quia harc eft pofterior ; ergo non
producitur dc nouo : crgo antiqua manet in ge-
nito. Rcfpondctur, per fcnon gencrari, neccor-
rumpi , fed ad gcneracionem , vcl cotrupcionem
fRbicdi fic , vel dcfinic : ficuc & alia accidcntia,
roaximc qua: contrarium non habcnc.

Obiicitur tertio ; ad oculum patet, quando ex
aquafit aer, quantitatcm manerc, & augeri. Re-
fpondetur id fenfu minimc conftare, & ratio do-
cct falfum efTc.

Obiicitur quarto , forma non dat materia: ejfe
fubic6lum,imm6 fupponittalc*'^^; fed fit fubk-
£bum aptumperquantitatem,finequanon habet
partcs diftindlas;crgo.Rcfpondetur,fecundijm fe
habct partcs entitatiuas , non quantitatiuas;
quod fufficit; nequeenimablata quantitacc,con-
fluercnt partes fubftancia: in pundum , vtqui-
dam Thomifta: fingunt.

Obiicitur quinto; fequitur animam rationa-
lem effe fubiedium quantitatis, quia ipfa cum
matcria facit totum cui inhzret. Refpondetur,
quantitatcm inha:rerc toti cx materia , & forma
corporeitatis; vndc mancc eadcm quancicas in
mortuo, qux fuic in viuo.

Argumcntum vrgec Thomiftas, ncganccs ply-
rcs formas fubftanciales in codcm fubic6to ,&
tocum diftingui h partibus fimul fumptis.

Sectio XVII r.

Vtriim mimn fit eademfuU potentiis.

NOn eft quxftio de pocentiis fenfitiuis com-
paratis ad animam ; quia dicunt organum
cum potcntia, vel virtute animx in eis exiftcntc,
vr docet Scot. i.d.i.^utifl.e).num.S. certum eft ta-
les ab ca diftingui , quia conftat exiftere fine eis,
verbi gratia, finc vifu, auditu, &c. Quxftio ergo
eftdeporentiis fpiritualibus , intcllcdtu , &vo-
luntate,t)ihil corporeum includentibus, compa-
ratis ad animam rationalem.ac etiara dc aliis po-
tentiis collatis ad aniraas corporeas.

Prima fentcntia eft , nullo modo diftingui
etiam foimaliter.Ita Grcg.I I. d. 1 6.ijutift, j .Occam
tjU(»fl.i^.& i^.Gabr.y.i. Marfil. 1.^.7. <irr,j.Mar-
ce\\.lib.i.de y4nima,cap.y ^ . & omncs Nominalcs.

Secunda fcntentia ait realiter diftingui D.
Thom.i.par.^uaft.jj.art.i.&tj. f^. art. j. vbiait,
nullam potentiam operatiuam fubftantia: cfTe
idcm cum ei,& indijp.<).^. 1 .de Spir.creat.art.ii.&
ejtutfl.vn.de Amma,art.\x. ait impoflibile efTe ani-
mam iramediate concurrere ad adus viiales , fe-
quuntur Thomiftx, Caietan.^»ff./fiC.CapreoI. 1 ,d.
y^uafl.^.Soto cap.de ProprioConimht. i.de-Ani-
ma, cap.^.ejunfl. 4. qui plures pro hoc citant Sua-
rez i.de Anima, cap.i.& d. i S.Afetaph.fell.} .

Tettia fentcntia Scoti i.d. 16. quamexplico
fequcntibus conclufionibus.

Dico prim6 ,potentia: animx formaliter ab
ea diftinguuntur. Hanc prxter Scotum citatum,
tencnt authores fccundac fcntentix.

Probatur primo, quia potentiac omncs aliquo
niodo fluunt abanima; ergo non funt formali-
tcr ipfa. Sccundo, anima rationalis non cft for-

malicec

§itiantitiu
qutmodo d*
ntu» fitt

MattrU h».
betfartestm-
titatiuss f

I.

Difput.!. SeaXVIII. 607

ftttntU Ji-
tmtur pw
tts dnim*.

DifiinHi»
fortnalii ad-
mitttnd» in
diuinit.

maliter libera, (icut voluntasefl, nec forinaliter
nece(Taria , vt cft inteliedus. Tertio probatur,
per has potcntias dcterminatur anima ad varias
operationes,ad quas fccondum fe indifFerens eft.
Quarto, quzcuraque habent aliquam diftin6tio-
nem realcm , vbi iunt feparara» , eandem habent
formaliter vbi funt vnitiuc contenta.Qua ratio-
ne, /i vnum eiret prius vero, fi eHcr feparara,
etiam erit prius eo in ente , in quo vnitiucambo
continentur : ergo intelledus , & voluntas cum
vnitiae contineantur in anima , ( non vt priora,
quia huiufmodi funt tantum prxdicara cffcntia-
lia ) fcruabunr eundem ordinem , & diftindlio-
ncm fecundum formalitatem, quam realiter fcr-
uarenr licftcnt feparara. de quo Scor.rf. \6.num.
18. 5. Qujnto , (& fortc efficacius ) quia fine hac
faltem diftindlione,muIta: authoritates in oppo-
/itum vix folui poflunr. Dicunr enim potcntias
cgfcdi ab anima ; efle medias interfubftantialcs,
& accjdentales formas ; & a nonnullis vocanrur
partes. Dicit enim Anfelm. citatus aS^coto fupri
lib.de Concori.gratid,(^ Ltheri/irbitrij,cap. 1 ^.quod
porentias funt in anima, ficur membra in corpo-
re. Item, Auguft.,6.</^ Trinit. cap.6. dicit animam
dcficcreafimplicitatediuina, proptcrmulfirudi-
nem operationum, & virtarum.-ergo ifta: aliquo
niodo diftinguuntur ab illa. & lih. i f . cap 7. ait
mentem diftingui abanima.& hri(e\m.Hb deCaf.
diaboli , dicit , ctfi poteruiae non fint fubftantiar,
non tamcn cfle nihil.

Aduerte tamen.ctiam in diuinis , cum fimpli-
cirate ftatc formalcm diftindlioncm quodammo-
doificnt in creatis : fcd operationes in creatis di-
llinguuntur realiter a fuis pocentiis , indiuinis
non,dequo vide Scor.i.</.i.^.7.».4i.c^^.8.^ 4.

Sext6,quia dchnitio animaE eftalia a dclini-
tione potcntiarum fuarum;ergo formaliter ab
eis difFcrt.Confcquentia eft clara : & anreccdens
patet,quia,vt tenei Scoi.d.d.i6.nmn.y animaef-
fentialiter ordinatur ad dandum viuerc , quod
nihil aliud eft, qu^m talis formac informatio;cft-
que aftus corporis Phyfici organici , &c. de quo
fe^. 4. & potentia in ordine ad operationem de-
finitur : ergo ha:c formalitcr differr abilla. De
diftindlione formali videndus eft Scor. d. 1 .(jutfl.
y.num.^i.^ d.i.quitfi.^.d. i }. num.i^. er d.iG.con-
trafolut./ecundiprincip.cimhas locis , & alias fxpe
admittit eam in diuinis.

Dico fecundo.potenriac intcr fe diftinguuntur
formaliter. hancprobant omnes rationes aliatae
con.prxced. alioquin incelle<^us formalirer ama-
ret, & voluntas fortnaliter intelligeret.

Dico tcrrio, potentia: non diftinguuntur in-
tcr fe,nec ab anima realirer. Ita Scoi. i.d. 1 6.num.
\ S .& ^.d.^^.ej.i.num. j, fequunturomnes Scoti-
ftaf, & i fortiori candera tenent Doilores primae
fentcntijc. D. Bonau.i.<i. j.^«<«/?. }.ait potentias
idem eftc cum anima , non tamcn omnino idcm
pcr eftcntiam : Durand.ait vim vegetandi,augcn-
di, generandi, efTcidem cum anima , non tamcn
alias facultates, vt fentiendi, intelligendi : fcd 2.
d.1,.1}. ^.de Angelis^ cum Scoto conucnit exprefsc
Auguft. io.7V«»»V. w.t^ lib.c).cap. ^.\hi air porcn-
tias eflc animac fubftantiam. Idem habet iib. de
Spir.& An.c. i.%.& interminit, c.^.Bcrn. Serm. 1 1.
inCant. In animatria intueor, rationem.memoriatn,
& voluntatem ; drh^ctria effe eandern animam.

Probatur prim6 , ex Scoro.quod melius eft , fi
po(Iibilcfir,poni Aohet, i.deGen.text. 50. cr i.
Comment. f6.& S. Phyfie. text. 3 j .4 1 . jo. fcd pau-
Scotioper. Tom. 11.

citas eft roelior fi fit poflibilis , quia entia non
funtmultiplicanda finencceflitatc.i.T^^y^c. ergo
ciim hic paucitas l\ puflibilis , vr patcbic in folu-
tionc argumentorum , tcnendum cft , potentias
efle vnum,& idcm rcalircr cum anima.

Secundo , alias anima , qua; poft Angelum eft
perfcdiffima crearura , nullam haber per fe opc-
rationem . vel aftionem; quod cft valde ablur-
dum : quia perfe(5lionis cft in accidente efle a(5li-
uum; crgo id non eft denegandum fubftantiac
tam perfcfta:.

Nec fufficir dicere , quod agit medianic acci-
dentc; quia petfcdlionis eft in accidcntefepara-
to agere : crgo id non eft dcncgandum fubftantix
fccundum fe confiderats. Rcfpondct Caietan. 1 .
par.tjudfl.^^.art. j.animam efleprincipium pri-
mum, & per fe agendi, ramcn agcre mcdiatc,fci-
licet mediis potcntiis ; fed cfl implicatio , quod
fit per fe agcns, fi potcntia per quam agir,cit rea-
lirer ab ea diftini^a;ncceft primum agendi prin-
cipium , vcl operandi, fi tantum fuftinet poten-
lias fic diftindfas, ficut lignum calotcm.

Confirmatur , G potcntiar funt rc diftindlac ab
anima,poffiint ab ea feparari per Dci potentiam;
quia anibz funt abfolutae , quod tenct Fcrrar. 1.
c0nt.Gent.cap.6j. & Sotocap.de Preprio.dr ^.d.^.ij.
i.art;^, fed tuncanima poflet vellc, & intcllige-
re , vcl eflet inftar trunci mortui,quod eft abfur-
dum. Caietanus ncgar feparari pofTc ; fed malc,
quia etfi diftindio realis in relatis non inferat
feparabiliratem , infert in abfolutis ; nam ideo
ens abfolutum dicitur, quod a nullo rc diflinflo
depcndeat. dcquo Scot. optinic i.d.\ tj^num.
2 1 . & fi contra hoc non lcue argumentum ficri
poflit, fi tenearur fecundum cum 5. </.z.^.2.com-
pofitum re diftingui a partibus vnitis.quod mihi
dubiiim ert.Confirmatur fccundo, ordinarum ad
fincm nobilius eff , ii immcdiarc pcr fe attingat
illum,quam fi peraliquid a fediftinflum.

Tcrtio, accidcns nongcnerat fubftantiam , vt
fusc probat Dodlor 4. difiinil.^^. ^uailion.^. ©•
diflintl.\] . (jutftion. 1 . quia caufa totalis neccfTa-
rio cft perfcdior efFcdlu,vcI ci a:quc pcrfcda^fed
potentia vcgctatiua cft ptincipiura alendi,& ge-
neradi.ex i.de An.tex.i.^.^i..^%.cTgo ifta eft fub-
ftantia , quia per generationem , & nutritionem
fit iioua fubflantia : ergo idcm eft de aliis anima:
porenriis , quia eadem cft rario ; non eniin intel-
ledtiua potentia imperfedtior cft vcgetatiua.

Si quxras, qua:naro eft illa fubftantia.qua: im-
mediatcnutrir.vclgenerat ^dixi/^fl.i^.eflc for-
mam fubftanrialcm alenris, feu aliti, & generan-
tis;fi tamen hicnon adfit, vtquando femcn :ft
omnino feparatum a decidente, recurrenc'n:'i
erit ad caufam fupcriorero. Vide alias rationes in
Scoto fupra,

Obiicitur primo.ex D. Thom. i .par e].-j-].art.i.
adlus, &porentiafunt ciufdem generis;fed adlus
intelligendi , & volendi funraccidentia: ergo &
porcntia:. Refpondetur, cxScot.d.\ j.nHm.j. Po-
tentia vno modo fumirur pro principio opcran-
di ; & fic diuiditut in adtiuam, & paffiuam, ex j.
Metaph. text. 17. &c).iext.i. & 5. Hoc modo eft
principium tranfmutandi aliud, vt aliud ; vcl ab
alio , vt ab alio ; & non eft eiufdcm generis cum
adtu, quia accidens rccipirnr in fubftanria, & f f-
ficirur ab ea, ctiam in opinione D. 1 homx , lo-
quendo dc ipfis potentiis, Ci admittantur efle ac-
cidentia. Pnterca, Thomiftje clamanr, pcr acci-
dcns produci fubftantiam , qua: tamcn noii t(i
F F f 1 ciuidcm

AhfurdutH
Mttitnam ptr
ft nen ef[*
»3tit*m.

Anirra. fept-
r»t» al cmni
acci^ietr^pof-
fet iri.-lJijft-
rt,& I'-'.

6.

AcciJens nen
generat fnif-
JtantiAm.

€>ud cauf»
Mcttna f^oit-
rationu?

6o8 De Anim^ fubftantia, &c.

tiufdemft-
nerU, exfli'
f$tur.

ciufdcin gcncris cum co. Aliomodo,accipitur

potentia,vt ponitut aftui,& fic non tantum funt

eiufdcm gcncris , fcd ctiam eiufdcm numcri , vt

dicitur 9. Metapktext. i j. quia quod nunc cft in

adtu, tdipfum fuit in potcntia.

7. Obiicitur fecundo , cx codem.fi anima imme-

BfeaiM f«r- diatc agerct : ergo homo fempcr intclligeret,

malif infepa- ficut nccclTario fcmpcr viuit,dum habet animam.

raMii M frr. {sjcgatur confcqucntia.quiacaufa efficicns poteft

ae,7fe%Mm carcre fuo i€ta ; formalis non, fi applicetur ; vn-

fitl de, quia viuere eft cfFcdus formalis anima: , non

poteft eo carere, fi informat j bcne tamen opera-

tioncquam cfficit. Et fiargumcntum valct.pro-

bat, quod intclledlius , dato qu&d fit re diftindus

ab anima , fit fcmper in operatione , & quod ad

hoc rcfponderet D.Thomas , fuo argumento fa-

tisfacict. Rcfpondct dictin.i. par. cjtuft.yy.art.

X. D. Thomam fumcre potentiam pro ea quae ef-

fentialiter ordinatur ad adum. Contra, quiafi

non fumit pro potcntia eftediua , argumcnium

nullo m6do eft ad propofitum : fi fic fumir, im-

pugnatioeft efficacifCma. Refpondetlauell.i.ir

Anima , ^juaft. i z. quando D. Thom. dicit poten-

tiam,& aiflum eftc eiufdem generis,eum loqui de

potentia pro primo principio a€liuo,veI pafliuoj

& animaprimo producitr^fubftantiale, confti-

tuendo animatum , vt fic a£i:us eft eiufdem gene-

ris: fecundario autem producir poicntias ,qu2

funt accidentia, & non eiufdem gcneris.

g, Contra prim6, anima in fubieiflo nuUam fub-

Tetertti* , & ftantiam efficit,nifinutricndoalitum,velaugen-

^m funt do, & hoc per potentiam vegatatiuam, qua: non

diftinguicurabipfa. Secund6,implicatioeft,ani-

mam prius producercr^ fubftantiale ,quim ha-

beat potcntias.Tcrtio ,d3t animaf//«animatum

non pcr produdlionem , fcd pcr informationem,

alioquin poftet efib in materia per informatio-

nem, & non animare illam , quod abfurdum eft.

Dicendumergo ,qu6d dat efe viuum inreper

potentiam vcgctandi , & cfte animal per fcnfiti-

uara,& cfte rationale per intellcdtiuam.

Obiicitur terti6, idem non mouet fcipfum;

quia interagcns, & patiens debet efte diftindlio,

fed potentia cogniciua mouet appetitum : ergo

non funt idem. Refpondetur,non efie idem for-

malitci, & hoc fufficit, vt fecundum vnam ratio-

nem animam moueat , & fecundum aliam mo-

ueatur. Vide Scot. 1. d.i.eiMft.\o.ad 1. vbi docet

Angclum fe mouerc,c^ dih. j .cjH^fl. i.\\hi oftendit

Angclum cognofcere fe per fuam eflcntiam,^ d.

i$.ad i.vbidocet voluntatem agerein fe,^ i.d.

i.^Mft.j.nMm. ly, qu6dintelledus agitin fe,quia

hoc bcne conuenit agenti aequiuoco, etfi non

vniuoco ; neque hzc negabunt aduerfarij.

Obiicitur quarto ,accidens vatiabilcnonpo-

teft inefte, nifi mediante inuariabili ; fed intelli-

gere , & velle funt accidentia variabilia ; ergo.

Refpondetur , fubftantiam animz efle magis in-

uariabilcm , qu^m vllum accidens ; & fic fuften-

Hare pofte immediate accidentia illa.

9, Obiicitur quinto, vnum &.idem indiftin£kum

non potcft eftc principium rcceptiuum, vel a&i-

uum multarum formarum, nifi mediis variis dif-

pofirionibus, alioquin quodlibct in quolibetre-

cipi poftet , contra Philof. i.Phyfic.text. 37.41.

^""o^ '/"" ^^<^Q'oniIerur,ctiam fecundum eos, anima cft im-

trincttium "'*<^'*'"'" fufceptiHum.&adiuum potentiarum;

aSiuum , (^ & nos fic dJcimus e/Te operatiuum. Quod dici-

receptiuum tur , matcriam non poflc recipcrc varias formas,

variarum jjj^ yaiiis difpofitionibus mcdiis : vcrum cft de
fcrmtirum. *

iJtmagit iit
fi-

formis fubftantialibus , quz non inttoducuntut
fine przuia a^ione fuorum accidentium in acci-
deutia corrumpendi ; fed non ita de formis acci-
dcntalibus , per fe loquendo , alioquin daretut
proceirus. VideScotum fupiii ad 3.»«m.8.

Obiicitur fext6 , ex Suarez cit. habitus perfi-
cientes animam, funt intct fe diftindi : ergo &
eorum fubieda. Confirmatur , adus intcUedus
& voluntatis.vt fidei & charitatis, & earum ha-
bitus , funt diftindli : ergo confonum fidei eft,.
corum fubicda efte didinStz. Refpondctur.Con-
fequentiaeft nulla; & fivaleret «ilixpotentis,
quas ipfi ponunt accidentia , debetent habere
fubiedta diftinda. Per idem ad confirmationem,
& fi valcret , fpes, & charitas haberent volunta-
tes re diftin£tas,quibus fubiedarentur ; & lumen
gloriae^fcientia, fidcs,opinio, habcrcnt quatuoc
intellcdius rc diftindbos, quos perficerent.

Obiicitur feptimo, ex eodcm. Luc 10. Diliges
Deum tuum ex tota anirna tua , (fr ex omnihtu viri-
bui tuU : vbi per vires intclligit potentias , quas
ponit diftin<fias ab anima. Item • ex illo Pfalro.
Benedic anima ntea Domine , (fr omnia <pt* intra iru
fitnt. Refpondetur , efte ad oppofitum , quia ipfe
uegatanimam,vt diftin^am ^potentiis diligere
pofte , quod ramen hic dicitur. Sed primo loco
intendicur, Deum diligendum efTe fupet omnia,
ncque id iieri poteft per diuerfas vircs , fcd pet
vnam : iubetur autem totis vitibus diligi illius
pQ(eftatis,vt fignificetut Deum fuper omnia dili-
gendum, fiue inienfiue, fiue appretiatiuc, de quo
non cft huiusloci agcte.VidcScot.^.^/.i^. & D.
Thom. t . z .^.2 3 .art. 3 .(fr 4.Ly ran.»» id.Deut. 6.Di-
liges Dominum Deum tuum ex toto corde,8cc.Pex cor
intelligit voluntate,pcr animam intelledluro,per
fortitudinem extetna opera; & eodemmodocx-
poni poteft locus ifte.Glofta ordinaria ait,amocis
fcifllonemivel diuifionem,ibi prohiberi.

Obiicitur odauo, ex Conimbric./M/>r4,quia
Philoflib.de Senf.cap.i. ait ignem.terram, caeteri-
que elemenra non eftc apta agere,nifi vt habent
contrarietatcm, vt calorcm, frigus,&c. Refpon-
detur, nihil tale efte in toto illo capite , & fi ali-
cubi habetur , fenfus cft , ifta elementa ( & idem
eft de ajiis ) non producere fubftantiam,nifi prae-
uia adlione accidentali.

Obiicitur non6,exeifdem,grauitas,& leuitas
funt potentiae diftindz ^ fubiedis: ergo idem de
potentiis animae. Refpondctut ; antccedens ve-
rum efte de feparabili leuitate , & grauitate , non
autem de infcparabili. Ratio eft , quia neganda
eft diftindlio rcialis , vbi impoflibilis infeparabi-
litas in abfolutis ( maximc fi vnum non includic
alterum circntialiter, ficut totum pattes, ) & en-
tia iion funt multiplicanda fine neceflitate.

Obiicitut vltim6 , potentiae funt in fccunda
fpecie Qualitatis : ergo non funt animae fubftan-
tia. Refpondetur, Ariftotelem cap. de Qualita'
te, non dicere omnem potentiain naturalem efte
qualiiatem , fed potentiam facile faciendi , vel
patiendi; &ficde accidemalibuspotcntiis tan-
tum loquitur.Ita Scoius i.d.i6fine,\bi id probac
exemplis Philofophi , de pugillatore , & curfore.
Haccfunt praecipua^quzcontra Scoiii inhacfen-
tentia addncuntur, alia minoris mometi omitto.
' Qu6d ver6 noftra fententia fit Ariftotclis pa-
tet ; quia t.de j4nima,text. 13. diuiditgradus ani-
m« in quatuor fpccies,vcgetandi , fentiendi, in-
telligcndi, loco moucndi, & ihid. text. 1 9. ait cftc
partcs anime, & text.iy. vocat illos gradus , po-

tentias.

10.

ViLiges Otm
minH Demt
tuum IX toto
ctrdt , (^c
exfcnitHr.

ir.

GrMuitiu «a
diftinguitur
a regroHif

II.

Difput. I. Sed. XIX, 609

tundum Phi-
lof. »»» ii-
fliugui re »b
MMttn» > veL
inter fe.

^xprefifimi
fr» nobu efl

AMgH^.

I.

Ttttnti» im-
tB»nen$ , (^
tr»nfiei,^u«.
m*d» diffi-
runtf

Tetenti»p»f-
y«« dttflex

Totenti» non
diftinguHtur
frraSui, vel
ebieO»,

tentias. Quod aatctn fit Auguftini Ub. de Sfir.&
.jinjem.^. c.4. patct ex hi$ vcrbis : Dicirur nattujiu
fen/iu im»ginatit,ratio,imelleRfUyinteltigentiai& hac
omnia in anima nihil alittd ftentyqHam ip/a.mox,frcti-
dum efentiam vero,vnumfHnt in artima, & idem cum
ipfa.ic cap. i j . Dicitnr namtjue talu anima, dum ve-
getat, jpiritm, dum contemplatur ,/en/Su, dumfentit,
animiu , dumfapit , »/?< tamen non difficrunt infub-
Jfantia , ^uoniam omnia ifla vna anima eft. Itetum ,
loqucns depotentiis -.hahet (uiimi) naturalia, &
ipfa anima e/i ,potentia namtjue , & vireseim , idem
funt, tjuodipfa habet, & accidemalia, & ipfa non eff,
non enim eil /ita terr^erantia.

Sectio XIX.

Vtrum potentid Aijiinguunturfer aBus,
vel obie£i» ?

PRoexpIicatione,Notaqu6d potentiaeddu-
plex,adiua, & pafliua;illa eft ad agendum;&
hoc, vel immanenter agcndo in fc, vt quando in-
telltdlus infe producit intellcdionem;vel traiif-
cunter , producendo tcrminum in alio , vt quan-
do calor lignum calefacit. Vtraque agit circa
aliud , fed differenter; quia primarefpicii aliud
vt obie<fbum , quod cognofcit , vel amat , neque
rempet refpicic aliudafe diftindlum. Secunda
refpicit vt fubiedum. Item , haec opcratur fuum
obie(ftum , quod non eft aliud a fuo effcdu ; illa
non.fcd fupponit illud. VideScot. i. </.i.y«<t/?.7.
art.^.& Siuodl.x^.art. j. Pafliua potcntiaeft.qua:
ad rccipiendum ordinarur , & aliquando recipit
formam Phyficara pctalterationem,&cum tcfi-
ftentiaj & tunc correfpondet adtiuas tranfeunti,
vt in exeniplo: aliquandofolamformam perfe-
dliuam , non cxigentem difpofitionem prxuiamj
vt ciim rccipitur fpecies in fenfu , vcl intelledid;
& ha;c eft admixta adliuac immanenti,quia,veibi
gratia ,potentia mediante tali fotma, clicit in fe
adlum.Quacftio intelligitur de vtraquc pocentia.
D. Thom.i.par.efutfi.yy.art.^.Ciiex.ib. Ferrar.
4.comra Gent. cap. 14. & alij tenent poccntias di-
ftingui intrinfecc, & cfTcntialiter , pcr aftus , vel
ordinem ad eos ; quos fequitur Suarez i.de Ani-
ma,c..i.^io refolutione

Nota exScoto^ff<//. ij.4rf.j.^«.qu6d potcn-
tiam diftingui per adus, vel obie(fla,veI adus per
obicAa,poteft dupliciterinteliigi; prim6,eflcn-
tialiter, inttinfccc, & ^ prioti : fecundo, a pofte-
riori, fcu extrinfecc.

Dlccndum,potentiasinfrinfecc non diftingui
peraflus, & obicda. ItaScot. «V. (^ i.d. G.num.
i4.& z.<!/.i6.«ii.Probaturprim6, exdi<fiisy?flF.
^rtfTfi.quiaprobatumeft potcniiasefrejdemani-
ms : ergo non conftituuntur , vel diftinguunrur
per aliquid ipfis extrinfecum, ficut nec anima.
Secundo, potentia cft prior a6tu ; ergo ab eo non
diftinguitur: nec conftituitur in fuo ^^. Et ea-
dem ratio poteft cfTe de obieflo ; quia quando-
que non exiftit , poteniia exiftente ; '& fi cxiftit,
p^ r accidens eft , licct qooad aliquos a(Slus po-
tentia: cognitiuae requiratut eius exiftentia , fci-
licct quoad intentionem. Tertio, ex Scot. i.d.t,
quaji.6. vbi contra D.Thomam tcnentem Ange-
lum , & animam diftingui fpecie ; quia harc cum
difcurfu , illa fine difcurfu intelligit ; oftendit
qu6d ambo prius conftituantur,& diftinguantur
in fe.quam inordineadaflum fecundum, Erra-
tio cft , quia omne ens , quod cft principiiim ali-
Scoti oper. Ttm. II.

cuius opcrationis, idei eft ralc principium, quia
eft in fe tale cns infe. Vnde fi quacras primam
diftin&ionem Solis a planca,non cft quia Sol ge
nerat mulra , & diuerfa mixta , planta non ; fcd
quia Sol in fc habec talcm formam,a qua tam va-
rix gencrationes proueniunc : alioquin potcntix
cfTent relaciones , quia calcs cancum dcfiniuntur
per habicudinem ad aliud. Caiecanus dicit ifta
cxcrinfcca includi in definicione potencia; ; (icuc
correlaciuumindefinitionerclaciui; quodcamcn
concra ipfos cft , quiadicunt eflequalicaccs dc
fccundafpecie.

Hrefpondet Caiecanus ,qu6d r.bfolutum a cer-
mino, & propric abrolucum,vt fubftantia.quali-
tas, &c. Abfolutum vero ab a6lu , ac obicdo , eft
quod non rcfpicic ifta ; & relaciuum huic oppofi-
tum non eft de gencre Relationis. Sic faluat
etiam rcfpcAum conftituentem animam inccllc-
<Uiuam,& indiuiduancem accidentia.

Concra primo , quia ha:c diftin(JJio cft cffi^fla.
Secund6 , non func ifta relaciua fccundiim diii,
quia eciam parrcs fubftantia: func huiufirodi:cr-
go fccundum efe ; qiiia eorum «-jj^eft ad aliud fe
habere,q(iiacorum (fcfinitio includic illa cxtrin-
feca; nam fecundum Caietanum in definitionc
includitur habicudo ad obie<ftum, & huius habi-
cudinis cerminus eflobiedum; quiaomnisha-
bicudo habec cerminum , & abfolucum fibi fuffi-
ciens, & in fe manens , nullum habet terminum;
ergo nechabitudinem. wCcdcra rationcsrprocc-
dunt contraSuarez dicencem ordinem ad obie-
dlaelTcpocenciis inccinfecum.

Obiicicur prim6,z.</* -^».fm. 5 3 .dicicur.quod
poccnci* diftinguuncur per zGtns, & hi per obie-
ila.Refpondecurcum Scot.loc.cit. maxime Gluodl.
I j. loqui Ariftotclem de diftindlione apofterio-
ri,fcupermanifeftationem,nonauccm dediftni-
dlionc ^ priori.feu intrinfeca.Vel loquicur de di-
ftin^aionc per principia extrinfcca.quac func finis
& cfficicns, quia a(3us func finis pocenci«,& ob-
ie^aa concauf» necefrario requificz,vtfimul cum
potcntiis eliciant a(5lum efre^aiue.

Dices,abfoluta non diftinguuntiir perextrin-
feca, fed per intrinfeca. Rcfpondctur^non diftin-
guuntur per extrinfeca tanquam per formalia
diftin(5tiua, fedperintfinfeca;ncquediftinguun-
tur per excrinfcca , tanquam per corrclacfua , vel
tcrminum reIacionis,fed fenfucxplicaco,mani-
feftaciue.

Obiicitur feoundo , cx Caietan.</. art. j. quia
diftin(flio \ fine eft a priori , quia a caufa : ergo
malc ncgatur, quod admittitur. Refpondetur fi-
nc non cfre caufararealcm.fcd metaphoriram;&
ideo a priori non diftinguit,quia realitcr non dat
ejfe,fed tancum mouet agcns,vc dec illud;cancum
crgodiftinguitinrationepofterioris, & tcrmini.

Obiicicur ccrcio , a(3:us diuerfi func ab eadcm
poccncia , vc amor , & odium a voluncacc , vifio
& credicio ab incellecflu ; & in diuerfa obie <fta
tendit eaclem potcntia , vt intcllc^aus in fenfibi-
le, & intclligibile ; & idein obie^aum a dincr-
fis potentiis cognofcitur , vt vifibile ^ vifu, fenfu
communi, & incelle^au : ergo ncquea pofteriori
pocenci* diftinguuncur per ai3:us , vcl obieda.
Refpondecur ex Scoc. i,dift,6.nMm. 4. potenrias
diftingni per a(Stus adzqnatos , fic incclIe(Slus
per inteUigere , non per hoc.vel illud inteUigere,
voluncas per veUe vr fic, fcnfus pcr/rwfV* , &c.
Quando cnim conftat aliqucm vidcnrcm non
pcrcipcre fonum , patct aliam cfte poccnciam,
FFf j qua

Prim» di ■
ftinSit tifir-
luti nin eft
ftr re^efHi.

Ticla diflin-
{Im abfoluti
a termir.c,(y>
»bfelHti ab
ebieilo.

Pettntit di-
ftingiiuntur
fer tbieH»,
exfeniiur.

Tinii nen di-
flinguitur k
friori , ^ »ia
non fftcauf»
re»lii.

Petentle di-
/iinfuur.fMr
ffr Ai/m aU-

tJUAtO,.

6 lo De potentiis corporeis anim^.

eiuenui» tx

Sitpounti»
rumi

qua fonus pcrdpitur , diftindam a vifiua : & fic
de aliis.

Quoad obieda , quomodo arguanc diuerfas

pbttlhtMUi' potemias.Notandura ex Scot. i .f *</?. ^. mm.it.

gitmr difim- pQjg^^jjj gjfg j^uj omnino difparatas , & tunc
nabent obieda diuerfa , vc vifus , auditus , aut
fubordinatas in eodem genere , vt cognitiua in-
ferior , & intclledlus : & tunc obie£fca prima func
diuerfa , quia obiedkum inferioris , eft pars obie-
€t\ fuperioris potentia;; vt fenfibile pars obiedli
inrelleAus: aut fubordinatas in diuerfo genere,
vt cognitiua, cum fua appetitiua j & tunc(in-
quit Dodboc) fi voluntas, verbi gratia, habere
poteft adtum circa omneid,quod intelligitur,
idem erit vtriufque obiedum ; fi vero tantum
tendere poffit in Bnem , & extra finem , obiedla
erunt diftindta : iuxta hoc , non femper potentix
diftinguuntur per obiefta:fed tunc,quando adlus
vnius non poteft tendere in obie(5tum alterius.

DISPVTATIO II.
De potentiis corfonis animA,

S E C T I

I.

I.

g«> ntgtnt

&eci*i fro-
duci »b ob'

i*aiir

iptcitt nen
tft pirftSior
«bitSe.

1.

Sptcits riflt-
X» a jf>tculi,
fitnb obiicio.

QfiMr* poni.
tur intiUe-
ffusMftns,^
nonfinfus
sgime

Ftrum fenfus fit aBii^us J^eciei , &
fenfntienis f

OMMENTATOR.,vtei tribuunt
laueii.f Mf/?. j I . art. i . 4</ i . & alij,
ncgauit fpecies fenfibilesproduci
ab obie(^o,fed ab Intelligentia ali-
qua. Idem ait N/phus iM Anima,
tr.6o. Alij tribuunt earum produdtionem coclo.
Caictan. i. de yinimay C4p. 1 1. ait obie^bum ex fe
non efte fjpcciei adiuum , fed bene vt parcicipac
nacuram hibftantiarum immaterialium. Sed ha;c
participatio chimzrica videtur ; quia fi eft parti-
cipacio alicuius incrinfeci obicdo,iam obietfium
cx fe ericadliuum : fi extrinfeci fuperadditi , tri-
bueturlntelligentiz,vel virtuti coelcftirquia ni-
hil aliud aflignari poteft , quod extrinfec^ affi-
cicns obie6tum , poftet fpccies producere.

Dico prim6, fpecies fenfibiles exfcrnsc produ-
cuntur ab obie^is fine concurfu fenfuum. Ita
Aciftoteles i.de Anima,text.it} .vhi iit/en/iimpa-
ti kfenfihili, Auguft. lo. de Trinit. x. D. Thom.i.
far qH^n: 1 1 .art. 4. Scot. giuodl. i y . exprefie i.d.j.
quafi.C.ad i.Ariftotcles ait,qu6d fcnfus patitur k
fcnfibili ; & Auguft.qu6d obiedum ad extra mo-
uct fetifum. Ratio eft.quia cum obiedum fitfuf-
ficiens caufa fpecierum fcnfibilium , non eftaffi-
gnanda alia.Ncc valct quod fpecies fit perfcftiot
obiedo ; qniaccontra cft.Et quando dicitur im-
matcrialior, fcnfus cft, efte mirioris entitati$,non
inaioris fpiritualitatis. Prztcrea , experientia
fpecici in fpeculo, hoc fuadet.

Dices potiuscfrcad oppofitum;quia obicdum
quod rcrro eft , non potcft caofare fpccicm re-
ilexam. Rcfpondetur, eam caufare rcflcxc, quan-
do ex oppoficione corporis poliii opaciimpedi-
cur agerc direftc. Vide Scoc.i J. 1 5 . art. 3. & ^.d.
10.4. 9.fin.

Obiicitur : Intcllcfltus concurrit adfpecicm
intelligibilem ; crgo idcm de fenfu ; & pcr con-
fcqucnsdaturfcnfus agcns ,ficut& intcllccaus.
Rcfpondetur , quia obie<%um matcriale impro-

porcionatum eft ad fpecicm fpiritualcni produ-
cendam , recurritut ad intelledlum , & ide6;.po-
nitur intellcdus agens : at obic6kum fcnfibilc.
proportionatum eft fpeciei fcnfibili producenr
dac; & hinc patec argumentum potius elfe ad op-
pofitum : fed loquendo de obicftis fpiritualibus,
eadera cft ratio de vtraque potentia. Maior dif-
ficultas cft de fpecie fenfibili interna , an ab ali-
quo fcnfu efficiatur?

Fonfcca primo Afetaphyfica , capite 1. quafiione
3. feEtiane 8. & alij , dicunt has fpecies ptodu-
ci ab obiedo mediantc fenfatione extctna : alij,
qu6d ab ipfis fpecicbus externis. Nota fpcr
cies intetnas communiter poni triplices , fenfa-
tas, compoficas, & infenfatas. Senfatx funt, qux
proptias partieularium obiedorum fenfationcs
lupponunt, vt fpccies incerna parietis ex vifu
ciufdem.Compbfit*, quando plures fpecies fen-
fata vniuntur ; vt cum imaginamur mdntem au-
reum. Infenfats , quz^rcprasfentant aliquid non
fcnfatum fcnfu cxterno ; vt quando agnus videc
lupum, imaginatiuaapprehendit inimicum.

Dico fecundo , vcrius vidctur , quod fpecics
fenfaiae internz non caufantur ab obie£i:o me-
diante fpecie, vel fcnfacioneexterna;prim6,quia
funt perfediorcs.quia perfedioris potentiac, &
ad perfc^iores adlus. Secund6, fpecies, vel fen-
fatio inoculo, aut ta^io in pedc, non pofTunc
transfundere fpecicmad fenfum intcrnum ,qui
cft in cerebro , quia mcflia non funt capacia ; &
faltem quoad vifibile , patet eius fpecicm in me-
dio recipi.

Tcrti6,experienti3conftat fpepiein fenfuex-
terno reccpta,quando quis diftradlus, non gigni
fpeciem internam ; crgo hzc non fit ab illa, alio-
quinfemperfieret, cum fitcaufanaturalis appli-
cata debite. Et eadem ratione pt obatur de fcnfa-
cione externa, quia ha;c etiam quandoque habe-
tur non habit^ fpecie intf rnil , qu^ rationc Scot.
I .d,^. quafi. 4. num. 1 8. probat contra i£gid. fpe-
ciem non cfTe vifionem ; quia conringit eam re-
cipi in oculo caEco,veI doimientis,& non fieri vi-
fione: fed ratio nihil probat,quia przter fpeciem,
tam in fenfu cxterno , qukm interno , tequirituc
concurfus,& attentio poicntis.Quart6,fequere-
curquod per fenfationem intetna viderctuc fpc-
cies,vel fcnfarioexterna,non obiedlum:quia fpe-
cies fcnfibilis eft fimilitudo eius^ quo efficitur.
Dico terti6,probabiIe vidctur cffici talem fpe-
ciem a fenfu extcrno media fcnfacione.Probatur,
quia non \ fpccicncqne ab obie^o,neque eft af-
fignabile aliud ii quo efficerctur. Przterca, fenfu
cxtcrno non operante , non recipit internus fpe-
cies,e6qucoperantc recipit, & quo excernus me-
lius operacur , eo meliorcs fpecies accipit inter-
nus ; ergo ab externo efficitur fpecics.

Obiicitur,quia fequcreturquod fpccies intcr-
na reprxfentaret fcnfum externum. Negatur,
alioquin fpecies intclligibilis reprzfcntaret in-
tcilcdum, a quo efficitur,& etiam phantafma , fi
ab eo fit.

Obiicitur fccund6 , illud Auguftini 9. Trinit.
ab obiedo, & potcntia- paritnr notiiia ; quia
haec fcnccntia nullum concurfum rclinquitob-
icdlo.quoad fenfationem intemam. Refponde-
tut, fi demus fcnfationcm.cxternam cfTe concau-
fam fpcciei internz .obieduro concurrit media-
tead eam ;^ & hoc eft probabilc : fi autcm hoc
ncgatnr , didum illud de cognitionc intellediua
ptocedit.

Contia:

Spiciis in-
tirmt tripU'
fis funr.

Spiciis iu-
tirniu non
taufari »Jt
obieHo.

§U4oJ ftnfo'
tto txttrn» 4
non cauftU
ff>icitm im-
ternam.

An fenfus
ixttrnus tffi-
tit Ijiecitm
intirn*m t

Difput.II. Seal.

6ii

6.

ri ftnfmm m-
gmtem.

7'

An ientur
^ecies infen-
jMtd , cy tfut
«mmtMuftf

\

s.

Concr^ifed fecund^rn hanc fententiani cogni-
tio inicllcdualis de renfacione intcrna non eft
ab obiedlo. Rerpondecur, fufficerc quod fic ab
obieclod^cerminaciue ,quanturn eft ad illam lo-
cucionemi& flc ell in pcoponco.fed tiihil hic cer-
tum habetur.Prima folucio melior videtur.

£x his fequirur , fpeciem internam fpecie dir
ftingui ab externa , alioquin vna efHcere poflet
aliam. Prxtcrca , vna dcpendcr in eje ab obiefto,
altera non. Sequicur eciam a forciori internam
fpeciem fpecie diiliugui ab vtraque fcniatione,
quiz hxc eft vitdis.illa non.

Dico quart6 , probabilius fortc eft ipfum fen-
fum internum produccre fuam fpecicm.Suadctuc
prim6,quia non facis capi poceft , quomodo fen-
fus,vel fenfatio excerna,hanc pofEt producece.Se-
cundo.n proiucerecur a fcnfacione,dcpendecec in
ejfe ab ea,(icut fpecies extecna ab obic(^o. Terci6,
▼idexur fenfus incernus fe habere ad fuam fpe-
ciem , Hcuci intcHedus ad fuam. Tcnendo hanc,
oporccc dicere Ariftocclem non negafte fenfum
agencem inccri>um,ncque oppodtum ex eius ver-
bis coUigi conuincitur. Dixi conformicer ad hoc
in Comment.ai ^iuff. 1 7./7«r/i.6.fenfationem extcr-
nam non efticere fpeciem internam ; aut fi aftc-
ruit non dari fenfum agenccm , de excerno lo-
quicur.

Dico quinc6,verinmile eft ciim fingimus mon-
cem aurcum.fpeciem etiam ficri,quareprzfenta-
tur , quia alioquin illa duo non reprzreniarcntuc
pcc modum vnius-, fcd tanquam difparata:nec hic
interuemc iudicium ; quia hoc non conuenit fen-
fui,fed comparaciua quzdam apprehenno:de quo
dixi in Commenc.«i:/^.8.

De fpecicbus infenfatis an dentur , necne, du-
biumeft : dequo dixiin Commcntat. 4^^m<(/?.9.
n»m.io. Quidam putant Scotumeas negare i.
diil. ;. eiHdfl. t.num. i8. vbi n^gat oucm ex fpe-
ciebus accidentium lupi , cognofcere inimici-
tiam. Scd potius videtur ad oppolitum , quia
negando oucm cognofcere rationcm nociui
ex illis accidencibus , & eorum fpecicbus , quia
eodem modo ( inquit ) cognofccrct ouis lu-
pum inillis accidencibus , H eis fubeirec non lu-
pus , fed alia ouis ; videtur inHnuare quod pec
aliam fpeciem cognofcatur ratio mali. Sed ncu-
tram partem ibi docuit , quia tantum cgic con-
tra illudexemplum addudlum ab Henrico tencn-
te Deum k nobis cognofci per creaturas , qua6
fufTodtcndo, ficuc ouis fuffodiendo vifis acciden-
tibus lupi, cognofcic inimicum,quem ancea nun-
quam vidic.Si ccncacur has infenfacas dari, opor-
tetadmiccerefenfum incernum, vel excctnum ef-
fe agencem refpedu earum,iuxca cerciam & quac-
tam conclufionem. Si aucem negetur,dicctur ra-
tioncm nociui,& conuenientis, & fic dc aliis,pec
ipfas fpecies fenfatas accidentium modiHcatas,
cognoici ; quomodo fupra in Commentac. ad
<jiuft.6. didum eft de fcnfibilibus communibus,
quz per fpecies propriorum fenfibilium fic mo-
dificacas,percipiuncur : in qua re conie6luris can-
tum proccdicur,quia nihil cerci habctur.

Dico vlrimo, fenfus omnis eft adliuus, & paf-
Huus fuz fenfacionis. Eft communis contra Hen-
tic.i.de Amm4y<]U4^. 1 6. & ApoUinar. ^Mf^ i j.qui
voluntquinque fenfus agences realitec diftindos
\ pafliuis. Probatur prima pars (fccunda cft pa-
tens experientia) ex Ariftotelc z. deAnimaytext.
I i7.vbiait fcnfum non tantum cfTe pafllnum.fed
etiam agere,& ^.Afetjixt. 1 6. ait fcnticndi iic vi-

dendi munus, efte adliones immanenres : ergo ab
eo efficiuntur in quo recipiuntur. Itcm , nuUibt

J>efuit fcnfum agentem , neque pluces quinque
enAbus. Secund6,re5 nonfuntmuitiplicandz fi-
ne oeccfEtaie: crgo vnus fenfus eric a^iuus, &
pafEuus fimul , quia nihil vrget ad plures fcnfus
ponendos. Terti6 , intelledus & voluntas effi-
ciunt fuos adus vicalcs:ergo.De hac conclufione
lare dixi in Commencacor.««/ ^t^tfl. 1 1. vide Do6^.
ibi,&fufius i.</<y?.3.^iMJ?.7. vbiquinque, vel fex
fcncentias circa hoc rcfutac , & cjuafi.i. vbi often-
dic pocenciam effe principaliorem caufam aftus
vitalis : & ibi ad primum princip. exptefiic docCt
(enfum.efteadliuura. Vide Bargi-im </><<:</ i. qui
fuse ex Philofopho hanc conclufioncni probac.

Hincfequicur falfam effc fcntenciam ^'yphi
lib.de Senfit agente^tncxi infitm.de Anima, cap. i o.
& Thienen.i. de Anima, text.6 1 . & Caiecani, ibi
tencncium fcnfacionem cffc ipfam fpecici rcce-
pcionem. Addic Caiec. oppoficum tcnences etre
paupcrcs.non fpiritu,fed ingenio; fcd additio di-
ues eft fpiritu non humilitatis , nec modeftisi
ciim communis Dodorum, & Sandlorum itate-
neac, & alioquin vifio non cfTec adio immanens,
concra Ariftocelcm cic. nccadiio vicalis,quianon
ab inccrno principio. Sequicur etiam falfum cflc
^guod ait Albertus i. part.fHmm.de homine tracl.de
Senfihtu anima , fcnfationem fieri ab anima, non a
potencia : quia quomodocumque hzc diftingui-
tur ab anima.adiua eft.

Obiicitur prim6,AriftoteIes i.de Anima,cap.y.
ait abfolutc fcnfum cffe potcntiam pafliuam. Re-
fpondctur.ira eft vt recipit fpeciero , & fcnfacio-
ncm, fcd adiua eft, vc elicic adum : loquendo de
fenfu iucerno,diximus,probabile eciam effc,qu6d
eft fuz fpcciei adliuus. Illo autem loco Ariftoce-
les conferc pocentias cum obiediis , & fic fenfus
eft pafliuuSjfaltem loquendo dc cxcerno.

Obiiciturfccund6,pocentiaa£liua,ex5. Afet.
text.i^.ed principium tranfmutandi aliud; fcd
hoc non conuenit fcnfui. Rcfpondetur tantuin
loqui de potcntia Phyfica , fcu adionis tranf-
cuntis.

Obiicituc tecti6 , nihil agit in fcipfum ; quia
alioquin cflet inadlu,& potentiafimul. Rcfpon-
detuc, vernm cft adlione vniuoca,bene camcn
zquiuoca ; quia aqua fc reducit ad frigiditatcm;
nec repugnar aliquid effc virtualitcr in a£bu , per
formam ab ipfo produccndam , & idcra cffe pa-
tiens formaliter tale in potentia. Vidc Scocum i.
d.i.<juafi.j.ad I . pro /ent.Goffiediy& i.</.ij.«. 17.

Obiicitur quarto , materia , & efficicns non
coincidunt,ex i./^A^yJV.r^^r.^o.Refpondctur.cum
Scoto citato , intelligi de materia prima, non de
fecunda.

Obiicituc quint6,fequeretuc idem ad fe refer-
ci reaIiter,contra Ariftotelcm j./Wifr.f^jr.i^.c^ 10.
& i.Phy/ic.text.i. Confcqucntia patet,quia idcm
cflet adiuum fimul , & p&fIiuu<.T) : hzc aucem di-
cunc rclaciones reales. Rcfpondetnr,fortcnon
eftc inconueniens, quando relaiio non cft produ
£^i,vel caufati ad caufans , vel producens, dc quo
Dod.cit. &Lcuchet.i.J.}.<7JM/.7.fed cclatiohzc
non eft Pczdicamentalis , lea dc gpnere Relatio-
nis , fed dc generc Adionis,vel Paflionis ; & hu-
infmodi poteft ftare finc reali diftinflioneagcn-
tis a patiente;fcd rclaiio de gencrc Relationis pe-
tit realcm diftindlionem inter fua extrema:& h^c
inceruenii in propo(ito,inter fenfum,& ftn^atio-
ncm , quz eft pcoducentis ad produdlum. De
FFf 4 tribus

Senfimt ejf»
aSiimm (jy
psJftMMm fut
fematienu:

9.

Senfati» nom
e/i jpecitire-
etftio.

Senfus efl a-
8ium,(yfaf-
puut.

10.

tttltia oBi-
UM fuliJf

fluemiit
tdijuti in
foteKtia ^
ttBufimull

I r.

Msteri* ^

eficieti' , an
ttintidunt f

Rf^tHus M-
Siui »J f»f-
fiui an ftm -
ferfit rtttluf

6i2 De potentiis corporeis anim^.

1.

g«irf ttatu-
r»lit affeti-
tus imatust

D/iri iuiu

potentiiu af-
fttitiuM.

€}uii»m ti-
t»turfrlui ai
qu*J»m vl-
ti»,^ nort ai
»l'»>& J"«-
rt/

jfnfit appe-
titusiH Deof

tribus conditionibus requintis ad relationetn
rcalem , vide Scotum i.n/.^ i. vbi pulchrc probat
squalitatem , timilrtudinem , & identitafcnl clTe
teales indiuinis. luxta hanc folutioncm exponi
potcftDodor i.^.ij.n.iy.vbi ncgare videturre-
lationem mou«ntis ad motum effe teilem.Fide
tUjp.fe<].fe6l.i 3 .cencl.i.fin.

Sectio II.

V$rum in quolibet cogmfcente fit ftffetitits?

NOtaqu^dappetitus nataralis eft duplex,ex
Scoto t^.i.if.num.^. vnus ,qui noneft vllus
a^us elicitus, vt habct Doftor *bit& i. i %.fin. dr
4.J.^^.^udfi.io. num.i.fed cft ifJfamct natura cu-
iiinibet rei,vi inclinata; ad fibi conuenientia; vn-
de non magis conuenit voluntati, qu^m graui in
otdjnead locum furfum. De hocappctitu non
quxtitur,fed de potentia quadam vitali , confe-
quentecognitionem : 8c pro nunc non quxritur
de appetitu liberojfeu rationaliidc quo poftea.

Refpondctur , dari appetitum naturalem , qui
in quolibet cognofccnte eft potentia, per quam
appctit conuenicntia,&fugit nociua.Ita Arifto-
telcs } .de Anima,cap. j .text. ly.ttr Ub. i .Mag. Mo-
rsl.capu y.Scoias t.d.6.qMiiJf.i.n.6.& i.d.i^.n.to.
cft communis. Ariftotelcs ibi ponit dupliccm
appctitum,naturalcm,& rationalem;ille fcquiiur
imaginationem, hicrationem :illeincorporalia,
& Hngularia, hicetiam in communia,& fpiritua-
liafertur. Probaturab Ariftotcle</. m/^.io. quia
expcrinutrinnobis fimul ciufdcm rci appctitum,
& fugam i vt quando appetimus delc^abile , &
voluntas ob aliquod iiiconucniens ci annexum
/ibioftcnfum, cohibctappetitum , fed harc duo
poffunt fimul ab cadem potcncia eifc : crgo funt
dup appctitus.

Secundo , animaiia fruftra cognofccrent fibi
conuenicmia , fi non haberent appetitum adca
acquirend^a. Tertio, ha:c vltro fe mouent, ad fua
cpnimoda , inanimata vero non femoacnt , fcd
mouentur ad ea. Quarto , ex Scoto z.dijl.G.q.x.%.
Gjuantum igitur ad i//«w,expericntia conftat,qu6d
fccundum diuerfitatem com|.-lexionum eft prac-
dominium apperitusfenfitiui ; vndcinaliquibus
trahitur voluntasad confcHtienduminluxuriam,
in aliis ad fuperbiam.propter fympachiam vtriuf-
que appetitus , & radicationcm in cadem anima.
Quinto , ex eodcm j .d. i y. quia virtutcs morales
ponuntur in appetitu fcnfitiuo , & non in poten-
tia cognitiua,quia non eo eft quis virtuofior,quo
plura cognofcir. Ad idem adducit Damafc. »i'».
Sexto , Rom.y. f^deo aliam legemin membru mtis,
repitgnantem legi mentU mtA. Gal.j ,C<iro concttpifdt
aduenm fpiritwn,& jpiritM adttersus Mrwwj.Matth.
17. Qui vuit venirepojl me^abneget fimetipfum.

Dices . ha:c non probare , appctitum diftingui
ab ipfa potentia cognitiua.Rcfpondctur,iamdixi
fe5i praced.d. i .potcntias nec intcr fe.nec ab anima
realirer diftiiigui,fi organa fecludas ; diftinguun-
tur tamen forrnaliter,quod fufHcit.

Obiicitur , fequi etiam in Deo eflTc appctltum,
quia cognofcens eft. Refponderur appererc bona
in nobis, non fibi , qui nullius cget : feclufis crgo
imperfcdionibus,non iiiconuenit appetitum ei
tribuere.

Obiicitur fccundo , fnflficcrc in homine vnnm
appctitum rarionalem;crgoalitis fupcrfluit. Nc-
gatur antccedcns . fed ficut liabei cogniiiuas po-

ientias,corpoream,& fpiritualem,ita de appetiti-
ua. Contra, fuiHcit ei vna aninna fpirituaiis fine
fenfitiua;ergoidem de appetitu fpirituali. Nega-
tur confequentia , quia illa anima cum organis
fufficit ad a^iones ctiam corporeas , non fic de
appetitu fpirituali,quia tantijm elicit adtus fpiri-
tualcs,ficut & intclledius.

Obiicitur terti6 , ficut appetitio fcquitur cog-
nitioncm, ita motio appetiiioncm ; fcd cadctn cft
vis motiua in his,qux rationcm habcnt,& eaca-
rent:crgo & idem appetitus,& fic non erunt duo.
Refpondctutjin anima cft duplcx vis motiua,vna
fpiritualis.quar fe moucrct,fi fcparatacffet^altcra
organica,feu progrc(Cua,quae corpus mouct.

Obiicitur quatt6 , admiratio cft afFedio non
conucniens appetitui fenfitiuo, neque intellcfli-
uoj crgo fi-ex huiufmodi aftibus probatur efre
appetitum, ponendus erit tcrtius. Rcfpondetur,
admiratio cft fixa confidcratio infoliti obie<5ti,
cuius caufa ignoratur , & fic ad cognitiuam po-
tentiam fpcdat. Dices Chriftum , qui omnium
caufas nouit,admiratum fuiftc. Refpondctur ad-
mirationem eius ortum habuilfe cx fcientia cx-
perimcntali,in qua profecit.

Petcs de rifu,an ad appetitum fpedlet? Refpode-
tur,obicckum rifus cft res noua rcpentina, leuis,
vcl ludicra,habens facetiam,vcl argutiam,qnibus
mimi vtuntur:vt fi quis vanc & profanc incedcns
in lutum incidcrcr. Duin autem taliaoccurruiir,
corgaudioafFcdtum fediiarat,fitquc fanguinis,&
fpiriruum diffufio , quamfcquitur mulciilorum,
thoracis & mcmbranx praccordiorum motus,
& ad hunc fincm exicnduntur mufculi ad larera
buccai , fitque ille oris geftus , qui rifus dicitur:
caufa ergo principalis rifus fccundum quofdam,
eft anima,inftrumenralis,appetitus,& vis motrix.
Veriusvidetur appctitum cftc caufam rcmotam,
vim motricem,pro«imam ; quia in illo oris geftu
formalircr confiftit rifus , vt tamen fit vcrus,non
effidus.dcbct fupponcre gaudium.

Ex quibns fcquitur ignaros , czteris paiibus,
eflTc ad rifum procliuiores , quia faciliijs occurrit
eis obiedlum ignotum ; idc6 Philofophi minilis
hilares funt.plcbccula c contra;qua ratione dici-
tdr.qui plus habent fcientiac , minus habcrc for-
tunx ; quia illc dicitur bcnc fortunatus, cui non
prxcognita cueniunt bona, dc quo vidc Dodore
Qiuodlib. vlt. vidc de rifu Francaftorium §. defym-
pathia.cap.io. Ciccro, i.de oratort , fatetur fe ne-
fcirequidfit,nccvndeconcitetur;&optimc,quia
conie(fVurisinccrtis cognofci poteft.Scquituret-
iamrequiri admirationcm ad rifum:vnde iucvn-
danon caufant rifum,nifi fint tara,vt admiratio-
ncmcaufent. Flctus proucnitex contraria caufa;
ficut enim dcleftationecor dilatatur , & thorax,
& mufculi , ita dolore reftringitur cor & partes
oculis vicinx,& exhoc motu, & caloreexcitato;
humor foluitur in lachrymas. Vnde pucri & fcc-
minac facilius flcnt , quia humidiores , magifque
paffionibus affcdli. Vidc Ariftotelem y?ff. ji.
Probl.

Petes an tot fint appctitHS,quot cognitiuac po-
tentix.Rcfpondetur affirmatiue.Ita Scorus i.d.€.
^Mdfl.i.num.6,D.Thom,i.part.tjMa/}.io.art,^. Ra-
tio cft , quia bonum apprehcnfum cft obicdtum
appeiitus : ergo pro diucifitatc apprchenfionum
internarum,& exrcrnarum,eritdiuerfita$ appeti-
tuum. Vide Scotum }.(///?. 17.««»». 1. vbi ait tot
fiiifTc in Chrifto appctitus , quot potcntix cog-
niiius.

SECTIO

4.

An fint itt
homine iu*
fotenti* tno-
tiutf

Sjuiiell ad'
miratiof

Vnie trtm
admirati»
C/iriftif

Rifui vmit
taufatur f

Riftis fiippo^
nit gnuiium.

Cietrt ntfii$
eaufam r«.
fus.

§iM£ eaufa
fietusf

Pueri &mM'
lieres , quar*
fadliui JUtf

Difpu

S E C T I O

t.II.

III.

I.

Btnum ohit-
Sum volitio'
nu , & maia
ntUtitnit.

1.

tJtn eptratur
aui malum,
nifi fitb r«-
ti»nt hni.

Uiftri* mn-
jil tdibitu
qunm niejft.

3-

C^uemeJ»
muit nolenJe
ejfe, nen vult
htntitudinef

Impcfftbilt
Mfprthendi-
tur vt bonS,
^fii nfftti-
tur.

Ftrum obie^Hm nffetitits fit bonHm,
qua taie ?

SCotus I .difl. I . tfud/t.^. ai argHmen, pro ofin &
i..dift.G.<jU€ft.i.nHm.i\.& difi.^l t].t.& x.d.^.
^Mi^j.nMm.ii.dubiusmanet, vel pociusnon dc-
cidic ,an voluntas poQlt vellemalum :quodte-
net Occam i.difi.i^.dith.i. Gab. i.d.6.^.i,art.i.
dtib. to, Angcft. i.part. Moral, cap.i, Ahn. traS.^,
Aforal.e.^fin.lAi,\ot i.d.2.%. (j.i.ad \.& tj.^ d.^9.
ij.7.con.i.Ced Do£t.4.</.45.^M«/?.io. n.Z.^.fedefi hic
vnum , tenet non dari nolle refpeau boni, ncque
vcllc refpciStu mali ; & cfto dubium hoccftetde
appctitu libeto ; non ideode appctitufenniiuo
dubitandum clTet.

Dicendum , bonum efte obic^lum pfofccutio-
nis appetitus,& malum obiedlum fugz.Eft com-
munis cumAriftotcle in princip. Ethic.& lib.^.
cap. I . vbi habet,qu6d omnis praaas eft ignorans,
quia fcihcet maluni admittit fub colore boni.
Diony f.</< Diu.Ntm.c^. & 6. Nemo ad malum ad-
^iciens eperatnr, Scotuscitat.j. «/.3$. ««wi.6. & i,
dn. ^Mttfi^. vnic. num.^. §. adtjtttfi. D.Thom.ii.
qHt[t.i.ar:.\. Probatur prim6,quiadc fcnfitiua,
cxpcricntia conftat,qu6d femperappetit bonum,
& fugit malum idc cationali etiam cadcmcxpe-
rieotia conftat, qu6d in obicdlo, quod profequi-
tur , fcmpet quaerit aliquam rationcm boni. Se-
cund6,quod quis appetit,co inuento,quicfcit;fcd
hoc tantum ell bonum ; & quod fugit, co pofito
dolec,& hoc tantum eft malum.

Obiiciturprim6,optamusaliismalum:ergonon
tantumbonumappctitur. Refpondetur id appeti
fub ratione boni apparcntis. Widedijp./etj./e^.ii.

Obiicitur fecund6 , damnati appetunt non ef-
fc.hoc cft malum, quia oppofitum ipfi efie , quod
cft bonum. Antcccdens patct cx Auguftino/frw».
x6.adfiatr. & f.contra Itilian. 8. Bernard.y«-»j,^ j.
inCant. &faciciilud jipocal.^. Defederabunt mo-
n,& fugiet morsabeu. Rcfpondctur non cfrc,
vt cuitctur mifcria zterna, cflc bonum. Contra,
quod magis opponitur bono , cft magis odibile;
fed noneffe magis opponitat if^,quia contradi-
£l:oric,qu^m mifetum efie,quia contraric:non ct-
go appetitur non ejfe, vt euitctur mifetia , fcd po-
tius e contra. Rcfpondetur, quod magis opponi-
tur bono contrarie , efte odibilius , & fic opponi-
tur miferia ; non autem non ejft , de quo fusc
Dodor 4. t/.jof.i.

Diccs,impo{nbile eft , quod quis vcllet fe non
eflc beatum; fed hoc vellct volendo non efie^exgo,
Refpondetur,tantiim vellct hoc,non fimpliciter,
fed ex fuppofitione mifetix, & impoffibilitatis
beatitudinis.

Obiiciturtertio, appetimus impoflibilia ; fed
in his nulla eft ratio boni ; crgo. Refpondctur,
ca appcehendi vt bonum , vt cum quis apprehen-
ditfe vt Papam, vel Csfarcm, &in hocdcledla-
tur, licct iudicet fibi impolfibile cfte, talem fieri.
de quo vidcDod):. t.</.6.^.i.».).4. vbi docct An-
gclum malum appctiiftezqualitatem Dciifcd ap-
petituinefficaci.

Sectio IV.

Jiffetitio a /[ttefit?

Vidam putant qu6d partialiter ab o\>\e€to
,cfficiatui.Hcnnc.f«oi/i^.5.^ ii.f.j. Greg.

Q

AHum

t.

Seaill.&IV. 613

2.</. } J.f 1.«^ i.Gabr.^M*/?. >. </Mf. j. Palud.4. </.45.
Ci\eu\.part. ^utfi.So.art.i. ait ubiedum cffit-cic
rpecificationcm adus, non fubftaiuiam. GofFrcd.
Qi*pdlib.6.jHttfij.& Gluodlib.S. tjttsft, 1 1 . tenct ap-
petitioncm ficri ^ phantafmatc.

Vccius multo cft , folum appctitum cfficorc
fuumadlum.ItaScotus i.d.ij.q.\.anum.6.&n.ii,
§.Duo trgo. D.T\\om.\.part.^Hafl.%i. art.4. de Fer.
quafi.ii, art.\i. Capreol.cft communis ,tamcn a
marginiftis Scoti citati tribuitur fcntcntia Hen-
rici D.Thoms & ei fauet \.p.ij.2o.ar.i.\hi ait ap-
petitum effc potentia paffiuam; & alibi paflitT) ait
fincmagere adus volQntatis. Probatur priui6 ex
Scoto, quia voluntas nunc habet nollc,nunc vcl-
le circa idcm obiedum:crgo non pofliint ifta cfle
ab obie^Slo^quod eft caufa naturalis;& i Jem cft dc
phantafmate. Secund6, alias tollerctur omuis li-
bcrta$,vt fusc oftcndit Scotus ibi. Hx dua: ratio-
nestantum probant obicdum , vcl phantafma
non clTc caufas totalcs intcllcdionis.Tcrti6 pro-
batuf.qiiiaipfeappctitus habet fufficicntcm vir- ^.*'J"'L-

A r A r r r ■ ■ , r 'Pl» emi.

tutcm ad (uos adtus,(iuc finc fpirituales, fiuciT.a-
tcrialcs ; & per cognitionem detc rminatur appe-
titus fcnfitiuus,& per fcrationalis.fuppofitacog-
nitionc.

Confirmatuf.quia nec obie^um.ncc phantaf-
ma quidquam producunt in ipfo appetitu , quo
conftituatur in adu primo, nec per fc immcdiatc
concurrunt ad eius adlum. Ex quibus (equitnr ra-
tionabilcc^Tequod aic Caict quia rcpugnat adlus
fpccicm ficri.nifi ab efficientc cius fubftantiam.

Obiicitur primo.intclledlus fe folo non c-fficit
fuos adlus ; crgo idcm de appetitu. Amcccdcns
patct ex didlis ad (jutifiionem 1 1, & t^utcfi. 1 j. dc
quo fuscDodlor i.d.}. qutfl.j. Refpondcturex
Scoto /upra num. 1 2. intclledlum non fupponcre
aliam opcrationem proportionatam , citca fuum
obicaum,& (ic cius dcpendeiiria ab eo debet eflc '"' ""'•■
cfficicntiac:at appetitusfupponit aliam opcratio-
nemcircaillud,& ideo non cft ncceflariorccur-
rcndum ad cius cfficientiam. Pra:tcrea, in potcn-
tiis cognofcitiuisadlus affimilanturobicdlis ,&
idc6 ccnfcntur mcrito ab cis effici : fatcor tanien
argumcntum fuadere non e^Tc improbabilc , &
cognitionem concutrcre ad adlum appctitus : &
ica fcntit Scotus 1^1 />mi». 11.$. adilluide balneo,&
ad I .& ^.d.4cf.q,^,num. 1 6.^jreffondeo neca£liu. de
quo dilp.feq.feEl. i j .con.i.

Obiicitur fccund6, quia nihil agit in feipfum.
Rcfponfumeft/?c7.4.4i4.c?" j. concra.fic dici po-
terit , qu6d lignum fecomburit ad pra:fentiam
ignis , ficut voluntas iii fe agic pofita cognicione.
Ncgatur confequcntia, quia nihil agii in fc ad
fuam dcftrudlionem, cum omniaappctant fuum
efle ; benetamen adacquircndam fuam pcrfcdiio-
ncm.vt in propofito;& quando aqua fe rcducit ad
fiigiditatcm perditam.

Obiiciturterti6, obicAum pracfcns magis alli-
cit appctitum;ergo cfficit.Refpondctur,id eueni-
rc cx pcrfcdliori notitia.

Obiicitur quart6, nocitia senita Dei prodiicit
amorem incrcatum : crgo idcm dc notitia no- p,,jueit a-
ftra. Negatuf confequcnna , quia ciiam illa 110 rr,»rem , ftwt
titia eft intcHigens , & amans , habeiquc intellc- nettn» Dit>
Aum, &voluntateni, qiiz minime conucniunt
notitiasnoftrx.

Obiicituf quint6 , i.de Amma,iext.^i. dicitur,
fi fcnfus e^Tet adliuus , quod fempcr.agetct , ficut 'ieifu) fi ejfet
ignis Ci haberet combuftibilc applicatum. Re "<«'•"«./•'"
fpondetur cum Scoto , ciim fcnfus extcrnus de ^'l;/,f]v«I '

quo

^nre acJui
intiHellui jit
ab obitHc,^
Alius mpfeti-

3-

€luare jfiti-

I

6j4 De potentiis corporeis Anim^.

T.

SubielHt de-

litic».

§luttHado
mfpetitus fub-
tft vctuntati,
vteumrefr*-
tutt

Caietan. tti-
huit libertM-
tf afpetilui.

Trident. ia
nat, fecctti
corrtmitti (ine
•voluntate li-
her».

Quotrtodo
Mfpetitus cir-
•<■« luperr.a-
tuUria ver-
fatur?

quo id verum cft,nullam opcrationcmprxfuppo-
nat.fi ertct totalis caufa fui adlus, fcmpcr agerct,
quia neccgcrcr concausS.nccpracuiaopcrationc,
&ipfeeTrct fuum receptiuum. Scd non cftidem
dc appetitu,quia fupponit alias operationcs.

S E C T I O V.

Ffrum sfpetitM fenfitiuui fubdititr vo-
luntati ?

NOta fubfeftioncm eflc dupliccmjvna eft de-
fpotica inftar fcruorum , qu« ncquit vllo
modo rcnftcrc:a!tera politica,inftar ciuium, quae
quandoqnc rcfiftir.Notafccundo.appetitum lcn-
(itiuum habcrc adlum clicitum , qucm in fc rcci-
pit,& adlum imperatum circamoturo localem,&
opcrationes aliarum potentiariim.

Dicendum, quod appetitus fubditur voluntati
politice ,non defpotice. Ita Ariftotelcs i.P«/.}.
Scotus i.d.i^.ij.vn. D.Thom.i.i.^.iy.art.j. &
comtnunis : modus autem, quo voluntas cum di-
rigit, cft, vt iubeatintelleftum pondcrare, & at-
tentiusconfiderareillud in quodintenderecupit
appetitutn,& hinc cognitiua inferior , ^ quo im-
racdiatc moueturappetitus,efficaciusillud ipfum
oftendit ,& fic trahitur appetitus , vt illud velir.
Conftat enim cxperientia , dum contra volunta-
teni infurgunt inordinati motus , &tenfationes
parris inferioris,qu6d variis^indudis rationibus,
quafi difpntando,& confulendo.reiicit, &refraE-
natcos, & fic moderatur paflioncs.vt docet^.
d. 5 i .num.cf.§.Tertfa ratio.

Obiicitur primo, hinc fcqui in appetitu fenfi-
tiuo dari propriam libertatcm , alioqnin "on ef-
fct indiffcrcns ad obedicndum , & rcfiftendum.
Gonccdit Caict. i.i. ^.74.««.4.&conatur cx D.
Thoma probare.

Sed hoc rcprehcnfione dignu»T» eft , quia con-
tra Patres & Dodtores docentes peccatum ade6
cftc votuntarium,vt fi voluntarium non fit, quod
peccatumcftcdefinit. ItaAuguftinus \.Rttra£l.c).
& 14.& i.deLiy.ark 18. Chryfoft. Hom. i j. inad
Hom.BAGl.in inftruil. eorum ejui vitamperfe^am du-
cere volunt.n.Thom.i..d.i^.tj.^.art.t.X) .Bonzu.ibi.
Scotus r.^.41.^.4. num.itf. At fecunJum opinio-
nem Caietani peccaretur etiam contra volunta'
tem , vcl faltera voluncate non confcnticnte,
quod damnauit Tridenr. ftJf.S. dec. de Pecc. origi-
nal. Ratio autem , quare appetitui nonconucnit
libertasjcft quia cognitio fcnfitiua, quam fequi-
tur.non cft difcutfiua, nec inquifitiua mediorum,
nec vniuerfalis.Refpondetur,crgo appctif um non
elfe liberum , fed catenus politice obcdir, quia
quaudoquc pra»ualefcentc paflione,vcl altcratio-
)ie complexionis, rcfiftic , & fuum obicdlum,non
vo!uncatis,fcquitur: de quo Scotus i.dift.(}.q.i.%.
Glueinturn igitur.

Obiicitur fecundo, fequerctur quod apperitus
obediret circafupernaturaliaiconfcquens eftfal-
fum , quia haec exccdunt cius capacitatem. Re-
fpondctur, ita cft, Cum enim intclleftus , & vo-
liintasopcrantur circa fupernaruralia , vel fpiri-
tualia, cognif iua, inferior format fibi idola con-
formia obieftis illarum potentiarum , & fic ap-
petinis renrlit in illa , & hinc in co fiimt motiis
dclc(flationis,& f riftitix,& cnimpit aliqnando in
lachrymas.ririim.vel cantum. Vide D.Thoni.i.z,
cjUtft.H.ari.i.ei i.

Sectio Vi.

Vtrum sfpetitus efficit motum localem tota-
liter, vel fartialiter.

NOtandum prim6 , ex D.Thom, Opiifc.^^. ie
rnotu cordit , dupliccm efle vim motriccm in
animali. Vnadiciturnaruralis, qus cognitionem
non fequitur,vt vis pulfacilis, qua: cor coftringir,
& dilacat. Alceraanihialis ,quaecognifionem &
appctitum fequitur.diciturqucprogrcfliuus com-
muniter,licet in conchyliis qux guftu tantiam, &
tadu pollcnt ,per contradlionem , & dilatatio-
nem fiat. Prima non pendet ab appetitu , etfi ab
eo,quantum adaeris retcntioncni,vel ccleiiorem
ezpulfionem excitari , & impediti aliquaniulum
poflit.Dc fccundaautem eft qnaeftio.

Nota ffcundo , certum cffe ad motum pro-
grefliuum pracrcquiri cognitionem,vt docct Ari-
ftotclcs t,.de Anima,text.^%. quia inftitutus eft ad
euitandutn noxium , & profi-qucnduni commo-
dum;& idcoifta dcbcnc priusteprsfcntari, Cer-
tumctiam eft , quodeiufmodi motus impcrarur
ab appetitu,cuiuseft commodaprofequi,& fuge-
re noxia,exdidis /?<i?.4. ita Ariftotcles d.cap.xo.
text.^i.Si cxpericnria. Sed eft difFerentia iii hoc
inter brutiitjf homincm.quodappctitus infcrior
huius dependet a ratione,& voluntate,illius non.

Certum etiam cft , ad motum hunc tequiri
mcmbradifpofita, quia fi congruis qualitatibus
careanr , arefcunt , & Ci fpiritu vitali non foucn-
cur.non moucntur ; vt contingir in his qui ex dc-
liqiiio animi.vcl nimio rimorc corruunt,quia fpi-
ritus animalis , qui membra fulciebat , ad cerc-
brum confluit : & cadcm ratione ingyrum.adi
cadunt , quiafpiritus qui per neruos deduccndus
erac,illa circulationc impcditur, nc re6le de-
1 enJar.

Difficultas autem in eo eft , an in membris fit
vis a6liua motus .' & quidam ncgant, D.Thom.i.
contr.Gen.cap.Si.\hiFctrar.& x.p.tj.j^.art.^. Ca-
fxeoX.i.d. I .q.i. ad argumenturn Aureoli. Caiet.3 .</#
Anima,cap.G.

Dico primo , in membris eft vis aftiua motus
animalis.Ita \r{i:nt\c.tjuodlH>.i .^.6 Gofccd. qnodlib.
i.^.4,Conimbr,j.</f yinima.c.i^.ij.j.art.i.l^robA-
lur cx Ariftotelc 1 de An!ma,cap.i.text. »7, ^//^.
j.c.cf.text.^t. qui diftribuit vim animalem in ve-
gctatiuam, fcnfitiua.appetitiuam, loco motiuam
& intclled^iuam : ergo cum reliquz omncs fint
a6liu^,idcm erit dc locomotiua. Sccund6,vis mo-
lina in membris cxiftit : ergo adiua eft,vel fenfus
talcs non erunt.Tcrti6,appctituscantiim imperac
morum,fiue fermo fir de appcticu naturali.fiuc dc
rationali; ergo clicitur ab ipfa virtutemcmbri.
Anrecedens pater, quia omnis aftus appetitus cft
appetitiojvcl volitio,vcI horum oppofita-, & ex-
pericntia conftacaliquoc mocus fieri non volicos,
nec appctito$,quiaaliqui pracucniunt appeiitum,
& cognicioncm , vc contingic in primis motibus.
Quart6,fequeretur quod membra ad nutum mo-
uerentur ab appetitu:nec fufficit diccrc.quod in-
difpofirio inipedit,quiahxc, vtrecipiatur motus,
non impcdit,vf patet in ligno.vcl lapide;fed ide6
impedicquiacfFcdliue concurrercdtbcr.

Obiicitur prim6,Ariftotcles lib.de communi ani-
malium motnjri princip.dr j. de At!ma,rap.c). & 10.
text.^^, ait appcritum cfTc principalem caufam
mofis. Rcfponderur, vcruni cft.quia impciar , &
mcmbra defpoticc ci obcdiunt.

Obiicicur

I.

Motus nattt-
r»lit (jy mi.
malu.

1.

Hu* eaufs
deliquif aiii-
mif

ejuart ingf.
rum affi t»-

duntt

Vii animalit
quadruflex.

3-

Hilpeftti»
mobitis non
requiritur ad
recifiendmm
moium.

Dormleiium

Mffiortes , an
raticnt diri-
guntutt

Dirput.II. Sea VII.

6.5

I

AdMSum

Obiicitur recand6 , ponca efficacia appecitus,
& difponcione in membris, nihil aliud lequiritur
ad motum progrefliuum : ergo non eft ponenda
vis adiua in membris , quia fuperiaacua eiTet.
Refpondeturjpropter rationes allacas requiri dif-
po/itioTiem adiuaminmembris.

Obiicitur terti6 , contra id,quod di^um eft z.
nctMlf. motam iu homine ratione dirigi.quia con-
tingit fomno oppteflbs furgere, & aliqua facere.
Refpondccur, tcI eo cafu hominem non perfefte
dormire.fcd aliqualem habere rationis vfum, etfi
imperfedum vaide : vel Ci nuUus Ht huiufmodi
vfus^motus ille non erit tationalis,fed inftar bru-
ci,vt in amentibus.

Obiicitur quart6,c6ntra eandem partem,qua-

sppttitusna jgpuj jjj njotum noftrum dirigi a voluntace,quia

velnfUdtu. appetitus m nobis , non clt minoris eincaciz,

quim in brutis : ergo non eget voluntatis aftu.

Refpondetur , fufficit qu6d voluntas non contrik

moueat ; & tunc poteft efle peccatum fine z&ii

pofitiuo voluntatis.Ita Scotus i.d,^i.^u*fi.^.n.i9.

vide noftrum fcholium ibi. Idemtenetin fimili

deadlufidei, ad quemnon putat requiri a(5tum

pofitiuum voluntatis, fed vt non contri moueac.

Ita 3. d.ij. ^.1. Vide ibi etiam fchol.noftrum,in

quo foluimus.qua; cootra hoc adducuntur.

r . Obiicitur quinto , fi motus dependcret ab ap-

petitu,cum hic voluntati refiftcrc poflic , vt dixi

yJiT.^r-eceJ.fequereturcotra Ariftotelcm i.Polit.i.

Sc Dodl.2.(^.4z.^.4.membra non obedire dcfpoti-

Vtluntiuem- ce voluntaci.Refpondetur,appetitumquoad fuos

tr» afpttitU a(ftu$rcfiftercpofle,nonvcr6 quoadaiauspocen-

tmp*r»t mo- jj^ jq^q mociuat ; vride quandoque contra ipfius

tum, .... , f ^ «

inclmationem voluntas imperat rootum.

Obiicitur fext6 , quia vermes , & imperfefta
animaliahabentmocum animalem.&non appe-
ticum, quia carenc corde,in quo refidec. Refpon-
decur , eciam ifta imperfe6ta aniroalia habere ap-
pccitum , ecfinon cectacorporis parte, alioquin
non profequerentuc commoda , & fugerenc in-
commoda.
^, Obiicitur vltim^ , qnia experientia docec , ez

Vniectr, & fola imagihacione quarundam rerum mocum fie-

^M*dam mi- ti j crgo ncc appccicus, nec alia vis , ad eum con-
currit ; imm6 contra voluntatem ficri, fxpe con-
ftac. Refpondecur, imaginationem fecum f rahere
appecicum : fic aucem motus cordis przter ordi-
nariam eius agicacionem , acque membri puden-
di , fspe concra voluntatis impetium ; & quoad
fecundam partem.Auguftinus i^.Gmm 6.ait efle
pcenam peccati.Ariftotelcs lib.de Caujis mottu ani-
malium cap.S.princ.iicit cx apprchenfione, aliqua
reprxfcntati , cx quibus caufantur palEoncs ani-
inx , qua; caufant vtriufque membri motum , 8c
inuoluntaric : crgo dum aic membra defpocice
obedire rationi,ifta duo excludit. Vidc D.Thom.
i.i.q.i7.art.i.

Peces in qua parte fic vis moccix. Refpondc-
cur, vircus influens ad mocum , fcnfuumque fun-
<iliones,fecundum Ariftocelem 1. Gen.animal.c^.
& i.de Part.cap.y.U. aliis.eft in corde : fed verior
videturfcntentia Galeni lib.G.dePldcitUy & Nyf-
fcni ^^.de Philo/ophia cap. 1 6.& aIiorum,efle irome-
diatc in cercbro;tum quia co laifo , conftat fcnfa-
^ tiones,& motioncs impediri;tum etiam, quia oc»
clusa vaporibus via a cercbro ad fenfus excerio-
res,oriturfomnus. Tum certio , quia per dilfc-
^ioncm conftat neruos deriuari ^ cerebro , vel
fpinalimeduIla,dcquo dixi ad ^. lo.annot.i. Vide

g«»rf trgu' Vallefium 1. Contrpnerfieaf, 10. & lib.j .e. i o. Orga-

mmm tnttusf ■ -^ - - -

Ir» eentra
volutitattm
mtutnturf

7-

Vhifit vit
nttrix.

num autem particulare morricis potentic , eft

neruus,ieu mufculus ofla copulans,in quo eft vei-

uri cardo motus. Ita Atiftoteles fJe Gen.anim.6-.

eft camen quzdam vis motiua per contradlio-

nem, & dilatationcmin palpcbris, & fuperciliis,

& carnosa cute fcontis , & refidec ctiam in mu-

fculis.

Dico fecund6,anima rationalis habet in fe vim ••

mouendi inorganice ; & ad calcm mocum mem-

bra nihil efficiunc , fed tantun? pafllur fe habent.

£ft Scoci quoad ptimam parcem ^.d. 1 o. 9.7. ad z.

& d.^^.^uaft. 14.$.) .t/idendttm. & docec Chriftum

vfuijn fuiflc hac poceftatc , quando elapfus eft c

nianibusIud2orum,dum eumvellent przcipira-

te.Luc.4. Probatur.quiaanimafccundum fc con- r"' "^
/•j L i rj A uitfetT:tr-

liderata habetealdera operationc$,quas Ange- .^„,vi.

lus,immanentes,& tranfeuntcs; & inconueniens

eft,negare animam poflemouerc mufcam.Secun-

do , huiufmodi motus non rcpugnat ei ratione

imperfedionis eius , quia habet iongc przftan-

tiores operaciones:nec racione perfc6lionis,alio-

quin non conucnirec Angclo.

Obiicicur ; ergo de fa6lo poceft anima ira mo- ^ ^, fji,
uere.Rcfpondetur.fortc non poflc,ex peccaco cft, ntquit m«««-
ficuc & dependere^phancafmatibus, dequodixi r* laetgMi-
adq.iZ.(fr etiamad(j.\7.8c ex Auguft./Zt/jri, ex eo- '« '
dero capite motus quorumdam membrorum vo-
lunrati non fubfunt,& appctitus fecundum quof-
dam ei refiftunr. Vel ratione infotmationis , ab
hac operacione impeditur , nifi dutibus glorix
fortificetur;de quo nihil cerrum.

Secunda pars conclufionis probarur ; quia in
rali moru , membra per mufculos non cierent\ir,
fcd eodcm plane modo.ac fi lignea eflcnt,vcl fcr-
rea:de quo ramcn dijp.vlt./eil.j.fin. aliura ponam
dicendi modum.

Sectio VII.

Ffrum apfetittu diuidatitr in irafcibilem, (jr

concHpifcibilem , vt in duas potentias

realiter dijlindfai ?'

SVar. yde AnimayCap.^. Hurrad.*^ Anima,dijp. I.

ly./eh.io.Scihj , negantcfleduas , fcd vnara
potentiam,idque ait Suar. fentire Scotum cii fuis.
Verius ramen eft diftingui realiter.Ita D.Thom.
i.p.<j.8i.art.i. & de Fer.tf.i j.art. ^.Scotas j d.i4.n.
io.§.^uarttm difiin£lio.Gzlen.6.de rf» part. 1 8. Co-
nimbt, lib.Ethic.d.6. art.i.Tolet.^. de An.q.i6. Sc
comrounis. Probatur ptim6,quia obieda funt di- fra/uhilem,
ucrla ; concupucibilis , conucniens,aut inconuc- Y,^,if„^
niens;irafcibilis,ofrendens,vt punibile,aut vindi- 4i^i„^ui.
cabile.Sccund6,habenc fimul fuosa&us diuerfos:
verbi gratia,concupifcibilis appetit cibum,& ira-
fcibilisrepellicimpediens. Icem ,illetriftarur ex
eo quod non poillr habcre cibum,hic ex eo quod
non poflic vindicare in impcdicncem ; & contra
morum concupifcibilis ingcric fc triftibus. Item,
dolor illius caufat reftriaionem cordis, ficut de-
lc(ftatio ei oppofica dilacacionem ; at doloc huius
fic cum calefadlionc, qua colligitur fanguis circa
cor.Ex quibus infert Scocus,qu6d habentdiuerfa
organa. Er per hzc patcr, quam fine fundamento
aflerat Suar. Scotum cum fequacibus tenerc has
porentias indiftindlas cflc.Terti6,irafcibilis amat
triftia, vtrepugnet concrariis , concupifcibilis,
non.Quarr6,ardcns ira minuit concupifcentiam,
& econtta.

Obiicitur primo , vna eft pocentia fenfirina

vniuerfaliS'

6i6 De potentiis corporeis Anim^.

§luare non vniuetfaUs : crgo & vna appeticiua. Refpondctur

eft vnA ap- ex a6l:ibus,obie(ais,&paffionibusdiuctfis,colligi

MtX^ftnSii- diftindionem appetitus , 8c nihil horum locum

ffgf habct in fcnfu coramuni, Secundo fatis commu-

nis fcntcntia.plutes effe potcntias fcnfitiuas com-

munes.cognitiuas.de quo dixi comm.ad ^.^.

Obiicitur fecund6,cuius eft vcUc vnum oppo-

(itornm,eius eft nollc alterum ; fed concupifcibi-

lis eft vcUc conueniens; ergo & nolle oppofitum;

6c pcr confequens fruftra poniturirafcibilis. Re-

fpondecur cum Scoto,irafcibilis habetaliud nol-

le,!diftin6lum k noUe concupifcibilis , quia noli-

tum huius eft carerecibo ; & ex hoc fcquiiur in

AU* tft trt' g^ triftitia.qui rcfugit.non (\wi rcpcllit nolitum;

pifetbHU,»U» iUius vero nolitum eft , impediens volitum Con-

ir»fiibilu, cupifcibilis : Sc ex hoc fcquitut in co criftitia re-

pulfiuanoliti. Fateor oppofitam fcntentiam efle

azque probabilem , quam libentius fequerer, nifi

hanc cxprefsc docuiftet Scotus.

». Obiicitur terti6 , bonum eft obiedum concn-

pifcibilis,& bonumarduum, irafcibilis, vt docec

D.Thom.</.<irM.Scd bonum effe maius, non mu-

tat fpecicm :ergo. Rcfpondctor cx Scoto , illud

non efle obie6tum irafcibilis, fed impediens con-

cupitum , Tt punibilc ; cft enim dcfenfot concu-

pifcibilis.

Vbirtftdtt Petes, vbi refidcc appetitus ? Refpondetur.vc-

affititmf rJQs in cercbro , vbi eftfenfuscommunis, vt dixi

comment.adtj.io.&ch.t\{ioxt\ei ^.deanim didtftii-

fum, & appetitum efle idem , quod faltcm fccun-

dum fubiedlum vetum cft.Alij tcnent cftc incor-

4e.Vide Con\a\hiMy.Ethic.dilp.G.q.t,wt.i.

Sectio VIII.

De faponihus concufifcibilu , ^ irafcibilis.

NOta priroo , quod pa(Eo communiter fumi-
tur in malam partem pro adtu immediato
appetitus fcnfitiui. ex Hieronym. in id Matth.j.
qui viderit mulierem, ad,Scc,&c in id c.i ^.caepitcon-
triftari. Samitur tamen vt indifferens cft ex Da-
mafc.j./fii/w.io. Notaetiam,qu6d a£busirafcibilis
fupponunt adlus concupifcibilis. His praenotatis,
Dico primo , fex ponuntur pafllones concupi-

4-

Taffta fuidf

Stx fajjlionts

J)tUetatio n»
ift optrMio,

inclinatio circa bonum arduum ; fi ver6 ar-
duum malum oftendatur, infurgit audacia , quz
eft eleuatio appetitus ad fuperandum. Si autem
concupitum apparct impollibile , vel muttum
difficile , oritur defperatio ; quae eft difplicen-
tia , vel abiccflto pcrfecutionis ; quando ctiam
oftendicut cum magna difficulcate , licet fupcra-
bili.infurgit timor, qui eft deprc{Iio,& turbatio
appetitus:fi tandem malum eft prxfens, & perci-
pic animal,qu6d non poteft fe ab eo libeiare, ori-
tur ita , cx przced.enti triftitia. ItamulticxD.
Thom.i.i.^.i9.<irr.}. fed res nulla certitudine ni-
ticur,fed moralibus conieduris : poftec quis plu-
re$,vel pauciores conieduralicer poncrc.

eoncufifctbi- fcibilis.lta D.Thom.i.z.,y.t8.<irt.4. & funt,amor,
'"• odium,dcfidwium,fuga,dciedatio,triftitia.Si bo-

numattendacurabfolute, ponicur amor ; fi vt fu-
turuni,defideriumifi vt pr2fens,& pofleflum, de-
le£latio:& fimiliter tres alij adlus oppofiti de ma-
lo.Dice$,quare nonrefpicitur bonum , vt practe-
ritum? Rcfpondctur.quia vt fic.non cft obicdum
appetitus,quianihil eft,vel impoflibilc.de his la-
tcagit D.Thom.y«<^r<i,per fcx quajftioncs.

De deledtationc, an fit a(^us appetitus, nccne,
controuertitur:& rcnendo non cflc operationem
cum Scoto i.</.i.^.}.c^4.«/,49.^.7.incerScotiftas
controuertitur a quo cfficitur. dequo dixicow-
meiit.ad<j.^.annet.\.& adtj.i t.num.S. vidc Dod.
t^uodUb. I }. Eodem modo pcr contrariumudiccn-
dum eft , dc dolore : de quo dixi loeu citatis , &
traftat optime Dodl.j.J. \ya num.j.§. aliterpetejl
diei. De duplici cfFedu delcdationis & doloris,
ncmpe rifu,& fletu dixifiEi.^.infin.Yide Fracafto-
liam Ub.de fympathiacap.zo.&c\i\eCmmlil>.s.Con-
trouerf.cap.^.

Dico fcciindo.quinque fiinr pafllones irafcibi-
e^injut lut lis,fpe$,defperatio,audacia,timor,ira.Dcclaratur,
fulfi-nti ira- cum concupifcibilis dcdderat bonum,ncdefici$t,
fitiilu. animatur ab ira(cibili pei paflionem fpeiiqtue cft

y-

S E

D V

C T I O

De vifit.
B I V M

IX.

^uid fit lumen ?

DIco primo, lux non eft fiibftantia. eft Scoti
X. d. i J.& communis contra Philop,«« opere
de mundi aternitate, c.d. Probatur primo , quia eft
pcr fe fcnfibilis. Secundo.in igneeft accidens;er-
go & vbique. Antecedens patct, quia fi c irct vlti-
maforma fubftantialis, omnia lucida clfent eiuf-
dem fpcciei. Nec eft, quod fingatur cfTc formam
fiibftantialcm non vltimam ; quia ncc ratio nec
expcrientia pro hoc faciunuVide Scotum fupra.

Dicofecundo , lux eft qiialitas. Patet ex pri-
ma;quia non eft fubftancia. Pra:cerca,quia non eft
aflignare aliam qualitatem confcqucntem for-
mas corporum cceleftium.

Dico tertio , lumen non eft fubftantia fpiticua-
lis, quiaextcnfibilis; nec corporalis, quia eft fi-
mul cum aere, & non penetrac ; nec forma , quia
id.cui aduenic, manet eo abfcnte , pcrfedlum , vc
pacec m acre tenebrofo ; nec matcria , quia hxc
eft ingenerabilis,&incorruptibiIis. Practcrea, lu-
mendifFunditur pertotum hemifpha:rium inin-
ftanti , quod nuUi horum conuenit ha;c videtur
cfle concra Simplicium i. de Ccel. text.i^. vbi vi-
dctur dicere eflc corpus, Scquicur ergo lumcn ef-
fe accidcns : nequc aliud k qualitatc clfc potcft,
tum qaia eft fotma intenfibilis , tum quia per fc
fenfibilis eft. In his conucnitur.Sed concroucrci-
tutcuiufmodi qualitas fic. de qua conclufione fc-
quenci.

Obiicicur prim6 , hii^ote\e% Problem.feEl.xi.
^»</?.5}.aitide6 ftrcpicusmeljiis nodle, quam die
audiri,quiamcdiumper lumen fit dcnfius : ergo
lumen eft corpus. Refpondctur, quia loquitur
moreinueftigantis;& poftea fubiungit vcram ra-
tionem , nempequia die intclledus cftdiftradus
aliis fundionibus,propriis,& aliorum fenfuum.

Obiicitur fecundo ,lumen mouetur per fc , vt
patetcxdccrementovmbrac;ergo eft corpus. An-
tccedens patet , quia quiefcenteacrc, vidcmus il-
luminari hanc partem mcdij , qujc ancc fuic ob-
fcura.Refpondecur,moueri videcur , & accederc,
vel recedere,cum iuxta luminofi acccflum.vel re-
ceflum,parceseiuscorriipuntur,velproducuntur.

Obiicicur cercio, fi tadius Solis pcrtranfcat fo-
ramcn , facit in corporc figuram rotundam ; ergo
cftcorpus.quia nihil aliud eft fignratnm.Rcfpon-
detur , habet hoc difficiiltatcm in Pctfpcdima.
Quidam voluoc illam figuram Heri a Sole , qui

rotundus

I.

lux ntn tft

fuhftamia.

Lumtn tft
quaUtM.

§U4art ftrtfi.-
tus mtUits in
nolte audi-
tur!

Lumen an
fer /e meut-
tur {

3-

Radiiu tran^
fiens firamtn
qu»ri rttUH'
da. !

Difput. 1 1. Sea. X.

617

K.4diiH tri-
fUx exfli»4-
tmr.

Sol citiits
$n»ni ixur-
Xtns fignifi-
tdt ftMuiMm.

Summnt in

fundo "vafis
videtura ne
vidente fun-
dum.

Air »n x>4-
riatur , m»-
nSi* lnminef

An dentur
flur» lumin»
in eedem.

6.

Lumen ejfe
J^ciem.

f

lotandus cft , H tamen aotus agere poi&t : nam fl
corpus ponatur propc foramen , apparet forami-
nis figura : fed quidquid fit, illa figura cft a caufa
extrinfeca, non ab ipfo lumine.

Obiicitur quart6,Iumen dicitur refringi,& re-
fledi, quac funt propria corporum.Refpondetur,
hzc ad fimilitudinem dici , quia radius reflexus,
non efl idem lumen cum redo , fed alia pars lu-
minis. Pro quo, Nota ex Scoto citato tripliccm
eire radium: redum,qui diffundituralciminofo
per medium ciufdem diaphaneitacis ; reflexum,
qui occurrente corpore opaco , multiplicat fe in
oppofitum , & fradkum , qui occurrentc mcdio
alterius diaphaneiratis, multiplicat fe in eo , vel
versus perpendicularera ; fi medium occurrens
eft denfius, vel c contra, fi eft rarius:de quo opti-
mc tradkat nofter loan.Pechanus in fua Pcrfpe-
£tiua. vide eum eoncl.i^.&/etj.

Ex hoc patet , quando Sol citius folito manc
apparet , fignum eftc pluuis , quia antcquam
afccndit fuper horizontcm,illuminat nubcra ali-
quam opacam , a qua lumen ad nos veluti a fpe-
culo refleditur ; & hinc colligitur futuram plu-
uiam,quia nubes illa Solis calore in eara refoluc-
tur. Item , cum ponitur nummus aureus , vcl ar-
genteus in fcutella vacua,ita vt eum non videam;
fi replcatur aqua,videbitur,quia radius ab eo pro-
diens ad fupcrficiem aqux, occurrentc acre, me-
dio rariore frangitur a perpendiculari. Hinc ct-
iam vt puto,res videtur maior in aqua,quam ve-
rc eft, quia ob occurfum mcdij rarioris , radij fic
franguntura perpendiculari.

Obiicitur ocSlauo, contingit acrem variari lu-
mine manente ; crgo non eft accidcns ', quia hoc
non migrat in aliud fubicdtum. Refpondetur,
nouiim lumen efEci, anioto acrc iamilluminato,
ficut acre ab igne calcfado , per ventum amoto,
ftatim fuccedens aiir ab eodem calefit.

Obiicitur vltim6,quia lumina non mifccntur,
vt patet de lumine lucernx , quando fimul eft
cumlumineSolis,quia albefcit : & dcluminibus
duarum luccrnarum etiam patet,quia pofito vno
opaco,duaE apparent vmbr2,i?c vna tantumellet,
fi vnum eflec lumen : ergo non funt duo accidcn-
tia , quia eitent eiufdem fpecici , & coalefccrent
in vnum. Refpondetur, ad hzc exadc tradanda,
oportcret multa ex Perfpcdiua mutuari. Vide-
tur magis fecundum Scoti memem , quod non
mifccntur,fed qu6d funt plura luminain eodeni,
fiuc niunero, fiue fpecie diftinda ; ficut funt plu-
res fpecies fenfibilcs in codcm , quia lumen cft
fpecies.

Dico quart6 , lumen eft fpecies intcntionalis
lucis. Eft concraD.Thom. \.j>.cj.G-]. art.i. & \.de
An. text.-jo. & communem Thomift. Tolet. 1. dc
An.tj.i-;.&cS\izi.i.deAn.cap.\^. &alios:fcd eam
tenent Scot. i.d.iy. Agid.i.de An text.-jG.dsS.i.
& 3. Thienen.WATf.yi.Buridan. f. 17. Aflian. in
tj^. PerJpeEiiH*. Zabarell. lib. i . de Vijit^ cap.c). Pic-
colominacus/»^.i.«^F«/«,c<^.9. Prabatur primo,
cx Scot. quia fecundum Arift.i.t^ An.text.6%\\.\x
^ftper fe fcnfibilis ; fcd non habet aliam Ipeciem
a lumine ; ergo. Sccundo , fi non eirct fpecics,
pofitum fuper fenfum impediret fenfationem,
quod eft falfum, cx Arift. de Senfit, cap. i. Terti6,
durat tantiam in praefentialucidi , contrario va-
car,& ftat cum alio luraine ; hzcautem funt pro-
pria fpccierum.

Obiiciturex D.Thom. «/.^irr.^.fpecies non de-
nominant fubiedum ; non enim dicitur oculus
Scoti aper. Tom. II.

albus , a fpeciealbi ; at lumen denominat fubie-
(flum;ergo. Refpodetur cx Scoto,qu6d omncac-
cidens denominaret fuum fubie£tum fi eifent no-
minaimpofitaadhoc:fcdin quibufdam impolita
non funt : quoad lumen autem impofitura eft:
ficut ncc quoad cfFedkum fpeciei in mcdio.

Obiicituf fecund6,ex eodem,Iumen caufat al-
terationes naturales : ergo non eft fpecies intcn-
tionalis. Refpondetuf,(peciesintenfas,vcl mul-
tiplicatas,rcaliter alterare,vt patet in fono vchc-
menti:vidc fupra Comment.ad^. 1 o. vbi cx Doclo-
rc oftendi , qu6d imaginatio facit cafum , &
quomodo.

Obiicitur tcrti6,Iumen videtur, fpecics autera
non;ergo. Refpondcturcum Dod:.§ f.xhocpatety
n.j .cx Commcm.c.t .de Sen/it, & ScnjTtto, fpeciem
iiucnfam eftc vifibilcra ; conftat enini lumine
rcflcxo ad plantas viridcs parietcm oppoficura
colorari , non vcro colorc; quiahic cftpcima-
nens, fed fpeciecoloris plancarum, qua; vidctur.
Similiccr fpecies non gignunt fpccics , nifi con-
tigucntur opacis:& hinc radius tranficns per vi-
trura rubcura in mcdio non vidctur, bcnc tamcn
in paricte , vbi gignit fui fpecicm , & ibi vidctur
rubeus color, qui tantiim eft fpecics coIoris,qiia:
amoto vicro euanefcir. Contra , fpccics odoris
non odoracur , nec faporis guftarur ; erj;o idem
de fpccie vihbilis. Neoacur confequencia , quia
ficut vifus eft ca;teris fenfibus perfcdior , & no-
bilior, vt oftendi Comment.aciq.6. ica eius fpccics
eft perfcdtior;&fic poteft efle fenfibilis, eili alio-
rum fenfuum fpccies talcs non fint. Adde allatas
expcrictias pro vifu,non haberi in aliis fenfibus.

Diccs , vicrum antequara pcr radium illuftra-
retur,emittcbat fpecies;quare ergo non videbun-
tur,fi p6ft vidcantur. Refpondctur, in illo radio
cmitccreperfedtiorcs,& aliarum fpeciernm gcni-
trices:ficut node lucentia in paruo luraine cmit-
tuntfpecieslucis, non colorura ,& diccconcra:
de quo Scoc. 1 .d. j .tj.Cnum.j.Sc fupra ^. 1 7. vbi in
Co?nment. num.\.(fr i.dixi alias huius rei caufas;de
quoeciam Aiii^.i.de An.ttxt.-;i^

Obiicicurquarc6,ex Suar.radij Solisinciden-
tes in fpcculum,YeI aquam, rcflexi ad ocuhim re-
pracfentantSoIcm ; & hocide6,quia fpecicm ali-
qu.im diftindtam a tluraine producunt , quia lu-
men ancea cmitccbatur, & non repra:fcncabat.
Refpondctur, hoc & alia argumenta Suar.procc-
dunt ex falfo intellcdu opinionis , quafi Scotus
dicerct , lumen clTc fpcciera ipfius corporis luci-
di , cum tamen alfcrucrit tantum eire fpccicm lu-
cis , & praruiam ad fpecicm coloris , tani quoad
medium,quam qnuad vifumdifponendum. ita
habet ^.Afodm ponititr,nMm.i.

D V B I V M II.

rtritm lumen requiritur ratiorie medij,
obieili, vel vifut?

QVi dicunt lumen non diftingui a colore,
nccefTc eft afTcrant , tantum ratione obiccSti
requiri ; quia eft ipfum obiedum , de quo duhio
fiquenti.

Alij tcncnt , etfi color non fit, tamen rationc
obicdi tantiira rcquiri. Ita Auiccn. 6. Nat. p. j,
cap. I. Alij rationc mcdij tantum rcquirunt lu-
men. Ita D.Thora.i.</f An.cap.y.circa text.yi. fed
ratione obiefti requiri ait, \.p.(j.yc).art. i.& de
zxritatuj.i.art.\^.

G G g Diccn

§luare j^eiits
nen dtncn.i-
n»t fubtetiuf

Sfeties inten-
ttoHatit •Itt-
rat.

Sfeciem ■vifi-
bilem .fnan-
do^ue vidtri.

Speciesgifnit
jui ^eciem,
non tumen i»
medio.

S^Ufre qut-

da nnife f«-
dentur non
die.

10.

6i8 De potentiis corporeis Anim^

lMm*H prt-
ptir quid re-
fuiritur »d
vifiommf

II.

Art vlfio ta
ftrfiBiortrit,
fue m»<rit il-
luftrMtii mi
diMmf

It.

Probt^ile,lu
tntn per ft np
njMiri in
mudi».

Picendum tamen cutn communi , exparce
ytriufque reqoiri , ac etiam ex parte organi. Ita
Docflor i.d. t}.w».3. ^.AfodmpomtiiryScfapth.
^.4. vbi rationem aflignat quare ad vifionera re-
quiritur medium extrinfecum ; quia fcilicet co-
lor non videtur nifi in lumine; & vt videatOi:,re-
quiritur medium illuminari. Probatur quoad ob-
ie(5lum,expcrientia;quia conftat ciim ncxStu vide-
mus lucida.eas partes rei vifz luce dedituias non
videri. Demedio fuadctur cx Arift. i.de An.text.
7/. vbi ait obicdkum.vt videatur, oportere prius
alterare medium adu illuftratum.De organo pa-
tet, quia eft perfpicuum , & cum lumen fit ac^us
perfpicui, ex Arift.citat.non poflct fine eo fpecies
coloris in organo recipi.ficut nccin mcdio;& ita
Commentator i Scoto citatus,^ir Senju^& Senfr-
to, tcnct in ocuIo,vt vidcat, lumen requiri.

Obiicitar primo , conftat eos, qui in tcnebris
funt, videre obic(finm remotum ilIuftratuin,efto
ricc in organo, nec in medio fit lumen. Rcfpon-
dctur.aliquam illuminationcm ctfi cxiguam,tunc
ad oculum eflfundi, ctfi non appareat , quia alio-
quin vifibile pofitum fupcr vimtn viderctur,con-
tra expcrientiam.

Obiicitur fecund6, quia An(k.i.de An. text.66.
ait colorem de fe cftc vifibilcm : ergo non cgct
lumine. Confirmatur, quia reliqiia fenfuum ob-
ic6la,vt fonus,fapor,non pctunt alias concaufas,
vt cmittant fpecics. Rcfpondctur , dc fe talis cft,
tamen vt a6ku vidcatur , rcquiritur lumen. Ad
confirmationcrn, hoc cft proprium colori , ficut
& non poftc percipi fine illuftratione pcrfpicui,
fcu diaphani ; nequccftquxrendaaliaracio , nifi
quia hoc eft hoc, & illud eft illud.

Obiicicur terti6,fi lumeninmediorequirere-
tur, quo remiflius in co c<Iet,eo impcrfcdlius vi-
dcrctur obieftum ; feJ hoc eft contra experien-
tiam,quia tnodo non minuatur lumen in obicdto,
non erit impcrfcdtioreius vifio, etiamfi minua-
tuf in medio , vt patet quando videmus e loco
tcnebrofo rcm lucidam.Rcfpondetur,vclnegan-
dam experientiatn illam, quia perfc6kior erit vi-
fio , quo perfedior medij illuftratio , mod6 non
Izdat organum : vel fi admittatur, facendum crit
lumcn requiri tantum per accidens in mcdio;
quia fi eflec caufa, vel difpoficio vifionis,faccret
ad eius pcrfeftioncm : cum cnim tam luminis,
quam aliarum fpccierumcff"ufio fiat finecontra-
rio, & ab ageutc nacurali , Cefe\ femper comitan-
tur a6bio illuminatiua, & a<5tio fpecierum vifua-
lium produdtiua.

Hoc & primum argumentum fatis probabilicer
fuadet lumen pcr fcnon rcquiri in mcdio. Seciido
refpondetur , ideo remlflione luminis in mcdio,
*ion rcmitti vifione obie6ti;quia cuncdefcdu il-
luftracionisin mcdio.non ccndicvifus in aliaob-
ie6ta:& cx hoc capicc forcificacur circa obieftum
illuftratum ; quia circa alia obiedta impeditur ab
a<ftu;pluribus enim intentus minijs,minus pcrfe-
6te fingulacetneret. Sed force verius eft, non re-
quiri per fe lumen in medio,alioquin, cum no6te
vidccur diftas,vidcrencur ctia quae funt in medio.

Nec valcc fi dicas, lumcn efle valdc rcmifTum,
quia fufficicvc fpecies coloris diftancis produca-
tur j ergo a fortiori , vt fpecics propinquiorum
colorum efficiantur. Refpondecur tamen colo-
rem diftantem produccrc fui fpcciem, quiaha-
bet fecum lumen proportionatum ; & hoc deeft
in cafii , propinquioribus coloribus, & ide6 non
cfFundunt fpccics, quibus vidcantur.

D V B I V M III.
^uid color, (jr vndt oritur ?

PLato in Tftndo. Auicenna ltb.6.f.i.c,\.6c alij
dicunt colorem cfTe ipfum lumen.quo abfen-
tc nullum admittunt exiftere colorem. Et fauct
Ariftorclcs de Senjk, & Senjib. cap.^. dicens colo-
rem eflc extremitatem perjpicui in corpore termimt-
to\ i. dcnfo;quia in hoc tantum terminatur vifus.
Idem tenct Caiet. 1. de Anim. cttp.-y. laucll. ^.} j.
Soncin. i o.Afet.q.i.

Dico prim6 cum communi colorem eflequa-
litatcm a luce & lumine diftin<5tum. Prim6,vifus
difcernitcolorem kluce,quiavidens aliquazquc
lucida, vcl illuminata , videt facpe cfTc colore di-
ftindta. Sccundo, nigredo cffct albedo , & rubc-
doj quia hxc eadem eflcnt luci. Terti6,Luna, &
alix ftella: lucida funt,vel illuminata, non taracn
colorata. Quart6,ad luccm non eft propria altc-
racio, benc camen ad colorcm, y.Phyf.cap.i.

Obiicicur prim6 , quia in collo columbs , &
cauda pauonis , cx diuerfo lucis afpedu , diuerfi
cqlorcs apparent ; & fimiliter in irjdc Rf fponfio
comunis eft,illos colores eflc apparentes,Contra,
quiaguftus no percipit fapores apparetes, ncquc
audicus tales fonos : ergo nec vifus talcs colores.

Refpondetur crgo melius , fecundum Scot. 1.
(rf. I }. nihil ibi videri nifi lumen, fcu fpcciem lu:-
cis;& hoc argumentum probat fcntentiam Sco-
ti, qu6d lumcn fit fpecies inccntionalis ; quia,vc
dixi , non percipitur color non verus a vifu , &
cum pcrcipit illos , qui dicuntur tales , lumina
funt, non colorcs. De quo vide qux dixi in Com-
ment. tidif. 10. nitm. 11 . De colore iridis , fortc cft
vcrus ; quia ibi cfle poceft mixtio qualicatum,
etfi non pcrmancns , qualis in permanentibus
concingic;caufa: cnim ad hoc videncur fufficicn-
tcs ibi reperiri,& rcs vifa in fe variatut.At quan-
do ncc caufa fufficiens apparec , nec rcs vifa in fc
variatur,vt in excmplo dc coUo coIumbaj,& cau-
da pauonis,& de rubcdine caufata cx radio tranf-
euntc vicrum rubrum , quo vtitur Scotus , color
non cft vcrus,fcd diciturapparens , quiaputatar
vcrus.

Obiicitur fccund6,Arift. }.<ilf Animjext.67.de-
finit colorem cfTcjquod mouet adtu pctfpicuum;
fed hoc lumini conuenit. Refpondetur, colorcm
fumi Iaxius,vt comprchcndit ctiam lumen. Qup
fenfu dicit Ariftot. de Senjit,& Senjib.cap. i .omnia
corpora colorem parciciparc.

Dico fecund6, color refultat cx mixtionc clc-
mentotum, & immediate ex mixtioncprimarum
qualitatum. Probatur, quia tant^m in mixtis re-
peritur. Explicatur, intcr elcmcnta,aqua , & acr
funt diaphana , ignis adu lucidus , tcrra aquca;
mixta ctgo cx his retinent aliquo modo diapha-
neitatem , luccm , & opacitacem , corruptis ele-
mentis , & ex his rcfulcat qualitas,qu« eft color,
rationc lucis & diaphaneitacis ad opacicatem ter-
minatac. Hinc Arifl. lib. de Colorib. ait colores fe-
qui hacc elcmenca,plufquam illa ; nam in quibus
acr dominatur,& aqua,funt magis candida, quia
ifta elemeta funt diaphana;in quibus igni$,flaua;
in quibus terra,nigra.Tria pra:di<Eta occurrunt in
acrc, quando gignicur in eo color, fcilicet lumen
a Sole , diaphaneitas ab aere, & opacitas ^ nubc,
color ifte dicitur apparens ; fed fi eft aliquid a lu-
mine diftin<5tum , cftverus color, lict-tad modi-
cum diuans.Itarem bac explicat Plato indial.nat.

Arift.

»J-

-t wt^X

CoUr ntn *fi
lux.

Ctlont app»'
rinittni vi-
dtntur tjicnt
nec fapor»p-
partnsgufi»-
tur.

14.

ColoK iridb,
auvtruff

CohreoHiet^
lumi* SM
vtrm.

Vnde oriinr

eoiirf

VnJi eerpirM
funt huiuf,
viliSiM tt-
loritf

Difput.II. SeaiX.

619

16.

^Utnift» ntn
fimtetUr»-
t».

Dtfinitio tt»
Urit.

An eohf fit
tnnthm in
fitperfieuf

>7-

CtUres eX'
tremi tymt-

Ijuidum ejfe
ebieSMm nd-

18.

VifibiU tri-
fUx.

Ocuti feliU,
tf qu^dam
fimiliM,quAre
tititm neSu
vidtntur lu-
cidnf

Arift. citat. Albert.yio». dt homine, tpufi. dt Sub-
fimtia coleris. & D.Thom.z.</f Animje£i. 1 4.rclati
iSuar. ^.dt An.cap.i$.

Ex quibus fcquitur ipfa elcmenta pura , non
cfle colorata ; vnde quod ignis nofter appareat
fiauuS) ex commixtione terr* habct : fcd nequc
in omnibus mixtis color rcperitur , nam humor
cryftallinus oculi coloratus non cft,alioquin co-
lorcmnonvideret.dequoScot.i.^.3.f.8.«i j.ex
Ati^.iJe An.texi.ji.& 121.

Scquitur ctiam poflc colorem fic dcfiniri,qu6d
iit tpuditM afficiensmixtttm , tputemu hahet tiiapha-
iteitatem , epacitate terminatam. Ariftot. duas dat
de/initiones, & in re cum hac coincidunt. Prima
pofitaeft in initio dubij. Secunda pofita.inrc-
cunda obicdbione.

Contra primam eft, quia non tantum in cxtre-
mitatc , fcd intcrius quoquc eft color,vt ad ocu-
lum patet. Rcfpondetur loqui Arift. dccolore vt
vifibilis cft. Contra, quia colores in profundi-
latequoruradamlapidum videntur. Refpondc-
tur , id ncgandum cftc : ncquc cxperientia oppo-
Ctum doGct. Contra fecundam definitionem eft,
quod Solis lux mouet adu perfpicuum , tran$fe-
rendo fpecies , & tamcn non efi color. Rcfpon-
dctur, color adtu mouet perfpicuum,non facien-
do illud talc, quod luci conuenit.

Pro huius dubij complemcnto , Nota , duos
cfle cxtremos coIores,aIbum & nigrumiille pro-
uenit ex abundantia luminis , Sc cxigua opaci-
tatc , hic e contra. Inter hos fex funt przcipui
colorcs mcdij , non qUod componantur ex illis
extremis,quia tam fimpliccs funt,ac illi,ex Arift.
i.de Senf, & Senfib. fcd fic dicuntur proptcr ali-
quam fimilitudinem ad alterum cxtremorum.

D V B I V M IV.

SlttoA eji obie6ium vifus, & an fetit
tnedium ?

REfpoudetur, lucidum , feu luminofum efle
adxquatum obiedtum vifus. Probatur pri-
mo , quia omne tale videtur , & nihil non talc
videtur j conftat cnim SoIcm,& aftra videri,licct
colorata non fint ; nullum tamen coloratum vi-
dcrijfi lucidum non fit.Sccundo Arift.j .<^ Anim.
fm.i8.ait, lumenfacere colores a£iu, fcilicct vifibi-
les,& i.de Anxap.j.i.ii, omnia vifibilia rcduci ad
vnum:in quo conueniunt,nempc ad lumen,qaia
non eft aliud in quo conucniant vifibilia,quia lu-
cida fincvlloalio extrinfeco viderfpofrunt , &
nulla alia fine luce vifibilia funt. Praeterea con-
ftat , quo pcrfe<^ius color illuminatur , eo perfe-
Gdus cerni,quatum cft de fcHaEC eft communior
lentcntia,quam tenet D.Thom. i.pan.(j.6y.art,^.
adi.& i.d.4\S. art. i.\bidocet lucem facerc colo-
res aftu vifibiles , & colorem in obiefto vifus,
effc matcriale.

Ex quibus fcquitur.quando color dicitur adx-
quatum obiedum vifus, id non poflc intelligi de
vero colore,fed dc luminc,pro quo apud Arift.z.
de An.text. 6^.& tie Senfn^ & Senfih.cap. j . te.vt.-j z .
fumiturcolor.

Sequitut fecund6,adrationcm obic£bi vifus ac-
cidentale eflc,qu6d fit coloratum. Sequitur ter-
ti6,illam diciifionem vifibilium zJe An. in tene-
bri$,in Iuce,& vtrobiquc,cfIe accidentalcm,quia
pcr fe tantum requiriturjvifibilecfTc illuftratum
proprio{vel alieho lumihc;quae in fc parum habet
Scotioper. Tom.II,

19-

§iuare »d vL
fionem rtqui-
ritw mediif

An vlfio in
vaeuo fieri
fcfiti

Vtritm lywt
viitat fofi
farietemi

luminis proprij,vt oculi fcliura,qucrcus putrida,
&quxdam animalcula, non vidcntur vt lucida,fi
medium eft maiori lumine illuftratum ; quia hoc
abforbet minus lumen, ficut lumen Solis, lumcn
aftrorumi& fic non vidcntur nifi in tcnebris, nc-
quc tunc vidcmur vt colorata, fed tantum vt lu-
cida, vt ait Arift. cit. de quo vide Doft. i.d.^ .tj.6.
n.y.qax autem ab exrrinfcco ilIuftrantur,non vi-
dcntur in tcncbris. Quod intcUige iuxta dida
dMh.i. Illavero , quac forte lumcn proprium ha-
bent , vt Sol , ignis , vtrobique cernuntur. Vide
qua: dixi circa hacc Commem. ad qutift. lo.ad f.

Ad fecundam partem dubij,patet medium re-
quiri ad vifioncm , quia fenfibilc poficum fuper
lenfum impcdit fenfationem, ex didis fupra ^.4.
&ineitu Comment. Pztet etiam non poirc cllc opa-
cum , quia hoc impedit cfFufionem fpccicrum.
Dcbet ergo eirc diaphanumjquia fi vacuum cfret,
non ficrct vifio.ciiiTi fpccics non habcrcnt fubie-
^ura inmedio,vt hzbetDo£t.2.,d.c).q.i.nHm. 1 8.cx
Aii&.i. tie A». text.j^. fi tamen vifus effet fpccie
fotmatus , & obiciStum illuftratum , quidam pu-
tant qu6d ficretvifio , etiamfi medium eflct va-
cuum : fcd tenendo requiri illuftrationem medij,
iuxta di<2;a dnb.i. oppofitum tenendum eft.

Obiicitur,quia lynx vidct poft parictem,& in-
fpedores aquarum vident aquas fiibterraneas,dc
quibus Plin. lib. j i . Nat.Hifi.cap. j . Refpondetur
hxc falfa efle, de quo vidcri poflimt Conimbr.i.
deAn.cap,y.qutifi.i/U.Ag\<i.Theor.\^.A\ben.lib,ii.
de Anim. vbi id de lynce ait efJe fabulofumjScot.
4,<^.49. q.\^. ad i. illud dclynce non afferit , fed
Vt abaliis afTcrcum adducit in cxemplum.

D V B I V M V.

Sluod eft organum vifas , & an videat
per extramifionem ?

IN oculo.iuxta Anatomiftas,trcs funt humores, 1 o.
fcptem mufciili,& tuniczquinquejde quo vi- Kumores.tu-
deri poffunt Vefalius de compofitione cbrporis hu- ""'*! *"'*fi*'^*
mani lib.i. Theophyl. //^.4. defabrica cerporis hu-
ntani. Conimbt. i. de An.c.j.tj. 6jirt.j.c[\xi Anato-
miamnon norunt,tantum dehis pofTunt haberc
fidem : & fi Anatomici addcrcnt aliquot etiam
camifias illis tunicis , forte credcrctur eis.

Dico prim6,communisfentcntiaeft,vifionem Vbi fitvifif
fieri in humorccryftalIino,qui eft in ccntro ocu-
li , nec diftert ab ipfa pupilla , circumdaturque
pcllicula, quafi tunici , ad eius conferuationem,
& hic dicitur aranea, quia fimilis telae ararreaj,&
etiam fpecularis ; immcrgitur autcm hic humoc
alrcri vitreo, praEter partem anteriorem , qua; in-
ftar feneftra: recipit fpecies. H^c fentcntia eft
Ariftot. I . de Hifi.cap.^.& Ub.^. cap.S.& y .de Cen.
animal.cap.i, vt citatur a Suar. lib,}. deAn.cap.S.
& Galen.8. tle Vfupart. cap.6.

Obiiciturprimo, pupillanigraeft; ergonon
potcft elicerc vifionem ; quia ex At\{i.i.deAnim.
text.y I .coloratnm non poteft percipcrc colorem.

Rcfpondctur, apparct nigra proptcr humoris pupilU <•«
copiam, qui penetrari nequitvifu ; cx Phil. ^.de eolor»t»f
Gen.animal. cap. i .

Contra, pupilla eft corpus mixrum ; ergo co-
loratum. Negatur confequcntia, quia non habct
denfitatem & opacitatem requifitas ad colorem.
Contta, faltem accipit lumcn : crgo non pcrcipit
alia lumina , ficut ncc pcrciperet alios colorcs
fi coloratus efTet. Ncgatur confcqucntia , qiua
G G g 1 lunien

II.

620 De potentiis corporeis anim^

etmprejftu
feitUilUt }

Oculm etm-

prrfftl qu»re

luctfi

tl.

SS»* ret ni

njidentur du-
fiieesf

S}i**re vno
ecuto eUufo,
0lter acutitt
videll

EfeuMto ecu-
lo qutire res
Mpptret du-
flext

14.

Vifio nen fit
per exlrttmif-
^ontm.

lumcn eft obiedum , & mcdium , color tantum
obiedlum.

Obiicitur fccundo , pupilla aquea , vt conftat
experientia , & docet Ariftoteles de Senfii , &
Senfih. CMp. t.& x.de Fart. cap. 1 o. fed organum
vifus dcbet eire igncum , cum fit maximc perfpi-
cuum, & quia conftat, ciam in tenebris compri-
mitur,qu6d fcintillat. Refpondetur.aqueum efle
organum , & fic aptius ellc ad recipiendum fpe-
cies ,atque fufficicnter diaphanum : caufaillius
fcintillationis,fccundum Ariftotclem,eft,quia id
quod nigricat in oculis,eft politum,& dum com-
primitur,exilire videtur fulgor , & idcm contin-
git in aliis ; vt in fquamis pifcium, fungis,putri-
da quercu , quac nodu luoent ; fcd haec per com-
preflioncm non fulgent.magis quam fi non com-
primerentur.Verius crgo videtur,qu6d oculi ha-
bent in fc aliquid luci$,quam ita comprcfli fimul
cuui fpiritu vitali emittunt;vt patet de ocnlis fe-
lium, qui tunc maximc lucent , quando irafcun-
tur , quia emittunt copiam fpirituum vitalium
calidorum.

Obiicitur tertio , fequitur efte duas potentias
vifiuas, ctim fint du<E pupillx;& per confequens,
res apparerent duplices, & fempcr du« eflcnt vi-
fiones. Refpondetur primo cum Albert.i.«fc An.
fr<«^.3.r.i4. Auiccn./?.3.c.8. Vitellio lih.^.Theer.^.
& 2.0. vifionem fieri in confinio neruorum opti-
coruuijfcu viforiorum , qui a cerebro parte dex~
tcra, & finiftra progreflli, cocunr, & itcrum fepa-
rantur,anrequamoculosfubintrant,& idc6 vni-
ca cffe vifione,& res videri vt fimplices. Sed hoc
reiicitur a Galeno \o.deJ^fitpart.c.\i.c^\i\c. 14.
probat ad hunc finem congreirum illum ojrgano-
rum non ficri , fed pnccipue , vt fpiritus vitales ^
cerebro manantes pofllnt omnes in vnum ocu-
lum recipi , fi alter impediatur ; & hinc eft quod
altero oculo claufo,alter oculusvidet, vtait Ari-
ftotelesy?^.} I .Pro^/f»».^.4.Practerea,ex Anatomc
conftat,quandoquc illos neruos non coirc,& ta-
men in talibus res non videbamur duplices. dc
quo Vefalius //^.4 c.^.de Fttbric* eorporis humani.

Refpondetur crgo,etfi duz fint potentix vifi-
ua:, duaeque vifiones , obie&um non apparet du-
plex , quiaoculi funtin zquali fitu, eodemque
modo immutantur ab obie<fto. Ita Ariftotcles 2.
<^P<i(r/.9.Galen.y«^r<i, Vnde fi digitooculi pupil-
lameleuesjdiiplex apparebit obiecStum. Pro quo
notaex Perfpediuis (&habet Scot.4.</.i 0.^.9.)
quod vifio fit per pyramidem , cuins bafis eft in
obiedo , & conus , feu punilum in centro oculi,
inira lineas autem pyiamidis eft vnaaboculo ad
obie<5lurn red:a tendens, quae dicitur axis. Vnde
licct imagincs vifuales per duplicem pyraraidem
terminentur ad oculos , tamen cum axes tendant
ad obiedum fecundum idcm punftum , a quo in
vtrumque oculum fpecic^ diuidi incipiunt,quod-
libet fimplum, non duplum apparet,quia fcilicet
duo illi oculorum axes ad idem punftum termi-
nantur: dc quo vidcndus nofter Cantuar, lib. i.
Perjpe6f.c.i .cenc.6 .Vne\.lib. ^.Theor,^^ .Qy^xe au-
tem rcs non appareat duplex,optimc tradit Gale-
nusfUpra cx Anll.fiff.ii.Probtem.tjusfi.i i.iS.vi-
de Conimbr. tra£l. de Prohlem.fiSl.\.

Dico fecundojvifio non fit per cxtramiflloncm,
fed eft terminusadioiiis immanentis,clicitus ab
oculo in feipfo. Ita communiscontraPlatonem
&alios. dequodixi Comment. ad q. 17. ».i}.vbi
egi de fpecicbus fcnfibilibus. Pulchra, &varia
problemata dc vifu vidcri poflunt apud Conimb.

loc» citato.StA infcrutabilia homint pro hoc ftata
funt fccrcta,quaenatura in paruo oculi corpufcu-
lo recondit, Cuitu (inquit Leon.irdus Lcflius So-
dctatis I E s V , eruditione & pictatc decus exi-
mium,cuius memoriain benedictionc t&,lib.6.de
PtrfeSl.dtHin. c.t.)celeritat tanta eft,vt in pun£lo tem-
poris plufijuam So.miUiones miiliarium conficiat,(tan-
tum enim & amplius diftant ftelLt a terra fecHndwn
Aftronomos) tanta "vero capacitas, •vt tota casii medie-
tatem comprehendat , immofi ncn obftaret terra, pojfet
intrafi condere totum mnndum ; tam vero arcana eft
eit4ioperatio,vtha£lenuinemo mortaliumiUam ajjetjui
petuerit. H^c vir illc piiflimus,& mihi dum viuc-
ret dilediflimus, infapicntia: Dei admirationcm
excitans.

S E C T I O X.

De /tuditu.

DIco primo , organum auditus eft pars qnac-
dam acrea intra aurem teda pellicula, quaE
tympanum dicitur.Ita Avid.de Senfit,dr Senfib.c.i.
& cominunis in i.de An. c.8. Pro quo nota quod
aurcs cxtcrnas dara fint,vt acr fono commotus,in
earum anfradtibus refrangatur,& fenforium non
Isdat. Intra eft neruus defcendens a cerebro, qui
auditorius dici potcft , pcr qucm fpiricus vitalcs
deriuantur ; & in cauitate eft prs quaedam ani-
mata fpiritofa acrcajtcfta pcr mebranulam tyra-
pani,& reliqua cauitas aifrc plcna,& fola illa pars
eft organum,ad cuius pelliculam veniunt fpecies,
&intranr. Sed dehis aliifquefimilibus fola fides
humana habetur, nifi per Anatomen expcrientia
fiat. dc quo videri polTunt Vefalius Itb. i . de Fabr.
c.S.Valucrdc lih.\. c<i/7.}.Dicunt tamen,qu6d per
Anatomen non reperitur illa pars aerea; fed for-
tcquia acrea, & fpiritofa per diflblutioncm ani-
mac diflipatur. In quibufdam animalibus fccun-
dtim AiiR.. ^.de Hift. anim.c.Z. non prominent au-
res, fed aliquid habent proportionatum auribus,
perquodaudiunt. VideConimb.2.</^-/^«.c.8.9.4,
Arift.i.</if^«.tm.8j.ait illud fcnforiumcircim-
mobile : vnde cijm dicat te.xt. Z1..& 84. moueri,
intelligit ob malam auris difpofiiionem.

Dico fecund6,fonus eft qualitas fcnfibilis pro-
uenicns ex violcnta coUifione , vel diuifione , in
corpore apto ad eius reccptioncm.Prima pars pa-
tet, quia pafRonem caufat in fenfu , nec ad aliud
Pracdicamentum fpeftarc poteft.Dealiis partibus
prajter vltimam, patet ; quia fi fine violentia fiat
collifio,non fit fonus,vt habct Arift.i.</^ An.c.%.
Vltima pars fine determinatione fubicdli poni-
tur ; quia fub opinione eft.quodnam illud fit : &
communior fententia, 2. de Anim. text.jG. & 77.
tenetcflemedium , non ipfa corpora, qiia: colli-
duntur.

Obiicies , collifio corporum cft motus : ergo
non facit illam qualitatcm , qus eft longc perfe-
dlior.Refpondctur,fieri \ virtutc rci fonantis, &
motum cfle rantiim conditionem : ficut quando
dicimus, quod motus eft caufa caloris.

Obiicitur fecund6,quia fi per motum fieret fo-
nus^eifet fucccfliuus , incipicns, & dcfincns ciim
motu ; confcquens cft falfum , q*uia incipit cum
contadlu, & hic in inftanti incipit , quando de-
finit motus corporis contingencis.Refpondcrur,
fonum immcdiatc poftcontacftum incipcrc,ficut
& motus caufatus a contaftu.

Obiicitur ccrtio, fi ionus tantum cllcc in acre,

maioc

I.

Orgnnum

AUdltltt.

Fahrie» tut»
ditm.

S^tdamtini'
'maiia h»bent
aliquid in-
flar »urium
quo uudufttt.

Sonut quiJt

S^uod fani
fubieSumH

Mttnt qu*'

mcdo cMtf»t
fonumt

5-

Motitt quMH'
do incipitt

Difput. II. Sed. X. 621

Miner iSu*

fn m*i»rtm
fttmm.

4.

AqM tft mt-
diHmftni.

Senui fuh «-
qu» tJitur.

DiuifitfilU
trtfltx.

Vtcii inftrU'
tntntum de-
ftribitur.

6.

Vocit defiai-
tit.

Lecuth qutd
tUdit fufer
vtttm.

maior percufllo faceret maiorcm fonumifed con-
ftac in vna cithara paruum idlum edere maiorem
ronum, quam magnum i(k\xm in alia. Rcfponde-
tur, ex diuerncate figursc, vel difpoHtionis rei fo-
nantis,prouenit aerem diuerfimodc percuti,& re-
fledti, & fic ex minori i€ta poteft maior fequi fo-
nus. Diccs,caufatur fonus ex acris diuifione,vt in
bombardis, & tunc in partibus acris fubiedlaturi
crgo fimilircr cum rumpitur aliud corpus , vt li-
gnum,vel lapis,fonus erit in partibus rupcis. Nc-
gatur confequentia , quia ruptio , vel fcifCo non
caufat fonum,nin rationeacris inclufi,vel circun-
dantis rem,quz rumpitur.

Dico terti6,non tantum acr,fed etiamaqua eft
medium foni.Ita Ariftoteles i.de Anima, c.8. text.
78. vbiDiuusThomas^fjrf.79. ^ 83. Caietan.&
i£gid. Patet.quia lapides & lebetes fub aqua fo-
nant ; &pifces , quia audiunt fonum nauium,
fugiunt.4.M/?.c-.8.& ftrepitu in littore terrentur:
& idem dicendum eft de liquoribus aquz fimili-
bus ; experientii etiam conftat , fi quid rumpatuc
in flamma.fonum edere.

Obiicies,quia motus pifcium fub aquis fonum
nonedit.Refpondetur,ide6eft,quianondiuidunt
cum violentia aquas,folida t^en in aquis fe coU
lidentia.fonum edunt,ex contrariacaufa.Vel dic
cdere fonum,etfi valde paruum. Ariftoteles mul-
tis ir^ locis, folius acris tanquam medij meminitj
fed ideo fecit , quia eft medium maximc aptumi
aquam tamen afleruit cins effe medium loco cttato.

Obiicitur fecundo, Ai\{k..i. de An.text.jG. AiciXy
quod mediii auditus eft acr, olfadus, aer,& aqua.
Refpondetur.fortc velle acre cfic omnino necef-
farium ad auditum,faltem loquendo de acrc intra
aurem,non tame eft necelfarins ad olfadlum. Vcl
vult aercm elTc medium praccipuum, & facilc au-
ditus,aquam ver6 non ita facilc;& tam acr,quim
aqua funt commodum medium olfa(9:us.Hacc/o-
lutio fuflicit , cum coaftet eum pofuifle aquara
medium auditus.

Dicoquarto, diuiditurfonus primoinvocem,
& non vocem. Secund6,in diredlum,& reflexum.
Tcrti6,in grauem,& acutumiita communis,& cx-
perientiaconftat.Quoad primam diuifionem,ad-
uerte voce edi tantum ab aiiimalibus pulmonem
habentibus,cuius caufa eft inima:fed infttumeta
habet plura:primum eft pulmo acrem continens.
Secund m,afpera ar cria, \ pulmonc ad linguam
vfqueattingens.Tcrtiu,larynx,quacinftarnucisin
fummitate illius arteriz fe prodit. Quartu.lingu-
Ia,feu cooperculfi laryngis, ne aliquid ex iis, quac
in ftomachum mittenda funt^fubintret.Quintum,
palatum,vocis rcfradoriu dcferuiens ad eam au-
gcndam,vel minuendam : de quo Cz\.lib.devtcis
in^rum,c.4.j.q\ii f.i 3. integrum vocis inftrumen-
tum comparat fiftulz,& buccisiartcriarerpondec
fiftulz,pulmo buccis acrem impcllentibus,laryn-
gis linguaforamini fnperioris partis fiftulz ; &
ficut per varia foramina,mod6claufa,mod6aper-
ta variaturfonus, ficrimulalaryngis dilatata, vcl
comprefsijVariatur vox.

Ex quibus poteft vex fic definiri, qu6d Citfenm
ab Mnima cMfatMi per vocMlia inflrumenta. Quz dc-
finitio coincidit cum ca,quam dat Ariftotelcs d.e.
j.text.^o. Aliqui addunt particulam,a«»i»»J4^wM-
tione aliejuidjf^nijicandi, qua excludunt tufllm : fed
hocexcluclitur , qu6d vox per fe, voluntaric fot-
matur:qu6d fi voluntaric,& ad aliquid fignifican-
dura fiat tuflis, id per accidcns eft. Locutio fupcr
voccm addit,qu6d fit expreflHua rationalis concc-
Siotiojfer. Tam. II.

ptus,vnde locutio pfittaci , & hominis dormien-
ris,fccundum quid tantum locutioeft.

Secunda diuifio fic cxpltcatur:fonus rcdlus eft,
qui per red^as lineas orbiculacim difFundirur in-
ftar circulorum , quos cflicit lapis in aquara pro-
icdlus ; reflcxus ver6, feu aftio ficquando rcdtus
incurrit in corpus fojidum concauum, a quo tan-
quam pila rcfilit ad aures , tamen non neccire eft
refle(5li ipfum acrem,quo fonus reuehatur,ncque
ipfum rcalem fonum ; quia fzpc fufhcit refle-
&.i fpecies eius,ficutin fpcculo-videt quis fc-
ipfum pcr folas fpecics reflcftentes ad oculum:ita
in Echo audit fuas voces per folas fpecies eius
rcfledlentes ad aures.

Przterea , conftat fieri Echo ad magn.im di-
ft^ntiam, ad quam neque acris commotio, nequc
rcalis fonuspertingit. Nonaudiuntur autcm in
Echo nifi vltima vcrba.quia reflexio fit ordine re-
trogrado, & quoniam fonus eft fucccfliuus.prio-
rcs cius partcs facilc euanefcunt.itavtfalte quoad
articulationcm non percipiantur; ad quod facit,
qu6d vltimz partes propellentcs priores turbant.
Contingit autem ob varios anfradus, voces non
fcmel.fcd fzpius reflc(fti,vt rcfert Plin.//f . j G.Nat.
Hift. c. I j. Olympiz in porticu fuiflc eandem vo-
ccra fepties reddi folitam. Sonus acutus cft , qui
brcui terapore peruadit fnftar ferri acuti,grauis e
contra,inftar obtufi fcrri.

Dico quarr6, fonus ab eapartcin qua incipit,
multiplicat fpecies ad diftantiam , ad quam non
multiplicat fc realiter. Patct, ad tam magnam di-
ftantiam, in qua auditur , vcrifimile non eft polTc
rcaliter peruenire. Secund6, nifi ab co loco, quo
incipit, fonus cfFunderct fpccies, non percipere-
nius vnde venirct. Tcrti6, fi non efFunderet illas
fpecies,in loco diftanti non audicetur,quiaomnis
fenfacio eft per fpecies.

Quidam pucanc fonum,in co fpatio,quo fit im-
petuofo conatu medij non produccrc fpecicsj
quia ibi multiplicat fe realiter.Sed verius eft op-
pofitura,quod tenetDiuusThomas i.j>.^.jj.art.i.
quia audimus fonum vbi incipic ab ore animalis,
& immediatc ad lyram.

Obiicitur prim6,fonus eft fuccefliuus:ergo non
producitfpecies.quianihil habctprzfens nifi in-
diuifibile. Refpondetur, producere eas,& immu-
tarefuccefliuc,& fic agit pcr partes fuas fucccfH-
uas : & ficut obic(flum fucccfHuc fit , ita cog-
nofcitur ; neque eft contra rationem a(^ionis
fcnfitiuz fieri fucccfliuc.

Obiiciturfecund6,fi fonusmultiplicat fpecies
quando incipit,fcquiturqu6d auditurin inftanti,
quia cfFundit fpecies fine refiftentia contrarij,
ficut vifibile;confcquenseft cdntraexpcriennara,
quia prius audit , qui eft propc rem fonanrem,
quam qui procul diftat ; & fulgur prius ab oculo
cernitur,qiiam tonitruumabaiiditu percipitur,&
tamcn hoc eftcaufaillius.Rcfpondctur,fonumad
ccrtam paruam fphzram emitterc fpecies , fimul
acincipit,ficutrcs vifibilis,& aquocumque incra
illam fphzram fimul audiri poteft , quod expc-
ricntiaconftat; at in ma^na diftantiafpccies noa
pofTuntcfFund-, doncc fonus ipfe prius intenfiue
raultiplicctur , & hocfitneceliario in tcmpore,
quodaIlataexperientiaprobat.Sipetas,quarc vi-
fibile,ctiam ad reraoca,in inftaci mulciplicat fpe-
cies , & non fonus ? Refpondctur , ficut vifus cft
pcrfe^or fenfus, vt oftendi fnpra ad^, 6. ita cius
obie(Shim pcrfc(5tius,& cfHcacius cft ad agen-
dum admaioreni diftantiam. luxta hoc explica
G G g } qiiod

uiait fuH

7-

In Echt Htn
rtfltHitur
Mer.nequt ilU
fctiin.

QuMre •x/lti-
mM veria in
Echc mudiMn-
turi

EMde vtx «.
li^UMndt yi-
fiifs refleSi-
tur.

Soniu eflicit
ffeciesyVbi if-
fe tun eft.

8.

StHiM an fuc-
cejpumi

9.

622 De potentiis corporeis anim^

Xh vifufimul
immHtmtMr
crganum , (^
mudium.

10.

imU4 h»bet
mliquitm , fed
treuem fer-
m»nenti*m.

Sentu *n per
torpM dffnm
sitdiutri

pn> vMcuum

nihil ptteft
muJiri.

1.

Odtrjuidjttt

Quarefiorese
frofiinquo mi-
tiits odorMturt

§lut tdorum
Aetteif

quod dicirScotus fupraf.3.-«</4.in vfu fitnul im-
mutari organum , & medium : fccus in auditu.
Cuius rationcm aflignaui ibi in Commcnt. snnot.
3 . Sc quod ait Atiftot. <ie Stnf.& Senfth.c.-j. fonum
prius iramutarc mcdium.quara auditum.

Contra hoc , quia cum fonus fit fucccffiuus,
quando pofterior par« fit,prior non cft : crgo non
crcfcit fucccffiuc.Rcfpoiidctur.durat aliquantu-
lum in cadcra parte , & fucccfliuus dicitur , quia
tantum durat,quantum fucccfliuaeius fadioinam
quoad intenfionem eius in eadem parte , fortc
fucccfliucacquirit fua'm pcife£tioncm j & ftatim
ea acquifita,incipit corrumpi.fcd quamdiu durat,
extcndit fe:& fimile ferccft de impetu ptoiedto-
rum.de quo difp.vlt.feEl.vlt.

Petes an pet terram, vcl alia corpora denfa fo-
nus audiri pofllt ? Videtur quod ficjquia intra cu-
biculum exiftens audit fonum per pafietcs;& in-
credibile videtur quod quidam dicunt , tunc per
poros audiri:detur enim corpus fine poris,& non
impcdict auditioncm : vctius tamcn fccundum
communem, non audiri , quia fonus eft fuccefli-
uus,requircns medium citifllmc penetrabile,qua-
le non eft corpus denfumjad quod facir,qu6d ca-
lor,licct fit fummc adliuus,tardc tamcn talc cor-
pus penctrat.

Petes fecund^ • an pet vacuum , aliquid audiri
pofllt .' Refpondetur , vt de vifu dixi »fiEl. prsced.
dkh. 4.

Petes terti6 , an requiritur neceflari6 medium
ad auditionem?Refpondctur ncgatiuc.ex Dodorc
fupra q.i'& 4.Vide ibi annotationes noftras.

Sectio XI.

De OlfaBu.

DE hoc agit Ariftotele$,&eius interpretes 2.
de AnimAtC.cf.

Dico prim6,odot cft qualitas tettiz fpecici, &
fccunda,non prima.Prima pars probatur,quia ni-
hil pcr fc cft fenfibilc. Secunda pars patct cx Ari-
ftotele de Senf.& Senfib.cap.i . tencnte, qu6d fit cx
niixtionc primorum,in quaficcum vincit humi-
dum,& calor dominatur.Probatut etiam ratione,
quia odorifera parum fpirant odoris in frigorcj
calor ergo in cis dominatut.Item, quando nimis
humida funt,vcl organum diftillationenimishu-
mcfcit,vix pcfcipiuntut jquia ficcitas non ptaeuar
lct:& hoc expcrientia conftat.

Obiicics, Ariftotclesy?fl.i i.q.$.&de Senf.&
SenjU>.c.i.zit odorem cflc vaporcmjfcd hic cft fub-
ftantiaicrgo. Rcfpondctur, intelligit de fubiedlo,
vndc de Senf& finfibjc.^ .negzi cfle vaporcra,fcili-
cct formaliter.

Obiicitut fccund6, fi odor cflct cx raixto, for-
tius agerct in propinquum,quira in rcmotumi at
expericntia conftat , florcs minus odorari e pro-
pinquo.Rcfpondetur,idc6 eft,quiadum defertur,
depuratui a fumeo vapore.

Obiicitur tettio , vnus & idem cibus cft boni
odoris,& faporis ; crgo cura fapor fit cx huraido,
fccundum Afiftotclem hic text. loo. idem cft de
odorc.Refpondetur,id non contingcre in fuauif-
fimisodotibus raufci,acubari,&c. inquibuseuc-
nit odor ad parces ficcas , fapor ad huraidas re-
fertur.

Petes,quat funt odorum fpecics. Refpondetur,
nobis efle parum notas ; tamcn fcimus an odot
fitgratusivcl moleftus,vel an rcs fit odorifera,vcl

foetida. Item, difcernimus inter odorem tcutam»
qui cit6 irarauta(,& gtauem,qui tarde.

Petes,qu6dnam eft mcdiura oIfaftus?Refpon-
dctur cum Ariftot.i.<ir./4».rm.76.&expericnti4,
aerem,& aquara.Dc acre patct jde aqua etiam con-
ftat pifces no6t\i ad diftani alimentum moueri.

Sed diflicultas eft , quomodo diffunditur per
hoc mcdium odorjin quo ccrtum cft odorem dif-
fundi realitcr,quia amoto odorabili manet odor,
& fpccies manerc nequeiit abfente obiedo. Item,
qua: actingunt tcra odorifera,redolent ex vaporc
in eorum poris rccepto:certum eft etiam odorem
diffufum non fubie(5bari in mcdio,quia non habec
cam mixtionem, ex qua refultat. Certura eft tcr-
ti6,odorcra a longc fcntiri,tcfte cxpericntia:qux->
ftio autera eft , anoportet vaporem ad ipfum or-
ganum pertingere.

Dico fecund6, etfi aliquando fic attingat, non
fcmpcr.fedfufficient fpecies intentibnales diffun-
di.Ita D.Thora.z.</tf -^«./r^.zo.Caiec.Thicncn, &
>£gid.circa tm.ioo.Probarur,quia ad tantam di-
ftantiam vapores emitti ncqueunt : refert Albert.
a.</tf -^n.c.ij. vultures,& tigrides, fada ftrage in
Graecia, cadauerura odorenia joo. lcucis fcnfiflc.
Secund6,aliz qualitates fenfibiles effundunt fpe-
cicsjfinc fui rcali multipIicationCjrjry?^.! i.&ii.
crgo idem hic.Tcrti6,odoratio pcr aquara fit per
fpecies cantijm, quia exhalacio ibi proprer frigi-
dum,& humidum non potcft transfundi,cx Arift.
deSenf& Senfil;.c. ^.luxtz ha:c intclHgeScot.fupri
^.4,vbi etfi ncgct tcquiti nccefTari^ medium, nifi
tantum in vifuj^on afrerit feraper fcnfibilc attin-
gere fcnfura , imm6 ibi ad primum, docct adVio-
nem naturalcm fenfibilis impcdire fcnfationcra.
Dicendiim crgo ,odorabilehabercccrtam fpha;-
ram, incra quam fc rcaliccr multiplicac, & ibi , ac
vltra fpccies diffundic,ficuc dixi de fono fi&.
prated. con. ^.adi.^ ratio , ac obiedio ibi fadbx
mod6 currunr,& foluuncur.

Obiicies,quia venco in contrarium flante, im-
pcditur odoratio ; ergo non fit per fpecies , quia
vcntus in has non agit. Refpondetur, ventus au-
fcrt fenfibile cxtra fphzram , & ita non effundic
fpecics in organum , aufcrt ctiam ipfas fpccies
cum fuo fubie<5lo.

Obiicicur fccund6 , quiafcqueretut fpecics in
inftanti peruenite adfcnfum ,quia noii habenc
concrarium j hoc auccra eftconcra experientiam.
Refpondctur \tfe^.pr4ced.con^.adi.

Obiicies tetti6, color non multiplicat fe reali-
ter;crgo nec odor.Rcfpondetur,minus requiri ad
produ^bionem odoris(& idem eft de fono)quia eft
qualitas cit6 tranfiens,quamcoIoris, qui eftper-
manens, & pcrfeftior , & experientia in vno cft,
non in altero.

Obiicitur quarc6, de Senju»& Senfih.c 4f. dicitur
organum olfadus non debere eflc calidum , quia
ipia euaporacio talis eft;ergo hasc immediatc mo'
uct, & attingit,& fic Scotus fcntirc videtur,fupri
</.4.Refpondctur,tunc efficacius immutat pcrfpe-
ciem,quando attingit,& fiepius ita cootingit,non
tamen eftneceflatium.

Dico terci6,organum odorandi rcfidcre videtur
in interiori partcnafi, forte in duobus tuberculis
mamillaribus. Ita Vallef/i^.z.r^/'.!^. & alij apud
Conimbr. x.de An. c.^.^.^.art.i. Probatur prim6,
quia ibi fentitur voIuptas;crgo & fcnfatio.Terti6,
cum ad cerebru afcendant cxhalationcs odorife-
rx,quibus confortatur vis difcerncdi eas i noxiis
exhalationibus,conucnictiu$ in naribus ponitujf.

Ob

Stuoilmtdlit
»lf*amt

Oderrunfuk.
itHMitr ra
mtdi».

Vultures S^-
longi odorem
pertipiunt.

Ke ueteJfsrA
vaptr odtri'
ftrtu attwgit
»d «rgmium.

Odtr fe , ^
fpeeiet multi.
plitat.

fiuarevtnteie
impedit edt-
ratitittmi

Miniis requt .
ritur ad pro-
duBionf tdf
rie, qHom r*-
Itrit.

OtfauM tdt-
randi.

Difp. II. Sea XII. 623

£ ^ Obiicies> cerebrara confortatut odore , & ct-

CertbrS qut' i^ni izdituricrgo eft eius organura.Rerpondetur,
ntodi tdore Izdi , vel confortari qualicatibus comitantibus
ttnftrtMwri habitum.

Obiicitur fecund6 , Ariftotelcsy2£f. ij. tj. j. aic
tunc nos odorari , cura odores «d cerebrum ve-
niunt-Refpondetur.varius in hoceft : tanaen i.de
Hifi.c. II. aitnarescontineremeatus odorandi.
Aducrte tamen aniraalia non refpirantia,quia na-
ribus carent,blfadum habere in fi(lulis,vel bran-
chiisjVt tenet Ariftoteles xM Partjcap. 1 6. & ^.tU
Hifi.cap. I o.

Quod hic ait Ariftoteles /rjrMoo.intranafum
darioperculumfenforij ,quod refpiratione ele-
uatur,& ide6 fine refpiratione odorationem non
ficri ; irridetur k Galcno lib. de inflrumento otiora-
tionis. Sed forte per illud operculum intelligit
viam ardiratn nafi,qusrefpirationedilatatur.

Petes, an odoratus hominis fit perfe<2^ior alio-
rum animalium. Refpondetur fupra»»CtfnwBf«.
ad q.6.\iAcComin\>t.i.de Amma^.^.q.^. &To-
letumf^i,f.i4.

S E C T I

XII.

I.

Definitit f*-
ftru.

Snptr.Crtdor,
vtcitt* HH»li-

fiuart f«M
[•ttut ymtb,
infipiJ» fnnt
hdminihHi.tjf
eontraf

Saptresextrt-
mi, ^medij.

ExempU f»-
ftrum.

De Gttfiu, dr Ta£itt.

DE guftuagit Ariftoteles,& Interpretes eius
i.de yinima,c. i o.& de tiSta,c. 1 1 .

Dico ^nmo,ftpor efi ejHalitadfecunda refhltans ex
mixtione, tjna calorcum humiditate vincttnt. Ita Ari-
ftoteles eie Senf. & Senfib.cap.^.Vnmz^iii patet,
quia nullum elementum , in quo funt qualitates
prims, aptum cft ad nutricndum ; ergo necfapi-
dum. De humiditate patet, quiaquaedam fapiunc
irrigata, & humor faliualis ad &Gt\im requiritur.
De calore etiam conftar , quia coquit ficcum , &
huraidum, vt debite mifceantur , & inde rcfultac
vapor ; C\ autem nimis coquat , vt refoluat mate-
riam humidam in fubtiliorem,orietur odor,vnde
fapor,& od6r,funt qualiiates vicinx.

Obiicies.Cineres,piper,& alimenta multa non
funt humida.Reipondetur non requiri humidum
przdominari in fapido, fed fapor prouenit ab eo
magis,qua humidum eft,neque hic adfuntratio-
nes vrgentes.

Obiicitur fecundo, G fapor fic refultarec, in re
fapida inha;reret , quod falfum eft ; quia tunc eo-
dem modo faperet hominibus , & brutis ,contra
experientiam. Refpondctur, res fecundum fe fa-
piunc eodem modo omni guftui non impedito;
vnde cum homines efFiigiant alimeca brutorum,
non eft ex eo quod non percipiant eodc modo fa-
poresifedquia rationetemperamcnti,nociua func
homini,quae brutoconueniunt,&e contra.

Dico fecundo.func duo faporcs extremi,dulcis
& amarus , & fex raedij.Ita Ariftoteles de Senf. &
Stnfib.c.^.& i.de .^»»»M,r<'jrr.ioj.Alijaddunt acu-
tum.qucra illeomifit.Pingue eft prope dulce,fal-
fum propeamarum;reIiqui omninomedij,vtacu-
tus in pipere,raphano ; aufterus in frudlu imma-
curo;ftypticus in frudu myrti ; ponticus in limo-
niis,acetofus in aceto.Galenus ^.defimpliciumme-
dUamentorHmfacMltate.c. i o.ponic acuium,& pon-
ticum eire extremos.fed Arift.fequuntur D.Tho-
mas i,de Gen.feS, 1 1 . Auerroes 2. de Anima , com.
1C5. lauellus f. 46. & communis , & experientii"
conftat amaruin,& dulce,maxime contrario mo-
do mouere guftura. Nec obftat , quod ponticus
magis frigori , & acutQS uiagis calori accedunt;

quia acceflus ad priroas qualitates hicnon atten-
ditur, fed ad rationem afBciendi guftum cum de-
lc6^atione,vel dolore.

Dico tertio , guftus diftcrt realiter ^ ta<5tu. Ica
Ariftoteles i.deAnima , & deSenf. & communis
circa text. 1 1 . Probatur ; quia fapor non eft obie-
€t\xm tai5lus,fed prima; qualitates.Secundo.faluo
tadlu, perditur quandoque guftus. Tcrtio, orga-
num eft diuerfum, quia in giiftu.eft vcna linguz,
ex Scoto fupra ^. i . in tad^u,eft per lotum corpus.

Obiiciesprim6,quia guftus percipic aquam,
quatfaporem non habet;ergo vt tangibilem fcn-
tit.Rcfponderur,fi omni fapore carct,guftari ne-
quit;fedcantum tangi. Ariftocelesfxpius dicic
guftum eilc qucmdam tadtum ; quiatadum fup-
ponit,vel quia circa idem maceriale verfantur; &
quia vbicumque eft guftus, ibidem eft tadus, ecfi
non e contra:de quo fupra annot. i .adcj.G.

Dico quart6,organum guftus eft cuipis lingna:.
Ariftoteles \.deHtfi.ii.& i.dePart.c.i 7. Viohjitut
cxperientia,quia cum aliquid pcrfe6te guftare vo-
lurous,applicamus linguz cufpidcm:e contra cum
guftare noJumu$,ad lingux radiccm dciicimus,vt
in medicaraentis fumendis contingit. Palatum
aliquid de organo parcicipat , vt tenet Damafce-
nus i.fide 1 8.& alij;viide nerui guftatorij e6 fe cx-
tendunt.

Dico quint6 , organum tadus eft netuus , &
mcd umcaro : hancdocctScotus fupra^. x.&in
Comment. (olai raciones,qu2 fiunt conira eam.

Dico fcxt6 , func duo ta^tus , fpecic diftindi:
hanc trat^aui cum Dodlorc tj. i .

Dico feptim6, nequc guftus , ncque tadus re-
quirunt medium extrinfecum: hanc fusc cradaui
cum Dodore fupraf.}.& 4 Difficultasautem eft
an ifti duo fenfus immutentur pcr fpecies incen-
tionales.Quidam negant,quos citaui in Comment.
adq.j.infine.

Dico odau6, oppofitum eft verius. Ita Scotus
fupra^.4.&DiuusThomas i.p.q.7%,art.i.&c com-
munis. Probatur prim6 , quia non aliter cogno-
fcere poflimc qualitatcs fenfibilcs, quam pcr ipe-
cics.ficut ii» aliis fenfibus contingit.Secund6,non
fcntiunc qualitatcs fibi inhacrcntcs, vt oftendi, in
Comment.ad q.i.annot. i . ergo excernas;fcd has ne-
queunt fentire, nifi ab eis accipiant fpecics. Tcr-
ti6, guftus non immutatur realiter a faporc, quia
aftiuus non eft ; ergo intentionalircr . alioquin
nullomodo fcntirct. Quart6,conffat quando ta-
dus habet intcnfum frigus, qu6d tuncpcrfedlius
fentit calorcm , qui tamen propter reliftentiam
contrarij tunc minus naturaliccr immutat ; trgo
incentionalicer iromutat. Vide Scotum fupra ^.5.
Item , duritics , & moUities non producunt fibi
fimilesqualicatesintaau; ergo intcntioncs tan-
tiim : alioquin nullo modo fcntirentur. Ratio a
priori in hoc cfTc vidctur, quod qualitatcs rcales,
funt nimis matetialcs,& crallJc ad caufandara
fenfationem.

Obiicicur prim6 , manus a:quc calidum obie-
€tam non fenticquia ab eo no alteratur;ei go per
altcrationem fentic. Refpondctur, hocellc pecu-
liare fenfibili tadus,qu6d non immutat iiitcntio-
naliter.nifi quando immutac reaKter;vndcinten-
tionalis eius aiftio fupponit realem ; & expcricn-
tia id teftatur:ide6 calidum,qiHa aequc calidii non
alterac,neque fpeciem in illud immiccicConimb.
i.de An.c.\ i.^.^.i(rr.}.diciit tunc cfFundi fpeciem
in fenforium,non tameneffici fcnfationem, quia
lequirituc altciacio. Scd non placct, quia fenfo-
G G g 4 liiun

5-

§ltitfnpdi gu-
fiiet diftrt a
teUiul

Gufitte tfi
quidm tmRiee,
exfonilur.

4-

Orianum gU'

fiUi,

Orgmnumt»'
aut.

Nte gfflttt,
nec tMSiti re-
quitunt me-
dinm.

Gufiae.^tM-
Hut immutS-
tur ftr fft-
tits.

Aliquando
quod minus
imtr.uttt »«•
tiiraliter, tn-
tifiiis immu-
t»t intentit-
nmliter,

6.

T4»fibilii *-
Bio intenlie-
H»lis,fupftnit
tuuureUnn.

6 14 De potentiis corporeis Animse.

ntn ftntit in
^ftnti»,ciim
non mutetur

reulittr aff
ftrcl

I.

Bpecies fenfi-
bilis neceff».
rie ejfefontn-

tlM.

eertphili» tl
mola non pof-
fent percipifi-
ife Jpeciebui,

riilm calidiim , vt quatuor cum fpecic , calidi vt
quatuor,aliquam fcnfationcm cliccre potcft, fal-
icm impcrfedam, calor enim ad id n5 concurrit.

Obiicitut fecund6,guftus non immutatur rca-
liter a faporc ; crgo fi pcr fpecies fentit,inabfcn-
tia faporis fcntict. Ncgatur confequentia , quia
cfto a faporc non immutetur, tamen debct im-
rautari a qualitatetangibili,quiahi fenfus funt
fubordinatijvt/w/^r/i dixi.

Obiicitur terti6,quia necin olfadu datur fpe-
cies:ergo minus in guftu,& tadlu.qui funt perfc-
diorcs. AntcccdcnsprobatHurtado dey^n. d.\i.
n.f. Primo,quianon difccrnit olfadus, vnde in-
cipitodor. Secundo ,quiamanct odor incubili
amoto odorifcto,at non manent fpecies. Re-
fpondetur , ad primum , cxpcrientia conftat nos
aducrtcre, an a dcxtcris, vel finiftris venit. Addc
fortc non fentiri odorcm finc contadiu, vt in gu-
ftu , quod fcntirc vidctur Scotus fupra f . 4. ad i.
manent ctiam ibi odoris fpccics.cum fuo obiciSlo:
nequc odor feparatur k fuo fubicdo, cxhalatione
fumea.

Ex quibus patct, fpccics horum fenfuum pro-
duci fuccefliuc, quia fic fiuni illa: realcs altcratio-
nes , veriim iftae adiones non fc comitantur fe-
cundum gradus , quiacontingit fcnfationcm eirc
intenfam,vbi altcratio talis non eft, vt fi appliccs
manum nimis ftigidam ad igncm : dc quo dixi in
Comment.ad tj.^.ad 1.

Pctcs an fint plure$,vcl pauciores fenfus,qukm
qui nquc ? Refpondetur, fupra f .6.f ^»/» Comment.
de comparationc eorum quoad pcrfcdkioncm, &
de fenfibilibus communibus, dixi quod vcrius
vifum cft.

S E C T I O XIII.

De Senfu communi.

POnendum cfte fcnfura communcm, oftcnfum
cft a Doftore fupra cj.^.ic il>iin Comment. tra-
<ftaui an cxterni cognofcant fuos adus; & verius
«flc dixi hos pcrcipi ab intcrno. Item, vnum tan-
tum efte fcnfum intcrnum. Itcm,adura eft dc ra-
tionevnitatiseius,organo,&obic6to^.io.in.cu-
ius Commcnt. etiam difcuin an fit in omni ani-
mali,& an fenfus decipiatur.

Sectio XIV.

De Sfeciebus fenfibilibus.

SVpra in comment adef.ijjt.ti. fccundum com-
muniorcm fententiam , oftendi dandas efle
fpecies fcnfibilcs, etfi multi non infcrioris notae,
cas negcnt. Addc hic ad huius confirmationcm ra-
tioncs fequcntcs. Prima, fccundum communcm
ad fcnfationcm in omnibus fenfibus requiritur
medium;& faltcm rcquiri in vifuincmine ncga-
ri poteft ; de quo DocStor fupra ^ . 4. fed nullum
agcns petit mcdium , nifi vt per illud fiataliqua
adio , ncquc hic alia cfle poteft , nifi efFufio fpc-
cicrum. Sccunda, alioquin in quacumque diftan-
tia videret fcnfus obiedtum. Tcrtia,fcnfibilia vi-
denturad longam diftantiam , in qua nihil rcale
produccre poflunt , prastcr fpccics : quod de rifu
parct,& dcauditu o(iendi/e£l.io.con.4. & dcolfa-
6t\i,feSl.i I. con. 1. Qu6d vcto aliquid producant,
patct,alioquin fenfus non exircnt in adbus ; quia
nihil cflet , quo detcrminarentur ad agendum.

potius quam ad non agendum. Quarta > rcflexio
ipccicrum ex fpcculo id ipfum oftcndir, quia per
hanc vidcmUs,qu6d a tergo eft,quod non fierct, fi
nihil producerct obicdum in fpcculo. Qu.inta,
baculus,cuius parscft in aqua,apparct fraftus,ncc
oculus cft caufa ; quia vniformis eft,ncc baculus,
quia intcgcr,& rc^us eft:crgo cx diucrfitate me-
dij hoc proucnit, & pcr confcquens aliquid reci-
pkur in mcdio,alioquin nulla fieret deceptio ra-
tionc ipfius. Sexta, alioquin opacum intericdtum
non impedifct vifioncm , ncc auditionem contra
cxpcricntiam. Scptima ,ide6 aucrfis oculis non
vidcmus.benc tamcn audimus,quia fpecics vifiua
pcr lineam rc<flam traiicitur,auditiua non.

Pctcs an fpccies fint adkiuaE .•" Refpondetur, fic:
dequoDoftor fupra^.ii. & i.d.i.e].j. Vide qus
adduxi d.cj. 1 1 in Comment.annot. 5 .

Petcs fccund6,an fpccics hxfintdiuifibilcsPlta,
prim6,quia funt in fubiedtis diuifibilibus.Secun-
do.fiunt a diuifibilibus qualitatibus. Terti6, aliiks
non poflent rcflcdi , ncc refrangi. Quarto , eflet
fpccies tota in toto,& tota in qualibet parte,quod
foli fpiritui conuenit.Quint6,eadcm fpecies cfler
in multis Idcis difcontinuis.

Pro maiori cxplicationc huius, & folutionc ar-
gumcntorum, Aduertc qu6d a quauis parte obic-
&i cmittitur fimilitudo pytamidalis ad quoduis
pundum mcdij illuftrati, cuius bafis eft in fupct-
ficic rei vifar,& conus in quolibet pundl:o,& idcm
de luminofo , quod fecundum pcrfpcaiuos in
quolibct punclo fpatij tcrminat fuam pyrami-
dcm , vnde quo rcs funt maiores , co cflicaciores
fpeciesemittuntj& hinc remotius vidcri pofliinr.
Hinc ctiam cft , qu6d in quolibet pundo mcdij,
rotum obicclum, & fingulae cius partcs,a quibu»
finc obftaculo ad illud pundum linca: duci pof-
funt,repraefcntantur ; quia fcilicet ibi cft conus il-
lius pytamidis , quod fieri non poflet , nifi obie-
dlum,& fingulas eius partcs , in quauis pattc mc-
dij fuifimilitudinem producerent. Ratio huius
eft,quia,vt docet Scotus i.</. i j ji.9.ad j .agcns na-
turalc non impeditum agit in medium fphacricc,
& idc6 quslibet pars obicdi , ciim naturaliter
agatin quamlibct partcm mcdij, fpcciem produ-
cit , & pcr confcqucns in qualiber parte medij,
omncs partes obiedi repraEfcntantur;mod6 ab
cis ad illam partcm linca: reda: duci poffint:alio-
quincquauispatie medij hon videretur totum
obicclum,fcd tantiim illa pars, cuius tantum fpe-
cies eflet in illa medij parte , quod cft contra cx-
pcricntiam,fpecics autem fic cflufaa fingulis par-
tibusobiedi ad fingulas partcs medij, repraElcn-
tarpartcs a-quibus cfFunditur fecundiim fitum,
colorcm,& cxtcnfioncm ; & pcr confequens fpe-
cies pcr accidcns , ficut & albcdo extcnfa cft ad
cxtcnfioncm fubie6li,& ficdiuifibilis.

Ex di(flis patet,quare obicdtura dicitur effiin-
der c fpccics in plurali, cum vnam tantum cfFun-
dat , quiaquzlibet pars fpecici fufficit vt totum
vidcatur, &eadem ratione dicumur fpecies mul-
t]plicari;quia itadeferuiunt potcntia:,ac fi plurcs
clTcnt: producuntur autcm ab obicdto vfquc ad
organum, continuc fi mcdium cft ciufdcm ratio-
nis, vel contiguc,fi alterius ; & tunc per accidens
fpecics non eft vna.Ratiocft,quiaobicdum con-
tinet cas intra fuam fphacram, & quia fpecies non
repraEfentar,nifi id a quo fir.Alij dicuntrnam fpe-
cicm efficere aliam,& fic vfquc ad organum.

Aduertc fecund6 , quod fpccies vifibilis ali-
quando cfFunditurobliqiic, vcl reflcxcad poten-

tiam>

Bseulus eu-
int vns fart
tft in »ifM0,
alttr» inaH-
rt , ^uare ap^
faritfraSiui

1.

Spieiisfuni
aHiua.

Specits tjfi
diuijibilts.

SHuenadtt ffi-
tiis vifibilit
imittitur , (3«
quafigura}

jtgms natu-
rali Hon im-
feiitum agit

fftimti.

Spieits riprt-
fintat obieiH
fecunditm fi-
tS,e»lorem,(y
ixtmfiontm.

4.

Siuari obiellii
dititur effun-
dtrt fptcits iu
flurati}

Sifofmfufpi'
eies dicuntur
multiflicari }

Dirput.ii. Seaxiv. 625

►

fW« r*i Mp- ciam,non fecundum axem re6bumj& tunc accidic

f»r*nt du- error circa fitum obiedli : & hinc eft,qu6d quan-

fUe*i} do comprimendo oculum^ipfum eleuamus,appa-

retresexira locum fuum , quia axis illius oculi

non cft reclus , & quia axis alceriusoculi re6bus

eft , res apparet in fuo loco ; & fic dupia : eadem

ratione, quia pars baculi inaquaprius fpargit

fpecies per aquam , & inde veniunt ad oculum,

a perpcndiculari fraft«, apparec baculus fraftus,

quia per aliam lineam venit fpecies parcis im-

merfic, & per aliam parcis non imraerfaj.

y. Similiter , quia linea non feruatur refta in re-

flexione a fpeculo , res vidctur non vbi eft , fcd

Qu»r*r*svL vbi incipit refledi fpecieseius. Nonvidccurau-

dttur in ^e- [£„, in fuperficic, fed in profundo.quia non tan-

tMlo.nen v $ ^^^ ^^j etiara diftanciam aliquo modo re-

i» prefundo ^^xientzx. ; vnde cum plures retro cxulentes re-

^euli vid*. pracfcntantur in fpeculo , profundiusappatent)

turf qiii remotiores funt.vide de hoc Vitellium lib.^.

§lu»re »ni- PerlfeEl, Hinc eciam animalia dum iuxta flumen

m»l$» tuxi» incedunt, apparent, quafi dorfo inuerfo ; quia ab

'vMntw} ^^^^ fpecies refledtitur , ficut a fpeculo : & appa-

rent reprasfentata per cales fpecies efte , vbi refle-

xio incipic. Turres fub aqua apparent initerfa;,

quia fpccies cceli ibi rcfleftitur , & repr«fentat

diftantiam,qux minor eft inter fummicacem rur-

rium, & ipfiim, quam incer ipfum,&earum fun-

damenca ; quod fieri nequit , nifi turres inuerfa;

appareant ; & fortc harc cft verior racio , quartf

animalia fub aqua inuerfa videntur , & homo

iuxta ripam incedens verfo capite apparet. Ex

Cur hem quibus patct nihil valere argumentum Galeni

luxt» ripam ^p^j NviTenum deviribtu An.cap. i. fcilicet ocu-

tneidtnt /»• . ' ' ^ /• . i- „

utrfb enpite ^°^ "°" poHc rcciperc Ipccies coeii,& magnarum

0ff»r*tf rerum , .quia funt nimis parui ; oftenfum ejiim

cft, fufficcre conum pyramidis recipi in oculum,

vt totum obicStum vidcat.

6. Obiicies, fi fpecies funt diuifibiles;ergo occu-

pant locum , & fic plures non poftunt elle fimul

in parua pupilla, & per confequens , tanta mul-

titudo rerum non vidccur per fpecies. Refpon-

Pluret jptcies dctur.non fc excludunt ; quia non funt quanta;

i»**demfub- per fe , fed compatiuntur in eodem, ficut albedo,

•*^*' & dulcedo. Contrk ; ergo per eas non reprzfcn-

tantur obieda , nifi in eodem fitu, quia illae funt

in eodcm. Negatur confequentia , quia feruant

varias oppoficiones , fecundijm lineas re£bas ad

diuerfa obic^^a , ad cum modum , quo linea; ^

centro ad circumferentiam ducuntur , & fic rc-

prsfentant res in diuerfis ficibus.

Obiicitur fecundo , fi funt diuifibiles ; crgo

materiales : ergo educuncur de potentia materiac:

ergo non fiunt in inftanti : confequens eft fal-

§iu»re g>eciet fum, quia oculus in inftanti videt. Refpondetur,

vifibiles in cduci dc potcntia materia: , quia non creantur:

cum quo ftat , quod vifibiles , ciam contrarium

non habeant, nec dependeant ab alique fuccefli-

ue, in inftanti emictantur: audibiles autem , &

olfadibiles , quia cum motu fiunt , in tempore

diftunduntur, vt cxplicatum cft fiQ. 1 o. cow.4. &

fi£l.\i.conc.i.

7. Peces terti6 , an fpecies rei , vel res ipfa vide-

tur in fpeculo? Quidam dicuntvtrumquefimul

videri, D. Thom. de Verit. qiufi.S.an.u & is.&

I . fart. ejtufi. j 8. art. 3 . Auerr. lib. de Senfit , cap. i ,

Capr. I . difi.^^. tjHtfi. X. art, i . in fil. arg. cmtr.i.

coneluf.

IVerior fententia cft , tantijm videri rem ipfam
in tali reflexione. Ita Scot. i.difi.i^.§. dico tttnc.

infianti ef-
funduntur,
»li*nenit»i

res ipfk, e^mn alitpia fpeciet rei vifit Sc^odl.i^.
fin. Kichzid. 4. difi.ti.tpi4tfi.i. Palatius i. </»/?. 3.
difp.$. Vitellius //^. f . & alij apud Conimbr. z.
deAnim. cap. j.^<tfi. 8. qui tamen Scotum con-
tra exprefta eius verba citata , citant pro. altera
parte ; qui etiam idem exprefsc tenet ^.difi. 10.
(jMfi.^.fme. Probatur prim6 , quia fi fpecies vi-
derccur, non appareret maior fpecuIo,contra ex-
perientiam. Secundo, fpecies tantum eft in fu-
perficie fpeculi, ex chalybe , quia non penetrac
opacurn , & tamen quod videtur, apparet in eius
profundo. Tcrtio , Ci videreiur fpecies, hoc de-
bcrct eile pcr aliara fpcciem ab ipfa diftindtam
(pecie , vt in aliis contingit ; & hinc vifio eflet
reda , non reflexa. Hanc , & alias rationes ad-
ducunt Conimbricenfes , quibus vltra conclu-
fionem probanc impoilibile efte fpeciem vide-
ri ; cuius oppofitum oftcndi ex Dodore fi^.\ 1.
duk.x.

Obiicies prim6, quia fi res vidcretur , appare-
ret in fuo fitu. Refpondetur. Ratio huius iam
dataeft,- de quo videri potcft Vitcllius citatus.
Secundo , in fpcculo fra<ilo res videtur gcmina,
& in fpeculis quibufilam vna res nimis multipli-
catavidetur. Refpondetur,hocoriri ex ipfo fi-
tu, vel varia compofitionc fpeculi ; de quo Per-
fpediui. Tertio, cx ^.Meteor. cap.^. quidam An-
tiphcron imaginem fuam ab acre repercuflam vi-
dere folebat. Refpondetur , non ait Ariftoteles
quod fui imaginem viderit , fed fuam formam;
verum forte non in fua,fed in aliorum fentencia,
tenentium vifionem perextramifllonem fieri,Io-
cutus eft; fortc etiam laesa imaginacione,id quod
incerius concipiebat,exteriusvideri putabat An-
tipheron , vt multis contingit , maxime febrici-
tancibus. de quo Galcn. lib, i,tie LocajfeSl. cap.^.
Aliam folutioncm jpofnxinComment. adeju<tfi. 17.
num. ij, Aliahuc fpe6tantia omitto ; tot enim
funt dc vifibili abftrufae diflicultatcs , vt vita ho-
minis ad harc fola exadtc indaganda , non fuf-
ficeret.

Petes quart6, an fit poflRbilis fpecies reprae-
fencans indiuifibile?Refpondetur cumScoto^.
difi.\o. (jM^fi.cf. §. ad^uafiionem, fenfationem cor-
poris indiuifibiliter exiftentis ( vt corpus Chrifti
in Euchariftia ) cum fit quid abfolutum , de po-
tentia Dei poiTc poni in oculo ; non repraefenta-
ret tamen corpus, vt fic exiftens, quia taliter exi-
ftens , non eft ajHum eam caufare, vel terrriinare;
fedantcndere poiletpotentia tali fpecic affeda,
in obicdum fecundum fe excUifo modo exiften-
di,Do(3:or non refoluit,& difficile valde eft, ma-
ximc ponendo corpus nufquam alibi efle, vt ibi
admittit Dodtor.

Proparte negatiua eft, quia fenfatio extcnfa,
&diuifibiIisnonpoteft repracfentare corpus in-
extenfum, aut indiuifibile, etiam fecundum fub-
ftantiam, przfcindendu k modo, quia repraifen-
tans debet proportionari rcpracfcntato. Confir-
macur , quia vifiofit.pcrfimilitudinem pymmi-
dalem,cuius bafis cft in obie6lo,& conus in cen-
tro oculi, fed in cafu, bafis non poiTct efle exren-
fa , alioquin viderctiir obiecStum vt extenfnm,
quod repognat , cijm fit intenfum : fi autem b.Tfis
eflct indiuifibilisjviderecnr cantiim vnnmindiui-
fibile in obicdlo,neque abftrahcrc potcft bafis ab
altero horum modorum.

Pro affirmatiua parte eft , quod illa fenfatio
eflet operatio vitalis ; crgo tcrminaretnr vit.ili-
tcr ad aliquid. Itcm,qu6d eius cffedlus fomialis

cft

Kei iff» vi-
deiurin ^e-
ewe, nen eiMt
^cief.

8.

S^uare ret
multiplieata
viUttur la
quihufdam
^etulitf

Oh Ufam
phantmfiam
quidam pu-
tani , rued
imaginStur,
exieriits vi-
deri.

An viflo cer-
perea d.tri
prffit reprt,.
fentans indi'
uifibile.

10.

6 1 6 De poten tiis corporeis Anim^.

An tUHIit
fmfuh *x-
ttrtkntblirt-

II.

Anfeniptjjtt
»BtM viulif,
fin* aBuali
tind*ntU in
obieSa titu^

Jt.

cft facere videntcm , ficut albcdinis , facerc al-
bum ; ficut cnim intelligcrc non eft agere , fcd
habcrc in fc qualitatcm , qu« cft intellcdio , vt
AoceiDoQ:.iAi.q.6.mtm.ii,& ^.d.ii.q.j.ad j.
ita dc vidone tencndum eft.

Propter hacc, & alia, res h«c mihi cft exph'ca-
tudifficillima;occurrunt tamen duo,vcl rresmo-
di dicendi.Primus,qu6dperillum a(flum vitalem
vcrc tcndit potcntia in corpus , proptcr rationes
partis affirmatiux , non tamen incorpus, vt hicj
quia hoc repugnat , vt tenct Dodor ; fcd in cor-
pus, abftrahcndd a prsfcntia, quia dicit^Dodlor,
quod viHo produci poteft k Dco , ctiamd corpus
nufquam eftet, nifi in Euchariftia. Ex quo fcqui-
tur,cum fccundum cum,non poftet videri vt hic,
nequc vt alibi;quia nullibi cllet niH hic,qu6d ab-
ftradliuc viderctur : & per confequcns,admittcn-
da cflct dc potcntia Dci fenfatio extern^abftra-
dbiua, vcl finc przfcntia obicdki, quod tcnct Mo-
lina i.p.ef.jj. art.i.d.i.n.$. Buridan. 2. deAnim.
f.21. Rubius q. i^.&Scot. 4. <^.io. ^.y.admittit
dc fadlo in fenfu, Chrifti in Euchariftia cfle fen-
fationem obiedtorum , qu« videt in coelo , & fic
fine przfentia obiedU datur fenfatio , faltem pcr
concomitantiam.

Sccundus modus , fi dicamus a Deo produci
pofte qualitatem illam abfolutam , nihil tamen
pcr cam adlu repraefcntari ; quia hoc cft rcfpcdlus
ab ea feparabilis , & impcdibilis , quando obic-
<ftum non cft in dcbitadifpofitione. Pro quo fa-
cit , qu6d ifte refpedlus diftinguitur realiter i vi-
fionc , ex DoGt. t .d. i .^ .4. mim.^ .§.comr4 ifiam, &
quod prius potcft cllc finc pofteriori , Ci non cft'
ei idem rcaliter , vt habct i.iii.g'.^. ««w.i^.c^ 1.
d.t.ei.4.mm.ii.&d.ti.<j.i.n.i. Secundiim hoc
pegandum eflet cfFcdkum formalcm primarium
vifionis fccundum #;^abfolutum , cftc faccrc vi-
dcntcm;fed hunc cife fccundarium : & alium dari
primarium,cuius nomen non nouitnus, ficut nec
iiouimus nomen cfFcdus fpecici intentionalis in
medio,vt docet Do6bor 2.</.i3.»»m.8.quiaimpo-
fitum non eft.

Tertiu$,qu6d potentia per talem vifionem tcn-
deret in colorcs , non vidcndo molcm , vel cxi-
ftendi modum ; quia hoc eft fcnfibilecommune,
& color fenfibilc proprium, & potcntiz Dei dc-
negandum non vidctur, qu6d pofHt faccre vtvi-
deatur fenfibilc proptium fine communi ; quo
cafu cflct proportio inter cntitatem fpeciei re-
pr^fcntantis,& reprzfentatum,licet mancrct dif-
proportio in modoextenfionis fpecici, perquem
nihil reprzfentaret.

Ad id de pyramjde , tunc non eflet , quia h«c
requiritur ad cliciendam vifionem; & in cafu no-
ftro Deus per fe eam cliccret. Verum hoc hon
videtnr conforme Dodori d. <]u*ft. 9. qui ncgat
pcr vllam potentiam corpus vt hiCjpofTe caufare,
vcl tcrminare prim6 vifioncm ; quia caret debita
difpofitione : crgo etiam pcr nullam potentiam
fcnfatio extenfa, illud repracfcntabit vt hic : quia
pon magis rcquiritur extenfio in corpore.vt cau-
fct , vel tcrmipct , quam in fcnfatione concurfus
cxtenfioi)is,vt repraefcntet : tamcn tenendo hunc
modum.cxplicabis Dodorem,<4u6d intclligit pcr
caufafe.vel terminarc vt hic.ipfum cxiftendi mo-
dum,qui eft indiuifibiIis,operari,& percipi,quod
repngnat : non tamcn ncgat colorcs, qui fubfunt
illi modo, terminarc pofie. Si nuUus horum mo-
dorum arridct , quajre alium. Hic modus vidctur
ad mentem Do<ftorum pro pcimo modo citato-

rum, & fecundum Suar. ^.de An.art.\i.vhi tenec
virtute diuin^ pofle fenfum externum cliccre fen-
fationem finc praefentia obiedi ; ergo k fortiori,
fine praefentia modi obie^li , ipfo obiedoprx-
fcnte.

Sectio XV.

De fotenfia nutritiu^ , vegetatiua^
generatiua.

DE his Arift. & cius intcrpretcs i.dejiH.c.^.
Nota anima; vegetantis tres cfle funftio-
ncs,fcilicet nutritionem,augmcntationem,Sc ge-
ncrationcm. Prima fpeftat ad confcruationem
indiuidui, vt rcftauretur, quantum per adlioncm
caloris naturalis deperditur; altcraadeius per-
fe<5lionem,vt debitam molcm acquirat compofi-
tum. Tertia ad conferuationcm fpcciei.

Dico prim6, ifbe trcs potentis, fi confideren-
tur, vt virtutcs funt, & facultates animae,nec in-
tcr fe, ncc ab anima diftinguuntur realitcr. Hxc
fatisconftant exdi(5bis fuprk dc diftindbione po-
tcntiarum dijp.i.fiQ.pen,& ex coucl.fit]. probatur;
fcd vtrum habito rcfpe<flu ad organa realiter di-
ftingnuntur,vt vifu$,auditus,&c.

Dico fecund6 , nequc hoc fenfudiftinguuntur
inter fc realiter ; eft contra CzKVi.de jin. text.^.
Iandun.^.i5.IauelI.^.i8.&, vtvidetur.contra D.
Thom. I .p.^.y2.art.i.& (f.ycf. artic.j. eam tencnt
Durand. i.difi. ^.tjmfi. 1. Valcfius cap. i.comrou.
f<i^.io.Conimbr. i.deAnim. cap.^ tj.vnic. ToJct.
tj. I o.tamen non loquitur de gcneratiua.Eft Arift.
text.41. vbi ait, qu6d cadcm cft vis nutriendi, &
generandi,& i.de Gen.anim.cap.^.idem ait de ge-
neratiua,& augmentatiua.Probatur rationc,quia
vis gcncrans fufficit ad nutriendum ; quia hoc eft
partialiter gcnerare,feu aggencrarc,& ipfa aggc-
ncrationefit augrocntatio ; fi nutribile , non dc>
clinat a ftatu fibi debito. Sic eidcm virtute , qui
ignis gcneratur , augetur ; & nutrirctur fi viucns
cflet. Sedcumentianonfint multiplicanda fine
ncceflitatc,fufiicicnter probatur hxc rcfpondcn-
do ad argumenta contraria.

Obiicies,cum perucnitur ad ftatum,manet nu-
tritiua perdita augmcntatiua:creo diffcrunt.Rc-
fpondetur, manet audiua tunc,red debilior;quia
non tantum apponit , quantum prius ; fic manec
eadem vifiua in pucro , & fene , fed non zqu^
pcrfcita.

Obiicitur fecund6, obic<9:um, feu materiacir-
ca quam nutritiuae,eft fubftatia alimenti,audiux,
quantitas : erg«. Refpondetur , cadcm potcntia
eft nutritiua , vt conuertit fubftantiam alimcnti
in alitum, & augmentatiua dicitur, quatenus per
partem appofitumalitum augetur:alimentii crgo
eft obie&um vtriufque;fed fub diuerfarationc.

Obiicirurterti6,repcritur nutritiua, & au<fli-
ua finc gcncratiua.Rcfpondctur.id negando, fed
cadcm potcncia manet, ctfi in pucris, & fcnibus,
& quibufdam animalium fpcciebus , non habcac
adlum,dcfe<5i;u difpofitionis dcbitx.Sic eadem eft
vis attra6tiua,& retentiua alimenti,& tamen ali-
quando attrahit,& non poteft retincre.

Obiicitur quart6 , generatiua efformat mcm-
bra,quod nequeunt illx alix potentix;non cnim
poteft nutritiua brachium abfciflum cx fua mate-
ria formare ; ergo. Rcfpondetur, patet ramos ab-
fciflbs pcr nutritiuam cfformari , & in paruulis
aliqua membra regencrari folent ; fcd fiolida

membra

I.

Tr*s fitnlH»
n*s «Hitn*
v*^etatiM*.

Totititiai il'
las tres H*m
diRingm r»
a\> anima.

C*n*ratiuai
nutritiu», (^
vegetatiua,
tmdem p*t*tt-
tia r*afit*r.

t.

Atifntntii *P
»bi*£ium »M>
tritiud , (^
augtneatati"

EaJf efl vk
attrmHiua,
^ retentius
alimenti.

3-

An nutritius
mtmhra •/•
fermut ali-
quaudti

Difput. 1 1. Sea X V.

627

flifsrt dicl-
tHrgtner»ti-
U» ejfe i»
fmrti ietef
minMt»}

4-

Vegeftiua,
nntritiua, (^
MlHua j]>erf£
funt per om-
mtt fmrttt.

Vii rifidtt
ftmenl

§>uare nimi»
feminis effu-
fitne omni*
membrA dt-
bilitiuUHri

6.

Tri* *d po-
ttntiam gi-
nermtiuX rt-
^uifit».

I

tnembra rar6 iic regenerancur, quia femen cft ad
hoc aptius, qaam alimentum.de quo Galcnii^.<^
Jem. cap. 1 7.

Obiicitur quinto , generatiua eftin parcc de-
terminata,reliqu3e per totum corpus funt rparfz;
crgo. Refpondetur , idco diciturede indctermi-
nata parte , quia ibi tantum habet materiam
aptam , feu concaufam , nempe femen ; quod eft
dicere , non polTe habere aftum nifi ibi ; fcd et-
iam quando nec ibi adbum haberc potcft > adhuc
manet potentia.

Obiicitur fexto , calor facit nutritioncm , &
au(^ionem, de Se»f.& SenjAxap.^.ic generatio fic
a fubftantia. Refpondetur , 2. de Gen. an. 4. dicic
Arift. vegetatiuam efticcrenucritionem , vtendo
calore, vt inftrumento.

Dico certio, potentia vegecatiua, nutritiua, &
augmcntatiua , fparfa eft pcr fingulas corporis
partes, habetque varias virtutes in eis , quia in
oHe conuertit alimentum in os , in carne in
carnem ; & iftx virtutes funt incomplece fpecie
diftindls, ficuc & partes , quibus infiinc : faciunc
camen vnam potentiam ctiam numero totalem,
ficut & illac partes vnum cotum. Si camen confi-
deretur in eis modus agendi funt eiufdem fpc-
ciei,ad eum modum, quoScocusdicic i.d.i.c].^,
intelleftum hominis, & Angcli cfle eiufdem fpe-
ciei Prima pars patet, quia ex Arift. de InHent.c.i.
omnes partes habent natiuum calorem , quo ci-
bum conficiunt. & idem 6.Hifi.i. Ratio eft,quia
nutricio eft a6bio vitalis ab intrinfeco , & anima
cft in fingulis partibus cum cemperamento , &
potencia atcrahcndi, retinendi. & expellendi, re-
liqu£ particulx funt clar£.

Dc gcneratiua Hippoc./»^ de Genitnra. Albcrc.
i.de An.cap.-j .traEl.i.Axcani femcn decidi ab om-
nibus mcmbris ; & fic in oranibus cric pocenria
generatiua,feu formaciua feminis.Scd hoc reiicit
Atik. i.deGen. <w;»i. jy.D.Thom.i.^.^.i i9.art.t.
Quidam fubic6tum generatiuac ponunt eflc cor:
alij hepar,alij arceriain rcnum,alii inferiores par-
ccs : ego relinquo hoc Mcdicis. Vidc Valef z.
controu.c^. Qui afferunt eflein ipfo fcminc,om-
nino falluntur, quianon eft vnura,cx Arifk.i.de
Gen.anim.cap. 5 . & docet cum communi Scotus 1.
d.5 j.d*4.<i.44.7.i.Aflcrentes etiamdecidiabora-
nibus partibus,nullo,vt vidctur,fundamento ni-
tuntur. Nec obftit,qu6d fcminis niraia effufione
omnia membra debilitentur;quia caufa eft, quod
euacuato eius fubiedlo , pars feminis eftccbrix at-
crahit finguine a partibus vicini$,& ilix ex aliis.

Contra , quia femcn eft cxcrcmentum, vel fu-
perfluum alimenti,i.<^ Gen.anim.cap.iS.eTgo non
fit ex nimia attra(5tione fanguinis alimentalis.
Rerpondccur, vcrum eftper fe,fi nimia taraen fic
eius eff^afio^caufa eius,qu2 quancum poceft,qux-
ricqux fuafunc,eripicaliquid vicinisparcibus;&
hinc ex nimia feminis effufione videmus etiam
brutaviribus deftitui.

Petes qua: vincntiapoicntiagcneraciuacarenc?
Rcfpondccur , Arift. hiccap. 4. cria pecic ad hanc
pocentiam. Primum , attatem pcrfe(iara. Secun-
dum, non cfleorbatum, nec irapcditum, vt funt
cxfc(fli , frigidi. de quo 8. Hifi.i 1. & huiufmodi
func fpccies animalium. dcquibus ^.deGen.anim,
c.6. Tertium, quod viucns ex femine produ(ium
fucrit. Vnde vulc cx pucrcfa(^ione genita,n6 ef-
fe gencratiua ; fed forte excludit cancuiT» illa.qua:
cx putrefa(5lione fiunt , & fcxuum diff^crenciam
non habenc. H«c enim non gencranc fibi fimile.

vcdeanguillis ipfedicic^. M/?.c<^.(j.etfiquan-

doque gencrcnc difllmilc , vc dc borabycc dici-

tur , & dc iis, quaE oua pariunc abfque coitu ma-

ris. Ita fe explicat i . de Gen. anim. cap. i.&lUf.j.

cap, i.B.&JeQ. i o. Prohlem.<j. 1 4.

Aduerte generantium , alia efle viuipara , quae Qtntr»»s,

pariunt fcecum viuum : alia ouipara , quac oua; •'""' "«"*'"

alia vermipcra, qux vcrmem, informem,inuolu ^*?"*'' * "**

.,. * /• 1 ■ 1 • tutf»nim ,

tum papihone , cum roramme , quo accrahic ali- ^,-^ vtrtai'

mcncum.dcquo i.///^.5.ficfocmicae,apc$,vefpar, f»ntm.

de <iao f.Hifi.ii.

Peccs fecundo , a quo cflSciuncur animalia ex 7.
pucrefai9:ione. Refpondccur,non a Sole,vc mulci
dicunc , fcd i fupcriori caufa ; quod cciam locum
habec in genicis ex feminc. de quo dixi ex Dod^.
di^. I ./e6i. 15. quia anima fic a folo Deo, ex Scoc.
i.d.iSjt. 10.

Pcces ccrci6 , an gcnicaex fcmine, & pucrefa- Genit» ex fe-
(^ione, lunc eiufdem fpecici. Ica cx Aiifi.j.Met. """' • &?>*•

^ o j j !• • trefacHone

cap.j.Scot.i.d.i.q.j.adi.n.i.y.3.\ioc^mx\cieziumy ei fd m

& generacum diff^rrenr fpecie , & calor Solis , & Atciii/

ignis. Iccm, mus ex putrefa(^ioncgenitus,genc-

rat ex fcmine murcm fibi fimilcm fpccie.

Petes quarto , quomodo gencrarc fibi fimile, Gintrmti»

eft opus naturaliffiraum naturae, vt dicit Arift. q^^ri dicittK^

/" i/~»-j -jvj-n. •> tpue nmtur»-

e/<rc<i^.4.Qilidamidcodi(aumputantpnmo,quia f^

habet finem perfe(Skiorem aliis vegetatiuac fun-

^kionibus, nempe pcrpetuitatem,quia eft ad con-

feruationcm fpecici. Sccundo , qaia cft tantum

in pcrfe(5tis plantis, & aniraahbus. Tertio , quia

includit fecum nutritioncm , Sc audionem , non

c contra.

Fortc verius eft;idc6 dici naturaliffimum,quia 8.

conuenit omni enti naturali, tam viuenti , quam

non viucnti ; quia naturaliter quodlibet deter-

minatur ad fui confcruatione,ex iJe Genjext j 6.

& ficut non poteft habcri pcrpetuitasfincgene-

rationc,ficnecfine nutritionc,& res magis na-

curaliccr, quantum cft ex parte fui, inclinatur ad

fui , quam ad boni communis commodum ; Sc

idco aqua appctitu proprio non afcendir furfum, ■^f* »pt*-

ad impedicndura vacuum , vt bene docet DoGt. ""* P^*P"*

J r ta • n r j "on afcerwit

3 .d.17. ej. I . num. 1 1. §. //?<e rationes. Rcfpondetur, ^ impt^iic,^.

non efle eflentialiter, quia func eiufdcm racionis, jn vamum.

ficuc gtneracio ignis , & cius auftio. Praccerea,

communiter in generationc viuens concurrit dif-

pofitiue tantum ; & in nutritione introducit par-

tem nouae formx in raaceriam alimenti , vc opti-

mc oftendit Do(flor contra Henr. ^-d.^^. tjUitft.i.

n.7.§.G}uan:fiergo.videfapT2diJp.i./e£l.Z.vh\o(len-

fum eftanimas, cxcepta rationali,eir* diuifibilcs.

Ad tertium , nutritio cft aggcncratio , vel in- 9.
generatio.vc docec Scocus citat.& idem eft de au-
gmcntatione , & vt diftinguuntur ^ generatione,
&eidemaducniunc vt fubftantialiter perficiant,
& conferucnt gcnitum , in quo potius perfcdlio-
res videntur,quam generatio.

Aduerte pro generatione viucntis intelligen- Gentrmti»
da, inquatuor cam diff"crre i generatione non viumtie in
viucntis. Primum eft , quod viuens fecundum ^''«"'f'' '''/-

_ f j \ I r fert » non

partem generat. Secundum,quod ex lc materiam ^,^,;^,^.

fumit. Tertium, qu6d eciam mareriam augmenti

ex fe miniftrat, etfi non feraper, vcpacec in foecu,

& fru(iu.Quartum,qu6d non ftarim gencrat,fed

prim6 femen difponic , ex quo poftea fibi fimi-

Ic gignic;& nuUum horum conuenic non viuenci

gcncranci.

Peccs quinc6,quomodo fiac nucric!o?Pro quo, ^*"' i"^*
Nocavaria genera a^aionum ad hanc conciirre- ,„„„„f ^
re,primum eft remocarum,actra(5lionis, rctcntio- ginir»ti»ne.

6 18 De potentiis corporeis Anim^.

In nutrhlont
nout pitrtn
ftrmi. indu-
tStur in ms-
ttri»m.

I I.

C»hr natu-
ralii in ctrd*
refidet.

Conuerfitnes

Tl.

Quomodo co-
uertitur »li-
trterttum i»
^litftmf

f»rt ftcun-
ihm J^eciem
tnanet, fecu-
ditm mtttt-
ri^m non.

£^« f»rtes
mttrt*ntHrl

An nuflun-
tur vnguei,
(^ cmfillH

nis,expi»lfionij. Secundum, alterationum difpo-
ncntium m.ateriam ad formam aliti. Tertium,
ipiius conuerHonis fubftantialis, qui forma aliti
introducitur in materiam cibi. Primz adiones
fiunt a loco motiua , de qua dixi fupra fiEl. 6. &
concuirunt qualitates qusdam , yt in magnete
rcfpeftu fcrri. Sccund*, <i tempcramento prima-
lum qualitatum ; quia temperamcntum confer-
uans formam in fua matcria , difponit aliam ad
eius reccptioncm,vt patet in non viuentibus:vl-
tima adio Ht a forma fubdantiali aliti,quia acci-
dens non poceft producere fubftantiam.Sed <i qua
forma , an ab anima , vel ab alia ? Refpondctur,
forma carnts inducit partem nouam formx in
materiam cibi (ScCic de aliis partibus ) & anima
partem nouam animz in eandem , fi Gt diuifibi-
Jis ; rntionaiis vero , quia indiuiHbilis ell, fe ex-
tenditad nouam partem.Suppono exdijp,\.feEl.Z.
quod animae, praeter rationalem, funt diuiiibiles.
Racio eil , quia forma carnis, & mcmbrorum, ac
anima corporca squc generant Hbi nmilia,ac alia
agentia ; & quod datur inferioribus , non eft ne-
gandum perfe<Slioribus.

Nota fecund6,qu6dcaIornaturalis fouetur in
omnibus membris per influentiam h. corde ; &
ideo in corde rcfidct calor vitalis , quia inde vc-
niunt fpiritus vitales ad membra,

Nota terti6,qu6d cibus in ventriculo tranfit in
chylum ; inde per venas mcfcraicas traiicitur ad
hepar,vbi in fanguinem conucrtitur,& ad omnia
pcmbra per varias venas inftar aquardu<5lus , di-
ftribuitur.Ita Ga\cnM.6.de Placitis. Plato dial.de
«<?r.Arift.tamcn i.</*(C7^».«.4.nutriendi potcntiam
ponit in corde;magis tamcn Galeno in re medica
adhaerendum. vide Albert.t. de Anim. traQ.i.

Dico quintojfadlis fcqueftrationibus,& depu-
rationibus cibi.vt iam fit fub forraa proxima for-
mx nutriendi ( fiue hoc fit antequam localiter
mittatur ad partcs , fiuc non , ) quando defcrtur
per venasprsfatas, ycl aliquid eis correfpondfs,
yt in plantis, ad partes.nutriendas,& recipitur in
poris earum,reli£tis quafi vacuis,vel humore re-
pletis ex fluxu aliarum partium, qua ibi fuerunt,
amifsa propria forma, accipit formam partis fibi
contigux; & ficconuertiturinnutriendum ; &
^cur antc conucrfionem iuxti ponebatur , conti-
guc partibus eius , ita poft eam, eifdem iuxta po-
nitur continuae.ita Scotus rem hanc declarat ^.d.
44'?-7' §• -^d 5. dico j «. I j. vbi docet non omncs
paices quancumuis minimas nutriri , & augen";
alioquin audum fcmper augeretur in notabili
quantitate.Pro cuius inrclledionc explicat ctiam
^d longum id quod habet Arift. 1 . de gen. cap.^.
quomodp in nutritione,pars fecundum fpcciem,
vel formam manet , & pars fecundum materiam
non manet, de quo vide dijp. i .feii.S. conc.i.ad 1.

Qusnam partes propric nutriantur,coIligi po-
teft exmodoaugmenti earum : fienim fccundum
omnes partesaugeantur, feruandoeandem fijru-
ram, nutriuptur,& non alitcr. Er hinc colligltur
in plantis, radices,foIia,frudlus, truncnni,raraos
nutriri;& quia fccundum omnes partes augefcut,
licct poft adcptum ftatum magnitudinis tantum
crefcunt fecundum partem fuperiorem , quia ex
hac tantijm parte colliduntur , ficut & dcntcs;
quS rationedixic Atid.i.de Part.an.cap.^i^.deme$
tocavitacrefcerc. Decapillis aucem.oppoficum
eft probabilius cx Galen. lil/.de Temperamentis,
quicxplicatearum incrcmentum inftar vaporis,
in angufto loco , qui alio fuppofico exurgit. Et

ratio facir, quia ad omnem partem crcfcunt. Ita
Arift.3.////f.c4tp.ii. .

Ex quibus habetut , & docet Arift. 1. de Part.
cap. } .4. j . fanguinem cflc vltimum alimentum;&
hinc tota vita fit fanguis nouus ; & ide6 dicitur
vita hominis in fanguine confiftere. Neque tan-
tum deferuit nutritioni viucntis, fed generationi
altcrius ; poftquam enim vis nutritiua fumpfit,
quod fibi fufficit , rcliqua pars conucrtitur in fe-
men ; & ide6 Arift. i . de Gen. an. 18. vocat femen
excrcmentum alimenti , quia fit ex fanguinc non
ncceflario nutritioni. Hinc qui in cibo & potu
cxcedunt,abundant feminc,& pollutionibus for-
defcunr. Habetur ctiam obic6tum nutritiux in
ventriculo, cflc chylum, in hepate fanguinem,in
quadam pat te infet iori, femen in membris , par-
tes nouas appofitas , & proprie loquendo hic
tantum fit nutritio; & przcedcntes adiones funt
potius gencrationes.

Petes vltimo , an viuens fine alimento viuerc
poflit ? Refpondctur , aliquamdiu cefrare potcft
nutritio finemortc, vtpatetin iis, qui multis
dicbus finc cibo viuunt : non tamen longo tem-
porc ,• vt ctiam experientia conftat. Pro quo,
Nota, quod vita fpccialiter confiftit in calido, &
humido ; & calor , nifi ei detur alimentum in
quod agat,confumit humidia,& hinc arbor euul-
fa arcfcit. Hinc etiam aliadiutius viuuntaliis,
quia plus habent humiditati$,& refiftentis ad ca-
lorem;mors ctiam quandoque euenit ex defeftu
caloris, cuius certa quaedam quanritas ad vitam
rcquiritur. Ita Krik.i. de j4n.text.^j.& lih.^.text.
S9.& 1 .de Gen.anim.text. 4 1 .vbi ait nutritiuz non
obrcperc fomnum ; quod intelligc quin fecun-
dum aliquam adioncm agat , qyia non femper
conucrtit alimentum in matcriam aliti.

Scd contrk , quia conftat quofdam aliquot an-
nis finc cibo viuere; & de quadam Sorore S.Cla-
rx in vrbe Canionenfi in Hifpania , a fidc dignis
refertur, quod a quindccim circiter annis a cibo
abftinet. De vrfa habct Arift.6. //«/?. an.io. qu6d
quadraginia dies k cibo abftinet , quibus diebus
pinguefcit magis , & lih.S. cap. i j. de quibufdam
aliis animalibus, ait tota hyeme alimento carere,
& de gliribus air, pcr id tempus mulrum pinguc-
dinis acquircrc : quorum vnus apud Martialem
in Xeniis ita dc fe canit,

Tota mihi dormitnrhyems,&pingidorillo
Temporefiim cjtto me nU,nifi fomnus alit.
Refpondecur ramen cum caufs naturales inrerna!
in animalibusjinfc mutu6 agant,nifi fitinftaura-
tio deperditi , nccelTc eftbreui intercanr. Ad il-
lud dc fan<5ta illaSorore , cuius vitam , & prodi-
gia cxaminarunt viri grauiflimi , Epifcopi,Archi-
epifcopi, & alij Fidei Inquifitorcs folerriflimi, &
<t Deo efle iudicarunt , dubium vix eflc poteft,
quin illud fit numcrandum inter alia portenta
gratis,qua Deuseam ditauit.

Dices , de aliis ctiam fimilia habcntur. Alber-
tas fitmma dehomine , tra£l. denutrit. ait fcrminam
quandam quadraginta diebus acibo abftinuiflc.
Aponenfis 10. Prohlematttm, aitquandam mulic-
rcm in Normannia odtodecim annis nullum ci-
bum fumpfilTe. Refpondetur , fi veradicunt, roi-
racula funt. Ad illa animalia , eo tempore , pitui-
ta,vel concreto humore aluntur, nimis lentc ca-
lore narurali mulrunj dcbilitato. Vide Alberrum
citatum , & Auicennam 7. de Anima, quod fortc
contigifTepotuitilli foeroin* , quae quadraginta
diebus ieiunauit.

Dices,

S»HgMUvlti-

mMm»liiiM$,
tum.

14.

VitM in jn»

confifiitl

Mors MliquM-
dt defeHu <*"
lorii.

HutrittH»
nSqu»m cef-
f»t.^Mtmedtt

Vari» ani'
m»li» lon{»
tempore a cim
t» »bfiintHt.

Soror Zuci»
diuinititi vi-
uit fin* eit».

Difput III. Sed. I. 619

^utrStiua
qu*re mn
quiefcit jicut
mlUf>tttuU.

\6.

KulUfiminM
viuunt, ^«4-
darrt t»mtn
germinit do-
mi.

W-'i >-\

Dices » c[uare non quiefcit nuccitiua, Hcut alix
potentiz ? Adde quod Acifloieles dicat deStmno,
cap.) . potcntiam , fi diutius operetur egcre quic-
re. Refpondetur , non habet otiutn , quia cft
fundamentura totius vitac : ncquc petit aiternam
rcquiem , quia fc habet vt caufa naturalis inani-
mata femper applicata ; & hac rationc non lafla-
tur, iicut nec Hmiles cauis j folum enim lallantur
potentis quae egent applicatione,cuiufmodi funt
cartcra: vitalcs : dcbilitatur taracn rcpaffione k
contrariis. Vidc Diuum Thomam ^w*/?. 1 1 ^.trt.
i.ad^.

Dices , femina plantarum , & ftirpium longo
tempore viuunt, & domi referuata, quatdam ger-
minant,vt conftat expericntia,quod finc viia
fieri non poiTct , & tamen non nutriuntur. Re-
fpondctur , nullum femcn viuit , cx Ariftotcle
z .Amma,cap. i.c^ iJe GenAnnot. i . Quod qaaedam
domi gcrmincnt , non plus arguic in eis exiftere
vitam , quam in iis , quac germinant cum terrx
mandantur : habent cepac , allia, & alia huiufmo-
di incra fe aliquid alimenti , & adaenicntc cotn-'
modo tcropore crcfcunt,&gcrminant. Vide Ari-
ftotelem in Prol>lem.Jeil.io .^sfi. 1 6.& 1 8.

DISPVTATIO III.

De Intelle^u , ^ Voluntate,

De inteltcdlu iam tradkata func in quasftioni-
\_ nibus Scoti , & noftro Commentario fc-
quentia.

X ytrwnfit aSltm5,vel mere paffiuHs ? ^udfi. \i.vhi

in Commemari» , varias /entemiM de hoc

difcHJfi.
t VtrumfecundumPhilofiphum inteHeElus agens fit

alitjuid anim4t,& (juidintrinficumhonunilq. 1 3.

& in Commentarie.
J Vtriim intelleBus agens,(frpojfibilis realiterdifiin-

guuntur^ihi in Comment.

4 Vtriim cejfante aSlu intelligendi , maneant Jpeciesi

q.i^.drin Comment.

5 Vtritm imelUEius nofierfit immaterialU^ej. 1 j .

6 VtntmprokahiUfit^quodhaheat materiamf ihiin

Comment,

7 Vtrwn magis vniuer/ale prius imelligatur ? f . 16.

8 Vtritm Jpecies vltimaprius intelligitur intellefiio-

ne confit/aUhi in Cemment.

9 Vtriim dentur Jpecies intell!gihiUs)ij. 1 7 .

I o Vtritm phantafia phyjice concurrat ad eat ) ibi in

Cemment num.^,

I I GltMrum rerum Jpecies efiicit imelleUus agens ? ikl

num.9.
1 1 Vtritm haheamtts pro nunc Jpecies Juhfiantiarumf

tpt num 1 1 ,

13 Vtritm prehahiU fit nuRas tiari Jpecies intelligibi-

les?ihi num.\6.
j 4 Vtritm intelUElut imeEigerepefft fine phantajma-

tef^uafi.xS.

15 Vtritm Beata Virge ad intelUgendum indiguit

phantajhuttefihiin Cemment.mtm.cf,

16 Vtritm tjuiditM rei finj3?ilu fit obieSlum intelU^

£fi4i?qua/}.i9,

17 Vtritm vcrum fit ohiiElum intelUEitttftj. 10,

1 8 Vtritm ensfit ohieElum intelteEbtsftj.t i .

1 9 §ijtid temprehendit ens vt eft ehifdum intelUllut?

ibiinComment.num.^,
Scorioper.Tom.il.

10 Vtritm ens , tjuod efi obiefhtm eius , fit vniuo-

cum, velanaUgumfitbflantiit,dr accidenti ? ibi
num.ii.
i I Vtritm fit 'zmiuocttm Deo, & creatttrt ? ibi nu-
mero 1 6.

1 1 Vtritm fingulare fit a nobu inteUigibile pre hoc

fiatu, & eptomodo ? ^uafi. 1 1 .
1 5 Vtritm tietur propria jpecies fingularis , & an httc

reprafintet natttram cemmunem ? in Comment.

num 9.
24 Vtritm tjuande imeUeSius elicit aSum ,fit mouens

motum?^uafi. 1 :; .
if Vtritm realiter dijfert k voluntate ? Dif^utat. i.

fi£ipenult.

Hic fubiungemus qusdam alia,ad intellcdlum
fpedantia , quat in Commcmario congruc collo-
cari nonpotucrunt, vtmateriam non relinqua-
musmutilam.

S E C T I O I.
Ffrum 'tnteUe£iusfit nohilior volunmtef

I V V s Thomas cum fuis i.p.q.Si.

I art.i. afferunt intcllc(Stum efte nobi-

liorcm. Ita Paludanus 4. d. 49..^. j.

' Durandusg^.^. Caprcolus i.difiin£i.i.

tjuali.i.

Suppono cx difputatione prima,fe(5tione pen-
ultima , voluntatem non diftingui rcaliter ab in-
tellcdlu: itaque hicnon cft quacftio de leali cxccf-
fu,in hac fententia, fed tantiara de formali.Diuus
Thomas tamen quia realiter diftingui tenet,ctiam
de rcali excelTu intelligendus videtur.

Oppofitum tamen verius vidctur. Sic Scotus
4.^.49.^.4.$. luxtahoc, <*rr.9.«.io.AIcnfis ^.p.tj.So,
m, I .& 4./?.^.9i.»i.i, Albertus \.d.i.q, • 4. Occam ihi
ef, i.Probatur primo, voluntas habet nobiliorera
habi tti charitatem, iCorinth.\i ,Tria hac,maier he-
rum eficharitM, Rcrpondent,lumcn gloriar perfc-
ftinsefte. Contra , ex Scoto ; quiainoppofitum^
cft Hago Jitper^ng.Hierar,c,y.\bi ait cx Dionyfio
qu6d diledio fupereminet fcientix. Item ex eo-
dem Dionyfio ibi , fupremus Angeloruro oido , k
charitate nomen habet, fecundus a fcicntia.
Practerea , Ci volun ati datur nobilior habitus
vi«,cur non & patriar?

Secund6 , ex Anfelmo de Conceptu virginali,
cap.^. voluntas vtreginamouct circras poten-
tias, & fola illa poteft dicere,yJir volo ,fic iu-
bee, &c. Vnde Bernardus de lih.arhitrto vocat
rationem pcdilTcquam. Rcfpondent etiam intcl-
leftum mouere voluntatem dirigendo , rcgen-
do, & mperando. Contra, falfum eft ; tan-
tCim enim ei dcferuit.mouendo,& referendo,
ficut confiliarij fuis dominis : & voluntas po-
teft illum auertcre,& conucrtcrc, de quo aglt
Do&oii. difiinS.^i.^uafi.^. Vidc quae dixi ad
^uafi. 1 1 .

Tertio, aAus charitatis abfolutc bonum facit,
intelledus non. Rcfpondetur, moralicer cflc ve-
fum , non tamen in cntitatc. Contra , quia etiam
Phyficcmagis vnit fummo bono,quia z(ku\ amo-
ris cius repugnat auerfio ab eo , non autem in-
tclleiStioni eius. Confirmatur , quia oppofitum
charitatis eft pcius oppofito intelleftionis ; cr-
go & ipfa melior: ex regula illa 7, Ethicer. 10,
Jlla JJtnt meliera ejuorum oppcfita fiunt deteriora.
Nec potcft rcfponderi quod moraliter tantum,
H H h pcius

I.

Vtlutiu ndi-
liorinttBeSu,

Chtritiu no.
bilijpmtti hn-
bitkum.

Vtlunttu p«.
tenti»rum ri-
ginit.

Amer mtiiit
vnit Dte.jnd
vijio.

lOafunt me-
liern, quorum
efpejlt» Junt
piitrit.

630 De Intelledu, & Volu ntate.

5-

Jn volunttttt
4jff beatitudi-
titm ftrrrmli-
Ur.

Antmlitth-
ieclum ■volS'
tntU ficut (y
inttUe^f.

4-

Initlltffitt,

frttr gttttr»-
tiont volun-
t*t0.

pcius cft odium Dci » quam aliquis adus intclle-
ftusjquia vcrc tcalitcr magis aucrtit a Dco.quam
vlius alius actusjetiam fi neccirarius adus cll"ct,&
non libcr.quo cafu moralis non eflct.

Quarto , feiicitas noftra co4ififtit in adu vo-
luntatis.vc bcncprobat Scotusy«/'r<i;&fuadctur,
quia id eft noftra fclicitas . quo formaliter cxpcl-
litur noftra miffria,itavt rcpugnet cam fimul cum
iilo ftarc;fcd liuiufmodi eft adus amoris.quo cum
rcpugnat ftarc aucrfionem a Deo.non autcm adlus
inteiledus , quia nuUi tali repugnat ilia auer-
fio. Practerea, pofito adlu amoris , quictatur, &:
fatiatur Beatus , nou aliter : ergo voluntas cft
nobilior.

Obiicies primo ex Diuo Thoma , vcrum quod
eft obiedbum intelledlus , perfc(Stius eft bono,
quod eft obiedum voluntatis. Refpondetur, fal-
fum efte.Addo fortc vcrius circ,cns eire vtriufquc
obieiftum,**' i.d.i.<j.^.& i.d.zj^.^.i.ad 1.

Secund6,dependct voluntas ab intclledtu, non
c contrajcrgo eftignobilior.Negaturconfequcn-
tia, quia fubftantiadependet ab accidcntibus, &
quSlitas ^ quantitatc: immo ad oppofitum eft,
quia poftcrius gcncratione , qualis cft voiuntas
rcfpcftu intelledusjcft prius pcrfeftioncp. Met.
text. ij, Refpondet Diuus Thomasyifri ad fc-
cundum.Q^uod cft prius generationc tcmpore,cf-
fc impcrfe(5kius,non aliter;& intellcdum non cf-
fefic gcncratione priorcm, fed comparari ad vo-
lunratcm.vt adus ad potcntiam.

Conrra, voiuntas fecundum fuamnaturam,&
rationcm formalem , fupponit intellcdum in cf-
/c; crgo hic formalitcr, & fccundum natutameft:
prior il!a,gcncratione ; & pcr c6nfcquens,impcr-
fcdHor. Qiipd intellcftus fe habeat vt aftus , &
voluntas vt potcnvia, finefundamento aircrtum
videtur;fcdaliofcnfu,voluntaspotcntiaeftrefpe-
{kn intellc*^us,quia ci impcrat, ficut doinina an-
cillar.

Obiicics terti6,ille adlus cft nobilior,in quo eft
felicitas, i.£fA/V. I. fedcftin contcmplatione, ibi
f.8. Refpondctur cQm Scoto fupra «. t j. non ex-
cludit Ariftot. a contemplationc diledioncm. Et
quando dicit intellcdlum clfe quid prxftantius
aliis,n6excludit voluntatcm, fed totam mcntem,
nunc artem, nunc propofitum , nunc intcllcdlum
vocat;ita i.Phyf.text.com.j{C).c).Met.text.\Q.Ae quo
vide Scot.i.^.2 f .».2 j.§.//m iweUe5Itu,& quodl.16.
an.^.^.contrain-a.Qviod in contcmplationcpofue-
rit Philofophus amorcm,oftendit ex ipfo Dodlor
q.^.Prel.n.i^.§.Jed pmermijpi.

Sectio II.

Ffrum detur memorm nb intelleB»
dimnSla?

1 . VTOta primo.duplicitcr fumi mcmoriam. Pri-

Mt-moyia du- L\ mo, provt dicic conferuationem fpccierum;

fHcictr fHtni- & hoc fcnfu , nihil aliud cft , quam ipfi; intclle-

""■• ftus,vt cas conferuat,quibus cfficitur potens pto-

duccre inrelle6l;tones,& fic,vocatur memoria foe-

cudajdcquolateDodbor 1. d.^.ij.6.^.i.cjHdron.z^.

de quo etiam fupra adum eft ^. 1 4. Sccundo mo-

dojVt eft conferuatiua practcritorum qna talia ; &

dicitur rccordatio, qux eft cognitio ad:us*practe-

ohieSumm*- riti,qua falis:dc hocfuscDodor 4.</.4y.^.5.J^Iota

mritdufltx. fccund6,obicftum memoria; fccundo modo fum-

ptae efleduplex ; remotum,& cft ilhictcirca quod

mcmorans aliquado habuic adum;& ptoximum>

Alfi]»M'h fu-
rnit Philofo-
fh"< iiteSe^
fiwn pro tot»
minie.

fcilicct ipfe adus practcritus , qua talis. Aduertc
tamcn adhim huiufmodi dcbere effc humanum,
& pioprium ; quia dcadu vcgetatiuoqui impcr-
ccptibilis eftjvcl de alieno, non habcmus memo-
riam. Ifta: conditioncs conueniunt , tam fcnfi-
liuae , quam intelle<3:iu£E mcmotix , fed proprius
intelledtiuje.

Dico primo , datur intellcftiua mcmoria. Pa-
tet expericntia, quia rccordamur aduura noftro-
rum, alioquin de prartcritis ncc gaudcre, ncc do-
)c?re polfemus.Ncc dici poteft hoc fieri pcr meino-
riam fenlitiuam; quia pcrnitentiam agimus dc
malis adibus fpiritualibus , quos fcnfus non no-
uit : habetur cx illo Luc. 1 6. Fili recordare , ^uia
recepifii bona in vita tua, &c. Vidc plura apud Sco-
tam /itpra.

Obiicies primo , obieftum intellcdluscft vni-
ucrfale, i . Phyf.&c 2. de AnitfM, & hoc abftrahit a
fuijfe , & fare ; crgo non datur mcmoria intcUe-
(fkiua; quia harc refpicit necedaiia fui(Te.Refpon-
detur, anteccdens verum elle, quoad intelle(Slio-
nem fcientificam tantCim , qualis eft fola abftra-
Ctiiiz : oftenfum enim ert fupra^.2 2.fingularc in-
tcUigi pofieanobis. Dices,fed intclle(Stus pro
nunc non cognofcit fingulare qua tale;crgo non
rccordattir. Rcfpondetur fufficere , qu6d cogno-
fcat fingulare, cfto non fub rationc fingularitatis.
Vidc ibi diEla.

Obiicics fecundo , fcqucretur qu6d Beati tri-
ftarentur memoratione peccatorum , quia non
complaccrent in cis , nec ab omni acStu abftine-
rcnt. Refpondctur dcnegari cis concurfum ad
aftumrecordandi,velcodato,impcdiria(5kumtri-
ftitia?,dc quo Do(3:or fupra ad i .

Obiicics tcrti6,Ariftoteles lib.de Mem.& Rem,
&alias pailim, ponit reminifcentiam ex partc or-
gani. Rcfpondetur hoc ad eam conducere , ficut
& ad omncm aliam intelleftioncm. Vidc Do(fio-
rcm fupr^ ^. 3 . ». 8. §. Pretereanon. vbi ex triplici
conditionedocet tribiii memoriam fenfui,vel or-
gano:qiiianon conucnit rccordatio intclle^flui
rationepra:tcritionis vtriufqucobie(5bi , proximi
& remoti ; nequc vt pr^ciscabftratiliiic intelli-
git ; neque vt finephantafia , & his modis con-
uenit fenfui. Docct tamen Do(5lorw«»». 8. cxpe-
ricntias quibus probatur memotia fenfitiua, fal-
uari pofic^eancgata.

Dico fccund6 , memoria intelle(fliua eft ipfc
intellc(5l:us rcaliter : hoc patet ex di(ftis diJp.\.fiSl.
penultima ; vbi a(5bum eft dc potentiarum diftin-
dlione. Intelle(ftus ergo vt fpccic informatus,
cft mcmotia foccunda ; vt zQtMvn elicicns,intelle-
dlus, vcl intelligcntia; vt confcruans fpecies ad
recognofcenda obie(5l:a iam cognita, & ipfas cog-
oitioncs,memoria recordatiua.

Obiicies primo.quia pcr has potentias cft ima-
go Trinitatis in mcnte noftra, nempc per intellc-
<n:um,mcmoriam & voluntatem : ergo diftingui-
tur realitcr, ficut tres Pcrfona?. Ncgatur confe-
quentia,quia imago cft impcrfc(fla:ipfaanima, vt
in fc habct a(ftum primum ad notitiam gcnitam
elicicndam , repracfentat Patrem ; vt rccipit cam,
Filium ; & vt rccipit volitioncm,Spiritum fan-
(Slum.VideDoift. 1.^.5.^. 9. §.</<? j.w.j.C^fwo^/. i j.

Obiicics fecundo ,conftat cxpcricntia, quof-
dam benc rcm intclligetc, fcd male rccordari;er-
go intelle(5bus , & memoriadiftinguuntur ? Rc-
fpondctur , tantum rationcorgani impeditur in-
tcllc(51:us,ne cxpeditc recordctur,quod non arguic
diftin(5tioncm Pocenciac,fed 4<5luum,Simili modo,

iotel

Daturmtm».
ri» inielUai'

Intelleam tft

"vniuerfaliii,
txponitur.

QuMr* Se»t$
nori triftnntur
defeeealitcS'
mijps?

3'

Tx tripliri
CApite trihui-
tur memori»

ftttjM.

Mtmiria ntn
diliinguitnr
rt tib inieUe-

at*.

4'

§iuomode a-
nima efl ima-
g* Trinitatitt

fjuulMm itni

inteSifSt, fed
mMli recerdX'
tttr: fy vtidii

Difput. 1 1 1. Sed. 1 1 1.

651

S^aremtu»-
fHr inttUe-
ffmfrms *d
bdc cbieff»
qud »d ilUf

Vnie qiwUm
ad hoc vitii
plnfqumn ad
»li» tinttn-
turf

An prim»
e»git»tio fit
$n nuuui H0-
/h»f

intelledus eft facilis ad quxdam obieifla intelli-
genda,& difficilis ad alia , & tatnen non ideo di-
ftinguitur a feipfo.

Pctes.quomodo ex raultisfpeciebus inhacrcn-
tibus inteiledlui.vna potius quam alia; mouet ad
recordandum ? Refpondetur,ilIapriiis mouet,cu-
iusphantafmafortius excitat, ex Scoto iMft.^.
f.i.n.z^.quia intelledus dependet i phantafmate
in vfu fpccietum.ex diftis ad f.i 8.

Dices, vnde eft quod vnum phantafmafortius
alio moueat .'' Refpondetur, velabobicftoexter-
no.velab Angclo bono , vel malo,commoucnte
humorcsjvcl ^ complexione.ratione cuius phan-
tafiadeterminatur ad hzc fcndbilia, plus quam
ad illa ; & hinc aliqui magis tentanturad hzc
vitia ,qu^mad illajvt Aixi dijp.i. fiEl.i.cx Scoto
i.J.6.^.i. Petes fecund6,an in hominis potedatc
Cn prima cogitatio ? Refpondetur non elTe^vt di-
xi ad ^. 1 1 .quia nihil volitum quin przcognitum,
8c Hc ipfa praecognitio non ed nobis libera , quo
fenfu intelligendus eft Ariftoteles y.Ethic. adEu-
dem. j i.& i.M»g.Aior.iA\im ait,primam volun-
tatem eHe a bona fortuna , prima a caufa dante
cognitionem ad eam , quam operans non inten-
dcbat : hanc autem bonam fortunam , ibi docet
effeipfum Deum:8c idem ait Auguft.3.C»«« p.Pe-
tes,an memoria fit intelledtus agcns , vel pofllbi-
li$?Refpondctur,Do(flor <jModl. 1 5 . problematicus
cft,an intelledio (iat ab hoc.velillo: & idem hic
tenendiim:qu6d veronon diftinguunturccaliter,
dixi ad (judjt.i^.

Sectio III.

De intelUffione ^ verho mentis.

I. TVT^^* intcllcdlionem vi fic , non efle aliud \

InintelUm»- i.^ cognittionefpirituaIi:in qiia tria repcriun-

ne tri» een- tur : a£tio,paffio,& qualitas,vt tcnct Do(a. 1 .i.j.

turrHMt. i].j.^.Ad*uthoritate7n n.^-j.&ij. 6.§. Htcfunt tres,

nnm.^ i.^ q.^.num.io.& d.6.n.).(^d. 17. ^.i.n.i i.

& ^uodlib. i}.§.Ad iiii,& num. ij.$. Dcprimo:&

fequuntur Molina i.p.tj.ii.art.x. d.\. Suar.r^m.i.

^.p.d.t.feEt.i.con.^. Ratio cft, qUia intcUcdlus per

adlionem rcducit (c adadum fccundum intelli-

gendi,& terminus illius a(5);ionis,qui eft qualitas,

(vt habet Do£l. paflim , icltcii citatu) recipitur

in eo,media paffione.

Dico prim6 , intelledio confi^ftit in qualitate
vitali,qaa affimilatur intelledus obiccSto.Ita Sco-
tus locu citatit, Henric. quodlil/.n.q. i . Durand. i ,d.
iy.f.^.Occam & Gabr.i^i^.i.Capr.z.i/.i.^ z.«(r.}.
Caiet. I ./'.f.75>.<i«.i.Vafq.i.^.J. 1 1 1.C.4.& difp.i^i.
c.^.Sc alij. I^robatur prim6,quia non eft a£^io,nec
paffio,quia ad has non datur a6bio,fed intelledio
terminat adlionem ; quia (vt ait Auguft. 9. Trin,
vlt.) Notitiagigniturveri, & volitio proctdit . Item,
iftz funi alicuius termini accipientis ej[e per eas;
fed nullus tcrminus accipit ejfc per intelledio-
nem,** 6.Ethic.cap.^.j.& ^.Metaph.text. i (j.Dices
producere habitus.
1. Contra prim6 , quia producunt eos vt formz,

IntelUaieefl non vt a6tio, vel paffio, cx Scoto i.c/.).^. ».)z.$.
qM»lit»t. si quamtur. Secund6 , a(flio & paffio femper ha-
bcnt terminum;at intellcdio in patria,vbi inten-
/iffima cft , nuUum habitum gignit. Quod vct6
fubftantia non fit, patct , quiaabeft, & adeft iine
fubie(5ti corruptione. Quod ver6 non fit relatio,
patet.quia cx Aug.7. de Trin. i . Omnu efftntia qua
relatiua dicitur.efl alitjuid,excepto relatiuoxtgo ciim
Seoti oper. Tom. I /.

inrelledtio relatiucdicatur ad obie^am , eft ali-
quid abfolutum : qu6d autem non fit Quantitas,
vel aliquid ex aliis Przdicamentis,de fc patet;er
go eft Qualitas.

Secund6 probatur, intelledlio diuina faltera
elTcntialis non cfta(fiio;nec paffio,ncc relatio,fcd
abfolutum ab his diftin(ftum : ergo idem in crea-
tis. Dices.fcqui etiaro, fi hoc vaIet,non eftc quali-
ratem in creatis;quia talisnon eft in Pco. Ncga-
turfequela,quiain Deoaccidens enerepugnat;at
non repugnat ei i€tio,wc\ relatiorvideplures ra-
tiones ejuodlfh.i^.art.i.

Obiicies, adlus vitalis eft \ principio intrinfe-
co:ergo includii adionem,alioquin poflct efTc ab
cxtrinfcco.Refpondetur,non requiri eflentialitec
qu6d cfficiatur ab eo in quo eft, fcd fi ab alio fie-
rct,& poncretur in debito fubie(ao,vitaIiter opc-
raretur:in creatis tamen,naturaliterdcbet cflc ab
inirinfeco eff^e(ftiue ; inDeoautcmcflentialis in-
tellecflio , & volitio funt vitales adlus , & tamen
non produ(5li.

Obiicitur fecund6, i.Er^.j.dicitur operationes
& fzlicitatem non cfle qualitates , & cum f.^.ibi
dicatur , fzliciratem confiftcrc in contemplatio-
ne,per confequcns ncgatureflein qualitatc. Re-
fpondetur,loqui de a(flione produ(^iua opcratio-
num , quz qualitas non cft; bonum tamen eflc
oftendit , contra Platonem dicentem, quod Omne
honumejunlitaieft. Vel fomit qualitatem prcffius,
ptoui diftinguitur etiam contra opcrationes,qux
dicuntur a(5tiones;ium qnia dependct ab obicvfto
in/f*r«,tumctiam quiain obie^Sium tcndimt:pro-
prietamen ai^ionesnon funt,quiatcrminum non
producut. VideScotum^Kfl(i/.i3.§.Ad ifta.^ \.d.
) .tf,6.ad i.prin.vnde ^. ^.Met.text. \ ^.adio diuidi-
tur in immancntem,& tranfeuntem,non eft diui-
fio vniuoci, fi per iromanentcm intelligatur ope-
ratio;quia z(k\o nihil habct his coromune.przter
voccm : fi ramcn per immanentem intelligatur
nQtio produ(fliu3 immanetis,diuifioerit vniuoca,
& gencris in fpccics.de quo Scoi.lecit iamcitatis.

Obiicirur , ex ^. de Anima , InteUigere cfl ejuod-
dam pati.-ergo non qualitas.Refpondciur.cx Scor.
J.d.i.q.6.ad^.&<j.7.i7.&^.d.\i.tj.i.ad f. idco
dici pati, quia fiiquis intelligens, per hocqu6d
intelledionem in fc recipit ,non pcr hoc ,qu6d
eam cliciat; vnde eara recipi fine eliccre fuflicit.

Petcs,vtrum inteIIe<5lio ^ folo Deo produci po-
teft.'Negant pluresapud Vafq.iz.</.5>.f<ip.i. quos
ipfe fcquitur.

Dico fecundo , intdledio noftra (idem eft de
aliis operationibus) producibilis cfta folo Deo.
ItaScotus i.</ j.f.7. «.}7. e^ ).</.i3.f.4. §. Ad j.
quzftiones num. 1 S.& d.\^.^.i.n.i.& ^.d..^cf.^. 1 1 .
Sxiii. Met. d.^%.feEl.t.num.\i. Mo\.\ .p.d.iiutrt.i,
Ratio huius eft ,quiaintellc(£lioeft qualitas, &
abfoluta res , & per confcquenskfolo Deo fieri
potcftiquia omnc abfolutum ,quod facit cum cau-
fisfecundis,poteftfefolofacere,cx Scoto \.d.^.
f .z. vbi docet eum fupplere vicem mareriz in ge-
nerc caufz cfficieniis. Secund6, termini aliarum
a<Stionum vitalium , vt nutritionis,generationis,
augmentationis, pofliint a folo Deo ficri;ergo &
a^aionis intelle(flus. Tcrti6, quia nuUa in hoc da-
lur repugnantia:vt patet refpondcndo argumeio.

Obiicics , cx Vafquez , quia fequeretur etiam
adlura voluntatis \ folo Deo produci pofle, &
confequenter non cflet voluniarius. Refponde-
tur.non foret in produci.fcd bcnc in confcruari.

Obiicituc fecando , quia non poteft dari intel -
HHb X le&io

Omnt qutd
reUtiue diei-
tur, eft ali.
quid exetftt
relttiui.

3-

jI8us vitalii
petefi effe alr
extrinftcc.

§luon3m fen-

fu tflTAtit.

nes non funt
quMluatet.

A3io in im-
manenttm ^
tranfcHntem
dtuiditur v-
niuote ^
aquiuoie.

4.

InteDijiere ejl
tjuodtli patt.

InttHelfi»
petejl prtduci
afeUDe*.

r

jtSmt a ft,lt
Dee prtiit-
Qus an •ve-
luntanuif

Atler.tio cfl
iff» tferatit.

6?!

De intelle<5lu , & voluntate.

Op*rath ^l-
rttualk nt-
quit poni in
(erf»rt.

An voliti*
ftni f>tt(/l fi-
fu eofnitit-
n0 , ptr Dei
ftttntiamt

€.

ytrhum *ris

fj« cordis ci-
fmrnntur.

yerbi mintii
defcriftii.

7-

Virhum eji
ipf» intilU-
Si» aSunlii.

\e€t\o fineattentione ; at rinevdionenuUaeft $it-
tentio. Refpondecut , attentionem cfTe ipfam
intelle£ltonem,& noneiusf/(Vm:Deusenim per-
fediOime attendit pet intellediontm eifentia-
lem,qaam non elicit.

Obiicies terti6, fequi qu6(i poiTet poni in alio
fubiedo.Refpondeiurjid non fequi,quianon eft
aliud fubicdum ei realitcr difpropottionatum,
niH corpus , & repugnat fpiritualcm qualitatem
poniin corpore,ncut & corporalem in fpiritu,de
quo Scotus ifiwdUb.^.

Obiicics quarto , fequi amorcm produci pofTc
Hne cognitione , quia eft abfolutum ; Sc, tunc vo-
luntas am£retincognitum, quod rcpugnat. Re-
fponderur, non fequi , quia ponereturadlus (ine
fuo obicfto , quod repugnat ; obiedbum enim vo-
lunracised bonum,velens cognitum. Veldic,
quod pofTct poni abfoluta qualitas amoris , fed
forte (ine rcfpcdlu tendentiac adobiedlum , iuxca
iiGti diffi.i.ftEl. t ^.Ae fenfacioneindiuinbilis; &
hoc vcrius videcur, de quo inftifi£i.ii,eoM.}.(^
fiti. I } .cen. I .

Petes fecund6 , an intelleftio fit verbum mcn-
tis ? Pro huius explicatione, Nota prim6 , quod
yerbum mentis eft ita proprie verbum , ficut &
oris ; quia fpiritus inter fe luquuntur , & vcrba
proferunt. Conueniuntaucem primo , qu6d fic-
ut vcrbum otis eft fignum conceptus, fic men-
tiseft rei concepta:. Secnnd6,illud producicur
pcr </fVrr« corporeum , hoc per dictre fpirituale.
Tertio , vcrumque dicit rclationcm realem ad
dicentem ; fed illud dicit tantum rclacioncm ra-
tionis ad rem fignificacam; hoceciamnon dicit
relarionem realem ad rem declaracam , etiamfi
exiftat , ex Scoto i.d.}i.^.i.n.6.&d.i7.i}.i.

Secundo , nota vcrbiim noftrum fic poftc dc-
fcribi , ex variis locis Auguft. VerbHm.efl a^m in-
telligentit produElM a memoria faecunda , non habens
c([c/ine atinali intelle^ione , verbum diuinum reprei-
fintam. Dicitur<i^Mf inteUigentia , quia conftituit
intelligencem,ficut calor eft adus calidi. Dicicur
produSfM ctiam, quia eft prolcs mcmoria , in quo
difFert ab inccllc<^ione non produdba k memoria:
»0« habet ejfe ahfque aduali inteUe^ione, quii eft ipfa
intelledHo , fecundum Dodborem Sc fecundum
bmnes , haber eam comitantem : verbum diuinum
reprafintat ; quiaeft fecunda pars imaginis,de qua
i.c/.j.^.^.VideScotum i.d.xy.^.^.^. Ad quacftio-
nes,n.i i.varia loca Auguft.ad hoc adducentem.

Dico cettio , verbuin noftrum eft ipfa zStxxaMs
intelledio; ita Scotus citatud $. Ide6 iftis,»»ra. 1 6.
& \ .d.i .q.j.n.ii.& ijuodl.i .E^ comxiD .T\\om.
i.p.(^.\7 .art.i.O" q.^7 .art.\ fSi aliosapud Conimb,
i-de Anima,cap.%.<j.^.VxohiiVittx Auguft. i.Trin.
I o. Formata cogitatio ab ea re tjuamfiimtu , verbum
efi.&lib.^.c.vltimo ; EfHgitur qutdamimago Trini-
tatit ipfa mens & netitia eiui^tjHt efi proles eim, ac de
fiipfa verbum ei$u,& amortertiui. Alia cius loca vi-
dc in Scoto^.^.17. ^, j.Similitcr loquitur Anf.f»
Monol.cap.^ i.Ircn. lib.i.Harefcaf.^y. Damafc. i.
^dti iS.Probatur ratione,quia ex diAis con.i, ver-
bum non eft fubftantia, nec adlio, paflio, relatio,
vcl quantitas : crgo qualitas. Nec poteft eftealia
ab iiitellcftionediftinaa.Rcfpondent effetcrmi-
num intclleftionis. Contrariura oftcndi.intelle-
dionem non cfle adionem, fcd ciualitatem,& fic
nullum habereterminum.Rcfpondent Conimb.
fupridii.cx D.Thom.(i.<i«.j.a6tiones immanen-
tes habere tcrminum ad intra, non ad extr^;& di-
ci vltimum opcrationis,quia non funt gratia tcr-

mini > ficut fadlio , vt cdificatio eft gratia rei fa-
Qat, Contri , quia a6tio tmmanens de genere
Adionis,habet terminum intr^, vt in cafu^f^Vrrf;
& hic tenninus eft intelledio, feu verbum ; & fi
per aiftionem immanentem intelligunt hanc,con-
uenimus in re;quia per intelle^bioncm intelligunt
didtionecn ,cuius termmus eft verbum ; fi tamen
▼olunt per intellcAioncm vt \ dicere diftingui-
ttK,aliquid produci, falfum videtur ; alioqum et-
iam per dilciflionem debebunt afliignare cermi-
num produdum, & fimilicer pcr vifionem,& au-
ditionem:quod falfumeft.

Refpondet D.Thom. i.p.q.%$.Art.i.ad ). con-
cedendo aliquid proportionale verbo , in fcnfa-
tione interna , non autem externa produci. Sed
concr^, fi fenfatioeft adio, repugnat quin habeac
terminum fiue fit externa , fiue intema.Practerca,
ipfe ait opufc.^S.c.i.quod inteUigere & fentirefitnt
affiones immanentes , & ha aElionts nonfunt degenere
u4iiionu:cvgo nihil producunt. Ad iddcdiledtio-
ne , aitetiam i.d.iy.art.i. vbiCaiet.produci per
eam impre(fionem , qux eft amor. Contri fi per
dilcAionem intelligit elicitionem amoris , & fic
in alii$,hoc eft quod nos dicimus in rc;fi ver6 ali-
quid aliud diftindlum, oportebit ponere adio-
nem produ6biuam dile£lionis , & aliam qua hzc
producat amorem; 6c idem proportionabiliterin
omnibus aliis afbibus vitalibus , quod abfurdum
& fiftitium videtur. Falfum etiam eflc vidctur,
quod Conimbr. aiunt, intclledionem non efle
proptcr verbum.fed c contra : fi enim eft a£kio,6c
eius terminus verbum,eft potiiis propcer verbum,
cum fit via ad illud.qu^m ^concra.

Secundo probatur , quia verbum non eft fpe-
cics,vc probac Scotus i.d. j .^.y.n.iS.contra iCgid.
tjuodl.^.tf 1.Z.1J.& Capreol.i.<i.3f.f.i.quiaeft fpc
ciei effedlus ; Sc repugnaret eflTc fpeciem fine ver-
bo:neque eft obieftum.quia hoc non producicur,
& cft excii,(quicquid dicat Aureol. i .d. i .) ncquc
eft habicus , quia hic non eft adius fecundus , fed
eius caufa, vel efFedlus : ergo eft ipfa incelleftio;
quia nihil aliud afllignari poceft , ab hac diftin-
^um,cui ratio verbi conuenire poflfit.

Obiicies , quia Fulgent. & quidam alij Patres
vocant elicere imelligere : fed pet dicere producitur
verbum;ergo & pet intelligere. Refpondetur,fi ita
fit, in re conuenimus:fcd fumunt illi Patrcs intel-
ligereyhtioti fignificatione:fic alia fententia. Re-
fpondet ad loca Patrum i nobis addudta , quod
verbum & intelledio funt idcm;qu6d fcilicet la-
tius fumunt intellcfkioncm , vcl quia funt idera
realiter tanquam adio & tcrminus.

Obiicics fccund6,). </*>^»»i»»<«,c.4. & 1 1. Met.
textu I j.numeratur intelledio inter idiones;er-
go habet terminum non alium,qu^m verbum;cr-
go non eft illud. Rcfpondetur, efle adionem im-
manentem , propter fimilitudinem cum adlione
proprie dida , in aftuali dependcncia ab obiefto:
non cft camen propric adio, quia nihil producit.
Pctes, an vifio beara, vcl intelle^io a folo Deo
produfta fit verbum ? Refpondccur dc fetfundo,
verbum non eflet , qoia non eflct proles incelli-
gencis per illud : vetbum enim & filius dicunt
candem relationcro,fed hicconnotac nacuiam vi-
uencem racionalem, vel falcem fenficiuam ; illud
noticiam incelledualemexpreflaro:vc habcc Sco-
tus ^.d.iy.tj.yad i-pro i.^.

Dcvifione beaca controuertitur ctiam intct
Scotiftas , an fit verbum , & Rada Conirouer.io.
4r.i.uegat.ProquovideturefleScotusfMo<i^.i4-$-

£t

S.

An fenfati»
aliquid fro^
dncit f

Dilt&i» mi-
hil pridueit,
•vtadi».

9.

Virbum ntm
ijl ffecies.oi,
ieSum, vtt
habitui.

Dieirt <S»
intilligirt,
fro t*dl fU'
muntur aU»
juando.

10.

Vifii k De»
predulta a»
vtrbum /%«
ritf

II.

Dirput.III. Sed. IV.

63?

Ai rttitnem
Verbi,velfi-
l^ non requi-
riiur vtrsm-
fue eaufam
ftttcurrere
MturMUter.

I» Chriflo
fueruHt du*.
filiatitnes.

I.

Iraxii quid}

Hati* praHi-
ti drj^ecuU'
tiui non efi
effintialis
fcienti*..

X.

&i4om»do
difftriit fra-
fficM (^ jpe.
cuUtiuafcie-
tia.

l

(!rprepierifiuiy\on^znxe finem.Mihi videtur tc-
tia$ opponcum; quia vifio eft aftuaiis intelIe<£lio,
Seproles inccllediusbeati, dicens rcalcm tclatio-
nem geniti ad ipfum : nec Scotus oppoGtum
vult; fcd tcfoluens eiTentiam diumam non moue-
lead vidonem beatam incellc£tus creati, fcd^eri
^ voluntate ; quia nihil naturalicer agit ad extra.
Sahian^M t propter ifiud pitffet dici ^uodBeattu non
habet verbttm de Dee : hocelt,rationc niotionis ef-
fentix,potcil dici non cile verbum ; at cx alio ca-
pice , quatcnus intelledius naturalitcr eam elicit,
& non liberc.vctbum cft.Ncquc rcquiritur ad ta-
tioncm generationis , vel prolis , quod vtraque
caufa naturalicer concucratialioquin Beata Virgo
non fuiftet maccr Dei,nec Deus eius Filius , quia
Spiricus fandtus concurric ad generacionem cms,
vt caufa libera , non vt naturalis ; confcquens eft
falfum , vt probat Do6tor ^.d.i.^.Adtjue^ionein.
vbi etiam oftendit in Chrifto fuifte duas filiatio-
nes,vnam ad patrera , & alceramad matrem. Di-
cestScotus quodlib. i f .§.Sed de creatura,znte folu-
tioncm argumentorum , fusc tradtat vifioncm
creaturz in verbononc(rc vcrbum.Rcfpondctur,
pro vtraquc parte optime difputat,& nihil refol-
uit,vt intneci eius literam patet.Qaod vero vifio
beara vetbum fir,tenet cxprefse Auguft.14. Tritt,
I j.Cum videbimM eum,ficHtief},tune verbum noflrum
non erit falfum.8c Scotus cxprcfsc i.d.z. (j.y.^.Ter-
tiiu art.num.ij.^ d.ij.q, 3. ^.Aliterdicitur , w. ly,
vbi Viguer. 6c Vorillon. ica cum explicant & fe-
quuntur.

S E C T I O IV.

De intelle^iufrt^^ico &Jpecul<itiuo.

DE hocagit Ariftotcles ^.deAnima, cap.<).&
IQ.& 6. Mtt. a cap, 1 . Nota primo ex Sco-
to^. 4. Vrol. nutn.t,. praxim fttidc fumptam ciTc
adkum clicitum, vel imperatnm voluntacis , qui.i
cftadus liber ; nemo enim de eoquod alicer fe
habere nequic, confultat,vt ait Ariiloteles (>.Eih.
cap. I .& j-. Si autcm praxis fuerit re6la , requirit
rationem dirigentem redam cire, vt ibi habetur
cap. j .cognitio vero ciles adlas dirigens , pradkica
dicicur ; ad quam duo requtruntur aptitudinalcs
rcfpectus, fcilicet prioricacis, & conformicacis ad
praxirn ; eft enim ea prior, quia adus intellc6lus
eft direiSliuus cius , feu conformaciuus ad regulas
reditudinis : & hinc habecur rationcs pra£lici&
fpeculaciui,non eire circntialcs fcientia.quia hacc
non confiftit in rcfpc6tibus,fcd in abfoluto;& ra-
tio ptadici dicit duplicem illum rcfpedlum ad
praxim,vt ad tcrminum;& ratio fpeculaciui dicit
priuacionem eorundem;non camenfuntdifteren-
tix omnino accidcntalcs fcientia: , fcd inftarpaf-
fionum fe habent.dc quo Scotus citatus art.i.

Secundo.nota quod intclledlus nofter aliquan-
do vcrfatur circares ipfas in fc,cognofccndo tan-
liym naturam earum & ptoprietatcs ; & hacc con-
fideratio cft fpeculatiua , cuius materia eft res
cognita, & finis veritas : aliquando vero vcrfatur
circa opcrationes humanas , rcgulando eas , &
tunc cognicio eft pra6lica,cuius macetia funt ipHj
adiones,& finis carum re6titud6 , feu paQiua rc-
gulatio. luxcahzcaic Ariftoceles z. Aiet.textu 3.
c^noA finis fpeculatiu* efl veritM,praiiicaopM.

Hinc fpeculaciua pociQlmc vccfacur circa vni-
uerfalia , vt Metaphyfica ; & pradica circa parci-
cularia,vcl in ordinc ad illa. ltem,illa de ncccfta-
ucoti oper, Tom. 1 1.

riis agic , & aetcrnis ; & hsc de contingentibus;
quia de a(^ionibus humanis. Vndefpeculatiuus
confiderac pafliones animac fccundum fua prin-
cipia vniuerfalia, & neceftaria ; pra6ticus vcro,
(vcrbi gratia,Philofophus moralis/ cafdcmconfi-
derat,vt reducibiles ad mediocritatc pcr virtutes.

Dico prim6 , intelledus , (idcm eftde habitu)'
non eft pra6kicus ex fuo adu. Ita Scotusfupr^
num.i }.§.Concedoer£o. Probatur , quia principia
pradiica fumuntur quandoque ^ finp praxis , qui
eft caufa prior : vcrbi gratia.hzc cognitio ,proxi-
mtu efl diligendM,(amk fua principia pradlica a fi-
ncquieft fummum bonum:vcrbi gratia,ifta;y«m-
mumbonumeft diligendu,& omne aliud propter ip/itm.

Dicofccundo , intelle(5bus non dicitur prai^i-
cus,^ fine,quik talis; Scotus citatus. Suadetur pri-
m^,qaia quando dicitur yde Anima,text.^c). quod
intclleftus exccnfione fic pca6licus, non intelligi-
tur de extenfione adluali; alioquin nulla eflct no-,
titiapra6licain fabro , vel Medico, nifi quando
a6tu operarentur,fabricando,vel medcndo:intel-
ligiturergo de extenfioneaptitudinali;fed huiuf-
modi aptitudo non conuenirct pra6licz , rcpu-.
gnans fpeculatiuac,nifi aliquid abfolutnm eftct in
vna,& non in altera:de quo Scotus i.d.i8.n.io.i,
Ad tjtiaflionem, vbi optimc docct nuUamnegatio-
nem,vel rcpugnantiam conuenire alicui , nifi ra-
tione alicuius abfeluti. Tunc fic:i]lud abfolutum
nonpoteft haberepro caufa ,finem , quia ab eo
qua talis , non fumuntur principia in quas adtus
refolui poteft.

Dices,qu6d finis eft prima caufajergo bcnc ftat,
quod caufcc illud abfolutum,quod fundat aptitu-
dmem illam prioricatis , & conformitatis in pra->-
6lica noticia. Contra,finis nihil caafar ,nifi vt
amatus a voluncacc; acfciencia pra6kica,eftnecef-
faria, habecquecaufas & principiatalia:ergo non
dependcc ab iiio a^u voluntatis.

Dices,qii6d finis eft aptus amari,antequam ra-^
tio pra6lici fit in fcientia : ergo vt fic poteft hanc
caufare. Contra,nil fit acaafa vt apiaeft caulare,
fed vf a6):u caufat. Praeterca, vel finis caufat noti-
tiam pra6ticam, vt a:cquifitus:& hoc non, quia fe-
quirur earo vt effc6lus eius:vcl vt intentus;& nec
ficjcadem rationc:crgo.

Sccund6, ratio finis eftrefpe€lus quidani ratio-
nis ; & ide6 non amatur in ratione obie6ti hnibi-
Iis,vt tenet Scotus i.<^.i.^. i.<ir«.4.efgononcaufat
abfolucam qualitatem fcientiae pta6ticz , qua in-
tellc6bus dicitur formaliter pra^icus.Antecedens
pater, quianihileftaliud, quarn mcdiacire ordi^
nata ad ipfum.

Tcrti6,ex Ariftotele,qui ^.Met. text,i.& 6.Eth,
C.Z.& 3 .de An.text.fi .diftinguit prailicam & fpe-
culatiuam,non penes finero, fed penes obiedum;

Obiicics prim6, proHenrico^Mff<i/<^.8.^>i.qai
oppofitum tenet cx Atiftotele citato , inteUeOiu
extenjionefltprailiiiui ergo qui priiis fuit fpecula-
tiuus:vetbi gratia,confiderando herbam, vel vir-
tutem fecundum fc;fit pra6licus dum ordinat has
ad finem opcris. Refpondeturjloqui de extenfio-
ne apiitudinali.vc di6bum eft.non dc a6tuali:& il-
laextenfioincluditduplicem rcfpe6lum priorita-
tis & conformitatisad praxim.Vide Scotum fup.
ad I. Quod fubiungit,pra6bicum differrc a fpccu-
latiuo,fi.iie:loquitur dc fiue coguito, non vt ama-
to,& fic cft obie6luin.

Obiicies (ecund6, qaia medicina, alia eftpra-

6Hca , alia Ipeculatiua ; fcd fit pra6lica, eo foliim

qu6d ordinaciu ad finem, Refpondctur vcrins

H H h 3 cffe

jtliter Meta-
fhyfirus, ali-
ter meralit
eenfiderat
pejfitnes 401-
mt.

3-

Cogniti» pra-
ffica fumit
printipium k
fine.

IntettfHut
extenfiene fit
prafhfus-.ex-
penitur.

Kegatio non
(oniunit ali-
fui , nifi ta-
tione altcuiut
ptfitim.

Ratiofinii,
atiquid ra-
tionu.

Praclica dif.
fttt. a jbecU'
latiua , fini,
quimcdcf

Mcflrina
abfrluiifta-
aiea.

6^4 De intelledu , & voluntate.

6.

jii obitlio,
quam i fint.

Tr»3ic»

7

TrtBica fcie.

efTe abfolute pca£ticam -, ilUtaraen pars qute agic
dc membrotum conilicucione , humonbus , &
caufls vniucrfalibus ianitatis , & infirmitacis, di-
citur rpeculaciiia ; quia rcmocior eft k praxi, qus
immediatc dirigitur pcr patticularia di^ftamina;
quo enim magis aliquid rccedit ab vno opponto,
eo magis acccdii ad aliud. Vnde (inquit Scotus
mv»i.44.)ars potell dici fpeculatiua refpedlu ha-
bitus experti, quia ed habitus vniuerfalior, non
ita immcdiatc ditigens,& ide6 t. Met.tnProaem.
d\ciim,*rtifexfite]Hentererrabit,expertM tien ita.

Obiicies teiti6, pradtica notitia ptircipuc ver-

facurcirca boniraccm, vel malitiam : fcd hz con-

BonitM friH- ueniunc adibus principaliter a fincrcrgo.Refpon-

tifMliuse/l detur principalius multo abobiedlo,vc habet

Scotus 1. difi 40. & (juedlib.ii. & efto cota boni-

f as & maliiia a fine ciTcc, non idc6 pradtica noti-

tia inde fumcretur.quia redte di£tare,cft ^ princi-

pio,& hocab obied;o,& ncceiracio;& per confe-

quens indepcndentcr a fine , quia hic , vt didin-

guicur ab obiedo,inciiidic tancum refpe(ftum,vcl

ejfe amdtnm.

Ex didis fequicur prim6,pra£bicam fcientiam,

fciem,» ulu ^^j^^ jj^. v^ ^^^ obie<ao . ficuc & fpeculatiua ; &

ejt !>r$mb Ab i • c • yJ j-n-

ebiello. " quandoque tribaitur fani , quod eam diltin-

guat,nun intelligitur de fine formalitcr, fed qua-
ccnus obicdtum eft ; vel non eO fermo de prima
didinftione.

Sequicur fecund6,contra Soncin.6. Afet.^.^.Sc

laueil. ^tu/t. f . habitnm non dici prafdcum ^ fine

t$a ifint 0- operancis,fcd afincoperis. Primo ,abobiedoin

ftrunonoft- fcopcrabili , vcl dirigentead opetacioncs : quia

TMtu. r ■ n. ir • B ■ ■ c ■ ■

lcientia elc ncccliaria , & inccntio hnis opcrantis

omnino contingens:& fccundum iftum modum,

vana forei diftin^lio fcientiz in fpeculatiuam &

praflicam.

Intea<-Bus Dico tecti6 , inrelleftus prafticus & fpecula-

frtHtcus o> tJuQs cft vna & eadem pocencia. Haccde fepatet,

tade pottn <l»'*diciturpracticus ab habitupractico , &rpc-

culariuus i fpeculatiuo ; & fecundum diftindtio-

nem habituum vel a6laum,non oportec diftin-

giiere potentias ; alioquin intclledus opinatiuus

circt poteniiadiftitidtaafcicntifico, & intuitiuus

ab abftra(5tiuo, Vidf D.Thom. i .p.ij.y^.art. 1 1 .

Obiicics primo G.Ethic.cap. 1 .<$• lih.Mag.Mor.
C4;>.5f.dicunturduz paricsanimx:& :^.dej4nima,
wjrt.jj.Prafticus dicitur virtusdehbcrans.fpecu-
latiuus, principium intelligcndi: &qu6d magis
diftinguunrur quara irafcibilis, & concupifcibi-
lis. Confirmatur , quia diucrfa habent obicdta,&
adus. Rcfpondetur, tantum vulc habcce diuerfa
inunera,ac fi efrcnt parres diuecfx. Ad cercium lo-
cum.loqnicur racionc habicuum, qui diftinguun-
turrealiter. De diftiniilionc irafcibilis & concu-
pifcibilis dixi dijp.praced.feEl.j.

Ad confirmationem , illa obicdta funt habi-
tuum , non potcntiae , quac vnum cantilm habec
obicaum , nempe ens , de quo late didtum eft ad
^. 0 ^ iuoifetptentes.

Obiicies fccund6,vnus habitus non poteft eife
fpeciiariuus & pradicus; ergo. Rcfpondetur.D.

Va.

8.

fi%bitus ne-
quit ejfe jf <•■

eutatiuus (f —■ , -- - ,

tr»a$cMs fi- ' hom.i.f».^. i.«rr.4. & i. ^uejt.^ art.i.ad j.ponit

mm/. vnum habitum infufum fimnl pradicum & fpe-

culatinum , quod reiicit Scotus «.4. Prel. nMm.ij.

quia inodi funt oppofiti : ncgatur ergo confc-

quentia.qoia porentia cft vniucrfalior longe,

qnamhabitus,nccgeneraturexa(ftibus:a(aus au-

9* tem diuerfi fpccie , vc pradticatio & fpeculatio,

.: .- -. no" polluiit gignerc cundcm habitum fpecic.

oBus inttlU' Pctcs.an notitia pra(Stica dctur in otdinead

amt.

a6tus ipfius intelledus dirigcndos ; quod eft di-
cere an praxis fit aliquando a£tus intellcdtus.^
Scotus citatus,qucm fcquitur Soncinas/tt^rdi,ne-
garc videtur ; & confentit D.Thom. 1 .%. ijuafi.jj.
art.i.adt. Sed loquuntur vt in plurimum , vel
tantum volunt, qu6d nocitia pradtica immediace
non dicigic adtum intellc£tus:conftat enim quod
prudcntia a(flus iniclledtualcs dirigit.

Aduerte ptadticam fcientiam diuidi in adti-
uam & fa6tiuam,ex Ariftotele G.Ethic. Illa dirigic
adtiones quz tranfeunc in maceriam non pcrma-
nentem ,quz dicitur agibilc,vt citharizatio ,lo-
quutiojhzc verfatur circa fadtibilia, vt funt zdi-
ficium,pidtura,quz permancnt:ats verfacurcirca
fad^ibile.prudentia circa agibile, «x Ub. Magnor.
Mor.cap.vlt.Widc Scotum j .d. j 4.^. i .n. 1 o. 1 4.

Aducrte fecund6,|duplicem cfte redlitudincm;
alia eft morum, quam prudentia dirigit ; alia na-
lurz , vt pidtio, fcripcio,quam dirigit ars.Illa rc-
dtitudo cft fimplicitcr talis.quia facit bonum ho-
mincin, & voluntatcm gubernat ; hzc fecundum
quid,qnia non facit bonum hominem. Alia mul-
ta , quz fufius quam vtiliijs k Theologis tradtan-
tur in Prologo Thcologiz.dc hac quzftionc vi-
dentur cflc parui momenti : & magna cx partc dc
modo loquendi controucrti:an fcilicet fufHcit ad
rationcm fcientiz, vcl intellcdtus pradtici,proxi-
me,vel remotc dirigere, aptitudinaliter adpra-
xim,nccne:de quo vide Scotum <j. 4. Prel. n. 44,
& ibi fcholium noftrum.

S E C T I O V.

Hefynterefi ^ cortfcienttM.

HEniicus tjuodtib. 1 8. «jttafl.i. dicit fynterefim
cire pondus voluntatis tendeas inbonum,
& confcicntiam habitum eius : & hoc fecundum
tenct Durand. 1. d.^.q.i..

Dico prim6 , hz ad intellcdtum fpedtant. Ita
Scotus i. d. } ^.^udft.2. D. Thom.i. par.^.~ 9. art. II.
I j.Magiftcr i.i.}5».M/>.}.exHicron.»»t4^.2. Eze-
chiel . Vbi dicirqu6d fuperior portio rationi$,cft
fynterefis. Probatur ex Scoto 1. de fynterefi,
quia eius adtus cft ncceftarius , & nuUus talis da-
tur in voluntate, vt oftendit Scotus i .^. i . ^.4. &
4. d.^<). tj.^. &eiuodlib.\6. Sccund6,fi tenderct fic
ncce(Iari6 in bonum,faceret voluntatem impec-
cabilem. De confcientia probatur, quia caufatur
per adtum inteliedtus,& vnicum.Secund6,aut ne-
ccftari^ agit voiuntas fccundijm illum habitum;
& fic non eft libera , quia agens illius habitus eft
caufa naturalis & confeqnenter cfFectus : fi non
neccftari6 agit.poteft ftantc confcientiarcdia vel-
le oppofitum diftati per eam, & fic nunquam per
voluntatcm cotrumpi potctit.

Obiicics cx Anfeimo de concordia 16. c^ 44.
ihi, commodanen veUe nf^MrV(voiuntas : ) fed zque
vuit iuftitiam , & id quo neceftari^ vult bonum,
eft fynterefis. Rcfpondeturde voluntate,vt prz-
cisc iffeOa. eft.afFcdlionc commodi , non cft libe-
ra,fcd fic noneiicit adium. Vide Dodt. i.d.6.ij.i.
& i.d.\ -f -^.per idem patct ad id quod ait Auguft.
ij.Triw.j.omncs naturalitcr vclle bcatitudinem,
nempeappctitu naturali.non elicito.

Obiicics fccundo , naiura irracionalis habct
principium ncccfTari6 tcndcndi in id quod fibi
conucnit;cfgo & voluntas tn iuftitiam,quia hzc
maximc ci conuenit. Ncgatur confcqucntia,quia
voiuntaseft libcra.

Obiicituc

PraSieaalia

aSiua, ^Us
faSiu».

10.

•^rs verfa-
tur circafa-
aibile, frm-
detia cirta
agibite.

^tf}io d»
fr»tlica ad
jpecuUtiu»,
farui momiti
vidttur.

I.

Synttrefis <J»
ionfeiftia.md
intetleaum
Qiea»nt.

Vtluntai Mj.
hil vult M>

l.

¥

Difput.lII. SeaVI.

6i5

§iS«m»d» Obiicicur tcrti^, fi conrcientia «1^« aliquidin
•»•/" A»'« intelicdu , tunc magis fciens ciret magis con-
fc$m^i«[iut fcientiofus , cuius oppofitum patet. Rcfpondc-
tur, verum e(fe, czteris paribus : (i tamen plura
fciens , Cn paflionibus obnoxius , ex hoc capite,
eft roinus confcientiorus , quia cius bona didla-
niina impcdiuncur a didando , & fic intelligic
Ariftoteies 7. Ethic. 3. dum aitexiftentes in paf-
Honibus , non fcire.

Dico fccund6 , fynterefis cft habitus piinci-
piorum \ & confcientia habitus conclulionum
pradicarum, de bonaele(fiione roorali. Ica Scot.
citacus. Non expiicat tanien , an ille habitus (it
aliquid diftinflum apotencia, & videtur quod
non , liccc D. Thom. afTcrat quod Hc, quia negat
eflc ipfam potenciam. Racioeftquia nnenecef-
fitate entia non func muhiplicanda. Prxtcrea, in
naturalibus potenciis , quia func decerminacz ad
vnum , non ponicur habicus, ex Scoc. i.d.y^.
num. 7. fed intellcdlus eft determinacus ad prin-
cipia } ergo.

Dices cum Capreol. <pt*ft. j. Prol.nd $. 8c Vi'
guer. cap. 5. ciTe habituro naturaliter inditum ii-
roul cum potentia : hoc gtatis dicitur, & fine
neceflitate n^ultiplicantut eniia. D.Thomasaic
confcientiani efte a<S^uro , non habitum : tenen-
dum tamcn dati adlualem,& habitualem ; neque
enim dicendum eft,ciim dormimus , nullam re-
ftarc confcienciam. ConcluHo hxc habecur ex
conclunone praeccdenci : quia cum harcfpcdent
ad incellct^um , non poftunt efTe aliud ab ipfo,
vel eius aiFediione , vt vetfatur citca principia,
& conclu(ionem pradlicam. Habctur eciam ex
illo Eccicf. 7. Scit enim con/tiemia tua te crehro ma-
Itdixifft.

Adueirce, cum confciencia iudicac roalum eilc

quod agimus, oriti in voluntace vermem.remor-

uim,fcutriftitiam,iuxca id Auguft. i.CenfeJf.ii.

jHjfijii Domine, & ita eft , vt panafibifit omnis ani-

mm inordinatHs . Quando autem iudicac bonum

•''•'*"^"'?" ciTcquod fic.refulcac gaudium,iuxcaid z.Cor.i.

»« praSi-' ^^"^* noflra hac efl , teflimonium confcientia noflra.

titi. Siquzras an confcientia fit aliquishabituspe-

culiatis } Refpondetur , non diftingui ab habitu

fcientiae moraiis. EiCi quxras , an fit ptadlica.

Refpondeturtfte, quando dirigit adaiiqnid fa-

ciendum, vei omitiendum : quando tamen accu-

fat deprzfenti.fpecuiatiuuseftcvidecur.

S E C T I O VI.
De fuidfntiM , & certitudine.

I.

fiuid *u'i-
iinti»f

NOta ptim^, tunc intelle£bum ciate , & cui-
denter cognofcerc obiedum , quando tcn-
dit in iiiud inftar ocuii in lucem, vel colorem:ita
vt manifefte videat connexionem przdicati cum
fubiedlo , vci immediatc pcr ipfos cecminos , vcl
pcr mcdiam nocius.

Noca fccund6,euidentiam, fcu claritacem non
diftingui realicer ab adlu claro : quia nuUumeft
fundamencum caiis diftindlionis ,cum repugnet
adum fcientiae poni Hnc ciaritatc, vel fidei , /inc
obfcuritate : abiato cnim quocunque aiioavi-
fione intuitiua , n^ancbit ciara & euidens ; &
An tmdhia {^cm cft pcr oppofitum de adu fidei. Sidicas
lf<^7"" cuidentiameftijmodumdiftinftum. Contra.pe-
to an cognofci pofllt per a^lum, vci an fit ratio
cognofccndi. Si fccundum, crit ipfe a£i;us , quia
fpccies efle nequit. Si ptiraum, vel cognofcitur

euidenter, & dabicur proccfrus', vcl obfcurc , ic
ideio erit de obfcutitate. Neque dici poccft,
qu6d nullo modo cognofcicur, fi non ipfe adus.
Exquibus paiec euidenciam efte quid eircnciale,
vel falcem propriam pallionem adtus claci ; &
idem eft dc obfcuricace jrefpe^flu obfcuri.

Noca cercio , euidcnciam efte criplicem ; alia
eft moralis,vc quando viri graues, fide digiii
aliquid aftcrunc,quibus iuxcaregulasprudeniix
crcdendum eft. Supremum gradum iiuius eui-
denciaj obcinent myfteiia fidei , qux afferuntur a
viris fandifllmis, fibi confentieniibus,& multis
mitaculis confiimantur : fed hxc euidentia eft
tancum fecundum quid calis , quia teuelatioad
quam nos roanuducit ,fimplicicet ohfcura eft.
Vnde euidentiz motaii poteft fubeire falfum , vt
fi muiti doftiflimi dicerent aliquid efledcfidc,
quod non eftj fed tunc aflenfus ctcdentis non
cflet fidei infufx , quat tanciim tendit in rcucla-
tum verc. Aiia cft cuidentia Phyfica, vt quando
aliquid clarc fcitut ex principiis Phyficis , vt
igncm exiftere ex nimiocalore,fubie<ftum adcftc
ex coiorc vifo. Huic cciam euidenciar fubcft fal-
fuin aiiquando , vc pacet in Euchariftia. Ec racio
cft,quiaDeu$ poceft fuppiere vicem principij
Phyfici quoadefficienciam. Tertiaeuidentiacft
Metaphyfica , vt quando per principia Metaphy-
fica, ita rcs clarc videtur, vel fcicur , vc rcpugnec
aliter fieri , vt quodlibet eft, vel non eft ; & huic
cuidentisc repugnat fubcflc faifum. Quidam pu-
tantcuidentiam,quain remociscrcdicurRomam
eflc, non moralem , fed Phyficam efle , qnia non
eft minijs cuidens quam ignem eire calefadli-
uum. Sed inepce dicicur; repugnat enim ignem
none<Iecaiefadliuura, & fi miracuiuro non im-
pcdiat , applicatum ncceflafi6 caiefacit : at fine
vllo miraculo poflTct Roma in cinctcs rcdigi , &
confequenter non cxiftcrc. Ineptius etiam nc-
gatur a€kum quo cognofcitur Romam exiftere,
non eflc fidci humana: , fed fcientificum; quia
qui Romani non viderunt, humano tantiim tcfti-
monio crcdunt iiiameflc, &nuiloalioroedio,
vel extremorum connexione.

Dico primo , intciiedlus nofter euidentet fuis
viribus cognofcit prima principia, & conciufio-
ncs ex cis demonftrabiles , & veritaces pet expe-
rientiam notas. ItaScot. i.diil. ^.<jHaft,^.nHm.^.
contra Acadcmicos , cft Hcnricus infHMm.art.i.
9«<e/?.i. Eft Ariftoteles i. Metaph. textu i. vbi ait
prima principia effe omnihm notajicut ianua in domo.
Ad idcm eft Auguft. & Boetius \ Scot. citati.De-
ciatatur, termini principiorumprimorum,ita fe
habcnt,qii6d vnus alterum includat;& idc6,cum
inceiiedtus eos componit , habet neceflariam
caufam conformitatis fui adlus ad iiJos.vt in hoc
ptincipio, omne tetum eft maifufia parte : ex hac
autem principij euidentia. & bonz iiiacionis,
depcndec nocicia conciufionis , & fic nacuralitcr
habccur, & cuidenter. De cognitis percxpcricn-
tiam , patet ; quia quod femper , aut fcrc fcmpcr
contingit fieti , & non i caula libcra , eft cflFedlus
naturalis illius jt quo fit , quia caufa non iibera,
non poteft in plutibus cfFedium producere , nifi
ad qucm natura fua determinataeft:chmergo
femper cxpcrirour ignem calcfacere , coliigimus
hoceflTc iiii ^ narura indiium; & ficvcritas hacc
euidcntet cognofcifut.

Aduerte qu6d quandoquccognitaconclufio-
ne per expetientiam, verbi gi at ia , hac, Limafre
quenter ecUpfatur , deiieniturrefolutiuo modoad
H H h 4 piin

1.

EuiJerittri'

flex meralit,
Phyfxc» , dy
Mel»fkylic».

EulJeritlt
Hetafijy(i'd,
ne^Hil jHbejft
fnljHW.

PrimM pritf
cipiA omni-
hut Htta.

Vritiu fer
tHperiehiium
qutmidt tui-
dtns.

4-

Ex conclift-
ne exferimi-
talit denemi-
tur nd prin-
tipiumptr fe
neium «/(-
qUMndi.

636

De intelledu , & voluntate.

Speeies mu-
tabUU cau-
frt fcientiam
immMtabile.

JnteUtSus
muit qu»ndo
fh»nt«fi« er-
rM.

Dfceptio fen-
fus non deci-
fit iHtelleCiii.

T.uidenter
mti funt »•-
bit »Hus fen-
fuum neftr*-
tum.

principium ex fc notum , quod cft caufa illius:
vcrbi gtzt'u,opscum interpo/ftuminterlHminofitm,&
ferlpicuum obfufcat.Ei pcr idcm.conclufio ^ prieri
demonftratur. Aliquando vcr6 fiftitut in ipfa
cognitione cxpctimentali , ita vt non appateat
vliacaufa ipAus ,vecbi gtatia , qu6d hetba talis
fpecici , eft fcmper calida : fedncutra expcricn-
tia eft euidens Metaphyficc , quia non tcpugnat
hic fubeirc falfum, vt dixi notabiti j.Sc docct Sco-
lus fuprk §.Glu4ndoque Mtem,num.(f.

Obiicies primo, id quo veritas rcprsfentarur,
nempe fpecies , eft mntabilis , quia ab obic6lo
mutabili ; & fubicdum cft crforis.capax , nempc
animarergo nulla eft in cis vcritas euidens, &
immucabilis. Rcfpondctur, fpecicm ctfi in fua
cntitatcmutabilis fit, immutabilitct rcptzfenra-
rc ; ficut imago depifta , licct dcftrui poffit , rc-
przfentai immutabilitct fuum prototypum : nec
obftat obiedum cfte immutabilc ; quia non qua
tale caufat fpeciem, fcd qua natura. Vnde fi hxc
habct aliquam habitudinem necenariam ad
aliam , vtiaque pet fuas (pccies repraifcntantur
vt vnita. . Ad iilud de mutabiiitate animx , re-
fpondetur,non cfle mutabilcm quoad errorcm,
circa euidentia ex terminis , vei conclufiones cx
eis demonftrabiies , cognita euidentia fyllogifti-
cx iiiationis. Vide Scot. ad i. & i. Henricum
num. 13. 14.

Obiicies fecundo ,fpccie$ poteft repracfcntare
fe, vt fe, vel vt obiedum ; & fccundo modocon-
tingit in fomniis ; ergo nuila cil certitudo , vel
cuidcntia; quia fi reprafentat fevt obie£tum,er-
ror eft, Sc non pofrumus difcernere , quando fic
vci ficfacit.Refpondetur.non fpcciem,fcd phan-
tafma fc fept«feniarc,vtobic(5tum in fbmniis.

Dices crgo, cx illa phantaftica repraefentatio-
ne etrate poteft inteilc6lus ; vt patcr in fomno 8c
phrencfi ; & fic cognitio non erit euidens. Re-
fpondetur, intelledus euidcntcr nouit inferio
rem potenciarn non etrare circa fuum obiedtum
debite appiicatum, nifi fitindifpofica; & nouit
quando mdifpofica eft,vc in exemplis : non enim
dicimus praedidtas vericates femper fine crrorc
fciri;quia in fomno concingit prxfencari bppofi-
tum primi principij; & tamcn non idco hoc non
eft pcr fe notum. Vide Scotum ad 3.

Obiicies tertio , fpecies tcrminorum primi
principij dependet a fenfibus; & hi faEpc dcci-
piuncur : crgo & alTenfus inteliedbus circa prin-
cipia. Refpondctur , ctfi in acquifitionc fpecic-
rum dependeat inteiicdtus ^ fenfuum minifterio,
tamcn illis vtitur componendo , & diuidendo,
virtuce piopria: & ficerror fenfus ei non obftat,
vcrbi gtatia , vifus dcccptus iudicac id quod eft
totum.efle minus co quod eft pars;non proptcrca
incellcdos decipicur, dicens toium cfTcmaius
fua parte.

Dico fecundo, euidentem,& certam habcmus
notiriam dcnoftrisadibus ; vcrbi gratia , quod
vigilamas,vidcmus,&c. & cfto iliufio concingc-
rc poffit, ratione obie(3:i,mcdij , vci organi, non
tamen obftat quo minus ccrtb , & cuidentcr co-
gnofcamus tales adhis nobis ineirc. Ita Scot. ioce
citato.num. 10. e(i Aiiftotciis^. Metaph.

Obiicies,Aiiguft./«^.83.9.9. a.\t,A fenfibm nuUa
eft expe£tan4a fincera veritai , tjuia fine intermifftone
mittaniur. Refpondetur,non ab cis habcri, fcd ab
intcilecftu de corum opcrationibus.

Obiicies fecundo, vifus iiidicat obieftum quo
reinocius , co minus ede , & baculum cuius pars

eft in aqua,& pars alia in acrc,efte fratSbum ; crgo
dc his nulla cft certitudo. Rcfpondecur, incelle-
Stata euidcntcr fcirc , vifum faili in excmpio de
baculo, per hancpropofiiioncm ,»»Z^»»> (!/«r»'»
frangitur ad ta6lum mellu fihi cedentis : & in alio
excmpIo,per hancpropofitionem : idem cjuantum
applicatHm quMito, eft eiaquale, fed idem quantum
potcft applicati quanco vifo rcmoto & ptopin-
quo : ergo vifum rcmotum non cft minus pro-
pinquo : & fic intciiedus cuidcnccr iudicac, pcr
fpecies tciminot um,licet accipiancur a fcnfu er-
rance.

Obiicics tertib,Auguft.ii.C<»»^j^25.ait,5«<iOT-
be videmui veritatem, nec tu in me , nec ego in te,fed
ambo in illa, cjutfiiper mentem efl, incomrnutabili ve-
ritate. Refpondetur , propter hoc & alia muita
fimiiialoca Auguftini ,Scotus fupra ^AdcjHtFl.
num. 1 8. expiicat quacuor modis veritates neccf-
farias vidcri in rcguiis acternis:primb,quia inrel-
ledusdiuinus dat eire intelligibile creaturis ab
af terno ( dc qiio i.d.i. cju^ft. i . ) in quo rclucent
veritaces. Sccundb , quia inftar libri continet
omnia vera. Tcrtib , quia dat tationcm mouendi
obiedis,cum ea producit in efl!e intclligibili.
Quartb , quia cflentia diuina cft primum princi-
pium fptculabilium , & vltimus finispra(^icabi-
Iium. VideDod.fusc iftaexplicantem tococitato.

De ccrcicudinc muita occurrunt diccnda , fcd
ob breoitatem pauca diccmus ; in quo confiftat,
controuerticur , fed force magis de voce quam
de rc.

Dico quartb , vcrirates omncs cuidentes , de
quibus in conclufionibus prscedcntibus , fimt
certa:. Ratio cft , quia funt neccflaria: , & confe-
quenter non incertac, nec abftrahenrcs a cerritu-
dine. Itaquc ceititudo,& ruidcntia fc habcnt vt
inf<:*fius,& fuperius; omnetnim euidcns.cftccr-
tum,non h contra ; quia crediia , fide diuina,cer-
tiilima funt , fed obfcura.

Prohoc.Nota dnplicem efle cerrirudinem;
altera orta ex euidentia obicdi,& ab ea, ad fum-
mum ratione , diftinguitur : alcera orirur ex in-
fallibilirace , vel vcracicacc teftis. Hxc , fi a Dei
tcftimonio pcndeat, ccrtior cft iii fe quam alccfa,
quia pcrfcdlior cognicio ; alceia camen quia cla-
rior , minus finit fubiedum in quo eft , hxfitare
de veritate.

Aduerrcfecundb cerritudincm poflccircmo-
raicm , Phyficam , vel Mctaphyficam , \tfitpra
cxplicui decuidentia: incercicudo eciam cribus
niodis oppcficis. Hinc fequicur in ccrtitudinc
dari gradus : quo cnim aftus cft cuidentior in na-
tufaIibu$,eo cercior : fidcs tamcn diuina,quia
tam ex parte habitus, quim ex parte motiui for-
malis , repugnat ei ferri in falfum ,eftmaximc
ccrta intcr cognitioncs viatoris. Minus ramcn
cxcludit dubicacionem ab inrelied:u propter ob-
fcuriracem : & fecondum hoc inrelligicur D.
Thom. i.x.tjuafi,4.art.^.6\cens aficnfumfidcife-
cundum fc eflc certiorcm a6lu fcientiar, non vc
rb quoad nos.

Sectio VII.

De veritate coznitiettis.

InteOeffut
euidenter no-
ttil deceptio-
nemfenfus,
etfi nenfem-
fer.

Verit»tes nt-
ceffnrit quO'
tuor modU
intelliguntur
in regulit
tternii.

8.

Omne euidft
efl certH, n»»
t contra.

Certitui»
duflex.

Certtluio,
fhyftc» Mo-
r»lU Meta-
fhyfsca.

Ffdes certitr
fcientia : mi-
nus tarueex-
cludit dubi-
tntionem a
fubieSo.

NOta. i.CTiiScoi.6.Metaplo.qu(tfl.i.a\\oAa.\\z, '* ,

,, , I- • ■ 11 n n • Verum du-

crt vcritas inrcbns, aliain inteilcctn. Frima ^, ,.

fUx.inords-

dupliciter connderatur : vno modo percompa- „, ^j cau.
rationera ad caufam producenttm,& hoc vel pcr fam . cV »<i

ad«ana intelleciiim.

:qua

Difputlll. SeaVIII. 637

\

VeritM co-
gnitioni*
quii tfif

Aliquando
tnititBd» di-
eitUT verum,
^ nm men-
tiendo f»l-
f»m.

LoqUHtio
ver» confor-
mit menti,^
eiieSo.

Verittu non
eft nli^uid

abfelutum.

3-

VeritM eo-
jmtioni* eii
i» aHu foT'
m»liter.

4-

Vetittt fu»'
modo fumi-
tur »b obie.
So.

adzquationem in natura Hngulari , quomodo
vcrbtim in diuinis dl vcriffimum ; vel per imita-
tionem , quomodo oronis creatura cft vera in ef-
fendo,vt parcicipat diainam etrentiam fecundum
menfuram fui exemplaris. Alio modo cft vericas
in rebus,comparatiuc ad intelledlum ,quacenus
func manifeftatius fui intellediui , & affimilati-
ux eius intelligibili ; Sc eciam prout fada mani-
fcftatioiie,incelleftus vere intentionaliter fit res
cognita,ncut eft a parte rci. Veritas intellcdtus,
feu in cognofcendo , confiftit in confotmitatc
cognitionis ad rem. Ita Scoc. ibi, & i.d.i. <jHtfi.
}.&dift.^i.ad i.& ^.d.^^.ijMft.^. $. luxcahoc,
num. 10.

Secundo nota , etfi vcritas loquutionis confi-
ftat pra;cipue in conformitacc ad rem , vt habet
Dodlor i.d.ij.ad i.^Mitftionit i. tamen requicic
eciam conformicaccm ad mcncem Ioquencis,vt fic
completa veritas ; concingic enim aliquem mcn-
ticndo, verum obiedliue diccre,8c non mentien-
do dicerc falfuro. Vt crgo vox , vel loquutio fit
completc vcra , petit vttique, menti , & obicdo
conformari , quia vtrumque fignificac ordine
quodam , vt optimc esplicat Dodl. loc. cit. Sumit
practerca veritatem pro aggregationc omnium
quziuxtaredlam rationem debentur a6lui , ita
^uoil. 18. art. i. fed non diftinguitut hzc vericas
ab aliis.

Noca tertio veritatem non dicere aliquid ab-
folutum, fed refpeiaum : habetur ex Dod. loc.cit.
notab. i. Sc clarius ex loco Metaph dr ^uoil. 1 ^ . art.
2.§. vbi fcicndum. Declaratur, quia vt cft afFedlio
cntij vt fic, tantijm addit conformiratcm ad-
xquationis , vel immutationis ad aliud inratio-
nc producentis ; vel conforrnitatem manifcfta-
tionis, vcl intentionalis fimilationis ad aliud, in
ratione cognofcentis : &: altera harum omni en-
ti, creato, increato , produfto, 5: improdudio
conuenit. Dc ctcaturis explicatut,exemplo: quia
ficut arte fafta dicuntur vera , quando funt con-
formia regulis arcis; ita creacurz verz func per
conformicaccm ad actem Dei , in qua funt om-
niumexemplaria,reuidez,dcquibusScoc.i.</.}5.
Ratio huius cft,quia nihil abfolutum commo-
de hic affignaci poteft , nec veritas conuenit per
modum negacionis , vel priuacionis.fed fub ali-
qua racione poficiua. Neque obftac , fi dicas cura
Suaccz in Metaph.d.Z.feEl.j . num. 14. ablato quo-
cumqiie modo , vel refpedu , cncitatem efTe vc-
ram ; quia non erit formalitcr , fed fundamenta-
licer calis, ficut albedo feclusa relationc fimilitu-
dinis , eric cancum fundamencalitcr fimilis : plu-
res habet ibi obiedliones, quz ex didkis facilc ex-
pediuntut. His pofitis pro explicacione vccicacis,
vc fic ; circa przfenccm quzftionem,

Dur. Heruzus apud Vafquez \.par.d.-j6.cap.\.
neganc vericacem incelledlus cfte fotmalicer in
%€ta, fed in obie£tiuo conceptu.

Dicendum tamen primo, veritaccm cognitio-
nis efleformaliccr in ipfo adlu , ex Scoto fuprk,
cum communi ; dcquoSuarcz citacus quia ca-
men ccrminus affimilationis intcntionalis.in qua
confiftic vericas , eft obicflum ; eciam dici poceft
vcrum vericate eognitionis.vc tamen fit comple-
ta vetitas Ioquuiionis( vt dixi) rcquiriturcon-
formitas etiam ad mentem loquentis: & pcr hoc
ccftat inutilis circa hancrcm controuerfia.

Obiicies, a£lus cft verus,quia obieftum eft ta-
lc ; ergo & hoc eft magis vcrum, iuxta id,Propitr
qHod vnnmqHodqHe^ &c. Antecedcns patet,quiaex

Ariftotele, ab e» tjuod res eft, vtl non eft , propo/itio
dicitur t/era, velfalfa. Refpondetur veritatem co-
gnitionis fumi in ordinc ad obic£lum,fecundtim
le, non vero vt inefe obic<5liuo, quia fic non
ptfccedit adtum , & terminus relationis przin-
telligituripfi, vt habct Do<a. I. d.%.^H«fl. }.§.
Contra iftud,»«m.4.dc quo fufitis agit</.}o.Noii
ergo fumitut veritas cognicionis a vcriiace obie-
dliua, fcd encicaciua rci.

Dico fccundo ,in fimplicium apprehenfione
eftaliquaiis vcritas. Paccc, quiaibi cft quzdam
conformitas , feu affimilatio paffiua adus ad cb-
iedtum fimplex : hic tamen adlus non eft capax
falfitacis , ficut nec fcnfatio , quia & fimilitudo
naturalis fui fimplicis obicdi. Ita Ariftot. ;.</e
.Anima, cap.6.de c^ao Vafquez \.f.d.-j^.cap.i.

Aductte , apprehcnfioncm fimplicem non
fempct cffc de altero excreroo , fcd cciam de ipfa
propofitione, vt quando audio Papam eflc mor-
tuum, apprehendo eum moctuum, finc compofi-
tionc. In fimili adlu elfe poteft vetitas , vel falfi-
tas incompleta,prout eft confocroicas,vcl difFor-
micas ad rem : non eft camen in eo vcritas , vel
falfitas coroplexa, feu compofitionis ; & dc hac
loquicur Ariftoceles.Scoc. 1. d. G.tjutft.i.ad }. eft
coramunis', cum neganc apprehcnfioni vetica-
tem, & falfitatem : fufficit tamcn calis notitia ad
adtum voluntatis; & Do(k.ilri cenec Angelum ex
cali apprehenfione , non errante compofitione,
appetiiftc Dci zqualitaccm.

Obiicies ex Ariftotclc cir. in apprchenfione
fimplicis extrcmi,fubie6li, vel przdicati,non po-
teft cfTe vlla falfitas ; ergo nec in apprehenfione
propofitionis , negatur confequentia , quia fpe-
cies exprefla hominis , verbi gratia, ( & ficdc
aliis) rcprzfentat feropet ipfum,ficut imago pro-
totypum. Ec fi dicas , quod teptzfcntat aliud;
tunc non erit hominis,i"cd illius alterius,cui eric
conformis ; & confequcncer aftus vcrus : ac ap-
prehenfio duorum extremorum , vt corui & al-
bcdinis, pcr modum vnius, quodammodo expri-
mic obicdum , etfi fiiicaffertione , aliccrquim
cft,& fic eft aliqualis falficas in aftu.

Dico ccrcio.in iudicio negationis,vel affirroa-
tionis,eft veritas cognitionis fimpliciter.Ita Ari-
ftoteles & Scot. citati,cumcommuni. Ratioeft,
quia per iudicium abfolutc.ncgatut.vel affitma-
lur vnum extremum de altero, & fi ita res fit , vt
iudicatuf , eft complcta , & cumplexa vcritas j fi
aliter, eiic oppofica falfitas.

Sectio VIII.

Vtritm verita4 dijlinguitur remliter ab a^u?

VAfquez i.par.dijp.ji.cap. 2. docec efferela-
tionem racionis , &confequcnternon effc
idem adui, Communior fencencia eft , quod ve-
ricas cognitionis rcaliter diftinguitur ab adlu:
coUigitur cxScotoi,*/. i.tjuaft.^. vl>i§. Contra
iftam.rf num. j. fusc probat relationem diftingui
a fundamento , cum hoc potcft efTe fineicrmi-
no:& lecit citatui notah. }. ponit veritatcm effe
rcfpc(aum,& exprcffius 4. ^.8 quafl.i.nHm 2}.vbi
aic vericacem efTc accidentalem adui. Probatur
exipfo,»^»; quiamanerepotcft adius fine verira-
ce : ergo. Secundo , nihil finitum identificat fibi
oppofita; & ideo concludit fundamentum di-
ftingui afimilicudine ,& diffimilitudine , .xqna-
licace, & inzqualicace ; crgo adus non idcnrifi-

cat

Veritas «n in

npprtl/etifie
ne fimflicii'

Apprehenfio
fintplex ali-
quarido eft de
profofittone.

flu* vtriiiu
non to:ue>iit
apprthifioMf

§^are in Mp-
prehenfiene
pnpifi:ionit,
potfft efftfal'
fitM , (y non
tn afpr'hen-
fione fimpii-
cis exttemif

VerStae eo-
gnititnufim-
pliciter eft in
iudicio.

6j8

De intelledu, & veritate.

t.

etnhngit
mSum fitri
d* ven f»l-

flui iieunt
r*p»in»rt
mBuin vno
tMUHtn in-
fitnti i/Mf «•

tn

^jtnde eO'
fuU tenfi-
gntfieat tem-
pHs , vel IH-
fiMS.

Idem nBui
0n d* bono
ft tttitlus.

§lMid b»ni-
tMt mor»lit
mBmsf

cat fibi vcriratcm , & falfitatcm. Tertio , aftus
potcft mucari de vero in falfum , nulla fa6la mu-
lationc in eius cntitatc abfoluta Eft .^riftotclis,
quia /th co quod res eft, vtl non efi, ^c. cmp.de Sub-
ftamia j vbi exprcfsc ait orationcm dc vcra ficri
falfam fucccffiuc : S>c docct D.Thom. i .par. ejutfl.
1 6.art.8.aJ 5 . de quo fusc Suarez in Metaph.difl.
S.fe£t.z. Et fuadctur ratioue , quia fi clicio hunc
a^um intcUc£ti\z\em, Scoti*iJpeculatury&i cundcm
coutinu6 , poteft elle prius verus , & poft falfus,
vel c concra : ergo ventas non cft idcm ac^ui.

Aducrte tamen propofitioncm confignifican-
tem ccrtam aliquam partem tcmporis,vefbi gra-
tiz,h3inc,fl>eculatur Scetiu tota hera ^uarta,non poC-
fe fic mutari ; quia fi vel vno raomento illius ho-
rac non fpeculatur , propofitio tota eft falfa, &
nullo modo vera : propofitio ergo interna ^ vcro
mutabilis, confignificat durationcm xui , cocfxi-
ftetem tcmpori indcterminato , faltcm vt in plu-
rimum. Qupd addo, q\u'amulti tcnent nuUam
adioncm poftc vno tantum inftanti durarc , quia
rcpugnat dcfinere per vltimum fui <rj(7^,fc«lpcr
primum non ejfe. Ita Gregor.I \.d. 3 .<juafl. 1 .art.i.ad
4. Almain. quafl. de Libertate voluntatu art. 7. in 1.
epin.c^ tra6t.i.Mor.cap.^.'Wi(<\\xez j.p.d.ii^.cap,
10. Qu.1 fententia, licet falfa fit ,quatenusait
hoc rcpugnare , rarifllmum tamen eft , auc fortc
niinquam cucnit,qu6d a(9:iis noftri vno tantijm
inftanti durent. Dum itaque incipit propofitio,
dc pra:fcnti confignificat ,pro aliqua duratione
inft.intanea, vel temporali, obiedu ita cfic.vt ex-
primjtur:& fi idcm alfcnfusdurei vltraminimam
durationem aflignabileni , vel detcrininabilem,
confignificat etiam runc,obic6lum eodem modo
fe haberc, & fi non ita fit,de veto fa(ius cfta£^u$
fatfus .Pcr hoc rciiciunturquorundam recentio-
riim multa: cauillationcs circa hac difficulratcm.

Ncc valet , quod quidam rcccns author ait,
propoficionem de prsefcnti confignificare vnum
inftans , ncc pofTc confignificare aliud ; tum quia
tot cflent diucrfa: propofitiones,quot inftantia in
tompore.quo vnus afTcnfus durat;tum ctiam,quia
verius cft adus intcllcftus mcnfurari a:uo , non
tcmpore ; quia habent totum fuum ejfe fimul , vt
docetScot.i.</.i.^Mic/?.4. tum terti6,quia propo-
fitio includcnsmotum, vt homeeurrit, non poteft
cflc in inftanti vcra^ quando copula confignificat
tcmpus,vel inftans ; fuse, & optimc tradit Dodc.
^.d.S.qudfl.i.cen.^.num. 16.

Quarto , bonitas moralis diftinguitur re ab
adu voluntatis,poteftque ab eo fcparari,ex Scor.
i.d.iy.qHafl.}.§. Quantumadiftum, ».3. Bonau.
i.difl.^l.art. I .ejutfl.t. Duran.i. </.40. ejuafl.i.lAA-
ior i.4 1 .<]. x.Met. i.p.Caiei. i.i.q. i^.art. 1 .Et alij,
quoscicat,& fequitur Vafquez i.z.</.jj.c<i^.i.qui
etiam dicunt adum voluntatis eundcra dc bono
ficri uiahim;crgo fic vcritas diftinguitut abadliu
intellcdlus,eftque ab eo amouibilis. Antecedens,
pr^rct authoritates allatas,rarione probarur,quia
poitct quis incipcrc alique aftum Iicitc,ex igno-
rantiainculp2bili:verbi gratia, comcdcre carnes
in vigilia ieiunanda,&monitus de vigilia,adhuc
pcrfcucrare iii illa voIuntate,& comeftionc; quo
tafu idem adlus fieret de bono malus:quia (vt ait
Dodor loee citato ,&i.d. 40. ) bonitas aftus cft
conformitas cius ad omnia qu^ fccundum rcdlam
rationcm,veI diftamen prudenti? ci conueniunt.
Vidceumi.</.7.««»). 11. vbicxplicattripliccm
boniiatem in aftu.

Dico taraen , verius vidctur vctitatfm ab i€t\x

realiter minime diftingui; harc ex variis locis
Scoti habctur.exprefliflime i.d. iC.num. i ^.docet
vcrum crtc realiter idem enti : & tjuedl. 1 }.<irr.z.$.
Circa fecundtim,z/^r/ryff»«//i« autem alhtt , doccc
a6bum abftra(5tiuum non dicere relauonem rca-
lcm a£tualem ad obiet^um , quia non petit illud
exiftcre ; & ad rclationem rcalem requiritur ter-
roiniexiftentia, dequo ipfelate 1.(^.3 i.verum eft
quod habet eodem art.i.verfifladiflinSione,^ ad
i.adum intuitiuum haberc anncxam rclacioncm
realem aAualem ; fed hzc ad veritatem non re-
quiritur, alioquin in adu abftradiuo non cftet
Tcritas. AddedubiumefleapudScotum^an talis
relatio feparari poflit ab a£bu intuitiuo , etiain
beatifico,& in partem affirmantem inclinat,4.<i.
49.(fuafl. i.n. iB. (^ d.art.i.ad i. \hi ait: fiquis ha-
berct qualitatem abfolutam bcatitudinis fine re-
latione coniundlionis , qu6d efiet bcatus ; quia
ctiam beatitudo Dci fine vlla relationeeft ; quo
cafu notitia foret vera. Et hoc videtur tcnen-
dum : quia nullum abfulutura videtur eflentiali-
tcrdcpcndcrc ab aliquo cxtrinfeco , nifi dcpcn-
dcntiacfFcfbus a primacaufa; & bcara vifio,c]ua
talis, non dependct hac depcndentia ab obied:o;
fedcodera modo, quo aliat vifiones a fuis obie-
Stis. Ptzxe\[ez,eodem ^uodi. art.^ §.Ex htj,docet,
qu6d a(5luscognofccndi nonelTct pcrfevnum.fi
inchiderct cum qualicaterelationera: & refoluic
ibi verf fi <fus.ratur , ciTc pcr fc vnum , & in genc-
rc Qualitatis , & diffuse probac: dequo fuprll

y?ff.3.

Ex quibus patct manifefte fecundum Scotum,
vcritatcm non addere rclationem realcm , ad
adlum ; & (x cam addat in intuitibnc , id cfte per
accidens : & pcr confequcns,non cft,aliquid rca-
liter diftin6bum ab a£):u ; quia nullus aftctitali-
quid abfolutum pcr veritatcm ci addi , ncque ad
hoc vUum fundamcntum efte poteft.

Confirmarur prini6 , veritas Dei in fuo adlu
cogriofccndi fine aliquo fuperaddito, confiftit,
nccpetit relationcm fibi addi. Confirraacur fe-
cund6,a(fbus pcr fc eft rcprafentatio obicfti:ergo
nullo addito illud cxprirair : & hoc cflc de mcn-
tc Scoti pacet, alioquin non dixi(Ict,qu6d opera-
tio bcata fccundura abfolutura , quod habcr,
etiamfi nullam haberet relationcm , bcaret : cer-
tum enim eft, qu6d non bcarer, nifi vt vera,qua-
tcnus eft cx parteintcllcdlus. Confirmaturrer-
ti6 , quando cognofco fals6 ens rationis efle,
quod non eft, cxpofitione illins cntis, fiet cogni-
tio vcra, & tamen nihil abfolutum ci aduenit,vc
patet; ncquc rclatio rcalis , quia terminus , nem-
pe obic(!ium , eft ens rationis. Quart6,cx Scoto
\.d.J,i.eiHtft.t.f^ d.i-j.q. j. relatioverbi, fcuco-
gnitionisad cognitum,non eft realis.

Obiicies , quia adus cognofccndi non poteft
intelligi,nifi intelligrndo terrainura,qui efteius
cbicdtum : ergo ncceflTari^ includir rclationcm
rcalem : quia omne abfbUitum intelligi poccft,
alio quocumque non intelIc(5to ; quia etiam po-
teft efte fine alio quocumquc,exccptaprimacau-
sa. Antccedens probatur, quia nequir intelligi
vifio,qDin intelligatur efte alicuius vifibilis. Re-
fpondetur ex Do^. d.tjuodl. 1 3 .ad arg.princ. fi vox
imponcretur ad fignificandum qualitatcmabfo-
lutam , aftus cognofccndi intclligi pofTct , non
intcllcdbo obic(5lo, vt tcrmino : fed communitet
voces impofitx ad fignificandas operationcs,im-
portant rclationem,vel principalitcr.vcl conno-
tatiuc;quia fic communiter intclligitur opcratio.

Excni

Verttatem
nihil reaU
addtrt aSui.

Jh beatitw

do fornuslU,
fit poJftbitU ^
fine reUtiont
eoniunBionit
adobieSumf

Confiat i»
quibufdam
propofitioni-
but veritatt
nen addere,
nifi tnt ra-
tionis.

6.

An inttlU'
Bi» concipi
pojfit nS tou'
cepto tbieStf

Difp. III. Sea. VIII. 659

ttBtgiyHit
ftjpt inttOigi
fint rtUtiine
tt4 tbiiSumr

HtUtio ftti-
tUlit.qttemo •
de »3it*llttr
dtttomirmtf

ObitBi coiu-
ttUigitur cum
ttSn , eti»mfi
ttdilluinijit
rtlatio aHu»-
lit re»Lit in

»ai*.

»

Exemplura de fpecie intelligibilitquzeftqualitas
abfoluta, tamen dicitur Hmilitudo , non quod fic
relatio ifed quia apta nataeft , perimitationem
rcprzfentarc obiedkum ; & ideo pct hoc nomen
jpecies non tanium fignificatur abfolutura, fcd et-
iam iftc rcfpedbus.

Contra, cognitio abftradiua, non habet reh-
tionem adlualcm ad obiccStum , fcd poccntialera
per fe:& tamen non poteft illa intelligi , nifi co-
inteliigendo obiedum,non tantum vt cognofci-
bile, fed etiam vt cognitumi& fic intclligitur rc-
latio adualis, etiam vbi tu afTcris nullara clTe, in
qua ponend^ fit ratio vcritatis.Refpondctur cura
Dodorc ibi\ relatio quar quatum eft ex parte fun-
damenti.eft adualis,& defedu tcrmini poflibilis
dcnominat fatpc fundamcntum, vel fubiedura,ac
fi adlualiter ineflet : fic anima feparata , non tan-
tuminclinabilis, fedetiara dicitur inclinata ad
corpus,& tamen non eft ibi adiualis relatio, quia
terminus non eft. Similiter fcicntia dicitur pra-
Cticz. a dirigendo , quamuis non fit aftualis dire-
Gtio. Secundo, dico ex codcm, ibi intelligi a(f^ua-
lem r^Iationcm nonraenfurabilis ad menfuram;
quia hzc realis eft , & non datur in abftradiua
notitia ad obicdum ; fcd attingentiae , vel tcn-
dentix in illud , qux eft rationis : fic cum audio
voccm, hos , ftatim concipio rem fignificatam, &
relationem adualem ad eam ; non realem , quia
nulla talis eft in vocc ad rcm fignificatam,fcd ra-
tionis,ex hominum impofitione. Operatio fub
fimili relatione communitcr concipitur,& idco
cointelligitur obiedlum terminans illam : vndc
Angelusquianondependet abhoc fignificandi,
vol concipiendi modo.vidcre potcft talem a<Slum
abftradfciuum fine vlla relatione aduali.

Qiipd ver6 relatio attingentix diftinguatur i
relatione menfurabilis , probac Dodor ibi art. i,
§.yh/ipotefiyqah ineftentiis fupenor habet rela-
tionem menfurs ad infenorem;& hjcc menfura-
rabilis ad illam, tamen non attingit eam, nec ha-
bci hancattingcntiz relationem.

Obiicitur fecund6 ,fumma noftra perfeftio
beata cft vifio Dei formaliter.vel vircualitcr ; fed
talis non poteft efle aliquid ad fc ; ergo eflentia-
liter refpicit aliud , cuius coniundtipnc beat.
Confirmatur cx Auguftino \ ^ .Trinit. $ . Beatm
eft tpti habet cjuictjuid vult , & nihil mali vult : ergo
beatitudoefthabitio ; fed h«c includit telatio-
nem ; ergo.Refpondetiu: eam confiftcrc in quali-
tate abfoluta, qux cft apta nata fundare illam re-
lationem : ctfi per impofllbilchanc non haberer,
adhuceflct vltima perfe(Stio,vt tenet Scotus ^S.
tsrt.i.ad i.perquod patet ad Confirmationem.

Soluuntur tidduSfa in offofitum.

a, Ad loca Scoti not.^.'poCui/e£i. prttced. Refpon-

detur , quando videtur ponere veritatem in rc-

fpedu, intelligit de afnitudinali , vcl potentiali,

modo expIicato,veI de relatione rationis;non vo-

«^omtd» «- roderelationeaftuali reali. Adprimum ,manc-

am fintmu' re poteft fine vcritate , non quod aliquid real«

tttion* . fm pgrjat , fed quiaadus non cft aptus conformari

^ffintttjitvf ^jjjg^Q ^ yj mod6 eft: fic vox fMimo , fi impono-

retur ad fignificandura bouem, non cflet amplii^s

fignum homlnis , tamen nihil rcalc perderet, fcid

tanc^m quod non eflct apta nata fignificate ho-

minem , fuppofita mutationc impofitionis eius.

Ad fecundum,non identificat aftus oppofita rea-

lia,qaia veritas non cft aliquid rcale ab co diftin-

RtUtii men-
furttdritttin-
gtnti» difft-
runt.

Be»titudo »n

ineludit rel»-
tionemf

^mn;& C\ detur efle,falfitas nequit efl*e reali$;qaia
eft veritatis priuatio.

Ad tertium, co quod adus non eft aptus natus
conforraari obic(^o,pcrdic veritatcra , & quando
obicc^um aiiter fe habet ,quara per a&ura expri-
mitur,non adeft talis aptitudo ; & fic fine dcper-
ditionevllius realis, adus de vero fit falfus. Di-
ces,illa aptitudo,cum fit idem a(^ui,manebit raa-
nente a(%u ; ergo iStwi non eft mutabilis a verita-
tc. Rcfpondetur ,manet aftus fecundum cntita-
temidcm,fcd non fccundum illam furmalitatcm
apti nati,quia hzc dcpcndct ab obie(Sto.

Ad quartum, bonitas moralis noi) diftingui- j_
tur re ab adlu ; quia confiftit przcipuc in confor- ^„it», „^.
mitate ad legem: & hxc non cft aliquid cxiftens, r»Iit non di-
nifi in effc obicdiiuo;quia nihil aliud eft lex, quam ftinguitur
ftabile przcepturaeiu$,cui commiirumeft reipu- '^"" **
blic« regimcni& a(ius pracccpti tranfiuic.manet-
que tancijm in fcriprura, vt in figno rcmcmora-
tiuo , aut in intcllcdlu , vel memoria in efi cog-
nito ; & fic nullum icCpc6t\xm realem terrainare
poteft.

Sed adhuc obiicies , quia ex di6tis fequi vide-
tur, quod veritas fit ens rationis, quod eft contra
Scotum i.d.^.i.Sc J.d.iC.num.ij.C' ij.}.frol. vbi,
& alias pafllm , ponit pafliones cntis k parte rei
reales.SequeIapatet,quiatantum dicit refpec^un)
aptitudinalem conformitatis,per quem nihil rca-
le additur a&ui ; & idem erit dc quocumque alio
vero etiam in eflendo. Refpondetur,verum addit Vmttu»ntni
formalitatcm qiundam cnti , quae non diftmgui- r»titnin
tur realiter ab eo , & fortc non cft abfoluta , fcd
refpcdiua.vt ait Scotus 4.</.49 ^■i.num.io.Sc idcm
eftde bono:iIlaenimaptitudo confotmitatis ad
obic<5lura , qujc cft vcritas cognitionis , vel ad fc
manifeftandumintclledui , quod conuenit veri-
tati in eflendo,fufficit vt verum formaliter difFe-
rat ab cnte,vcl z(ku. Eodera modo bonum,paflio
entis , additei aptitudincmappetitionis pafliua:
ad potentiam appctitiuam. Sic anima quatenus
intelligit,diftinguitur formalitcr a fe ipfa,quate-
nus vult ; neque multum differr hxc diftindtio
formalis Scoto fatis familiari$,a diftindtione ra-
tionis ratiocinatae aliorura.

Dices , refpe(fkum non pofTc efle realem, quan- i ^^
do terminus non eft realis. Refpondctur , verum
habetpro termino intcllc(5kum Dei,& bonum ap-
petitumeius. Contra , ifte potcntiae nondiftin-
guuntur a vcro,& bono in Deo.Rcfpondctur,fuf-
ficit diftingui foRmaliter,vt refpedus non fit om-
nino rationis.

Dices , ipfe intellcAus Dei eft verus , & appe-
titus bonus,tamen terminos non habent vllo
mododiftin^os. Refpondetur hoc fatis vrgcre: An voluntai
nec mihi occurrit , quomodo hic afllgnarem ter- l>ti fit bon»,
minos realcs formaliter diftin(5bos ; (edrefpe(5tu$ **""«** afit
eft vere potcntialis , non fi(Skus , quia voluntas T^a """ *"
Deieft«i fcverc amabilis,&intellc<£lus vcrc afe intiUtdtuv.
{ntelligibilis, &Deus dicitur a parte rei bonus, ru4 verit»te
quia (ummc appetibilis , fecundum Scotura 4. fi^iHter aft
difiina.^c). tfutift. z. §. M L^uaft. & hoc conuenit '^'^'"^*^
eius voluntati fine vlla intelle(5tus ncgoriatione,
etiam fi compatccur ad fc ipfam. Si vero dicatur
bonum & vcrum addere emi fomialitates abfo-
lutas , vt cenfeantur formaliter ab eo diftindbt,
fufficit non pofle a nobis concipi,fine tali aptitu-
dine ad appetitum,& intclle&um;& cns fine vlla
tali apcitudineconcipi pofle.

SE

640 De intelledu , & voluntate.

S E C T I O IX.

In rehu4 ni>n
tjf fimpliciter

^tmod» res
4ie»turf»lf*'

VirU4 tr»got-

4wt , fnlfMt

HfHor.

tingit dect'

J-

Jn <fu» quit
f»U.<ntr ncn
inteWtgit. $3t
ttnitur.

S)ii»moJo ve-
rittu iit fenfni

Dffslfitate cognitionit.

DIco primo, falfitas fimpliciter non cft in re-
bus. Ita Diuus Thomas f . 1 .de f^er.art. . o.&
I .p.^. 1 7.ar. I .& communis Dodorum apud Suar.
in Metaph. difp.c)./eii. i . Probatur, falfitas eft pri-
uatio veritatis , ficut malitia bonitatis ; fed hxc
non cft in rcbus : ergo. Sccund6,vcritas cft paflio
cntis : crgo eius oppofitum nuUi enti conucnit.
Terti6,veritas dicit rcfpedum ad intclledlumifcd
intellcaus diuinus a quo resfimplicitcr depcn-
denr, a nullo falli potcft : crgo nuUa res eft fim-
plicitcr falfa,

Dico fecundo , res dicuntiir fccundum quid
falfae , quando nata* funt in nobis faccrc opinio-
nemfalfam. Hac ratione, externa accidcntia ha-
bentia fimilitudinem aliarum rerum,falfa dicun-
tur. Cumenim pro hocftatu.pereaquaE cxterius
apparent , iudiccmos de iis.qux fub fcnfum non
cadunt, putamus vnum efte aliud, quando habcc
fimilia accidcntia cum illo : fic aurichalcum dici-
tur falfum aurum , & ftannum falfum argcntum.
luxta quod Augiiftinus ait 1. Solilecj.io. qu6d ve-
rus tragoedus eft falfus Hcdor. &/»^. j..cap.6.Eat
resfalfoi nominamiu, ^um veriflmiliaapprehendimM.
Er Ariftotclcs zn ^.Metaphyfic. text.^^. falfa funt
quxcumque apta nata fitnt videri , ant ijualia non
fimt,aut cjUAnonfum. Vide expofiiionem Scoriin
di(5):um locum.

Obiicies.Auguftinus i.5o/.8.dicit, Siverumefl,
id^uod cft , falfitm non iffe , v^iam concludetnr ^ho-
uii repugname:ergo fdlficas neqne fecundum quid
cft in rebus. Rcfpondetur , fi effe fumatur late,
tam pro vero , quam pro apparente^ , & omne
lalc fit vcrum, nufquam cdt falfum ; fed dicitur
cfTe falfum , quaicnus non cft verc, fcdapparen-
ter;& hoc cft abfohite non ellciquia verus tragoe-
dus,vt ait AuguftinuSjcftfalfus He£bor.

Dico tcrti6, falfitas propric cft in adu intclle-
iflus.Ita communis cumDiuoThoma i p/ir.<judft.
1 7. art. i . Probatur, quiay25. 7. oftenfum eft vc-
ritaicmcognitionis fimplicitcr, tantum eftc in
compofitione , qux intcllci^ui tantum conucnit:
quando cnim tribuit alicui , quod ci non conue-
nit, vcl rcmouet ab co , quod ei coniunftum cft,
fallitur : vnde ficut fenfus quoad propria fcnfi-
bilianon fallitur , fic nec intelledus quoad fim-
cium apprchcnfioncm , vt ibi dixi ; poteft tamcn
cfTe falfitas incompleta in apprchcnfione propo-
Acionis,dequo ibi con.i.

Obiicies prim6 , id in quo quis fallitur , non
intclligiccx Anguftino /»^.8^.^.? i.crgo in intcl-
ledione non eft falfitas.Refp«ndetur,fi intcllige-
ret qiiis caufam falfitatis, iam defincrec falli:ver-
bi gratia.fi pcrciperct aurichalcum c(Ie,non iudi-
Carct aurum efle, quod tale apparet. Diuus Tho-
mas citatus ad i.dat aliam folucionem, quam vix
capics.

Obiicitor fccund6,3.<if Anima t^Af^j i, intcllc-
£tus eft femper re(5bus. Refpondctur,loqui de in-
tclic(%u principiorum.

Obiicitur tcrti6,conftat fcnfus falli : & Aogu-
ftinus i.Sol.6.iit,Apparet »os omnil>H4 fenfihtujimili-
tudine lenocinante falU. Rcfpondetur,impropric di-
citur veritas eirc in fenfu , quando apprehendic
rcm vc eft ; & falfitas quando apprehcndit aliter;
fitamen cftbcnc difpofitus,non dccipirur cir-
c» propria fcnfibilia j lcd bcnc circa comtnuniai

folfitM citra-
ria

&c fcnfibilia pcr accidens : de quo dixi in eomment.
ad cjuxft. I o.

Obiicitur quart6, quia ^.Met text.i^. dicitur,
falfitas non cft propria fcnfui, fed phantafix ; cr-
go in hac cft falfitas. Rcipondetur, hoc cft, quia
phamafia rcprxfcntat rem in abfentia, vc in fom-
no , quod non facic fenfus excernus. VideSco-
tum ii>i.

Dico quarc6 , falficasnon opponicur vericact
concraric, fedpriuatiuc. EftcontraDiuumTho-
mam i .p.i^. 1 j.art.^. Probatur, malitia cft priuacio
bonitatisjfcu redtitudinis, exScoto i.d.^y.^.i.^.
Concedo igitur,num.G. ergo & falfitas vcritatis.Se-
cund6 , eo ipfo , qu6d a(5lus non eft conformis
obiccbo, eft falfus. Tcrti6 , veritas confiftit prx-
cise in refpc(3:u conformitatis ad rem ; crgo prx-
cifa carentia huius cft falfitas , ficut carentia po-
centix videndi,eft cxcitas. Confirmatur,veritas
dicit obie<5tum fic efle, vt exprimicur, falfitas, fic
non eflc , fed efle , & non eirc pciuaciue oppo-
nuntur re/j)edu fubiedi ,cui vtrumque conueni-
rcpoteft.

Quarto, oratio affirmans rcm cfle verc, re an-
nihilata , fine vUo addito , fit falfa : ergo falfitas
non opponitur pofitiuc veritati : quia per anni-
hilationem nihil poficiuum fic.Quint6,encia fine
ncceflitate non uint multiplicanda,& hicnul-
laeft.

Obiicicur ex DiuoThoma, quia Ariftoceles 1.
feriherm. cap.vltim. ponic vcricacem,& falfitatcm
concrarias. Relpondecur , pocius ibi oppolitum ftcundkm a^
ait , quia affirmationcm vniuerfalcm ait circ con- rifiettUtn,
trariamnegationi vniucrfali deeodcm,fed nc-
gationi particulari contradidloriam : & tamen in
vcritate,& falfitate xqucrcpugnac vniuerfalis
negaciua, & parcicularis ncgatiua vniucrfali af-
firmatius: fumit ergocontrarieratem ibi rationc
quantitatis propofitionum,non rcfoluens an fal-
fitas fitaliquid pofitiuum,vel priuatiuum.

Obiicies fecund6, ex eodeoa : falfitas ponit
conceptionem rci non adxquatam ; veritas ad-
xquatam : etgo vtraquc pofitiuc. Negacur con-
fequentia,quia non adxquari rci,cft vcricacc
priuari.

S E C T I O X.

J)e «pinione ,fde , dubio ,fujfieione ,for-
midine , cfttomodo dtfferttnt?

OPinio eft a£lus incellcdl:us dedu(a»s cx prin- j ^

cipiisincrinfecis,quxvcricacem,vclfalfica- g^^ f^^.^^
cem non oftendunc euidencer : vt hxc conclufio: (^ juemode
^amit/u difiingHttur arequanta. cui poteft intellc- difftrt ikjidii
ckni aiTcnciri , vcl diflcnciri. Differc a fidc , qu6d
hxc nicicur ceftimonio dicencis ; ecfi fit diuina,
-qu6d ct ncqueac fubeife falfum.Vide Ariftocclem
i.Ethic.i. & i.Periherm. cap.j.& i.Pofter. cap. 14.
qui vlcimolocoaicfcicnciam &opinionem non
eflc dc codem, Diuidicur in probabilcm , & im-
probabilcm ; illanicicur ic> fufficiencibus racio-
nibus , vc fequcns cam non cenfeacur impru-
dencer agere ; hxc cconcra,qu6 efficaciores, &
plurcs func racioneSie6 probabilior eft opinio.
& c concra. Scd in confcicncia fufficit fequi pro-
babilem, nec teneris ad probabiliorem, nequc ad
tutiorem : concingic cnim , niinus cucam cfle
probabiliorcm ; tc fi plura .argumenca i rcfti-
tucndo cxcufcnt, tucius tamcn eft reftitucre, po-
tcs contra propi.iani aliorum probabilcro opi-

nioncm

S«4 epin!»
diritur fr»'
babiUel

Dirput.lII. Seaxi.

641

1.

Tidet hutM-
HM firmitr
tpinitnt.

S^uid du-
Hum f

"Duhium iif-
fnt i formi'
dine.

Contr» du'
hium qu»ndo
licit efer»ri.

3-

"Duhiumpr»-
Bicum , (^
^eculitiuU.

I.

Scienti» »b'
firtiiiu», fy
fr»3i(».

nionein fequi , fed tunc tnagis proptic fidem fe-
queris.

Fides humana eft aiTenfus propter teftimo>
nium hominis, vixque diffcrt ab opinione ; quia
vtraquc nititur mcdio oblcuro fallibili. Vt eam
fequaris in confcientia, tetles iint fide digni ; qui
enim cito credit , leuis ejl ctrde. DifFert tamcn ab
opinione in firmiiatc,quia fzpe excludit omnem
formidinem , vt cum credo mundum fuidc ante
me, vel Romam exifterc; & fic ( inquit Scor. j.^.
2j.§. Ex i^u fequitur , num. j.) eft raedium inter
fcientiam, & opinionem ; quia haec habet fecum
fotmidinem.opinio non.

Dubium,fcu hzfitatio eft adtus, quo iudicatut
neutri patti adhzrcndum efte determinate ; quia
non ceperit intelledlus maiorem connexionem
extremorum in hac parte, qukm in illa. Si nullus
adus cliciatur, dubium erit negatiuum , atque
multijm refcrt hoc aduertcre , quia tale dubium
in re fidei non facit hxreticum, fed requiritur
dubium efie pofitiuum.DifFert a formidine, quia
h^c eft SL&as reflcxus,quo iudicas oppofitum for-
tcefTe vcrius,& nonexcludit afTenfum vnius par-
tis:vnde cum formidine de oppofito licet aliquid
facere, fed non cum dubio ; quia omne qnod non eji
e.vfide,id eft,ex iudicio conCciemix, peccatum efl.

Si tamcn dubius fis per intrinfeca principia,
potes alteram partetn^iequi per extrinfeca : verbi
gratia, ex aliorum fententia : fi enim licet contra
propriam opinionem fequi aliorum,mult6 magis
Iicebir,quando untum dubitas:nequeeocafu te-
ncris fcqui tutiotem partem , vt vult Nau. cap.fi
<]t4is,de Pan.d.-j. num.fG. ficut nec quando contra
propriam opinionem,alicnam fequeris.

Dubium, aliud eftfpeculatiuum, aliud pradi-
cum. Excmplum primi , vt fi dubitem an res in-
ter hzreditarias inuenra, fit mea. Secondi , vt an
liceat rem talem retinere. Licet operati cum fpe-
culatiuo, non cum prad^icodubio; de quo ex
profefro tra^.de aElibtu humania. Hic tantum ifta
guftantur, vt ad intellcftum fpedlant.

Duz autcm rcgulz circa hzc moucnt difHcul-
tatem.Vna ex cap. yld aHdientiam,(fr c.Sigmficafti,
de bom. In duhiu tutiar pars efl eligenda : & altera
rcgula , in dubiit, de reg. iurij 6. In dubiis potior eft
conditio poffidentis .'Dt quibus videri pofTuni Sum-
miftz ver.dubiumyNia. cit. num.^ ^ (Zoazxx.clem.fi
furiofHS,de hom.princip.num. 3. Vafquez i . 1. d.66.
cap.i.i. Sancius</f Afetaph.tib.i.d.^i.num.ii.dr
lib.i.d.18. num.6.6c fafius lib.-y. d. lo}. A(ot.i.p.
lib.i.cap.i^.

Sufpicio eft adus.quoquis coniedurat alium
hoc , vel illud moliri , vel fccifTe , non videtur
diffetre ab opinione : ideo eft probabilis, vel im-
probabilis ; vt opinio tcmeraria dicitur, quando
leui nititur fundamcnto.

S E C T I O X I.

De fcientia abjlractiua , &intuitiua.

DIco primo, abftrac^iua rem rcprzfentat in
aliqaa fimilitudine, quz abftrahit ab exi-
ftentia,& przfentia : intuitiua eft rei exif^cntis Sc
przfentis.Ita Scoi.x.d.i.q.c).n.€.& ^.d^ip.tj.%.n.^ .
Inefrenobis abftrafliuam, conftat ,aIioquin non
intelligeremus quiditates; & confequeutcr nul-
lam haberemus fcietiamimmutabilcm,qnianu}-
la talis cft nifi quiditatis; (Deus enim non potcft
a nobis pto nunc cognofci notitia fibi propria.)
$ctti oper. Ttm. 1 1,

De intuitiua,patet,qu6d nobis competir, quia
potentia inferior,nempe fcnfus cam habet,eftque
in ea pcrfedlionis, dc quo dixi com.ad ^. z 1. ergo
non eft deneganda intellc6lui , cognitiuz perfe-
dliffim^.Explicatur vrrumquc cxemplo phantafi;
& fenfus particularis;hic enini tantiim in obiedla
exiftentia tendit , illa abftrahit ab hic & nunc.

Dico fccundo , abftra£liua, & intuitiua fpecie
dift^erunt. Scor.^.^i.^p.f.ii.d' 2.15. C$" d.^.qu4^.cf.
& z.AIetaph.q.}.& j.AIetaph.q.^ . dr quodl. t ^.art.
1.$. Circai. Ratio , quia requirunt caufas fpecie
diftindbas : ilia fit k fpecic, hzc ab ea fieri nequit,
exeodem i.d.^.ejudfi.^.num.ii.

Pro quo noia,ex Scot.^.e^. i i.ad j.fpeciem po-
ni, vt fuppleat concutfum obic(fli,non autcm ob
neceflltatem potentiz ,quznihil ab ea rccipit,
fed fuavirtureconcurrit cumobie6lo,vnamcau-
lam totalem intelledlionis cum eo conftituens;
exScot.i.</.}.^.7.»MOT. io.%.Adejuafl. hzcautem
fuppletio vna ex tribus canfis fit. Prima , quando
obiedum non eft de fe intclligibilc,fed fenfibile,
necefTatia cft fpccics,vt proportionetur porentiz
fpirituaIi,exScot.i.</. ^.q.S.num. 10. Secunda,
quando obiedbum intelligibile eft abfens. Tertia,
quando eft intelligibile & ptzfens , tamcn dif-
proportionatum potentiz,nifi ponatur in eafpe-
cies, zOt\i% intelligendi non erit in cius potcftate.
Scot. i.d. 5. tj.^. ad vlt. liAC rationepuiatdatam
fuifle Angelo in via fpeciem, reprzfentantem di-
uinam effentiam abftradtiue.

Ex quibus vidctur fequi,fpeciem non eflc cau*
fam intuitionis.fed cfFe(^um ptzuium : quod tc-
netBargius t .d.j .ij.C.ad i.8c idem aitconfequen-
ter defpecie fenfibili. Rario eft,quiaobiedum
quando adcft, non cgct aliquo fupplcnte eius vi-
cem. Prztetca,fpccies non poteft totam vicem
obiedli fupplcrcad intuitioncm ,alioquin fieret
intuitio abrentis. Nec valct.fidicaturpartialitec
concurrere cum obied^o ; quia tunc fpccies fub-
ordinarctur obiedo , vel e coutra ; &? neutrum
commodc dici poteft. Neque etiam dici potcft,
qu6d fint caufz eiufdem rationis, quia tunc fpc-
cics pcrfcdior, fineobiedio fufficeter.

Fateoi hoc non vidcri didum fine fundamen-
to in Scoto , tamcn nihil certum ex eo habetuc
circa hoc ; quia ^uodl. i$.art. i.^.Sivero, dubius
maner , an resadu intelligibiliscumintcllcdtu
tot^liter concutrarad fui intuiiioncm , an ver6
fpecies aliquid efHciat ; videtur tamcn tenere ta-
lem rcm totaliter fuam fpeciem cfficere.fine vllo
intcUedlus concurfu. Sed fiue fpccics concurrat,
fiue non,ad intuitiuam : faltem obiedbum ad eam
concurrit,veItotaliter, vel partialiter immcdu-
te ; quod fufEcit vt cenfeantur intuitiua , & ab-
ftraftiua fpecie diftindz; quandoquidem aliquid
altcrius fpecici quafi edentialiter rcquiritur ad
vnam, & non ad altetam ; quiaad intuitiuam re-
quirirur obiedlum przfcns,non ad abftradiuam.

Maior difficultascft ,anintuitiuahaberi pof-
fit etiam de potentia Dei, abfente obiefto, Aifir-
mat Vafquez t.par.d.i$.cap.i Mohn.i.p.if j^.art.
i.d.t.Metaph.Hattido d.io.fici. 1. Buridan.i. de
Anima.q. ii.Lcuchct. i.d.i.q.^.advlt.Occim.
Alij oppofitum tenent.

Dico terti6,fatis probabile eft talem vifionem,
feuacaum inruitiuum poni poffci Deo,abfentc
obiedo. Colligi vidctur ex Scot./oc. cit.fi5I. S.&
4.^.10.^.9. (frijutd 5.§. Adcjuaji. vbi ait omncm
fornvim abfolatam poni poffc a folo Deo : &
exipfo ibi , & quodlib. 13. cognitio , omnirqne
1 1 i opera

AhfiftQiu»
^ intmtiu»
f^ecit dife-
runt.

1.

Triplex rt-
cejptae po-
nendi ^e.
ciem.

An f^ecieiftt
ctufa intut^
titttit.

Res IpiritU»'
lit tet»liter
fuam fpfcl^m
efficit in in-
telUau.

642 De intelleftu , & voluntate.

nfitiumptf-
fi i DttpTC-
flueifintfr*-
finti» thit'
Si,

fluit tfftSut
firtn»lit in-
tttititnit f

fluetntdo
J>tusp»ttfi
fupfltrt vict
tbitffi , md
VificntlH f

6.

Vrfttur tun
difiifgui ab-
fir»3iu4, (^
intuttiuAtn
fiittttitmi.

oper^tio eft qualicas abroluta. de quo Aixi fi£l. j.
eon. I .& z. Probacur , quia poteft Oeus cenferua-
re priqs (ine fuo pofteriori , quod non eft ei idetn
irealiter , cx Scot. i .d. i .f .4.». i ^& x .d. i .q.^.nmm.
zi.Terti6 , poteft Deus fupplere vicetn omnis
caufx fecundz in genere emcientis; ergo&vi-
cem obiedi ad intuitiuum. Qu.art5,in hoc nulla
eft contradi£l*io , vt patet foluendo argumenta;
crgo non eft denegandum Deo.

Obiicitur prim6 , illa cognitio tnnc efTetab-
{^radiua.quia eftet obiedi non vt praerentisjcon-
fequetK cft falfum , quia iftx fcientix fpecie di-
iimguuntur ; & per con(cquehs vna non poteft
efte aIia.Rerpondetur,n teneatur per talem adum
obiedlum cognofci , dicendum eft adhuc efle in-
tuitiuum ; quia quantum eft de fe, facerec intel-
ledum adualiter intuentem ; & hoc tanti^tn eft
ei intrinfecum , non autem quocumque cafu elle
adualera intuitionem. Dixi ,fitenestMrptr talem
aSlHJtiohieSiutn cogtto/citqnii fotte oppoHtu verum
eft.de quo dixi/?^.4.</M^.4. & cenec Leuchet.cir.

Obiicitur, eiFcdlus fotmalis adlus intuitiui,eft
facere intuencem , (icuc albedinis facere album;
quia incueri, vel incelligere non conflftit in elice-
re , fed in receptione vihonis , vel intelledionis,
ex Scoco i.i.i. qiuft. 6. &pajfim ; ergo implicac
poniin fubiedo a^um intuitiuura, quin illud
At intqens. Refpondetur, negando hunceftepri-
mariumefte&um huius adus, fedaliquemalium
innominatum , ficut de fpecie fenfibili iii medip
dicit Scor, i. d. \ \. de quo fupr^ in fimili,y?S.7.
dtA.^. in X . motlo dicendi.

Obiicitur tertio , iile adas habec omnem en-
(icacem,qu3m haberecH obiedlum eflec ptzfens:
ergo&omnein reprxfcncationem. Antecedens
probatur, quia cognitio, & verbum non dicit re-
(peffcum rcalem ad rcm Hgnificatam , vel con-
ceptam,ex Do€k.i.d.ii.^ i. & d.xj.q.^. fed benc
ad cognofcencem : ergo nihil ei peric abfencii
obic<^i ; & per confequens eodem modo reprz-
fenrabic , tiue adiic, iiue abHt. Refpondetur , ibi
decde relationem realem dependencia; ad obie-
{k.\xm pracfens exiftens , defedu cuius non eft
aduaiis intuitio. Concrik , ifta dependencia eft
cSeikas i caufa ; ergo a Deo fupplebilis. Refpon-
dccur, fuppleri poceft,ita vc ponacur effedus finc
iHa caufa}tamen quoad connotationem,& deno-
minationem intuitionis , fuppleri nequit. Sicut
enim Deuspoteft fupplere concurfumpatris,re-
fpe£tu eius , qui eft fiIius,creando illum , non ta-
men facere qu6d fitfilius pacris,nnegeneracione
paterna:ficpoteft facere a£bum intuitiuum fine
obiedlo, vc tamen exerceatur intuicio a6lualis,&
uafi generecur, vc filia obiedi , fine ipfo nequit
eri.

Contrjk , ad incuicionem creaturz in elTentia
diuina, fi haec caulacet vifionem , non reqoiricur
eius przfentia propria ad terminandamadum,
ex Scot.^.d.\o.q.$.nHm.^. ergo. Refpondeturpti-
ro6, ibi nonefle propriam,& rigorofam intuitio-
nem.Sccund6,pra:Ienciam creacurae ibiconcine-
ri eminencer . & perfedliori modo , qu^m in fe-
ipfa. Contr<lhaec

Obiicitur quart6,fequi,eciamfi ponerecur pr*-
fensillud obicdlum, quodadhuc adus non re-
pracfentaret illud adbualiter ; quia non mutaretur
realiter per hoc. Refpondetur, tonc influeret
conferuando,& qoafi aggenerando adium , eiim-
quc terminando. Coiitia, idcm facetet obiedlum
cuiufque adlus abftradliui , fi pbneretur prxfens;

I

ergo non difFerunt fpecie ifti adus, contra fecun-
dam concIufionem.Refpondetur^ratiofatis pro-
babiliter oftendit.non diftingui fpeciequoad ab-
folutum,fed tant6m quoad formalitates refpedi-
uas;&fi(:intelligendaefIefecundaconcIufionem.

Secund6 dico , adlum abftradiuum non efle
capacem talis influxus , quia natura fui , etiam
quoad abfoIurnm,petic non fieri ab obiedlo prae-
fente,fed ab aliquo fuppiente vicem eiu$:& de vi-
fione beata,comparaca ad intelledlionem abftra-
€ti\\i deDeo,hoc magis cert6 tenendum viderur.

Dice»,iuxtadida , non incuitiuum, fed poti6s
abftradtiuuin a6bum fuppleri k Deo; quia tantum
fic \ Deoa6lus,quo res repraefencatur, abftrahen-
do ab exiftentia,& pra;fentia;hoc autein fieri po-
ceft a fpecie obie<£i;i,fine vllo Dei fpeciali concur-
fu. Refpondetur,adum illum de per accidens re-
praefentare rem, fine exiftentia,& pracfentia;quia
de per fe petit,& ex natura fua,ha:c reprxfentare;
& quando non potcft hoc pfaEftarc,vc in cafu,fa-
cit quod poceft.rem ipfam repra:fentando,non vt
hic, & nunc. Ac adus abftraaiuus,de per fe can-
tum rem ipfam repraefentat, & nullo modo prae-
fentiam, vel exiftentiam. Verikm, quia conie&u-
ris cancutii proceditur, poflet dici, vicem obiedii
praefencic fuppleri pofTe ^ Deo , ica vc zdi\x% vece
eflec incuitiuus , loquendo de repraefentatione,
feu apprehenfione fimpIici,non compofica; quia
talem adburo pofTec Deus fe folo infundere, non
tamen poflec fupplcre vicem obicdli praefencis
quoad a(flum compoficum, neque hunc infunde-
re; quia efrecauchocfaIfi,quodrepugnac:dequo
X. 2.^. 1 .ttrt.^.d' }.(/.3 8. vbi vide Schot.noftrtim,H.6.
Pro hoceft Suarez ^.de Anitrta, eap.ix. vbi cenet
vircute diuina fenfum extetnum pofTe haberc
^{kwm in abfentia obie6li:e6que cafu Deum tan-
tiim pcrtTiittere deceptionem; fi tamen adlum
compofitum paufaret Deus,velfuppleret obiedla
refpedu ipfius , yidetur qu6d author foret falfi:
quod exprefsc repugnat : quidquid dicat Vaf-
que? i.z.^.po.(«/>.4.vbi tenet potie Deum infun-
dere adlum erroris \ fi aliqucm infundere poicft:
quod miniis aduertenter didlum eft. Hinc enim
fcquicur non repugn^rc, reueiare falfum, & con-
fequencer dida l3ci non effe infallibilia : nec
ipfum infallibilem teftera.

Sectio XII.

Sljttdfitvoluntait & eiuod eittsobiedumf

HAc eft fecunda pars huius difputationis, in
qua de voluntateagendum. Nota ex didbis
feEt. X. dift>. X. przcer appetitum naturalem com-
munem omni creaturae , effe in quolibec cogno-
fcence appecicum vicalem,feu pocenciam fpecia-
lem ; quia vicalicer appecic commoda , & fugic
noxia. C6m autem ex cognitione velut ex fonte
haec potencia dimanec,iuxca diuerfitatcm cogni-
cionis , & fpfa variacur ; & hinc dacur appetitus
fenfitiuus fequens fcnfationem in brutis ; & ra-
tionalis , feu ihcelledbiuus in Angelis , & vcer-
que in homine. Ica communis Philofophorum,
& Theoiogorum ; & hoc quoad vhimam par-
tem de fide efle videtur : ex varlis Scripturx lu-
cis. Rom. 7. Video aliam legem in menbru meu,
&c.Gaiac.5 .Caro contupifcit aduersHS ft>iritHm , &c.
lAili^.xy .Qui vhU venire pofime , abneget femet-
ipfum , & Ecclcf. 1 8. Poft concHpi/centiai tuoi neab
eas. £x quibus exprefse habetut in homine duos

efTe

FortiDtHt
ptttfi fmtir»
intuititntm
fint ebttS»
prdfrati».

I.

In ottmt c$»
gnoftinti ifi
»ppititHt vi'
tMiit.

Jn itottttito
du»t ifji ap-.
pttitus fidu
dociri vidi'
tur.

Dirput.III. SeaXII. 645

mitur mMlti-
fUtittr.

1.

S^U fi vc'

Diginiitev»'
litntmtiife-
cidtm Ai*i.

Veluntiu, vt
ititptrftHa,
mppttit di-
dtnSum.

Veluntiu du-
eit, »ppttitM4
ducitur,

Benum effe
titeSum vt-
tuHtMtii,

Omni ntUe
fufpenit vel-
U.

In malum
fntmm m»-
teriuUttr te-
dit veluntm.

¥

i

Quemtde

veluntat eft

lihrM eStr*-

rii cirtM em-

tu treatumt

efTe appetitus , & contrarios: quorum alter, rcili-
cet rationalis, dicicur voluntas.

Noca fecundo , quod voluntas multipliciter
rumitur:prim6 , pro liac potentia condiftinAa
contra intclle£lum. Secundo, pro ipfavolitione;
quo fcnfu dixit Auguft. 1 . Retra£l. ^.& \i. Nihil
tam in poteflate voluntatis , tjHam ipfa volttntM. D»
quo Scot. \.d. I . ijMdfl. 4. $. Contra i . art. num. 3 .
Tcrtio.proappetitu fcnfitiuo,ex Dodi.j.</. 17. Et
/icfumitur impropric; & idco citm dciiniturin
F"/. Synod.aSl.i.& ii.ineiTc Chrifto duas volunta-
tes, fcrmo cft de rationali, & diuina.

Dico primo , volnntM efi appetittu cum ratione
liber. ItaScot. j.</ 17. D.Thom.i./><»r.^«</?.6}.<rr/.
5. Quod iitappetitus, patetex i.notab. ScexfeEl.
1. dijpkt. praced. Per particulara , tHmratione , dif-
fert ^ fcnfitiuo ; particula , Hber, ad maiorem cx-
plicationem ponitur ; vcl quia, (i fortc voluntas
violentatur , in eo videtur magis cflc dicendam
naturam, quam voluntatem, vt quandoconfide-
ratur fccundum afFeikionem cummodi,non iufti-
tix. de quo Scoi.t.d.6. cjHaft. 1. vcl vt eft inclina-
tio naturalis. Scot.}. W. 1 7.. Auguft. lib. de dnabtu
animabu4 , cap. 10. ficdiffinit voluntatem ; quod
eft animi metttt cogente nuUo ad alitjMid non amitten-
dum , vel adipifcendum. quac definitio benc cxpli-
cata in idcm recidit.

Obiicies.appetitus eft imperfe6li,quia refpeftu
cius , quod non eft ; fed voluntas eft perfcdta,
alioquin non cfret in Dco, vel Bcatis. Rcfpondc-
tur, appetitum, quo aliquid ab appetcnte diftin-
ftum defideratur, fupponerc cius rei indigen-
tiam ; & voluntas creata fub hoc refpedu imper-
fe(5ta eft,diuina vero non, quia nullius indiget.

Obiicirur fecundo, appctitus mouetur, & du-
citur ; fed voluntas duci[,& mouet fc,& alias po-
tentias ; ergo non eftappetitus. Rclpondetur,
fenfitiuus ducitur , & non ducit , intellediuus e
conira,exDamafc./<^. 1.^4^.11.13.

Dico fecundo, bonumeii obicdlum voluntatis.
Ita Ariftotclesi»/>r»Wp. Ethic.& lib. i.cap.\.vbi
habet illud, omnii prauitfeft ignorans : quia malum
fcmper fub rationc boni appetitur. Alia loca , &
rationes ad hoc adduxi difp. prtced.fe£l. 3. vbi ex
Scot.oftcndi voluntatem non pofte velle malum,
neque noUe bonum ; & efto in variis locis man-
ferit circahoc dubius3.W.3 3.n«Rr. 6. cxprefsc ha-
bet bonum vt fic ctrc obiedum voluntatis,& bo-
num pafticulare,feu vt hic,& nunc, appctitus.

Obiiciiur , voluntas tendit in malum , faitcm
nolendo ; crgo bonum non cft eius obie^um ad-
zquatum , quia non continet fub fe malum, Rc-
fpondetur, materialitcr tantum tendit in malum,
quia omnenollefupponit velle,exScot.i.<i6.^.
x.num.^.^.IniftatjHdfi.SiC ideo ponitur nolitio,fcu
fuga mali , quia pofita eft volitio boni , ficuc ap-
petitur medium propcerfinem;& fecundumhuc
bonum eft obie^^nm adzquatum voluntatis. Si-
milc eft de intcUedu , ponendo r^r«»i efteeius
obiedii,quiacognofci[ falfum materialiter,quia
in co no eft vcrum.Per habitus cnitn cognofcun-
tur ptiuationes, & malum eft priuatio boni.

Obiicitur fecundo , voluntas libera eft,liber-
tate contrarietatis, & contradi^ionis, in ordine
ad omne obie6tum,faltem in via: ergo potcit cit-
ca bonum oftenfum habere vclle,& nollc.vcl nul-
lum a^tum.Et idem eft dc maIo.Refpoiidctur,po-
teftetiam noUequod eftbonum,faltem creatiun,
fed no fub ratione boni,fed mali alicuius,vcri,vel
apparentis. Et idem eft per oppofitum de malo.
Scttiaper.T0m.II.

Comt^ , non neceflitatar ratione ipfius boni-
tatis , vel malitix ; ergo poteft hanc vclle , & iU
lam noUe. Refp.ondctur , ad haec neccfiiiari ne-
ceilitatefpccificationis , ficul & omnis poteniia
circa fuum obiedlum,non tamen exercitij,in quo
ab aliis diffcrt.

Obiicitur terti6 , appetunt damnati non efle,
& fxpc defideramus impofljbile ; hzc autem ma-
lafunt , quia bona effe nequeunt. Refpondctur
[uptidijp.i.feSi.i.

Obiicitur quarto , volunras vult peccatum; ^.
hoc autem eft malum : ergo. Refpondctur , vult §iuimide
matetiale peccati,quod eft bonum, vel fub ratio- velumnsptt-
nc boni oftenfum , & malitiam in fe non vult: '*^'""-'
imputatur tamen ei in peccatum , quia vult id
cui eft annexum,de quo latius in matcria de pec-
catis. Vel clatius, volumus malum,fed fub ratio-
ne boni , vt cum optamus mortem inimici ratio-
ncboni noflri,& c contra, nolumus bonum ini-
mico, attamen rationemali ipfius, fed vltimatc
ratione boni noftri,quia malum illius reputamus
bonum noftruin : per quod foluitur aliud argu-
mentum de obduracione damnatorum ad malum:
quia fub ratione boni fui in malum tendunt.

Pro maiori huius rei explicatione,Notandum,
quod bonum non vno,fed variis modis fumitur.
Scot. i.d.y.num.j Cf ^uodl.S. art. j.ttes ponit bo-
nitaces ; naturalcm , & moralem, & meritoriam.
Prima dicit tancum cncitaiem. Secunda, confor- Qfiatucr ht-
mitacem cum tc€to didlaminc,& aggregationtm >*"»'"•
omnium.qii^ 'ecundum illud debenc adefre.Scor.
i.d.i7.^.^.n.',.& i.J.40.r;.j.Tertiaexinclinatio-
negratiz iusaddit ad accipiendum ptzmium.

Tres etiam malitiz his oppofitz dancur,& per ^.
oppofita harum cxplicantur. Tertiabonitas vo-
catur a Scoru fW/. 17. chatiratiua , & gratuita
^uodl. 1 8. Affignat etiam quartam bonitaccm,quz
dicicur beacihca 4.^^.49.9. i.ft. zi. Iccm,ex eodcm Benitai pri-
duobus vlcimis locis bonicas alia eft primaria,feu triaria.^fi-
cfTencialis ; vt quando nihil deeft fpedlans ad pri- """'*''*• /
mum ejfe rei } & hzc eft ipfa rei quiditas,ex Scot.
J.d.\.^.i.ad i.princ. Aliatecundariaconfiftens in
integritate conuenientiz vnius rei teCpe^a alte-
rius , velquandonihildecft ad fecundum f/T* rei.
Dixi refpeilualteriiu, quiaintegiitas,& petfcdio
entis in fe eft ipfa quiditas, fcu bonitas cfTencia-
lis,ex Scot.d.^uodl. 1 8. Pro quo

Nota fecundo.rem pofTe perfici,vel bonam efTe *« dteitur
tripliciter. Primo efTcntialitcr , fic homo cx ani- l""'» trittici-
ma,& corpore. Secundo, fubftantialitcr ex parti- '*'''
bus integrantibus. Terti6,accidentaliter ex acci-
dentibus rei conucnientibus, tam in adu primo,
qu<lm fecundo. Omne ens eft bonum primo mo-
do,&fic intciligicur Augud.tib.de natura bom,cap.
1 6. dum aic nullam naturam cfTe malam, quia eo
ipfo qu6dcorrumpatur,natura noneft. Secundo
& tertio modo tantiim crcaturz fpiritualcs pof-
funt non efTe bonz. Bonum primo modo dicitur Senitai ah-
bonum bonitatc abfoluca: aliis duobus modis, -^n'''^"*
diciturbonum relatc. jpeetiu».

Nota terii6,bonum etiara fumi pro apto nato, —
vt appeti poflit.feu pro appetibili.ex Scot.^.d.^9. ^J^^ j^
^.i.num.if). &feq. vbi docct aliud cffc appetibile appetib$fi,(^
ptopcer fe , aliud propcer aliud , & dari vltimum dtlea»hiii.
appetibile , ne detur proccfTus. In huiufmodi re-
fpeftu, fcu appetibilitate , videtuf confifterebo-
nitas tranfcendcn^ , quz eftpaffio,feu proprfetas
entis ; & dixi in fimili dc \etofeEl.j. & 8. Item, ^ow»» ht.
ponit bonum fumi prodeleaabili d. 48.^.1. ».6. ^^^^*]^^,'^,*
fcd pto quadam fpccic boni fic fumitur.

1 1 i 2 Nota

644 Deintelle6tu,&:voluntate.

Stnum a» fit
idtm ci^mfi-

Nota quart6 , bonum aljud eflc honeftum,

aliud commodum , feu dcledabile. Ita Scot. 4. A.

4,G.tf.^.%.Ad<iMAfi. rtHm. 4. vbi non diftiiiguit vtilc

abhis, quamiiis i.Ethic. 1. ponatur tcriium bo-

num.Sf}»'» ( inquit ) ad alterMtn horum rtducitur^Ji'

CMndttm tjuodad {pfum ordinMur. Omnc honeftum,

eft dclciftabilc j fed non c eontra. Qu^d.vero fu-

mat Dodlor commodum pro delcdabili , ex co

patet ; quiadiftinguit illud ab vtili : & fic fumic

AnCdm. t . de concord.lilt.arbitr,^ pr^ftin.dicens,

Quid^MidvMlt(volam3S,)aut propter commoditatem,

am propter reElitudinem vult. Idem habet de cafit

diaboli,cap.i^.dr i z.

8. Notaquint6,exDoa.i.</.ij.»«»».4/^5.i.}j.

Sonum V*- num. 6. quod bonum aliud eft vcrum, fcilicct,cui

rum ,^»f. a partc rci conuenit bonitas aliquo fcnfu ex di-

f»r*in. ^jj . jj[ jyj^ apparens , fcilicet quod in re bonum

non eft, fcd vc talc apprehcnditur, & volumati

proponitur. Voluntas tcnditin bonum omnibus

przdi(5l:is modis fumptum , & eins adzquatum

obiedum cft bonum abftrahcns ab omnibns illis.

Pctes , vtrum bonum , quod eft obiedum vo-

luntatis , (it idem cum fine ? De hoc difputatur i .

Ltjuit^. I .art. 1 . 6c controuertitur, an in mcdio fit

aliquapropria bonitas. Vcriusmihi videtut fo-

lum finemcflc rationem motiuam voluntatis ; &

Jh medium media.qua talia , tantiim cfTe tcrminatiua. Col-

piouet vo. ligiturex Ariftotele 1. Phyfic.cap. i.& i. Ethic.

HntMtm t cap.j. nam primo loco ^tit finem,& bonum idem

e^i ; & fecundo loco , illud ejfe cuique honum,cuiiu

gratiaoperatur. & ex Scot. 4. d. 46. tjuaft. 4.^. Ad

^utfi. num. 4 vbi non ponit vtilc , vt bonum di-

ftin(5lum ab honefto, & dclcotabili ; ^««<»(inquit)

ad alterum horum reducitur, ad quod ordinatur,^ j .

d.iS.ad ^. vbi ait folam bonitatem Dci mouerc

ad ainorem charitatis proximi. Vndc.cum vnum

mcdium prxfertur aliis , aliquid in fc continec

bonicatis , prjctcr mcram vtilitarem , vctbi gra-

tia , cum przfcro equitationcm peditationi , vt

cam lerofolymam , prajtcr vtilitatem eft ibi bo-

num deledabile , & fic de aliis mediis , pcr

quod foluitur fundamcntum, qno innititur Vaf-

liedU Jiite quez i.i.d.t.cap.i. id oppofitum.PnTterea, quia

'"""'■ conftat , fnblaro fine , toili omncm bonitatcm

mcdij : Sc media, qaae funt vtilia,immutata Phy-

ficc , fieti inutilia per folam mutationcm finis:

verbi gratia ,potio amara, recuperatafanicatc.fit

inurilis.qu^ antea.manetc infirmicate,fjit vtilis.

9' Dices , ctfi media propter fincm appctantur,

alioquin mcdia non cfrent.tamen vnum aliis

prarfertur; quia in fc vtilius cft ad finis aftecutio-

nem ; ergo non tantum propter bonitatcm finis

eiigitur, alioqiiin cum finis fit idem, & immuta-

G^omoi» tus.acqualitcr omnia media appctcrcntnr. Con-
^nu medium > r r i • i

pr^fertur » proptci lc appetiTur medium , quod prz-

nltii , finon cligituc , inm nou cft medium ; fi proptcraliudi

h 'hee pro- ergo przcisc propter fincm. Quando vero vnum

friamb^ni- medium aliis ptxfertur; tunc vclincoapparcc

* "" aliquod bonum dclctftabilc , vcl honefturo , vt in

extmpio: vcl finis magis mouet , vt intenfius rc-

fpedia mcdij aptioris ; & fic non eft immutatus

moralicer: verbi gratia, cum proponitur bonum,

complacct in eoappetitus, fi oftcndaturafTccu-

tio eius pofTibilis, intendit illud , & fi media fa-

cilia, & apta occurrant, intcnsc intenditar;fi au-

tem d.fficilia, & incomroodaoccurtunt, vel im-

pcdiiint.velrcmittunt intentioncm, dequolatc

jln intmt, "■• Phfi<=' . ^ . .

ifj> eleclio Diccs , hinc feqiii intentionem non diftingui

difernnt t rcalitet ab clcdione. Rcfpondctur , ita cft,quid-

fione Phylcn
fiunt ioutilia
ijnt ante.%
fuerunt vti-
lia.

quid dicat Vafqucz i . 1. J. j 5 . quia in omni ele-
^ione, id quod mouet, eft bonitas finis , & adus
dicitur intentio,quatcnus tendit in finem,& clc-
6tio, quaccnus in medium.Verum fi intcnditurfi-
nis nuUis mediis in particuiari oftenfis , & poftca
fadacon(uItationc,detcrminaturmcdium:a€lus,
quo hoceIigitur,cft noua intcntio, a priori re di-
ftinda.ItaBon.i.</.}.</«^.4.Ric.«««.}.^.4.Dur.^.3.
Agtd.art.^ .Occam i.d.i.ij. i . dub.i.Gsihi.ij. i .art. 1 .
Scd aduertc , hic fumi fincm , non ita rigide,
quod folum fignificct obicdum fruitionis.ita vt
exprcfsc , Sc pofitiue ptoptcr fc appetatut : quia
Scot.i.d.i.^.y^.i.differentia, nwwj.i.ponit a{kam
voluntatis ncutrum abfque aiftuali rclationead
aliud,& fruitione piopter fc. Quod etiam tencnt
AurcoI.»^i,& Gabi.d. i .^. i .& Occam d. 1 .^. i . fcd
Scotus pci adkum illum intclligit fimplicem com-
placcntiam.quia fubiungit : vlterius pcteft(volun-
tas) irnperare inteUetlui,vt intjuirat,<]uale illudbonum
fit, & ifualiter volendum , (^ tunc poteft illi ajfentire
fic,velfic. Ex quibus verbis patet manifcftc loqui
de fimplici afFedu,vcl complacentia rci.qux ha-
betur, antequam eliciens adum refoluic , an eam
appctat proptcr fc,vel propter aliud.

Dico terti6 , fatis probabile eft ipfum ens cfte
obiedum voluntatis. Ica Scot. i.d.i.^.i.art,i.&
i.d.^.ij. io.num.ic.& d.6.^.t.n.i.(ed dubius man-
fit i.</.} f. }.»«»!. 11. Ratiocft.quiazquevniucr-
falis potcciacft voIutas,ac inttllcdlus:crgoquid-
quid proponit intcIIe(5tus,poieft voluntas in illud
tcndcre; ac poccft ptoponcreens vt fic:ergo.

Diccs ; crgo voluntas poccft velle non bonum.
Refpondetur , cns clTe bonum virtualiter, quod
lufficit. Contrjl, non poteft velle,nifi appctibile,
fcu volibilc } fed hoc cft formalitcr bonum. Re-
fpondetur, non poftc vellc, nifi volibilc in re , &
cilc cft cns vt fic,& omnc ens ; tamcn potcft vcl-
le , vel complaccre in cnte , non oftcnsa fibi iftat
appetibilitatc ; & tunc cendit in ipfum ens prat-
cisc. Et fuadctur adhuc cx Scoto fupri i. </. 1 .^ . } .
poncnte a(fbum neutrum, qui non fitvfus ,nec
fruitio; quia ficut proponiporeft bonum,abftra-
hcndo, an proprcr fc,vel proptcr aliud ; ita etiam
proponi poteft cns , non propofita eius conue-
nieiitia, vcl inconuenientia; & non dicendum,
quod voluntas circa illud , nuUum adum clice-
le poffic.

Sccundo, alioquin incelledus eflcc perfcftioc
voluntatc; quia eius obie(51:um,fcilicet ens,pcrfc-
flius eft fua paffione; confequcns cft contra Scot.
4.</.49.^^.de quoy?ff.i.Hanc tenent communiter
Scotiftac.Vide Bargium t.d.^^.^.Mediaautemra-
tio. Leachet.i.d.6.^.\.princ.yScct.d.d. 6.ij. i. aic
cotam ens cfle obiedium voluntacis , & tamen
^Hodl.i^. dicit cantum ens finitnm cfle obicdium
intelledbus : crgo obicftum voluntatis cxcedir.
Refpondetur,coti3 ens cetminaciue eire obiedlum
inccllci5lus:& nihil cire obie(5lum volQcacis.quod
non priis fuit in incelleau: & fic obic(5lii vtriuf-
que cft acquale, & idcm.Vidc Lcuchet.citaium.

Sectio XIII.

De defendentia ndiuum 'voluntatU ab
a^ibtti intelle^ius.

NOtaexScoc. t.d.i.ij. ^. num. i.tnvoXuntnc
varios eflc aflus. Primus cft fruicio , fcu
volicio obicAi propter fc. Secundus eft vfus , feu
voiitio eiusproptec aliud. Tcitius a(5lus ncuter,

qui

10.

ABus ntuttt
ijui tionfit
fnis nic tnt-
df,.

An eni ftffit

ejfe cbieSum
volMntatitt

11.

ftleft V»'
lunliu vtlb
tns , fine ««-
frejf» rtla-

tiont btnita»
tii.

I.

Kary f»Mt
»8us veluU'
tatii.

Difput.lII. SeaXIII. 645

DeltStti» m
turf

f»^n»turalU
ttncurrit ci

liber» , tot»
maitefiUte'

3-

fiuemedt
eum minori
eofiMtu •vo-
lurn»tu, d»-
tur deleS».
iit m»itrf

qui non fic medij, nec finis \ & is,vt dixi, videtur
cdc Hniplex compiacentia; & iuxca vltimam con-
clufionemy?^.^r4(«^.porTeft eiTe neuter , ica qu6d
nonapprehendatut obie6lum,vt conueniens,nec
difconueniens. Necol>ilai H dicas, coroplacen-
tiam femper eife in bono , vel conuenienti ; quia
fufficic virtualis, fcu fundamentalis bonicas , vel
conuenientia , & non requiritut formalis oden-
fa ; alioquin appetitus feniitiuus non poilet com-
placere in obiedo, quia talis conueniencia,quaii
reflcxo non poteft ci proponi. HisadJit Scotus
quarcum , nempc delc(^ationcm , qux fequituc
adlum pcrfcdum,cx i o.Ethic.cMp.^.^.Ced h«c non
eft adus clicitus, neque operaiio,cxScot.4.<^.49.
^Hd/i. 7. vbi docct cam feparari poflc a vifione
beara. Et idem habet i.d.iy.tjUdfi. 3. riHm.i i.& ^.
d.tf. §.Alitcr poA,nitm. 8. A quibus autcm cauiis
fit, controuertitur. Scoc.tcncc nonficri a potcn-
tia, de quodixic0m»ir»r.4^ ij.i i.fcd i.d.ij.<j.i.ad
^.pro opiniDtienum.i^. vidctur iibi contrarius.ibi,
DeleElatio eft ab ebieBo,dr non tantum a potetia.Bzt'
gius ibi putat ly (tantum) mendosc poiitum;

3uia principium apud Scotum eft, (juodl. 1 G.^r i .
.8.^.4.^ 1. d. tf. Quando principium naturale
concurric cum libcco , totam adionem e(re libe-
ram ; ac conilat dcled^ationem non cife liberam.

Sed dici poieft, quod illud obitcr aiferuir, re-
fpondens illi argumento,quia non ibiykd 3 .</. 1 5.
res declaranda crat : quod etiam notauit Bargius.
Prima folutio fundari poteft in textu; quia argu-
mencum incendic non dari habicuin charitatis;
quia nemo experitur per eum fc deledabilitcr
operari. Concmgic cnim contempiaciuos cum
a:quali , vel maiori conatu , minus delcdiari. Et
refpondet Scotus caufam elfe, quia dcUdlatio eft
ab obicdbo, Sf non a poteniia ; vnde fi ponecct ly
f4»/»m, nonreddecct rationem fufHcicntem;quia
fi etiam particulariter concurrerct potentia , de-
beret opcrans experiri delcdabilitatem opera-
tionis.

Secund6 Scot.i.d. t4.)}.x.n.ii.§.Si ^utrM ,vi-
detur ponere triflitiam efHci ^ voluntate;& idcm
crit fccundum eum de dele6lttionc , exlocia citat.
ait cnim, quod is, cuius appetitus fcnfitiuus non
facile dolet , eius voluntas non facilc crintacur:
crgo rrillari eil adus voluntatis , alioquin non
effcc in manu eius facile, vcl difHcilc tridari.Rc-
fponderur , adlum nolitionis mali , e(fe in manu
voluncacis ; & quando appecitus incensc delcdla-
tuc de aliquo obie<fio , voiuncas impedicur \ no-
litione incenfa appofiti mali , & confequentcr k
trifticia illam fequente. Ex quononhabetur,tri-
flitiam efre adlum voluntacis.fubeft camcn ci me-
diace,& eius caufa, nolitio.immediatc.

Scddifficileeft, quod aic Scoc.i.</. x-j.tju^.i.
ad^. aliquando cum maiori conatu voluntatis
dele6tationem eife minorem,&econtra; quiai»
ipfius fcnccncia caufa imQicdiaca dclcdationis
eft naturalis ,non liberaj ^licet ponac efte ob-
iedum, iiicelligi vidctur dccauf^ rempta;.& .cer-
cum eft,obie6kum non exift?ps, vf Iienfi.bilf>non
cauface Phyfice aliquid irt voIuBC^ic, Vidctur
roihijfic irtteUigendum cffe Scocum, qu^4 «Jwap^
do conacus voluncacis eft roaioc , vel zqualis,po-
teft dclcdtacio e(fe roinor , mod6 apprehenfio fic
remilTa. Quod ex ipfo coUigo. Prim6 , quia ibi
fubiungit:iVNnf 4Mr«»i (juando okitiium nonejlpr^-^
fem infi, fid inanigmate,potefi ab ee deleSlatio diuer-
fimode caufari , nuncplttts nunc minus. Cercum eft
non caufare Phyfice , yel roediacc , quod non.eft
Sctti oper. Ttm. II,

in fcprcfens; crgo cacenus caufac deIe6bacionetn,
quaccnus eius apprehenfio ad eam concurric.Se-
cundo, Scocus \.d.i.q.^.ad^.& yd.i^. $. Przccr
illum,«»m. 1 6. cenec, vc pcobabile non rcquiri ad
deIeAacioncm,volitioncm obiedti , neque noli-
tionem ad criftitiam , fed fufficcre apprehenflo-
nem obic£ti conueniencis , & difconuenientis.
Qui ratione dclcdatio furreptitia przccdic
quandoque omnem adlum libcrum voluntatis;
quo cafu non cft affignabilis ei caufa , prxter ap-
prehcnfioncm,fuppofito,qu6d poccntia eam non
caufec : & fic ftace poteft cum minori conatu vo-
luntatis, poni intenfam deleftationcm , fi apprc-
henfio fit calis.

Tcrtio, cenendo, quod verius eft,apprchcnfio-
ncm, & adlumvoluntatis fimul cfle immcdiacas
caufas dcledtacionis, vt habec D0&.0V i.d.x^.^.t.
§.Suppoficoergo, »«w. 11. i i.& d..^^^.t.num.y.
ftac cum maioriconatu voluntatis,minorem cife
delcdacionem, vel e contra, ob intenfionem,veI
remilEonem alterius concaufz.

Dices fic admitti ccgnitioncm Phyficccon-
currere ad aliquid in yoluntate producendum.
Refpondecur,non elTe abfurdum ;;& vidctur nc-
ceffarium ad faluandumDodtorem.Addcex ipfo
2.<^.zj.$.Adillud debalneOiRMm.zi.non efTcira-
probabile cognitionem concurrere , etiam ad
adum voluncate,de quo poftea : & mulco miniis
ad delci^ationem eius, quac non eft adlus.

Sed habec ScotusaliumIocum,4.</.i4.^«<f/7.i.
num. I S.^.yid propefitum,c\iidi£t3L folucio,& &xpo->
pofitio non potcfl facisfacerc. Aic enim , ccian;»
quando incclledus confiderat, & voluntas dcte»
Aatur pcccatum , interdum nen fequi ttrftitiam,
non ex caufa relata,fed cxco, quod volunta^
conformaturappetitui fenfitiuo>& Ci hic noneft:
aptus ad dolendum ,impeditur illa i triftando.
Refpondctur prim6 , quod cxpofltio afligiiata
poffet eciam bic habcre locum , quiaqua.ndo ap"
pccicus infccioc delctSlacur de fuo obicdlo , vcrbi
g'racia,giila:,vel luxuriz,intelledus minus pcrfc-
Ckc confide^rat eius maiitiam;& fic parua,vel nuU
lafequitur criftitiain voluntate, quiadcpendec ^-
confiderationc inccllcdus , &-a^propria datefta'
tione, quz tuhc imperfe6la eft , tam cx parte in-
tellc(^us , quiim ex fympathia ad appcticum , in-
tense circa oppofitum, opcrantem. Scocus aucem
ibi aic crifticiam impcdiri qiiandoquc propccc
mulcas caufas,& ideo non przcisc ex parte appc-
cicus oppofiti. Secund6 dico, fi ponatur confi-
deratio, & deceftacio mali iam pofiti, fequituc
proportionaca triftitia ; fed quando appcticus in-
fcrior , vehemcncer in oppofitum obicdum fer-
cur, cenfctur parua , vel nuUa, quia ftatim eua-
nefcic , non immediaci , fcd priijs caufis eius ccf^
fancibus, fcilicec confideratione , & dcceftacionc
mali. Ec hzc expofitio quadrare poteft ctiam illi
lococx </. 1 7. ^nw» addufto. vbiDodor adhuc
nonvidetur refolucre, quid cenendum cfTec de
caufajdele(ftationis,vt iam notaui.Sed in lib.^. id
cemific.Quod ibi dicic in iis.qui orationi,& con-
templationi vacant, aliquando magnam dcleda-
tioncm oriri cx remiffo adu.vcrura efrepoccft,&
experictitia conftar,fed id afcribendum etic Dco,
qui in dulcedine fua parar pauperi. Vnde non
fcmper eft cffcdkus a&us przccdcntis dcleiSlatio,
fJ:df?peiDeodacuc,ficutiq.fpiratio,&illuftratio,
Tt/alLiciat paruolos , ne dcficiant , fed fcquantur
forticer id,cuius dulccdinem pcrguftarnnt; iuxta
ijludtGufi^ttf (p- videte,quoviam fMauti efi Domihtu,
lli j Pro

4-

Affirehenfl)
(^ aHtn V0-
luntMi'it irH-
mediatt. cau-
fe. dtleHatio-
nii.

Co^Tiitio an
concurrlt ad
0ilum vo-
luntatiil

Difficilit la-
em icoti.ex-
ptnitur.

646

De intelledu , & voluntate

6,

ASus tfficMX
<J» ineffifnx.

etgnitu $b-
u3i.

8.

Kon repi4-
gn»t amorem
feni pne ct-
ptitient.

Pto hac fecunda rolucione facit, quod Dodot
non airet ac d.loeo ex 4. citato, pofitis peifedlc illis
duabus cauHs ctifticiae , fcilicet conndetatione,&
deledatione mali, eam non fequi, fed cancum ait
licet moMemniur, ( pocentix con(idetandi, & dece-
ftandi) qu6d poceft intelligidemocione imper-
fe6ta, & incfficaci ^uando^Ht noa/eijMitur tnfiitid,
ratione iam di£ti, ex parte appetitus infeiioris.
Vnde , vc corollarium hinc inferc , ahquando
adlum maximum Poenicentiz primo modo fum-
pcaE , nimitum impcrium applicandi didlas cau-
fas tridicis, poni nnetriftitia : non tamen infert
fecundum adhim Poenitentiae , id ell, conHdera-
tionem , & decedationem intensc, poni Hne cri-
flicia : quod camen infercndum erac , fi in fenfu
argumenti loquerecur.

Noiafecnnd6,qu6da£tusalij func ineflicaces,
feu complacentiz , qui non fufficiunc ad eledio-
nem mediorum, & aliquando przueniunc Iiber-
tatem ; vt quando funt primo ptimi.Alij funt ef-
^caces, qui impetanc media.Vide Scot. j. d, i $.n.
iy,& ^.d.^9.<j.\o.n.n.(fr i.d.6.q. i.docetadum
incdicacem ngnificari pct,vellem , non quod non
fit i£tus abfolutus, fed quia tantum denotat effe-
dlum infufficientem ad efFe(^um.

Dico prim6, omnes przfati a6lus,& delefta-
tio dependent a notiiia intelle6lus,ita vc nullum
elicete poflit voluntas fine tali noticia ; ita com-
munis. Scorus i. ^. lo.n.i^.c^ t.^/.ij.D.Thom.i.
i.^.p.^rr. i .Aagiid.i.Trinlt.cap. 4 & lih. i o. cap. 1 .
cuius eft illadtNihil volitumtjMtn pracognitum.Pto-
batur primo cxperientia , qua nobis condat nos
fcirc ea , quz volumus, & nolumus ; & manet dc
cis incmoria. Secundo , appctitus fenfitiuus non
tendic in cognitum,imm6quointen(iusagit,eo
perfetStius appetitum cognofcitur,expcrientia id
teflante. Tei tio, in ecflafi, vbi minus videtut ne-
cefratia cognitio proptet abflradionemJtfcnfi-
bus,femper adeft, vt docet Auguft. in P/kl. 67. Ihi
Benjamin odole/centMlw. Anfelm. & Bcda inidi.
Corinth.f.Siue mente excedimm , 81 ipfe Paulus te-
ftatut i,Cot.ii,Audiui areana , &c. Quatt6, quia
obic6tum omnis potenciz dcbet cfTe fibi przfens,
nec alitcr przfens poceft eflc voIutaci,nifi per in-
icWcdioncm.D.Bomvk.x.to.Opufc.traEl.deMyftica
Theol.tj.vn. Gerfon alphah. 66. lib. io,& de MySi,
Theol.lit.L.SiC alij tencnt perfcdliores operationes
voluntatis non indigerccognitione. Pro hac

Obiicirur ex Dionyf.j.de Diuin.Nom, & cap,i.
de Myfl Theol. vbi dicitur tunc perfediffirac ho-
minem coniungi Deo, quando reliftacognitio-
nc corporalium, & fpirirualium , ei vnitur. Rc-
fpondetur, tantum vult Deum cognofci perdi-
dtam ignorantiam , qua ncgantur omniaalia de
co, ica tamen vt fciatur cfTe ajiquidnoflramco-
gnitionem excedens. Fatcor in verbis Dionyfij
non inalc fundari argumenta pro hac fcntentia.

Obiicitur fecundo, amornon dcpcndet cfTen-
tialiter a cognitione, cum fit entitasabfolura:
ergo non eft negandum ,quin Deus aliquando
vifis perfcdis detamoremfui fine cognitione.
Anrecedens paret , qnia poteft Deus conferuare
amorcm a mc clicitum, fine cogniiione : crgo &
producere- Vafqucz i. i.d. jy. cap, 5. multis co-
narur oftenderc, hoc rcpugnarc.criam de poten-
tia Dei. Oppofirum ramen verius puto,& fccun-
dum Scoci mcnccm ; quia poctft Deus omnem
formam abfoluram ponere, & conferuare fefolo
( (i non fir inrrinfcce mala , vt odium fui , vel er-
tot) ex loc. cit./eSf. 1 1 . conci. 3 • & in hoc cafu tc-

nenc Palud.4. dift. 49 «jMaft.i.art.i. num. itf. Fer-
rara i.contra Gent,c. i^,%.jideuidentiarn,\^cc ad-
ducit Vafqucz rationem , quz repugnantiam
probec.

Dico fecund6 , a^us voluntacis non depen-
dent <k cognitione efficienter. Ita Scot. 1. d.if.§.
Dico igitur,»«w.i9.^yf^,CapreoI.i^» ^ i art.i,ad
i.ctntr.i.concl.Fcit3it.i.contr.Gent- w^.44. coUigi-
tur ex D.Thom. 1.2,^. ^.art. 1 . Probatur pcira6,
quia voluntas eft fufiicies caufa fuoium adtuum,
maxime fi habet proprios habitus : crgo non eft
admittenda alia caufa. Secund6,fcquerctut qu6d
adlus fidci infufz caufarci peccatum : verbi gra-
tia,crcdo cffe peccatum,negarc Dcum, & nuUum
adlum habeo in inteIIe(Stu,qu6d poffibile eft, fal-
tem Dco ficdifponereiconfcqucnseftabfurdum,
qiua nalla caufa fupernacuralis influic in peccacii.

VidepIuraapudScoc.yiv/T^ , qui fusc rcfucat
Gofredum afferenrem phancafma caufare voli-
tionem , & alios afrerentes ficri ab ipfo obiedo.
MitCil.i.^u<t/t.i6 art. i . contra i.tcnet aftus fubi-
taneos voluntacis fieii a fola cognicionc.Alij pu-
tanc omnem eius adura fieri ab ipfa , & \ cogni-
tione fimul.Gabriel.z.d.iy.^.t/».4rt.}.C.iftcrcien.
q.i.art.i.Cziet,i,par.^£/i.ioart, i, Molin.i.^4r.
^ua/l,i^,art,i.di/put, 3. Pro quibus

Obiicitur prim6, ex Caietano. Verbum zter-
num producit amorem:crgo idcm de verbo crca-
to. Negatur confequenria , quia Verbum Patris
eft fubftantia , habens voluntatcm , noftrum tale
non eft.

Obiicirur fecund6 , cfFeftus diftinguitur fpe-
cic per cognitioncs : crgo efficiuntur ab eis. Ne-
gatur confcquentia, quia pofTunt facere ad talem
diftinAionem , rcprzfcntando varia fpccie obic-
dla, fineinfluxu Phyfico.Tertio, arguir Caietan.
quia imperium cft adus inrclledus : ergo mouet
Phyficc voIunratem.Refpondetur,antecedens eft
falfum , quia potius eft voluntatis , ex Scot. 4.«/.
4^9.tjU(t/t.^.num. \6.& i,d.6,ej,\.Hcnxic.quedl.9.
f.6.0ccam j,d.ii.art, j. cow/. 3, &confcquentia
eft nuila,quia adus impcrans non efficit impera-
tum,verbi giatia, inccrnus , zCtam exrernum. de
quo diff).praced./e^, 6. Futilia funi hzc argumen-
ta, quibus Caict. k communi difccdit ; laboret vt
fecura rrahac D.Thom.pcr me licct.

Obiicirurquarc6, non poceft voluncascliccre
adtum fine cognicione , vc didbum cft : ergo hzc
efficir.

Dices cfTe tantiim conditionera ; quia cijm
appeticus non poffct facere obiedlum fibi piae-
fens, vc poceft pocentia cognitiua,cgetopeia hu-
ius , vc fiac przfens , & cunc elicit circa illa fua
virtute adum. Contri , fic dicere potes , lignum
ad przfentiara ignis fe comburere , & ignem efTc
conditionera , fine quanon:& ficdealiis. Re-
fpondetur, lignum non pofTc fe deftruere,neque
ad hoc habet principium;& ide6 przfentia ignis
non eftcondicio pura, fedapplicac caufam com-
buftionis. Vide Scotum d.d.ij.num.io.

Dices; crgo przfcnria obiedli ad inrelledum,
eric conditio , concra Doft. i .</. 5 .^. 7. Rcfpondc-
tur, cum intelledlus non przfupponac aliquando
operationcm citca fuum obieflum , non potcft
haberealiam depcndentiam ab co , tiifi cfncien-
tiz ; & idem cft de fenfu : fecus eft de appetitu,
qui cx natuia fua przfupponit notitiara ; ficut &
intelledio pro hoc ftatu , imaginaiionera , quz
tamen ineam non influit.

Obiicicur quint6,^uia celatio iCtiui,Sc paffiui,

mouentis.

Cegnititnem
non efficer*
Mmorem etii
f»rti»liter.

§ui teneat

»cium volSm
tatu peri i
cognttitnef

Imftrimm,
aitus vtlu»-'

10.

§iii*re ligni
non /e com-
burit »d fra-
/entia iimtf

S^uar* eiii-
Bum CMu/at
tiBum inteU
Ie8ui,(^ne»
velutttatitf

tl.

Difput.III. SeaXIII. 647

JLtUthntt

tfpffitt ^M-

d" pojfnru tffi
inttdtmf

Citm velun-
tM itieit «-
^Mm , aa rt-
fulttt »3io
nalitf

II.

Mttri» , ir
tffieient noH
ttincidunt,
txftniiur.

Ai mBi ve-
lunratit ntn
riquiri iudi-
tium.

15-

J>tfi9ut vo'
luntAtit tun
fupftnit df
fiBum inttl-

uam.

mouentis , & tnoti funt oppofitz : ergo non funt
in eodem.Refpondecurjrelationes oppofitz, qux
dicunt dependentiam nmpliciter , vt caulati ad
caufam,non poffunt ede in eadcm na(ura,vel lup-
poAto;oppotit« fecundum originera polfunt eile
in eadem natura infinita, fed non in eadem per-
fona,vt in diuinis.Aliz reiaciones oppofits acci-
dentales , pofTunt eife in eodem , & huiufmodi
func moucntis, & moti , adiui, & paQiui,faltem
refpedtu rei fpiritualis.videScoturai.<^.}.f.7.«</i.
fro i.opin. (^ z. d.i^. nHtn. 1 7. & fuse ^.Met.(j. 1 4.
vbi habet feptem propoficiones,de his qux agunt
in fe.

Diccs; ergoibi non eft relatio realis : ncgacur,
quia eft inter voluhtatcm , & fuum a<9;um. Con-
tra ; ergo non eft adlio realis de genere A6tionis;
quia ha:ceft refpedlus tranfmutantis ad tranfmu-
latum, ex comment. ad (j.y. Sc hxc duo hic non di -
ftinguuntur realiter ; ergo ncc relacio erit realis,
quia hxc pctit extrema rcaliter diftinda ex Phil,
f.Afet.cafL ad nli^id. de quo late Oodlor i.d.ii,
Refpondetur,Dodor hoc argumentum tetigit
l.d.f.^tufi.y.num.^. (fr i.difi.i ^ . pro i.opin.nnm.^ ,
Sc fufius 9. Met.q,i^. & non foluit , fcd tantijni
afterit relationes raouentis, & motiui compati in
eodera.Mihi videturconcedendum efteintentum
argumenti,quia cogit.

Dices,ibi cft efTc^us realis;ergo & realis adtio.
Refpondetur, fumendo aftionem pto rcfped^u ad
effc<5tnm,verum eft : fed fumcndo eam pro refpe-
€t\i tranfmutantis ad tranfmuratum , in quo fe-
cundi^m Scotum proprie coniiftit adlio de gene-
rc Adionis.falfiim eft.

Obiicitur sU\mb,x.Phy(u.text.-jo. matcria, &
efficiensnon coinciduntrcrgo. Refpondetur,cum
Scoto i.d.^.<j.j.nMm.x^. intclligi deroatetiapri-
nia,nun dc fubiedo in fe agente. Sccundo, ex co-
dcm 9. Met. <f. 1 4. inteliigi de cfHciente cxcta,vt
diftinguitur contra agens.quia agit in aliud.

Dico tertio , fufficit ad adlum voluntatis fim-
plex apprehcnfio , & non requiricur iudicium
compolitionis. Ita Scotus x.d.G. ^.i.ad i.i.fir 3.
Gab.^. I ,art. 3 . eft contta Caiet. 1 .i- ^. 1 4. art. 1 .&
alios Thomiftas vrgentes fccum fentireD.Tho-
mam. Probatur primo , quia fufiicir lalis appre-
henfio ad adum appetitus fenfitiui. Secundo.ex-
perimur nos delc^ari ex obie6lo impoflibili ap-
prehenfo. Fatcndum tamcn ad a6lus efiicaces re-
quiri iudicium ; nemo enim eligit niedia,nifi iu-
dicet confecutioncm finisefrcpofribilem, & hoc
fenfu exponitut Atiftotcles j. de Anima , text.io.
& if 4.vbi videtur rcquirere iudicium.

Obiicies , quia fequerecur qu6d quacumque
apprehenfione poffcmus fpcrarc , vel timere , fi
non requiritur iudicium ; & pcr confequens fi
apprehendatur beatitudo vt mala , potcrit odio
haberi. Refpondetur , verum eft, fi resapprchcn-
datur vt bona,vel mala; fed beatitudo non poceft
vt mala apprehendi,ficut n6c ipfum bonum.

Dico quart6 , defedlus in adtu voluntacis non
neceflari6 fupponit dcfedlum in adibus intcN
lcdbus. Scotus3.</. 36. §. Contrahoc arguitur,4
num. I i.vbi fuse probat dari poffe di£lamina prur
dentix fine ad^ibus virtutis moralisconfequen-
tibus , & confequenccr dcfcdlum Jn voluntate,fi-
nc ptaruio dcfcftu in intclleiau. Probatur ptim6,
ex illo Luc.i t. Serum tjui cognoHtt velmntatem Do-
miniyd- nenfecit , &c. & Izc-^.Scienti homtmfacere,
& nen facienti,peccatum efl mi, cx Aug.in idPfalm.
1 1 } . Forte viuoi deglutijferu tuuHipmt (inquit) fw

wui akforhentttr,(jHifciunt malitm effe, (fr conpntiunt.
Alia^duo ekprella loca Auguft. vidc ibi apud Do-
dlorem ex Ariftotcle x.Ethic,t.RatioparMm,aut ni-
hilvalet advirtutem. Ergo fecundum hos , ttat de-
fedlum dari in voluntate , finc dcfedlu in iniel-
ledlu, alioquin nonpariim , aut nihii , fed pluri-
mum valerer ratio ad virtutem , fiquidem iiia te-
€tc didante,rempct zGtMS virtutis lequcretur. Ad
ideracft Auguftin. 11. Ciuit.6. vbiaitex duobus
zqualitcr anima & corpore afFci^is vidcntibus
corporisalicuiuspulchricudincin ,altcrum polle
iliicitc concupifccre , altero in cafta voluntace
perfeuerante:& prxcifam caufam huiusdifFeren-
tia: ait cfTc , vnum volniffe , alium noluijfe k callitate
deficere ixqaalesiaxem animononcflcnt, fi altcr
haberet perfedbam obiefli fcientiam , alcct non;
ncque cunc rcfundcrctur tota diffcrcntix caufa
in velle,rcl nollc^fed in fcire,vel ncfcire.

Itcm , contta oppofitam fcntcntiam funt tres
articuli Pariftenfes, quorum vnum afFcrt Doi^or,
nempe,Stanteflientia vniuerfali,& inparticulari vo-
luntatem nonpoffevelleoppofitum,error. Altetcft,5/
ratio re6la, & volumoi reila. Tertius, exifiente vo-
luntate in vitima diffofitione, ^uod nonpojfit in oppofi-
tum,error. Probatut tatioTJC. Prim6,quia alioquin
nerao eflet exhortandus odio habere vitia, &
araare virtuces, fed confiderare ; quia bene confi-
dcrando , voluncas non potcft non effe rcda per
fe. Secund6 , experientia conftat aliquos peccatc
cnra adluali dii^aroine , qu6d mclius ellet non
peccare.

Dices canc eflicacius proponi obiedum roa-
lum, & cunc voluncatem neceflitari ad illud quo-
ad fpecificationem. Contta, fequitur hinc tolii
omnem libertatem : fienim duo obicdba zquali-
terreprxfcncentur; volumas ncutrum malcpo-
teftamarc , quia tuncnoneft defedus in ii)tclle-
£tu,quem ais neccfTafium ad pcccatum ; & fic li-
bertas fpecificationis aufertur;ac eiiam cxcrcitij,
quia hd:c eft ad adlum cliciendum,vel fufpenden-
dum,& (unc ncceffario fufpcnditur; quia in ma-
lum zqualiter, reprxfentatum non potcft per fc
tcndere voluntas.Siaucem inxqualitcrrcprzfen-
tcntur , tunc mulc6 minus erit libertas rcfpedu
ohieSti minus efficaciter reprxfcntati quoad fpe-
cificationcm;fed neque quoad exercitium,quia fi
efficacius proponicur peccatum , qu^m abftinen-
tiaabeo; hzc eric impoflibilis , alioquin dares
contraccquod miniis cfficacitcr proponitur,cli-
gipofle.

Confirmatur, dum audio pulfum Miflae die
Dominico, proponit intclledus Milfam audien-
dam fub mortali, finc vllo errore;quo cafu libere
pofttim omitccre, pcccando, fine vUo defedu m>
telledus.

Diccs , qu6d proponic tunc non auditioncm
prsferendara.Contra prim6,quia hoc iudicandci
proponere,efIct hxrcticum; & fic in omni pecca-
10 clfct hxrefis , vcl pcccatuin contra fidem. Se-
cund6,admittcndo puram omiffionem,non opus
eft non audicioneth fub aliqua racione boni pro-
ponerc. Terti6 , vel rcprxfcntacut xqualiccr cura
audirionc , & tunc fi eligi poteft , fincdcfeftuin
intelledu, peccatur ; fi non poteft , libcrtas tolli-
tur. Si ver6 cfficaciiis ptoponitur, itadetermina-
bit voluntatem , vt auditioncm vellc non pofHt:
& fi audicio efficacius proponacur , non auditio
eligi non potciit. Vide alias rationcs apud Do-
{korerti fupra , quem fcquuntur Adrian d.^.art.i,
Occam iJ.ii,ar,^.(^ ^««^/.4.^.6. Cord.A^.i.^. 1 3.
II i 4 Gabr.

DuirS tqua.
Ittir ccrfott
(^ atnrr.a uf-
fiBirum, »1.
tir fiitjt oh-
iiilum lOiei-
tum vUc;al~
tero id nt-
lintt.

14.

futifiinftt
tondtmri»rit
a0erir,lt.',dt'
fiSum vo-
luntatu fuf~
femrt ntiif-
fario defiiim
intetledht.

Minut effea.
citer prefefi-
tU0i *b in-
teStSu afft-
tifeleft.

ly-

Si minui, vil
tque ferfe-
8e frofffiiS,
non fctefi
tligi , flhtur
libtrl—.

648 De intelledu , & voluntate.

16.

Omnitptc-
CMtefiigno'
r»Hs. txfcni'
tnr.

fHtummqtu
ttgnititnt

vityVoluntfU
p»te/l fite/f
rt , vil tua
ftrtnri.

17-

T»0onitr»-
hit r»tionim
titr<t id ^uod
fiit.

Tttenti» libe-
r» ju* f

G3hi.i,d.i6.t].vn.4rt.i.& i.d.if.<].vn.art.},Biffo\.
d.xj .tj.vn. h\va.traS. } .Mor.^,

Oppofitum icnct D.Thoro. 1.1.^.77. tirt.i.&
^.fi.art.j. camSais;\ite Vafqucz i.i. </.ii8. per
totan^.vbi cap.t.Scotam contraexprefla eiusver-
bapro illa fententiaciiat.Pro quibus

Obiicitur pcimo, ^ . Ethic.i.rftM/^ni/^ne pranm,
quid agendHtn fii ignorat.S^p.i. ExcMduit iUosmali-
tia eorum. & Prou. 1 4. Errant tjui operantur malum.
Rcfponcietur cumScotocatenus inicllcdlum dici
errare, non qu6d falfum cnunciet , fcd quia ali-
quod malum proponii facicndum : licet cnim ve-
re dc eo enunciet , tamen illa propofitio eft erroc
in agibilibus,& imprudentia.

Obiicicur fecundo , cx y.Etbic. cap.j. & 7. vbi
incontinentem comparai vinolento , aut dor-
-tnientii ic explicatvariismodis,qualiterrcmper
peccat e% ignotantia : crgo femper contingit
peccatum luxuric ex ignorantia, vcl inconHdc-
rationc. Refpondecur, cxplicari po(Ie,qu6d tan-
tiiin vult incontincntcs ita voluptate agi,vt /icuc
cbrij,,efFr2nat^ in turpitudinem tcndant,efto eam
bcne aduercant,& notam habcant. Secund6,de-
tur in hoc contingerc ignorantiam,non idc6 ne-
cefTario contingit in aliis,roaxime, in peccacis cx
maliria. Tertio , demus faepidiroe, St vt in pluci-
mum,inconnder4tionem aliquam prxccderc pcc-
catumiquia d atcente oinnia quae auercunt ab eo,
perpenderentur,vt in plurimumab(lincrctur;ta-
rnen hoc non eft ncceilarium , quia nun obftanre
quacumque cognitione viz , inanct voluncas li-
bera ad quodcumquc peccatum committcndum,
vel omittendam. Ariftotelcs.fatcor , difficilis cft
cxplicatu hicficut in aliis mulcis.

Obiicicur ccttio, letem.11. De/blatione defolata
efi terra ,^nia non ejl, tjMi recogitet corde. V b i red u c i t
dcfolationem in defc6tum inielledlus.Rerponde-
tur,non in euti) cancijro,fcd prarcipuc in defcdtum
compundionis cordis , quam rccogicatio cordis
ineludit.

Obiicitur quarc6,Roro,7. Fideo aliam legem in
membrU meit repHgnantemlenrnentit mea; crgo cra-
hic padioiquae ed lexn)embrorum,racionem con-
trafioc^quodfcit. Refpondetur.hancconfequcn-
tiam,quam facicD.Thom. diSl.art.t.naWAm eiCe;
fcd paiEo trahit tationcm,feu mcntem, vt propo-
nat,& verc bonum dcledabilcj fed non concra id
quod fcit , immo ante & poit fcit illud e([e dele-
(^abile , fcd fcit eciam ciTe curpc , vc vtrumque
vcrc fineerrorc ; veruin cft qu6d co minus cffi-
caciter proponic bonum honeftum, quomagis
infurgic paOio : poccft tamen vtriufquc bonicatis
motiua , & quafi merica caufae , inftar Aduocaci
communis fine crrore proponere, vt voluntas
tanqiiam iudcx & domina cligat, quam VQluctit
■pairtcm.

Sectiq XIV.

Ftrum Uberttu conueniat omnihus a£fihus
voluntatis ?

NOta prirno , potentiam, libcram ede illam,
quas.politis omnibus pra:requifitis ad ope-
randam.potcft opcrari, &non operari. Potentia
naturalis c contra fe habct ; quia pofttis ptaefc-
quifitis.non poceft non agcre , vt ignis, approxi-
maio combuftibili.Haecdefinicio pocenciz libe-
rx eft coinmunis confcnfus Dodkorum. Scoti 1.
difi.ij.fine. Giht.i.difi.^i. ^uafi.j, vbi Occara^t?"

qitedlib. 1 .tjMtifi. lo.Soto i .denatura,cap.\ 6.lientic.
quodlib. 1 4. Suat. citantis multos , tom. i . degratia.
Prolog.i.cap.i.D.Tiiom.i.i.q^.i.art.t.ad i.& f.13.
& i.part.ijuafi.Si.

Nota fecund6,cx Scoco i.</.;9.$.Quancumad
t.num. 1 5.in voluntate ctcata triplicem eflc libet-
tatemKcilicct ad oppofitesa£):u$,obieda, & effe-
dus. Prima dicit imperfedlionemj& ideo non cft
in Deo ; vnde dcfinitio libcrtatis affigpata -non
conuenit diuinae. Aliae duznondicunt impcrfe-
^ionem , & Deo conucniunt ,ex codem,i^f num.
11.^ 12.

Nota terti6 , fi caufa primanaturaliter ageret,
qu6d nulla eftet libertas in fccunda , quia bxc
non mouct,nifi vt mota, & fi neccftario moucrc-
tur ii caufa in impedibili , neccirario moucrcc.
Quodfufiijs probatDodor i.d.i.tj.i.num.io.&
d.%.t}.f.n.io.constAD,Thom. i.p.q.i^. art, ii.de
quoetiam fosc Vafq. i.i.«/.ioo. quiScotum non
intclledum abco.impugnat.Sicnim Dcus agerec
neceirari6,cum fii infinitz virtutis,quidquidagic
voluntas creaca ab ipfo ficrct,ita quod non potfci
ab ca impediri:& pet confequens,fi aufcttetur ab
eo liberias , nulla in crcacis mancret. Alia mulca
abfutda infert DoSt. ex illo Philofophi errore,</.
q.$.n.\j.%.Iflu rationibtu.

Nota qaarco, ct Scoto i . <^. 1 o. $. Ad i.duh. &
latius^Mo^/.i 6.«rr.2.{^ j.libcrom fumi aliquindo
non vt opponitur neccffario, fed agenti naturali-
tcr ; & dicitur hoc liberum libertatc cfTentiali ; &
confiftit in hoc, quod voluntas dclcdlabilitcr ; &
eligibiliter & neccftari^ fe dctcrminat ad aman-
dum.vcl clicicndum amorem ; qua libettatcpro-
duduscft S('iritus fandlcis.fcd fummc ncceiUri6;
quia neceffitas non opponitur Iibero,fed contin-
genti,vt habct Ariftotelcs i.Periher. c.^.de meda-
lihfu. Cr 9. Mit. text. 10. vbi vide expofitionera
Scoci.

Quzftio circa hoc de proccifione Spiritus
fandi magis eft de modo loqucndi , qukm dc rc
ipfa;fcdScotuseo vcitur, quo Ariftotcles cita-
tus,& Auguftinus i« £wA«r.7}. vbiait liberam
cfTc voluntacem ^ua ita, volumM*eJfcbtati ,vtnon
pojfmtu veUe tffe rmfiri. & Anfclm.«/« lib. arb.cap. \ .
ait cum clTc libcriorera, qui malum vellc nequit.
VideScotum i.d.j.q.\.num.i$. Hanc libct tatem
cantijm habei Dcus ad intri;quia omnia in fc nc-
cefFatio vult,& omnia alia contingcnter,vt habec
$cota% ^uodlih.i6.art.i.& t.difi.io.§. Ad 1. dub.^
</.}9.$.Quanturo ad x.& i.d.i.q.i. Alia vero cft li-
bcrtas contrarictaiis ; vtquando potcntia pofitis
przrcquifitis poteft velle , vcl nollc quod propo-
nicur.Alia adhuc concradiftionis; vt quando po'
tcft quis clicere & fufpcndere a6kum, non tamen
haberc adum oppofitum:& vttamque libcrratem
habet Deus rcfpctau exiftcntium adextrij quia
poteft yelie & noUe cuilibet crcaturz funra
*^,&fufpcndcreconcurfumcopferuatiuumcius.
VideScotum i.</iy?.}8.4</r.Quidam tarocn pu-
tant.circa fadibilia , Dcum non potuiifc fufpen-
dere adum , vel puram omiffioncm habuifTc. Li-
bertas contrarieratis dicitut fpecificationis, quia
potcft potentia eliccre a^tus vnius,& altcrius fpc-
ciei oppofitos. Contradidionis diciiur cxcrciiij,
quia ad cxcrcendum adlum , & non exciccndum:
hzc includicur in libertatcfpeciei , fcd neccffitas
exercitijecontranon includit neccffitatem fpc-
cici.de quoScotus t.di/i.i. quafi.^.ad i.pro ^.art.
num.\i. D.Thom. i.i. ^uafi. i }. art.6. Dc libcitatc
contratictatis , vel contiadidionis intclligitur

dcfiuitio

Triflex liher.
tm volnMt»'
tit tT*Md.

t.

i,'^

Si tmmfdnM-
tur»litir «/#-
ret,mull»mit-
neret libertMi
infecuud».

Liberttu *f-
fimi*lit a*m
excludintn*'
te0t*l*m.

Liberefrodu-
titur Spiritu*
fmttSMs , ^
eontreuerfi»
de hoc, noneft
renlit.

Triplex U-
bertm , ejfelt-
ti*lit,cintrM-
rietatie , (^
toMr»diSi«-
ttit.

Liberttu eitt-

tr»ritt»tit

qutri dicitUr

J^etifit»ti»-

nu , ijy e*ttm

tr»diifieni$

exercitiif

Dirput.iii. Seaxiv. 649

4-

Zibtrtiu tn»"
rmlis & ehj'
pt».

ASus deliht-
r»ti, &ft>>i-
ti.

iSttut prim»
frimi,(ir ">«-
tus r*cu»i*

\

4.

Vtlmntutm
i» vi» fem-
f«r ejft libt-
r»m.

I

definitio data , non autem de libertate eflentiali;
quia non ed contingenstfed necefTaria.

Nota quinio , quod libertas , alia eft moralis,
alia Phyiicaiillaprzrupponit cognitionem boni,
vel mali raoralis , virtuiis , & vicij ; hcc tantum
cognitionem commodi naturalis. Vnde in pueris
haec przuenit illam ; condatenim , quod libere
circa cibum,veftcm,& alia huiufmodi operantur,
antequamfcianc conformitatem, veldifFormita-
tem adlionum ad rationem, & legem:ita Vi£boria
reUH. depuero z/enienceadvfitmrMtienu. Molin. i.p.
^. 1 4.Mrt. 1 3 .d. t. Vafq.i. i.d.^i. Contingii etiam in
adultis , quod aliquid libere Phyfice agant , non
tamen motaliter; vc quando quis comedit carnes
feria fexta , nihil cogitans de obligatione ieiuniji
vel circumftantiatemporis.

Nota fext6,aIios eile a^us voluntatis delibe-
ratos,aliosfubitos:ad primos requiriturconnde-
ratioobiedli,& circunUaniiarum , qualis ad ele-
^iionem necefTaria eft : vt habet Scotus ^.dift.^^.
fio.n.7. Alij funt induplicidifferentia; quidam
lunt prim6 primi,qui tangunt voluntatem inopi-
nate:& hi nullam habent libertatem. Alij funt fe-
cund6 primi.qui fuccedunt primis motibus, & hi
habent aliqualem libcrtarem,vtimperfedam de-
liberationem, qualem habentfemidormientes,&
femicbrij,vt notat Cz\ei.fum.verb.deleElmo,ii. Na-
mtt.Prdlud.^. Oe his motibus loquitur Scotns 1.
d.^x.md i.prt 3.^, quando dicic,mocus primos vo-
luntatis in roalum , eiTe peccata. dequadiuifione
motuinn videri poceft Alenf. 1.^.^.108. membr.i,
& D.Thom.^.7.<^ malo.drt.6.

Dic^ prim6 , voluntas nodra in via eft libera
quoad exercitium teCpedta omnium obiedlorum,
(fecludo motus primo primos , de qnibus iam di-
xi: ) icaScot.i.</. 1.^.4. & ^.d.x^.^. Ad qutfHenes,
&d.49.q. 1 0.& ejModl. 1 6. art. 1 . vbi & aliiis paHim
docet voluntatem non pofTc violentari ,aut vim
pati ad fuas operationes eliciendas. qnod tenent
D.Bonaa.i.</.tf.z.^.^.4.5.Richar.«r.4.^.i.i.Dur.
^udfi.^, Caiet. & alij multi,quos ci(3it,& fequitur
Vafq.i.z.</.i6.c4^.i.<^</.j9.c.i.Probaturprim6 i
pofterioriiexperientia-,quia experimor nos ceiTare
ab amore cuiufcumque obiedli , non tantum cef-
fanteeius confideratione.fed etiam ipsa perfeue-
rante. Secundo , quia nullum bonom pro nunc
oftenditur , circa cuius amorem non pofllt intel-
leStas inuenire aliquam racionem mali,mole(liz,
▼el fatigationisj& iic ab eo abflinere;& elto nul-
latalis apprehendatur, adhuc voluncas potefl fu-
fpendere adium,vt bene docet Doftor. cicat. i .&
vU.lece.

Oppofitura ten«D.Thom.«.i.f. lo.ot.i.t^ 1.
&clarius x.f.^.Z.art.i. docens vltimum finemin
coramuni voluntatem neceflitare ad fui amorem.
Pro quo arguitur prim6 : finisfe habet in opera-
tione,ficut principium in fpeculatione, i.Phyftex.
S^.ergo neceflitat voluntatcro , (icut principium
intelledum. Refpondetur, fimilitudo eft in eo
quod ficut principio propter fe affentitut intel-
leAu$,& propter ilIud,conclufionibus : fic volun-
tas amat finem propier fe , & media propter ip-
furo. VideScotum i.</.i.f.4.4</ I.

Obiicitur fecund6,Auguf>.i}.Ci«(r;. rcferens
Coroicum quendam dixiffefe dic fequenti pro-
tiunciaturum , quid finguli in theatro vellent, &
conueniente multitudine protulifre:0»»»«f«i/r*f
vili tvtere,&cttrevendere. Subiungir -yfidixiffet mi-
ntu,omnes beati effe vultu ,& miferieffe non vultie,di-
xifftt ^Uiquid, ^HodnuUiu infua non agnofeeret voUtn-

tate-y ergo fecundiim Angufl. beatitudo neccflitat
ad amorem , & mifcria ad odium. Refpondctur,
quia neceflicantqnoad fpccificationem,frequens
efl vnius defiderium , & alterius fuga ; & iuxia
hoc, dicitur quis fcmper eflccum dcfidcriobca-
titudinis , quia nunquatn potefl habcreoppofi-
tum adbum ; hinctamen non fequiiur neccliicas
exercitij.

Obiicitur tertio , nulla ratio mali efl in bcati-
tudine;ergo non poterit quis ab cius amorc ccffa-
re. Refpondetur in via poteft in e*ercitio aliquid
apprehcndi vc moleflum, vel facigans. De bcati-
tudine patrix,poflea ftatim.

Dico fecundo, non eft libertas fpecificationis,
quoad beatitudinem, vel miferiam;quia nulla eft
ratio boni in hac vt ametur, nec ratio mali iii illa
vt odio haberi poflit. ItaScotus i.Ji/?.i.^ 4.(^4.
^.49.^. io.$ Dico ergo,nMm. 10. & communis. Pio-
batur ex didtis/ffl. i i.concl.i.& difp.i.feR.j.

Dico ter(t6, poteft voluntas violentarifecun-
dum quid.quoad adlusaliarum facultatum : vt fi
per Deum,vel Angelum facultas mottix mouctet
raembra contra eius impcrium.vel fenfus externi
ipsa inuica applicarentur obiei^is ; quocafu ills
facultates non paterentur vim,quia h^c eft ab ex-
trinfeco, & illa; tunc ab inttinfecoclicerent fuas
operationes. Dices, violentum eft ipfis , quod cft
contrabonum totius, fcilicet hominis , efto fit
conformeinclinationi patticalari;ficutaquz vio-
lentum cffetjfi impediretur,ne afcenderet, ad im-
pedrenduin vacuum,quia magis inclinat in bonii
vniuerfi,quam in fuum. Refpondctur.tanium in
clinat in fuum bonum , & inclinatio in bonum
tocius eft ^ toto ; vnde ille afcenfus aqua; non fit
ab ipfa.fed ^ redlore vniuerfi , & contra ipfius in-
clinacionem , vt habct Dodot 3. dift.ij. nMtn.ii.
^.lila ratienes,

Pctcs an per Deum pofllt voluntas neceffitari
adadtum cliciendum, ftanteiudicio indiffcrcnti,
ideft,non proponente fummum bonum clarc?
Ncgant Bannes i./>.f. 1 9,art.io,dMb. 1 .Zumel ibiin
appendice cowi.i. Aluar. di(p. 1 16. concl.$. Vafq. i .p.
d.c)^.c.i.8c aliiis fzpe. Excipit tamen voluntatem
humanam vnicam hypoftaticc Deo;& fauet Scor.
i.</. 1.^.4.$ Item potentia Uhera. vbi vocat volunta-
tem pcr efTcntiam , liberam. Vnde Bargius ihi, &
alias Scotifta; tenent, eam eftc efTentialiter libera.

Oppofitum tamen longc verius cft , & tcnet
Scotus ^.d.^^.tj.G. $. Dicoergo ; vbi ait quod vo-
luntas Dei przueniens humanam,n<ceilitat eam;
& paflim docet quod praedetermioacio Philofo-
phica reiicienda fit. Vidc eum 4.d. 1 .^. 1 . ad vU.&
^. 4 3 . f . 3 . $ . Tertia opittio,n. ^.& d.ii.tj.^. $ . Hic «•//,
num.j. quibus locis reiicit illam pra;detcrmina-
tionem.ldem habet D.Thom.y.yi. de verit. art.S.
Alm.trail.i.Mor.c,i.Soto i,denat.c.i6 Valcntia
i.i.d. z.^ I .p. 3 .latc Bcllatm. Uh.4.de Gratia& Ub.
arb.cap.i i.& alij multi apud Sozt.tom.i.de £ratia,
Prolog. I .r4t^.4.».9.Vbi fusc hoc ptobat;quia alio-
quin nulla maneret libertas , neque poflct poni
neceffitas nifi in vifione clara Dei , vel ablatione
iudictj indifrcrentis:& nfecundun)diceretur,Pa-
cres impugnantes libercacis hoftes, jaborarent
oftendereDeum non aufcrre taleiudicium,quod
tamen non prarftiterunt , fed viferuntDeum fua
gratia liberc mouere voluntatem, qUaro ipfi afTe-
tebant ab eo neceffitari.

Ad Scotum, non vult Yoluntatcm ita effe libe-
ram,vc nullum adlum clicere poffir, nifi libertare
proxima; quia oon fic elicit adlus prim6 primos,

neque

An btatitu/e
ntftJptMt ■v«.
lumattmt

8.

Sjuejutheatf-
tnditttm (^
tniferiam efl
tU(iJfitiu,^er
cificMtcnit.

Affenfut a-
qu4 *d im-
pidiendum
vmmum , mn
violtMml

9.

Ah vtfmtttae
tttcejfttmri
ftffit md tli-
ciidum aail

10.

650 De intclledu , & voluntate.

QufmtJt
vtluotM U-
berit dieitur
fer ejfentidt

VelStiu hem-
ta liieri Dei
»m»tl

II.

Trulti» vit
Mnjpeeiedif-
fert » frui-
tiotu patritr

II.

nequc fruitionem ^wt\xytx\^(od.ijHAft.6. §. Dko
ergoSc^ vul t elTc liberatn per efTentiam, id eft,pec
fuam entitatem , non autem per aliquid diftin-
d:um;qualitef libcrz funt aliz potenttz, quas ibi
vocat perparttcipationem liberas. Vult etiam
fcmper efTe intrinfcce liberam, ita quod per nihil
ei inhzrens , ponti aduertentia , hoc ei auferri
poflicvnde ncgat pcr habiium poffe eam necefll-
tari , quia ipfa fuperior eft quocumque habitu,
quod fatis probabilc eft. Nunquam camen afle-
ruit, quin excrinfecc neceffitari poflit. de quo in
materia de gratia exadliijs.

Dico quarc6;ctiam vltimus finis clare vifus H-
bere a nobis amatur.Scotus i .d. 1 .^.4. & faCiiis 4.
dift.49.tj. 6. & num,6.§. Centra i.opin. ^ qutil. 1 6.
«rt.i.Probatur ex Auguft. i. RetraEl,^ (^ it.nihil
magii eft in potefiate voluntatu, quam ipfa voluntas.
Vbi loquicur de a£lu voluntatis,quia eiui entitas
non eft in fua potcftate. Secundo > quia volunias
poccft habere eadem intrinfeca in via , & in pa-
criaicrgo & eundem modum libercatis.Nct: obftac
diueriicas in vinone,quia non mutat modum
hunc,ncut nec diuerfitasnotitiae in via.

Confirmatur,quia notitia eft approximatio
caufx ad fua obie^a; fed hacc non mutat modum
operandi poteutiae , vt patet in igne , vel calore,
aliifque caufis naturalibus , qutcquid Ht an colli-
gacur diuerHtas fpecifica in adibus voluncacis ex
diuerHtate cognitionis ; videtur enim Doi5t 14«
</.49.f .5.$. Conclu/io, tenete fruitionem via:, & pa-
trijc fpcciediftingui.Et'idcm habet i.d.2.6, n.j.etr
J.j.$. Dico cjuod reffeSitt ; fed hincnon colligitur
modum opeiandi potentiz liberum murari in
naturalem ex diucrfa cognitione; quia hoc longc
niaius eft,qu^m ackuseiurdem potentia; fpecie
diftingut.Haccconclufio,fateor,fatisdifficiliseft:
de qua in t^.d.^^.cj.li.ex profeftb agicur ; neque cft
huiustradatus fufiiis de ea difterere. Eamprster
Scociftastenent Gabr. i .</(/?. 1 .^. vlt.art.i.con.i,(fr
fuppl.4.d.49 <l.i.art.i.Occim4.(j.vlt.art.i.d.4.& j.
& i.f. 19. Holcot in/itti determinationibiii ^.9. art.
i.Grcg. i,d.y.(fudft. r'"«. «irM . oppofitum tenet D.
Thom.i.z.^Mtf)?. 10. art.x.^ 3. comraGen.cap.6i.
Sc communis.

Obiicitur prim6,quia cx Auguft. in Eftch.c.86.
velji.jinima noftra,(icut bahet nolle infeliiitatem,ita
m/te iniifuitatem /emper hahitura efl. Sed repugnat
vcUeinfelicicatem ex concx. ergo & iniquitatem
in futuro ftatu beatitudinis ; fed iniquum effct ab
amore beato ccffare:crgo. Rcfpondetur cum Sco-
to: vcrum eft.fed hocnon eftex incrinfecanatu-
ra porentix,fed ex Dei manutenentia , qoi repu-
gnat Beatum peccare.quitamen fibi reliduspec>
care poftet.Contrk,ex D.Thoma

Obiicitur fecund6,quianemopoteftceftareab
amore boni,nifi oftcnfo aliquo malo in eo;at ni-
hil tale oftendi poteftBeato.Refpondetur,ad no-
litionem requiri malum aliquod oftendi^ non ta-
men ad fufpenfionem amoris ; quia ftcut bonum
non neceflitat ad amorem elicicnduro , ira neque
ad eum continuandum , & idem eft per oppofi-
cum de malo , quia nuUum tale neceflitat ad eli-
ciendum,vel cohtinuandum odium.Vnde fallun^
cur , qui ad libertatem exercitij requiri puranc
cognttioncm boni,& mali,etiam in via. Prster-
ca , ratio non errans in via, nihil mali oftendit in
Deo.tarocn volunras ceflat ab eius amore. Con-
cri.ex Vafq.i. j.</, i 6xap.i.\\>i dr d. 1 S.prolixc hoc
cradat.

Obiicitftr tcrti6,quia idc6 in via ceftare pofTu-

mus ^Dei amore,quiaoccurritmoleftia,taedium,
vel aliquid incompatibile diftrahens-,fed nihil ho-
rum in beatitudine occurret:ergo. Refpondetur,
verius efte contemplatiuos fine aliquo horum
meri fui libertate, quandoque ab amore Dei cef-
fare, quia ficut libere inchoanc amorem fine vllo
malo oftenfo', ita liberc eum continuant , & fine
vUius malioftenfionc;&eftodemusci^m ccnknc,
quod femper occurrat aliquod malum moleftiae,
vel caedij,dicimus hoc non efte caufam libf rtatis,
fed ipfam voluntatem.Vnde Gabr. & Holcoc ci-
cacitenent, qn6d videns Deumclace poftiet cefta-
re ab eius amore; fed etiam in cafu cum odio ha-
bere:verbi gratia,fi ci reuelareruc fua damnatio.

Obiicituc quart^ , quia dcfedbus in voluntate
fupponit errorcm in intellcdu , fed nuUus erroc
poteft efte in inicUedu Beati; ergo ab intrinfeco
impeccabilis eft , & confequentcr neceftari6 ad-
h^rct pcr amocem fumrno bono.Rcfpondetur.an-
tecedensefiefalfum, yt oi\eniiL\ Je6l. pracei. con.4.
Secundo , non repugnaret Beacum fibi relidum,
circa aliqua alia ab obiedo vifionis errare & cir-
ca illa peccare. Plura habet argumenca D.Thom.
4.centr.Gen.cap.c)i. & ex ipfo , Sc aliis , Vafq.i.z.
d.t i.kd facillimae folutionis.

Obiicitur quint6,quia iuxra haec, bcatitudo de
fe non eftet perpetua,& per confequens.necbea-
titudo; quia dc ratione eius eft fecuriras.Refpon-
detur,non eflc dc ratione eius intrmfcca , fed ex-
trinfeca;habetur tamen a Beatis fecuritas,non ex
natura potentia», vel aduum, fed ex Dei fpeciali
dono.de quo vide Dod.4.</.49. quaft.6.art.n.i2.^,
De tertio dubie,

Sectio XV.

In quo confiflM libertas voluntatit?

NOcandum,eam potentiam dici liberam,quae
omnibus prazrequifitis pofitis operari po-
teft,& non opcrari.vt dKftutn eR/iSi.praced.Sc do-
cec Ariftoreles 1. Mag. Mer.eap.i 1. & melius }.
Ethic.cap.x.yhi docet fpontaneum efte nobis,pue«
ris , brutifque commune; eledionem vero nobis
propriam.& idem ij.Met.cap.i.text.ii. Secund6
notandum , libertatem in fola voluntate refidere
formaliter,non aurem in vlla alia potentia. de
quodixidi/p.i.fiS.f. contra Caietanum ponen-
ccm propriam libertatem in appetitu fenfitiuo.In
Deo folo voluntas eft libera , & nulla alia poten-
tia;quia intellei^as eius neceftaci^ intelligic oin-
ne intelligibile;idem ergo in crearis.

Nota terti6 , hbertatem qui voluntasdicicur
libera , non e(& aliud , qu^m ipfam voluntatem
cum aptitudinali dominio fuorum adluum; quod
nihileftdiftintSbumabipfa. Sicutenimapticudi-
nalis refpedtus intelle£tus adfuos ad^us naturali-
ter eliciendos,noneftaliquid realicer diftindum
ab ipfo, ita de voluntace dicendum eft , & fic pec
feipfam eft tale principium pocens in fuos i&us.
Neque dici poteft,qu6d aliquid ceale ei fuperad-
ditur ad polTc non elicere eos.Si tamen per liber-
tatem intelligantur omnia praerequifita ad ope-
randumliber^.vccognitiotindiffecens concurfus
Dei,& fi quae funt alia;cercum eft qu6d re diftin-
guancur i voluntate.De a£bu ergo praecipua diffi-
culias eft.an libertas confiftat in eius entitate,vel
aliquoipfi extrinfeco. Proquo

Nota quart6,liberratem formaliter non efTcin
iudicio indifferenti ; quia hoc praerequiritur

(etfi

Iit via a»
teffntur ab
amor* , /iue
vtto wmI» vil
molefii» ofti^
pt amantit

§iui tenent
Deum eUri
videnfet fef.
/e eum odittt

M-

Hmmed»
BeMtifuntff
euri defimtut
perpeiuil»t*t

Suid efi pe.
tentialiberat

Libertae v«.
lUnt»ti4 men
difiittjuitur
reulittr ab

ipfa.

Z.

Libertae tien
eft in iudieit
indijfertnti.

Dirput.III. SeaXV. 651

rtiUittr di-
fiinSut mb
0Bh.

tibertiu tun
tjt rtUti»

(ec(i non femper , quia fufficit quandoque appre-

henfio,vt d\xi fi£l.i\.)ic ilio ^0(110 nullaeft

a&ualis libertas, donec voluntas cxeac in aduin,

ex Ai6tiifiS.pr4ctd.v.&peJi,€on.i. Prscetea,idc6

dicitur iudicium indiffcrenstquia voluncacera re-

linquic indifFerccem.Nec referc voluncacem non

poHe libere agece fine cali iudicio,quiaeciam ne-

quic Hc agerc Hnc concurfu indiffercnci;& tamen

nuUus in hoc ponic libercacem formalem. Vide

Sa»t.Met.d.i9.fi£l.}. vbi impugnat iilaro fencen*

tiam,

VeltmtM *ft Noca quint6,voluncaccm efle caufam cocalem

«4«/« r«f«/t( fuorum adbuum, vc fuse probac Do6);oc i.df/{.ij.

ftm6 ^Shu. (Jequo dixi fiEl.i^.con.x. concurric tamcn Dcus

immcdiate ad cos vt tradit Do€t.x.d.ij.qtufi.i.^.

Contra ifiam^n.y. Relinquitur crgo tantum a£tum

voluncacis elicicum cfTc formalicer liberum.

2 ^ Dico prim6 , libectas non videcur cfTe modus

ZJberttu ntn rcalis diftinAus ab aduvoluncaiis.Probatnr pri-

0ft mtdus m6,quia ipfe adbus, feclufo omni modo , eft libec

flcuc pocencia , feclufo omni alio re diflinfbo , li-

bera eft, vc iam dixi. Sccundo , modi ccibuunc

rebus deccrminationem , vc pacec in incrinfccis

rerum , fed libercas dac indecerminacionem.

Dico fecund6,Iibercas noneflrelacio realis in
a6tu Iibero.Paccc,quianon ad obiec):um,quia hoc
tfalitinM^. poccfl non cxiflcrc , & atque liber cft adlus cunc,
ac quando cxiflic : ncc ad voluncacem : quia can-
tutii dicic ad cam rclacionem caufaci ; & hzc efl
communis omni caufaco, eciam nacurali ad fuam
caufam.

Diccs cfTe rclactonem caufaci potencis non fic-
ri. Concri,eo przcise cfl exiftencis pocencis non
effe , quia efl <l poccncia poccnce non agcre ; fcd
hoc nihi[ efl policiuum k potcntia dittindum:
crgo.

Dico tcrci6,libertas non efladlui libero effen-
tialis. videcur concra D.Thom. i.i.d. i ^.art. i . efl
camcn Scoci,D.Bonau.Caiec.& Vafq. quos.cicaui
fiSl.i. qui cencnc bonicatcm non cfTe aliquid rc
diflindtum ab eo cuius cfl;& idem dixi ibi dc vc-
ricacc.Probacur prim6,a£tio clicica \ pocencia po-
tcnce non opcrari,eadem cftec, Ci illa poccntia ef-
fec decerminaca ad ipfamivcrbi gratia,fi dilccStio,
quam libere clicio , ab aliqua caufa excrinfcca ica
dececminarecuc, vc non poflem cam non elicere,
efTec ciufdem fpeciei,imm6 eadcm numero ; ergo
libeccas in ea non facic differre fpecie. Ancece-
dens probacur , quia pocenciacunccfrecdcccrmi-
naca pec hoc,qu6d non pofTec non opcrari;fed ni-
hil pofitiuum peric potcntiae operandi , pet hoc
jSum libt- qu6dcaret pocentia non operandi ; ergo. Probo
rumejfetiuf- cnim , quia coniungi pocentiam nonoperandi
/l*m r»ti»nu, potcntis opecandi efl omnino ei extrinfecum,
" quoad cntitatemefFc(5tus.Rcfpondent,abIatapo-
tcntia non operandi , auferri & potentiam opc-
randi; quiacflvna, &eadema partcrci. Contra,
potefl Deus ncceflicare voluntatem ad aliquem
a(5tum,qui ali^s eflet liber : quo cafu nullam po-
tenciam realem pofitiuam aufetret , fed tantiim
potcntiam non opcrandi , vel potius indifTcren-
tiam potentiz:crgo quoad entitacem,mancrccea-
dcm pocentia,eademquc a£tio.

Confirraatur, fi Deus (vt Philofophus crrauir,}
agcret ex necefCtatc naturx , cfTeAus effent ciuf-r
dcm rationis ,cuius mod6 funt,& tamcnefTent
An nfuiri- tuncnecefrarij;& mod6 funt libcti : crgo libertas
*^/^^„ non efl cfTcntialis adtui libero, alioquin homo li-
vtl 'tfftaum berc produdbusk Deo diffcrret fpecieintrinfcca
inh*r*rt f»- ab hoti^ine produfto ab eodem necefTari^.Ncque
t*ntit Ubtrtt

4.

Lib*rtM an
aSMt Ub*r»
tJjtntitUitf

tum mSm n*'

teffnrif.

y-

Talct dicere libcrtatem di<5tam tantum cfTe in
a(Stibus clicitis voliitatis;quia idc6 przcisc poni-
tur libcrtas propria,& formalis in adtibus volun-
tatis noflrc , quia immediate dependent ab eius
dominio , quoad^m, & cenfirHari ; led fic omncs
efFedtus immediatif&me depcndent a voluntate
Dei,& per accidens cft.quod acftus inhaercant,vcl
non , vt fubfint huiufmodi dominio ; nam fi per
impofEbile voluntas noftra pofTet poncrc fuos
adtos pcr fc cum eadem abca dependcntia , a:qui
liberi cfTcnt ac mod6 funt.

Secund6,idem aftus neccfTatius fit liber ; crgo
libertas , & nccefCtas in ndLa non funt efrcntiales
differentia;. Antecedens probatur , & prim6 de
a^u ncccfIario,quoad fpccificationem:verbi gra-
tia, oftendaturmihi tantijm obiedtum vhius vir-
tutis, & nihil rcprxfcntctur de malitia oppofita;
adlus eritquoad fpecificationem necefTariuSjquia
non potero haberc nolitionem illius obie£ti,ciim
nihil mali ptsfcntetur in co , ncque volitionem
vllius altcrius obiedti;|quia illud tantum oftendi-
tar, fed pofitH cognitione mali oppofiti, vcl alte-
rius fpccici , poflum coniinoare illum adlum fine
vUa rautationc; & tunc crit libcr quoad fpccifica-
tionera,quia poteft habcri adlus ei oppoutus, vcl
difparata: fpeciei ; crgo ifta libertas non cft quid
incrinfecum zQtai. Dice$,nihil rcferrc ad libctta-
tem huius a(Stus, quod adfit, vel abfit potcntia ad
alios a(Jtus fpccic diucrfos , quia potcft haberi
principium , & dominium huius a^us, indcpcn-
denter ab illis.

Contri , etfl hoc vcrum flt quoad adtus difpa-
racos , camcn non adeft plenum dorainium huius
a(flus , fi non poflum eius oppoficum (vc in cafu)
elicere;cfto poffim ab eo abftinere : fcd tunc carec
alccra libertacis fpecic.

Diccs manere cfrenciara libercacis, quocies ica
adlus clicitur , vc poffic non elici, vel itanon eli-
citur, vt poffit clici ; & harc eft libertas exercitij.
Contra hoc , probatur antecedcns dc adu neccf-
fario quoad exercitium ; quia motus prim6 pri-
mus , talis eft. , qui elicitur fine aduertentia,
qui pofita, fine vUa mutatione conferuari potcft,
& libercquoadcxcrcitium.Itcm,fecundum cora-
munem opinioncm , pofiti vifionc beata , amor,
qui antea fuit liber.fit neccfTarius. Itcm,dum cli-
cio libcrc amorcm , poteft Deus mc ncceffitare
fecundum coromunem,adadtum,quo vcllcin pcr-
feueratc : quo cafu amor ille fit de libeto necefTa-
rius finc intrinfeca mutatione. Item, admittcndo
puram omiffionem, de qua poftea, poteft quis li-
berc cefTareik furto.Deo ofFerente concurfum ge-
ncralem : quo rurfus denegato,ab eodcm ceffabit
neccfrari6,& tamen cadcra crit oraiffio.

Obiicitur prim6,vicalitas,&cius carentiafunt
cfFcntiales adtibus ; crgo & libertas, & ncceffitas.
Negatur confequcntia, quia idcm adlus.vt oftcn-
fum eft , fir dc nccefFatio liber , vcl h conira , pcr
rautationcmcognitionis,veI concurfus, vcl pofi-
tionem a(ftus rcflcxi, qoi tollitlibcrtatem imme-
diatam ab a(ftu rcdto ; vt fi vellem amorem ^ rae
elicitum , tunc enim rc(ftus dcpendcret \ volun-
tatcmediante rcflexo , ficut adtus imperatus in-
telle(5tus dependerct ab ea;fcd nunquam adtus vi-
talis,fit non vitalis,vel c contra. Dices;crgo adlus
liberi voluntatis non diffcrunt cfrcntialitcr ab
adtibus appctitus fcnfitiui. Rcfpondciur.fi^^b illis
rationibus liheri, & necejfartj , verum cft;differunt
tamen , quia alij fpititualcs , alij non ;& quia
appetitus non cft aptus fequi apprehcufionem

intcl

ABm ntetf.
farim quead
^eifieiKiBne,
»n ftfit effe
lib*rr

6.

fyi metHt
primb frimif

Sadem tmif-
fit libtr» , <y
n*e*ff»ri».

Idtm »c}m
»n f»te(l rfft
vit»lis , &
nin vitalut

651 De intelledu , & voluntate.

8.

intrinfetum
»Suf

intelieftus, fed tantum fenfus, quae nuUam telin-
quit indifFerentiam poteniic.

Obiicitut fecundo , libettas eft caufa , quare
Deus complacet Hbi in adibus bonis \ & proptec
eam difplicent ei adus mali , & hospunit , illos
autem przmiac : ergo eft aliquid intrinfecum in
aftibus. Rcfpondctur, fufficcreefle conditioncra
fincquaaftus non placerent, nec difpliccrcnc
Deo.Adde quod omiflloputaplacec ,&difplicec
Deo,qus taraen nihil entitatis inttinfecae habet.
dc quo podea.

Obiicitur terti^ , iibertas in adlu fecundo eft
cerminus potcntia: opcraciuz : ergo & ipfa eft
An libertM phyfica , &intrinfeca. Refpondetuc pocentiam
fit MltqMid phyficc producerc fuos aStas, in quibus nunc rc-
fultat iibercas ,nunc neceflltas per variosrefpe-
^us ad cxtrinfeca , vt di<Stum e(l : & fic libertas
non videtuc aiiquid intrinfecum adlui. £x qui-
bus fequicur.iibertatcfn, & ncceflicatem adtuum,
efle denominacioncm cxcrinfecam dcfumptam k
pofitionc,vei carentia dominij potentix in eos.

Sectio XVI.

Ftrum voluntas quandoeiue habe^t furam

omifionem , dr an talis fit focna , vel

fr/tmio digna ?

OMiflio eft priuatio a6l;us,quem debebas cli-
ccre. Si contingat pcr voiitionem alicuius
incompoflibilis cum a£l:u , noncftmcra &pura
omidio, quiahabetadum pofitiuum fibiadmix-
tum :fi autcm nulioadu pofitiuoelici concin-
git , dicicnr pura omiiIio,feu fimplex , nihil
commilConis habens admixcum. Potcft aurem
oinidio diiplicicer caufari ab adlu. Vno modo,

Jjuando quis direde vult omictere audicionem
acri, veldareelccmofynam. Aliomodo,quando
aduerccns fe tcncri ad a6bum, etfi diredc non ve-
lit cum omictere , vult tamen aiiquod obicdtnm
ilii incompatibiie , vt iudere tempore facri au-
dicndi,& acflusiftedicitur caufa,vci occafioomif-
fionis. Quod vero nuiia omiflio fieri poOlc fine
adu cognicjonis ,ex co pacet ; quia ncquit aiSkus
volnntacis clici finecognitionc, **/ffiF.i3. & fic
eius omilfio finc cognitione non cft ptiuatio, fed
raera ncgatio,qua: cciam in iapide cft.

Dico piimo , contingit omiflio fine adlu, quo
ipfa diredle operacur : hxc cft communis , & finc
concroucifia , quam tenent D.Thom. i.i.^«4/?.6.
art. i.dr ^.y i.art.^ .Scoms ^.i.^cf.tj.io.n.io. Con-
ftac cxperiencia;cxpcrimur enim, cum adusa no-
bis cxercendus cft,aliquando omicti finc vlla for-
mali volitioneomiffionis.

Dico fecundojcontingcre poteft pura omiflio,

ita vt nulius habeacura&us,qui fit caufa.veloc-

cafio cius. Ita D.Thom.&: Scotus citati.Richard.

i.d.i$.art.i.(j. i.&<jMdl.i. tf.it. Durand. eadem J.

^iOccam i.<f.io.ad 1. dub. Almiin. traSl.i. Mor.

cap.i j.Adrian.4.^ j.Marfil. i.^.ii.art.i. Caiet.i.

p-<f.6i .art. i.VAlent.i.tom.d.i tj. i .part. i . Probatut

primo, qiiia in hoc confiftic iibcrcas exercitij,

qu6d pdllit voluntas elicerc aCtam,8c fufpenderc

illum ;-non autem in coquod poffithabcre hunc

a£luiii,& alios.

jtSui liberi blces , rcqinri aliqucm aflum , qui fit caufa.

ttnferu^tur, omiffionis. ContrJl ; cliciat quis amorem libetc,

cmne *ltiim °^ acncgetut amanti concurfiis ad omnem alium

aaum dene- aiSlum , libcrc continuabit illum , & hocfoium,

geturconcur' quiapotcftcum omitterefine vlloaftupofitiupi

fUf.

1.

^uid omijlio
furat

Qmlffio du-
plieiter cau-
fari poteft ab
afflt.

t.

Omljfio ntn
efi direai
fttnfer voli'
ta.

Omijfio ptffl-
bilic fiite om-
ni aflu.

ergo fimpiiciter poteft aliura a(%um non elid-
cum , fine vlio adu omittere. Aniecedens patcc
quoad primam partem,quia in manu araantis eft,
vc pcrkuetec , vel lion. £c quoad fecundam pac-
cem.quia non eft libetcas in ilio adlu, eo quod fic
poceftas ad aliosa6lus,quia fupponitur, qu6d de-
ncgctuc concutfus ad eos.

Dices , ad^tim fieri neceftarium pet denegatio- 3.
nem concutfus ad oppofitum , vel difpatatum.
Conttk,ptincipiaeius, & concutfus nuiiam fub-
eunt mutationem : etgo manct adbus ficuti fuic,
libet:6c impettinens eft , quod adfit potentia
ad a.€tMS alc^tius fpeciei. Ptaetctca , quidam ex
authotibus oppofitz fententiz ncganc adum
fieti de libeto neceftatium , vei e contta , de
quo/fi^. prxced. Confcquentia iila ptobatut;
quia fi amot illeeft iiber, etiamfi eiicicns non
poffit habere noiitioncm cius , ita Sc omiffio,
quando proponitur, libera , aut etiam fi nulia fic
potentia ad voiitioncm cius , vel alicuius ei in-
compoffibilis : per hoc tamcn,qu6da6lus praece-
pcuspoffitclici.

Confirmatur, dcmus quod Dcus aufcrret mihi Aaue effet
omnemadtualcm nociciam, praeter illam,quae eft ''*"' eti^tmfi
de bonitatc obicili , circa quod elicere debeo "'"''"'""^
actum : certum eft , quod tunc hcut libere ehce- obieaSoften-
rem adum , ita libere ab co ccftatcm ■, & tamen deretur v».
nullum a6l:um aliura eiicete poflem. Secundo, Itntati.^
voluncas aeque iibera cft ad a6tum prxccptum, &
ad quemcumque alium , qui poflet elTe caufa , vcl
occafio omiffionis cius ;quia nnllius obie6lum
faltem in via , eam neceffitat : ergo ficut libcre ak
illo ad;u,ica & \ quocumqufc iGtvL caafatiuo omif'
fionis abftinerc potcft.

Refpondet Vafqucz i.i.tju^.^i.cap.i. (vbi 4«
citat mulcos, nefcio an ita candide,fecum tenen-
tcs^impoffibileefle peccatumomiffionis fine a6tu
poficiuo) libere pofle voluntatcm i quocumque
a6tu dctcrminaco abftinerctatione affignata, ne-
cefrari6 tamen circa aliquod determinate opera-
ti.quia intelie^us in aliquid fempet eam ttahit,k
quo ad fummum cam minucula dutatione abfti-
nerepoceft,vcin canon poffit eflc pcccatum.

Contr^, an voluntas poffit ab omni adlu cefla-
rcnecne, ad propoficum impcrtincns eft; quia
tanciim quzritur an ceflare poffic ab a6l:u , qui fic
voIitio,caiifa yel occafio omiffionis , & ipfe dicic
quod non ; & argumentum probat , quod fic.Rc-
fpondere autcm,qu6d aliqucm aliura difparatum
neceflario cliciet, non cft ad intentum conclu-
fionis , ncc argumcnti. Suppono qu6d in volun-
tate pofliint eire plures a6tus fimul ; habeat ergo
a61;um fpei , & proponatut a6tt]S rcligionis cx
praeccpto cliciendus , quem fimul cum a^u fpci
habcre poteft voluncas. Arguracntum probac
quod fine vIIoa6lu poficiuo poceft abftincre ab
iCta reiigionis ; & impetcincns eft , qu6d habcat
a6tum fpei compacibilera cum a6tu Reiigionis,
quia non cft volicio otniffionis , vcl caufa,vel oc-
cafio eius. Confirmarur , ciim audiopulfura ad
facrumex praeceptoaudiendum,poflum omitterc
fincvolicione vllius cxccrioris incompoffibilis:
ergo idem de intcrna omiffione. Refpondcc Vaf-
quez fempcr iliud omicci proptcraliquid cxcer-
num,quale cft ambulare., ludcre , & fcribere,&c.
idque experientii conftarc.

Contra, cxpericntia tcftatur vt in plurimum y.

itaefle ; fedagitur an poffit voluntasaliquando
non vellc aliquod oppofitum , & ipfc aicnullo
modo , & fic fccum trahit D.Thom. qui tamen

aic

Dirput.IlI. SeaXVII. 6^3

Oeeurrtntt
frtctfto pefi-
fim , ptttft
volunttu ab
tmni a3i*
eirt» iUud
ahftintrt.

IntirprttMti-
tti velit» tfi
fur» «mifi».

Tur» tfni0»,
feen»,vtlfrt'
mi* di^».

7-

frtctptU it
mHu pr» eerte
infiMi pettft
impeni An-
gtl», vtl ani
tnt [eftirntt.

\

Omijfi» pur»
(juemtio vt-
lunttri».

att itwr oiiitUblute aliquando /ine tllo adu omir»;
fionem reperiri.Prxterea>cum decumbensin le-
fto au(iit.puirum,non eftopas quod velitaiiquid
eKernum incompatibile Sacro audiendo , quia
potcft mancce vbi cft. Rcfpondct hoc eflc per
niodum adus extcini, quia perindc cft ac ludcr$«
icribcre , &c. Contra , poreft nullum atiimy vo-;
luntacis tunc eliccre ,.de manendo in \cQto , (ei>
pcr negationcm acSfcus volendi furgerc,ibi manctr
crgo iamad omiflionemnonrequirituradiusvl-
iiis poiItiuus,qui Htcius caufa,vcl occafio. Si di-
cas , virtualiter , vcl infcrpretatiuc imcruenire
a£tum , quo vclit pcrmanentiam in Iedlo;nc nos
dicimus intcrprctatiuc omifiioncm puram cllc
volitam , co ipfo quod non ponitur a<5Vus prxcc-
ptus , (Icuti & cubatio , quia noneft volita fur-
rcftio.

Dico tertio , pura omillio potcft clTc pecca-
tum. Eft contra Caiet. citatum, fatcntcm Angc-
lum primo inftanti potuiftc puram omiflionem,
non tamen potuifle peccare ; quia ad hoc requi-.
ritur pofltiua deordinatio : & contra Vafq. cica-
tum tcnentem puram omiflioncm tantum breuif-
fimo temporedari pofle; & pro tantillotcmpore
prz<;eptura aifirmatiuum non obligare. £ft com-
raunis,quamhaberexprefscD.Thom, 1.1.^.79.,
»rt. i. vbi ait omifllionem efle peccatum a(^uale,
non quia habet aliquem a(9:um, fcd quiancgatio
adlus rcducitur ad genus adtus.Probatur^quia pu-
ra omjfllQ pft libcra,(vt probatum cft,& quia po-
(itis pra;requifltis poteft voluntas operari circa
cam,& non operari) & eflc potcft contra iegcm:
vt in cafu de auditione Sacri;ergo.Secund6,pura
omifllo cft pofllbilis, (vt oftenfum eft , & aduer-
farij conccdunt) & poteft prxcipi fi cft bona , vcl
prohibcri fi eft mala : ergo capax cft malitix. Di-
ccs, pra:ceptum non egtediendi,^ dormiente im-
plcri ; fed uon libe.tc, quia cius omiflionon fub-
cft voluntati. Contri,dormicns non implet prs-
ccptum,fcd tantum illud non vioIat,quianon eft
capax prarcepti affirmatiui, cura fit deterrainatus
ad omiflionetn. Tertio, contra Vafq. cft , quod
ficut iibere coutinuatur omiflio pura , breui illo
{patio , vc concedit, ita iiberc alterius continuari
poteft.quia cadcm funt principia, & requifita li-
bertatis . prpillo brcui lpatio,& pro longiori fc-
qucnti.

Prasterca,pot.eft praiccptii imponi faltem Angc-
lQ,&;animz,Ceparat; dc eiiciedoadu pro.certa,&
detcrminara duratione, ycl inftanti:quo cafu elus
pura omifllo eflet poflibilis , & pcccaminofiL
Quirt^.fequeretur qu6d omittctcs fempcr debc-
rcnt confiteri tanqua dubia, fua peccata omifllo-
nis,quod tamcn nullus facit. Patct fcqucla, quia
faepifllmc non habet illum a<Slu,quo vclint ipfam
omifl[iGnem,vcI aliquid ci oppofitum,veI incom-
patibile , fcd negatiuc fe habent , vt in excmplo
dc decumbente in lefto , cum audit pulfutii ad
Sactum. Saltem fequiturvirumdoftum.quJopi-
natur fc nullum adum huiufmodi habuifle, circa
omiflloncm,pofle abftinere ab cius confcfllone.

Obiicitur prim6,omifl[io non cft voIuntaria:cr-
go ncc peccatum. Antcccdcns probatur, quia ra-
tio volunt^vi j , cft ad vcllc,vcl nolle. Rcfpondet
cfle etiamad negationem vtriufque,vt probatum
eft., Cojitra

,; Obiicitur fccundo , Toluntas exercet fuam li-

bertatenx yit^itcr , & intcntipnalitcr tendcndo

jn obiedunj : ergo finc aftu nullam cxercet. Rc-

fpoijdctur , exerccrc cam non elicicndo adum,

Scoti oper. Tom. 1 1.

quem elicere poceft : & hoc priaatiu^ , non po- ■
fitiuc.

Obiicitur certi6, pcr puram omiflionem non
mutatur omittcns, fed fe habet ficut antca : crgo
pcr cam hon ieficttur peccator.Refpoiidctnr,m»*-
tari moralitervquiaoccurrcntcprzjccpto aflirma'
tiuo,fi nonclicit cius a<Shim,habcr eius^ priuaiio
oem,£c auioa habuit tantum cius ncgacioncm.

Pcccs,vUMmadus,qui cft ciura^vel occafioma-
Iz omiflioni$,fit pcccatum?Rcfpondctur,cfle ma-
litiaomiflionis infcdum^eftoaiias-cflctadtns vir-
tutis; quia circumftantiamali inficitadum de fe
bonum ,.& ficeft hjc.quia eligitur omiflioSacrir
vetbigratia,propter ftudium,vel Indiim; quara-
tione datio clccmofyn? inlicituc cx fine moechia.',
vel cx mcdio furci. Vafqucz y.tid.cfy.cap.i.sx rc-
gulam tcnct , omncm opcrationcm, quz incom-
poflibilis eft cum adimpletionc przcepti,eflc ma-
lam,ctiamfi poft eflicax oraittcndidecrctum cli-
gatur.

Mihi videtur hoc verum non efle,nifi quando
talis operacioaufcrt libertatem adimpicndi prz-
ceptum, eciamfi propofitum malum mutarcturj-
qualis eft proic6Uo vnici brenianj in fluuiii poft'
rcfolutionem non rccitandi horas.Racio cft,quki
fi non propter illam operatfoncm fic omiflio,non
eft finis cius,nccmcdium,nec vllomodo circiim-
ftanciaad eum concurrit.fed pcrindcfc haber, ac
fi in otiomaneret omittens» quem relinquic in
cadera iibertace ad mutandum malum propofi»'
cum, ac fi in otio cflct. Ncqwe video,qua ratione
magis peccaret is , qui poft firmam refolutioncro
omittendi,cibaret paupcres.vcldtyccret ignoran-
tes,quam qui poft.fimilem refolmionemomniniO'
otiarctur, vel dormiret. Si tamen aliquis poft fi-
milem rcfolutioncm omittcndtrdc^Olioipropter
aliquam operationcm , iterato vellct omittere,
harc operatio eflet niala , quiafinis,& caufa ma4i.
Hoc obiter didum : quia ex profeflb ttadatur in
materia de Pcccatis.

Sectio XVII.

Vtrumv$lu»tM diuidi pol?it in irttftihilem^
& concufifcibtlem ?

8.

Omijf!» fur»
quomede mu-
t*t emitttn»
temf

ABiu emw

ueift mi^d»n-

jlOtti,qtiitlt
tft finit , nee
meUiU emif-
fionit , net
aliks »dtam
ttncurrtns,
feecMum»»»

I.

Dldum cftMjp.jfraced./eii.j.ap^iwm infe^
riorera diuidi in irafcibilem &.concupifcf3*
bilem ; & hos inter fe realitcrdiftingui, quam»isi
Qppoficum non fit minus probabile. Hic quarrr-^
tur an firailiter voluntas diiiidatur?

RefpondeturaflSrmatiue, &Scor..$a/.j4J§. /«
parteautem,tj.i j .Probatur prim6,omnibus iliis ra-
tionibus,quibus idipfum probatumcft^Ibco cita-
to dcappetitu.Secundojfex paflionesconcDpifciJ yoluntai H.
bjlis, araor.dcfiderium, delcaatio ,odium, fngay ^"'r*.''.,-',
triftitia. 1 tcm, quinqtw pafliorics irafcibilis.ffisb "'ncL]f,M.
dcfperatio, audacja, limor, Hny de quibus<jf«y/'.'i> Um.
/e£l.S. conucniunr.cumpropnic^ate v,oluniati;er-
go dJuiditur in concupifeibilem &; Ira^ibilcnf.-
Xcrti6,Dionyf.4, ^e Dtu. ATow/V». tribuit Angeli*
cpncupifcentiain,&'fijrorcm.iQuarto^n,ToIunta-' Mer»les vir-
te funt virtutes morales,forcit«do,qu(E ad ififci- ""." ^'"" "*
bilcm,& iuftiti.i, ac temperantia, qttar ad conco- ""* ""*"•
pifcibilem fpedanti vt probat Scot.j. <<.?.?, addii-:
cens tres rationes D.Thomae »d gppoiitum jrcr-
go in ca cft concupifcibilii, &-iraTcibJiis.

ObiicicscxD.Thom,igt(^.5p,il«^^bioppCT-«. *•
fitum habct.primo.quia Phil.5.4llf ^w.texr.^i. df-^
cit,qu6d irafcjbilis,& CQcujjtifcihtHsiiuniinpatt^
K K k fcnfi

654 ^^ intelledu, & voluntate.

TmM thiilH
niH inftri
vrttt»t*m f*-
ttntit.

Jraftibilit,ir
€incMfifcihi-
lu in vflun-
tate nn rl di-
JHngunHtur,

Tttintia tri-
fUtittr fit-
tutnr.

IntiUeliHi
Angelidfhf
mini* in *n-
tttmtt nkfilm-
ts diffintnt
fiiti*.

X,

fenflriua. Rerpondetur « ciuni ibi dcfinirec ani-
mam noftram clfc id, quo viuimus.rcncimus, lo-
co mouemur, & inteUigimus,mouerecque quc-
ftiones dubias de virtuce motrice, vt cit fatisfa-
ceret ■, mouec dubitationem de facultatibus ani-
raz,& arguit non fufficere illam diuiHonem Pla-
tonis, quz eam fecat in concupifcentiam , iram,
& rationem ; neque eam, qui ipfe Phil. i . Ethic.
CMp. vltimoy eam partitur in rationis participem,
& non partictpem. Per hzc autem non ponic
irarcibilem,& concupifcibilem in parte fenhtiuaj
& n ponerec , incelligerec de faculcatibus appe-
ticus fenficiuiiquod non eft concra nos , fed po-
titis ^ fimili ponendx func in appecitu rationali.

Obiicitur fecund6 , ex eodem : obiedlum vo-
luncaciseft bonum in communi :ergo non diui-
dicur fecundum rationes parcicularium bono-
rum. R.e(pondecur , etiam obiedlum appetitus
fennciui,eft bonum deledUbile in communi : de
quo tUfp.pr€ctd.fcQ.^.8c tamen admictit O.Thom.
ibi eam dtuidi in irafcibilem,& concupifcibilem;
ergo vnitas communis obiedli noti obftat diui-
Aoni, (i aliunde conftat eam poncndam eifciquia
vnitas obie^i non infert vnitatem potentiaruro.
de quo ^Jp. i .fiB vlt.

Sed vcrum concedendz Hnt dux iftx faculta-
tes re diftinftz in voluntate ? Refpondetur ne-
gatiuccum Scor. \.d.\^.^. In parteaurem,».i}.
vbi dicit, non ita diftingui, iicut in parte feniiti-
ua defcdlu organisH tamen conc^das formalicer,
vel ratione ratiocinajt^^iftingui , non eft qu6d
mulcum altercemur : abfoluce tamen diccnda eft
voluntas vna potentia , quidquid iit de illis fa-
culcatibus eius,an formaliter diftinguatur,necnc.

Sectio XVIII.

Vtrum voluntas hominis differt fieeie k
voluntMte Angeti ?

NOta cx Scor. i.d.y.n.S.& i.d.if.mm.S.jpo-
tentiam varie fumi : nunc pro fundamcnto
telationis adiui , vel pafliui ; nuncpto ipfarela-
tione ; nunc pro vrroqne iimul.

Dico prim6, intellcftus Angeli, & intelle^s
hominis in enticatc .nbfbluta differunt fpecie.Ita
Scot. 1. d.\.tf.^, D.Thom. ettmfni* 1.^.^.79. tm.x.
& 8. Raiio eft fecundum Scotum , quia intelle-
dbus Angeli non diftinguitur reab Angelo , nec
animar ab anima. Quod fusc probat x. d. 1 6. de
quo adlum cft fupri , tUfi. i .fitl.fen. Qu6d ver6
Angelus Scanima fpecie differant,tenent omnes,
de qu0 DoCt. d. ^.j. vbi rciicit rationem , qui D.
Thom. id probat,nempe qu6d anima fit di(curfi-
ua, Angelus non ; tum quia hoc falfum eft , cum
quia co dato ens abfulutum prius conftituitur,&
diftioguitur fecundu fey& in zdtn primo,qu^m in
c6paratione ad adti fecundum, vel aliquid aliud.

Dico fccund^ , probabil^ eft quod hi intelle-
^uS',vt fundant relationem intelle6liui,non dif-
fetant fpecie. Ita cenet vc probabile Scotus cita-
tus i./o<!«,vbi nihil rcibluiT.AIbert.i.<&^irMi.ri^.
p€n. Caier. i.p. tf. 77. 4rt.}. Ferrar.i. contrM Gem.
cafi.i)^ Th\twn.t.de Anim.text.^. Ratioeft,quia
efto fecundiimentitatem fuamabfolutam,vt func
idcro fubiedlis , fpecificc diftinguuntur , in hac
formalitate pot^tiae refpicicndi intelligibile con-
ueniunr, quia idem hwent obiedbum, & eodem
modo per fe tendunc i«f illud. Qu6d verA obie-
dum (ic i4cro,patet ex ixdtxi f . 1 1 .& in commen-

urioeius;vbi fuse oftenfBin eft,eQS in^Istftu-
dine eire obicdum intelledus hoftri fccandiim
ic.efto pro hoc ftatu ,non pof&t moueri, nifi pcr
phancafmaca fenfibilium accidencium. Qu6d ct-
iam Angelus difcurrac.pTobacScot.^ ^.Proikn.x.
Quare non eft ponenda diftindio harum poten-
tiarumrationedifcurfu$,vt facit DtThom.fupr^
& i.p.^.7fuirt.i.& i.comr* Gcnt. m^.94.& Suar.
tj.de Anim.cap.i.

Confirmatur , quia fenfiis hominis, & bruto-
rum hac ratione funt eiufdem fpeciei , vt tenent
cum Scotg cicato Conimbr. 3 Je Anim. c. 1 .q.vnic.
Mr.i.Ciiet.iJe Anim.cdeT^tSiutSc alij, ibi,ApoI-
linar.^.4.4rr. I. Vidoria i.p.reUSi.de perueniente ud
vfitm rMtitnif,n.^. & vt probabilem adroittit Suar.
citatus. Probatur fecund6 , quia potentia fpecie
diftindla ab alia , poteft aliquos adus fpecie di-
ftindlos elicere , ab omnibus a&ibus alccrius po-
tentix ; fed intelledlus Angeli nuUos elicere po-
teft , quin inccUedus animx fimiles in fpecie eli-
cere valeat;ergo. Maior patet, quia fi viius elice-
ret omnes adtus eiufdcm fpeciei cum auditu,vel e
contra , non eiret diftindio fpecifica inter kas
potentias.

Obiicitnnquorum eflentis funt diuerfie,&pro-
prietates ; fed intellcAus eft proprictas Angeli,&
animz;ergo.Re(pondctur,fi fitproprietas, hoc ei
non conuenire fccundum illum refpedlum , fed
fecundum abfolutum^nequearguit aliqua cfte di-
uerfa fpccie,iqa6d dimanet a ficdiucrfis^alioqnin
calor ab igne eflet diucrfus fpecie k calorc, ^ So-
Ie,& ignis,quia calefadiuus differret fpecie a So«
Ie.Pra;terea,quamitas profluitabomnicompof^-
to Phyfico in veriori opinione , dc quo Scot. t.
d.^.^.^ tamen eft eiufdem rationis in omnibus.
Item.vnitas hominis,& vnitasIapidis,non diffe-
runt fpecie.etfi fubicAa fic diffcrant. Confirma"
tur fccundd,in eodem continenturidenticc qux*
dam diftin£);a formaliter, vt ratio intelledkiua, &
fenficiua in anima : crgo & in diuerfis , qux funt
indiftindVaformaliter, vtin cafu.

Obiicitur fecund6,ex SvLZt.Uh.i.de Angelit^.^.
potenria habet vnam differentiam fpecificam ef-
lentialem : ergo fi aliqua alia ratio fpccifica con-
ueniat,erit accidentalis ; fcd ordo ad obiedla ne-
quit effe accidentalis intelleflui , quia per fe ei
conucnir : ergo erit efTentiaIis,& omnis alia fpe-
cificatio accidctalis:& perconfequens fi vllo mo-
do differunt hi intcllc^ius cflentialitei:,id erir per
ordinem ad fua obiedla. Refpondetur,nuIIum re-
fpediuum eft efTentialc abfoIuto.De quo Dodl.4.
«.I J .^.i.& Gjimdl. 1 1 .Mn.i.& in text.^.7.Met.S<. per
confcqucns ratio coftituens eflentialiter fpecicm
intelledus,eftabfoIutum.Concra,non poceft in-
telligi intelleftus, vel vlla potentia, quin appre-
hendatur refpedkus : ergo hic eft de cfTcntia eius.
Refpondetur, ex Scot. Quodl. \^.ad%. qu6d bene
pofletifinomenimpoficumcfletadfignificandum
abfolntum eius przcisc;fcd de (lOio nome figni-
ficat rcfpedlum , faltem connotatiu^, & idem cft
de operatione, de qua ibi egit Dodtor.

Obiicirurterti6, quiaScot. i.(/.).f.^videtur
velle idem eife obiedu voluntatis,& intelledns:
ergofivalet ratio huius conclufionis,erunteiuf^
dem fpeciei. Refpondetur,rationem effe bonam,
quando potentix non funt fubordinatc, nec vna
alteram fupponit, ficut voluntasfupponit a^om
intcllcAus ; quia tunc fi obiedVum eft idem, non
eft vnde colligatnr fpedfica diftin£(io , vr in ca-
fu ; quia duo illi intelledlus Angeli , & hominis

noQ

ilMrtptttn'
timegeipin*'
juit fn* r»-
^autkmfit

mijiimtum.

Sunndt 1»
vnitMt* liit'
Ih eiOigeto
Uett vnhm-
t*mf*t*nti*f

Difput. I V. Sed. I.

655

non Aint fubordinaci , nec alcer altcrins adum
fupponir, & ideo cum vnum fit obiedum, idem-
qne modus , quo tendicur in illud,erunt eiufdcm
rationis ; & idem eft de vifu hominis, & aquilz,
eadem ratione. Vidc Scotum loco citato .

Dico tertio , idem dicendum eftdc voluntate
noftra comparataad Angclicam,ficut dc vtroquc
intellcdu didum cft.Hacc de fe patet,& ex ratio-
nibus allatis.

Obiicies : quiclibet voluntas Angelica cft no-
bilior qualibct voluntate humana j crgo diftin-
guuntur fpccie : quia intcr indiuidua ciufdem
fpcciei non cft ordo , & vnum poteft perfici , vt
exccdat alia, vcl func omnia arqualia. Refponde-
detur primo , rationc identitatis cum perfedtiori
natura, efle nobiliorem voluntatem Angeli, non
formaliter. Secundo , probabile cft ctiam ipfas
animas rationales eire nobilitatc imparcs;de quo
fapTadiifut. i.feEl. 10. quamuis eiufdem fpecici:
& fic non eft inconuenicns , quamlibct volunta-
tem Angeli eiTe nobiliorem omni voluntatc hu-
niana,iicct ambs fint ciufdcm fpeciei.

DISPVTATIO IV.

De Anima feparata,

N I M A M eflc natura fua immorta-
lcm,fusc oftcnfum eft difp. i .JeEl. i r .
& quamuis eius immortalitas rigi-
dademonftrationcnonprobetur ex
/eEl. I ;.quia tame ex fide certo con-
ftar,& ex vrgeriffimis rationibus naruralibus fua-
deiur nullus Chriftianus deftatu fcparationis cius
dubitarc poteft.Vt igitur eius natura,& facultates
melius capiantur,deftatueius folitafio,feu a cor-
porc fciun6lo,fcqucntia adiungcre libuit.

S E C T I O I.

r

VtrumfeparAtiofit Anima vioUnta.

NOta per feparationem intclligi animae ca-
tionalis cxiftcntiam finc informationc,
quia eius vnio cum corpore , informatio cft:
it^quc fcparatio anims priuariuc opponitur in-
formationi. Vnde nihil pofitiuum acquirit ani-
ma pcr feparationem , quiaillud praetcr, vel po-
tius fupra naturam forct , & confcqucnicr perfi-
ceretur fcpararione , qupd falfum cit. Falfum er-
go videtur Caietani airertum i.part.^juitft.^.art.i.
Animim elumfeparatur ,/emiperfinam fieri, quem
mcrito impugnant Conimbr. i.deAnima, cap.i.
^uitfi.i.art.i.

Nota fccundo, cx Scoto ^.d.^^.^.^.&tf.i.Prol.
§.Ad tjuafi.V iolentum illud efte, quod opponiiur
naturaliinclinationi. Pro cuius explicaiione ad-
ucrtendum , fi naturale fumatur vt principium
a£liuum , quod tunc opponitur vel principioli-
bero , ( quia hoc libcrc fc ad agcndum determi-
nat, illud necc(Etatc naturali detcrminatura eft,)
vcl fupcrnaturali principio ; quia hoc cxcedit or-
dincm adtiui naturalis ad paffum. Si vero confi-
derctur vt pafliuHm,tunc ad fuas pctfcdtioncs
recipicndas naturalitcr inclinatur ; & quando
concca hanc inclinationcm patitur,violentaii di-
citur. Contingitautcm pamim quandoquc non
inclinari ad id quod rccipic , nequcad oppofuum
Siotitpei.Tom.il.

eius.&tuncneutraliter fc habct.id cft, ncc natu-
ralitcr,nec violcnterjvt quando luperficics rccipic
albedinem , quia non magis pctit eam , quam ni-
gfcdincm. Et hinc infcrt Dod:or,non violcntari
materiam primam , quia fecundiim fe non magis
pctit hanc forraam , quam illam , ncc inclinatur
contra aliquid, cuius eft rcccptiua. liixta hoc cx-
pone dcfinitioncm violenti,datam ^.Ethiccap.^.
Plolentumefi,cuiuiprincipium efi extra,non conferente
vimpafib. Dicitur tamen atiquid violentari,latio-
ri fenfu,quando impediturafuoeftedu.vt ignis,
fi dcncgctur ei concurfus ad comburcndum , &
accidcns fi non inhaereat ; hoc ergo fcnfu quxri-
tur.an animaviolcntccur.dum feparatur.

Nora tcrci6,ccrtum cflc,vt faluctur inrcgritas,
&pulchritado vniuerfi , naturaleellc , quod ani-
mae vniantur fuiscorporibus,quiaid poftulatna-
tura vniuerfi.Sed quxftio cft dc particulari incli-
natione ipfius animx,quiaparticularisinclinatio
facpe cft contraria inclinationi vniuerfi , vt in
afccnfu aqua: ne dctur vacuum,qui,(vthabet Do-
ftor 3.^.27.».! 3.) eftaquzviolcntus,licct refpc-
dtu vniucrfi, fit naturalis.Vndecumdicir 4.^.45».
cj.\i^.ad j.aquam cflc furfum,vt faluctnr plenum,
non cfrc fimpliciter violcntum , immo quod ma-
gis violentum eflet , fi dcfcenderet , rclidto va-
cuo ; intelligit dc violcntia rcfpcdtu vniuerfi,
non vcr6refpe6l:uipfius aqux,alioquin fibi con-
tradicerer.

Dico primo , fcparatio non eft fimplicicec vio-
lencaanimaeracionali. eftScoti 4. «/.43.^.1. %.De
tertia. Auiccn.9. Metaph. i. dicentis ftatum vnio-
nis animae, eflc naturalem imperfcdbe , & fcpara-
tionis pcrfcdtc. Qonvcc\i, traEl.de An.fipar.d.i.art.
i.SaaT.lih.6.de An.c.9. Probaturprimo. Quiaani-
mac dcbetur pcrpetua duratio, & non in corporc,
quoddc fc eft mortalc;ergoextra.Secund6,anima
clarius cognofcet vcritates feparata,vt tcnet Auic.
C.Natur, i .p.cap,6.Sc colligitur ^j: illo Sap. 1 9. Cor-
pm,cjuodcorrumpitur,aggraHat animam. Vide Scor.
^.difi.n^. q.i. Argumemo ad oppefitum. Tcrtio, ani-
ma nata cft informare corpus amiilibilitcr. Diccs,
mors eft riolcnt hominijergo.Rcfpondctur ho-
mini fic,fcd animae non,ex ^.nocabili.

Dico fecundo, feparatio eft naturalis fecunda-
rio anim2.Ratio,quia ex natura fuaprimario de-
fiderat informare corpus ,& quiahoc non pctit
inamiflibilitcr,fcd iuxta naturam corporis.fecun-
dari6inclinaturnaturalircr ad ftatum feparatio-
nis. Colligitur cx Scoto d.^.De tertia,n. 1 y.Fcrrar.
i.com.Gent.cap.Si. Alijtenent fcparacionem efle
violcntam.Conimbr.yi/Trf rcncnt cire neutralem,
feu prster naturam.

Obiicitur prim6,pars exrra totum cft impcrfc-
fta : crgo violenra. Rcfpondctur antecedens ve-
rum clle dc parte recipiente perfcftionem a toto,
anima autcm potius dat;dctur tamcn eflc aliqua-
lcm violentiam fccundum quid.

Obiicitur fecund6,informarceft animx natu-
rale;ergo feparari violentum ; quia hoc priuarinc
opponiturilli Refpondetur,informarcamiflibili-
tcccflcei nacucale,vnde fecundari6 petit fcparari.

Obiicitur ccrci6, anima fcparata appctit natu-
ralitcr rcuniri.vr tcnct cxprefsc Scotus ^.d.^^.^..^.
§. Adprepofitum, vbi vult dari appetitum natnra-
lcm adrefurre£l:ioncm,& ]..d.\6.^.i.ratio,n.^.\hi
admittit ariimam eflcntialiter ( intelligc radicnli-
tcr ) cfleadtum corporis ; ergo feparari eft ci vio-
lcntum. Patet coufcqucntia , quia non appctit
fimul oppofica. Pro foUitione huius

KKk 2 Dico

X.

AfefiumifH»
»d imfedien-
dum vacuum
»nfitH*tura
lui

St/>arati» nen
ejifimflitirtr
•vietintaMni-

3-

Stparntle tft
i.atHralis u-
nimA fefHdii.

656

De Anima feparata.

Dico certi^ > Ci comparetur anima ad corpus

mortale , fatis probabile eft , nec illud appetere,

nec oppontum naturaliter;& fic ftatus fcparatio-

Jppttitutrt* nis erit ei neuter. Colligi videtur ex Scoto <fiff»

UHtenu mnt- j_ j^g ftnU , vbi negat aniraam naturaliter pro-

r*luf P"^ inclinari ad corpus ; vel fi fic inclinatur,

qu6d eius appetitus latiatus eft , per hoc , qu6d

femel illud informauit ; etgo fecundum eum,non

manet amplius appecitus naturalis animz ad il-

lud j fed nequc contra nacuram eft , vt vniatur;

alioquin refurreftio foret contra naturam. Se-

. , cundo , quia d. a. 4. dicit matcriam primam non

0ppitit Mtn- violentari , quia illi bcne eft , tam lub hac, quam

rmliter ctrput fub illa forma ; fed animz benc eft in corpore

m»rt»U, propter fcnfationes , quas fine ipfo habere nc-

quit: & hacratione vnitio cum corpore eft ei

^liqualiter naturalis , vt docct Scotus di£i. §. De

tertia. Eidem etiam bcnc cft extra corpus , quia

/Ic fuas opcrationes fpiritualcsperfecSlius, & ex-

peditius cxcrcpt : crgo fimpliciter naturalitcr,

ncijrrum horum ftatuum appetit. Per quod patet

ad tcrtium argumcntum in illo fcnfu.

t^ Dico quarco ,fimpliciter naturaliter appetit

jbitm» app*- animae ftacum vnionis cum corpore immorta-

tit natur»li \\. CoIIjgitur cx Scoto citaco ,' fi cnim eacenus

ter vniongMi fccundum ipfum appetit vniri corpori mortali^vt

"^*^ ""' babcat fenfationcs, & ncceirc eft fecundum quid

tantiim naturalicer appctat, quia illi vnione im-

pedicur k fuis perfedioribus operacionibus;er-

go fitnpliciter appctit ftatum illum , quo vtraf-

que operaciones habebit perfcdc ; & hic eft fta-

tus rcfurredionis , quem naturalitcr appctit

anima,vt docct Scotus diflin^itone /^^.qtt^ione

4. luxta hunc fenfum patec ad tertium argu-

inentum.

fHtfurrtBit*^ Obiicitur ; ergo refurre£tio adiua crit natura-

natnritlit. fid Ijs , quiainclinationi padiux naturali, rcfpondet

p*n n»rur0li- ^(^^iija naturalis. Ncgatur fcqucla cum fuapro-

t*r Mttinrtbi- ,- /-j- i- -i

fj.^ * baiionc ; lcd erit naturalis , vt opponitur violen-

to , vt ait Do<5lor ; non autem vt opponitur fu-

pernaturali ; &darurappetitusnaturalis inclina-

tionis finepoflibilitatcairccutionis in appctentc,

ycl vlla caufa naturali, vt habec DoStoi ibi. 8c f.i.

Prel.adi.preopin.nuvt.if. vbi eciam ad primum

principale docec Deum clarc vifum eflTc fincm

noftrum naturalem , fcd non naturalitcr attin-^

gibilem.

tf. Obiicitur fecundo , fcqui hominem fine il-

Car^tia litu, lo ftatu violcncari ; quia caret illo ftatu , quem

^d qutd tft naturalitcr appecic : qua rarionc lapis furfum

inciinatien». yiolcntatur. Ncgatur fequcla,cum Scoto }.</.

dovioienttf' ' 'f ■"♦• ''^ *' /"'^^•^' ^^^ ^""^ tantillm violcntatur

rcs,quandohabctoppoficum eius , ad juod in-

clinatur cum principio intrinfeco determinato ad

illud, vt in exemplo dc lapide ; & huiufmodi in-

clinatio eft naturalis ftride fumpta: latiijs ver6

loqucndo,res inclinatur ad fuas perfe£liones,vn-

decumque proueniac; & hoc fenfuappccifus ma-

teria: ad qiiamlibcc formam poceft dici naruralis:

& cclTabic inucilis contentio quorumdam Scoti-

ftarum dcmaccriaeappccitu ,anfit nacuralis , vcl

neucer:non cft naturalis ftridlc, ad hanc formam,

alioquin fub alia cffct violcntcr.

jlnima »lfu Dico quinc6,anima fcparata adu elicito appe-

tlicitequomo' tcrepoceftreuniooem. Ha:c de fe fatis patet, fcd

dttppetitri- cxplicandaeft;fienim non cognofcat pofllbili-

' tatem vnionis, tantum appetit aftu incfficaci, fcu

conditionato ,ex Scoto i.d.6.<}. \ .^. Ad argumen-

t4. Si vcro cognofcat , vt animz beatac ; cfficaci -

ter appetit , iuxca illud Appc. 6. FidifMbtiu altare

animas interfeSicrtm, & clamahattt : V/!pui]U» Dortd-
nejnon itu&coiyff; nonvindicasjanguinem mfirum.

S E C T I

II.

Vtrum Jpecies , ^ hahifus martettt
itf attima fefarata ?

DE potcntiis non quaeritur ; quia non diftin-
guuncur realicct' ab ipfaanima, & fic cam
comicancur : verum eft tamcn organicas , quate-
nus includunt organum,diftingui, & confequen-
ter non comicari.

Suppono ex diftis tjutfi. 17. e^ ineitu cemment.
dari fpccics , & fenfibiles,& intelligibilcs, ac
etiam habitus cx Diuo Thoma i. 2.^.49.4^/.!. &
4. & Scoto \.d.\y.^.i.(^ }.Supponoetiamfpe-
cics mancrc pto aliquo tcmpore poft adum
tranfa6l:um,cx di Ais in ^. \ ^.(tr eius commemarioyde
quo {[iseDod:.\.d.i.^.6.an.i6.

Dico primo, mancnt fpecies, & habitus intel-
le<5tus, & voluntatis hicacquifiti, in anima fcpa-
rata. cftcommunis.Scoti 4.^.45.^.1. ^-Hicefi^n.^.
DiuiThoms i.part.<jtufi.Zs).art.$ . Probatur pri-
m6 , quia huiufmodi qualicatcs funt fpicituales ^
corpore indcpendentes ; ergo manentibus fuis
fubiedis non cft quodpereant. Aduerte tamen,
non manerchabitus imperfeftos in Beatis,neque
fupernaturalcs in damnatis ; funt tamen quzdam
Thologica dubia circa hoc, quorum cxaminatio
non eft huius loci. Secund6, animx feparacs re-
cordantur pra:teritorum, exLuc.iG. de quo poft-
ca , & ta<aum tdfitpra in commeM.ad^. \ 4. Terti6,
fpecics non depcndent in co»/?r«4r»a phantafma»
tibus,ficut ncc ifta a fpeciebus externis,nequc ha»
bet contrarium:crgo,

Obiicitur prim6,quia fpccies,& habitus intel-
le<^us non habent adus fine phantafmatibus ; fcd
his carct animafeparata : ergo. Refpondetur,an-
tecedens verum cfte tantum in ftatu vnionis cum
corpore morrali.

Obiicitui: fecund6, i .C^.i j. dicitur fcicntiam
deftruendam poft mortem.Refpondctur cum Di-
uo Thoma ibi U^.^.& \ .p.^fi.S9.art.^. intelligi
quoad minifterium fenfuum : vel loquitur dc
fcicntia fumpta pro cognitione obfcura.

Obiicitur tcrti6 , fcqui impios dodos, futuros
maiof is fcicntiae poft mortem , quam pios ignq-
rantes. Refpondctur , a Deo infundi maiorem
fcientiam ci qui fan Aioris fuit vitar. Diuus Tho-
mas d.art.^.ad i.videtur concedercfcquelam.

Dico fecund6 ,nulli habitus corporei manenc
in anima feparata. Ratio,quia accidentia pereunc
cum fubiedo,nec migrant de vno in aliud.

Sectio III.

Vtrum anima fefarata ac^fuirit
rtouat Jpecies?

REfpondetur affirmatiuc. Scotu$4.</. 4/. q.i.
§.Contra ifiumynum. ^ . & idem tenet de Ange-
/0 ,dc quo cftcadcm ratio i.<i.}.f.i i.Conimbric.
traEl.de Animafipar.d i.art.$. Gabr. leEl.:^ 1 incan.
fcd Conimbric.& Suarcz lilt.6.defiatu Anim^, c.6,
problematici funt. Probatur prim6 , quiaanima

H»Htui , f^
J^iciii mmigt
in anima fim
farata.

l,

Scitnti» qtti^
mtdo deftrui-
turinfatri»?

DoBieret <»
futur» vita
erunt,qui hic
fuirunt Jatt-
Bitrtt,

I.

Spiritu»lia

feparata cognofcct res fpirirualcs intuitiuc , fcd imprimUt ^*-
huiufmodi res impriment fpecies intclledluijficut 'g". ^'^^^.
fenfibilia fcnfui,vt habct DofXot <piodlihft.\$. fii,'ii'^fi„fiaf
artic. I. i.Si vero terteretur. Sccund6 , alioquin

curo

Difput. I V. Sea I V. 657

AnieU md
nimUm di-
fikntUm nou
inteltigittb-
ieH».

X.

AnitM nen
-jnitur »d
adquirendam
tognitionem.

§luomodo
eorpui cocur-
rit »d jpeae
^ritUMlemi

Sfeeies intel.
ligibilis non
fit in medio.

Anim» fef»-
r*t» difiinS}
tognofcit An-

getos dr- «'/'«;
anim/u.

cutn comtnuni concurfu anima nuiUm poiret
habere adbioncm ; pcr quod in imperfc<5liflimo
Omnium creaturarum ftatu collocaretur , quia
omnis alia creatura , cum communi inHuxu po-
teft operari : Sc anima non poteft opcrari , ni/I
per voluntatem , vel intellecflum , & fibi relid:a
neutrius adum habere valct , fecundum oppofi-
tam fenccntiam. Terti6,perfe(ftionis eft in anima
vnita,qu6d acquirat fpecies,quibus cognofcat;&
ad hunc finem habctintcUedlum agentcm : ergo
hoc ei non eft dcnegandum in ftatu perfeiitiori
feparationis,quia CorpiM ^uod corrumpitur^ '^ff^*-
uat ammAm , Sap-p. Quarto , nimiam diftanciam
obicdti impedire cognitionem fpiritus creati ex
co conftat,qu6d Angeli in terram defccndilfe ad
quadam explorandaleguntur. Et docct Auguft.
lii.de atrapro mortuUyCap. \ j .& Greg. i x.Mor. i j .
quos lequitur D.Thom. i ./^.^'.S^.m.S.ergo neccf-
/c eft fpccies ab eis acquiri^quia fi nihil facerent,
noncftcureorumpr^fentiarequiratur.D.Thom.
i.p.<f.S9.art.i.ad j.ntgatanimam feparatamyllas
fpecies acquircre , vel conferuare, fed intelligere
per fpccies ab influcntia diuini luminis partici-
patas. Idemtenetde Angclis^5;.<»rr.i. Proqua
lentcntia

Obiicitur primo , fi anima fcparata poftet ac-
quircre Ipecies , fruftra vniretut materia: ; & ta-
men hac rationc matcria dicitur elfe propter for-
mam, 2.^A;/yrrf*Mj. Refpondetur cura Scot.cit.
ad i.eftoad hunc finem vniretur,non fruftra vni-
ri,licct alia via idcm finis acquiri poflicquia pof-
fiint efle diuerfamedia ad cunde fincm.Sccundo,
aninia primario vnitur ad conftituendum totum,
& non prscise gratia fpecierum colligendarum.
Obiicitur fccundo , anima fcparata non acci-
pit fpecics a corporcis, quia contra eius dignita-
tem cft,ab his dcpendere in fua cognitionc:verbi
gratia , quod non poflit videre coiorcs fub terra,
nifi emittint fpecies, neque a fpiritibus , quia hi
nihil extra faciunt,nifi motum localcm. Prxtcr-
ea non poflcnt mittcrc nifi corporcas fpecies;
quiafpatium tale eft.Refpondctur,animam(idcm
cft dc Angelo) cum re corporea cocflicere fpe-
ciem,etiamfi res illano emittat fpecics ad ipfam,
inodo fit intra debitam diftantiam : ncque rcqui-
ritur , quod vna concaufa infit alteri : de fpiritu,
fi vt caufa totalis cflicit fpccicm , ( quod vidctut
tcncrc Scotus ijuotUib. i ^.cit.) eflicit eam in intel-
leftu animae, nihil caufans in mcdio,cum non fit
capax huius forma:, neque alterius inftar difpofi-
tionis ad eam requifitse. de quo Dod.i.t^.j.^.i.^
i.d.iy. Si vcfo vt caufa partialis concurrit cum
intellcduad eflSciendum fpecicm , & tuncetiam
nihil fit in medio. Quod additur fpiritum nihil
ad extra facere, nifi motum localcm ; verum cft,
loquendo dc aftione in corpus , vel caufatione
lotali , non alitcr. Addc, vcrius cfle,caufare im-
pulfum in corpus, dc quo/e^.vltima, concrapri-
mam partem huius folutionis.

Obiicitur tertio, agens cft prarftantius p.aticn-
te,ex Auguft.ii.<^6'f«.<j^//V.i6.crgo coipus non
agit quicquam in fpiiitum. Rcfpondctur cum
Dodk. i.d.^.^.i I. A^i. verumeife adione totali,
fed partiali benc poteft agerc,mancnte prsftan-
tia fpiritus fupcr corpus. vidc plura in Dodor.
vtroque loco cit.

Petes an pcr fpecics tales cognofcat anima fe-

parata Angelos , & aliasanimas ? Refpondctur

cognofceic eosintuitiuc, & abfttadtiuc in parti-

culari,diftinde , & dcterminatc,& quoad abftra-

Scoti oper. Tom. 1 1.

videref

€Uuam , hoc fit per illas fpecies acquifitas , nifi
fbrtc Deas in fcparationc aliquas infuderit : quo
cafii ad earum obic(5ta cognofcenda non cft opus
alias acquircre. Eftcontra D. ThomJ.^.S 9. art.t.
& }. vbi tantum tribuit animae feparata: cogni-
tionem confufam , & vcluti in gcnerc refpedu
AngeIorum,&cohfequenter idcm diceretquoad
alias animas. Sed ciim contineantur intra obie-
ftum propottionatum intelledus animx fi debi-
tcapproximentur,manifeftumeft,quoddiftindc,
& in parciculari ab ca cognofci poflunt.

Petcs fecundo , an anima fcparata potcft ab ^*
omni cognitione fui celfarc ? D.Thom.^. 8.<fc
verit.art.6. ad j.C&T^i.i.d.^.^.i.ad ixontra 5 .concl.
& alij Thomiftas hoc dc Angclo ncgant : de quo
eft eadcm ratio, ac de anima feparaca.l'rim6,quia
apercis oculis non poflumus non vjdc-rc lucida
approximaca. Sccund6, nonpoccft quiscclfue
a confideracione doloris vchcmentis : crgo nc-
queaconfidcratione delcdationisintcnfa, qua-
lcm habec Angelus de fua ellentia , etiamfi diui-
nam eflcntiam non vidcret. Verius tanicn vide-
tur oppofitum , quod tcnet Molin. i.p.tj.^6jirt.i.
ad 2 . Conimbr. tr. de Anim.fepar. d. ejArt. 1 . quia
Angelus cft finitus , liber , & intellcdus eius cft -^» Angelue
ad ccrtum numerum obic£torum deterrainatus; f*f'^ (' ""*
nihil ergo obftat , quominus fe applicct ad alia
obie(5ta,itavt fc non videat. Ad primum.diucrfio
intclle(5tus eftinftaraucrfionis oculorum. Ad fc-
cundum polfunt alia acquc , & quandoquc pul-
chriora occurrcre , deledationem caufantia , & a
pro^ ria confideratione diuertcntia.

Sectio IV.

Vtrum anima fepnrata recordatur eorum^
qu£ coniun^ia nouit^velfecit ?

DE hoc fusc tradit Scoras ^.«/.^j.^. j. Ex quo
defcribi poteft rccordatio, fic; qUod fit Co-
gita 0 ailut prateriti in quantum prtueriti. Quate-
nus cft ci^ca pratcritum , requiritur prim6,qu6d"
fit poft tempus; fccund6 , qu6d cognofcatur di-
ftantia tcmporis , quo habitos cft a<flus , ab eo
quo habetur eius recordatio. Tcrti6,qu6dobic-
^um fit prsfcns in fpecic. Item , quoad a<Stum
rccordationis , habct duplex obiedum. Remo-
tum,circa quod alias aiftus habitus cft ; & proxi-
mura , ipfum a(^um prastcritum , & proprium;
quia de alio non eft rccordatio.Requiritut ctiam
fpccics ipfius a(ftus practcriti manens , fine qua
non difterrct rccordatio ab abftra(5tiua rci noti-.
lia. de his fusc Do(5tor citatus.

Dico primo , datur memoria intcllediu.ii eft
Aiid.lii) de Mem.& 'F^tmnifientiay vbi dicit,qu6d
quorundam intclligibiiium rccordamur. Vnde
alia loca cius apud Scot. art. 1. Probatur expe-
rientia, quia recordamur volitionum, & intelle-
(ftionum prxieritarum,quas non nouir fcnfus. de
quo dixi diJp.^,feQ.i.

Dico fecund6, animafeparata poteft recorda-
ri prxteritorum : habctur ex illoLucae 16. Fili
recordare , ^ia recepifii bona in vitA fua, &c. Idcin
habet Auguft. in id, Fiantfilif eittt orphani, Pfalm.
108. & docet Gregor. 4. Mor. circa finem in id
Joh jz. & fundat ic fuper illud Pfalm.88. Mife-
ricordias Dominiin atemum cantaho. Glnomodo (in-
quit ) in atemum mifericordiam canit,^ui miferitnon
memtnerit .'Probatur ratione,prim6 ex Dodt.quia
alioquin , uon habercnt anima: matcriam accndi
K K k j grati.is

OhieHum n-
cordntionil
duflex ; frO'
ximum . (3>
remetumf

Animm fifa-
rmt» rettrd*'
tUT frtteriO'
rum.

658

De Animafeparata.

t.

Cnuft, t.qHe
ferfeSt, pof-
futtt in effi-

ftrfeStt.

Gluicquid
mHuni n^cef
farium reprt-
fentat, ziide-
tur reprtfen-
tart aiHi li-
berum,faitem
fecundiim en.
titMtm.

f;raiias Deo pco peccatis eis remi(Cs , & ridicu-
utn eft dicece , quod Lucifer non recordatur Te.
offcndtfle Deum. Secundd , manent fpecies in
anima feparata, exfeH.x. ergo recordatur pcr cas.
Videdi£ti Mfput.i.Ji^.i.

S E C T I O V.

nrum anima feparata cognofcere fotefi

fecreta c$rdis,feu aiius liberos

internos aliorum?

DE hoc fusc agitur in materia de Angclis.
D.Thomas cum fuis ncgat i.p.tj.$7. artic^.
Ratio eorum c(l , quia voluntas rationalis foli
Deo fubeft , & idco qua: ex ea depcndent , foli
Deo funt nota. Oppofitum tcnet Scot.i.t/.^.^.z.
ad I. & .^.d.io.q.S. adi.&d,^^.^,^.ad 1. quibus
locis tenet Angclum(idem cftde anima feparata)
poflc vidcrccogitationes cordis,fi permittcrctur,
Sequitur Occam 1. tjMfi.to. & ^uodl. 1 ^.tjuafi. i j .
Gabr. i. d.cj.^.i. art.i.& len.^ t. i» Can, BniVol. 1,
</.9.f.z.Maior^.}.Leuchct.^.i .Holcot.2.^.4.<i<i 2.
Fauet Herueus i.d.%.q.i. Dutand. i.d.^.tj.y.n.jS.
& f.8.n«/>i.6.diccntes folum abfcondi poireaiStus
intentioncm. Probatur prim6, ex Scot. quia non
cft magis improportionatus acStus voluntatis in-
telledui feparato, quam ipfa voluntas , quam ta-
mcn viderc potcft.

Si dicas, quod occultatur a£bus. Contra , hoc
crit alja volitionc ; ergo illa videri potcft , nifi
alia volitione occultetur ; & fic in infinuum.Re-
fpondet Caiei.voluntatem cireordinis naturalis,
adlum non. Contra,non magis dependet adus a
dominio vohmtatis , quam h«c a dominio Dei:
ergo fi ifta dependcntia excludit ab ordine natu-
rali a6kum,idem crit de voluntate. Confirmatur,
libertas non eft aliquid elfentialc , vel intrinfe-
cum adlui , fed cantum refpcdus ad dominium
caufac , ex didis/JfiF 15. di^.pvAced. ergo (i videt
anima adlum neceflarium , idem erit de libe-
ro. Patct confequentia ; quia contingit eundera
adum de neceflario fieri Iibcrum,vt ibi dixi.

Secundo , intelleftus videt adbus liberos pro-
prios : crgo alias intelledus, faltcm pcrfcdlior,
vidcre poteft cofdcm : quia caufz aeque pcrfedla:
pofTunt in cfFcdtus acque perfedkos eiufdcm ratio-
nis : vcrbi gratia , fi hic ignis comburit hoc li-
gnum,omnis ignis asquc pcrfedus,vel perfedtior
idcm przftarc potcft : & fi hoc coloratum videri
poteft ab hoc oculo, poteft & ab omni alio aeque
perfedlo, vel pcrfedliori.

Refpouderi poteft ex Caict.</.«rf.4.qu6d argu-
mentum fupponit falfum , ncmpe Angelum , vcl
animam accipere cognitioncni a rebus,cijm tan-
tiim cognofcat per fpecics innatas. Contri, Pri-
mo , quia optimc probat Scoi.i.d, j . ^. 1 1 . Ange-
lum pode accipcie fpecies a rcbus, alioquin efTcc
imperfediflimus inter fubftantias.Secund6,qua-
cumquc fpccie acquifitsL , vel innatii , cognofcit
adkum ncccflarium,vel licentiante eliciente libe-
rum fecundtim fe,pcr candem.pofrc vidcre adlum
liberum fecundum fc,probat3rgumentum. Prai-
terca,habct quis fpecicm, qua adum fuum libc-
rura cognofcit , ve"! cum fine fpecic intuetur : er-
go habet etiam, vel poteft habcrc fpeciem acqui-
fitam , vel innatara ad fimilem adura in alio co-
gnofcendum,vel cum fine fpccicintucbitur^^lio-
quin non potcrit cum viderc , etiamfi volucrit
operans.

Terti6, fequerctur quud intelledtus fcparatus
non pofrcc videre adlus appetitus, vel phantafix;
quia participant rationcm , & libcrratem ,vtait
D.Thom. citatus ad 3. confequens eft abfurdum:
ergo. Scqucla patet , quia adus illi depcndent a
dominio voluntatis,quo imperantur;&: pr^tcrea
funt miniis proportionati voIuntati,quia corpo-
rei ; quam adlus fpirituales intellcdkus.

Dices , non dcpendere imraediatc a dominio
voluntatis. Contra prira6, quia idem eft de adti-
bus intclledtus : ergo oranes cogitationes intel-
ledlus videri poflunt ab intclledtu fcparato,quod
negas. Sccund6, cfFedlus omnes dcpendent im-
mediatc quoad ejfe, & n»n ejje a dominio volunta-
tis Dci ; & pcoptcc hoc non cfFugiunt cognitio-
nem intellcdlus fepacati : crgo neque effugicnt
adlus proptcr dominiura immcdiatura volunta-
tis creata:. Confirmatur , fi Deus reproducerct
adtum meum internura, poflet ab intellcdlu fcpa-
rato vidcri ; crgo , & antea potuit. Patet confe-
quentia , quiaadtuscftidemnumcro & potcntia
cognitiua eadcm, omnino imrautata, & natura-
lis;crgo fequetur idera cfFedtus.Patetconfcquen-
tia, quia.vt ait Ariftot. 1 . eie Gen.an. com.^ 6. Jdem
manem idem,fempernatum efifacere idem.

Obiicics ex D.Thoraa citato lerem. 1 7 Ego De-
miniUyfcrutans,dr probans rr»«.Refpondctur hinc,
& ex multis aliis locis Scriptura: &Patrum,con-
ftat intclledtum feparatura non habcrc potcntiam
proxiraam ad cogitationks cordis intelligendas;
non taraen probatur quin ex parre fua habcar,
quod requiritur , fi reliqua extrinfcca poncren-
tur ; quarcautcm non ponantur , Deus fcit ; no-
bis cert6 conftat raulra poflefpiritusmalos cir-
ca nos, quae faccrc non perraittuntur, vt ait Ma-
giftcr i.d.j.c.vlt.Sc Scot..^.d.io.^.S.ad i.Deo,vcl
fupcrioribus Angelis impedicntibus. Quaratio-
ne magi, qui opera damonum feccrunt ranas,cy-
niphes faccrc non potuerunr.Vnde Auguft. jyZ».
Gen.if.Gluid autemper naturam pojfint, & nonpoffmt
per prohibitionem, & ijuidper ipfiia naturtfits. condi-
tionem , nonjinantur homini explorare difficile , immo
impoffihile efi. Per hoc cxpediuntur multa argu-
menta contra hanc fententiam : quia fateraur in-
telledtura feparatura non habcrc potcntiam pro-
ximam ad cogitationcs cordis cognofccndas:pcc
quod fatisfit omnibus authorrtatibus , id refcr-
uantibus Deo. Addimus tamcn , fi haberet pa-
ratum Dei concurfum,qu6d pofler eas cognofce-
re ; quod eft habcrc potentiam reraotam , non
proximara , vr benc explicat Dodt. 4. d. 49. ^. 6.
§. Dico ergo, rmm. i o. Scd quia ex profcffo de hoc
agitur , tradlando de Angelis, non iramoror.

Sectio VI.

De loco , cf metione locali anima
feparata.

CErtum eft animam non efle in loco quan-
titatiuc,vel defcriptiue; quiaquantitatc,&
partibus caret; fed quxrirur de cius praefcntia
rcali,anfit hic, velibi. Ad quod

Dico prira6 , anima eft in aliquo dctermina-
to vbi, fcu praefcntia. In hoc omncs conucniunt,
quia non eft vbiquc, nequcnullibi : & fides cft,
qu6d anima: bcatx funtin coclo, & damnatx in
i nferno.

Dico fecund6, anima non cft in loco per ope-
rationcm. cft Scoti i.d,i,^.6,&c contraD.Thom.

3-

An cegnefeat
»nim» fepa^
rat» »(lMt
appetitui, (Ji
fh»nt»fitt

Si Deut r»-
froduceret
»iium meum
tiherum , pef-
fet videri »b
»nim» fef»-
r»tu.

Mult» ftfiit
dtmenes, ^uA
f»cere nofer-
mittuntur.

I.

Difput. I V. Sea V I. 659

jlnimam nS
tjfi in Uco ,
ftr tperMiO'
ntm.

&.

I

3-

Anims per
fHbfimnti*m
tft in ttct.

f^ti ftttfl
tjfe in vne
*qn*Uum,pe'
ttft ejfe in re-
li^ , fi non
•bftMtfigMr*.

I p.f.jx.4irt.i.Sc eias difcipulos ibi.rcncntcs An-
gelos , (icicm eft dc anima . ) cflc in loco pcr opc-
rationem, feu applicacionem virtutis,vi loquitut
D.Thomas. Probatur primo , ex articulo Pari-
iienfi.quo oppofitum damnatur. Sccund6,ad ho»
rainem ; quia D.Thomas i.part.<j.S.drt.\. probac
Deum ex operatione eflc vbique fecundum fub-
ftantiam;ergo petit principium,vel admittit pr«-
fentiam diftindlam ab operatione. Tcrtio, fi opc-
ratio eft fpiritualis , non cft maior ratio dc eius
locatione, quam deipiinsanima:,ntranncns,&
corporca.erit in loco commenfuratiue.

Quarto , fit anima, vcl Angelus in manu mea
pcr operationemi vt tu dicis j & deneget Deus ei
^concurfura ad omnem operationem ; (quod non
rcpugnat ) manebit ibidem;quia fine ai^ionc non
poteft inde difcedere ; ergo fine operatione eft
prsfens manui. Hoc manuali argumento vexa-
vi fcmel quendam Thomiftam in difputations
publica,qui fuftinebat , (fed a fc fblo intcUedus,)
eo cafu Angclum illum nullibi eflc. Contra , re-
plicabam ab altero Angelo intuitiue videri in fu-
pcrficic concaua manus , ficut ante denegatum
concurfum vidcbatur ; & refponfum eft pcr cla-
moresfatis quidcm audibiles , fed audiiorio in-
intelligibrles. Quint6 fequererur qnod pofret
nuUibi efle;qaiaceflarcpoflet, faltemDco dcnc-
ganre concurfum,ab omni opcrarione.Vide plura
apud Scorum citacum , qui pro hoc adducit Da-
mafc. Nazianzenum , Auguftinum.dc quo fufius
in marcria de Angelis.

Dico tcrtio , anima eft in loco fundamcnrali-
ter pcf fuam fubftaniiam, & formaliter per prai-
fcntiam, qu^ eft rcfpedus ad id, cui pracfens eft,
Doftor citatus.Prima pars patet ex conclHfi. qaia.
fi opcratio , vel accidens non cftfundamentum
illius prsfcntix , ipfa fubftantia crit. Secunda
pars probarur , quia anima non habet aliud effi
in loco , quam ejfe pr^fcns alicui fpatio , hoc au-
tcm conuenit ci fornialitcr per ipfam prsfen-
tiam,vcrbi gratia,anima pueri in Lymbo,etiamfi
ceflarent circaeam omncspaffioncs,prafenseflct
illi fpario, & nihil tunc haberctnifi fubftantiam,
& rcfped^um prxfentiac. dc quo latc Do&.d.^.6.

Dico quarto , habct locum dctcrminatum fc-
cundum magnitudinem,quianon eftimmenfa;&
forte ctiam fccundum paruitatcm. Ita Scot. i.d,
x.ej. 6. vbi dubius eft an Angclus potcft efle in
punAo, vcl in loco minori quocumque dcfigna-
co ; vidctur vcrius , quodnon, propcer argumcn-
cum Mathematicum ,quod ibi habct ;quia quod
potcft cflc in vno arqualium , poteft elTe & in re-
liquo , fi non obftat figura ; & fic fi anima poteft
efle in loco minori quocumque affignabili , fc-
quitur quod potcrit a ccelovfqucin ccrram pro-
tendi , quia corpus quodcumque in quo eflet,
poflct in infinitum protcndi ; confcquens eft ab-
furdum, quia Damafc. lih.i.cap.^.imte medium,zit
non crtc in ccelo cum verfatur in teira , & idem
habct Greg. i .Mor.cxf>.\.(Jr Hom.^^.in EHavgelia.
& Didyraus Ub.iJe Spiritu/anilo,poJ} princip. Rc-
fpondct Caict. i.p ^.ji. 4rf.i.& Vafq. «W</.i9i.
cap. 3 . id tantum cfle verum de corporibus , quia
habent partes.

Contra, etfi fpiriiusnon habeat parces,tamcn
extenditur , & occupat totura fpatium corporis,
quod informat , vel cui afllftit. Ncquc ratione
figura: , quia nuUam habet ; repugnat ei fic , vei
fic cxtcndi; quia nullum petit fituro ; crgo quan-
turo dimiccic fccundumlacitudincm,& pcofundi-

tacem fui loci, poflec aflumerc fecundiim longi'
cudinem.Poflunc aucem illsdua- dimenfiones in
infinicumdiuidi ; ergo & longitudoininfinicum
protendi. Vndc Maior t.d.i.tj.^. concedii Ange-
lum pofle eflc in Uneaa coelo vfque ad tetram
protefa;quod & ego vcrum puto,fi ccneatur pof-
fc cfle in pun^o, vcl in loco minori quocumque
affignabili. Neque id videtur contra Patres ci-
tatos , qui tantum volunt , non poflc cfTeiD coe-
lo, & in terra , rcpiendo vtrumque.

Dico quint6,non eft in ioco nataralitcr:Scoc. Anim* ne»
fitproj quia alioquin eflct alicubi vioientcr,& lo- »/»» '•'» »•-
cus cfTct c5fcruatiuus,vei corruptiuns eius.Con- "*^»^"*f-
firmatur,quia hac ratione kQ.icen. 9. Met.c.i. do-
cct motum coeli non efle naturalem, quia tcrmi-
narctur ad quictem naturalcm , & motus ab illa
quictc foret vioicntus.Ex quo fcquitur quod po- pttentUani-
tentia paffiua anims ad efsedum in ioco.eft neu- »>* »<i ejjta-
tra,ficut fuperficici ad albcdincm, quia no magis '''"" '" '"^*

• L I > • r ° t eS neutra-.h'

pctit hunc locum , quam eius oppofi tum ; quod -^^ Cnfn!
intellige iuxta dida /?<{?. 1 . conc^ ohieS.i. fcilicct
cflc neutrum,vt opponitur app-titui naturnli, &
violcnto ftridkc fumptis.quia latius fumcndo ap-
pccitum naturaicm , cft adomncm perfcdioncm
paffiui ; &ficmaccria primanaturaliter appetit
formam,& homo bcatitudincm,& fuperficics al-
bedincm;per quod conciiiaca manent ioca Scoti
ibi adduda.

Dico fcxto, anima fcparata mouetur iocalirer, f •
cum eius prxfentia ad fpatium mutatur , vt rum ^""^*
animaChriftidcfcenditadinferos, &cum cjttc- *"""* ^'^*'
tx in ccelum,piu-gatorium,vcl mrcrnum migrat. lecsUterf
Sed dubium eft an anima fc mutarc poteft;& qui-
damncgant Iraprsrcr Dur.3.</.iz.^.}.& Mirand.
t].\.Apologeticiy(\{ii dc hac rc malc fcntiuf;quia vi-
detur airerere ca omnino immobiiem.Quos citac
Suar.i.roOT.j p d.^f./ell.i Tenent quidaThomi-
fta:, vt refeiut Conimh. tr.de An.fiparataJ.6.a.i.

Dico fcptim6,anima fepatata poteft fe loco mo- Animmfeteft
ucre;Scot.4.</.'o.f.7.§.Rcfpondeo,^<^.49.^.i4. /' ^comoMe-
Probatur cx dcfccnfuanimar Chrifti;& quia hoc "'
conucnitomnibusaniiTialibusiergo&animy.Sc-
cund6,in corporc fc inouct;ergo & cxtra.Tcrti6,
alix adbiones pctfedliores conueniunt ci , vt in«
tclligcrc , & vclle : crgo. Quarto , ex rationi-
bus conclufionis fequentis.

Maior difficultas cft an anima feparata poffic
fccum mouerc aliquid aliud. Ec ncgat D.Thom.
i.p.ij.ii4.a.^.vhi Cziet.& ^.16 de malo,art.io.Suu.
6.de An.cap.x.& in Met.d.} f .fi6l.^6.Soto ^.d.^j,
^.ijtrt.i.

Dico o(5lau6,poteft anima moucrc fecum alias g,
rcs inftar Angcli. Ita Scot.citatus, Abulcnf. in 9. Animmfotrft
Matth.q.iiH..j£gidi}U{)dl.^.^.i7.BilTo\.j^J.^9.^.i, f*""» mett*.
«rf.i.Maior^ S.Aurcol.apudCaprcoluro ^.dvlt. '''*^*"'"«
^.z.Conirobr.yN/>ri,qui cum his cicant Galenum,
lih.de Tremore, & Rigore, & Clcm. Aicx. t.Strom,
Probatur prim6, omnc quod fe moucc, fiue ani-
matum fit,fiuc non,poteft aliquid fecum moucre;
vt patct expcrientia, & indudione:crgo hoc non
cft denegandum anims.Sccund6,hoc non cft de-
negandum animz rationcpcifcdionis eius, cum
conueniat Angclo ; neque impcrfcdionis , cijm Animafifa-
competatcorpori,& perfcdioics adlusciconue- ^'*' ^"^

' _ .. "^ . ' 1 ■ r 1 mcHcre ctr-

nianc.Tcrcio,quiacorporagloriofa mouebimtur, ^^
iuxtaillud,f(9/<(^«m, ^»0n<^amr,&non nifiab An ChriRm
anima. dequo4.<i.49 ^.14. Quart 6 , non potcft ^inMiient-
affignari ratio cur hoc conueniar Angclo,& non ""„ "^^'^ .
animz. Quint6,Chriftus Luc.^.videtut vfus hac ^j _ T»^'^
poccftace > mouendo corpus inorganicc , quando furrtUiontmi
KKlc 4 vole

66o

De A nima feparata.

Animt ie-
funHirO af-
fmmut quart-
d«qm cirft-

7-

jln anirn»
immHtlU vt-
ri »pp»rHif
9»Mi?

^uamoda
Chriiiitt in
cttlum tut-
0itt dieitMrl

An snim»
fttefi felutrt
vnionf cum
mliqua partt
eorptrii , vel
t»tH fueerii

volebant eum pirzcipitare.Sex-t^.quiaanimie de-
fundurum apparent cum cocporibus alfumptis,
Dco id aliquo bono fine permitiente , vt cum
Chryfoftiatius tradit Abulenf. citatus;& renenc
Auguftinus , Gregorius , Eufcbius , Theodorus,
quos citat Bcllarminus /»^.z.<^ Pttrgat.c.S. de quo
vidcri potcftctiam Abulenf. in zf.Mattkei.jjt.
D.Thom. i.p.<j.B9.art.B. talcm regrelTum anima-
rum miracuio afcribit , quod vcrum eft;quia etfi
fuis viribus rclicta: rcdirc ptJjQInt,ftatutum cft,ne
iedcant,nifi fpcciaiitcr pcrmittantur : & ratione
illius ftatuti communis , quidam Patrcs omnino
eis negant rcgreflum. de quo ^.Heg.ii. & loh i j.
& aiibi.

£t hinc orta eftcontrouerfia de anima Samue-
lis,an verc apparuit Sauii,nccne,i .^i?f. i8.de quo
Aug.lil>.i.ati SimpU6.^.i.dr q.i7.in vetm,nouHtnqtte
TeJlamentHm , & lib.i.tie miral>.S.Scriptur<t, cap. 1 1.
Indin.q. j i.atiGentes Abui.Lyran.&ali) interprc-
tcs in diSlum locum ; & verior vidctur pars affir-
mans,maxirac;.«'C4^ ^6.EccteJiaftici,vhi intcr lau-
des Samuelis ponitur, prophctalTe poft mortcm,
vt notauit D.Thom.yZr/ri ; neque enim laus ellec
fi dxmonaliquispraedixinet.quz ipfi tribuuntur.
Scd contra has duas conclufiones

Obiicitur primo , Luc. 1 6. mendicus Lazarus
portatur in finum Abraha::& idein rcfcrt Grcg. i .
dial.^. de Anima MarcelU ; crgo ipfa: animz non
fe moucnt,alioquin non moucrcntur.Rcfpondc-
tur, ipfs fe moucnt,fiue in coelum, purgatorium,
vcl infernum cant ; tamen deportari dicuntur,
quia (i in ccclum eunt, honoranrur coraitacu An-
gclorum , vc paffim in vitis San<3:orum lcgitur;fi
in infernum, a daemonibus, vt captiui ducuntur.
Vnde Aug. Serm.\-y6. & alij dicunt Chriftum in
afccnfionc , non in auxilium nccellltaiis , fed in
obfequiumdiuinitatis euedum,illatiimque ccelo
fuilfc.

Obiiciturfecund6,animac hic nullafigna prat-
bent talis potentiac motricis , ficut pracbcnt vo-
luntatis,& intcUcdlus ; crgo gratis ponitur. Re-
fpondetur , Chriftus & multi Sandi vfi funt illa
potcntia mouendi inorganicc,neque ita necefla-
rius eft eius vfus ficut voluntatis , & intelle6tus,
vt figna eius fspiiis oftendantur.

Diccs, Sandos miraculo ficmotos. Rcfpon-
dctur, miracuium potuit cire in pcrmiflione mo-
tionis prster rcgularcm.&communem modum:
iic miraculum fuit transfiguratio Domini , in eo
quod permifla cft gloria animae in corpus redun-
dare, cum reliquo vitar temporc in ipfa anima
icpreira efler. VideScot.3.</.iS.««OT.i5.Si defe-
dus permiflionis non fic caufa , fateor me nefci-
rc , quaie anima in hac vita non fic moucc fuum
corpus , ficuc poft refurrcdtionem mouebit , tc-
nendo quod fuis viribus tunc moucbic.

Obiicitur tcrrio, cx Si\3.i. fitpra, quia anima eft
forma interna corporis : ergo non poteft aliquid
corporeum mouere, nifi medio corpore,quoci in-
format. Refpondctur , etfi formafir,quia tamen
fpiricus eft per fc fubfiftens , habet omncs poten-
tias , quas habec Angelus : & indignum vidctur,
quod ei denegctur poifc ferre vnum granum tri-
cici, quod formicx conceditur.

Obiicicur quarto, fcqui animam poiTc fe cor-
porc cxpcdirc , & ad ilhid redire. Refpondctur,
motionem localem elfe liberam animjc.vnioncm
vero cum corporc naturalem;& idco non potcft
eam folucre.ficut ncc faccre. Dices, abfciflb bra-
chipretrahit fe,diflblucndo vnioncm,& fifnilitcr

ab extremis pedumi , dum quis eft moriburidus.
Icem,excendicfead parcesalimenti,in augmento;
faciens nouam vnionem. Refpondctur , hzc cx-
perientia fatis probabiliter fuadet incra magni-
cudinem debicam corpori,animam polfe fe rccra-
herc & exccndere r verius camen eft quod vnio-
ncm non efficic.Occamcamen ^.^.lo.ccncc id ra-
cione non probari.Scaliger Exercit.ioj .n.i%.^\x-
cac huiufmodi experimenca vrgere pro fcncencia
Placonis cenencis animam eife in corporc inltar
naucae in naui. vidc Hcnric. tjuodl. ii.cj.x 4.

Obiicitur quint6,fequi in animacflcduas po-
tencias mociuas,organicam,& inorganicam:ergo
fimilicer habet duos appetitus,organicum,& in-
organicum,& fic de aliis potentiis.Refpondetur,
potentiaopcratiuaprganicadicicur,cuius fubic-
dum eftorganum corporcum^quodcftparsali-
qua corporis. Inorganica ei oppofita,eft quz tali
organo carct ; qualis eft omnis potentia fpiritua-
lis ; at potentia faftiua organica,qaalis cft loco-
motiua,diciturqu2aiouct vnampartcmmedian-
te alia ; & fic mouet progrefliue. Si autem fimul
omnes partcs mouet,inorganica dicitur:& fic be-
nc , vna tantum potentia eft , quae duplici modo
mouet , & de fc magis inorgaiiica cft : vt docct
Scot.d.^.i^j§.Seddtpotentia, quia ex indifpofitio-
ne partium eft, qu6d non mouet omnes Timuh
vnde videtur qu6d inorganice mouet lotum cor,
quia partcs eius videntur omnino conformes.
Contra,demus qu6d omnes partes totius corpo-
ris ficrent omnino vniformes , adhuc anima non
moueret inorganicc,alioquin hic haberet dotem
agilitatis. Refpondet Dodor §.ReJpondeoer£o,do-
tem illam conferri fine vllo fupernarurali fuper-
addito, pcrhoc tantum qu6dvis motrix animx
perficiatur , & impcdimentum duplcx corporis
tolIatur;vnum cx iun£tuiis,& neiuis,cuius abla-
tio expeditiflimum facit motii progrefliuum;al-
terum ex toto corpore,commurando cius humo-
rcs, & fpirirus groflbs in fubtilcs,& viuido$,quo
reddarur agile, & aptum ad motum inorganicum.
Verum plura hic occurrunt difficiha,fed in pro-
prium locum remittuntur exadius examinanda.
Breuiter dico,illa impedimenta corporis non ob-
ftare motui inorganico eius , fed rantum maiori
facihtati motusjquia corpus mortuum habet gra-
uiores,& grofliores fpiritus,vt ibi dicit Do£lor,&
tamen poteft ab anima feparata inorganicc mo-
ueri, vt ipfe etiam dicit, §. Sed de pottntia. Poteft
crgo dici horum impedimentorum ablationcm
cequiri, non t.intum , vt corpus fit aptius pafliue
moueri, fed etiam vt concurrat a<2:iue ad motio-
nem, etiam inorganicam. Pro quo facic , quod
fupra dixi difp.i.fe£l.6. vimmotricero incfTc ipfis
membris.

Scd hoc difficilc eft , quia per mufculos in tali
motu membra non cientur , fed fc habenc ac fi
ferrea eflenc , & fine vUis iunanris:& fic vis mo-
rrixin eis,nihil facit.Rcfpondcri potcft,ad hunc
motum facerc, qu6d membra citifllmc, & agilli-
mc fe aptent,& moueant, fecundiim fitum, vt fic
vel fic ab anima inorganicc moueantur , in hoc
cnim releuatur vix motrix animae magis quam fi
cadauer moueret.

Dices , efto aliquid fiat hac via , vt motus hic
faciKtctur,fequitur tamen cx diiftis, quod in hac
vita potcft anima fic tnouere, cfto non itafacile,
ac poft refurrcdioncm.Rcrpondetur, itavidctur
rcnendum , fecundum Scotuin , quantum cft cx
partc animx , fi concurfus ex parte Dci adcflet.

Fateor

10.

tottnti» tr-
ganica,^ /».
«rj»nic».

E»dem poti-
ti» »n mouet
organici , (j^
inorfttticil

Dts agilitO'
tit in quo ci-

fift»ti

II.

Anim» fip».
r»t» piteft
inorganici
tnouiri tir-
pMt mirtttS.

I-.

An anim»
pro hoc ft»tM
potift moueri
»liquid inor-
'»T.ice:

Dirput.IV. SeaVII. 66i

mttrul ani
mt intttidii

Fateor twfhi non occurrcrc raticncm, quat oppo-
fitum ruadcat:hocccrtum de fado rcgulariter, fic
non poirc moucrc ; an vcro defeftu intrinfccae
potcntiz id eueniat , vel aiiundc , non conftat.
\idtdijp.i.fi^.6.fine. Scotas fitpra aflercns do-
tem agilitatis , (ine vUo fupctnaturali addito ob-
tineri , videtur innuerc , motum huiufmodi ipfis
animz viribus competere, niodo nullum habeat
impedimcntum,quod rainimc habct,n fit fcpara-
ta,vel corpori gloriofo vnita:fed nihil hic ailero,
prartcr meam ignorantiam.
I . , Quod ait vim motricera intendi in (latu glo-

§iuomtio mlt fia: , quia pto nunc vel impedita eft pcr corpus,
D»Bor vim vel imminuta,ne fic mouerc poffit, obfcurum cft;
fortc vult ob peccatum, proptcr quod anima cor-
pus mortalcjVt miferum ( cuius raembra , & po-
tentix inferiorcs rcbellant ) informat, talera rao-
tum impediri , & per intcnfionem virtutis raoti-
ua; intelligit ceftationem huius infirmationis, &
rcbellionis ; quia tunc anima cxpeditius poteft
vacare motioni ; vcl pcr eam intclligit qualitates
fupcradditas faciiitantes motum , ipfi corpori
inharrentes. Dixi , qualitates , quia vna ad omnia
vbi minimc fulKceret , vt hahet DoStot loco ciu-
to, §. 4. ffi videndum. Quod vero non intcndar
vim motiuam animas in fe intendi , ex co patct;
quia haec fecundum ipfum , & aiiz potcntix non
diftinguuntur ab ipfa aniraa , quae minimc inten-
di poteft. Adde, pofledici vimmotricem acci-
dentalcra fpiritualera intcndi poftc , quia ctiam
impulfus taiis datur , vt dicam fiih.feq. & ficut
datur qualitas aliqua in raagnete , per quam cau-
fct impaifura attra6kiuum in fcrro , ita diceretur
caufariquaiitatcm fpiritualem nobisignotam'in
anima, quacaufet impulfumin corpore. Sed hsc
fufficianf in re dubia , vbi & ipfe Dodordubius
manere voiuit.De dotc agiiitatis tot ferc Dodo-
rum fenfus,quot capita;an vero anims fintpares
perfe6lione,dixi dijp.i.

S E C T I

VII.

I.

Jmfmtfum
e»uf»ri in
frtieHo.vel
re mot».

Anim» im-
frimtt impul-
fum m tnobi-
h.

Vtrum ^nimfi fepartita rrtoueat fer
imfulfum f

QVando vnum corpus mouet aIiud,motus fit
peraliquam quaiitatera a mouentc,in id
quod mouetur , impreflam , qua: impetus , vcl
impulfus dicitur. Ratio cft, quia tale non moue-
tur a fe ,alioquin motus eflct naturaiis ; ncc ab
acreaparte antc; quiaispotiusimpeiiitur;neca
parte poft , quia is mouetur ad replendum va-
cuum : nec a proiiciente , quia potcft non cxiftc-
rc , antequam ceflct motus ; ne ergo detur cfFc-
€lus fine caufa , oportet conccdere impulfum in
re mora, feu proicda. Quarritur igitur, an quan-
do fpiritus mouet corpus, taiem in co caufet im-
puifum ? Negat Suarczi» Metaph.difp.^^.fiS. 6.
admtttit tamcn, fi fpiritus moucat vnum corpus,
mediante alio , in corpore mediatcmoto, caufari
impuifum,fed abaitero corpore,quod imme-
diatc afpiritufineimpuifumouctur. Ratioeius
eft, quia fpiritus cceat-us nullam qualitatem effi-
cere poteft , educendo eam de potentia fubicAi.
Veriustamcn videtur,animam ,& Angclum
impulfum imprimcre in corpora , qu2 moucnt.
Ita Vafquez i^.d.i^i.c.i. Probatur ; quia fi hoQ
negetDr,etiam eadcm ratione negandtjm erit i
corpore mouente impulfum imprimi : fi enim fe-
mci deraus motum finc tali impuKu « oronino

negandus erit. Imprimitur ergo afpiritu aliqua
qualitas fimilis grauitati, lcuicaci, vcl illi , quam'
imprimit raagncsjvei iili,quara forcc habent om-
niacorpora adrcplcndum vacuam.Si tamen rcfi-
ftcntia corporis mouendi fit maior, quam quali-
tas iila , non habebit adum motionis , vt cum
quis percutit truncum arboris , vcl magnum fa-
xum. Contingit autem taiem impuifum elle na-
taraicm,vtcumproiiciturgrauedcorfum,&tunc
fuo raotu augetur;eo fcrc modo quo habitus fuo
adu ; fed abfente moucnte fucceffiue rainuitur,
cius natuta id poftulante ; quia raotus efficiendi
caufa,qui fuccefliuus cft,a natura datur.

Ad rationera Suarez Angclus poteft ipfum
motum dccorporc educcrc:ergo nihil vetat,quin
qualiiatera ad cura requifitam ficeduccre valeat.
Vcrum eft quod ilias formas produccrc ncqucunt
fpiritus,quz ad gcnerationcs fubftantiaies ordi-
nantur,vci fequuntur.

Obiicitur fccundo , fcquitur quod Deus non
poflet mouere fine irapuilu ; aut fi poteft , idem
erit de anima feparata.Rcfpondctur,Deum fc fo-
io facere poflc , quidquid per aiiud abfoiutum fa-
cit,pon fic de anima : loquor de cfHcicntia, quia
cfFcdus formalis fuppieri nequit.

Obiicitur tcrrio , anima ipfa moueri potcft ab
Angelo fine impulfu:crgo idera dc corpore. Rc-
fpondctur, confequentcr loquendo , potentiam
motricem fpiritualera, imprimcreimpulfura fpi-
rituaiera,vel corporaiera, iuxta naturara raobiiis.

Obiicitur quarto, fequerctur irapuilus cire di-
uerfsE fpeciei,quia irapuifus furfura corrurapit
impulfum deorfura. Confequens vidctur faifutn,
quia virtus atrradiua raagnetis furfura , & deor-
fum cft eadcra , etiara numero ; & ficut i€tas hu-
ius cft coniungere aliud ccurpus attrahenti , ita
adtus impuifus eft fepararc proiedura i proii-
ciente. Refpondetur, vnura illorura impuifuum
non corrumpcre aiium , nifi per accidens , quatc-
nus mcdiantc impuifu dcorlura , aliquod mobiic
obuiat corpori moto furfura , quod refiftit mo-
tui,& rcfifteret fi ibi ^11«, etiara fine vilo impul-
fu. Contra, efto corpus ita obuians fine impuifu
rcfifteret,taraen conftai cxpcricntia,raaiori vclo-
citate raoueri deorfum , quod proiiciebatur fur-
fura , quando obuiataliud corpus impulfumo-
tum dcorfura: ergo illecxceHus contrarij raotus,
inveiocitateeftabiiio impulfu dcorium, & pcr
confcquens vnus irapulfus aitcri contrarius cft,
& diuerfae fpcciei.

Rcfpondetur,Scotu$ i.^.i j.«rf.3.ait, dimi vir-
tus adiua non potcft agcre in rcdlum , quod agic
in obliquura,vei rcfledit;vndeibidcm,& quodlih.
14. infine,i.octx. rem,quae cmitrit fpcciem, in fpe-
culo videri, & non ipfam fpcciem,quia obicc^ura
cfficit illam fpeciera rcflexc , cura non potuerit,
obftante fpcculo.eam facere in rcdlum. luxta hoc
videtur dicendum, irapulfura , quando in rcftuni
mouere nequit,obftante aiio corporc.vt ciira pcr-
cutitur pila ad parictcra , raoucre refiexe. Vnde
ficut idcra numcro radius , partim r cde , & par-
tira reflexc efficitur, fic idcra irapulfus partim
furfum , & partim dcorfum mouet ; quia hoc eft
partim reflexc mouerc.

Scd adhuc manct*difficultas, vnde caufatur il-
lamaiorvelocitas raotus dcorfum , quando oc-
currit corpori moto furfum,vtpiiae,aiiud motum
dcorfum.Rcfpondctur.vtrumque impulfum tuiic
mouerc dcorfura : ncque cft inconucniens ad-
mittere plures impulfus nuraero diftindos finuil

incirc

Impulfm ^«.
modo Mtge-
tur, (^ dimi-
nuituri

1.

S?** formm
poteft Ani*-
iuftducereii
fettntit fub-
itaif

An ietur im-
pulfut Jpiri-
tuMlit inmo-
tili.

Vnu tfl vtr-
tuo,(]uM mag-
nes ab omni
pMrrt uttrthit
ftrrum.

4.

An impulfm
pn* fibi con.
tr»rij,veldi-
uttft, ^cieif

An idtm im-

pu.fm furfnm
& deorfum
moueati

Proh*btle im-

ful[u4 tffe di.
utrft fpeciel,
&co»ngriet.

662

De Anima {eparata.

jln detur
fuies in fun-
Bo rtflexio-

deim^ulfibuf.

6.

An veHit,
tmiHo , ti^O'
tio conueniat
Animt /efa-
TMti

An vn» uni'
tn» pijjit mo-
tttre »lf»m\

Trtlium An-
gelerum , an
fer imiinijiu

f»Sum >

inclVc eidem:cie quo Dodlor j.«/.8.f.i'».Addcfor-
tcimpuUus illos f«pius incfle diuerfis partibus
mobilis. Fatcor tamen argumcntum fatis vrgere,
qu6d impulfus llnt contrarij , & confcquentcr,
non ciufdem fpeciei, quod tenct Vafqucz /><»«. i.

Pctes, in pundo reflcxionis in cafu illo an dc-
tur quics priuatiua , feu temporalis , an tantum
ncgatiua, vel inftantanea ? Rcfpondctur in pun-
iXo reflexionis a motu violento ad naturalcm,
quictcm clTc tantum inftantancam, alioquin ma-
gnum pondus motum dcorfam,obuians pils fur-
fum morae,aliquo tcmpore quiefccrct in reflcxio-
nc pila:. Contra; ergo motus pilzfurfum, & de-
orfum erit continuus vnoindiuifibili copulatus,
quod eft falfum ,cum fintdiucrfa: fpeciei. Rc-
fpondetur, fortc vcrius clfc eiufdcm fpeciei j fcd
iilud admittendo non continuantur , quiafunt
duo indiuifibilia;altcrum terminatiuum vnius, &
alterum initiatiuum alterius. Scd deimpulfibus
fuscaguut Philofophi interpretcs 8. Phyfcap.io.
Vidc Conimbr. j .Phyf. cap.i.<jM*ft.i^rt,^. Sotuiu
^.Phyf.cjititft.^.&c alios ibi,

Specialis difficultas cft dc tra£Hone,ve(flione,
alligationc,5i reuolutione,an conucniant anima-
bus : & videturquod ifti motus pctant conta-
dum , &C pcrconfcquens non conueniant animae
feparat;E refpcdbi corporis ; quod enim vchitur,
motu fcrtur alieno, &c fic non cgct impulfu, quo
tantumcoinpctit fpiritui mouere. Refpondetur
tamen,cas motioncs conucnircanimx per im-
pulfum ; cum enim impulfum imprimit , C\ ipfa
t omitatur corpus,quod mouetur, dicitur vcdio,
vcl traftio.fi mobile refiftnt : aut fi ad aliud im^
pulfuapplicetur, vt inde fe mouerencqueat,crit
alligatio , qiiomorlo ftipula vento agitata, quafi
immobilis adh.^relcit pnrieti.

Percs primo , vtriun vnaanima pcfliit meuere
aliam ? Refpondetur , C\ teneatur animas eirc pa-
res , nulla inuira potcft ab alia moueri : ficut ncc
homo poteft moueri inuitus abalioacqualis for-
titudinis : potcft tamen , fi finat , vt in exeroplo
dc homine. Ab Angelo autcm moueri poteft , &
inuita , ficut & infcriores Angeli a fuperioribus;
&c fortc hoc modo , non fola voluntatum diflcn-
fione faftiim eft praclium in coclo;dc quo .Apocal.
ii.&fic dacmones lcguntur farpius ab Angclis
fuperati ; Ci tamen hi non fint fuperiorcs natura,
beneficio gratis id prxftant, ficut & prasftiterunt

viri fanfti.vt pafldm in corum vitis habetur.

Pctes fccundi , vtrtim huiulmodi motus fint
naturales , vel violcnti ? Refpondetur , animx
motum non eire propric naturalem , vel violen-
lum ; quia non habet locum naturalem , vel vio-
\emum, exfiEl.^ricedem.concltf.^. fed potius,neu-
«rum. Si tamcn inuitamoucatur, erit motus fc-
cundum modum violentus ; & naturalis fccun-
dum modum,fi ipfa fe moueat.

Petcs rertio, vtrum animahabeat in mouendo
corpore limitatam virtutem,quoad magnitudi-
nem mobilis , & celeritatem motionis? Diuus
Thomas i.p.cj. ^i.art.i. tcnct Angelum (idem
cft dc annna) poflefc moucre inftantancc ad cx-
tremum finc medio. & Maior idcm tcnct de Ani-
ma,4.dift.i^e).tjiudtft.9.in principio.

Rcfpondctur tamen , ad vtrumque , vfm mo-
triccm limitatam eire ; ic quoad celeritatcm do-
cet Scofus 2. dift. i. <fnaft.z/ltima cum communi,
non poflc ab cxtrcmo in extremum tranfire fine
tranfitionemcdij. Et ratioeft ,quiaordoproxi-
mioris z/hi adrcmotius ,non potcft tolli per vl-
lum agcns naturalc , ficut nec ex aceto immedia-
tcfieri vinumobfimilem ordincm. Intra latitu-
dinem autem celeritatis tcrnporalis cummcdii
tranfitionc,anima minus celeriter mouct corpus,
quam Angelus;quia eft minus perfeda: potcntiae
tnoxiux. Eadem ratione,non potcft corpus quan-

tumcumquemagnummouere;fedquammagnum
poteftjDcus Si iplanouit.

Dices, fola voluntatc mouct ; fcd harc volendi
terminum non habet : crgo. Refpondetur , iam
dixi quod imprimit impulfum , quando mouet
aliud; vndc non ex fola volitione mouet. Vide
Diuum Thomam de malo,^uaft. 1 6.an.^.ad 7. Mo-
linam i.part.^uitft. ^^.art. j.quidicunt modum
prarfcribiabintellcdione; fed fiilla prxfcriptio
cft libcra.quarc non poteft corpus quantumcum-
quc magnum pracfcriberc moucndum?

Dices fecundo , fi mobile aliquod moueic ne-
quirct anima,conando ad motum , fatigarctur.
Refpondetur,fatigatio contingit per abfumptio-
nem fpirituum vitalium cx operatione, quam fc-
quiturdolor ; Sc fic non habet locum in anima
feparata ; quac tamen triftari potcft , quod cot-
pus aliquod moucrc nequcat , fi fibi rclin-
quatur. Sed non fe applicat ad mouendum vl-
tra fuas vircs , & fic nihil ajgrc , aut diflSculrer
moucr.

Nihil pctefi
Hgturaiiter
mouerisbex"
rremo, in ex-
tremum fin*
medio.

Anima mi-
nus celeriter
mouet cerpm ,
quaAn^elm,

8.

Anima n»n
poteft corpttt,
quantumui*
magnum m»-
uere,

Vndt tritur
fatigatit}

Anima nihil
moutt tgri,
vel dsffieul-
ttr.

F 1 N I S.

INDEX

IND EX

Rerum nocabilium,qucB in hoc fecundo Tomo
Dodloris fubtilis continentur.

^rior numerHi ad pagtnam , poflerior ad marginale^ notas
Arithmeticai remttttt.

A B

BsoLVTVM marurt abpjue rtjpe-

£Ih extrinficw Jibi adMenieme , noH

eftcontradiEiio. ^ 3 6. } i

Ahfiluti prima diftinUio non eft per

reifeEium. 609.1

eiiu difiinllio 4 ttrmino , & ob-

ieCio fi£ia. ihid.i

Abftradio ma^it vniuerfdit efi difficilier, tjMVi minus

vniuer/alis. JJ9'4

AbftrahentiHfn non eft mendacium. 1 1 1 . 1 o

A C

Accidens abfiltttumeft idem ejfentialiter cum inbiren-

tia aptituMnaliy non tamen a^uali. 17.11

fotfftfiparari a fia fuhitHoy & ejfefine illo. ibid.
Accidens hifariam fitmi poteft. ibid. 1 8

«0« dicitur ens, nifi quia entie. 1 6 . i j

non poteft a^ere in virtttte fidftantia , plufijMom in
propria virtute. 111.15

tton poteft producere fortmm fitbfloHtialem, 119.}.
111.14

nen generat fitbftantiam. 607.6

nuUum virtute propria poteft ali^uid agtre. I n .^.c^
111.15

mtHum eft natura. ibid. )

u4ccidens nuJlum, vt cognitum, reprafintat adaqttate,&

diftinfie fibftantiam. 550.31

Accidens pro denominato duplex eft. 17.18

fro perfi figntficato , fiparari nequit afite fiibieEio.

ibid.1-7.z1
Accidens ijuadrufUciter corrumfitttr , & generatur.

606.4
Accidens relfeSiiuum eft idem realiter cum vtraque in-

harentia. 17.11

Accidens fiparari a fuo fuhieEio impojftbile eft. i$.6

fifaratum an muteturfefititti, recifiende modumfiib-

ftantia. 18.14

Accidens vnum mamr» nmt foteft ejji in duobue fitbie£iit

ttumere. }59-<^

Accidentis cognitie tjttemedofit frier, & fefterior cogni-

tione fiibflantit. 5 5 1 . ] 4

Accidentia cadauerii nonfitnt neua. 5 90. 1 5

Accidemia corrupti in generatiene non viuentium non

manent ingenito. 589.9

Accidemia, & (juditaus istexiftemes cemfofitit tiatura-

Uhtu, funtfictmStm naturam. 1 09. 1 5

Accidentia manent eadem in mortue. 5 88.^

Accidentia emtua fimilia nun<juam habent fornu, Jpe-

ciediuerfii. 5^9 9

Accidentia fila finJS)ilia fum motiua nojiri inteXeEltUt

fronunc. $61.17

Accidentia Jitnt in duflici d^JJirentia. } ' ?• * J

Jitm infhumenta aiiionum. 119.6

Jitnt inihrumenta fubjlantia,^omode. 1 1 1 . 1 6

AccidentiumJitbieSum non efl materiaprima. 60 j . j

fer eorum collefiionem fingulare non cognofii. 579.
11
Accidentibtu fermanentibu* , qua nen habent coHtr*'

rium , nen eft necejfi , vtgeneratie vnimfit corruftio

alteriM. J>9.i4

exAccidentibus^otnodeJidiflantiamcegnofiimue.jji.

}4
Achi llcs appeUatur argumemum difficile. 3 ?*• ' T

Aci\mCii\o fartii foftfartem neneft in inftami. 1 87.8
Adio a£ia in fatiente. S°^-7

eiueefeEiM. »^»^

AEiio agentit non eft res diftinSa a rt , ^uam froducit.

>J9-f
AEiie alia immanetu, alia tranfitm. 1 97* i ^

difrunt. /oj.io

ttiuiditur in illat a£ptiHoce,& vrdueee. $o$.xo,6 ) i . J
AQio an fit in ageme, vel in faffo. »9 J • » J

eftinageme. /04- 'J

AEiioeflduflex. 3 '8.17

eiui definitio. ' 9 7 • i f

eft lihera,<]ttandof 6^5-^

Aiiio,& faffio materialittr tiihil aliud eft , quamfermd

fiuens. J 11-14

Afiio , & fajfie ftauidim rattenem difirum. 19 j.

»4

fint eadem res numen, » 94*4

Jitnt idem metm. > 9 3 • *4

Jitnt in fatiemt. »*"•

Afiio , & paffio fumumur dupUciter. 1 96. 1 o

Aaie , &fajfie ahftrJjunt a metu,& poJfeM tfefine te.
J04-»6

I» ejuihm Jundentur. «"«•

tjMemede dicantur inefe metui ? S°S-^9

Aflie in rehu immaterCdihm dicitur Hlud , tjuedj^piifi-
caturpermodumaflm. I94'*

Afiio multit modit accipitur. **'<'•

nen eftabfilutum. /o J • ' »^

Aliie,

Index rerum.

j4£lio, mHtati», & ntotut elifferunt. iio.i

ASie naturalis , & intentionalii mn fi cemitantur.

491-7

jiSie nen menfiiratur tempore. jo6.il

anmenfwreturtempore. joj.io

noua uon proueniet a motore.quande. 44 X. j .^ 7

omnit eft difiinSla ab agente. 1 94.4

omnis , & omnispajfio eft in patiente. ijj.z^jipj.y

A^io omnis n.-ttrr,-£ efi propterfineih. 113.1

omnis naturalis efi paffio. ^9S'S

A^iojpajfio , &fitus , & quando an haheattt propriai

Jpecies. ;49-*7

AMio,pa(fio , & motui dlfiirim realiter. j o { . 1 8

A^io PrAdicamenturn anfit cjuid abfolutum. j o j . 1 2

Attio Pr^tdicamentum,^ oElio aBa defiribuntur. foi.S

A^io pro re a£la inpajfo ,ficuadtttn Philofiphum. /04.

A^io prouenit ex viSloria virtutis aSliu* fuper refiflett-
tiam. 64. 1 1

A^io tjuidfit. $oi.s,& 6.611.6

^nintupliciterfitmitur. 5 o j . n

realis an refitltet , citm voluntM elicit aSium. 647.
1 1

ASio relatio non efi principium produ£iiuum,fid denomi-
nandi agens. 196.1 1

AElio tangibilis intentionalis fipponit naturalem. 61^.6

ad A6Hcnem propriam quid requiratur , &quot. J05.
10

Afltoncs naturales fiunt propter formam. 1 6z . i j

AEliones qus fiunt propter finem. '63-15

AElionHm varia -genera concurrunt ad generationem.
617.9

Aftiuitas ibiefimaior, vbi pluret gradnt forma circa
paffum congregantnr. 56.9

AEliuitoi maier,cr minornonfimperfitjuiturmaiorem,
vel minorem intenfionem forma. ibid.

ASHuitoinonfilumattendituringradu, & multitudine
formd. , fid etiam in debita approximatione agentis.
ibid,

hGtus alicuiui ijuodfit in alio , ab eo, cuitu efiaSfa,non
t(t inconueniens. 193.14

AEIpu an difiinguatur ab euidentia. 6 3 j . i

AEiu4 appctitus a quo fiat. 6 1 J .col. 1. 1

ASiiu a materia , ^ua ratione negetur ab Ariiietele.
113.1;

k filo Deo produElus anvoluntaritu. (J j t.cot.i.n.^
eoiffans omiffionetttmaiam «n fit malm, 65 3 .%

de vero falfiu tjuomodofiat. 638.1

idicitur effe in aiitjfUe triplicitir. j 1 8 . 1 8

efficax,& inefficax. 646.6

tjfet liber , licet nihil aliudprtter eim obieElum ofien-
deretur voluntati. ^/ 1 • 3

efi triplex. 86.10

idem an de bono fiat malm. <5 j 8. 3

an poffit e]fevitaUs,&von vitaiis. 65 1 .7

A^u$ imelleEius cur fiat ab obieEio , non aEim appetitm.
6 1 3 . 1

AEi^** intelleEim agentis abfirahit fpeciem. 'fH4.4

an concurrat ad aElum voluntatit. '/11.16

caufitur ab obieElo. 646. 1 o

Atlus inieHigendi nonfit aphantafimtte. /47'i i

pofi eum manet fpicies.'- , , y jo.8

liber'^& non liber an d^trantfpefie:. j » €.6^f 1.4
liber efteiufdem rationis cum neceffario,tjuomedo.ihid.

AElus libere conferiiatur, etiamfiiideimiim-atiumtiiium
Aenegctur concurfut'. 6ji.i

i^f[iiiUHs efHoad fpicificationem i«ii\fiffit efie ttiier

6s'.S
neuter, cfui nonfii finis, necifiedif.. 644.1 o

^ui non efi finis , nec medium omiffioHts \ itec aiias ad

eam concurrtHs , peccatum non eft. 6/ 3 .9

tptemodo fine mutatione fui definat effe verus. 6 3 9.9

finfibilis, (fr finfitium an idem, / o i . I ,<^ x

A^m , vel efiiEius an debeant inherere potentia libera ad

libertatem. 6yi.j

ASius vitalis , anpeffitponifintaElualitendentia iti ob~

ieEium, 616. u

potefi effe ak extrinfeco. 6 3 1. j

AElur voluritatis non re^uiritur ad aEium appetitus.

6i;.4
■AEius moralis bonitas quid. 6 j 8. j

AElui likero anfit efiintialis libertas. 6/ 1 .4

AEiui nibil reale addit veritas. 6 3 8 .4

AEium neceffarium ejuict^uid reprefintat ,5cc. 6j 8.1
ad AElumprimum nibil fi mouet,fid bene adficuridHm.

S16.4

AEium vne tantum infiantt durare , repugnare qui di-

cant. 638.1

AEiusdeliherati,&fuhiti. 649. t

Adus & poccntiac funt eiufdcm generis , explicatur.

608.8
AEius intelleEius dirigiintur etiam a praEiica fiientia.

634.9

AElus intelligendi , nec aphantafia, nec k cvgitatione fio'

ri pojfunt. S^S'^

fimt innobis. ibid.x

plures an fimul effe poffint in intelieEiu. 48 7. 1 4

AEius potentiarurn tjuare dicantur paffiones, / 1 J • 8

AEiiis finfimm noEirorum euidenter neti fiait nobis.

6^0.6
AEius vitales a filo Deo pojfint produci, j 10. i j

Acuties efi augmentahilis in infinitum, 48.8

A D
Additio fieri potefi in infinitum ad numerum. .209

i4

IS.dimu Ai\o (juidfit. 611.4

vnde orta in Chrifio. ibid.
A
itqualia alicjua apparere fojjunt vni tertie , quatamen

non apparebunt tctfualia interfi. 45 '4

itquiuocum cjuid,&tjuotuplex. 421, 24

ejf necejfarif di(iinguendum. 17.16

inter iflud,& vniuocum non efi medium. /70. 17

an inter ea denominatiuum fit medium. ihid.

illorum definitio, ibid,!^

Acr an varietur, manente lumine. 6 1 7.4

efi fiimme humidus , & prope fiimmum calidus, /1.

31
«0« potefi generari nifi mtdiante mederate caiere.

SS-9
non potefi fub ^uantacum^ caliditate , itec rstritatt
ftare. 144. j

Aerem fitftinere ingens fitppofitumfaxum ,fiEiitium tfi.

491.10

./Erernitas efi menjitra diuina ejfentitc. J01.9

nafiiturex immebiiititte. 47/. 7

non habet proprie rationem menfiirtt re^eEiu Dei.

301.9

i€uum efimenfurapermanentis, 300.8

A G

Agens aliudvniuerjale, aliud particulare. 441. t

aiiud liherum, aliud naturale. 1 6/ . t

tfiduebut modis pajfi immediatum. 408.7

efi duplex, vniforme, & difforme, 61.14

Agens, &patiens dupUciter fitmi pojfunt. } 1 8. 1 7

differunt formaliter. /17.11

Ageru iibere non JemperintenMtfinem^. 1 6/.2

Agtm maximum datur, a tpiepotentiapaffiwi patinen

potefi, 63.8

mnimHtn tion ttatur inalijt petentiis paffiuis , ^utt

poffunt

Index Rerum.

pojfunt pati ah aU^w>y& noH k ^uoli^et, propterpar-
uitatem. ibid.

uigtns natttrale agere, in ^uantHm efi in aHu, tripUciter
inteUigitur. 7^-iS

duo reijuirit ad agendum. i il . 1 8

eodem conatu, tjuo agit in nunud , potefiagere in THa-
iM,fi appUcetur. 6 o . i (J

fimtum nullum potefi agere in tempore infinito.^y ^ .y
magu determinat ad produEliorum vnitu gradtu,
tjuam alterim. 1 77.8

non impeditum agit Jphgrice. 614.?

Agens HOH agit fecundMm totamfiiom virtutem , faltem
natnrale. ioj-J

«0« agit nifificundkm partes appUcatas. 107. 1 7
non fit de non agente agens per ahfolutum. 501.4
omne naturaUter agit propterfinem. 1 6 j . i

omne habet fiiharam fita aiiiuitatif, 61.15

quod iuuatur ab effie^u^non terminatur admaximum
ejfe6lum,ijuem potefl producere. 61.9

qtud non iuuatur ah ej^£lu, producit maximum effe-
£lum,t^uem potefi. ibid.

Agente naiuraU approximato pajfo diffofito ad rece-
ptionem aSlionts , agens iUud non efi indijferens ad
agere, vel non agere. l f o.y

Agentia natHraliainanimata, brMta,& homines in cjui-
bu4 conueniant. 1 67.7

inanimata non cognofcum finem propttr ijuemfinem
agunt. 166.7

natttralia non pojfunt agere fuh quacuntjue modica
magnitudine. j4 j

^uomodo finemfuum cognofcunt. t66.j

funt mtdtipUcia. 408.8

Agctc bifariam/itmi potefi. 4407

Agere contingit mtiUts modis. 71.1 6,7 } . 1 o, 3 1 8. r 9

Agere immediate immediatione fuppofiti quid, 1 3 8.
'7 _.

Agereinfinite perfeElius efi,ijuam recipere infinite. iio.
II

Agere principaUter hifariam intelligi potefi. 111.16

Agilitatis dos in quo confifiat. 660. i o

Agit aUijuid infe,fed non vniuoce. j 16. j

A L

Alimcntiim conuertitur in aiitum, ejuomodo. 618. t

eiui pars ficHndMm Jpeciem manet , fecundMm mate-

riam non. ihid.

efi eadem vis eius attra6liua,& retentiua. 626.1

efi ohieiJum potentix nutritiua , & augmentatiutt.

ibid. 1

Ahetitio ^uidfit. }i $.8,411.17

AUeratie ad tjualitatemjit duchiu modis. ihid.

a generatiene differt ex parte fiihieni, 3 • 4-9

AUeratio , attgmeatatio , c^ generatio non efi temptu.
30f.i7

Alteratio eflperfe i*iillif cjttaUtatihm , ^ua pradican-
tur de fubie^o alterato ficunditmfuam vocem. 411.

19

fa in ejuaUtatihHi accidentaUhm. 3138

fit ficunditm tjualitates finfihiles, 409. 1 1

nen e(t ad habittu intelU^uales. 411.10

non potefi fieri in infianti. 3 7 ' • ^

nonpotefieJfeprimMtmottts. 460.8

nullapotefi fieri in vacuo ab extrinfico remoto.i66.y
prirno , &perfi non habet pre termino formam fiA-
fiantiaUm,fid accidentalem. 318.17

proprie di£la t^uatuer centUtienes re^uirit. 4 1 1 . 1 7
quamlihet generaionem prtKedit,etiam particularem.

57.19
Altfrationii JuhieSlum tjuare dicatur finfibile. 313.8
eitii velocitas penes tjuid attendatur. 4 ^ 4- 3

efi aitgmentahtlis in infinitum. 49.«)

Scoti oper. Tom. 1 1.

in AUeratione adtjuaUtatem non hahentem contrarittm,

efifMCceJfio,tjuomodo. 176.6,^7.177.8

in Alteratiene velocitat vnde attendenda. 415.16

Alterationes ditterfarum Jpecierum non fimt ad inuicem

comparabiUs in velecitate. 4^4.4

tjtudamjitnt propri<t,ejuidam improprit. 406.18

ejuomado ad inuicem comparabiles. 4^4-4

omne quod alteratHr,aUeratHr ficunditm gradtu fen-

fihiles. 406.18

A M

Amor a cognUione non efficitur , etiam particulariter,

646.8

magir vnit Deo, tjuam vijio. 619. i

non repugnat eam poni fine cognitione. £46.8

A N

A nalogia tjua compatitur cum vniuocatione, 5 70. 1 6

Analegia tjuid fit. 25.4

ad Analogix attrihutionem tptid fitjficiat, 5 7 3 • ? 6

Analogum tUtpUx efi , proportionis , & ottribHtionis ,

570.16

non fignificat vnam naturam. 211.38

Angeliis , anpojfit definere effe,nonper annihilationem.

557-17

an poffit fe non videre. 6$ 7.4

cerruptibilts cjtto fenfu dicatur, 537.16

cur non i»format,ficut anima, S^S-i

tium intuUiue videt ohieSium, interuenit fpecies , tju*
pefi allum remanet. 578.17

immaterialis cfuofenfu. 5 3 7- ^5

moueri potefi localitcr motu centinue. 57 S -9

operaripotefi , vhi non efi prtfins fua effentia. 409.

10
poptnt per fe moueri ipfi, & anima. 3 74 4

proprietates materia habent. 5 j 6.z i

«luasformM educere potcfi de potentiafnhieili. 661.1
fi perfiparationem partium defineret effe , corrttptH*,
vel annihilattti effet. 5 37.17

AngeU,& hominis intelUBiu in entitate abfiluta diffe-
runt fpecie, 654.1

AngeUforma an educibilisfit de potentia materia. 538.
50

Angeli voluntas perfeUior voluntate hominii. 6^;.
col.i

Angelo, vel anims potefi imponi prttceptum de a^lu pro
certo infianti. 6^ 3 .7

AngeU an corporei. 5 3 4- • 5

an ahfirahant Jpecies, 5 S^-i7

an de fidefit i/loi eJJe incorpereos. 5^4.15

impropriefiintin Loco. 249.11

non intelligunt ohieSa ad nimiam difiantiam. 6^ 7. 1

Angelorum prtdium an per impulfits faElum. 662.6

A n i m a 4^ accjuirendam cognitionem non vnitKr. 657.1
aUoi res ficum traherepotefi. 6ss.6

an compofitafit ex materia , &forma, 6^5.1

«I» eademfuis potentiis. 606. & 607

anfiat ex virtute fiminaU. 603.3

an fit tota in toto cerpore , & tota in qualihet parte
corporis. ^c)-;.fic}.c).pertetum.

an pro hoc ffatu poffit tnouere aUquid inorganice,

660 12
anfit aElus fubfiantialis informans, $%^.i.& fe^.
an forma ini rinfeca. 5^5.4

an pejftt dare effe extenfum. 5 S 7. J

an vna tantum fit in homine. 594-5

an cjuod ilUfitforma informans , tx motu ceHigantr,

584.5

an informet immediate materiam, 587.1

an corptts appetat naturaliter, S^'5

anfit in loce per operationem. ^59.-1

*» infermet hmnores. 5 98,>5

LLl *tn

Index Rerum.

sn Jhnul meHtatur tetA in vn* parte , & cjHiefiat in

ali*. ibid.C

tincreetHraDeo. J34.1 3,604.6

Anima a cjHomouetur. 410.4

an pojfit foluere vnionem cum aliquaparte corforuy
vel eamfacere, 660.9

an omiu prater rationalem,ft diuifibilis. 59(>-S
an diuifibilis fit in ejualibet parte. J 9 8 . j

an fit forma hominu . $^7-^

an fit forrna. J ^ J • '

Anirna Chrifii an perfeElior anima luda. S99'l

non recurrit ad phantafinata. ^$6.10

(fuomodofit fub fieciebH» panii^ & vini. /89.13

Anima corpm mortale non appetit naturaliter. 6j 6.4

Anima de foris venit > explicatur. 603.1, 60 j . 4. C^
/ola. 60 y. 4

efi a£liua perfe. 607.4

efi in loco occupatiue per accidens. * 3 9 • ' J

efi ima^o Trinitatii, ejuomode. 6 3 o.cel. 1 .w.4

efi in Loco per fubfiantiarn. 659.3

eft locus fpccierum, exponitur, S4^-'5

eft notior natura , dr non nobii. ' 4^ 1 4

Anima cft omniainrcUigibiliajfAr/^omVwr. 546.15
efi fpiritualu farma. 586.7

efi fubftantia. 5 8 j . r

de ea varu opiniones. ihid.& 546.15

imprimit impulfum immobile. 66i.t

informat, & Angelm non, ejuare. S^S'S

in fiparatione violentiam patitur. J86.5

ipfius fiparatio non eft fimpliciter violenta. 6^s-^
imo naturalis ficundario. ibid. j

inteUeSiua anfit fubflantia ff>iritHalis,& verafor-
ma informans. 584.1

minus celeriter mottet corpw,tjiuam Angeltu. 66i.j
nihil mouet t^gre, vel dijficulter. ibid. 8

noH eft in loco naturaliter. ^ f 9 • 4

noneftcorpHS. 584.2

non eft pars diuina mentis. 586.8

«0« eft vna omnium hominum. ihid. i

pon informat materiam nudam. 588.7

non informat immediate materiam.s 8 7. 2 .c^ 5 9 1 . 1 3
non perit cum corpore. 600. i

non pojfet effe fitie finfu, tjuomodo. 544. 5

nonpoted corpit* ejuantumuis magnum mouere. 661.8
nune^uamdefinit. 600.2

poteft fi lecomouere. ^S9-S

priiis cognofiit caufoi in ejfeElibtu , e^i funt a nobif.
14.14

A»if»a rationalis a cAteris fermit natttralibtu tribui
modii di^rt. 1 00. 1 6

an ab intrinfeco immortalis. 600. 1

efi indiuifibilis. S9^-^

efi in cjualibet parte. 5 9 8. J

eftincorde ejtto finfit. ibid.6

inorganice mouere ejuare nequeat defaElo. 6148
non tribuit eire corporis. 536.21

vnionem petit ad corpm immortale. ^S^-S

vt totum potentiale non efiinfinguiispartibtes. 598. j

Animafeparata aElH elicito appetit refwrreEiione. 6^ 6.6
an acejwrat nouas jpecies. ibid. t

an cognofeat aEius appetitm,& phantafia. 65 8 . j
an cognofcere poffit ficreta cordii,feu aElus liberos in-
ternes alienos. ibid.col. i .». i

an conueniant ei veElio, ligatioytraElio, & c. 661.6
an moueat per impulfum. 6 6 1 . i

anpoffit ah ea videri aSlui liber a Deo reproduEiue.

658.3
an prateritorum recordetur. ^^ 1.^2,6^ j.col.i.n.i
an recerdetur eorii,ejm coniunfiafecit,vel nouit.ibid.i
an reperiatur in ea opir.io. 5 3 O- 9

cognofcit diftinSie Angeles,& aliat aHimOifiparatai.

657.3
in ea manent habittu, & fpecies, 65 6. i

inorganice meuerepoteft corput mortttum. 660. 11 ,

& 6s^.6
peffet ab omni accidente feparata intelligere, & velle.

607.^

quomodo moueatur localiter, ^^S9-S

vna an poffit mouere aliam. 66i.6

Anima eiefinitio explicatur. 5 8 7 . 1

prima eft effentialis. 591.2

definitio eius fecunda. ibid. i

eaeffentialis anfit. ibid.^

per priorem demon^ratur. ibid.i

eiui diuifio. ibid. i

eius fiibieSium ejuod, & quaU. 597-1

eiusformafiafita materiafeparata ejjet,nihil efficere

pofet. 537.18

errores de eius origine. 605.1

Anima rationalis immortalitai an peffit probari ratione

naturali. 601.1

rigorose non poteft demonftrari. ibid.f

de eius produEiione nihii certofeiuit Arifteteles.ibid. 1

Animx vegetatiua tres funElienes. 6 2 6. i

Animam effeformam hominis eft defide. 517.8

Animam effefifit impojfibile, impoffibile efiejfi tempus.

30}. 1

eam ejfe Jpiritum, definitum eft. 5 3 4- 1 5

non ejfe aEliuam per fe abjitrdum. 607.4

vnam effe omniu hominum informanterepugnat.s 86.1

omniurn non potuit Arifioteles. ibid.

in Anima an detur materia prima. 5 3 J • i ^

in Anima ejfe materiam non eft improbabile ,fecundiim

mentem Scoti. 535.17

in Anima , & Angeleanfit materia eiufdem rationis

cum materia corporalium. 554.14

de ea cjuem conceptum quiditatiuum habere poffimus .

Animt defunElorum affumunt aliejHando corpora. 660.6
Animt difiinguuntur in tria genera. S^'^'^

Animee in plantis, & fenfitiuis quando effentiaiiter dif-

ferant. ibid.

Animet non diFlinguuntur numere per aptitiulinem ad

corpus. 5 j j . 1 2

Anima omnes anfint indiuifibiles. S9^'S

Anima. rationales an immediateproducatura Dee. 60 j ,i

omnesjitnt a^uales fubfiantialiter. 599-^

Anirnt, viuentiurn omnesfunt multiplices. 3 9 • i ^

Animarum ^enera tjuet fint. 592,fo/.2.«. i

de Animarum numero errores. 5 94. t

Animas non fuijfe ante corpora. 603.2

Animas rationales ejfe insujuales inperfeBione fubfian-

tiali probabile. S99-i

Animata an & fortiora,e]Uo maiera. 597-8

Animal carens virtute memeratiua non poteft percipere

tempus, aut motum. ^ 9 • • 3

Animal manet idem a principio via vfijue ad finem,

ejuomodo. 3 9* ' i

Animalis imperfeSii, non aHtemperfeEii ,pars abfcifia,

ejuareviuat. S99-7

Animalis partes omnes nutriunturjanguine. 41.16
in Animali omni datur fenfus cemmunis. 516.14

Animalia imperfeEiafecunditm longitudinem feijja, non

viuunt. S97-S

Animalia incedentia iuxta aqttam cttr inuerfa vieiean-

tur. 615. 5

Animalia mouentur ex fiipfis. 4 H • 4

multa diu a cibo abftinent. 618.14

non moHentur quoad omnes motus a motere intrinfi-

co. 4S7-^^

non

Index Rerum.

nonnHlU ha^ent Mliijuid in/tar nuriitm , ^uo MtdiHnt.

Aniii centwn dMntre pojfunt prdcisc tantum ^ ^UMrtum
modo durat vtim dies. 5 88. 8

Antipheton aere vtjpeculo vtebatur. 5 ^ 2. .40

A P

Apes an habeant m vioriam. j 1 6. 1 4

Appecitus ad permanendum interdam efi cum conatH^
interdum fine conatu. 91.4

ad eim aElum an requiratur aHus voluntatis. 6 1 j.4
»1« diuidatur in irafiihilem , & concupifiihilem , (^
^Homodo. ibid. i

animalis efi duplex. 5 3 • ' i

circA fupematuralia quomodo verfitur. <S 1 4. col. 1 .

num.i
dirigltur omnis a cognofiente. 9 J • ' o

ducitur,(^ volumot ducit. ^45- J

duplex in bomine, defide. 641.1

efi duplex. 91.4

efi ratioae indigemia. 8 9 . j 4

lihertatem ei maH tribuit Caietanttt. 6i^.col. i.

num.i
naturalit, & animalu difierunt. 9 3 . j

naturalit innatus cjuid, 611.1

naturalis cjuid fit. 9 j . j

pLtntcc ejuare nenfit potentia. 5 9 5 »4

«juidam efifine cognitione. 166,6

quomodofiubefi voluntati. 6 1 4. col. i .». i

reunionis aninu an naturalis. ^ j6'4

fenfithiui anfiuhdatw voluntati. ibid.cot. i .». i

finfitiuHt in multit dlffert a raiionali. 94. 1 1

fi fit in Deo. 611.J

triplex efi, naturalit, finfitiuH4,& rationalis. f 9 } .4
vbirefideat, 6t6.cot.i.n.i

vitalit reperitur in omni cognofiente. 641.1

uippetitm ohieElum anfit bonum ,quit tale. 6 1 j .fiEl. j .
num.i

Appetitu naturali aliqui appetunt fiuam corruptionem.
9J.8

j4ppetitm duos efie in homine dicere videtur fides.
641.1

jlppetifit a <juefiat. 6 1 j fiEl.^.n. i

Apprehenfio aliejuando comparatiua. 507.8

Apprehenfio , & oElm volumatit fiunt caufit immediata
deleSationit. ^4J^4

potefl ejfefalfia. 6^-7.^

quidfit. S°7-7

fimplex atitjuando efl de propofitione. ^i7-4

in Apprehenfione propofitionis,& nonfimpticit extremi,
poteft ejfe falfitaf,juare. 6 5 7./

Aqua appetitu proprio non afiendit ad impediendum
vacHum, 617.8

afienfm eim ad impediendum vacuum anfit natura-
lis. 649.8,65;. 1

f /? mediumfini. 611.4

efi fumme frigida , & prope fitmmttm humida. j 1 .

Ji
iuxta eam homo incedens curinuerfi capite appareat.
6^i.S

A R
Aranea per <juod principium facit telam. 1 6 f . j

Arbitrium liberum ejuid. 1 6 j.i

A rbo res an habeant fenfum, 5 9 J • J

Arcus iltuminatHt inprima lunatione cur appareat por-
tio magnt Jphxra. 45.9

Argucrc circutariter quando noneft inconueniens. 10.

iz
Argumentatio ab oppofito antecedentis ad oppofiturr. con-
ficjuentis , non valet. i 1 j . 6

Scoti oper. Tom. 1 1.

Arifloceles an creationem admifirit. 5 J4^' j»

diffintit a Platone de inanobititate primi motorit.

4;4.iJ
per caclum intelligit vniuerfitm. 17819

fer ea , tjua rmnquam fitnt , imeUigit impojfibilia,

299.J6
per mobile refiftentiam. 4 } i . i x

per materiam cptid intellexerit. 586.1

quid de anima immortaiitate finjerit. 6oc. cot. t.

num.i
quid de numero finjitum intemorum. 511.20

tenuit multa opinatiue tantnm. ^o J • 9

Ars circa faElibile verfatur. 63 4. i o

circa partes e.xtemat fiHtm operatur, 102.4

agit propter naturam. 164 19

mutaturper naturam. 1 17- » 6,& 1 9

Ars imicatur naturam, dupUcempotefi htJbere fiHjim,

127.19

per eam atiquafieri contingit bifariam. 1 04.5

ficut fi hahet ad operationes artificiales , ita natura

ad naturates. 163.16

Artium diuerfitas expticatur. 118.20

Artificialia ab arte denominantur. »03.3

diuerfis modis fiunt. 80.6

qua Jint. lo).j.<^4

quomodo a naturaiihm dijfirant. 105.14

fiunt in triptici diftirentia. I04-4

A S

Aftrologia dicitur fiiemia media. 1 1 6. i x

tAftrologi quomodo iudicant de hominum morihm.

A T
AthanaHus exponiturcirtadifticHttatem,anin Ange-

tit fit materia. 537.1^

Attcntio eftipja operatio. 6} 1 .cot.iji.f

Attentio habitualis an eadem cttm virtuati. 10 3 .4
per Attributioncm ad vnum pojfunt dici omnia aticu'

im generis. 568.14

per Attributionem analogia quidfitfiiciat. S7ii^

A V
Auditus erganum quale. 6iQ. I

eius fabrica. ibid.

Auempaccs Auerrois prttceptor, 267.9

Augmentatio acdpitur muttis modis. 3 2 1-.4

an maneat in ea idemfiihieHum. 40.2,325.10

fit ficuncCum formam , & non ficundMm materiam.

JM-iJ
Jit ficunditm formam tantum in viuentibm. 39. 18.

&fiq.
non fitfine nutritione. 41.19

oinnu efi orrmi augmentationi comparahilis. 4 1 5 .5
potefi fitri ficundum quodtihet genm quantitattt.

propria dicitur generatio partialis , fitu ficttnditm
quid. Ji^J.ii

proprie diHa nonjit fine nutritiont , & aiicuim ge^
neratione. 322.10

cfuomodo fiat. 40.20

eim velocitas penes (jtututendenda. 368.9.414.3
Augmentationis definitio. 311.10

Augmentationem ejfe primum motum , efi impojfibite.

460.7
in Augmentatione manet idem fid;ieElum,quomodo. 40.

21.315.20
in Augmentatione pars fecundum formam manert

non autcm fecundum vnztciizm^xponitHr.s ^j.j
in At/gmentatione viuentit pars proprie augetur. 325.

21
quod Angmentatur , non generatur fimpliciter , fidfe-

cundiim quid. 3*3-1 '

L L l 2 Bacu

Index Rerum.

fi A

BAculus , cittM vnapxrsefi iriaqHa, alterainaere,
(jHitre appareat fra^M. 614.1

circa illum quare vifiu decipiatur. 5 ' 7- 1 8

Balsna vidett & mufiulo vtitur. 499. 1 1

B E

Beati mare non trifienturde peccatii commiffis. 630.1

qHemodo conuertantur ad phantafinata. 5/6.10

auomodo fint fiecitri defiattu perpetuitate, 6jo.i j

Beatitudo anformaliterinvoluntate. 6jo.j

an includ.it relationem. 639.8

an necejfitet voluntatem. 649.7

formalii an fit pojfibilti fine relatione caniuncliojiis

adobieElum. ^y^A

<jHoad Beatitudinem , & mifiriam eft necejfitas jpecifi-

cationis. 649.8

Beatitudinem non vult,^iii efie non vult. 6 1 3 .col. i ,». 3 .

B O

B o n i ta s abfioluta, & reffe^iua. 64 3 . 6

in rehni triplex. ihid.

moralis alltu cjuidfit. 6 5 8 . j

moralii non diftinguitur realiter ab aSlu. 639.10

prhnaria,& ficmidaria. <543-6

principalius eft ah obiecio,c]uam a fine. 6^4.6

Bcnitate propria abftnte ab vno medio , qttemodo illud

mcdiiim pntfertur altjs medijs. 643.9

Bonitatcstjuatiwr. ibid.^

Bonum anfit idan cumfine. 644 ,8

de appetihili , & deUSiabili. 643.7

eft dttplex. 14» -7

hoi^eflum, & deleElabile. ibid.

obieSiam cft volitionis, 6 1 j . r

omnia illud appetitnt . 93.6

verum, & apparens. 644.8

B P.

Bruta an habeant memoriam. j 16.14

perfeHa aliquando ex memcria pr^teritorum mitlta

faciunt. '67.7

Brutis infttnt concepttu vniueffalcs cnm circumftantits

fingularibMy eo erdine, quo in nobis. J 7- ' 3

C A

CAdauer fii generetur , nen efi idtm corptu Chrilii
viuum , & mortuum. 589.14

Cadaueris accidentla mnfiint noua. 590.15

in Cadauere non eft nouaforma, 587.4

C JS.

Gascus , & CAcitof idem fitnt. 90.6

Cxlum ab intrinfico non habet naturalem inclinatio-

nem , e^ua determinetur magis ad motum , e^uam ad

ejuietem. 116.17

an fit coyruptibile. 53^-8

eitt* definltio. i ' 3 -4

efiforma, qiiomodo ibid.

efi fitbfiantia. ibid. j

efi variabile. 388.8

habet in fie proprium aEiittumfui mottu. 1 06.4

babet in fi principittm tam aEiiuum , <juam pajfiuum

fus. alterationis. ibid.j

item, principium pajfiuum receptiuum,fid non refifii-

titium. 106.4

mediante rnotu fiuo attrahit ignem ficum motu diur-

no. J44 4

monetur Inteliigentiafibi approximata. i ' 3 • J

mouettir a feivfi. 45 ' • 3

rnottetur naturaitter. i'4'9

mouetur volttntarie non contintrenter , fid neceftfario,

Kecejfit.tte complacenti*. • ' J • ' 5

nen eft compofitum ex materia, &forma. 1 f j . 5

non eft materia, rtec habens materiam. ibid..^.

non habet in fie principium a^iuum , vel pajfiuum

alicuitu alteritu mottu, aut tranfinutationiit k mo-

tu locali,& illuminatione. 1 07.5

non habet principium refiftitiuum illuminationts ,n'ifi

denfiitatem. ibid,

non mouetur naturaliter, fied libere. 1 06.4

non refiftit motori. 114.6

poteft moueri velocius , & tardiits, ex fippofitiorie,

j88.8

quodlibet,e.xceptoprimo mobiii , mouetttr dtiobtts mo-

tibtu. II 6. 17

quod metteatur velocius , quam defaEto moiietur , vel

ctiam tardius,eft impoffibile,ex fiippofitione. 387.6

ijuomodo alicjuo modo pojfit dici fortuna. 1 48.6

fito motueft cattfia generatienis , & corruptionis in

iftu inferiorihtu. 440.6, 1 84.7

Cdi agunt in inteilenum,& voluntatem, quomodo.^ 19.8

incorruptihiles fitnt, <juo fenfiu. 5 5 5 • ' 9

non rarefierent ad replendum vacuum. 166.^

non fiunt animati. 5 84.5

non fiuntfic in loco,vt a locis confieruentur. 149. 1 5

Caliditas , t^tiafitit pars caliditatis fiummit , fiat fimul

cum frigiditate, qua, efi pars frigiditatis fiimma,con-

traria caliditati. '85.9

Caliditatis gradus ali^ui poffunt fiare cum alicjuibiu

frigiditatis ,fied fiamma caliditas cum fitmma frigi-

ditate non. 1 8 j . i

Calor naturalisin corde refidet. 628. 1 1

Caloris defeElu aiiquando mors. 628. 1 4

Calorem vndc fentiat corptu Soii applicatum. 491.6

Canis appetit , & ^rfngit carnem , videns adiitnEiarn

virgarn. S9S-<^

Capilli an nutriantur. 628.14

Capite curpotiits doicantfiudentes,ciuamcorde. ^ 14.4,

51^10

Carcnria eins, adquod efl inclinatio naturalis , quanda

vioientia, 6 $6.6

Caro cjii&dam neruofii,cjitadam pura. 489.2

qttomodo dicatur femire. ihid.^

viua & mortua tales vnittoce. 5 9 1 . 2 j

vtrum fit organum taEiui. 489.4

Carne moiliores ingeniofiores. 500.14

Cafualct^ fortuitum. 1 5 1 . 1 o, 1 5 9. i

CafiuAie , aitt forttiitum niljii firnpVtctter. 1 46.4

Cafiu efi caufia, a cjua nen ettenit finis intentm. 143.19

CafiiM , & fortuna contingunt in contingenti ad vtrum-

libet. 150.3,151.10

fit aticjuid ab illis. 1 4 f • J

nonfrunt omnia ab iilis. ibid.

hic in pltu fie habet quam illa, 145.17

nonfiitnt cattfi coeli. 1 44. 1 9

fittnt caitfi agentes. ihid.

fittnt caufi contm , quA etteniunt e.xtrk , fimper , &

contin^enter. 142.12

fitnt cau/i in his , qua etteniunt in mineri parte , ita

vt non frequenter, nec de necejfitate. ihid.& 1 j

fint caufi in his , qtiafiuntpropter hec. ibid.} 2

tripliciter fiumi poffunt. 152.1«

Caufa aquiueca quidfit. 1 3 J • ' ^

Caufi alia efi perfi, alia per accidens. ' 4 4 • - o

alia libera,alia naturaiis, ' 3 ■ • 3 '

alia infirumentalis, aliaprincipaiis. 155.16

aliqua efi efficiens, ibid. ;

conferttans dicititr trihtu modis. i j 6. 6

dicitttrefficiens efteEitu,citr. ' 3 8. ' 4

dicitttr vnitterfilis t ripliciter, 1 > 7 • ' l

dtipliciter efteEium immediate attingit . 138.17

eadem efi diuerfirum effeEiuum. i ; 2 . 6

Index Rerum,

tfficUns dimMtur. I } o. 3 o

eiui tjmntjue modi. I3^-J

efl Cttuf» extrinfica. ibid.

Cdufi efi illud proptcr ficd tdterum efi tanquMn ab illo.

tft multipltx. I j o. 3 o

efi noinen reUtiuum. i j i . i

Caufi & ej^iiM4 fimtd fimt , & non funt , qutmtdo.

,38.14

ftrrmalis duM haht caufiditates. < 3 o. 1 7

in omni a^ione principalis eft nobilior effeHu pr»~

duBo. 133.14

inftrumentalis, quidfie. ' 3 J • "^

materialis tribm modis potefi confiderarl ejfe caufi,

qmhui non efi caufa. 119.16

naturalis non impedita producit perfeEiijfimum ejfi.

&Hm quem potefi. J 4 ' -9

non omnis eflprior, (fr nebiliorfin cftiElu. 1 3 1.6

nuUa naturalit caufitt fimpUciter necejfario. 158.11

omnis efi materia , vel forma , efftciens , vel finis.

16 1.9
per accidens duplex. > 44- ^ °

patefi tripliciter dici mediata , vel immediata. 1 37.

11

prima intendit , & cagnofitt omnem effeElum , ad

quem concurrit producendc. 146.4

principalior de caufis concurrentibus ad eundem efti-

Eium, fimper efi perfeSlitr, & nobilior. 157.13

principalis <juid. ' 5 5 • ' ^

producens tantum , & caufa confiruMs feptem modis

differunt. i37-5>

quomodo caufit diuidatur in quMUor gettera canfarum.

151.4,133.8
"vna duos , & indeterminatos effeUtu habet. 144.10
vniuoca ^uid fit. • 3 J • > 6

eiiu perfeElio ex tribus prouenire potefi. 137.13
Caufam ejfe extrafuum efftclum , dHpUciter continglt.
145.11

perfeElionem eius ex tribus cognefii poffe. 137.13

vnamfiibordinari alteri quidfit. ' 3 ^ • 5 o

Caufiindi ordo, Jtf6.11

ex Caufit materiaU oftenditur effiElsu effe. 161.11

Causa naturali concurrente cum Ubera , tota oElio efi U-

bera. 645.1

Causa prima naturaliter agente , nuUa maneret Ubertas

in ficunda. 648.1

Causafitffycientipofita, neceffariofiquitureffeSiu. 1 j j.

>3

Caufi admuUapoffunt comparari. »539

Caufit aque perfiEit. poffunt in effeElui aque perfeElos.
658.1

coincidunt in idem numero. '3 1^5

diuerfkfunt aUquando eiHfdem effeElus. 130.30

effentiaUter ordinatafunt indupUciordine. 403 .7
Caufi notioresfitnt effElibus. 1 70 i

per fi fitnt finitg , fid caufic per accidens infinita.

i4i.JJ
qntdam priores, quadam pofleriores. 154.14

cju^dam in aElu, epudam inpotentia. 135.16

quomodo dicantur notieres. 1 j . 1 1

f^uot fint compofiti naturalis. ' 3 ^ .4

fiplures concurrant ad alieptem effElum ilU fmt fihi

inuicemfubordinat£,vel amhaaUcui tertia. 1 46.4
funt notitresfuit effiElibus. 170.1

funt vniuerfalieres. i.i

funt fihi tnuicem caufi. 129.14,132.5

vniuerfitUum caufa funt vniuerfides , (^fingularium

fingulares. 13 4- '5

Caufarum quatuor genera. 119.15

earum confideratio quatenus ad Ph^ficumffeEIat.161.^
Scoti oper, Tom.II.

earum medi (juatuor.

»j4Hi

earum proprietates tres.

119.14

earum triplex gradut inuenitur.

156. if

C E

Centrum grauitatis qnid fit.

143^'4

Cercalia quidfint.

3i5-i-9

Ccrcbrum quemodo edere cenfertetur.

613.6

a Cerebrederiuanturnerui.

489.5

illo turhate , ejttare turbetur intelUElio. 'S9^-S

Certitudo dtuidipotefi in Phyficam, moralem , e^ Me-

taphyficam. 636.8

Ccrtitudo duplexefi. ibid.

Certitudo & euidentia. <> 3 5- »

Certitudo emnii non efieuidens,fid omnis euidentia cer-

ta. 6}6.8

C H

Ch.iritas hahituum nebiUffimus. 619.1

Cliord.c dnxpoffnnt fuslinerc pondus , quarumtamen

nulla petefi m^diasum fitSiinere. 95 . j

Chriftus an aliquando mouerit cerptuftium inorganice

ante refitrreElienem. ^S9-^

habtdt perfeEiifftmam fiattiram, 5 • • 1 4

monit fiinerganice. 614.8

quomcdo in ccelum eueEius dlcatur. 660.7

in Chrifio fuerunt duafiliationes. 633.11

C 1
Cibi comtrifiones. 618.1 1

qitomodefiant. ibid. i x

Cicero male de Fato locuttu. 1 49, 11

Circuitio , fiu circuitienii velecitas penes quid atten^
denda. 368.7

Circulatio non efi in mouentibui , & motts Ucaliter.

402.4
Circulationem effe infinitam efi impoffibile. i 96.11

Circulus imperfeEiusfit duobu» modtf. iO. 17

in demonfiratione dahil/s efi prime,& ficundo medo.

ihid. 1 9
in detnonslratione efi duplex. 1 0.17

C L
Clepfydra^aVyfr. 151.11

C O
Coftiones quatuer alimenti fittnt antequam in viuen'
tis fitbfiantiam conuertatur. 40 . 1 4. & fiq.

Cogitatio prima anfit in mann neflra. 6 j i .cel. i .w.5
Cognitio ad oEium voluntatis an requiratur. 645 .4
Cognitio aUqua potefi dici perfeEia dupUciter. <f. j.C^
541.16

confiifii aEiuaUs priorefi confufa potentiaU. 19.19

confitfii prior eft quam difiinEla eiufdem. 5 40. 6

difiinEia aEiualis prior efi difiinEia potentiaU , quo~

tnodo. 1 9. 1 8

duplex efi cognitie. ibid. 1 7

incomplexa perfeEia de aliqua re haberi potefi , fine

cognitione omnlum caufUritm. ^.6

nen efficit amorem etiam partialiier. 646,8

ohieEii efi inecfiafi. ^bid.j

omnis , qua fiquitur ex aUa cegnitione alteritu rei

eiufdem ordints, efi complexa. 9.15

perfeEia de nuUa re fignificata per tervunes , haheri

poteft. ihid.j

perfeEia duplex eft. l O- 1 }

praEiica fitmitprincipium afine. *i3-3

primorum prlncipiorum nen ifiprima. S^- ' 4

vna dependere potefi ah alia dupUciter. 5. i o

vnadupUciter potefi effe perfeEiier aUa. 540.6

vna ex altera hifariam (aisfityi potcfi. ibid.

Cognitionti veritoi fimpliciter efi in iudicio. 6.3.7. 5

ad Cognitienem acquirendam non vnintr anima. 657.1

ad caufati perfcEiarn requiriturnotitia cenfufa am.-

nium eim caufarhm. -9.7

L L I 3 ^d

Index Rerum.

W M*therMtieam perfeElMn , vel MetMfhyficamy

fdtem eU /ubftantiu /epMratUi nen requiritur co-

gnitio omnium caMfarttnr. ibid,^

ad perfeSlam rei efHomodo re^uiratur cognitio om-

mum cauJarMm. i o. 1 5

ad perfeElam rei non re^Hiritur cognitio caufarum

per accident, ibid. i 7

ad perfeSlam rei cognitionem ^uot reeptirttntur. 9.8

ad prificipiorum cognitionem, item elementorHm , &

caufarum efuomodo precedendum, i j . 1 r

propter Co^nitionemfinfibilium propriorum fenfiiwn.,an

fit nece^e ponere fenfum commMnem, j 09 . 3 .&ftq.

a Co£nitione confufa fpeciei ad diftinElam eiufHem , ^uo

erdine reditur. J40-5

a Cognitione confusa ad diftin&am qrdine doBrinapro-

ceditur. 5J9'J

a Cegnitiene non fit aSlw veluntatu. 646. 8. C^ 9

Cegnitum primum tptidfit. 3 1 1 . ; 6

Cogno/cendi diftinili ordine prior eft ordo confuse ce-

gnofcendi. J^i-io

Cagnofcere confuse aliudeft, & aliud cognoftere confu-

fum. J19.1

Cognoftere confitse, & diftinlie «juid. ibid.

Cognofcere de alitjua re ejuadfit natura , non copioften-

do motum, impojftbile eft. 1 70. j

Cofftofci diftinUe nibil,ru>n cognitii partibm in ee inclu-

fis. 541. II

Cognefci plura fimul vna petentia. 507.6

Cegnefiitur alicjuid ijuadrHpliciter. S5^S

Cognofiitur hocprius, ejuam illud, qnare. 5*9-9

CUilov an fit tantitm in fitperficie. 619.16

Color colli colmmba nen eft verui. 0 1 S . 1 4

Coler iridis an verus. ibid.

Color non eft Ihx. ibid. i- 3

^uidfit. 619.16

vnde oriatur. 6 1 8. i j

vnde vnmpotiits reperiaturin vno corpore, quamin

alio. ibid.

Celoris definitio. 619.16

Colerem recipiens cttr non poffit recipere eittt fpeciem,

5?}. 10

Caieres apparentet an videat oculm. 517-19

apparentet non videntHT. 618.1)

apparentes fint lumen. 51710

extremi, & medif. 619.17

Cotnbinationis caufi qupt. 1 3 3 • "

Communia minits an minus nota. j 4 1 . 11

.Col-rtparabilium Vo«^Vw««. 4 ' 5 • ' i

fDemftaratio eft dnplex. 4 1 7.5 ,4 1 6. 8

^ in aliijMaUter vniuece. j 70. 1 6

eftwultiplex. 3 1 4. 1 1 ,4 1 9. 3

fit ftmperpenes alicjuam vnitatem. 416.9

illim in ejne irMemtur^conditiones. 416.1,417.3

in ^uibm inueniatur. 419.11

Comparatio mebilium ad mettentia fit ^n^ue meeUt.

motHurh in velocitateitripliciter. 414. 3

prima , & fecunda fititfn in numeris imtenitur. 418.
1 1
Comparationis deftnitio. 416.1

eiHfmedi o6lo. 4 1 8.9

rComparatfones prima inueniunturin tjuantitatibm con-

tiHnis. ibid. 1 1

Comparationes preportio»itles non fiunt circa genera.

III. 13
Complexioncs diuerft conferunt ad dominium appeti-

tm fenfitiui. 6il.i

Complexum eft duplex. 16.Z

Compofitio >/? multTplex. 177. 1 1

ejuidfit. 507.7

Cempofitum an habeat plures fomtai fiihflaHtiaUs. 78.
18

eft perfeSiiui materia in infinltum. 1 10. 1 1

ex indiuifibilibm indiuifibile in infinitum nullMm eft.

1IJ-40
idem minime manet ratione eiufiiem materia. 590.

»5
non agit, nec refiftit,quomodo. 3 0.6

nullum eft ex partibm diuerfarum rationum. 65.3
omne refoluitur in fua componentia. 80.8

poteft dici notim dupliciter. 13.11

filum proprie eft fuhftantia, 1 5 . j

Concauum coeli eftlocm nebiliffimm , cjuem pottft ha-
bere corpm reSle motum. 1 44. j

eft loctuproprim tetim mafpt elementorum. 1 3 7. J

Concauum , & cenuexum nen fitnt oppofita , & quare.

lOJ.II

Concauum Luna dupliciter eft lecm ignit. »18.9

Concauum orbii Luna quomodo fit locus igms. 144. j,

118.9
Concauum fphara ignit nen efl locus proprius aggre-

gati ex trihus elementis , & mixtis infia cententis.

137.J
Conceptus tntis de Deopro hoc ftatu anperfeEiior efje

poffit omni conceptu de creatura. 5 7 1 • 3 4

Conceptus de Deo , vel fubftantia,non eft nobis poffibilii,

quamedo, j 6 1 . 1 7

Conceptus dicitur vnittocMS tribus modis, 18.17

Conceptus duplex eft. ibid.j

Conceptus entis eft communior aliit. 1 j . t

eft communit fid>ftantia,& aceidenti. j66,^

eft vniuocm Deo, & creaturit. ibid. 7

fufficit ad contradiSlionem. 5 67. i o

Cenceptut entit infiniti eft perfellijjtmttt , qnem de Deo

pro nunc habemut. 5 4 J • • 7

Conceptut imperfeSlior quare caufitur a remotit. 1034

ntiUut creatura eft prop^iut Deo. j 66.7

emnit eft complexus , per quem concipitur accidens.

15-7
propriuseftduplex. j/0.30

proprius fitbfiantia non datitr in via. / 66,^

«juiditatiuus fitbftantia non includit conteptum acci-
dentis. 26.10

fpecificMS ^id. 10.31

vniuerfalis eft duplex. 16.6

Conceptus (juiditatiuus ^uem poffttmus habere de ani-
ma, pro nunc. 558.6

Conceptus emnei vniuerfidioret in Phyfica nenfitnt com-
prehendendi ad/itfficientemcognitionemfitbieSH. ij.

19
Conceptut proprif de Deo tjuomodohaheripoftitnt. 558.7
Conceptut vnitterfidet cum, & fine fiibftantia partiatla-

rij^i appropriata, tptomtdo conueniant,& difftrattt.

i6.6,&7
Conceptuum orde, 16.9

ConcipieneU confuse totus erdo efi prier via originis,

qHomodo. '5>.i7

Conclufio aluiua tpiatuer modis dicipoteft dt fiientia

naturali. 1.4

Conclufio demonfhationis bifariam cognofci poteft. 14.

16

tiulla , cuius vterque terrninus eft naturalis , eft Ma-
thematica. 1 24.4

pluralis numeri nonfiquitur ex pramiffis infingulari

numrro. J ?• ' J

Conclufionis coMfa tripliciturfimitur. 13.11

ex Conclufiene experimentali deuenitur ali/juande ad

principium per fe notum. 635.4

Concupifcibilis, & irafiibilis an difiingHantHr in vo-

iuntate. 61 5.1

Cencu

Index Rerum.

Concupijcfbilis /ex pa^ienes. 616.4

Condenfatio hifarinm /iamtur. 176.9

efi motm *d denjitienem. 276.10

efi triplex. 17J-4

Condenfiuio , & raref/i£iio epadfint. ihid.4.

Condenfittio, & rarefaEiio ^Homodo non difiinfftAntnr k

denfitatey & raritate. ihid

Condenfiuio non efi diminutio. 176.11

Condenfittio ^ualiterfiat. *75'4

in Condenfiuione ^omodo fe habeant partes. 176.11
Conditiones ad hoc , epud alujua compararipojfint in

aliijKo tertio. 4 ' 9 • 1 3

ConfaCafitnt nohts notiora. 17.10

Congregitio efitraSlni. 4oj-'4

Confcientia ad intelle£fum ordinatur. 634.1

Confiientia an fit hahitutpra^ictu. 6 3 5 .col. 1 Jt. i
Confiientiofifs rnagis an magii fciens. 6 } y .fiSt. j .«. 1
Confecratio in tridtto fifieret, haheret ewidem termi-

numy^m modo habet. 5^9-^ i

Confequenter tftprius ejuam tangere. 3 J ^- ' J

Cenfitptemer fi hahentia ^ua. 3 47- '

Cenfiqtunterfe hahere, <pu dicantur. 3 3 5 • > 8

Confi^uentia hona eft a verhe cft tertio adiacente ad eft

fiamditm adiacens. 1 4 ' • 7

Confitptentia duplex. , 6. i /

formalis ^ux. ihid.

materialts <pia. ihid.

^uadruplex eft. 5.1

ConferHons nonfit intmediate ex quelihet ,fid determi-

nate ex inconferttante. 68.10

Contemplatio quomodo impediatur k pbantafiatione, vel

econfra. J94'4

Contigua qiu. 3 3 3 • ' 9

Continens efi diuifiank cemettto , (fr funt ad inuicem

contigua. 111.16

Contingens accipitur dupliciter. • J • ^9

Contingensad vtruniiibet non reperitttr in petentiis

aSiiuts. ■^°-3

Contingcns efi triplex. I j i . 1 1

Contingenter aliejHid euenit. ^Si'5

Contingenter aliejuid euenit dupUciter. ^SS-9

Contingentis deftnitio. • J i- ' 3

Contingcntia ad vtrumlibct in ^ reperiantur.

Contingentia efidiueffimede in agentihtu liheris, (^ n*'
turalihus. ii'-7

Contingentia inrebut preueniens ex cencttrfit diitina ve-
Ittntatii lihere cum caufisficundis naturalihtti. i j 8 . 1 1

Centingentia in rehtu vnde. i j 7. lo

Centingentia rerttm ajferitur. 156.14

Centinuatio efi triplex. 3 3 3 • ' 9

in tjuihtu inueniatur. 3 3 1 • ' f

Cemimtitas fnottts <jtiid requirat. 3 3 1> ' 7

Contintutat temporie efi pofterier continttitate mottu, &
THognitudinis. 186.15

Cominttitatem , vel difcretionem in emni comparatione
eportet imaginari. 418.11

CentinuumefttUuifihile inpartes, tpt/intm eptaUhet pe-
te/f efie hoc alitfuid. 56.17

eft diuifihile infemper diuifihilia. } 47. 3

illud eUuidi in infinitas partes, quidfit. 359-14

in ipfi anfim infinita partes,vel e contrario. 3/6.5
in ipfo funt i ifinita partes, ejuemodo. 3 5 7- ' o

in ipfifitm dupUces partes. 103. 13,357.10

«0« efi compefitum ex indiuifihiUhus. } 47. ' > ) 5 } .8
TUtUum cempofitum eft ex indiuifihiUhus, 3 49. 8

fitmitur tripUciter, 169.6

vnde dicatur. 3 3 ) • > 9

Continui aliquA partes an fint omnes partes centinux.
3J6.4

in Centinuo fulibet pars mtte iinifienem , hahet fer-
nuim, nen tamen diftin£ie. 3 5 S. 1 1

in Continuo partes indiuiftbiUt fuitt ficut pun^a.

360.5

Centinua (jtu. j 47. r

Centinuorum fitnt tria genera. 187.19

Contradinie nonfieputttr ad vacuum ejje. 1 6 5 . j

ad Contradi^ionemfitfticit entis conceptiu. 567.10

Centraria duo ^fiiuxta ponantttr ad intdcem, c^ttodlihet

illorum magis difiinEle percipitttr. 45.9

dupUcia fnm. 74. j

dupUciterfitmuntur. 69.15

primaria (juadam fitnt,ejuadamfictindttria. 69.13

primaria fitnt in dupUci dif^emia. ihid.

<jua dicantur ficun&m locum. 3 3 ' • ' 5

quomedo poffint fiare fimsd. < 84^ 7

fitnt (juorum alterum , vel medium inefl fitbieiio na-

to,Scc. 71.7

Centrariorum mettu in fenfu non funt centrarij. 507.5

Centrariorumjpecies nenfitntcomrartf. 508.9

Contrariorum vnttm fugtt reli/ptttm. 53.8

Contrarietas accipititr dupUciter. 7 1 . 1 4, 3 1 6. i

accipitur pro eppefitione. 71.11

efi dupUx. J44.J

efi triplex. 1 84.6

interresextraanimam accipitttr dupUciter. 344.3

Centrarietas mottu fitmitttr a centrarietate vtriuf^

terminorttm. 340.18

Cemrarietas motitftm penes quid attendetida. 339. 15.

^340.18

non eodem mode efi in Pradicamentis, ad ^utifit mo^
tus. 3i7^8

nulla inter LMnam, & ignem. 146.11

tjuadruplex inter tjuaUtates tertia jpeciei. 4 1 1 . i S
cptatuer modis inttenitur in rehtu. 70.5

reefuiritur inter terminos mottu. 3 1 3 • S

ficttttStm naturam initenitur in emnigenere mottu.

34i^i4

Contrarietat terminorum hifariam fitmitur. 344.4
vna prima efi in vnotjito^ genere. 74. t

Comrarietatem tjttamlihei fitum habere fiSieSium, tjuo-
modo intelligendum. 75 • ' o

ad Contrarietatem <ptidrequiratur. 1 84.9

Conucnire primo dupUciter cemingit. 5 3 3 • ' i

Conuerfio ad phantafrnata an fuijfet inftatu innocen-
tia. 556.10

Comterfio ad phantafinata an fuerit in 3. f^irgine.
ihid. 1 1

Conuerfio , & loctu Diaie£iicfU nenfitnt preprie cofifi-
tpientia formales. 7.18

Conuerfionts ad phantafmata caufa ejtu. 554.4, \^6.
1 1

Copula epiando cenfignificat temptu , vel inilans.
638.3

Cor in animaU a quo moueatur. 4 f o- 3

inter omnia memhra animalis eft principaUtu. ihid. t

quofinfit nerui ah ilio derittentur. 515.10

vnde ipfum , & tjutdam membra centra voluntatem

moueantur. 61 j. 6

Covpotalc agit partialiter infpiritttm. SSi-^i

Corpus aU<piodcendenfari per alterationemfine gene-
ratione impojfihile eft. ^7S-S

tdiepiod creari e.vtraceelum impeffthile efi. 1 1 6. j
alitjuod curttum ,fiue compofitum ex infinitit re£Hs,
eiefaSie eft infinitum lengum. 104 . 1

alitptod infinitum pojfihile eft. 201*9

coelefte nonmoueturUcaUter. 119*5

vt perfeEle cognofiattir,tpia re^rantur. 46. i }

circulare penendi aEiu infinitum-i dupUx medm.
105.7

L L l 4 conti

Index Rerum.

ci>ntttteHsJecHH£imfi totnmi non efi lociu ilUuii^itod

eontineinr. 2ii.i<5

CorpM dupUciter fiiptititr. » « 7 • 7

CorpM ejfe in bocyhiefiejfe in loco. » 3 J • ^ 7

hnhet formam ante animMn. 587.1

heterogeneiim nen potefi ejfe infinkum. 108.20

im'/>ediatum orhi Lun* cjuomodo mouetur. Z44.4
locansy& locatum nonjunt At]ualia,eiiiomodo. 1 3 8.10
naturale eft dupiex. z o 4. 1

naturale omne exifiens in fito loco naturaii , (fuiefiit

naturaliteryCir manet in illo loco. 1^0.16

naturale omne naturaliter mouetur ad fitum locum,fi

fiterit extra. ibid,

naturale tjuare ferantr uaturaliter ad fiatm locum,

ihid.17
naturale quare tjuiefiat naturaliter in fito loeo natu -

rali. ilfid. 1 8

Corpui nullum aSlu efl infnitum. 2 06. i o

nullum mobile circulariter,efl oEht infinitum. 104. j

nullum mohile motu re^o , eft aElu infinitum. z o 5 .4

nullum, nec alicuiw corporis fiiperficies efiproprie lo-

cui terre. 141.6

onme citra vltimam ft)hsram,efi in loco. 147.6

omne finitum clauditur alio corpore fitperiore. zoo.

28
omne habet locum naturalem , a quo nunquam moue-

tur naturaliter. 2 1 6. j

organicum cjuid, 589.10

organicuTU quod habeat formam aliam,diBin£iam ab

anima , Theologici prohatur. 5 89. 1 2.

per diuinam potentiam poteft ejje defuiitiue in locofi-

ne vbi pajfiuo circumfcriptiuo. i ? 5 . ^ i

quando mouetur motu re^o , totum mobile deferit lo-

cum,inquoanteaerat. i39-'4

qumtum, eo cjuod tale, ht^et pofitionem^ejua eftpajfio

cjuantitatii. 1^4-^7

ifuod. informatur ah anima , non ponitur dire^e in

Prtedicamemo. S9'-^i

^uomodo concurrat ad ffieciem. 6j j.cel. i.n.i

Soli applicatum vnde fintiat calorem. 49 ' • 6

vnum pott^ fieri ex omnibtu corporihw mundi. 1 89. j
vnum , fi ejfet infinitum vndique , vbique ejfet cen-

trum eim. 2cj. 1 1

Corpore , & amma duorum aqualiter aJfiEiprum , al-

ter poteft obie&um iUicitum velle , altero id nelente.

^47.13

Corpareitatis formam cogunt aferere locutiones SanSo-

rum, 590.16

Corpora an plura pojfmt ejfe in eodem leco. z 70. 2

fircumflantia , pofito quod vacuum effet , non dila-

taremfi , necconcurrerent fid>ito ad replendum

vacuum. ^S^-i

eaeleftia non tgunt in intelUElum , vel voluntatem.

518.4
caelefiia qiwmodofint in loco. ^49. 15

diuerfa ineadem fuperJicie,ficHnSim aquiualentiam,

fihi fiiccedunt. ^io-9

eliuerfa in eodem locofibifitccedunt. zi6.j

due ejfefimul efl impojfihile. *SS-i9

duo ejfe fimul , cjHorum vnum infermet aliud , nen eft

inconueniens. 3 i .9

Cerppra huius, vel illius coloris,quare. 6 1 8. i j

Corpora mifia (X elmentU tjuomodofint in loco. Z49,

16
Corpora mortua cur grauiera appareant. 448. 1 9
Corpora tneuentur ad fit* loca naturalia , quare. Z42.
10
mpueri natmraliter ad fita loca naturalia, ejuomodo

intelli£endum. * 4 3 • ' 3

fiea viuentia via corruptionii , (juomodo te^mimn-

tur in qualitatibut. } 10. z6

non viuentiavia generationie , & confintationis nen

terminantur intrinfice , nec extrinfece , quomodo.

56.17

plura effe fimul in eodem loco,eft impojfibile. z 1 6. j

plura , quorum vnum informet , vel natumfit infor-

mare alterum , vel ambo tertium , bene pojfitnt effe

fimul. Z70.Z

plura , quorum vmtm non fit natum informare alte-

rum, effe fimul, implicat. 116.}

qua alterantur, tjuanam fint. 405 . 1 6

fiunt in duplici differentia. *47.4

fiint in loce diuerfimode. * } ?• r i

Corporalia aquiuoce fitnt in Jphara , & in tempore,
^78.20

quicquid Corrumpitur , efi prius corruptum , & omne
corruptum eft priits corrumpi . 3 85 . « 5

Corruptibilc, & incorruptibilc difFerunt gencre,
exponitur. S9S-7

Corruptibile nenfiifiipit magis , & mims. 85.11

nuHumpoteft durare per infinitum tempui. 60.4

Corrupti quantitas nen manet ingenito. 606.6

Corruptie bifariam confiderari peteft. 11 j . 1 4

dulcis tjuanam fit, atque etiam triilit. 3 4 3 • 18

eft duplex. 308,11

non eft motU4. 308.9

nulla eft alicui cerruptibili naturalis. 53.9

omnis ah extrinfeco. 3 • /-4

ejuo fienfiu in Angelii. 5 3 7. z 6

in Cerruptione hominis nulla forma generatur. 602.7

Corruptiones fiunt in tempore per agentia natnratia,
302.15

Cerruptum idem an pojfit viribtu natura idem numero
repraduci, varia epiniones. 101.18

Cerruptum idem poteft idem numerodiuina virtutere-
produci, ibid. 1 7

C R

Creare de nihilo contingit tribus modii. 437.10

Creaiio anima , & nen vifio Dei , tjuare naturaliter de-
beatur. 563.10

Creatio non eftproprie tranfinutatio. 67. i }

Creationem an admifirit Philojophui. i 3 4- < 5

C V

Cucumer fugit oleum. S9i'i

D A

D/Emoiies multa pojfunt , quafacere nenpermit-
tttntur. 658.4

Damnatiyiwjx/i contrariis pajfitri, 508.9

Damnatorum finfiit taEliu nen immutahitwr naturali-

ter. 493.4

D E

Dcceptio quomodo fiat. 640.2

Deceptiefinfiu non decipit intelleElum. 6 3 6. j

D ^&iikio analogica poteft ejfe termini analegici. 114.

10
Definitio indicat fithftantiam rei. i6. 7, z 1 z.z 5

Definitie naturalis non eftbona , nifi exprimat , fidtem

cenfuse , omnes caufias rei. 9. i \

Definitie cjux, nenhona. 109.Z

Definitio cjuid. 24. 1 4

DefinitiofiibieSliefi meeUum in demonfhatienepotijfima.

I 25.1 2
Definitio fiii fiihie£li ponitur in definitione accidentis.

41.35

Definitionls conditiones. ZZ2.25

e.vplicantur. z z } . 1 8

Deriin(fi:orum anima affiimunt aliquando corpora,

660.6

Dci i)ara virgo nuUo morbo lahrauit, SS^-^^

Delc

Index Rerum.

Dcle^atio an immedUte c4u/itur nh obUElo. 5 1 1 . 1 5
'Dele£lMtie ammam facit iudiettre temptu ejfe treniiu.

ii «pto CMUtnr. ^45- 1

tUcitMr pajfto , & quomodofiat. J 10. 1 4

eft tjitalitM . ibid.

maior datur , cum voluntatis conatus minor efi , &

tjHomodo. ^4f>3

nonefioperatio. 616.4

Deliquij animt caufk tjua. 6 1 4.»/. 1 nmn.i

Demonftratio circularis perfeEla vt impojfibilis. 11.

18

Demcnffratio proptcr quid efiduplex. liy.io

Demonflratienis duplex acceptio. 60 1 ^4

Denominantia fitnt duplicia. 111.13

Denominatio parris infert denominationem totiui. ihid.

Denominatiuum an medium inter vniuocum , & aijui-

uocum. 570.17

Denfitatem maxlmamefidare,fid> quamnpotefifiare

forma ignis, (juando. 51.11

Dentes , & ofja viuunt , non fentiunt. ^Sj.'^

Dependentia hominis a Deo, non ejlfimilis dependen-

tia accidentis n fiihfiantia. 17.16

Defccnfus non efi de vno genere fiientit in aliud ge-

nus , qtiod efi comrariafiientia. 1 } . 1 1

Defiderium naturale frufirari inparte , nonefiincon-

ueniens. 93.8

Dcfperati nolunt fiipfbs non effe , fid voUmt fuam mi-

firiam non e/fe. ihid.^

Dcus agit per imeHeElum, & voUtntatem. 66.9

an fit caufk ejfciens omnium. ^ J 3 -9

de faffo aUejuid creauit in tempore. 437.11

efiaSlMpurnt. 194.1

efi caufa vniuerfkUor ejitam caeUtm. * J 7 • 1 1

efidifficile cegnofiibiUs. 8.1

efifinis gratia cuius, & nuBo modofinis quo. 140.4

efiinlocoappropriate. *47.5

e/l obie^um primumfiti intelUElus. 561.18

efi omnipotens refpeclu poJfibiUum. 67.11

efi omnium rerum caufa. 8.1

efi prs,fins omni loco , & omnem habet perfeHionem.

475-7
e(t primum cornitum perfe^iene. 540.6

efl in loco appropriate. 147. f

immedlate concurrit cum omni caufit particulari ad

ejHemcunejue effeEium. 138.16

nequefallit, necjue falUtur infuafiientia. 158.14
non efi obieElum aditquatum intelUSlus nofiri. 5 64. i
nec primum. S^5-^

nuUi mobiU efi extrinficus per indifiantiam,Ucet be-

neper inharemiam. 451.6

potefi aUquid de nihih producere. 4 J 7 . ' i

potefi creare vnum alium mundum de nouo. ibid.
potefiidem locahile , & eundem,tocum confiruare, ^

tamen non manebit eadem circumfcriptio. 1 5 6, 3 5
potefi operari in parte vniuerfi , in ejuaper impoffi-

biU,non Cjfet fecundum fitbfiantiam. 409. i o

ejuadrupUciter hahet caufaUtatem in his inferioribus.

139.18
^Hare conceptu proprio in via non imelUgatur. 5 64.

«4

quod cognofiit euenturum , necejfario eueniet , necef-
fitate confiefuemia. 158.^4

quomodoeumpro nunc intelUgamus. 5 f 0.3 3

quomodo iltuminet emnem hominem. 5^7-9

quomodo pojfit fiipplere vicem ebieSli ad vifionem.

641.5
ejuomodo fitin loco. 249.14

jKo finfu cfi inteUigibilU finc Jpecie , vel medio lu-

mine. 573.37

fi reproduceret oBum mtttm Uherum , pofiet videri

ab anima feparata. ^5 ^ • J

Deum cUre videntes, an eum foffim odifie. Sfo.ti

de Deo pro hoc fiatu an pofftt haberi conceptus pe^^e-

£Hor emni conceptu de creatura. 571.34

in Deoanfit a^io de genere J^ionis ad intra. joj.

II

D I
Diccre, & intclligcrc/>ro eodem fitmuntHr aUquando.

631.9
D i^l: ioni s exclufiua officium. 1 4. 1^5

Diescritici quifint. J4J*t8

DHfeienuit&genit/ idemrtaUter. 5 ^7- 1 »•

Difieremia vUima tpumwdo fitb ente con&ahatur. 5 65 :t r
Differentit efientiales mnpoffiim etdem^tcieifimul eon-

uenire. JJ^.^i

'Differentia indiuiduaies an tupudes. 599-5

Diieftio , & deUBatio nonfunt idem. j 1 9.7

DiU5lio nihil producit vt aSfib. 63 1.8

Diliges DominuttJ Deum tuum cx toto cot-de, e.x-

ponitur. 669. to

Dimcnfiones corporU fecunHtm UneasreBas , veifit-

perficies accipiendo, Ucus efi^a/juaUs tockto. 2 J7.5
Dimenfienes tres ejuod habet, efi corpus. ^ ' 5-4

Diminutio ^«4»^o j£«f. 41.18

Difciplinz ordineprius eptid. 541.11

Difcipuli fiiemia diuerfk. 587.11

Difcretura aliquod vt cognpfiatwr , qua reejuiramur.

46.13
Difgregatio efipulfits. 405-i4

Difpofitio accide*italis efi caufk minus principalisy

ejuam forma fiSfiantiaiis. 1 66

Difiefitio exifiensin aliejtto fitbieElo , denominat iUud.

195-^

Difpofitio ficunditm ejuamfit motus,efi dupUx. 3 07. 5

Difpofitiones aUejtta inutiUs, & hahentes rationem maU»

vnde proueniant. 1 66.6

an reejuiramur coexifientes forma generanda. 606.5

naturaUs funt dupUces. 1 66.4

Diflimilitudo efi augmentahilis in infinitttm. 48.^

Diftantia , a ejua petentia paffiua potefi pati , ejuomodo

terminetur. 61.8

debita ejuidfit. * O- J 4

«■ w^r A , er B bifariamfitmitttr. * o } , i z

maxima datur , in qttampotemia a£liua non fufiicit

a^ere. 61.8

maxima non elatur , qua potemia aEiiua potefi agert.

ibid.j

minima datitr,in eptam nonpotefi agerepotemi* oQi-

ua. ibid.

Diftindio efi tripUx. J 5 . ' 5

ex natura rei ejuidfit. ibid. 1 j

fiiia efiab/eluti a termino , & abfiUtti ab obieEio.

609.}

formalis admittenda in diuinis. 607. %

DijUnguere poffumusin omnibus Pradicamemis, nonfi-

Utm ReUtionis , eptod hoc fit ficunditm cflc , hoc au-

tem ficunditm dici. 87.14

Diuerfitas modorum cflendi in fuit magis apparent

in idiomate Graco , quam in noHro. 110.18

ad Diuerfificationem inferioris potenti* mimts requiri-

tur fbecies qitamfitperieris. 486.^

Diueruim, & difFcrcns quomodo differant. 569.18

Diuifibile in partes integrames tripUciter. 5 96. i

DiuifibiU bifariam funupotefi. 3S0.18

DiuifibiU potemia propinenta qiud. ibid.

DiuifibiU potemia remota quid. ihid.

Diuifio dupUx, perfi, & per accidens. 378.18

Diuifio entium naturalium in reffeSH ad motum.

445-7

Doccre

Index Rerum.

D O

Docere, & Addijcere <juid. J04'i4

Docetitr vnm ab alio quMtdo. 5 Sy.ev/. i .n. i

IMiiarej in fUtHr* vita erunt , qui hic fuerunt JknEiie-

res. 6^6.Je£I.i.n.i

VoSirin* ordiae priui_^uid fit. / 4 • • • *

DoElrint ordine proceditur a cognitione confupt ttddi-

J}in£lam. 5^9-5

Do£irina ordo ^uii. 4.7

Dolor nan caupttur immediate ab ohie£lo. T}^i>t J

Dolor, triJiitia,dele3atio (SrgMtdium juomodo dif^ant.

ihid.
Dorraiendo melius Jit Mgeliio cur. $55-9

Dormiem au audiat, dum excitatur. i^h^

Dormitntium aSiionet an ratione dirigamu^. ^ 1 4- }

D V
Dubium praElictm,& Jbeculatiuum. 6^\.col. 1 .n. j
puhium quid. ihid. i

Duhium (juomedo dijferat a formidine. ibid.

contra Dubium ^uandp liceat operari. ihid. j

Dura , & Jicca flne medio tanguntur. 49 ^-9

Duratio efi triplex. 4 J J • *

Dttratio rei umuno immutahilit tion efi Jitccejftua.

E A

EAdem interdumjitnt nobii notiora , & natur4. i j .
II

vt in pluribiu non Jitnt nobis notiora , & natura.
ibid.

E C
«; Echo »0» refleElitur aiir, ne^uejonm idem. 611.7

in ta tjuare vltima verba audiamur. ihid.

Eclipfis Luna an eueniat afortttna. Ij 1. 1 1

EcftaHs an haheat ali^uoi operationet partis inferiorit

cencomitantes. 601.7

oppofite modo adfomnium fe hahet, / f r 9

perfeEiafnpra naturam efi. ibid. 8

jn Ecjiafi ejl cognitio obieSii. 6^6.7

in Ecfiafivtrum vegetatiua,& nutritlua ocientur.j 55.9

E F
EfFcftus ali^uis dicitur cafitalit propterduo. 1 4T -^
EfiEiu4 aliejHis potefl produci ab aVquo agejtte , a tpto

natui efi indifHrremer product, vel non. ijo.6

€j^£itu cauji efficiemis^pot^ ejfe res permanens,velfitc-

ceffiua,noita,vel atema. ' } 5 ■ }

EfftEiut caufk formalis (itmitur dupliciter. 195-8

EffElui, & aElio effentialis,& accidentaUs. 44^.1.
EffiEiw fermalis infiparahilis aforma infifbieEio, effe-

Eiiuftt fic. 608.7.

EffiEiusfortuitUi debet euenire prater prepefitum agen-

tis. 14?''?

^f^Eim fortuitm in ficri non efipropter aliquemjintm

•47.}
EffiElm, nedum in (letUfidetiam in fadlo cfle depcn-

det k cauja confiruame. »56.7

EffeEim nouum fecuridum Jpeciem quomodo ejfe poffit,

pofita mundi atemitate. 4 4 1 • 4

EffeEius nullm eji fimpliciter cafitalis , velfortuittu re-

fptElu cttiufiibet caHficoncurrentisadeimproduElio-

nem. '4^5

EffeEim per accidens duplex eft. 1 44.20

EffeEim per accident,& eontingens re^eEiu aUcuim cau-

fiqtm. if6.t6

EffeEim vnm peracciderjs non vnam,fidmHltas caufiu

indeterminatM poteft habere. 544-10

EffeElum alitjuem atemaliter dtpendere k CAufa confer-

uante. 136.6

ad EfftEium cafitalem eenfluunt diuerfi catifi. 1 4 6 . j
ad effeEium cafualem qua retjuirantur. ' 45 - *

de EffiEiu nuUopoteft euidenter fiiri, quodfuerit produ-
Eim ab iilo agente quocunque demonflrato probMo.
136.4
EffiElm multi pojfstnt ejfe per accidens , quomodo. 157.

EffiEim oppofiti an fimul effe pejfint ab eadem anima.

595.6
EffeEim <jui procedunt ex libero arbitrio pojfunt ejfe con-

tingentes, quomodo. 1 j 7. 1 7

EffeEimJitnt nobis notiores Jitit caufis. 11.8

EffeEiuum non intenterum td> agente quidam nati funt

necejfttrio , vel frequenter euenire cum eJfeElibm in-

tentu. '47-4

EffiEluum non intentorum , qutt raro eueniunt , vel con-

tingenter curn effeEiibm intentis, ejuidamfunt inanes,

quidam notabilit bonitatis,vel malitix. ihid. y

Efiicicns aliquod citm non fit alicuim rei , illa talis ret

tion eft effeElihilis. 1 j i . 1 2

EJjiciens , & finisfipe coincidunt. 161.11

E^ciens . & materia von coincidunt. 647.12

Efficientia fitnt triplicia. 130.18

E L
Elcftio differt ab imemione. ^44-9

Elcmentum determinMur ficunditm certam magnitu-

dinern. 50.17

bahet infi principiumpajjtuum motm localis,qu0mo-
do. «07.9

habet vnam qualitatem infitmmo , & aliam prope

fitmmum. 5i-}i

Elemciuiim ignis eft inter nos,& coelum. 144-}

efi multo maioris aEliuitatis, quam aliquod aliud ele-

mentum, vel mifturn, quomodo. 10^.6

Elememum minimttm cum certis circunftamiis eft dare

eptod poteft permanere , nontendendo ad corruptio-

nern. 54.6

minimum non eft dare permanens , tendendo ad cor-
ruptionem. ihid.j

nuUum eftde faEie augmentabile in infinitum. jo.
16

nuUumhabet infi principiumgenerationisfua, Scc.

107-9
nullum magis hunc , quam illum locum appetit fro-

pter aliquam vim in loco exiftentem. 141.10
poteft hifariam permanere. 544

quedlibet defui natura eft augmentabile ininfmtum,

nfi impediretur aliunde. 5 o. i J

quodlibet poteft diftrahi violenter ab illa magnitudi^

ne,fithquaeft infitaperfeEliJfirna disfofitione.

50,17
fimplexbifariam confiderari poteft. 1 07.6

fimplex exifiens extra fuam di^nfitionem natura-

lem, habetinfi frincipium effcEiiuum aitcnim

mottis. ^^1'1

fimplex quemodo habeM in fe prindpium aEiiuum

fitimotm. ihid.6

Elementa duo infima perfcEiiits conferuantur , quante
magis inferiits infito loco collecantur. 1 4 } • • 1

Elementa duplicem bahent virtutem. i 4 * -7

nonfunt centinue propertionalia. i4'^5

nen fitnt colerata. 619.16

quomodomaneant inmifto. 7^-^S

fitnt in fuis locis naturalihm , a quibm continemur.

14^'4

fitperiora eo perfeEiiits fe hahent , quo propius as-

cedunt ad (itperiorem partemfiti loci. 1 4 5 • 1 1

Elementa terminari in magnitudine , potcft imelligi dtt-

pliciter. 49^ ' 5

tie ELememerum locis dubium. *-^S-'j

E N
Ens oddiffirentiM vltimM an fit fuperim. f 69.11

aliud

Index Rerum.

Mliud «fi in ttEht , MUud in JmrA petenttM. 81.7

an pojfit tffc obieElum vtlunttui/. 644. i o

tUcitur analogice de fMhiiantia , & accidente. z(J,

efi dcjuiHocum addiHerJk Prddicamenta accidemium.

ihid.
tfi ehieSlitm ada^uatum nofiri inteHeQm , ^uomodo,

f 60.16
efi obieSium naturale quoad inclinationem, non quoad

attingentiam. 561-9

efiprimum obieSum intelle^ut j epumodo. J6J.4.

$06.16
efiquafijpeciesadfitbiiantiam, & accidem. $6%.

efl vniuocum Dee, & creaturu. 561.17

efivniuocumfitbfiantia,& diccidenti, ibid.

EnSy & vnum dicunt eandem rem ahfolutam. 565.6

Ensfinitum efi obieElum proportionatum inteUe^M crea-
ti. 560.1 ^

Ens naturale quidfit. 3.1J

appetitu naturali appetit manere. 9^.6

capitur dupliciter. 48. J

iUci potefi tale tripliciter. 78.14

efi ens compofitum ex materiAy& forma. 106-1

exifieni infuo loco naturali , magis appetit tjuie/cere,

tjuam moueriffecwfi extra. 1 08. 1 1

nu/ium vt accidens , & diipofitiones habet oliqHod

principium ejfentiale aUud. 76.4

Hullum vt materia , velforma hahet principium in-

trinfecum. ibid.

emne habet principium motui. \\6.19

quodlibet tendit ad locum , in quo maximepete^ con -

firuari. 9}. 7

Ens non efi vtuiucumfithflantiti,& accidenti,quomodo.

i9-JJ

nen efl analofftm Dee , & creaturis , quofenfu.5 7 1 .

zg
nonprtdicaturin quid de fiiis faffionibut. ^6$.^
omne comprehendltur fith obie£lo adaquato nofiri in-
telUElui. nS.J

omnetUligitfepermanere. pi.io

omne mutabile licet fit perpetuum , efi in tempere.

2.99.^
participatum fitppenit imparticipatum. 561.19
per accidens dupliciter dicitur. ' ^ 9 -5

Ens prtdicatur in quid de fitit paffionibm , vel vltimis
dijfirentiis. J68.17

tfuodtibet , licet appetat permanere , tanun non femper,
fidficunditm naturapropenfionem. 9 j .7

quofinfii dicipojfitgenut. 56y.11

quod non efiperpetuum , efi in tempert. 199, 5

reale dicitur tribui modis . 91.11

ficunditm naturam quid. 78. 1 4

Ens fimpliciterfitmitur. 590.18

Ens terminut nondicitur vniueee de fithFlantia,& acci-
dente. 16.15

Entis pajfionesfe hahent vt modi intrinfici. J 70. 2 3
prttter ens an aliquid includant. 569.11

EtttialiqHidadditum quttre fugit ratiorum entit. 567.
11

ex nen Ente quomode aliqtudfiat. 8 3 .9

Entia aUquafemper quiefiere, aliquafemper moueri,efi
impoffibile. 446.10

naturalia hahent in fe principium intrinfecum fui
Tnotutnaturalita^iuum. 4JJ.io

in ftii a^ionibut requirunt determinatam magnitu-
dinem. 6i.i

fitnt terminata ad maximum , & minimum. 44.

44
qugd determinentur in vMgnitudine , quidfit. 48.4

EntiaemniaappettimaffinuLtriipfiDee. 9^.6

emnia fiau fpecies JpeciaUffima. 65 . 5

emnia fitnt vnum centimtum. ihid,

tfuafint in tempore. X99. x

quafuntfuh tempore , patiuntur a tetnpere. 157.

i9

fiim in quadrupUci diffirentia. 3-99.1

Entitas tetiut efi indiuifihilu. J 7« 1 4

non informat partes , nec ah eis infermatur. ihid,

. *J

Entium tUuifie in re/fe£lu ad motttm. 44 / • 7

Entiumgradutfiiru quatitor. 48.5

Enunciacio quidfit. 24. 1 5

Enunciatio, propofitio , & quaflio differunt, ihid

E R
Error quomodo caufitur. 3 40. i <>

E S

EiTe accidentium,ficHt efi in continuofieri, ita & in cen-

tinuo coiiumpi. J 19.^4

EfTc aUeriut non fiquitur ad cflc vnim reipracise ,fine

cointeUeSlione aUcuiut alteriut. ' J 1 • J

EJfe de ejfentia aliud efi , & aUudefie idem eJfentiaUter.

17.19
E^feefi duplex, defictmdo, & tertio atUacente. j . j
EiFc, & pcrmanerc continentur fuhratione appetibilis.

17.19
E^ idem ejfentialiter qtudfit. ibid.

EJfi in alique tripUciter potefi diquid. 2 1 1 . 1 1

E lle i n capitur multiplicit er. 220.18

Efle in modi. ibid.

EJfe inpotentia ,&ejfein a£ht,bifariam Jumitur. 358.

II

Effe in fiipfo aUquid potefi dici dupUciter. 110.19

EJfe prafens non confignifieat inSlans,fed tempus diuifi-

bile. JJi.«^

Effe fiparatim qua dicantur. 3 3 ' • ' J

Effefimul dicuntur aUqua tiuobm medis. 407. 1

EJfe fimulqHadieantur. 331.13,331.16

ad ElFc vnim rei de verbo cfl: fecunde adiacente,refpe5iH

terraini ahfiluti, nonfiquitur efle alterim. j.3

ab E(Ie vniut rei de verbo cAficundo atUacente,reJpe£lu

termini correlatiui , ad cfle akerim efi hena confi-

quentia. ibid.^

«^EfTc vnius reide verho eA tertio atUacente adeffc

alteriits, efi bona confiquentia. ibid.

Ejfintia omnis, qua relatiue tUcitur, efi aliquid, excepte

reUuiuo. 631.2

E V

Euchariftis myiierium petit peni formam corporeita-

tit. J 89.12

Euidentia an difilnguatur ab a£lu. 6^$.%

emnis efi certa,non onmit certitudt euidens. 636.8

quidfit. 6^5.1

triplex efi. $hiti.i

Euidentia veritatis vnde deriuetur. ^3 f • J

Euidentia Metaphyfict nequit fithejfe falfitm. 63 j . 1

E X

Excedcns in excellentiam,& in id qttod excelUtur,quod

diuidatur, necejfe efi. 1 5 4. 3 7

Excejfus noH quiuisgrauitatif/itfficit mouere aerem cir-

cumdantem terram. ^5-5

emnis efi tUuifihilis. jS.f

quiUbet fufficit ad motum. ibid.

quilibet vnius fitper aUerum ,fitfiiceret ttdfaciendttm

motum in vacuo. 166.7

Excrcmcnta quafiant in nutritione animalit. 41.18

Exemplorum feu qy.a^-itur verificatio. J J. ' *

Exiflcntibus in carcerc, veltenebris,alim a motucali,

efitempus. 185.6

Expcricntia quomedo veritatem faciat euidetem.6^5 3

Expi

Index Rerum.

Expiratio tji pulfiu. 40 y .14

Ex ijuadrufliciter fHmitur. 66.6,69.14

Extcnfio, Cr imenfio eji in motu. J 66. j

4^ Exirtmo in extremum non petefi tranfiri fint medio

nHturaliter. 661.7

Extrema tjHorumcun^ue fe tangentium non eft necejje

ejfe vnum,/idfattt efi effefimul. J 3 3 • 1 o

F A

FAbuIa de heroibns in infitla Sardo dormientihM.
i78.11
Facere ce^nofiere duplicitercontingit. 7.10

facere cegnofcere , reprifintare i& fignificare fe hahent
ficut inferitis, (Jr fuperiut. ihid. i p

faElio eft dupltx.,natHralts,& fimplex. 44 1 • i o

magii preprie attribuitur compofito , ^uam forrnt.
99.10
FaEium <juodeft,necefte eftfieri prius,& epiodeftin fieri,
neceffe eftfaElum fuiffe. J 8 J . 1 J

FaBum tjuod eft, habet elTc. j 7 8 . 2 o

Falfitas contrariaveritati,^uomodo. ^40. J

dici tur ali^uando non rnentiendo. ^ J 7 • 1

nequit fitbtjfe euidentit. Metaphyjtc*. 6^^.t.

fien eftfimpliciter in rehut , 64O.C0/. i .«. i

(juetnedo dicatur in rebui. ibid.

in quo quis fallitur , non intclligit , exponitur.
ibid. j
^ Falfitate cognitionii. ibid. i

¥ itigziio vnde orlatur. 661.8

Fatuin a cafit, &fortuna diftirt. » 45 ■ ' i

Fatum cfHtd. ihid. i o

Fatafitbiactnt omnia,(ju£ fub cale fitnt. ibid. 1 1

F E

Febricitanti i^uare dulce fapit amarum. 497-4

Tehcitis eftijfuadama6iio. 143.^4

Felicitas inqHofita,ficundumj4riftotelem. 540.6

Fel i nm oculi, & qusdamfimilia , ^uare noEle videantur

lucidi. 547.i7.d"i8,6i9.i8

Fcrrum ab omni parte attrahitur a magnete. 661.5

calidum agit intenfiorem calerem , eiuam flamma.

95-i

F I

fides certior eftfiientia. 656.8

humtna Brmier opiniene. 641 .eol, i .«. i

minHs excludit aubitationemafitbieElo , ejuamfcien-

tia. ibid.& 6^6.%

ejtiid doceat de tternitatt mundi. 4 5 5 • i

Fidei,dubt/,fitIpicionii,Crfermidinti differentia. 640.1.

&fe^. ^
Ficri alitjuid dicitur duobm modis. 79.1

Fieri aliquid ex alio trifariam intelligi. 68.9

Fieri alicjua per artem,hlfariam contingit. 1 04.5

Fieri ex materia noneft fimpliciterfieri. 65.1

Fierificut attribuitur fimplicibtu, ita & compofitis. 79.

i,8i.i
Figura artijicialis non diftinguitur a forma naturali.

104.8

Ftgura eft paffio quantitatis finita. 106.13

Figura nohilior debetur corpori nehiliori, 114.6

Figura non obftante ,qtiod poteft ejfi in vno stqualium^po-

teft effe i n relitfno. 6 5 9 . J

qnid, & quotuplex. 1 0 f . II

Figuratum dicitur allquid dupUcittr. a o j . 1 1

Fi nis ad duo potcft comparari. 1 3 0.19

Finis an idemfit cum hone. 644. ;

eftcaufa. 140.4

eft duplex. Ii8.ii

eft duplcx, generationis, & rei genit*. 1 40 . 4

efi duplex, gratia cuius , & qup. ibid,}

eft nobilier his,qutfunt adfinem. 1 19.1 j

eft nobilier his, qusfunt adfinem , quomodo. 140.5

htAet rationem eptimi. i ip. 1/

in naturalibus eft vltimum in executiont eptris , fid

primum in difcurfit rationis. 1 64. 2 r

multiplicittr fumitur. i J 9 • i

naturalis non pettft ejfe fiuftraneus. 60.4

non difiinguitur a prieri , quia nen eft caufa realit.

^09.4

Finis omnium quodammodo fiimtu, 117.17

Finisoperis , nen operantis,facit praElicam fcitntiam.

6J4.7

Finis ratio eft aliquid rationis. 6 j j . 4

Finitas, & infinitoi inueniuntur in magnitudine , metu,

& ttmpere. ziz.jS

Finitas , & infinitas fitnt pajfiones quantitatis. 394.

14

Finitum , & infinitum cempttunt quantitati. 106. 11

quod Fit, txfito contrariofit. 68.9

omnia, qutfiunt, corrumpuntur , & mutantur,fium,

corrumpuntur , & mutantur in tempore. 301.

>4

F L
Fletus caufit qua. 6 1 i.j

Tlorcs quare e propinquo minits odoranttir. 621.1

Fluxus fuccejjiuus vniuerfuf, antecedens formam fub~
fiantialem, eft tantitm alteratio. j 1 8. 1 6

F O
Foetu.s humanus an primo fit planta. 59$'$

Fartus forrnam an attingat rnater. 60 5 . J

Forma accidentalis accipitur dupliciter. 97. j

accidentalis Jpiritualis nata eft informare corpus.^Zi.
28
Forma alio modo eft natura , quam materia. 1 1 7 . 2 j .
II 8.27
ante fui generationem nullum habuit efle in mattria.

Forma afini gtntratur Jiiccejfiue ptrparttm anttpar^

ttm. 55.9

Forma cali non fttiat totum appetitum fuA materia.

115-15

Forma cuiufiibet rei determinat fibi certum gradum, vel
latitudinum,Jitb qua peteft ftare naturalittr, vel vio-
lenter. 49. 1 J

Forma dicitur fuijfe in potentia duplicittr. 1 00.14
dMos hahtt eJfEius. i } o. 17

duplicem hahet relfeElum. 1 6 1 . i z

dupliciter eft natura. 1 1 8 . 2 j

eadem plures informat. 553.10

eji duplex. 97.1

eft finis t/anjmutationis. 99. 1 1

eft in infinitum perfeEiior materia, 1 20. 1 1

eft magis natura , quam materia. 98. /, 1 17. zj.
& 120.8

Forma eft magis natura , qukm matcria , duplicittr
inteUigitur. 118.27

eft natura. ibid.i

eft nomen aquiuocum. 97.1

eft principium cuiufllbtt tranjmutatienis. 98.7

tft quid diuinum, optimum,& appttibilt. 8 9. j 4
fit cx fubieElo prajitppofito. 6j. 1 5

in abhraEie an fufiipiat magis , & minus. 182.

XI

mattrlalis gentratur de neue. 97.4

naturalis, &inttntionalis. 496.7

naturalis inhartns tft infiparabilis a mattria, nifiptr
corruptiontm. 97.4

Forma non efi infitbieEio ptr modum accidentis. 74. 6
non tft noua in cadautrt. 5 8 7.4

nullafubftantialis pottft Jieri ab artt. ' 04 . 4

Ipecifica

Index Rerum.

Jpecificd hifanam conjiderdri pMefi. l77-«o

fHhk*ntiiili> dHplex efi. 9 7 • i

/itbftsntiMij non fu/cipit mggit, & minuj. 98.4

totaproduciturdenon cfle, ad cfle. 98.4.^7?^. &

99.10

Forma gnfdni cjuidfit. } ' 4- ' i

tormx realij receptiuum an recipiat imetionalem. 496.8

Torrnam an efficiai illeijui e^cit vltifnam dijpofttionem.

604.4

Formam cadaueris non gignit humor pradominas. J S 8 . j

Formam corporeitatis cogum afferere lotpumionej San-

£lorum. 590.16

centra Forrr.a corporeitatis argnmenta foluuntur. 0 o . 1 7

Formam educi de potentia materia^tfuid ft. 99- '4

Formam educi de potentia materia per generationem,

tjuomo '0 intcUijrendum. tbid. 1 i

Formam ejfe principium tranfmtttationis poteft biftiriam

intelligi. 98.;

Formam , & materiam tjualitercunt^ue fe habentes , non

fitfficit exprimere in deftntfione tran/rnutationis na-

turalis. 77.9

Formam,& materiam tjuomodo cegnofcamus . j j o. 5 o

a Forma res fumunt nomen, (fr definitionem. 97.3

Forma ab agente edttcuntttr de potentia materia. 1 00. 1 6

diuerji Jpecie nunquam habent accidentia emnia Jt-

milia. 589.9

Forma elementorum continentur virtualiter in forrna

mifii. 78.16

e.Y tjuibttj res naturalej conflituuntur , vnde protu-

niant. ^^. 1 j

noH multiplicantur in eodemfitppopto. 97-4

plurej in eodem compoftto. f J ?"• 'o

Formafimplicium an pereant inmiftionibtumedicinali-

bn*. 606.4

Jpecijica viuentium , tjuajitnt artimA,funt multlplices.

}9-i6,5i5.ii

fitbftantiales an pojjint intendi, vel remitti. } 1 6. 1 1

Forma fitnt tripUces. i z } . 1 j

tripliciter reipkiiint nateriam. 597-S

Fermas centrarias Jfare fimul impo(f;bile eft. 185.9

Formas pluresponere aliudeft, (jr aliudplHres animas.

79.>8

Formas recipi cum materia,autjine ea quidftt. 496.7

Fo rm i ca per tjuod principium celligitgranum. 165.}

in Formica an prouidentia arguat memoriam. 516.14

Fortuna de ^uibus dicatur. 1 48. 6

eft bona, vel mala, tjuando. 144.11,143.16

eft cceca, & prater ratienem. ibid.

caujk ejficiens. 1 47. 5

eft cauja rndefinita , & incerta , hominumtjue ingenio

ignota. M4i'

eft inconftans, vclMhilij, & injitna. ibid.

ej} quodammodo immanifefta. 143.15

Fortuna , & cafu4 quatenmfunt caufi. 141.9,142.11

incjuodijferant. 143.14.^ 147.6

quomodo differant. 143.14

idem eft tjuod felicitM. 1 44- n

non eft cauja in genere caujk finalit, 147,1

non eft in rebus anima carentibiu,net]ue in infantibuj ,

nei]ne in brutis. '45-14

non eft maieria. '47-5

^uomodofit ignota,& tfuomodo neta. 148.8

femper eft circa praSlica. ' 4 3 • ' 4

Fortunt dcfinitio. ibid. 15,147.6

explicatiir. 146.2

eii4t tfualitates . ' 44 • 2- <

FortMnattttjVelinfortunattu ejuadoaliijuis dicatur.i^-j.^

F R
Frigiditas virtualij tptid fit. 107.8

Fruicio vitt an dijferat a fruitione patrit. 559,8,650.11
Scoti oper. Tom. 1 1.

tjuomodo dijjerant. ibid.

Fruftra cft potcntia, quac non reducitur ad ailutn,

exponitur. 210.19

Fruftra fit per plura.quod poteft fieri pcr pauciora.

J0.3

F V
Fundamentum, ctti nouiter aduenit relatio , necejfarii

mutatttr in aduentu relationij. 330.10

Futurum alitjuid tUcitur tripliciter. • 5 J -4

Futurum euenire de necejfitate peteft inteUigi dupliciter.

ibid.

G E

C"^ E n eran s mtdtiplex. 627.6

J Generari aliquid dicitur dupUciter. 84.8

Gentrari, vel corrumpi alitjuid tempore infiniio impojft-
bileeft. J89.14

generari, vel corrttmpi ejutdam dicuntur fimplicitery
quadamficunditm qa\d, tjuare. J'9-iy

Ceneratio alia eftjicunditm quid,aliafimpliciter.}oS.S
aliterjitin homogeneis,aliterin hcterogeneis, 57.19
anfiat in tempore, an in inftami. 56.16

animalis totalit ijuomodo fiat. j 1 8. 1 6

dijfirt ab alteratione. j 1 4. 1 o

dupUciter accipipeteft. J ' 7- ' 4

eftduplex. 308.11,341.1^,604.1

eft mutatie in/}antanea,non Jiucejfiua, J ' 7»' 4

eft via in naturam. 118.24

Generatio , & alteratio dijferunt ex parte mutationum.

J14.10

Generatio,& corruptio dijferunt ab aliii motibtit. J 1 2.4

Generatio,& corruptioformaliter accepta nonfiwtfiib-

ftant:a,ftd accidenj rcIpeSliuum. ' 9 1 • ' 9

Gencratio nafcentium cft n2tara,qtiomodo intelUga-

tttr. 1 2 1 . 1 3

naturalis non eft omnis quietit,qua nenfemper ejt. 341.

16

Generatio non eftad motum alujuem,tanejuam ad terrni-

num. JC9.15

opMs naiuralijjimum qttare dicatur. 617.7

Moneft motta. 308.9

poteft confidcrnri diipliciter. j 1 6. o

prima, nec vltima non datur. i •' ?• t }

(juidfit. Ji3.9,59i.i2>6c5.j

ejttomodo fit fuccejfitta. J ^ J • ' 4

Generatio fiibfiantia alie modo in homogeneif,alio in he-

terogeneis confideratur. 386.1

Generatio vnius quomodo fit corruptio alterius.

3 i^.ii.exponitur.^c)^.i\
Generatio viuetis a non viuetis in quibut diJfirat.Ci~.^
Generationis tjua caufa aliiua. 607-6

ad Generationc variagenera aElionum concitrrunt.ibid,p
in Generatione non viuentium accidentia corrupii non
manent in genito. 5^9-9

Gencratione pofteriora,funt prioraperfcSHene. 461.10
in Generatione ficceff.o triplex. j 1 6. i o

Gcnerationes dupliciter poffunt cemparari in velocitate.

4i?-»7

(jttomcdo fint coutraria. 341.19

Genita exfemtne , & putrefaBione an eiiifiicm Jpecici.

627.7

Genus, & dijferentia idem realiter. 567. ' i

Gcnui non e[l fimpUciter vniuocum. ^iyiG

non prxdicaiur perfi de diffcretia,nec e contra. 591.20

tjuandoque pradicatur de indiuiduit eiuJUem fteciei,

tjiiajiib ipfo continentur. 305.28

remotum pradicatur de Jpeciebttt remetis , ejMmedo.

ibid.

Ceneris aliciiittt emnia dicipoffunt per attributienem .td

vnum. 5 6?- '4

M M m Ceiie

Index Rerum.

Cemnm,& nuigu vniHerfilium^ecies k ^ coHfintur.

f4S>-»7

GR

Gradus/»mu eptidfi. } M- » »

mn variat rMtiontmform*. 310.19

Gradm «jnid fit. 1 77- ' o

Gradut a^H^desfimt indimfibiUs ficHndsm ferfeEiio'

ntm. iSz.to

di^ui caliditatit foffunt ^are cum ali^ihut fiigidi-

tatu,licet caltdit/u fimma cam fnmma frigidita-

tenon. 183.1

Gradm farmiquapojftbilitate ifiidicantur fetentiales,
& ilU aElualts. 181.20

Gradut formx ejuomodo funt intra, vel extra ejfentiam

forma, & an fint ftniti, vel infiniti. ibid. 1 5

quifintfimul in tepido , non hahent ad inuicem cou-

trarietatem. iSy.iz

Graduum inferimm,^ fiferiarHm anfint diuerfijpe-
cies. 578. 19

Graue efi agens limitatum. * /9.7

mifium an tnoueatur in vacuo. 266.7

Graue mouetur immecUate a fiia forma. 4/0. j

fimflex in vacuo non mouereturficcejftue. 265.4

Grauia,& letua a quo moueamur. 447.1jj448.17

Grauitoi an diHinguatur a re graui. 608. 1 1

G V

Guflus a taSlu realiter difHnguitur. 499-9

cur mnfentiat in ahfentia, ciim non mntetur realiter
a fafore. 624.6

eft quidam tz€tus,exfenitur. 62 j . j

*ffi » & taSlus quomodo duo finfm. 498.7

fint duo finfm. 488. i j

iffi, & taSlm immutanturferfiecies. 61 j j

medium mn retjuirunt. ibid, 4

non immutatur immediate afinfibili. 497>4

^omodo diflirat a taSiu. 6 2 j . j

Gufim organum. ibid.^

CuHm organum in vena lingua aliud,& aliudorganum
tallm. 486.8

G Y

in Gyrutn a£{i cadunt. 614. col.i.num.i

H A

HAhitus,& ^ecies matient inanimafifarata.6j 6.
fiEl.x.num.i
Habitm notior eft friuatione. t .9

netjuit IJJe Jpeculatium , & fraSHcmfimul. 6 j 4 . 8
omnit in frimafpecie efteorum, quafunt ad aliquid.

411.19

frincifiorum hahitus, & confiientia ifuid. j 2 8. 11

Habitm ebieiiutn non excedit obieElnmfetemia. 562./

flabitus fint in duflici differentia. 4 < o. i j

inter Habittu froElicos anfit fottenda confiientia. 6 j j.

fiB.$. num.i
Habitum effe «juid dicatur. }$*•!$

Habitum idem efi, ^d contiguum. 3 3 } • 1 9

H O
Homo ab atemo ficreatm fuiffet , alb itermgeruufiet.
601.2

an habeat priits vegetatiuam , &fenfitiuam , eptam

inteUeSiiuam. S9S'S

an inftatu imtocentia indiguerit fhamajmate ad in-

telligendum. >J4.4

efiminermundm. 4J4.7

infinfibm ahfilstte excedit omnia animalia. j eo. i

iuxta rifa incedens cur inuerfi cafite videatur.6 2.f . 5

foft reJitrreEiionem intelligctfine fhantafrnate.^ 29. j

^modo hominemgenerat , fi animam non froducat.

604.4

fid>trahendofidonuniediuin«,amifit frofrium.f f^.^
in Homint tantum vna anima. 594. i j

Homines duo feJJisnt leuare lafidem,cuius tamen medie-

iatem nulUst foteft leuare. ^j.j

Hormnes quidam vnde bene intelligant , & mttle recor-

dentur. 630.4

Horc , dies > menfis , annm quomodofint frafentes.

370.18

H V
Humidum eft duflex, radicale,& cibale. 40. 2 3

Humidum radica{e,& caior naturalit ^uidfint. ibid.i z
Humor fradominans nen gignit formam cadaueris.

588.5
Humores , an anima informentur. ibid.6

Humores, tuniea, mufhUi , oeuli. 619^0

I

Am quid fignifiet.

I A

I C

302.14

Idus miner quando caufit maioremfimm. 621.}
I D

Idem^^V infi. 608.8

Jdem anfejfit moueri motibm contrariis. 346.9

an fojfit fimnl rnoueri, & quiefiere. 3 45 .7

auget fificundum fortem. 7 J • 1 8

Idcm eft iudcx te€d,&c oh\i<yii,quemodo intelligatur.
i7i^8

Idem nen eft infiiffi ficunSm fi tetum ,frimo. 220.

19
Jdem non eft necejjarium relfeEiu vnim , & contingens

reifeElualttrim. I49.i

Jdtm non eftfibitEium totim , & fartis. i . i

Jdem non foteft agere in fihi fimik ficundim gradum.,

& qualitatem fibi fimilern. 3 ' 9 • i i

Jdem mn fottfl effe in fiiffo ficundim accidens. 121.

19
Idem non feteft fitnul effe, & non effe. 192.18

Idem non foteft fecundkm idem , efft moutns,& tnotum.

4j;^«7 _ ^ ,

Idemfeteftagere in fiiffim aEiione ferfeEliua,direEla,

& fer fe. Ji9-2i

foteft effe cafiale reffeElu vnim , &fortuitum reffe-

Elu alterim,& non cafiale, velfortuitum re/peEiu

tertij. 151.10

fottftfiifjim fer accidens alterare. 7 J • ' 8

Idim , quod eft contingens , vt in pluribus refpeEiu

vnim,eft contingens raro reffeElu alttrim,& cjuod

eft ntcejfarium reffeEiu vnim,eft contingens refpeEiu

alterius. 151.9

Idem quotmdofimul , & femel nonfit ferfe caufa cen-

traricrum. 11 5. 11

Idem ficundum fi totum non alterat feiffim. 73.18
Identitas mobitis retjuirituradvnitatem motus.^ 34-24
Identitat motus numeralit tria peftulat. m.ii

Identitat obieEii mnfifficit adidetitatemaEiuum.fi^.y
Jdentitat Jpecijica,velgenerica non eUcitur identitaifim-

fliciter. 3}3'»^

Idolum ftrmamus , dum aliquid intelligree cufitnus.

Idolumjenfitionitfermamus,fid non aduertitur.f 11.14

I E
Iccoris ojficitm quod. 41.26

I G

Ignis eft multo maiorit aEiiuitatis, quam ali^d aliud

elettiemum,vel miftum. 205.6

Ignis eftfimme calidus,&frofefimmumficcus. 52.32

Ignii in iftis inferioribm detineturfer grauitatem fia

materia. 245-^

Ignis

Index Rerum,

l^ism» afittin qHAntumi^Uy/idin queinttmc4lidM,

ejuomodo. ii5>-J

Jgnis non prohibet vijiontm. ^ 44- 4

Jgnit per /oUm comprejfionem potefi corrumpi. j i . 1 1
Jgnit pkrM non efi jnagts lucidiu , qukm kerynififit ab

extrinfeco. 144-4

Jgnii pHrH6 non pstefi cemprimi, condenfimdoyVelfipo-

tefiy remitietur caliditM. 9 J . 6

Ignit recipit xugmentum in infinitum, ^uoufifue fuerit

comhMflibile. ^ 8 . i

Jgnti pArtem minim*m mn efi dare , «ju£ pojfet fiorfijn

per fi fiare. 50,11

Jgni admorn minm fiigiia cur d:>leat. 494-9

4id Ignif prtfenuA tjnare lignum non comburatur. 646.10
Ignotum nitllum potefi prohari per /yllogifmum hypc-

thtticum. II 1.8

I L
Illatio cognitionif vnim rei ex cognitione tdteriHS fu

per modum conficjtientia. 5.9

in IlUtminatione ex trihui prouenire potefifuccejfio.6^.7
vt Illuminet Detu omnem hominem. 5^7-9

I M
Imaginatio an faciat cafium. i i ^- 1 J

Imaginatiua refieElit fe fupntfi. J 1 0.7

Immobilc dititur tripliciter. ) 1 0.1 1

Jmmobilia nonfunt in tempore. »97- 3 '

de Immortalitate mimt^ bumim* varij errorts. 600.

col.i.n.i

de ea ^uid Arifieteles. coLi.n.t

Immutabilitas fiientit vnde caufitur. 6^6.4

Immutatio alia animalisy alia naturalit. 497- ^

coTitfadiElionii pote^ tripliciter inueniri. 1 J J . 1 1

intermino 3. c^\io generationii efi centrarut gentratio-
ni. 341-13

naturalii impedit fenfationem. 494'9>497'i

v^turalii nonfacit finfum. 493-4

finfibilii dnplex. ibid. j

^«^.ilmmutat miniu naturaliter , intenfiits immutat

intentionaliter. <'i?.5

Impcrium a^t^ voluntatis. 646.9

Impoffihile apprehenditurvt bonum, & fic appetitur.

611.C0I. i.n.i
Impul fus idem anftrfumy & deorfitm moueat. 661.4
Jmpulfiu quomode augeatur , dr dirninuatur. ibid. i
JmpulfM Ipiritualis an detur in mobili. ibid.

Jmpitlfitm caufari in proieElo. ibid. x

Jmpttlfui an fint fibi contrsrij, vel diuerfitfieciei ibid.^
Impulfiii efie diuerfijpeciei, & centraries, probabile efi.

ibid.

I N
Inxqualitas augmentabilis efi in infinitum. 48.6

Jnajualitas , proportie , & dijjimilitudo non funt au-

gmentahtles in infi>iitum per augmentum maioris ter-

mini. ibid.

fifunt augmentahiles in infinitum , hocfilum ejl per
diminutionem termini minoris. ibid.j

fi funt augmentabiles per augmentum termini maio-
rii, hecfiijtm efifinite. ibid.

Inclinatio naturalis non ejl ad impojfibile. 6oi.6

Incompoflibilitas motuumvnds proueniat. 411.16
JncompojfibiUtai terminorum efi triplex. 3 1 6. j

Inconuenienxe vnodato,multafitjuuntur. ii.y

Indepcndentia efi de ratione menfitrt. 184.9

Indetcrrain.itum duplex t^uoadeitti defienfum. ^ 6j .i^
Indiuiduum ali^uod in nulla Jpecie efi dare ita ma-

gnum y (juin poffit dari aliud maius. W • 14

maximum efi dare in 0 mni (pecie. ibid. 1 j

determinatum quomodo cognofcamm. 57 S^

vagum priMs cognofci , deinde nat:iram,C^ pofiea in-
diitiduum dcterminatum. i 7 9 • 4 3

Scoti opei. Tom. 1 1.

lnAim(iW\\c an pejfit alterari. 57^- 'i

degenere Giuantitatii an poffit recipere aliijuam ejua-

iitatem.fic vt muteturde vna in aliam. ibid.

Indiuifibile dicitur multipliciter. 3741

efimultiplex. 354-io,395-.io

trwuetitr per accidens. 374-3

non potefi fiitere. »88. 16

non poteft moueri lecaliter perfi. 374.«.

nuEum mottetur per fi. 395.10

nullum potefi moueri. 5 80. 1 7

Jndiuifihile pojfe moueri letialiter , mn tifg*t Arifioteles.
375.8

Jndiuifibilia alterari peffitnt <]m alteratiene. 17^-6
tjttomodo alterentttr. ibid.

Jndiuifibilia habentia pofitionem in continue,peffiiMt al-
terari ad alterationemfitorum fiibienerum. ibid.

^d Ineft aliciti per fi, & primo,non remouetur ab ille,
licet remeueatur a quocuncjue al!o,quod non efi ipftim.

398.3
Inferius non potefi ada^uatereprAfintarefuperitu. 547.

»9

Infinitas <^ centrarie efi in numero,& in magnitudini-
but. iii.}6.& ij

Infinnam a£lu a» fit. 199.16

Jnfinitum aliifuid efie, potefi bifariam inteBigi. 47 1 . 1 8
anfit in ratione rerum. 199.14

bifariam fitmi potefi. 2 06. il , 1 1 1 . 3 3 , 3 5 6 .5

confiFlit formaliter in fuccejfone. i 1 1 . 5 4

contrarie efl triplex. 206.12

diuerfimode confideratur, 21^.41

efiycuiiu cjitatitatem accipientibtts,8cc.in.H.& fi^,
tfi ingenititm, & incorruptibile. 198.22

efi in potentia. 209. 24. G^ 2 10.: 8

efi tjuantumfine termine. 106.12

efi quoddam diuinum, & immortale. i i) 8 . 2 1

e.vtragentts efi, quodficundkmfi, & <^uocUibetfiti,cfi
' infinitum. 206. 1 2

habet quatuor proprietates. 199-13

hahet rationem incompUti,& imperfi6H. 211.34
in aSlu efi duple.v. 206. 1 1

ingenere triplex. ibid. 1 2

1« permanetibtUy& fitccejftuit efi indiflereter. 1 09. 1 5
necefiario debet effe principium rti , & nullo modo
principiatum. i^^.i^

non continetyfid coatinetur. 211.34

tton habet rationem totitti,fid partis. ibid.

non re5le a veteribiu definitum. 210.30

nullum efifiguratum preprie. 2 o 3 . ii

omnia ijMod giibernet ,rationahiliter ajfrmarunt vete-
res. 198.12

Jnfinitum petefl dici aliquid duebiu modis. 358.11
potefi imaginari tripliciter. 2 o i .4

quamitati compettt. 206.11

quidfit. xix.io.&ii

tjuot modis dicatur. '99-15

reducitur ad raufkm materialetn. 212.39

ficundum eflcnti^m tjitid fit. 206.12

ficundum quod infiniiH efi,efi ignotum. 44.43,111.32
tripltciter confiderari potefi. 2 1 o. 1 S

vnum non cfi a^uaie alteri. 2 o 2. S

Jnfiniti cenditienes. 211.34

eiui confideratio ad Ph)ficumfl>e&at. 198.19

definitiones eim tres. 211.33

eiiu dupiex gentu. 351.16

circa eitu pojjibilitate ArifieteUsfihi cetrariiu.6oi. 1

de Jnfinito in petentia. 209.23

Jnfinita diuifimfumpta funt fiaita coniunElim fumpta.
34.10

Jnftnita du» effeficunStm vnam dimenfionem,protenfam

ai diuerfu panes, an effet pojfbile. 207.17

MMm 2 Infir

Index Rerum.

InfirmJtas eji inteUe^m efumre rdtionem, vhi hahtur
Ali<juid dignitu rdtione,& experientiafenfM. 44J-8

JnfirmitasintelUHHS^ud. 8i.j

Ingcnium acutiut in nuUioribfU carne. joo. 1 4

Inhzrcntia <:/«/'/**. ,V***^

non efl de ejfentia accidenti^. ibid. 2 1

Inharcie non cft ratio accidentis. ihid.i i

Infcnfibilc maximumeftdare ininfenfihilibutfeparatii
atote, 454

InfpiiMio efttrailm. 405- '4

Indzns eft ornnino indiuifihile. 369.14

non eft menfitra temporis. 178.18

non eftpars temporu. 188.14

Jnflans primum c iFc mot us non datur. 3 8 * • 3

quatum ad quid nominCidupliciter dicitur.ii$.i}

^uidfit. ihid.14.

fe hahet in tempore ,ficut punSum in linea ,&mn-

tatum elfc in metu. ihid.

Infttumcntum artiftcis non eft aEliuum. 111.16

Jnfirumentum fitmitur multts modis. ihid.

vtftt aQiutim debet hahere infeformam aEiiuam,per

quam agat. ihid. \ 7

Intellcdtus adphantafmaficut vifui adcelorem.^w. 1 j
agens curpotius ponatur, quamfenfm agens. 610.2
agens elicit jpecies intelligibiles ejuafeunejue. J 49. 1 8
agens drpojfihilis non diflinguuntur realiter.$ 17. 1 p
agens, (fr pofflbiUs difJiruntforTnaliter. ihid. 1 1

agens poteft rerum jpeciei e^cere. 549.17

ttf tjuare eas efficere pojfit . ibid. 1 6

JntelU£lt*3 an efticere pojfit Jpecies proprias /itbfiantia-
ram corporearum. ibid. 1 9 . &fecj.

an tliciat intelktlionem. J J ' • 3 6

an intelligere pojfitfine phantafinate. $ 5 ^.C&feq.
an nobiliorfit vtluntaie. J 1 9 • '

an pojfit producere aiium in alio. 514.11

an fimul habeat plures a£ius, 487.14

anfit imrndterialis. 3 jo- ' • &fe^.

a Philofopho aliijuando /itmitur pro tota mente.6}o.^

Intelledus corrumpitur, quodam intcriori cotru-
pto, exponitttr. 5 ' ?• 8

dicitur ^uod eft mouens motum. 581.4

eft caufa aijue prepinqua, ac Jpecies. ibid. 5

eft hominiintrinfecM4. 517.8

eft inpotentia contradiElionis adjpecies. 5 11.4
eft prior voluntate generatione. 6304

eft pura potcntia, exponitur. 5 1 S • ' 4

eft vniuetralium,<f*'/'ew>«r. 6}o.i

JntelUnus,& naturafunt cafM,& fortttna. 1 44- ' 9

JntelUHiu , Cr veluntat nen diiiinguuntur in ohieSo.
562.1

JntelUElui euidenter nouit deceptionem fenfea , etfi non
femper. 6^6.6

Intelledus extenfione fit pri.(k\cn%,exponitur.G^^.i

mediante vifiipeteft apprehendere infenfibiUm excef-

fum. 4f.4

metteturpriits ad h(tc ohie5la,(juam adilla.6i\.col.i.

num.^
nouit ^uando phantafia errat. 636.5

Intclledus pzt^imxiexponitHr. 5^7-9

praSlicus, & jpeculatiuus eft eadempotentia. 6 3 4.7

JntelUEiut producit primo cognitionem,^ua mediante eli-
cit volitionem. ^V-^i

guomodo motteatur ab ohieSo. 5 8 o. i

<jtto ordine intelligat fenfibilia. 5 50. 3 2

fynterefim , & confiientiam centinet. 6 j 4. i

vbi maximus, ibi minima fortutia. 1 47.4

IntelUEius aElum concurrere ad a£ium veluntatit , nen
eft improhahile. 511.16

eius a[iusftt ab ohieElo, & aEius appetitus non,^uare.
613. col.i.n.i

InteUeEl us creati ohieEium. 560.14

finitum omne, cxcipe relatiuum,cuius terminus eji in^

finitum. 568.14

IntelUEius noftri an fingulare fit obieEittm. 576.9

IntelUSus ohifiium tripliciterconfideratur. 560.15

eius tres eperationes . 501.7

InteUeEiui non eft agendi ratio Jpecies. j 8 1 .6

IntelUEium agentem aliejuid anima, nofira , vd potius

fubftatitiam fiparatam ponere,an fturit de intentiene

Philofophi. 517.7

agentem dari ^ui negent. iHd,

agentem ejfefeparatamfubftantiam,quiputent. ihid.

InteHeEium agere infei^fum tjuid. 516.4

IntelUElum non ejfe mere pajfiuum, 5 2 4. 1 j

IntelUEium tjuomodo diuertat voluntas. 520.11

IntelUSum quomodo pbantafma determinet. 548.25

ab IntelUSlu appeti poteftpropofitu minus eJJicax.G^j. 1 4

in InteUeEiu noiiro anfint Jpecies intclligihiles priorct

naturaliter aElu intelligendi. 5 4 j . 1 .cr fea.

Intelle(5kio an concipi poJfit,rron inteUeElo obieElo.G^ 8,6

andcmonfli-et animt immirtalitatem. 601.6

cerehro titrbato , ijuare turhetur. J 9 8 . 5

eft qualitas. 631.1

poteft produci afolo Deo. ihid.col.i.n.^

ad IntelUSiionem primam inteUcEiusfeparatks,curdeter'

minetur. 530.9

in IntelUnione tria concurrunt. 631.1

InteUigentcm quare mcejfe eft phantafmata rimari. 548.

13

Intelligcntia licet non inhtireat cotio,eft tamen ineoap-

propriate. 147-5

non intendit compUre metum coeli , fed contime

Tnouere. 6j.^

Intelligcrc eft quoddam pati , exponitur. 525. 15,

65 1. col.i.n.^
Intelligibile omnenoneftfenfihile,fedecontra. 577.15
I-nteliigibiUum ordo triple.v. 19.14

dum Intelligimus, phantafiamtir. 5^S-^

Intelligunt aiiqtti bene , & mali recordantur , ^uare.

,630.^0/. 2. «.4
Intcnfioforrnitgradualis, quomodofiat. 1 80. 1 4

Intenfio in qualitatihus fecundis , & primis tjuomodo
fiat. ibid. i i

inlntenfion: ejualitatis pars priits acquifitamanet cum
parte pofterius acejuifita. ihid. 1 1

Intentio, & eUElio andifferant. 644.9

Intuitio forte a Deo fieri poteft fine obieEii prtfentia.

641-7
Intuitionis caufu ejus,. 64 1 jcol. 2 .». i

eius effeEius formalis quis. 641 .J

I R
Irafcibilis, & concupifcibilis in veliintatean dlftin-

guanturre. 654.1

in voluntate re diftinguuntur. 6 1 5 . 1

Irafeihilis tjuinijuepajfwnes. GiG.f

liidis coioranverus. 618,14

I V

ludicium ad aEium voluntatis nen requiritur. 647. 1 1

varie fumitur. 5078

in ludicio eftfimpliciter cognitionu veritoi, 637.4

in ludieio indifferenti nen eji lihertas. 650.1

L A

I Atio,proprie loquende,de epu dicatur.

310.10

L E

Leporis oculi aperti , dum dormit , quare non videant,

5ti.6
Leae naturaliter mouetur feirfitm , &graHe deorfiim,

iM-3;

Libcr

Index Rerum.

L I

Libertas an comemat omnlbut aSilbiu voltttitatif.i^i.

an fit aUtjmdintrinficum aSlui. <» j i . 8

anfit cjfimialu oiiHi lihtro. ^ J > -4

contrarietatis (ptare dicatttr jpecificationis , & con-
traMSiionii exercittf, 648. J

tpntialis non excludit neeejfttatem. ibid. 2

immediata non reftifita ad meritum. 5 * > • ' 7

inprima cau/a necejfario reejuiritur , & (juare. ijZ.

21

moraliiydrThyfica. ^49-4

tollitur y fi minks , vel a^ue perfirlie propofitum non

pofitelip. ^47.1/

ntneftin iudicie tndi^renti. Cfo.i

non eft modui realiter difiinSiut ab aEitt. 6 ; i . j

non eft relatio realu in a^iu. ibid.

nuOain caufa fecitnda maneret,fipnmanaturaliter

ageret. 648.1

rriplex eft, ejfentidks, contrarietatif, & contradiSiio-

nis. ibid.i

Z>ibertas voluntatis creatt triplex. ibid. i

in^uofita. 6$o.i

non difiinguitur realiter ab ipfa. ibid.

fi non eJfet,omnia necejfario euenirent. 1 j 4. j , 1 j 6. i j

'Lmiizno (fuantitatis afarma. J87.J

Linca aliqua curua de faElo eft infinita. ioz.8

sdieiua eft indiuifibilu , ftcundum latum , & prefun-

dum. }6i.7

curua , & reEia quomoda dij^ant. J 4 3 • ^ 9

Linea infinita funt in tjuelibtt centinuo. j 6 1 . 7

L O
Locans eftduplex. 2? 8. 10

Locatum acquirit (diquem loctim,juando augmentatnr.
240.1;

eftduplex. 138.10

idem non peteft ejfe in diuerfis locis. 2 1 6 . j

Locus equalis fecundMm dimenfwnes intelHgltur tripli-
citer. IJ7-J

Locus alicuius corporis ,fifimul moueatur cum ifto cor-
pore, tunc illud corpus non mutat locum. 1.19. j

bifariam dicitur idem. 1508

bifariam dici poteft £<jualis locato. 157.}

bifariam fnmitur. 148. i o

cur dicatur immobilis. * 5 ^ • * J

cur videatur ejft materia. ii4-?i

duobus modis poteft effe tqttalit locato. 2 j 8. ■ o

eft aejualis locato /ecundkm continentiam. 1 ? 7.4
eft aqualis locato fccunditfn duM dimenfiones. ibid. j
eft duplex, propriw, & communis. ibid. j

eft ens. ..*'^--^

eftformaliter fuperficies , continens immobiliter per

aquittalentiam. * ? 5 • 5 o

efi immobilts. 2 2 4. j 4, 2 j o. 1 1

eft immobilis perft localiter. 2 1 6 . j

eft mohilts fimpliciter, & immobilis per aijuiualen-

tiam. ijo.9

eft necejfaria in rerum natura. 1 49 • ' i

eft fHperficies. 240.10

eft terminut corporu ccntinentit. 22J.J0>224.j;

Locui, & vacuumfitnt idemfuhieHo. 2 j o. 2 o

Locut, & VM tHfferunt. * ^ i • J 8

Locut fundamentaliter eft Jpeciet quantitatis , eadem

realiter cum ipja fitperjici% 218.10

maxime furfum dcbcuir clemcnto lcuiffimo,

tjuomodo intelligendum. 146. 1 o

naturalis ignis eft fuperficies concaua orbis Luna.

144-y
naturalis in locatum agit. 49^-9

Locmnonaugntentatitr,aHgmentatolocato. X17.6
Scoti opcr.Tom.n.

non componiturintrinficeexfuperficie,& reftedibm.

ajf-i9
non difiinguitur a eorpere. 1 J 8. 0

nen eft alicjuid locati. 2 1 6. j

non eft corpus continens locatum^ * 1 7. J

non eft corpm , fed eft fuperficies corporis immediaia
locato. iyid^^

non eft materia,velforma. ibid,$, ii^.]i.

non eft Jpatium feparAtum. I2j.ji,i2<>.7

proformali, vel pro per fe fignificato , noneftaliud
(juamvbiaEiiuttm. 218.10

proprim alicuim locati eft pracise aqualis illi locato^

»16. j

proprim eft aqualis locato tribm medis. a J 8.9

Locm quandoque aejuiuocefumitur. 1 1 6.4

ejttare videatur ejfe forma. i 1 J • J o

quare videatur ejfe Jpatium feparatum. ihid. 3 1

(jui eftfuperficies, «jtiidfit corporis continentis fitper-

ficiet, non eji de ratione loci. ^ J 5 • ^9

tjuemodofit aquaiis locato. 137.4,2^8.10

qttomodo fit immohilis. 229.7.8

Locm rerum naturalium eft dttplex^ Mathematicm, c-r

Phyficm. i49.11

rerum Jpiritualium eft locm improprie. ihid.

rurfum , & dcorfum non funt sontrarij reifeEiu

fitpremi, & infimi, * 3 6 . J X

Loci conditiones, 122.24

expUcantur. ihid.iy

Loci confideratio ad Phyfictimpertinet. 114.1

t^ci immohiUtat vnde preiuniat. 232.21

multiplex de eaopi/iio.i} 1.14,2 5 2.21,2 3 i.n.Grfeq.

penes e^id attendcnda. 232.18. &feq.

Loci partictiU qucmodo copulentur. ihid. 2 1 . & feei.

Loci fpecies,& dijferentia. 205). 12,1 14.3

fitmi pojfunt bif.triam. * • 5 • 7

Locum ejfe Jpatittm fiparatum varie ponehant anti^ui.

224.36

de Loco duplex Jpectilatio. 2 3 i . i <J

in Loco dupliciter aUquid effe. 147.4

Loca a^ualiafitnt inx/jHaliurn corporum, 2 j 8 <»

iaxquaUa fisnt aejualium corponim. ihid.

naturalia funt (ptatuor. 24 1.9

Loca nonfiint cotraria,nifiratiene difpofitionum. 2 3 6. j y

hoqimtio quid adeiat fitpra vocem, 6ii.6

vera conformis eft menti,& ohitEio. 63 7.1

L V

Luccat aUejtta de noQe , & non videntur de die , ejuare.

;47^i7
Lucia firor diuinitm viuit fine ciho. 6 1 8. 1 5^

Liicidum eftohieFlum adoijuatum vifiis. 6 1 9. 1 7

Lucidum magis , & magis alhum magis videmur. 4^.8
Lumcn<*« perfe meueatur, 6i6.col.i.n.i

an reijuiratur ratione medif,ohieEii,vel vifits.6 1 7.10.

&feq.

de natura fui eft acquifibile fitbito. 322.7

eftejualitaa. 616.1

eftfpecies lucis. J 1 7.20,6 1 7.6

maximum eft dare proeiucihile a Sole. 6a. i j

multis modis poteft intendi. 1 80.9

eft fithfiantia. 6 1 6 . i

per fe non retjuiri in medio, prohabile eft. 618.12

propter quid neceffarium ad viftoncm. ihid. 1 o

qua ratione faciat colores aElu. T 2 6. j

ejuid fit. 616,1. & feej.

fpeciem effe afferitur. 617.6

Lumina plura an dentur in eodem. ibtd.j

L u m i n o fu m ejuando approximatur,tunc centinue eftlu-

men intenftwycaterisfe hahentihm eodem modo. 1 8 1 . 1 ;

Lupi inimicitiam ejuomodo cognofeat ouis. j 1 1 . 1 9

Lux non eft fitbfiantia. 6i6,t

MMm 3 Lynx

Index Rerum.

L Y

X-ynx 4» r4Je4t pofi parietem. 6 1 5. 1 9

M A

MAgis » & minus ntn toUunt rMionem vniuoci.

Magis, & r[\in\isfunt in eAdemfpecie. 1^1-7

Magis, C^ miniis vnde vere proHemttnt. ibid.Z

Magnes per tdiquam virtutem ah omni parte attrahit
ferrum. 661.3

JHagnetis vna eji virtut ah omni parte attrahendi fer-
rum. ihid.

Magnitudo eft aHgmentahilts in infinitum, 1 1 0.17
eft dimfibilts in infinitum, 205?. 14

eft infinita quomodo. 212.36

eft in infinitum diuifibilis ficundum partes eiufdem
proportionis. 209.26

minima inexiHent non datur , bene tamenfeparata,

J6.13
non eft diuifihilu in infinitum ficundkm partes eiuf
dem qHantitati^. 209.26

non fecundum appofetienem , fed fecundum diuifeo-
nem. ihid.i 11.^6

omnis efi diuifibilisin magnitudines , ?45>'8

poteft ei fieri eppofetio in infinitum quomedo. 2 1 o.

27
ijuomodo ipfii & figura reprtfententur. joo, 1 6

(juarenon haheant proprios fenfets . 498.6

vtrum deheant annumerari fenfihtu. 49 7- 1

jMagnitudinii , c^ paruitatis dtto fetnt termini, 5 i .
26

^agnitudinii injphitra ignis imaginandi feint duo ter-
mini. 50.19

JHagnitndinem finitam pertranfiri tempore infinito , eft
impojfibile, 389.12

infinitam eftiy eft impoffibile. 201.4

infinitam pertranfiri tempore finito , eft impojfibile.

3J0.12

JHagnitudines infinities infinita pojfitnt refetltare exvna